ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ"

Transcript

1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

2 - 7 - Αναφορά στα οστά και γενικά στοιχεία

3 1.1 Οστεολογία Οστεολογία ονοµάζουµε τον ειδικό εκείνο κλάδο της ανατοµίας που ασχολείται αποκλειστικά µε την µελέτη των οστών. 1.2 Οστά: Οι ιδιότητες και η σύστασή τους Τα οστά χαρακτηρίζονται από µεγάλο βαθµό στερεότητας και αντοχής, αλλά µικρό βαθµό ελαστικότητας. Η βασική τους λειτουργία είναι η στήριξη και η προστασία των διάφορων οργάνων (προστασία σπλάχνων και ζωτικών οργάνων που βρίσκονται εντός ειδικών κοιλοτήτων), παράλληλα όµως ο ρόλος τους είναι σηµαντικός στο µεταβολισµό του ασβεστίου, του οποίου αποτελούν τη σπουδαιότερη αποθήκη καθώς και πηγή προµήθειας για τις ανάγκες του οργανισµού. Επιπλέον σε όλη τη διάρκεια της ζωής ανακατασκευάζονται, για να προσαρµοσθούν σε καινούργιες µηχανικές συνθήκες λειτουργίας που δηµιουργούνται. 1.3 Μικροσκοπική κατασκευή οστών Τα οστά αποτελούνται από οργανικό και ανόργανο µέρος. Το οργανικό µέρος είναι το 35% περίπου και το 65% είναι τα ανόργανα συστατικά. Το οργανικό µέρος περιλαµβάνει: Τα κύτταρα του οστίτη ιστού. Τα κολλαγόνα ινίδια (πρωτεΐνες µε µεγάλη περιεκτικότητα σε γλυκίνη, προζίνη, οξυπροζίνη). Τη θεµέλια ουσία (πρωτεΐνες: κυρίως πολυσακχαρίδες). Τα κολλαγόνα ινίδια και η θεµέλια ουσία συνιστούν τη µεσοκυττάρια ουσία του οστίτη ιστού. Τα κύτταρα του οστίτη ιστού είναι οι οστεοβλάστες, τα οστεοκύτταρα και οι ο- στεοκλάστες (σύµφωνα µε κάποιους τα εξειδικευµένα κύτταρα του οστίτη ιστού θεωρούνται ότι είναι τεσσάρων τύπων: οι οστεοβλάστες, τα οστεοκύτταρα, οι οστεοκλάστες και οι οστεοβλάστες επιφανείας). Το οστό συντίθεται από τους οστεοβλάστες, συντηρείται από τα οστεοκύτταρα και αποδοµείται από τους οστεοκλάστες. Πρόκειται για µια σειρά κυττάρων συνδετικογενούς προελεύσεως και ιδιάζουσας δυναµικότητας. Οι οστεοβλάστες αποτελούν τα οστεοπαραγωγικά κύτταρα που παράγουν τη µεσοκυττάρια ουσία. Η τελευταία µετά την οστεοποίησή της περικλείει τους οστεοβλάστες που µετατρέπονται στη φάση αυτή σε οστεοκύτταρα. Τα οστεοκύτταρα δηµιουργούν αποφυάδες που φέρονται µέσα στα οστικά σωληνάρια και έτσι επικοινωνούν µεταξύ τους. Τα κύτταρα αυτά δεν αποτελούν ανενεργά στοιχεία του οστού, όπως πιστευόταν παλαιότερα, αλλά συµµετέχουν ενεργά στο µεταβολισµό και την οµοιόσταση του ασβεστίου. Οι οστεοκλάστες είναι πολυπύρηνα γιγαντοκύτταρα(µε 2-60 πυρήνες) ειδικευµένα στην απορρόφηση οστίτη ιστού. Βρίσκονται σε θέσεις, όπου γίνεται αποδόµηση του οστίτη ιστού και ενεργοποιούνται ύστερα από δράση της παραθορµόνης. Τα κολλαγόνα ινίδια παράγονται από τους οστεοβλάστες και έχουν διαφορετική σύνθεση από τα ινίδια άλλων ιστών, γεγονός που κάνει δυνατή την εναπόθεση σε αυτά αλάτων ασβεστίου

4 Η µεσοκυττάρια ουσία του οστίτη ιστού αποτελείται από οργανική και ανόργανη φάση. Η οργανική φάση ή οστεοειδές αποτελείται από θεµέλια ουσία και κολλαγόνες ίνες οι οποίες σχηµατίζουν δεσµίδες από οστέινη ουσία, ενώ η ανόργανη κυρίως από άλατα κυρίως ασβεστίου. Τα ανόργανα συστατικά των οστών είναι κυρίως το φωσφορικό ασβέστιο (80-90%) που βρίσκεται µε τη µορφή υπερµικροσκοπικών κρυστάλλων του υδροξυαπατίτη, το ανθρακικό ασβέστιο (8-10%), το φθοριούχο και χλωριούχο ασβέστιο (0,5%), το φωσφορικό µαγνήσιο (1-2%) και τα αλκαλικά άλατα (2%). Τα συστατικά αυτά εµποτίζουν τη θεµέλια ουσία καθώς και τα κολλαγόνα ινίδια Μορφές οστίτη ιστού Πριν προχωρήσουµε στην περιγραφή της µακροσκοπικής σύστασης των οστών είναι σηµαντικό να δούµε αναλυτικά τις µορφές του οστίτη ιστού. Ο οστίτης ιστός ανάλογα µε τη θέση των κυττάρων και της βασικής του οστικής ουσίας εµφανίζει δύο διαφορετικές µορφές. Η µία είναι ο συµπαγής ή φλοιώδης οστίτης ιστός και η άλλη ο σπογγώδης ή δοκιδωτός οστίτης ιστός. Το 80% περίπου του σκελετού αποτελείται από φλοιώδη ιστό και το υπόλοιπο 20% από δοκιδωτό. Στον συµπαγή οστίτη ιστό η βασική του ουσία είναι ιδιαίτερα πυκνή και οι οστικές του δοκίδες έχουν τέτοια στενή επαφή µεταξύ τους, ώστε να σχηµατίζουν ένα οστό παχύ, οµοιογενές και στέρεο. Στα συµπαγή οστά, κύτταρα και βασική ουσία έχουν µια συγκεκριµένη αρχιτεκτονική διάταξη. Ιστολογικά, ο συµπαγής ιστός αποτελείται από τα συστήµατα του HAVERS(ή οστεώνες).το σύστηµα του HAVERS είναι ένας επιµήκης πόρος συνήθως παράλληλος προς τον επιµήκη άξονα του µακρού οστού, ο οποίος περιέχει ένα αρτηρίδιο και ένα φλεβίδιο. Ο πόρος του HAVERS αποτελεί τον άξονα γύρω από τον οποίο είναι διατεταγµένα κυκλοτερώς πεταλίδια ή λέπια οστίτη ιστού κατά τρόπο συµπαγή(χωρίς να αφήνουν κενά µεταξύ τους).η κατασκευή αυτή θυµίζει την υφή του κρεµµυδιού. Ο λεπιδωτός συµπαγής οστίτης ιστός είναι ο κανονικός ή ώριµος ιστός

5 Σε περίπτωση που ο οργανισµός βιάζεται να εναποθέσει νέο οστίτη ιστό(όπως π.χ. στον πώρο ενός κατάγµατος ή στον πρωτοπαθή υπερπαραθυρεοειδισµό) ο νεοσχηµατισµένος συµπαγής ιστός δεν έχει τη λεπιδωτή ώριµη υφή, αλλά παρουσιάζεται µάλλον άµορφος και είναι µηχανικά κατώτερος. Ο άµορφος οστίτης ιστός, όταν επικρατήσουν φυσιολογικές συνθήκες, θα αντικατασταθεί από λεπιδωτό ιστό. Ο συµπαγής ιστός παρουσιάζει τριών ειδών επιφάνειες: την περιοστική, η οποία χωρίζει την εξωτερική επιφάνεια του οστού από τα όργανα που το περιβάλλουν και η οποία καλύπτεται από το περιόστεο. Την ενδοστική, που χωρίζει τον οστίτη ιστό από το περιεχόµενο του αυλού του µακρού οστού, το οποίο συνήθως αποτελείται περισσότερο από λίπος και λιγότερο από ερυθρό µυελό. Και τέλος, τις επιφάνειες των πόρων του HAVERS, οι οποίες βρίσκονται µέσα στο φλοιό του οστού. Ο σπογγώδης οστίτης ιστός είναι λιγότερο πυκνός και εποµένως πιο ελαφρύς. εν έχει σωλήνες του HAVERS. Οι οστικές δοκίδες είναι τοποθετηµένες κατά τέτοιο τρόπο, ώστε µεταξύ τους σχηµατίζονται κοιλότητες, στο εσωτερικό των οποίων υ- πάρχει ο ερυθρός µυελός, ο οποίος σχηµατίζει τα ερυθρά αιµοσφαίρια του αίµατος. Η µορφή του σπογγώδη οστίτη ιστού θυµίζει σπόγγο και από αυτό ακριβώς παίρνει και το όνοµά του. Οι οστικές του δοκίδες έχουν µια συγκεκριµένη διάταξη, είναι δηλαδή προσανατολισµένες έτσι, ώστε να δέχονται το βάρος και τις µηχανικές πιέσεις κατά τον καλύτερο τρόπο και είναι διατεταγµένες προς διάφορες κατευθύνσεις ανάλογα µε τις µηχανικές ανάγκες κάθε οστού

6 1.4 Μακροσκοπική κατασκευή οστών Μελετώντας την κατασκευή των οστών από έξω προς τα µέσα, διακρίνουµε τα εξής: A. το περιόστεο, B. την οστέινη ουσία(οι διάφορες µορφές οστίτη ιστού), Γ. τον µυελό των οστών,. τα αγγεία, και Ε. τα νεύρα. Α. Το περιόστεο Το περιόστεο είναι µία ινοελαστική µεµβράνη ή αλλιώς ένας υµένας, που περιβάλλει εξωτερικά ολόκληρο το οστό( διάφυση και επιφύσεις στα µακριά οστά), εκτός από τις αρθρικές χόνδρινες επιφάνειές του, από όπου λείπει. ηλαδή, σταµατά ακριβώς στο όριο από το οποίο αρχίζουν οι αρθρικές επιφάνειες. Είναι σε άµεση επαφή µε το οστό και περιέχει πολλά αιµοφόρα αγγεία χορηγώντας στο οστό ένα µέρος από τα τροφοφόρα αγγεία του. Στο µικροσκόπιο µοιάζει να σχηµατίζεται από δύο στρώµατα ή στιβάδες: Την έξω ή επιφανειακή (ινοελαστική) που περιέχει άφθονο ινώδη συνδετικό ιστό. Πάνω της προσφύονται οι µύες και οι τένοντες και επίσης φέρει τα αγγεία και τα νεύρα. Την έσω, βαθύτερη (οστεογεννητική) στην οποία βρίσκονται οι οστεοβλάστες έ- τοιµοι να σχηµατίσουν οστική ουσία (οστεογενετικό στρώµα του OLLIER). Β. Οστέινη ουσία Η οστεινη ουσία αναφέρεται στις µορφές του οστίτη ιστού, το κοµµάτι το οποίο αναπτύχθηκε προηγουµένως

7 Γ. Μυελός των οστών Στα επιµήκη οστά παρατηρείται επιµήκης κοιλότητα που καλείται µυελώδης αυλός και περιέχει τον µυελό του οστού. Μυελός των οστών συναντάται επίσης στις µυελοκυψέλες της σπογγώδους ουσίας των πλατέων και βραχέων οστών όπως και στις επιφύσεις των επιµήκων οστών. Είναι αιµοποιητικό όργανο το οποίο κατά την εµβρυική ζωή παράγει ερυθροκύτταρα. Στην εξωµήτριο ζωή παράγει ερυθροκύτταρα, αιµοπετάλια και κοκκώδη λευκοκύτταρα( ουδετερόφιλα, ηωσινόφιλα και βασεόφιλα).ο µυελός των οστών ολόκληρου του σώµατος έχει βάρος 1,5-3,5 κιλά. Σε ηλικία 20 ετών περίπου ο µυελός της διαφύσεως των επίµηκων οστών γίνεται ανενεργός, πληµµυρίζεται από λίπος και δεν µετέχει πλέον στην αιµοποίηση. Εξαίρεση αποτελούν η άνω µοίρα του βραχιονίου και του µηριαίου οστού. Επίσης, οι µυελοκυψέλες των σπονδύλων, του στέρνου, των πλευρών, των οστών της πυέλου, του κρανίου κ.τ.λ. όπου η αιµοποίηση λαµβάνει χώρα καθ όλη τη διάρκεια της ζωής. Γενικά, ο µυελός των οστών που επιτελεί την αιµοποίηση καλείται ερυθρός µυελός, ενώ ο ανενεργός καλείται ωχρός µυελός. Στο στέρνο και µάλιστα σε άτοµα προχωρηµένης ηλικίας, υπάρχει πάντα µυελός των οστών σε ενεργεία.. Τα αγγεία Η αιµάτωση των οστών προέρχεται: Από την τροφοφόρο αρτηρία του κάθε οστού που διακλαδίζεται συνήθως σε ανερχόµενο και κατερχόµενο κλάδο τροφοδοτώντας µε αίµα κυρίως τον µυελό των οστών, και Από τα αγγεία που ξεκινούν από το περιόστεο και τροφοδοτούν κυρίως τις εξωτερικές στιβάδες των οστών. Οι φλέβες των οστών δεν ακολουθούν συνήθως την πορεία των αρτηριών, ενώ αµφισβητείται η ύπαρξη λεµφικών αγγείων. Η αιµατική κυκλοφορία των οστών ελέγχεται από τρεις µηχανισµούς: νευρικό, ορµονικό και µεταβολικό. Τα συµπαθητικά αγγειοκινητικά νεύρα είναι πράγµατι υ- πεύθυνα για την αιµάτωση του οστού. Μετά από οσφυϊκή συµπαθεκτοµή σε πειραµατόζωο παρατηρήθηκε αύξηση της κυκλοφορίας των κάτω άκρων. Μετά από διατοµή του ισχιακού νεύρου παρατηρήθηκε αύξηση της κυκλοφορίας του αίµατος εντός της κνήµης, της περόνης και του αστραγάλου µέχρι 45% (το ισχιακό νεύρο µεταφέρει σχεδόν όλες τις συµπαθητικές ίνες για το σκέλος κάτω από το γόνατο). Ένα χιλιοστό του χιλιοστού αδρεναλίνης µπορεί να ελαττώσει την κυκλοφορία του αίµατος στα οστά πειραµατόζωου. Ποιοτικές και ποσοτικές µελέτες δείχνουν, ότι αγγειοσυσπαστικές ορµόνες προκαλούν αγγειοκινητική αναστροφή στα αιµοφόρα αγγεία του οστού και ελαττώνουν τη ροή του αίµατος. Τέλος, ανάλυση αίµατος από υπεραιµικό οστό βρήκε αύξηση ιόντων Η, διττανθρακικού και διοξειδίου, ελάττωση δε του Ο 2. Ε. Τα νεύρα Τα νεύρα των οστών βρίσκονται στο περιόστεο και συνοδεύουν την τροφοφόρο αρτηρία στο εσωτερικό του οστού. Είναι κυρίως νεύρα του συµπαθητικού καθώς και της εν τω βάθει αισθητικότητας. Αισθητικές ίνες πόνου στα οστά είναι αµφίβολο αν υπάρχουν, ενώ είναι βέβαιη η ύπαρξη τους στο περιόστεο

8 1.5. Ποικιλίες οστών Τα οστά ανάλογα µε το µήκος τους χωρίζονται σε µακριά(επιµήκη), πλατιά και µικρά(βραχέα). Μακριά οστά(επιµήκη): Έτσι λέγονται τα οστά που έχουν δύο άκρα, επιφύσεις, και µεταξύ των άκρων αυτών, το σώµα του οστού που ονοµάζεται διάφυση. Μέσα στη διάφυση περικλείεται σωληνωτή κοιλότητα, ο αυλός ή µυελικός σωλήνας, που περιέχει τον µυελό των οστών. Πλατιά οστά: Είναι τα οστά που παρουσιάζουν δύο επιφάνειες, χείλη και γωνίες. Τέτοια οστά είναι του κρανίου, της ωµοπλάτης κ.τ.λ. Βραχέα οστά: Τα βραχέα οστά έχουν περίπου ίσες και τις τρεις διαστάσεις τους, όπως π.χ. τα οστά του καρπού και οι σπόνδυλοι. 1.6 Κατασκευή οστών Α. Κατασκευή των µακρών οστών Η κατασκευή τους είναι διαφορετική στη διάφυση (σώµα) και στις επιφύσεις(άκρα): Η διάφυση (σώµα) των µακριών οστών σχηµατίζεται από συµπαγή οστίτη ι- στό ο οποίος παίρνει τη µορφή κυλίνδρου που περικλείει µια κοιλότητα. Το πάχος αυτού του οστικού κυλίνδρου είναι σηµαντικό. Η κοιλότητα, η οποία βρίσκεται στη διάφυση και στο κέντρο αυτού του κυλίνδρου είναι ο µυελικός σωλήνας που περιέχει τον µυελό των οστών, ο οποίος σε ηλικιωµένα άτοµα είναι κίτρινος γιατί σχηµατίζεται κυρίως από λιπώδη ιστό. Οι επιφύσεις(άκρα) σχηµατίζονται από σπογγώδη οστίτη ιστό, ο οποίος στα διάκενα είναι γεµάτος από ερυθρό µυελό. Ένα πολύ λεπτό στρώµα από συ- µπαγή οστίτη ιστό περιβάλλει εξωτερικά, ως κάψα, τον σπογγώδη ιστό. Οι αρθρικές όµως επιφάνειες των επιφύσεων είναι σκεπασµένες µε χονδρικό ι- στό, που λέγεται αρθρικός χόνδρος. Β. Κατασκευή των πλατέων και βραχέων οστών Σχηµατίζονται εξωτερικά από ένα λεπτό περίβληµα συµπαγούς οστίτη ιστού, ο οποίος περιβάλλει το σπογγώδη ιστό που υπάρχει εσωτερικά από το περίβληµα αυτό. Μέσα στα πλατιά οστά το στρώµα του σπογγώδους ιστού είναι πραγµατικά πολύ λεπτό. Στα οστά του κρανίου ο συµπαγής οστίτης ιστός σχηµατίζει δύο πλάκες, την ε- σωτερική και την εξωτερική, µεταξύ των οποίων βρίσκεται η διπλόη, δηλαδή ο σπογγώδης ιστός τους. Πλατύ οστό Βραχύ οστό

9 1.7. ιάπλαση των οστών οστεογένεση Τα οστά στο έµβρυο δεν αποτελούνται από την αρχή από οστέινη ουσία αλλά από µια ουσία από συνδετικό ιστό που σχηµατίζει τον λεγόµενο υµενώδη σκελετό. Έπειτα µετατρέπεται ο ιστός αυτός σε χόνδρινη ουσία και σχηµατίζεται ο χόνδρινος σκελετός. Πιο συγκεκριµένα, η διάπλαση των οστών γίνεται συνήθως σε τρία στάδια: το υµενώδες, το χόνδρινο και το τελικό (ώριµο οστούν). Εξαίρεση αποτελούν τα περισ

10 σότερα οστά του κρανίου και η κλείδα, που περνούν κατευθείαν από το υµενώδες στο τελικό στάδιο(υµενογενή οστά). Χόνδρινη οστεοποίηση: Ο χονδρικός ιστός µετατρέπεται σε οστίτη ιστό µε µια πολύπλοκη επεξεργασία, που σε γενικές γραµµές ακολουθεί την εξής διαδικασία: στο χονδρικό ιστό εισβάλλουν αιµοφόρα αγγεία, τα οποία συνοδεύονται από ειδικά κύτταρα τους χονδροκλάστες. Οι χονδροκλάστες προκαλούν διάλυση και εξαφάνιση του χονδρικού ιστού. Στις θέσεις που έχουν σχηµατιστεί από την απορρόφηση του χονδρικού ιστού, µε την ενέργεια άλλων ειδικών κυττάρων(των οστεοβλαστών) παράγεται οστέινη. Η οστεοποίηση του χονδρικού ιστού αρχίζει πάντοτε από συγκεκριµένες θέσεις για κάθε οστό, που λέγονται πυρήνες οστέωσης. Για τα µακριά οστά υ- πάρχει ένας πυρήνας οστέωσης στη διάφυση και από ένας στις επιφύσεις. Οι πυρήνες οστέωσης εµφανίζονται σε κάθε οστό σε µια συγκεκριµένη ηλικία, ακόµα και µετά τον τοκετό και µέχρι το 20 0 έτος της ηλικίας. Γι αυτό η ακτινολογική εξέταση του σκελετού του παιδιού επιτρέπει να καθορισθεί η οστική του ηλικία. Γνωρίζοντας λοιπόν, την κανονική ηλικία του παιδιού και συγκρίνοντας την µε την οστική του ηλικία µπορεί ο γιατρός να διαγνώσει µια ασθένεια των οστών όπως: ραχίτιδα, φυµατίωση κ.τ.λ. Υµενώδης οστεοποίηση: Η υµενώδης οστεοποίηση χαρακτηρίζεται από την απουσία του σταδίου χονδρικού ιστού. Στα οστά αυτά απευθείας από το υµενώδες στάδιο έχουµε παραγωγή οστέινης ουσίας, µε την ενέργεια των οστεοβλαστών Αύξηση των οστών Η αύξηση των οστών σε µήκος και πάχος γίνεται µε την εναπόθεση νέων στιβάδων πάνω στις προϋπάρχουσες. Αύξηση σε µήκος: Η ζώνη του χόνδρου, η οποία σε ένα µακρύ οστό χωρίζει τον πυρήνα της διαφύσεως από τους πυρήνες των επιφύσεων, ονοµάζεται συζευκτικός ή αυξητικός χόνδρος(growth plate). Από τη θέση αυτή του αυξητικού χονδρού πραγµατοποιείται η αύξηση του οστού σε µήκος, µε τον ακόλουθο τρόπο: τα τµήµατα του συζευκτικού αυξητικού χόνδρου, που βρίσκονται σε επαφή από τη µία µεριά µε τον πυρήνα της διαφύσεως και από την άλλη µε τον πυρήνα της επιφύσεως, µετατρέπονται συνεχώς σε οστίτη ιστό. Αντίθετα, το κεντρικό του τµήµα παραµένει χόνδρινο και αναγεννιέται συνεχώς µε πολλαπλασιασµό των κυττάρων του. Ο αυξητικός χόνδρος παραµένει έτσι, ώσπου το οστό να φτάσει στην τελική του ανάπτυξη. Τότε παύει να αναγεννιέται και οι πυρήνες οστέωσης της διάφυσης και της επίφυσης ενώνονται µε αποτέλεσµα την ολοκληρωµένη οστεοποίηση και του αυξητικού χόνδρου. Τότε έχει συµπληρωθεί η επιµήκυνση του οστού. Το φαινόµενο αυτό παρατηρείται σε διάφορες ηλικίες, συνήθως όµως µεταξύ ετών. Αύξηση σε πάχος: Η αύξηση σε πάχος επιτυγχάνεται χάρη στο περιόστεο που µε το εσωτερικό του στρώµα, το οστεογενετικό, σχηµατίζει διαδοχικά στρώ- µατα οστού, τα οποία εναποτίθενται πάνω στα βαθύτερα στρώµατα. Παράλληλα µε τη διαδικασία αυτή το κέντρο της διάφυσης µε τους οστεοκλάστες απορροφάται και εξαφανίζεται σχηµατίζοντας το µυελικό σωλήνα(µακριά οστά). Ο σχηµατισµός του µυελικού σωλήνα δίνει στο οστό αντοχή

11 1.9. Μεταβολισµός των οστών Ο µεταβολισµός των οστών εξαρτάται από τροφικούς, ορµονικούς και µηχανικούς παράγοντες. Τροφικοί παράγοντες Είναι απαραίτητοι για τη σύνθεση του οργανικού υποστρώµατος (λευκώµατα, βιταµίνες Α-αυξήσεως και C-επιδρά στη ζωτικότητα των οστεοβλαστών) και την οστεοποίησή του (Ca, P και βιταµίνη D). Η βιταµίνη D θεωρείται σήµερα ουσία που δρα ορµονικά. ιευκολύνει την απορρόφηση του Ca από τα νεφρά και συµµετέχει στη φυσιολογική του εναπόθεση πάνω στο συζευκτικό χόνδρο και το οστεοειδές. Σε έλλειψη της παρουσιάζεται η παθολογική κατάσταση που ονοµάζεται ραχιτισµός. Ορµονικοί παράγοντες Στους ορµονικούς παράγοντες περιλαµβάνονται: η αυξητική ορµόνη, η παραθορ- µόνη, η καλσιτονίνη, οι ορµόνες των γεννητικών αδένων (ανδρογόνα, οιστρογόνα), τα γλυκοκορτικοειδή και η θυροξίνη. Η αυξητική ορµόνη δρα πάνω στα χονδροκύτταρα του συζευκτικού χόνδρου και συντελεί στην αύξηση σε µήκος των οστών µε τη συνεργασία της θυροξίνης, ενώ οι γεννητικές ορµόνες αναστέλλουν την αύξηση και προκαλούν σύγκλειση του συζευκτικού χόνδρου. Η δράση της παραθορµόνης συνίσταται στη διατήρηση του Ca και P του αίµατος σε σταθερά επίπεδα. Αυτό γίνεται κυρίως µε απελευθέρωση Ca από τα οστά και κατά δεύτερο λόγο µε αύξηση της απορρόφησης του από το έντερο και της επαναπορρόφησης του από τα νεφρικά σωληνάρια. Ερέθισµα για την έκκριση της παραθορµόνης αποτελεί η ελάττωση του Ca του αίµατος. Στα οστά η παραθορµόνη ενεργοποιεί τους οστεοκλάστες και τα οστεοκύτταρα, πράγµα που οδηγεί σε οστεόλυση. Η οστεόλυση που γίνεται µε τη βοήθεια των οστεοκυττάρων (περιοστεοκυτταρική οστεόλυση), παρουσιάζεται, όπως διαπιστώθηκε πρόσφατα και σε µια ελάχιστη αύξηση της παραθορµόνης στο αίµα, πριν ακόµα ενεργοποιηθούν οι οστεοκλάστες (mini remodeling). Η καλσιτονίνη είναι ορµόνη που εκκρίνεται από ορισµένα κύτταρα του θυρεοειδούς (κύτταρα C) σε περίπτωση που αυξάνεται το Ca του αίµατος και αναστέλλοντας την οστεόλυση επαναφέρει το Ca στα φυσιολογικά επίπεδα. ρα ανταγωνιστικά προς την παραθορµόνη µαζί µε την οποία ρυθµίζει την οµοιόσταση του ασβεστίου. Τα γλυκοκορτικοειδή αναστέλλουν την αύξηση σε µήκος των οστών σε νεαρά άτοµα, ενώ σε ενήλικες προκαλούν οστεοπόρωση (αναστολή σύνθεσης λευκωµάτων, κακή απορρόφηση του Ca από το έντερο εξαιτίας ανταγωνιστικής δράσης προς τη βιταµίνη D). Η βιταµίνη D διευκολύνει την απορρόφηση του Ca από το έντερο, αναστέλλει την αποβολή του Ca από τα νεφρά και είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική εναπόθεσή του πάνω στο συζευκτικό χόνδρο και το οστεοειδές. Η βιταµίνη D, που λαµβάνεται µε την τροφή, ενεργοποιείται καθώς περνά µέσα από το ήπαρ και τα νεφρά. Χωρίς να σχετίζεται µε ορµονικούς παράγοντες είναι καλό σε αυτό το σηµείο να γίνει αναφορά και για το ένζυµο φωσφατάση. Η αλκαλική φωσφατάση είναι ένζυµο που βρίσκεται στα οστά. Χρησιµεύει για την καθήλωση του ασβεστίου και του φωσφόρου σ αυτά. Έχει την ιδιότητα να ελευθερώνει PO 3 4 από οργανικές φωσφορούχες

12 ενώσεις. Αυτό γίνεται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να υπάρχει στα οστά η ενδεδειγµένη αναλογία µεταξύ PO 3 4 και Ca. Μηχανικοί παράγοντες Οι µηχανικοί παράγοντες(συνολκή µυών-κίνηση-βαρύτητα) είναι απαραίτητοι για τη µεταβολή του ανώριµου οστίτη ιστού σε ώριµο, που γίνεται µε προσανατολισµό των οστικών πεταλίων και δοκίδων, καθώς και για τη διατήρηση των αλάτων στα ο- στά(αντίθετα σε περίπτωση ακινητοποίησης έχουµε αφαλάτωση). Επίσης επηρεάζουν το σχήµα των οστών, ιδιαίτερα στη βρεφική ηλικία Η φυσιολογία των οστών Μετά την ολοκλήρωση της ανάπτυξης των οστών τα οστά δεν παραµένουν σταθερά και αµετάβλητα. Είναι ένα συνεχώς µεταβαλλόµενο και ζωντανό όργανο. Ως γνωστό οι λειτουργίες του ανθρώπινου σκελετού είναι να στηρίζει το ανθρώπινο σώ- µα, να προστατεύει τα εσωτερικά όργανα, βοηθά και πραγµατοποιεί την κίνηση στο ανθρώπινο σώµα, και τέλος υπάρχει µέσα στα οστά ο µυελός των οστών που βοηθά στην αιµοποίηση. Επίσης τα οστά χρησιµεύουν και σαν αποθήκη του ασβεστίου και του φωσφόρου. Επικοινωνεί διαρκώς µε όλο τον ανθρώπινο οργανισµό παρέχοντας µε ακρίβεια τις ποσότητες των στοιχείων αυτών που χρειάζεται και κυρίως για το α- σβέστιο. Οµοιοστασία, ονοµάζεται η σωστή διαχείριση του ασβεστίου από τον οργανισµό µιας και συµµετέχει σε πολλές ζωτικές λειτουργίες. Το ασβέστιο χρησιµοποιείται για τη λειτουργία του νευρικού συστήµατος, για τη λειτουργία των γραµµωτών και λείων µυών του σώµατος. Βοηθά στην λειτουργία των αιµοπεταλίων και την πήξη του αί- µατος, στην καρδιακή λειτουργία σαν ρυθµιστής συστολής στην ίδια τη συστολή της καρδιάς. Η καρδιά µπορεί να σταµατήσει να λειτουργεί σε περίπτωση έλλειψης α- σβεστίου από το αίµα. Ο φώσφορος είναι άλλο στοιχείο που υπάρχει στα οστά και είναι απαραίτητο στοιχείο γιατί συνεργάζεται µε το ασβέστιο στη δόµηση των οστών και έχει πολύτιµους βιολογικούς ρόλους γιατί συµµετέχει τόσο στην κατασκευή κυττάρων σε πολλές θέσεις και φάσεις όσο και στη διακίνηση χηµικών ουσιών µέσα και έξω από τα κύτταρα. Με τη βοήθεια του φωσφόρου επιτυγχάνεται η χρήση της ενέργειας από τα κύτταρα συµµετέχοντας στο βιολογικό σχηµατισµό καυσίµων στον οργανισµό. Έτσι ο οστίτης ιστός που περιέχει το ασβέστιο και το φώσφορο θα πρέπει να προσαρµόζεται συνεχώς στις ανάγκες του σώµατος (π.χ. στη στήριξη του σώµατος) και να παρακολουθεί στενά την προσφορά και τη ζήτηση του ασβεστίου και του φωσφόρου. Τα οστά συνεχώς αποδοµούνται και ξαναοικοδοµούνται, ανανεωµένα διαρκώς και προσφέροντας τα υλικά τους για την εύρυθµη λειτουργία του οργανισµού (π.χ. οστική ανακατασκευή ή οστική ανακύκλωση). Αυτή η οστική ανακατασκευή είναι απαραίτητη τόσο για την ισορροπία του ασβεστίου στο αίµα όσο και για την καλή συντήρηση του σκελετού και των µηχανικών του ιδιοτήτων όπως: οστική αντοχή. Υπάρχουν πολλές καταστάσεις που επιβαρύνουν και καταπονούν το σκελετό. Η αυξοµείωση του σωµατικού βάρους, ή η έλλειψη της βαρύτητας όπως στην περίπτωση των αστροναυτών, η άσκηση ή παρατεταµένη ακινησία και τέλος τα µικροσκοπικά κατάγµατα. Όλες αυτές οι καταστάσεις ενεργοποιούν τον οργανισµό να αντιδράσει

13 κατά περίπτωση και σοφά. Το αποτέλεσµα είναι να εξασφαλίζονται οι καλύτερες µηχανικές ιδιότητες του οστού, µε την τέλεια παραγωγή και αρχιτεκτονική του οστού. Η οστική ανακατασκευή αφορά και τα δύο είδη οστίτη ιστού, τον συµπαγή (80%) και φλοιώδη οστίτη ιστό και τον σπογγώδη ιστό (17%). Οι δυο διαφορετικοί τύποι εξυπηρετούν τις ανάγκες του ανθρώπινου σκελετού. Η λειτουργία του σπογγώδη είναι η κατά µήκος µεταφορά δυνάµεων και η απορρόφηση κραδασµών και επειδή αυτή είναι και η λειτουργία των σπονδύλων (σηκώνουν το βάρος του σώµατος και αµβλύνουν τους κραδασµούς) γι αυτό µεγάλο µέρος τους αποτελείται από σπογγώδη ιστό. Τα µακρά οστά αποτελούνται από φλοιώδη ή συµπαγή ιστό ο οποίος έχει διαφορετικές ιδιότητες και λειτουργίες. Εξυπηρετεί, µε τη µορφή οστικού µοχλού και µε τη µυϊκή δύναµη εφαρµοζόµενη σε αυτό την πραγµατοποίηση κίνησης στο σώµα. Αντέχει σε δυνάµεις έλξεων, κάµψεων και σε δυνάµεις ροπής. Εκτός από τις διαφορετικές λειτουργίες στους δύο τύπους ιστών, κάτω από µικροσκοπική εξέταση παρουσιάζουν και θεµελιώδεις οµοιότητες. Αποτελούνται από µεσοκυττάρια ουσία και κύτταρα. Η λειτουργία των κυττάρων αυτών είναι η οικοδό- µηση, η αποδόµηση και συντήρηση του οστικού ιστού. Στο σπογγώδη ιστό η µεσοκυττάρια ουσία αποτελείται από τρισδιάστατα οστικά πέταλα που ονοµάζονται οστεοδοκίδες. Στον συµπαγή ιστό η θεµέλια ουσία είναι πραγµατικά συµπαγής και διατεταγµένη σε οµόκεντρα πέταλα (µοιάζει µε κοµµένο κορµό δέντρου) και διαπερνάται από αγγεία και νεύρα (σύστηµα από σωληνίσκους = σύστηµα HAVERS). Τα κύτταρα που παίζουν το ρόλο δόµησης, αποδόµησης ή συντήρησης της µεσοκυττάριας ουσίας είναι τριών ειδών: οι οστεοκλάστες, οι οστεοβλάστες και τα οστεοκύτταρα. ΕΙ ΟΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Οστεοκλάστες Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ Αποδόµηση οστικών κυττάρων Οστεοβλάστες Οστεοκύτταρα Οικοδόµηση οστικών κυττάρων Είναι οστεοβλάστες που εγκλωβίστηκαν έχοντας γύρω τους µεσοκυττάρια ουσία και πραγµατοποιούν µικροεργασίες για την µεσοκυττάρια ουσία που τους περιβάλλει. Οι οστεοκλάστες και οι οστεοβλάστες συναντώνται σε κάθε ελεύθερη επιφάνεια του οστού (εσωτερική ή εξωτερική). Στον σπογγώδη ιστό ελεύθερες επιφάνειες είναι οι µεσοτοιχίες που δηµιουργούνται από οστεοδοκίδες που αλληλοδιαιρούνται τέµνοντας η µια την άλλη. Στο φλοιώδη ιστό τέτοιες επιφάνειες είναι η εξωτερική επιφάνεια των οστών κάτω από περιόστεο και τα τοιχώµατα των σωληνίσκων HAVERS. Η µεσοκυττάριος ουσία αποτελείται και από οργανικό και από ανόργανο µεταλλικό στοιχείο. Το οργανικό στοιχείο είναι η θεµέλια ουσία (20%), και το ανόργανο υλικό (80%) αποτελείται από κρυστάλλους υδροξυαπατίτη, οι οποίοι σχηµατίζονται από ασβέστιο και φώσφορο σε συγκεκριµένη αναλογία και διάταξη των µορίων. Η θεµέλια ουσία που αποτελείται από κολλαγόνο δίνει στα οστά τις ελαστικές τους ιδιότητες. Ταυτόχρονα αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία χτίζονται κρύσταλλοι του υδροξυαπατίτη, προσδίνοντας έτσι στα οστά τη σκληρότητα και την αντοχή τους. Άλλα

14 στοιχεία που υπάρχουν στον οστίτη ιστό είναι το µαγνήσιο, το νάτριο, το φθόριο και το νερό. Οι οστεοβλάστες παράγουν οστό (µεσοκυττάρια ουσία). ηµιουργούν αρχικά τη θεµέλια ουσία από κολλαγόνο και πάνω σε αυτή οικοδοµούνται οι κρύσταλλοι του υδροξυαπατίτη. Η θεµέλια ουσία που δεν έχει επενδυθεί από κρυστάλλους του υδροξυαπατίτη, ονοµάζεται οστοειδές ή προοστούν. Η εναπόθεση των κρυστάλλων του υδροξυαπατίτη γίνεται µε την βοήθεια του ενζύµου αλκαλική φωσφατάση. Σε κάποια στιγµή ο οστεοβλάστης εγκλωβίζεται µέσα στην θεµέλια ουσία που παράγει και επικοινωνεί µε τους άλλους οστεοβλάστες και µε τους σωληνίσκους µέσω πολύ λεπτών διαύλων. Τότε λέγεται οστεοκύτταρο. Τα οστεοκύτταρα αποτελούν το 95% των κυττάρων που έχει ο οστίτης ιστός. Οι οστεοκλάστες έχουν σαν έργο τους την αποσύνθεση της µεσοκυττάριας ουσίας. Η διάσπαση της µεσοκυττάριας ουσίας γίνεται µε τη βοήθεια ενζύµων και ουσιών και ελευθερώνεται στο συγκεκριµένο περιβάλλον ασβέστιο και φώσφορο ταυτόχρονα µε τα παραπροϊόντα της διάσπασης του κολλαγόνου. Η υδροξυπολίνη είναι ένα από τα προϊόντα της διάσπασης του κολλαγόνου, η οποία αποβάλλεται µε τα ούρα. Είναι ένας καλός δείκτης αξιολόγησης της δραστηριότητας των οστών ιδιαίτερα σε εκτιµήσεις ατόµων που σχετίζονται µε την οστεοπόρωση (Κουντουράς, 1996). Σύµφωνα µε τα παραπάνω, το υλικό που µας ενδιαφέρει είναι η µεσοκυττάριος ουσία. Τα εργαλεία παραγωγής και αποικοδόµησης είναι οι οστεοβλάστες και οι ο- στεοκλάστες. Το έναυσµα για τη διαδικασία θα γίνει είτε λόγω έλλειψης ασβεστίου ή λόγω µεταβολών στη µηχανική φόρτιση των οστών. Ο τρόπος για τις λειτουργίες αυτές δεν είναι τυχαίος τόσο στην διαδικασία όσο στην επιλογή του τµήµατος που θα πραγµατοποιηθεί. Υπάρχει πάντα ένα κυτταρικό πρωτόκολλο, κάτι σαν κανονισµός λειτουργίας που ονοµάζεται φαινόµενο σύζευξης. Σύµφωνα µε τη διαδικασία αυτή οι λειτουργίες των οστεοβλαστών και των οστεοκλαστών, δεν είναι ανεξάρτητες αλλά συνδέονται αυστηρά ώστε να υπάρχει µια ισορροπία µεταξύ εναπόθεσης οστού και απορρόφησης οστού. ηλαδή προηγείται η αποδόµηση και πάντα έπεται η σύνθεση. Υπάρχει µια εναρµόνιση στις δύο αυτές λειτουργίες έτσι ώστε να µην υπάρχει άναρχη αποσύνθεση ή εναπόθεση µε αποτέλεσµα να έχουµε ολέθριες συνέπειες για τη σταθερότητα του οστού. Η οστική ανακατασκευή γίνεται µε βάση το φαινόµενο σύζευξης, και υπάρχει µια σειρά φάσεων. Αρχικά είναι η φάση της ηρεµίας κατά την οποία δεν υπάρχουν οστεοκλάστες και οστεοβλάστες στις ελεύθερες επιφάνειες του οστίτη ιστού. Ακολουθεί η φάση της ενεργοποίησης που προκαλείται από φυσικοχηµικά και ορµονικά ερεθίσµατα µε αποτέλεσµα την ενεργοποίηση των οστεοκλαστών. Στη συνέχεια γίνεται η α- πορρόφηση του οστού και η αποκοπή των οστεοκλαστών (κυτταρικός θάνατος). Στα κενά που υπάρχουν τώρα εµφανίζονται οι οστεοβλάστες και αρχίζουν την παραγωγή του προ-οστού (οστοειδές). Στο προ-οστό εναποθέτονται κρύσταλλοι του υδροξυαπα

15 τίτη και ασβεστοποιείται. Το οστό είναι έτοιµο και είναι ίσο σε ποσότητα µε αυτό που απορροφήθηκε. Μετά ακολουθεί η φάση της ηρεµίας. Η οστική κατασκευή δεν γίνεται ταυτόχρονα σε όλα τα τµήµατα του σκελετού. Ο σκελετός χωρίζεται σε ανεξάρτητες βασικές κατασκευαστικές µονάδες οι οποίες είναι τα συστήµατα HAVERS για τα συµπαγή οστά και οι οστεοδοκίδες για τα σπογγώδη. εν υπάρχει ταυτόχρονη ενεργοποίηση των συστηµάτων αυτών, όταν όµως ενεργοποιηθούν θα γίνει σύµφωνα µε το φαινόµενο της σύζευξης και τότε ονοµάζονται βασικές µεταβολικές οµάδες. ΟΣΤΙΚΗ ΑΝΑΚΑΤΑΣΚΕΥΗ- ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΣΥΖΕΥΞΗΣ Η φάση της ηρεµίας (δεν υπάρχουν οστεοκλάστες και οστεοβλάστες στις ε- λεύθερες επιφάνειες του οστίτη ιστού) Η φάση της ενεργοποίησης (ενεργοποίηση των οστεοκλαστών) Η φάση της απορρόφησης του οστού και η αποκοπή των οστεοκλαστών (κυτταρικός θάνατος) Παραγωγή του προ-οστού (οστοειδές) Εναπόθεση κρυστάλλων του υδροξυαπατίτη & ασβεστοποίηση (το οστό είναι έτοιµο) Τέλος ακολουθεί η φάση της ηρεµίας. Πίνακας :Οι φάσεις δηµιουργίας του οστού Σχέση του φαινοµένου της σύζευξης και της οστεοπόρωσης Όταν διαταραχθεί η ισορροπία που υπάρχει στο φαινόµενο της σύζευξης υπάρχει µια ανισορροπία µεταξύ της εναπόθεσης οστικού ιστού και της καταστροφής του. Συνήθως κατά την άνιση αυτή λειτουργία πάντα υπάρχει έλλειµµα στην ποσότητα εναπόθεσης οστικού ιστού. ηλαδή δεν υπάρχει πλήρης κάλυψη του ιστού που έχει αποδοµηθεί. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα το οστό να αδειάζει σιγά -σιγά, να α- ραιώνει, να ελαττώνεται η πυκνότητά του µε αποτέλεσµα την οστεοπόρωση. Σε φυσιολογικές συνθήκες η διαταραχή της απορρόφησης γίνεται κατευθυνόµενα και ελεγχόµενα είτε επειδή υπάρχει έλλειψη στην πρόσληψη ασβεστίου είτε για λόγους µηχανικούς επιβάλλεται η απορρόφηση σε κάποιο σηµείο. Η γρήγορη όµως αντιδραστική απορρόφηση, ακολουθείται αργότερα από βραδύτερη διαδικασία εναπόθεσης (Κουντουράς, 1996). Όταν η πρόσληψη ασβεστίου δεν αποκαθίσταται ή για κάποιους λόγους, υπάρχει παθολογική ενεργοποίηση των οστεοκλαστών χωρίς τέλος (φαινόµενο αποσύζευξης) ή η λειτουργία των οστεοβλαστών είναι ανεπαρκής ή αναποτελεσµατική, ως συνέπεια έχουµε την απώλεια οστικής µάζας. Η µηχανική φόρτιση ή αποφόρτιση είναι από τα ερεθίσµατα που εκκινούν το µηχανισµό της ανακατασκευής. Και οι δύο καταστάσεις προκαλούν στο οστό εντοπισµένες φυσικές και βιοχηµικές αλλαγές που ενεργοποιούν την ανακατασκευή. Όταν η φόρτιση είναι πάνω από ένα όριο ειδικό για κάποια περιοχή, η οστική ανακατασκευή αυξάνει τελικά την οστική µάζα στην περιοχή αυτή. Όταν η φόρτιση πέφτει κάτω από αυτό το όριο, η οστική µάζα ελαττώνεται λόγω παρατεταµένης απορρόφησης. Άρα η αύξηση της οστικής µάζας προκαλείται σε αθλητές ή άτοµα µε χειρωνακτική εργασία που ο σκελετός τους υφίσταται έντονες και ε- παναλαµβανόµενες φορτίσεις, ενώ αντίθετα σε ένα καθιστικό τρόπο ζωής, χωρίς φυ

16 σική δραστηριότητα, η παρατεταµένη κλινήρης κατάσταση έχει σαν αποτέλεσµα την απώλεια οστικής µάζας (Κουντουράς, 1996). Για τους παραπάνω λόγους λοιπόν, η άσκηση θεωρείται πολύ σηµαντική για την πρόληψη της οστεοπόρωσης Οµοιοστασία του ασβεστίου (Ca) Η πρόληψη του ασβεστίου στον ανθρώπινο οργανισµό γίνεται µε την τροφή. Αρχικά το ασβέστιο απορροφάται στα πρώτα τµήµατα του λεπτού εντέρου. Από εκεί χρησιµοποιείται για την αποκατάσταση της ισορροπίας στο αίµα και ότι περισσεύει φτάνει στα οστά. Στα οστά βρίσκεται σε δύο µορφές: στην πρώτη µορφή κατακάθεται µαζί µε φώσφορο, ως άµορφο φωσφορικό ασβέστιο και ως κρυσταλλικό µε τη µορφή του υδροξυαπατίτη. Ο υδροξυαπατίτης οικοδοµείται πάνω στη θεµέλια ουσία δηµιουργώντας έτσι τη µεσοκυττάρια ουσία. Αυτή είναι η διαδικασία αποθήκευσης του ασβεστίου για πιθανή διατροφική έλλειψή του. εν γίνεται η απορρόφηση όλου του ασβεστίου που τρώµε, αλλά µόνο ένα ποσοστό το οποίο έχει σχέση µε την έλλειψη του οργανισµού σε αυτό. Η βιταµίνη D δρώντας αυξάνει την απορρόφηση του ασβεστίου και µάλιστα µε τον ενεργό µεταβολίτη της την 1,25 (ΟΗ)2D3. Το ασβέστιο που δεν απορροφάται από το έντερο αποβάλλεται µε τα κόπρανα. Από αυτό που µπήκε (στο αίµα και στην αποθήκη των οστών), µια µεγάλη ποσότητα διηθείται στα ούρα και επαναπορροφάται, ενώ ένα ποσοστό αποβάλλεται από αυτά. Συµπερασµατικά οι παράγοντες που παίζουν ρυθµιστικό ρόλο στην οµοιοστασία του ασβεστίου είναι η βιταµίνη D, η παραθορµόνη, η καλσιτονίνη, τα οιστρογόνα, οι θυρεοειδικές ορµόνες, η αυξητική ορµόνη, τα κορτικοειδή. Η βιταµίνη D Η βιταµίνη D διευκολύνει την απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο. Ενεργοποιεί τους οστεοκλάστες (αποδόµηση του οστού) και γίνεται ελευθέρωση του α- σβεστίου. Με την βοήθεια της βιταµίνης αυτής το πλεονάζων ασβέστιο από το αίµα, που εναποτέθηκε από την τροφή, µεταφέρεται στα οστά (αποτιτάνωση των οστών). Η έλλειψη της βιταµίνης αυτής δηµιουργεί οστά µαλακά δηλαδή οστά που δεν είναι α- σβεστοποιηµένα και σκληρά, µε αποτέλεσµα σε ενήλικες και σε παιδιά να παρατηρούνται σκελετικές παραµορφώσεις. Η παραθορµόνη Η παραθορµόνη παράγεται από τους παραθυρεοειδείς αδένες που είναι συνήθως τέσσερις. Η παραθορµόνη επιταχύνει την παραγωγή δραστικής βιταµίνης D3 στο νεφρό (µε αποτέλεσµα να επιδρά στην τύχη του ασβεστίου τον οργανισµό). ιεγείρει και αυτή την απορρόφηση οστού από τους οστεοκλάστες και την απελευθέρωση α- σβεστίου και φωσφόρου. Αυξάνει την επαναπορρόφηση του ασβεστίου από τα νεφρά µειώνοντας τις απώλειες. Αυξάνει την απέκκριση του φωσφόρου από τα νεφρά, ώστε τα επίπεδα του στο αίµα να είναι χαµηλά και να αναστέλλεται η καθίζηση µε το α- σβέστιο στα οστά. Συµπερασµατικά: η βιταµίνη D και η παραθορµόνη συνεργάζονται ώστε αυξάνοντας την απορρόφηση του ασβεστίου και την απελευθέρωση του από τα οστά και ε

17 λαττώνοντας τις απώλειες του, να ανεβάζουν τα επίπεδά του στο αίµα( Κουντουράς,1996). Στην τρίτη ηλικία η παραθορµόνη είναι αυξηµένη. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα να ευνοείται η δράση των οστεοκλαστών και της απορρόφησης του οστού. Έτσι θεωρείται για την οστεοπόρωση τύπου ΙΙ ένας από τους παθογενετικούς ή αιτιολογικούς παράγοντες. Η καλσιτονίνη Στην ρύθµιση του ασβεστίου σηµαντικό ρόλο παίζει και η καλσιτονίνη (ορµόνη που παράγεται από τον θυρεοειδή αδένα και από τα κύτταρα του C). Επιδρά καταστέλλοντας την λειτουργία των οστεοκλαστών, είναι δηλαδή ένα φρένο στην απορρόφηση του οστού, λειτουργία αντίθετη µε αυτή της βιταµίνης D και της παραθορ- µόνης, οι οποίες όπως προαναφέραµε επιταχύνουν τη λειτουργία των οστεοκλαστών. Η έκκριση της καλσιτονίνης γίνεται συνήθως όταν τα επίπεδα του Ca στο αίµα είναι υψηλά. Χρησιµοποιείται για θεραπευτικούς σκοπούς µε χορήγηση φαρµάκων µε στόχο διέγερσης της οστικής παραγωγής και αύξησης της οστικής µάζας (δηλαδή χρησι- µοποιείται όποτε είναι απαραίτητο να καταστείλουµε την δραστηριότητα των οστεοκλαστών και να διαφυλαχθεί η οστική µάζα σε άτοµα που παρουσιάζουν απώλεια της οστικής µάζας). Τα οιστρογόνα Τα οιστρογόνα έχουν ισχυρή αντιοστεοκλαστική δράση, η οποία έχει σαν αποτέλεσµα τον κυτταρικό θάνατο των οστεοκλαστών. Σταµατούν µε αυτό τον τρόπο την αποδόµηση του οστού ενώ ταυτοχρόνως υπάρχουν ενδείξεις ότι διεγείρουν τους ο- στεοβλάστες για την παραγωγή οστίτη ιστού. Αρκετοί υποστηρίζουν ότι πιθανόν να προκαλούν και έκκριση της καλσιτονίνης από τον θυρεοειδή. Τα ανδρογόνα από την άλλη µεριά έχουν κυρίως αναβολική δράση διεγείροντας την παραγωγή οστού. Οι θυρεοειδικές ορµόνες Οι θυρεοειδικές ορµόνες επιταχύνουν τον οστικό µεταβολισµό και το µηχανισµό της ανακατασκεύης και προκαλούν απορρόφηση του οστού και αύξηση του ασβεστίου του αίµατος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα τη µείωση της 1,25 (ΟΗ)2D3 και έτσι την ελάττωση της απορρόφησης του ασβεστίου από το έντερο. Είναι πολύ σηµαντικό αυτό γιατί τα άτοµα που πάσχουν από υποθυρεοειδισµό ή παίρνουν θυροξίνη λόγω υποθυρεοειδισµού, κινδυνεύουν να πάθουν οστεοπόρωση, αφού ο οργανισµός στερείται και τη βιταµίνη D και το ασβέστιο. Αυξητική ορµόνη Η αυξητική ορµόνη παράγεται στην υπόφυση και δεν συµµετέχει άµεσα στη διαχείριση του ασβεστίου, αλλά ενεργοποιώντας το φαινόµενο της ανακατασκευής προς την κατεύθυνση της οστεοβλαστικής παραγωγής οστού, δηλαδή της χρησιµοποίησης του ασβεστίου. Η αυξητική ορµόνη παίζει σπουδαίο ρόλο στην ανάπτυξη του ανθρώπου και η έλλειψη της δηµιουργεί νανισµό. Υποστηρίζεται επίσης, ότι η έλλειψή της µπορεί να προκαλέσει και µείωση οστικής µάζας

18 Τα κορτικοειδή(ή κορτιζόνη) Η κορτιζόνη ή τα κορτικοειδή είναι χηµικές ενώσεις που παράγονται στα επινεφρίδια. Πολλές φορές χορηγούνται ως φάρµακα για την καταστολή φλεγµονωδών καταστάσεων. Επηρεάζουν όλους τους µηχανισµούς ρύθµισης ασβεστίου. Μειώνουν την απορρόφηση του από το έντερο, την επαναπορρόφηση του από τα νεφρά(επιτρέποντας να χαθεί στα ούρα), αυξάνουν λόγω πτώσης του ασβεστίου την 1,25 (ΟΗ)2D3 που προκαλεί απορρόφηση των οστών και τέλος, αυξάνουν την παραθορµόνη και άµεσα και έµµεσα λόγω και πάλι της πτώσης του ασβεστίου του αίµατος. Συµπερασµατικά ελαττώνουν την οστική µάζα αποµακρύνοντας το ασβέστιο από τον οργανισµό προδιαθέτοντας έτσι για οστεοπόρωση Οστική ανακατασκευή και οστεοπόρωση Η διακοπή ενός κύκλου ανακατασκευής σε οποιαδήποτε φάση θα οδηγήσει σε οστική απώλεια. Υπό κανονικές συνθήκες, το νεοπαραχθέν οστό είναι ακριβώς ίσης ποσότητας, ίδιας ποιότητας και ίδιας αρχιτεκτονικής µε το παλιό που απορροφήθηκε. Στην πραγµατικότητα αυτό συµβαίνει µόνο σε µη αναπτυσσόµενους νεαρούς ε- νήλικες. Στους ηλικιωµένους το ποσό αυτού του νέου οστού είναι λιγότερο από αυτό που απορροφήθηκε, µε αποτέλεσµα τη βαθµιαία µείωση της οστικής µάζας και την οστεοπόρωση. Η οστεοπόρωση, αυτή η επίκτητη γενικευµένη σκελετική νόσος στους ηλικιωµένους, δεν είναι παρά µια διαταραχή της ανακατασκευής και οφείλεται στο γεγονός ότι οι οστεοβλάστες δεν γεµίζουν πλήρως τις δηµιουργηθείσες κοιλότητες από τους ο- στεοκλάστες. Κατά συνέπεια, κατανόηση της αιτιοπαθογένειας της οστεοπενίας των ηλικιωµένων απαιτεί πληρέστερη γνώση του µηχανισµού οστικής ανακατασκευής (REMODELLING). Στο φλοιώδες οστό η οστική απορρόφηση ισορροπείται από την οστική παραγωγή. Η µείωση του πάχους του φλοιού οφείλεται σε ενδοοστική απορρόφηση. Στο δοκιδώδες οστό η παραγωγή δεν µπορεί να αντισταθµίσει την οστική απορρόφηση και παρατηρείται λέπτυνση και αραίωση των δοκίδων. Οστική απώλεια έχουµε όταν οι οστεοκλάστες δηµιουργούν κοιλότητες µεγαλύτερες ή βαθύτερες από τις κανονικές, όταν οι οστεοβλάστες αδυνατούν να γεµίσουν τις κανονικές ή όταν συµβαίνουν και τα δύο ( σε ασθενείς µε οστεοπόρωση υπάρχουν και οι δύο διαταραχές). Η αύξηση της οστικής ανανέωσης από µόνη της π.χ. σε νέα άτοµα µε υπερθυρεοειδισµό, προκαλεί µικρή οστική απώλεια. Όταν όµως η οστική απορρόφηση υπερβαίνει την οστική παραγωγή, η αύξηση της οστικής ανανέωσης αυ

19 ξάνει την οστική απώλεια, ενώ η µείωση της οστικής ανανέωσης µειώνει την οστική απώλεια. Η ανισορροπία µεταξύ οστικής απορρόφησης και οστικής παραγωγής η οποία προκαλείται από αυξηµένη οστεοκλαστική δραστηριότητα, όπως συµβαίνει στην περίοδο αµέσως µετά την εµµηνόπαυση, είναι πιο καταστροφική από την άποψη της δοµής του οστού, από ότι αυτή που οφείλεται σε µειωµένη οστεοβλαστική δραστηριότητα, όπως συµβαίνει κατά τη φάση της βραδείας οστικής απώλειας λόγω γήρατος. Υπερβολική οστεοκλαστική δραστηριότητα µπορεί να οδηγήσει στη διάτρηση και στην απώλεια ολόκληρων δοκίδων στο δοκιδώδες οστό έτσι ώστε η επακόλουθη φάση της οστικής παραγωγής να εξαλείφεται. Οι οστεοβλάστες δεν έχουν έδαφος για να παράγουν οστεοειδές. Αντίθετα, η µείωση της οστεοβλαστικής δραστηριότητας οδηγεί µόνο σε λέπτυνση των δοκίδων Παράγοντες που ελέγχουν την οστική ανακατασκευή Η ανακατασκευή του οστού ελέγχεται από διάφορες συστηµατικές ορµόνες και τοπικούς παράγοντες. Ενεργοποιητές της οστικής ανακατασκευής και εποµένως της οστικής απορρόφησης είναι η παραθορµόνη (PTH), οι προσταγλανδίνες της σειράς Ε, ο ενεργός µεταβολίτης της βιταµίνης D και η θυρεοειδική ορµόνη. Οι κυτταροκίνες έχει αποδειχθεί ε- πίσης ότι επηρεάζουν την οστική ανακατασκευή. Η ιντερλευκίνη 1 και 6 διεγείρουν την οστική απορρόφηση. Αντίθετα, οι ιντερφερόνες αναστέλλουν την οστική απορρόφηση. Άλλοι αναστολείς της οστικής απορρόφησης είναι η καλσιτονίνη, τα οιστρογόνα και ίσως και άλλες ορµόνες του φύλου. Παράγοντες οι οποίοι αυξάνουν την οστεοβλαστική δραστηριότητα είναι οι αυξητικοί παράγοντες οι οποίοι προέρχονται από τα οστά, η ινσουλίνη, οι σωµατοµεδίνες, οι προσταγλανδίνες σε χαµηλή συγκέντρωση και ίσως η τεστοστερόνη και η προγεστερόνη. Ο ενεργός µεταβολίτης της βιταµίνης D θεωρείται ένας ουσιώδης παράγοντας( ο οποίος προάγει την απορρόφηση του ασβεστίου από το έντερο) που εκτός από την ενεργοποίηση της οστικής απορρόφησης, µπορεί επίσης να ασκεί µια αναβολική δράση επί των οστεοβλαστών. Υπάρχουν µαρτυρίες ότι οι φυσικές παραµορφώσεις των οστών, ίσως µεταβάλλοντας τα τοπικά επιφανειακά ηλεκτρικά φορτία και προάγοντας την τοπική παραγωγή προσταγλανδινών, µπορεί να διεγείρουν τους οστεοβλάστες. Ποικίλες µορφές ηλεκτρικών ερεθισµάτων εφαρµόζονται στα οστά για να βοηθήσουν στην πώρωση των καταγµάτων. Τα κορτικοειδή σε φαρµακολογικές δόσεις αναστέλλουν τη δραστηριότητα των οστεοβλαστών Μεταβολές οστικής πυκνότητας µε την ηλικία Η οστική µάζα και η στενά συνδεδεµένη µε αυτή ιδιότητα της αντοχής των ο- στών, µεταβάλλεται σηµαντικά κατά τη διάρκεια της ζωής. Η οστική µάζα αυξάνει κατά τη διάρκεια ανάπτυξης και συνεχίζει να αυξάνει ακόµη κι όταν η ανάπτυξη σε ύψος σταµατά, φτάνοντας στη µέγιστη ή κορυφαία οστική µάζα στην ηλικία των ετών, κυρίως για το δοκιδώδες οστό (σπόνδυλοι) και των ετών, κυρίως για το φλοιώδες οστό(µηριαίο). Μετά την ωρίµανση του σκελετού αρχίζει η απώλεια ο- στικής µάζας και συνεχίζει µέχρι την ηλικία των ετών

20 Η απώλεια οστικής µάζας σ όλη τη διάρκεια της ζωής κυµαίνεται από 20-30% για τους άνδρες και πάνω από 45-50% για µερικές γυναίκες. Αυτή η µείωση της οστικής µάζας µε την ηλικία αποδίδεται σε ανισορροπία κατά την οστική ανακατασκευή, η οποία αν και ελάχιστη για κάθε εστία ανακατασκευής, είναι εντούτοις αθροιστική και γενικευµένη σε όλο το σκελετό. Η ετήσια απώλεια οστικής µάζας είναι 1% περίπου. Οι γυναίκες παρουσιάζουν µια επιτάχυνση της απώλειας οστικής µάζας της τάξεως του 2-3% ετησίως, η οποία αρχίζει κατά την περιεµµηνοπαυσιακή περίοδο και συνεχίζεται 5-10 χρόνια µετά την εµµηνόπαυση. Η επιτάχυνση αυτή συνοδεύεται από αυξηµένο ρυθµό ανανέωσης των οστών προκαλούµενη από τη µετεµµηνοπαυσιακή έκπτωση παραγωγής οιστρογόνων και πιθανόν άλλων ορµονών, όπως προγεστερόνης. Ο ρυθµός απώλειας δοκιδώδους οστού υπερβαίνει εκείνη του φλοιώδους οστού µετά την εµµηνόπαυση. Είναι προφανές ότι η µείωση της οστική µάζας που σχετίζεται µε την ηλικία, η µετεµµηνοπαυσιακή επιτάχυνση απώλειας οστικής µάζας και η ευπάθεια της οστικής ανακατασκευής για οµοιοστατικές απαιτήσεις, συνδυάζονται για να επηρεάσουν το ποσό της οστικής µάζας σε κάθε δεδοµένη στιγµή και προσδιορίζουν το µέγεθος της οστικής απώλειας, και κατά συνέπεια της οστεοπόρωσης. Ο κίνδυνος για κατάγµατα αντανακλάται απ αυτά τα φαινόµενα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΑ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - 7 - Αναφορά στα οστά και γενικά στοιχεία 1.1 Οστεολογία Οστεολογία ονοµάζουµε τον ειδικό εκείνο κλάδο της ανατοµίας που ασχολείται αποκλειστικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία.

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Ερειστικό Σύστημα Μια εργασία στο μάθημα της Βιολογίας από της μαθήτριες Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαρφτζιάν Μαριλένα Περιεχόμενα: Εισαγωγή Οστά Σύσταση του οστίτη

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη

Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Κωνσταντινος Ν. ΜΑΛΙΖΟΣ Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη Σχολη Εισαγωγη στην Ορθοπαιδικη Ορθοπαιδικη ή Ορθοπεδικη «παιδο-ορθωτικη» (Γ. Μπαμπινιωτης) Πανεπιστημιο Θεσσαλιας Ιατρικη

Διαβάστε περισσότερα

Οστίτης Ιστός Dr. med. Λουκάς Κωνσταντίνου Ορθοπεδικός Χειρουργός Στήριξη Κίνηση Οστά εξειδικευµένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρήσύστασηκαι ακαµψία, λόγω παρουσίαςαλάτων ασβεστίουστην

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Οστίτης Ιστός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας λ ί Οστά εξειδικευμένος στηρικτικός-συνδετικός ιστός χαρακτηριστικά: σκληρή σύσταση και ακαμψία, λόγω παρουσίας αλάτων ασβεστίου στην

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΑ. Καρβουντζή Ηλιάνα (Βιολόγος) 1

ΚΥΤΤΑΡΑ. Καρβουντζή Ηλιάνα (Βιολόγος) 1 ΚΥΤΤΑΡΑ ΖΥΓΩΤΟ: Το πρώτο κύτταρο του οργανισμού από το οποίο με συνεχείς κυτταρικές διαιρέσεις προκύπτουν όλα. ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ: Διαδικασία με την οποία τα κύτταρα αποκτούν διαφορετικά μορφολογικά και λειτουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΜΟΝΙΜΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΚΑΙ ΙΣΤΩΝ Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ

1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Ο ανθρώπινος οργανισμός συνίσταται α- πό τρισεκατομμύρια κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά εμφανίζουν σημαντική ποικιλομορφία, που αφορά το μέγεθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού

ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ. Οι ρυθμιστές του οργανισμού ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Οι ρυθμιστές του οργανισμού Είδη αδένων στον άνθρωπο o Εξωκρινείς αδένες: εκκρίνουν το προϊόν τους μέσω εκφορητικού πόρου είτε στην επιφάνεια του σώματος (π.χ. ιδρωτοποιοί και σμηγματογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

7. ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Αποτελεί αποθήκη αλάτων, κυρίως ασβεστίου και φωσφόρου. Στηρίζει το σώμα και καθορίζει τη μορφή του.

7. ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Αποτελεί αποθήκη αλάτων, κυρίως ασβεστίου και φωσφόρου. Στηρίζει το σώμα και καθορίζει τη μορφή του. 7. ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το ερειστικό σύστημα περιλαμβάνει τα οστά, τα οποία συνδεόμενα στις αρθρώσεις σχηματίζουν το σκελετό (εικ. 7.1). Η λέξη σκελετός μας φέρνει συνήθως στο νου μία δομή σκληρή και ξερή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1-7-8

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1-7-8 ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 1-7-8 Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό a) όλα τα κύτταρα έχουν το ίδιο σχήµα και την ίδια λειτουργία b) υπάρχουν κύτταρα µε το ίδιο σχήµα και την ίδια λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα Ανθρώπινος Σκελετός ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα ñ Σκελετική ανατοµία: γονίδια + περιβάλλον ñ Ποικιλοµορφία: οντογένεση, φύλο, πληθυσµός,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι οστεοπόρωση;

Τι είναι οστεοπόρωση; Τι είναι οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι χρόνια πάθηση του μεταβολισμού των οστών, κατά την οποία παρατηρείται σταδιακή μείωση της πυκνότητας και της ποιότητάς τους, ώστε αυτά με την πάροδο του χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Τσαπακίδης Ιωάννης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός

Γράφει: Τσαπακίδης Ιωάννης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός Γράφει: Τσαπακίδης Ιωάννης, Χειρουργός Ορθοπαιδικός Η ραχίτιδα και η οστεομαλακία αποτελούν παρόμοιες μεταβολικές παθήσεις των οστών και χαρακτηρίζονται από την ανεπαρκή αποτιτάνωση (εναπόθεση ασβεστίου),

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ. Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας...

ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ. Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας... ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΣΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ Ένα ταξίδι στις βασικές έννοιες βιολογίας... Κύτταρο Η βασική δομική και λειτουργική μονάδα που εκδηλώνει το φαινόμενο της ζωής. Πρώτος ο Βρετανός Robert Hooke το 1665 παρατηρώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο 1. Ποιος είναι ο ρόλος των ερυθρών κυττάρων του αίματος; α. μεταφέρουν οξυγόνο σε όλο το σώμα β. μεταφέρουν θρεπτικά συστατικά, άλατα, ορμόνες και πρωτεΐνες γ. μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:././2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Από το κύτταρο στον οργανισμό ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό 1o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11207, 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 ΘΕΜΑ Δ Το ανθρώπινο σώμα, όπως και το σώμα κάθε πολυκύτταρου οργανισμού αποτελείται από πολλά

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 ο ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ

Κεφάλαιο 7 ο ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Κεφάλαιο 7 ο ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙ 1 Ορμόνες και ενδοκρινείς αδένες Είναι τα εκκρίματα των ενδοκρινών αδένων «ορμόνες είναι οι ουσίες που εκκρίνουν οι ενδοκρινείς αδένες»

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης.

Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Πυρήνες οστέωσης παιδικου σκελετου. Χρόνοι εμφάνισης. Κωτούλα Αγορίτσα, Ιατρος ακτινολόγος, Επιμελήτρια Β Ακτινολογικό Εργαστήριο Νοσοκομείου Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ, Θεσ/νίκης Τα οστά σχηματίζονται με δύο τρόπους:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 2 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Από τι αποτελείται ο ανθρώπινος οργανισμός; Ο ανθρώπινος οργανισμός αποτελείται από περίπου 10 τρισεκατομμύρια κύτταρα, που οργανώνονται σε ιστούς, οι ιστοί σε όργανα και τα όργανα

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις:

Επιπλέον η έλλειψη ασβεστίου μπορεί να οδηγήσει στις παρακάτω παθολογικές καταστάσεις: Γράφει: Φανή Πρεβέντη, MSc Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Το σώμα μας περιέχει μεγάλες ποσότητες ασβεστίου. Συγκεκριμένα, το ασβέστο είναι υπεύθυνο για το 1,5-2% του σωματικού μας βάρους. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

Σωµατική άσκηση και υγεία Βραχυπρόθεσµα και µακροπρόθεσµα οφέλη ρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας ΜΟΡΦΕΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Οι ασκήσεις κατηγοριοποιούνται γενικά σε τρεις τύπους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0903 «Κινησιολογία» 1η Διάλεξη: «Οστά

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Πατεράκης (Φυσικ/τής)

Στέφανος Πατεράκης (Φυσικ/τής) ΜΥΣ Οι μύες είναι όργανα του ανθρωπίνου σώματος. Σχηματίζονται από μυϊκό ιστό. Μαζί με τους τένοντες συμβάλουν στην κίνηση των οστών. Είδη των μυών Ο μυς της καρδιάς, Οι λείοι, και Οι γραμμωτοί. Ο μυς

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 23 Νοέμβριος :22

Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 23 Νοέμβριος :22 Δημήτρης Ι. Χατζηδάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας - Ενδοκρινολογίας, Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικής Mονάδας Β' Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Από το κύτταρο στον οργανισμό. Κεφάλαιο 1ο

Από το κύτταρο στον οργανισμό. Κεφάλαιο 1ο Από το κύτταρο στον οργανισμό Κεφάλαιο 1ο Ι. Ανάμεσα στους μεικτούς αδένες του ανθρώπινου οργανισμού περιλαμβάνεται και το πάγκρεας. α) Ποια είναι τα προϊόντα που παράγει το πάγκρεας (παγκρεατικό υγρό,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΘΕΜΑ 1ο 1. Κυτταρική διαφοροποίηση ονομάζουμε: α. Την δομική κυρίως εξειδίκευση των συστημάτων β. Την δομική και λειτουργική εξειδίκευση των κυττάρων γ. Την λειτουργική εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση σε Κλινικούς Πληθυσμούς ΜΚ1118

Άσκηση σε Κλινικούς Πληθυσμούς ΜΚ1118 Άσκηση σε Κλινικούς Πληθυσμούς ΜΚ1118 Διάλεξη 6: Οστεοπόρωση, οστεοπενία και Άσκηση Υπεύθυνος Μαθήματος: ΑΘ. ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, PhD Διδάσκοντες: Α. Καλτσάτου,PhD 2016-2017 Διάλεξη6 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΣΎΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την birisioan Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :36 - Τελευταία Ενημέρωση Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :12

Συντάχθηκε απο τον/την birisioan Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :36 - Τελευταία Ενημέρωση Πέμπτη, 23 Φεβρουάριος :12 Οι παραθυρεοειδείς είναι συνήθως τέσσερις αδένες, με μέγεθος και εμφάνιση σαν μια φακή, που βρίσκονται συνήθως ανά δύο στην οπίσθια επιφάνεια κάθε λοβού του θυρεοειδή. Αυτοί είναι υπεύθυνοι για την παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

4.1 ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. 4.1.1 Εισαγωγή. 4.1.2 Μορφολογία των οστών.

4.1 ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. 4.1.1 Εισαγωγή. 4.1.2 Μορφολογία των οστών. 4. ΣΤΗΡΙΞΗ 4.1 ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 4.1.1 Εισαγωγή Το ερειστικό σύστημα αποτελείται από τα οστά, που συνδέονται μεταξύ τους με διάφορα είδη κινητών αρθρώσεων, που επιτρέπουν την εκτέλεση ποικίλων κινήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Η άσκηση, επιφέρει ευεργετικά αποτελέσματα στα διάφορα συστήματα του οργανισμού. Τα αποτελέσματα αυτά ενδέχεται να είναι παροδικά ή μόνιμα ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Φυσική του Σκελετού Τα οστά πραγματοποιούν τουλάχιστον έξι λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα: 1. Υποστήριξη 2. Κίνηση 3. Προστασία διαφόρων οργάνων 4. Αποθήκευση χημικών ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Ενδοκρινολογίας. Ορμόνες των επινεφριδίων & του παγκρέατος

Στοιχεία Ενδοκρινολογίας. Ορμόνες των επινεφριδίων & του παγκρέατος Στοιχεία Ενδοκρινολογίας Ορμόνες των επινεφριδίων & του παγκρέατος Τα επινεφρίδια Τα επινεφρίδια Τα επινεφρίδια αποτελούνται από δύο ιστολογικά διαφορετικές περιοχές: τη φλοιώδη μοίρα ή φλοιό, που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό»

Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου. Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Νεφρική ρύθμιση Καλίου, Ασβεστίου, Φωσφόρου και Μαγνησίου Βασίλης Φιλιόπουλος Νεφρολόγος Γ.Ν.Α «Λαϊκό» Κάλιο Το 98% του ολικού Κ + του σώματος βρίσκεται στο εσωτερικό των κυττάρων Το 2% στο εξωκυττάριο

Διαβάστε περισσότερα

Χόνδρος Οστίτης Ιστός. Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Χόνδρος Οστίτης Ιστός. Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Χόνδρος Οστίτης Ιστός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Χόνδρος συνδετικός-στηρικτικός ιστός συμπαγής αλλά εύκαμπτος υποστήριξη μαλακών ιστών εξασφάλιση oλισθηρής επιφάνειας για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

MYOΣKEΛETIKO ΣYΣTHMA. Oι σκελετικοί µύες συµµετέχουν µε την σύσπαση τους > στη κίνηση των οστών

MYOΣKEΛETIKO ΣYΣTHMA. Oι σκελετικοί µύες συµµετέχουν µε την σύσπαση τους > στη κίνηση των οστών MYOΣKEΛETIKO ΣYΣTHMA Παρέχει > µηχανική στήριξη στο σώµα & µετέχει στη λειτουργία της κίνησης > αποτελείται από σκελετικούς µύς τένοντες οστά αρθρώσεις & συνδέσµους Oι σκελετικοί µύες συµµετέχουν µε την

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικά στοιχεία. Οστά. Αρθρ. χόνδροι. Πολύπλοκη κατασκευή. Σύνδεσμοι τένοντες. Ενεργητικά στοιχεία. Ανομοιογενή βιολογικά υλικά.

Παθητικά στοιχεία. Οστά. Αρθρ. χόνδροι. Πολύπλοκη κατασκευή. Σύνδεσμοι τένοντες. Ενεργητικά στοιχεία. Ανομοιογενή βιολογικά υλικά. Κινησιοθεραπεία Ιδιότητες Υλικών 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΟΧΗΣ ΥΛΙΚΩΝ Ανθρώπινο σώμα Παθητικά στοιχεία Οστά Αρθρ. χόνδροι Πολύπλοκη κατασκευή Σύνδεσμοι τένοντες Ανομοιογενή βιολογικά υλικά Ενεργητικά στοιχεία Μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 8 ΟΙ ΙΣΤΟΙ ΤΩΝ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 8 ΟΙ ΙΣΤΟΙ ΤΩΝ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 75 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 8 ΟΙ ΙΣΤΟΙ ΤΩΝ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 76 ΟΙ ΙΣΤΟΙ Όλα τα ευκαρυωτικά κύτταρα εμφανίζουν την ίδια βασική αρχιτεκτονική: εξωτερικά βρίσκεται η πλασματική μεμβράνη, η οποία περιβάλλει το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Παραθυρεοειδείς Αδένες Ρύθµιση ασβεστίου & φωσφόρου

Παραθυρεοειδείς Αδένες Ρύθµιση ασβεστίου & φωσφόρου Παραθυρεοειδείς Αδένες Ρύθµιση ασβεστίου & φωσφόρου Ασβέστιο Νευροδιαβίβαση Μυϊκή συστολή Μίτωση και Κυτταρική διαίρεση Γονιµοποίηση Πήξη του αίµατος εύτερος αγγελιοφόρος Κρυσταλλική δοµή οστών& οδόντων

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 3 ο - Άρθρο 6 o ΡΑΧΙΤΙΔΑ- ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Συγγραφέας: Μαλακάση Αποστολία* * Επικουρικός Ορθοπαιδικός, Κ.Θ.-Κ.Υ. Λέρου. Μεταβολική πάθηση που χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή εναπόθεση ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 11 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΘΕΜΑ Β 1. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν και

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Ακτινολογική εκτίμηση της πώρωσης των καταγμάτων Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διπλωματούχος

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Άσκηση και προπόνηση για παιδιά και εφήβους Βασίλης Πασχάλης Επίκουρος καθηγητής ΤΕΦΑΑ - ΕΚΠΑ Ανάπτυξη, εξέλιξη και ωρίμανση Ανάπτυξη: αύξηση του σώματος ή μελών του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σημειώσεις Ανατομίας - Φυσιολογίας Ι Σκοπός της λειτουργίας του νευρικού συστήματος Προσαρμόζει τις λειτουργίες του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστίτης Ιστός Η στερεότερη μορφή συνδετικού ιστού ΣΥΣΤΑΣΗ : -

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΕΡΙΩΝ ΠΡΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΕΡΙΩΝ ΠΡΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΕΡΙΩΝ ΠΡΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ Μεταφορά οξυγόνου (Ο 2 ) από τον αέρα μέσω κυψελίδων στο αίμα και ιστούς Μεταφορά διοξειδίου άνθρακα (CO 2 ) από ιστούς σε κυψελίδες Οι κλίσεις των μερικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 1o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11207, 96ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11303 Ι. Το σύστημα των ενδοκρινών αδένων είναι το ένα από τα δύο συστήματα του οργανισμού μας που συντονίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Μυικός ιστός Συσταλτά κύτταρα. Κυκλοφορικό Σύστημα. Αθανάσιος Κοτσίνας, Επικ. Καθηγητής. Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ

Μυικός ιστός Συσταλτά κύτταρα. Κυκλοφορικό Σύστημα. Αθανάσιος Κοτσίνας, Επικ. Καθηγητής. Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Μυικός ιστός Συσταλτά κύτταρα Κυκλοφορικό Σύστημα Αθανάσιος Κοτσίνας, Επικ. Καθηγητής Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΣΤΑΛΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. Μυϊκά 2. Μυοεπιθηλιακά 3. Περικύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ορµονική ρύθµιση ασβεστίου & φωσφόρου Παραθυρεοειδείς Αδένες. 9/5/17 Ε. Παρασκευά, Εργ. Φυσιολογίας, Τµήµα Ιατρικής Π.Θ. 1

Ορµονική ρύθµιση ασβεστίου & φωσφόρου Παραθυρεοειδείς Αδένες. 9/5/17 Ε. Παρασκευά, Εργ. Φυσιολογίας, Τµήµα Ιατρικής Π.Θ. 1 Ορµονική ρύθµιση ασβεστίου & φωσφόρου Παραθυρεοειδείς Αδένες Εργ. Φυσιολογίας, Τµήµα Ιατρικής Π.Θ. 1 Ασβέστιο Ø Νευροδιαβίβαση Ø Μυϊκή συστολή Ø Μίτωση και Κυτταρική διαίρεση Ø Γονιµοποίηση Ø Πήξη του

Διαβάστε περισσότερα

Aντώνης Εμμανουηλίδης Βασίλης Κεκρίδης Χριστίνα Σπηλιωτοπούλου

Aντώνης Εμμανουηλίδης Βασίλης Κεκρίδης Χριστίνα Σπηλιωτοπούλου Aντώνης Εμμανουηλίδης Βασίλης Κεκρίδης Χριστίνα Σπηλιωτοπούλου Το ενδοκρινές σύστημα είναι το σύστημα οργάνων ενός οργανισμού που είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο μίας πληθώρας λειτουργιών του οργανισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Β ΜΕΡΟΣ)

ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Β ΜΕΡΟΣ) ΑΝΑΤΟΜΙΑ και ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (Β ΜΕΡΟΣ) ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΥΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Οι µύες είναι συσταλτά όργανα που χρησιµεύουν για να επιτελούνται οι ενεργητικές κινήσεις του οργανισµού. Οι µύες αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Σπονδυλική Στήλη

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Σπονδυλική Στήλη Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Σπονδυλική Στήλη Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Μπενέκα Νατάσσα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ . Σπονδυλική στήλη-περιγραφή οστών θωρακικού κλωβού και

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια. Μπενέκα Νατάσσα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ

ΙΣΤΟΙ. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια. Μπενέκα Νατάσσα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ ΙΣΤΟΙ Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Μπενέκα Νατάσσα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Ιστοί Οι ιστοί είναι σύνολο κυττάρων με την ίδια κατασκευή, μορφολογία και λειτουργία. Κάθε ιστός

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΤΟ ΕΤΟΣ 2003 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΤΟ ΕΤΟΣ 2003 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΙΔΡΥΜΑ : Α.Τ.Ε.Ι ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ : ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΤΟ ΕΤΟΣ 2003 ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ : ΛΙΑΠΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΗΤΣΙΑΛΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη ταξινόμιση της φυσικής κατάστασης Δύναμη Αντοχή φυσική κατάστασ η Ταχύτητα Ευλυγισία ποιοι ασχολούνται με την άσκηση με βάρη οι αθλητές της άρσης βαρών, οι

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλειτουργία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (ΑΝΣ)

Δυσλειτουργία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (ΑΝΣ) Δυσλειτουργία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (ΑΝΣ) Η δυσλειτουργία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (ΑΝΣ) ενδεχομένως να είναι το κεντρικό στοιχείο για την ελάττωση της ποιότητας ζωής ενός ατόμου και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα