Φυσικά αντιοξειδωτικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φυσικά αντιοξειδωτικά"

Transcript

1 Φυσικά αντιοξειδωτικά ΕΙΣΑΓΩΓΗ, ΠΗΓΕΣ, ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΠΟΣΒΕΣΗΣ, ΡΥΘΜΙΣΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΥΤΟ, ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Τραντάς Μάνος, τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης 1 Το Ο 2 αν και απαραίτητο για την αύξηση και ανάπτυξη των αερόβιων οργανισμών αποτελεί παράλληλα τον ανεπιθύμητο συνεργάτη τους Σημαντικός λοιπόν παράγοντας της εξέλιξης των αερόβιων οργανισμών τα τελευταία 2,7 δισεκατομμύρια χρόνια είναι ο σχηματισμός αποδοτικού συστήματος απόσβεσης των παραπροϊόντων του αερόβιου μεταβολισμού Για να είμαστε πιο ακριβής ακόμα και σε βέλτιστες συνθήκες ανάπτυξης των φυτών υπάρχουν μεταβολικές διαδικασίες που παράγουν ενεργές μορφές οξυγόνου, π.χ. αλυσίδες μεταφοράς e - των χλωροπλαστών και των μιτοχονδρίων Τα ασταθή παράγωγα, που προκύπτουν από τη διαδοχική αναγωγή του οξυγόνου, είναι ιδιαίτερα δραστικά και αντιδρούν µη ειδικά µε σημαντικά για το κύτταρο βιομόρια, επιφέροντας σοβαρές βλάβες 1 of 52

2 ΕΠΙΔΡΑΣΗ Ο 2 ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΥΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ Μέτρηση ξηρής ουσίας σε διαφορετικούς ιστούς σόγιας που αναπτύσσονται σε περιβάλλοντα με διαφορετικές συγκεντρώσεις οξυγόνου gr ξηρής ουσίας ανα φυτό 0 21 % οξυγόνου 2 Εδώ φαίνεται η επίδραση που έχει η συγκέντρωση του περιβάλλοντος Ο 2 στην ανάπτυξη φυτών σόγιας. Είναι γνωστό ότι συγκεντρώσεις Ο 2 μεγαλύτερες από αυτή του κανονικού αέρα είναι τοξικές στα φυτά (στα ζώα και στα αερόβια βακτήρια Ε.coli) Όπως φαίνεται όμως από την εικόνα ακόμα και στην συγκέντρωση του κανονικού αέρα (21%) παρατηρούνται, αν και μικρές, καταστρεπτικές επιδράσεις Όλοι οι φυτικοί ιστοί καταστρέφονται σε συγκεντρώσεις Ο 2 πάνω από τις κανονικές. 2 of 52

3 ΚΥΡΙΕΣ ΕΝΕΡΓΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ (REACTIVE OXYGEN SPECIES Ή ROS) singlet oxygen superoxide perhydroxyl radical triplet oxygen (ground state) hydrogen peroxyde hydroxyl radical water water 3 Αυτά είναι τα κυριότερα ROS που παράγονται μέσα στα φυτικά κύτταρα. Το Η 2 Ο 2 και το 1 Ο 2 δεν είναι από μόνο του ελεύθερη ρίζα αλλά εμπίπτει στα ROS γιατί είναι αρκετά ενεργά και μπορούν να εμπλακούν σε αντιδράσεις παραγωγής ελεύθερων ριζών Το Ο 2 από την τριπλή κατάσταση που βρίσκεται μπορεί να ενεργοποιηθεί είτε με αναστροφή του spin ενός του ενός από τα δυο ασύζευκτα ηλεκτρόνια, προς την παραγωγή singlet oxygen είτε με διαδοχικές αναγωγές *Η πιθανή πορεία για το σχηματισμό καταστρεπτικών ειδών/μορφών από μια φωτοχημικά ενεργοποιημένη τριπλή κατάσταση (triplet state) είναι η μεταφορά της ενέργειας αυτής της τριπλής κατάστασης στο μοριακό οξυγόνο για το σχηματισμό 1 Ο 2. Ευαίσθητα στο 1 Ο 2 είναι τα πρωτεϊνικά αμινοξέα cysteine, methionine, tryptophan και histidine όπως επίσης και τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Τα τελευταία με την επίδραση 1 Ο 2 σχηματίζουν lipid hydroperoxides *Οι ΟΗ είναι εξαιρετικά ενεργές, τόσο πολύ μάλιστα που δεν είναι δυνατό να αποσβεστεί ηδράσητουςενζυμικά. Οι βλάβες αφορούν: περοξείδωση των λιπιδίων των μεμβρανών, Μεταλλάξεις του DNA αλλά και σπάσιμο αυτού, Απενεργοποίηση ενζύμων *Τα Ο 2- εμπλέκονται στις διαδικασίες σύνθεσης της λιγνίνης των κυτταρικών τοιχωμάτων με τις βλάβες να αφορούν περοξείδωση των λιπιδίων των μεμβρανών και καταστροφή χρωστικών *ΑπόμόνατουςταΗ 2 Ο 2 δεν είναι ιδιαίτερα ενεργά με τα περισσότερα βιολογικής σημασίας μόρια αλλά αποτελούν πρόδρομα για πιο ενεργής μορφής οξειδωτικών, όπως τα ΟΗ (αντίδραση Haber-Weiss). Μπορούν να απενεργοποιήσουν ένζυμα απευθείας. Σχηματισμός του μπορεί να οδηγήσει σε ενίσχυση των κυτταρικών τοιχωμάτων με αύξηση της λιγνιτοποίησης και του cross-linking των πρωτεϊνών των κυτταρικών τοιχωμάτων. Η απελευθέρωσηη 2 Ο 2 μπορεί να επαγάγει την ρύθμιση προς τα πάνω ή προς τα κάτω έκφραση γονιδίων που επιβραδύνουν την είσοδο παθογόνων ή προστατεύουν τα φυτά από δικούς τους αντιμικροβιακούς παράγοντες. Το Η 2 Ο 2 παίζει κάποιο ρόλο στην έναρξη της αντίδρασης υπερευαισθησίας (HR). Σχετίζεται με την παραγωγή φυτοαλεξινών. Αποσβένονται ενζυμικά από τις καταλάσες και τις περοξειδάσες 3 of 52

4 ΚΥΡΙΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΩΝ ΜΟΡΦΩΝ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Μεταβολή ιδιοτήτων και λειτουργικότητας μεμβρανών Οξειδωτική καταστροφή πρωτεϊνών Οξειδωτικές μεταβολές στο DNA Διάσπαση χρωστικών Μείωση φωτοσυνθετικής και αναπνευστικής ικανότητας Γήρανση και νέκρωση Περοξείδωση των λιπαρών οξέων Οξείδωση πολυφαινολικών οξέων 4 Εδώ φαίνονται οι γενικές κατηγορίες βλαβών που προκύπτουν από την δυσλειτουργία των μηχανισμών διατήρησης των επιπέδων των ROS στα βέλτιστα επίπεδα Αμινοξέα που περιέχουν θείο και ομάδες θειόλης είναι τα περισσότερο ευαίσθητα σημεία των πεπτιδικών αλυσίδων. Από τις προσβολές αυτές μπορεί να δημιουργηθούν cross-linked μόρια Όσο αφορά τις μεταβολές του DNA είναι γνωστό ότι και το σάκχαρο και η αζωτούχα βάση είναι ευαίσθητα στην οξείδωση, προκαλώντας καταστροφή της βάσης, κατάτμηση των μονόκλωνων αλυσίδων και cross-linked μόρια με πρωτεΐνες 4 of 52

5 ΠΗΓΕΣ ROS /1 Αντίδραση Fenton: Fe 2+ + H 2 O 2 Fe 3+ + OH + OH - O 2- + Fe 3+ + O 2 + Fe 2+ Αναγωγή των Ο 2- προς Η 2 Ο 2 μέσω των υπεροξειδικών δισμουτασών (SODs) Αναγωγή του Η 2 Ο 2 με τη δράση είτε Καταλάσης είτε Περοξειδάσης 5 Παρουσία ιχνών σιδήρου, η αντίδραση του υπεροξειδίου και του υπεροξειδίου του υδρογόνου σχηματίζει την καταστρεπτική υδροξυλική ρίζα και αυτό είναι η αφετηρία της οξείδωσης οργανικών υποστρωμάτων. Το ρόλο του σιδήρου μπορούν να τον παίξουν και άλλα μέταλλα (π.χ. Cu + ) τα οποία ανακυκλώνονται από την οξειδωμένη στην ανηγμένη τους μορφή Οι περοξειδάσες εντοπίζονται σχεδόν σε όλα τα υποκυτταρικά οργανίδια Εκτός από τον κύριο ρόλο των περοξειδασών που είναι να ανάγουν το Η 2 Ο 2, μπορούν να καταλύσουν την αντίδραση σχηματισμού Ο - 2 μέσω της οξείδωσης NADH κάνοντας χρήση μικρών ποσοτήτων Η 2 Ο 2. Τα Ο - 2 που παράγονται ανάγονται στη συνέχεια σε Η 2 Ο 2 Η lipoxygenase καταλύει την αντίδραση hydroperoxidation των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων των μεμβρανών. Τα προϊόντα αυτής της αντίδρασης μπορούν να υποστούν αυτοκαταλυτική αποδόμηση (ή αυτοοξείδωση) προς την παραγωγή οργανικών ριζών ξεκινώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις περοξείδωσης των λιπιδίων 5 of 52

6 ΠΗΓΕΣ ROS /2 ROS παράγονται σαν παραπροϊόντα στις αλυσίδες μεταφοράς ηλεκτρονίων των χλωροπλαστών, μιτοχονδρίων και του ενδοπλασματικού δικτύου Περοξείδωση των λιπιδίων των λιπαρών οξέων των μεμβρανών PUFA-H + X PUFA + XH PUFA + O 2 PUFA-OO (όπου PUFA: πολυακόρεστα λιπαρά οξέα) 6 Η αναγωγή του Ο 2 στις αλυσίδες μεταφοράς e - της φωτοσύνθεσης και της αναπνοής συνοδεύεται πάντα από ενδιάμεσα ανηγμένα προϊόντα τα οποία είναι ROS Η αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων των μιτοχονδρίων με τους ενεργούς μηχανισμούς μεταφοράς ηλεκτρονίων θεωρείται ότι είναι ο πιο πιθανός ρυθμιστής των ενδοκυτταρικών επιπέδων των ROS. Τα παραγόμενα στα μιτοχόνδρια ROS ( Ο - 2 και Η 2 Ο 2 ) οφείλονται στις διαρροές ηλεκτρονίων από το σημείο της ubiquinone και του ενζυμικού συμπλόκου Ι Η περοξείδωση των λιπαρών οξέων μπορεί να γίνει μέσω της lipoxygenase που καταλύει την αντίδραση hydroperoxidation των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων των μεμβρανών. Τα προϊόντα αυτής της αντίδρασης μπορούν να υποστούν αυτοκαταλυτική αποδόμηση (ή αυτοοξείδωση) προς την παραγωγή οργανικών ριζών ξεκινώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις περοξείδωσης των λιπιδίων Επίσης OH και 1 O 2 μπορούν να αντιδράσουν με ομάδες μεθυλενίου των πολυακόρεστων λιπαρών οξέων (PUFA) σχηματίζοντας διένια, και ελεύθερες ρίζες πέροξυ-λιπιδίων. Τα τελευταία είναι πολύ ενεργά μόρια και μπορούν να προκαλέσουν την αλυσιδωτή περοξείδωση των PUFA 6 of 52

7 ΠΗΓΕΣ ROS /3 Φωταναπνοή β-οξείδωση λιπαρών οξέων στα μικροσώματα NAD(P)H οξειδάσες (έπειτα από προσβολή) Οξειδάση της ξανθίνης (αποδόμηση πουρινών) Οξειδάσες πολυαμινών Μια οξαλική οξειδάση καταλύει (στον αποπλάστη) τον σχηματισμό Η 2 Ο 2 και CO 2 απότοοξαλικό παρουσία Ο 2 Μέσω της οξειδωτικής δράσης της αμινικής οξειδάσης χρησιμοποιώντας σαν υπόστρωμα αμίνες, παράγοντας αλδεϋδη, ΝΗ 3 και Η 2 Ο 2 7 Η φωταναπνοή είναι το πιο εμφανές μονοπάτι οξυγόνωσης του χλωροπλάστη. Κατά την φωταναπνοή η Rubisco καταλύει την αντίδραση προσθήκης οξυγόνου στον άνθρακα-2 της RuBP (διφωσφορικής ριβουλόζης) σχηματίζοντας phosphoglycolate και phosphoglycerate. Αν και αυτή η διαδικασία δεν παράγει ενεργές μορφές οξυγόνου στο χλωροπλάστη, ο επακόλουθος μεταβολισμός του glycolate στα περοξεισώματα παράγει Στα μικροσώματα (περοξεισώματα) ηβ-οξείδωση συμβαίνει όχι για την παραγωγή ΑΤΡ αλλά για την παραγωγή Η 2 Ο 2 τα οποία όμως στη συνέχεια αποτοξινώνονται από τα ενζυμικά συστήματα των περοξεισωμάτων Η οξειδάση της ξανθίνης, οξειδάση του ουρικού και η NADH οξειδάση (που εντοπίζονται στα μικροσώματα) παράγουν Ο - 2 σαν αποτέλεσμα της οξείδωσης των υποστρωμάτων τους τα οποία όμως στη συνέχεια αποτοξινώνονται από τα ενζυμικά συστήματα των περοξεισωμάτων Τραυματισμοί, θερμική καταπόνηση και ξενοβιοτικές ουσίες επάγουν την ενεργοποίηση αντιδράσεων με την NAD(P)H οξειδάση με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούμε να πούμε ότι έχει δράση αισθητήρα βιολογικής, φυσικής ή χημικής καταπόνησης Οι οξειδάσες των πολυαμινών εμπλέκονται κι αυτές στην παραγωγή ενεργών μορφών οξυγόνου στα κυτταρικά τοιχώματα χρησιμοποιώντας διαμίνες ή πολυαμίνες για την αναγωγή μιας quinone που με αυτοοξείδωση θα σχηματίσει περοξείδια. 7 of 52

8 ΠΗΓΕΣ ROS /4 Υψηλή συγκέντρωση ατμοσφαιρικού οξυγόνου UV ακτινοβολία Βαρέα μέταλλα Ακραίες θερμοκρασίες Ξηρασία Ξενοβιοτικά (π.χ. ζιζανιοκτόνα) Υψηλή ένταση φωτός Ανοξία και υποξία Ατμοσφαιρικοί ρύποι (O 3, SO 2 ) Προσβολές από παθογόνα 8 Μέχρι τώρα είδαμε τους ενδογενείς παράγοντες που αυξάνουν την συγκέντρωση των ROS μέσα στο κύτταρο Υπάρχουν όμως και εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν τη συγκέντρωση των ROS μέσα στα φυτικά κύτταρα 8 of 52

9 ΠΗΓΕΣ ROS ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ 9 9 of 52

10 ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ (ΣΤΑ ΦΥΤΑ) Μηχανισμοί που έχει αναπτυχθεί από τους αερόβιους οργανισμούς για την απόσβεση ή εξουδετέρωση των ROS Α. Ενζυμικοί Β. Μη ενζυμικοί 10 Να σας θυμίσω ότι ο φυτικός οργανισμός βρίσκεται σε μια διαρκή προσπάθεια για να ελέγχει τα επίπεδα των ROS μέσα στα φυτικά κύτταρα. 10 of 52

11 ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ (ΣΤΑ ΦΥΤΑ) Μηχανισμοί που έχει αναπτυχθεί από τους αερόβιους οργανισμούς για την απόσβεση ή εξουδετέρωση των ROS Α. Ενζυμικοί Β. Μη ενζυμικοί 11 Να σας θυμίσω ότι ο φυτικός οργανισμός βρίσκεται σε μια διαρκή προσπάθεια για να ελέγχει τα επίπεδα των ROS μέσα στα φυτικά κύτταρα. 11 of 52

12 ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ΕΝΖΥΜΑ /1 Υπεροξειδικές δισμουτάσες (Super Oxide Dismutases, SOD): απόσβεση O 2 - Καταλάσες (CATalases, CAT): απόσβεση Η 2 Ο 2 Περοξειδάση της γλουταθειόνης (GPX): απόσβεση Η 2 Ο of 52

13 ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ΕΝΖΥΜΑ /2 Αναγωγάση της γλουταθειόνης (GR) : απόσβεση H 2 O 2 Τρανσφεράση της γλουταθειόνης (GST) Ασκορβική περοξειδάση (APO): απόσβεση H 2 O 2 Μονοαφυδροασκορβική (MDHAR) και αφυδροασκορβική (DHAR) αναγωγάση: απόσβεση H 2 O 2 13 Όλααυτάταένζυμαθαταδούμεστησυνέχειαπιοπαραστατικά 13 of 52

14 ΥΠΕΡΟΞΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΣΜΟΥΤΑΣΕΣ O 2 + 2H + H 2 O 2 + O 2 Κωδικοποιούνται από πολυγονιδιακές οικογένειες Η διαφορική αυτή έκφραση των γονιδίων ελέγχεται από κανάλια μεταφοράς σήματος στα οποία εμπλέκονται Ca ++ όπως και προϊόντα οξειδωτικής καταπόνησης όπως από την περοξείδωση των λιπιδίων 14 Μια υπόθεση τονίζει ότι διαφορετικές καταστάσεις καταπονήσεων καταλήγουν σε διαφορετικής έκτασης οξειδωτικό stress στα διάφορα υποκυτταρικά οργανίδια, κάνοντας αναγκαία τη διαφορετική έκφραση SOD ισομορφών για την προστασία αυτών των οργανιδίων 14 of 52

15 ΚΑΤΑΛΑΣΕΣ 2Η 2 Ο 2 2Η 2 Ο + Ο 2 Αποσβένουν τα H 2 O 2 χωρίς να είναι απαραίτητο αναγωγικό υπόστρωμα of 52

16 ΠΕΡΟΞΕΙΔΑΣΕΣ Συνιστούν μια πολυγονιδιακή οικογένεια (τύπου Ι και τύπου III περοξειδάσες) Καταλύουν την αντίδραση αναγωγής του Η 2 Ο 2 Γενικά αντιδρούν με ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίων ενωμένες σε αρωματικούς δακτύλιους άρα μπορούν να εμπλακούν σε οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις όπου δότες e - είναι φαινολικές ενώσεις Διπλός ο ρόλος τους: παραγωγή και απόσβεση των ROS 16 Από την εμφάνισή τους στα πρώτα φυτά τα γονίδια του τύπου ΙΙΙ (class III) περοξειδάσες έχουν διπλασιαστεί πολλές φορές στη διάρκεια της εξέλιξης και τώρα συνιστούν μια multigene family Μοναδικός, μάλλον, σκοπός αυτής της εξέλιξης ήταν η προσαρμογή των ειδών στις συνθήκες του περιβάλλοντος με τα αυξημένα ποσοστά οξυγόνου 138 γονίδια περοξειδασών στο ρύζι και 73 στην αραβίδοπση συνιστούν τις multigene families Για την αναγωγή του H 2 O 2 οι περοξειδάσες παίρνουν e - από διάφορα μόρια δότες. Στα μόρια αυτά συγκαταλέγονται φαινολικές ενώσεις, πρόδρομα μόρια του μονοπατιού βιοσύνθεσης των λιγνινών, αυξίνες ή άλλοι δευτερογενείς μεταβολίτες Οι περοξειδάσες μπορούν να οξειδώσουν διάφορα υποστρώματα παρουσία Η 2 Ο 2 αλλά μπορούν να εμπλακούν και σε διαδικασίες παραγωγής ROS Επίσης εμφανίζεται να παίζει ρόλο και σε φυσιολογικές διαδικασίες του φυτού (βλάστηση, Cell wall cross-linking, γήρανση, κ.α.) 16 of 52

17 ΕΝΖΥΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΠΟΣΒΕΣΗΣ ΦΥΤΙΚΩΝ ROS 17 Διαφάνεια που δείχνει με απλούστερο τρόπο τους μηχανισμούς απόσβεσης των ROS στα φυτικά κύτταρα Η έρευνα μέχρι σήμερα έχει επικεντρωθεί στους μηχανισμούς στο κυτταρόπλασμα στα οργανίδια και στον αποπλάστη. Τι γίνεται όμως στον πυρήνα; Οι μηχανισμοί ρύθμισης της παραγωγής των ROS μέσα στον πυρήνα που το πιθανότερο είναι να ενεργοποιούν/απενεργοποιούν ρυθμιστικούς παράγοντες είναι λίγο πολύ άγνωστοι και άρα το συγκεκριμένο πεδίο είναι ένα από αυτά που θα προσελκύσει την έρευνα το προσεχές διάστημα 17 of 52

18 ANTIOXIDANTS ΥΠΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ Cu/Zn-SOD APX GPX GR MDHAR DHAR ASA κυτόσωμα Cu/Zn-SOD, Fe-SOD, ASC, APX, GR, DHAR, GPX, MDHAR, AOX χλωροπλάστης Μεταγραφικός έλεγχος πυρήνας CAT, SOD, APX(μεμβρ) Περοξισώματα Γλυοξυσώματα Mn-SOD CAT, APX MDHAR,DHAR, GR, AOX μιτοχόνδρια of 52

19 ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Μηχανισμοί που έχουν αναπτυχθεί από τους αερόβιους οργανισμούς για την απόσβεση ή εξουδετέρωση των ROS Α. Ενζυμικοί Β. Μη ενζυμικοί (φυσικά αντιοξειδωτικά) 19 Να σας θυμίσω ότι ο φυτικός οργανισμός βρίσκεται σε μια διαρκή προσπάθεια για να ελέγχει τα επίπεδα των ROS μέσα στα φυτικά κύτταρα. 19 of 52

20 ΜΗ ΕΝΖΥΜΙΚΑ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Ανηγμένη γλουταθειόνη (GSH) Ασκορβικό οξύ (Βιταμίνη C) α-τοκοφερόλη (βιταμίνη Ε) Καροτενοειδή Φαινολικές ενώσεις Πολυαμίνες Αλκαλοειδή 20 Η γενικότερη κατηγορία των (πολύ)φαινολικών ενώσεων περιέχει τις εξής κατηγορίες ενώσεων: φαινολικά οξέα, φλαβονοειδή, ισοφλαβονοειδή, ταννίνες και λιγνάνες 20 of 52

21 GSH /1 Η γλουταθειόνη είναι ένα τριπεπτίδιο με μια ομάδα θειόλης η οποία βρίσκεται σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις σε πολλά κύτταρα. Αντιδρά με πολλά οξειδωτικά όπως το Η 2 Ο 2 γιαναμετατραπείστην οξειδωμένη της μορφή, την GSSG που είναι ένα δισουλφίδιο. H GSH επίσης αντιδρά, χωρίς ένζυμα, με πολλά άλλα, δυνητικά καταστρεπτικά ενδοκυτταρικά οξειδωτικά όπως 1 Ο 2, Ο 2- και ΟΗ of 52

22 GSH /2 Μεταβολισμός Ρύθμιση πρόσληψης θείου από τις ρίζες Πρόδρομη ένωση των φυτοχελατινών, ουσιών που ελέγχουν τη συγκέντρωση βαρέων μετάλλων στα κύτταρα Είναι ισχυρά αναγωγική ένωση Αναμιγνύεται στον οξειδοαναγωγικό έλεγχο των κυτταροδιαιρέσεων Άμυνα Χρησιμοποιείται από τις GSH S- μεταφοράσες στην αποτοξίνωση από τα ξενοβιοτικά (π.χ. ζιζανιοκτόνα) Ενεργοποιεί την μεταγραφή συγκεκριμένων γονιδίων άμυνας Παίζει ρόλο στην αναγέννηση του ασκορβικού οξέως στον κύκλο γλουταθειόνης-ασκορβικού) Δρα σαν ένα δισουλφιδικό αναγωγικό για να προστατέψει τις ομάδες θειόλης των ενζύμων of 52

23 ASC /1 Αντιδρά κατευθείαν με ΟΗ, Ο 2-, και 1 Ο 2 Διατηρεί την ενεργότητα των ενζύμων που περιέχουν μέταλλα μεταπτώσεως Ανάγει την οξειδωμένη μορφή της α- τοκοφερόλης ενός άλλου πολύ σημαντικού αντιοξειδωτικού Εμπλέκεται στην επιμήκυνση της ρίζας και στην επέκταση των κυτταρικών τοιχωμάτων of 52

24 ASC /2 Ρυθμίζει τον κυτταρικό κύκλο Φωτοπροστασία και ρύθμιση της φωτοσύνθεσης Συμμετέχει στον κύκλο γλουταθειόνηςασκορβικού Παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην απόσβεση ROS που προκαλούνται από ατμοσφαιρικούς ρυπαντές Επηρεάζει την αντιγραφή του DNA Ηρίζεςtocopheryl που παράγονται από την δράση της α-τοκοφερόλης ανάγονται από το ασκορβικό of 52

25 ASC - ΚΥΚΛΟΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΜΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΚΟΡΒΙΚΟΥ 25 Το ασκορβικό οξύ συντίθεται από την D-glucose. Σαν αντιοξειδωτικό που είναι αντιδρά με τα υπεροξείδια, τα υπεροξείδια του υδρογόνου ή τις ρίζες από την οξείδωση της α-tocopherol προς την παραγωγή monodehydroascorbic acid και/ή dehydroascorbic acid. Οι ανηγμένες μορφές ανακυκλώνονται με είτε με τη δράση των ενζύμων monodehydroascorbate reductase και dehydroascorbate reductase χρησιμοποιώντγας NAD(P)H και γλουταθειόνη αντίστοιχα 25 of 52

26 ΚΥΚΛΟΣ HALLIWELL - ASADA 26 Ο οξειδοαναγωγικός κύκλος του ασκορβικού στο χλωροπλάστη που συχνά αναφέρεται σαν κύκλος Halliwell-Asada 26 of 52

27 α-τοκοφερολη /1 Είναι η πιο δραστική ανάμεσα στην ομάδα των τοκοφερολών (α-τοκοφερόλη, β- τοκοφερόλη, γ-τοκοφερόλη, δ- τοκοφερόλη Κάθε μόριο τοκοφερόλης έχει την δυνατότητα να απενεργοποιεί 2 ρίζες υπεροξειδίου of 52

28 α-τοκοφερολη /2 Αποσβένει επίσης τα χλωροπλαστικά 1 Ο 2 και εμφανίζεται να αντιδρά με Ο 2 - Οι ρίζες τοκοφερυλίου που παράγονται από την δράση της α-τοκοφερόλης ανάγονται από το ασκορβικό οξύ Αναστέλλει την αυτοκαταλυτική περοξείδωση των λιπιδίων των μεμβρανών of 52

29 ΚΑΡΟΤΕΝΟΕΙΔΗ Εμπλέκονται στην απόσβεση της επιπλέον ενέργειας της διεγερμένης χλωροφύλλης Αποσβένουν πολύ αποδοτικά τα 1 O 2 προστατεύοντας τα λιπίδια των μεμβρανών από περοξείδωση β-καροτένιο of 52

30 ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ: ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΗ 1 Τα φλαβονοειδή έχουν πολλούς και σημαντικούς ρόλους στην αύξηση και ανάπτυξη των φυτών Τα επίπεδα πρόσληψης από την τροφή είναι mg/μέρα A O 1 2 C 3 2' 1' 3' B 6' 4' 5' Τακύριασημείαπουδίνουνστα φλαβονοειδή την αυξημένη ικανότητα απόσβεσης των ROS είναι τα ΕΞΗΣ: 5 4 Βασική δομή φλαβονοειδών Μονοπάτι βιοσύνθεσης 30 Η βασική φλαβονοειδής δομή αποτελείται από πυρήνα flavan αποτελούμενο από 15 άτομα C κατανεμημένα σε 3 δακτυλίους (C6-C3-C3) τους A,B και C Οι διάφορες κατηγορίες των φλαβονοειδών διαφέρουν στο βαθμό οξείδωσης και το βαθμό υποκατάστασης του δακτυλίου C. Μέσα στην κάθε κατηγορία οι ενώσεις διαφέρουν στο βαθμό υποκατάστασης των δακτυλίων A και B Μερικές κατηγορίες φλαβονοειδών είναι οι: flavones, flavanones, isoflavones, flavonols, flavanonols, flavan-3-ols, anthocyanidins, biflavones, chalcones, aurones και coumarins. Μερικοί από τους ρόλους που επιτελούν οι φλαβονοειδής ενώσεις είναι η προσέλκυση εντόμων λόγω των διάφορων έντονων χρωματισμών που προσδίδουν στους φυτικούς ιστούς (flavones, flavonols και anthocyanidins), η αποτροπή του τραυματισμού τους από έντομα εξαιτίας των μη επιθυμητών για τα έντομα ιδιοτήτων τους. Επίσης μπορούν να επηρεάσουν θετικά τις φωτεινές αντιδράσεις της φωτοσύνθεσης ή μπορούν να δράσουν σαν ρυθμιστές των καναλιών Fe κατά την φωσφορυλίωση. Και φυσικά (αυτό μας ενδιαφέρει εμάς) μπορούν να εμπλακούν σε διαδικασίες απόσβεσης τόσο των ROS που παράγονται κατά τις αντιδράσεις της φωτοσύνθεσης όσο και αυτών που παράγονται λόγω του υπεριώδους φάσματος της ηλιακής ακτινοβολίας 30 of 52

31 ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ: ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΗ 2 Αναστέλλουν ένζυμα παραγωγής ROS όπως: οξειδάση της ξανθίνης, λιποξυγενάση, μικροσωμικής μονοξυγενάσης, S-μεταφοράσης της γλουταθειόνης, NADH oxidase Μερικά φλαβονοειδή σχηματίζουν χηλικές ενώσεις με μέταλλα που εμπλέκονται σε διαδικασίες παραγωγής OH (αντιδράσεις Fenton, Haber- Weiss) 31 Οι αντιοξειδωτικοί μηχανισμοί στους οποίους εμπλέκονται τα φλαβονοειδή μπορεί να είναι: α) η αποτροπή του σχηματισμού ROS είτε με αναστολή των ενζύμων ή των προς χηλοποίηση στοιχείων (chelating trace elements) που εμπλέκονται στην παραγωγή των ROS, β) η απευθείας απόσβεση των παραγόμενων ROS και γ) η επαγωγή των μηχανισμών άμυνας ενάντια στα ROS Εν μερη η δράση τους οφείλεται στην ικανότητά τους να δίνουν 1 άτομο Η στο peroxy radical που προέρχεται από την αυτοοξείδωση των λιπαρών οξέων 31 of 52

32 ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ: ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΗ 3 Τα φλαβονοειδή (Fl-OH) είναι σε θέση να ανάγουν ισχυρά οξειδωτικές ελεύθερες ρίζες όπως τα υπεροξείδια, τα περοξείδια, τα αλκοξύλια και τα υδροξύλια Fl-OH + R Fl-O + RH, όπου R ελεύθερη ρίζα ΗρίζαFl-O μπορεί να αντιδράσει με άλλη μια ελεύθερη ρίζα δίνοντας μια σταθερή δομή quinone (Παρόλα αυτά οι ρίζες αροξυλίου μπορούν να αντιδράσουν με το O 2 και να δώσουν Ο 2 - ) 32 Η ολική ικανότητα των φλαβονοειδών να δρουν σαν αντιοξειδωτικά δεν εξαρτάται μόνο από το αναγωγικό τους δυναμικό αλλά και από τις πιθανόν «παρααντιδράσεις» των ενδιάμεσα παραγόμενων ριζών Fl-O 32 of 52

33 ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ: ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΗ 4 Βοηθούν στην διατήρηση της ενεργότητας του ASC Δρουν σαν φωτο-φίλτρα προστατεύοντας τους χλωροπλάστες και άλλα οργανίδια από την UV ακτινοβολία Φλαβονοειδή όπως η quercetin αυξάνουν την έκφραση ενζύμων για τη σύνθεση της γλουταθειόνης (Moskaug et al. 2004) Ορισμένα φλαβονοειδή έχουν συσχετιστεί με ιδιαίτερα ευεργετικές για την υγεία ιδιότητες (Sasaki et al. 2002) 33 Φαίνεται ότι τα φλαβονοειδή (π.χ. quercetin) έχουν ιδιαίτερη διατροφική αξία λόγω των αντιοξειδωτικών τους ιδιοτήτων Η λήψη αυτών μπορεί να είναι ευεργετική σε κύτταρα που βρίσκονται σε οξειδωτικό stress (Sasaki et al. 2002) 33 of 52

34 ΡΥΘΜΙΣΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΥΤΟ Δράση φυσικών αντιοξειδωτικών 34 Μέχρι πριν λίγο καιρό πιστεύαμε ότι τα ROS υπάρχουν μόνο για να δημιουργούν πρόβλημα στα φυτικά κύτταρα. Σήμερα όμως αυτή η θεώρηση έχει αλλάξει και τα κύτταρα έχουν προσαρμοστεί ώστε να τα χρησιμοποιούν προς όφελός τους Παρουσίαση με σχηματικό τρόπο του μοντέλου λειτουργίας των ROS Διαφορετικά σήματα (π.χ. αναγνώριση παθογόνου, αντίληψη καταπόνησης) έχουν σαν αποτέλεσμα την αυξημένη παραγωγή ROS στα κύτταρα Η αντίληψη των ROS γίνεται από διαφορετικούς αισθητήρες και ενεργοποιούν διάφορες αντιδράσεις (π.χ. άμυνα κατά παθογόνων) Η ένταση, η διάρκεια και η χωροθέτηση των ROS καθορίζεται από ένα συνεχή διαπληκτισμό ανάμεσα στους μηχανισμούς παραγωγής και απόσβεσης των ROS 34 of 52

35 ROS ΚΑΙ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΔΙΑΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ Γενικό σχήμα των μονοπατιών μεταγωγής σήματος μέσω της δράσης των ROS Τα ROS μπορούν να γίνουν αντιληπτά μέσω 3 μηχανισμών: α) μέσω υποδοχέων ROS, μέσω ευαίσθητων παραγόντων μεταγραφής και γ) μέσω της δράσης κάποιων φωσφατασών 1) Η αντίληψη των ROS από τους υποδοχής έχει σαν αποτέλεσμα στην ενεργοποίηση σημάτων Ca ++ όπως και στην ενεργοποίηση φωσφολιπασών (PLC/PLD) οι οποίες ενεργοποιούν την πρωτεϊνική κινάση OXI1. Ca ++ και OXI1 ενεργοποιούν μονοπάτι μεταφοράς σήματος μέσω MAP κινασών (MAPK3/6) με τελικό στόχο την ενεργοποίηση μεταγραφικών παραγόντων που ρυθμίζουν τα γονίδια που εμπλέκονται στην παραγωγή και στην απόσβεση των ROS 2) H απευθείας ενεργοποίηση η αναστολή μεταγραφικών παραγόντων μπορεί να ενεργοποιήσει ΟΧΙ1 και MAP κινάσες που με τη σειρά τους εμπλέκονται στις διαδικασίες ελέγχου των γονιδίων παραγωγής και απόσβεσης των ROS 3) Η αναστολή της δράσης φωσφατασών ενεργοποιεί το μονοπάτι ενεργοποίησης των μεταγραφικών παραγόντων Με κόκκινο χρώμα διακρίνεται ο κύκλος επαγωγής της σύνθεσης ROS ενώ με πράσινο χρώμα διακρίνεται ο κύκλος απόσβεσης των ROS 35 of 52

36 «ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΑΦΘΟΝΙΑ (REDUNDANCY)» ΚΑΙ ΕΥΕΛΙΞΙΑ (FLEXIBILITY) ΜΙΚΡΟΣΥΣΤΟΙΧΙΕΣ DNA 36 Τα ROS, όπως είπαμε, μπορούν να παραχθούν από μερικές ενζυμικές διεργασίες. Τα ROS όπως ειπώθηκε δεν επιτελούν μόνο καταστροφικό ρόλο εντός κυττάρου αλλά εμπλέκονται και σε διαδικασίες αύξησης και ανάπτυξης (κυτταρικός κύκλος, PCD, cross-linking πρωτεϊνών σε κυτταρικά τοιχώματα, μηχανισμοί μεταγωγής σήματος κ.α.) Είναι ξεκάθαρο ότι τα σταθερά επίπεδα των ROS στα κύτταρα είναι απαραίτητο να ρυθμίζονται αυστηρά και αυτό δεν είναι δυνατό να γίνεται με τον έλεγχο μερικών μόνο γονιδίων Από εργασίες που έγιναν με μικροσυστοιχίες DNA (DNA microarrays) βρέθηκε ότιστηνρύθμισητωνεπιπέδωντωνros εμπλέκονται τουλάχιστον 152 γονίδια. Αυτό το δίκτυο των γονιδίων συμπεριλαμβάνει γονίδια που εμπλέκονται τόσο σε διαδικασίες παραγωγής όσο και σε διαδικασίες απόσβεσης των ROS 36 of 52

37 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΠΟΣΒΕΣΗΣ ROS ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ /2 37 Διαφάνεια που δείχνει με απλούστερο τρόπο τους μηχανισμούς απόσβεσης των ROS στα φυτικά κύτταρα Η έρευνα μέχρι σήμερα έχει επικεντρωθεί στους μηχανισμούς στο κυτταρόπλασμα στα οργανίδια και στον αποπλάστη. Τι γίνεται όμως στον πυρήνα; Οι μηχανισμοί ρύθμισης της παραγωγής των ROS μέσα στον πυρήνα που το πιθανότερο είναι να ενεργοποιούν/απενεργοποιούν ρυθμιστικούς παράγοντες είναι λίγο πολύ άγνωστοι και άρα το συγκεκριμένο πεδίο είναι ένα από αυτά που θα προσελκύσει την έρευνα το προσεχές διάστημα 37 of 52

38 ΤΕΛΟΣ 38 Διπλός ο ρόλος των ROS μέσα στα κύτταρα 38 of 52

39 ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΤΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ ΤΑ ROS ChlChl* O 2 1 O 2 stroma, H 2 O 2 O 2-, H 2 O 2 39 Σχηματική αναπαράσταση του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρονίων στη μεμβράνη των θυλακοειδών που δείχνει τα τρία πιθανά σημεία παραγωγής ενεργοποιημένου οξυγόνου Α) singlet οξυγόνα μπορούν να παραχθούν από χλωροφύλλες του συμπλόκου συλλογής φωτονίων (Light Harvesting Complex) που βρίσκονται στην 3πλή ενεργειακή κατάσταση Β) υπεροξείδια και υπεροξείδια του υδρογόνου μπορούν να «ξεφύγουν» από το φωτοσύστημα ΙΙ (PS II) Γ) Οξυγόνο που βρίσκεται στην τριπλή ενεργειακή κατάσταση μπορεί να αναχθεί προς υπεροξείδιο από την φερεδοξίνη του φωτοσυστήματος Ι (PS I) Επίσης ενργοποιημένες μορφές οξυγόνου παράγονται κατά τον μεταβολισμό του glycolate στα περοξισώματα 39 of 52

40 ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΩΝ ΤΗΣ ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΜΕ ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ Ο 2-40 Σχηματική αναπαράσταση του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρονίων στη μεμβράνη των μιτοχονδρίων που δείχνει το σημείο παραγωγής υπεροξειδίου από την ανηγμένη ubiquinone 40 of 52

41 ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΩΝ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΟΥ ΚΥΤΟΧΡΩΜΑΤΟΣ Ρ450 ΤΟΥ ΛΕΙΟΥ ΕΝΔΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ 41 Σχηματική αναπαράσταση του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρονίων δια μέσου του κυτοχρώματος P450 του ενδοπλασματικού δικτύου που δείχνει το σημείο σύνθεσης του υπεροξειδίου 41 of 52

42 ΔΡΑΣΗ ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΩΝ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 42 Στη διαφάνεια αυτή φαίνεται η αντιοξειδωτική δράση φλαβονοειδών ουσιών σε κύτταρα PC12 ποντικιού. Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν να βρεθούν οι ιδιότητες των ουσιών αυτών σε σχέση με την κυτοτοξικότητα του linoleic acid hydroperoxide (LOOH) ουσίας που εμπλέκεται στο σχηματισμό των μεμβρανών των τόσο των ζωικών όσο και των φυτικών κυττάρων 42 of 52

43 ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΛΙΠΙΔΙΩΝ Σημεία των λιπιδίων ευαίσθητα στις προσβολές από ελεύθερες ρίζες of 52

44 ΦΩΤΑΝΑΠΝΟΗ χλωροπλάστης γλυοξυσωμάτιο μιτοχόνδριο of 52

45 ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΩΝ resveratrol 3malonyl-CoA RS L-phenylalanine PAL trans-cinnamate C4H p-coumarate 4CL 4-coumaroyl-CoA CHS chalcone CHI naringenin IFS genistein F3H dihydrokaempferol PAL: phenylalanineammonia lyase C4H: cinnamate-4-hydroxylase 4CL: 4-coumaroyl:CoA ligase RS: resveratrol synthase CHS: chalcone synthase CHI: chalcone isomerase IFS: isoflavone synthase F3H: flavanone-3-hydroxylase F3 H: flavonoid-3-hydroxylase FLS: flavonol synthase F3 H dihydroquercetin FLS quercetin of 52

46 ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΩΝ Όπου R ελεύθερη ρίζα Άροξυλ- ρίζα Ομάδα κατεχόλης Σχηματισμός χηλικών ενώσεων Αποτοξίνωση ελεύθερων ριζών of 52

47 ΚΥΡΙΑ ΣΗΜΕΙΑ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΩΝ HO 7 6 Η παρουσία του δακτυλίου Β στη θέση 3 (αντί της θέσης 2) όπως συμβαίνει στις ισοφλαβόνες όπως επίσης και η παρουσία υδροξυλομάδων στις θέσεις 5,7 αυξάνει την αντιοξειδωτική δράση. 8 Α O C 5 4 OH ' 1' 1 3' B 6' OH OH Η παρουσία υδροξυλομάδας αυξάνει την αντιοξειδωτική δράση. Γλυκοζυλίωση στο σημείο αυτό προκαλεί μείωση της αντιοξειδωτικής ικανότητας Ηπαρουσίατηςκατεχολομάδας (3,4 -dihydroxybenzene) αυξάνει την αντιοξειδωτική δράση 4' 5' OH OH Η παρουσία υδροξυλομάδας επαυξάνει την αντιοξειδωτική δράσηλόγωτηςπαρουσίαςτης ομάδας της κατεχόλης of 52

48 ΠΗΓΕΣ ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΩΝ of 52

49 ΕΠΑΓΩΓΗ ΑΜΥΝΑΣ ΣΕ ΠΑΘΟΓΟΝΑ /1 Μερικοί ρόλοι των ROS κατά την προσβολή: Ενεργοποιούν γονίδια άμυνας Δρουν σαν παράγοντες επαγωγής cross-linking πρωτεϊνών με τα κυτταρικά τοιχώματα για τον περιορισμό της προσβολής από παθογόνα Εμπλέκονται στην επαγωγή της HR, στον προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο, στην παραγωγή του SA και στην διασυστηματική ανθεκτικότητα 49 Κατά την προσβολή από παθογόνα επάγεται η σύνθεση ROS μέσω της NADPH οξειδάσης Το παραγόμενο H 2 O 2 διαχέεται στα κύτταρα και μαζί με σαλικυλικό οξύ (SA) και το οξείδιο του αζώτου (NO) ενεργοποιεί μηχανισμούς άμυνας, όπως το PCD. Η ενεργότητα των APX και CAT καταστέλλεται από το SA και το NO. Έτσι το φυτό από την μια υπερπαράγει ROS και από την άλλη καταστέλλεται ο μηχανισμός απόσβεσης αυτών. Αυτό προκαλεί τη συσσώρευση των ROS και την ενεργοποίηση του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου 49 of 52

50 ΕΠΑΓΩΓΗ ΑΜΥΝΑΣ ΣΕ ΠΑΘΟΓΟΝΑ /2 Τα ROS δεν θεωρούνται πια σαν τοξικά υποπροϊόντα του αερόβιου μεταβολισμού. Τελευταία είναι εμφανές ότι τα φυτά παράγουν ROS σαν μόρια σηματοδότησης για να ελέγξουν διαδικασίες όπως ο προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος και για να αντιδράσουν σε αβιοτικές και βιοτικές καταπονήσεις Τα φυτά έχουν αναπτύξει μηχανισμούς ελέγχου και ρύθμισης των επιπέδων των ROS από τη μια για να ελέγχουν το επίπεδο της καταπόνησης μέσα στο κύτταρο και από την άλλη για να μην υπάρξουν υψηλά επίπεδα που αποτελούν αιτία θανάτου για αυτά Άρα πρέπει να υπάρχει αλληλεπίδραση μηχανισμών παραγωγής και μηχανισμών απόσβεσης των ROS Παράλληλα με αυτούς τους μηχανισμούς υπάρχουν και οι μηχανισμοί αποφυγής της παραγωγής των ROS όπως η συστροφή φύλλων, η ανακατανομή του φωτοσυνθετικού μηχανισμού και των κεραιών συλλογής φωτονίων κ.α of 52

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Παρουσίαση Σαρρής Φ. Παναγιώτης 1 of 45 http://www.agrool.gr Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση

Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Οξειδωτικό Stress, άσκηση και υπερπροπόνηση Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης, ΠΘ Ερευνητής, Ινστιτούτο Σωματικής Απόδοσης και Αποκατάστασης Οξειδωτικό στρες Γενικός όρος

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες

Φωτοσύνθεση. κυτταρική αναπνοή άμυλο. άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση Φωτοσύνθεση κυτταρική αναπνοή άμυλο άλλες οργανικές ουσίες Φωτοσύνθεση hv χημική ενέργεια 1. Φωτεινές αντιδράσεις Διέγερση χλωροφύλλης Αλυσίδα μεταφοράς e - (Σχήμα Ζ της φωτοσύνθεσης)

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Χαλκός Cu Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης Cu + ανηγµένος χαλκός Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Είναι µαλακό οξύ προτιµά να προσαρτάται σε µαλακούς υποκαταστάτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; Είναι η διαδικασία κατά την οποία παράγεται ATP (στο χλωροπλάστη), με δέσμευση φωτεινής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ: ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Θερινό εξάμηνο 2015 Φωτοσύνθεση Η δέσμευση ηλιακής ενέργειας από τα φυτά, η μετατροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική$Bιολογία$ Μιτοχόνδρια*&*Χλωροπλάστες*A** Τα*Ενεργειακά*Κέντρα*των* Ευκαρυωτικών*Κυττάρων!! ΔIAΛEΞΕΙΣ*17*&*18! (23!&!25/5/2012)!

Kυτταρική$Bιολογία$ Μιτοχόνδρια*&*Χλωροπλάστες*A** Τα*Ενεργειακά*Κέντρα*των* Ευκαρυωτικών*Κυττάρων!! ΔIAΛEΞΕΙΣ*17*&*18! (23!&!25/5/2012)! Kυτταρική$Bιολογία$ ΔIAΛEΞΕΙΣ*17*&*18! (23!&!25/5/2012)! Μιτοχόνδρια*&*Χλωροπλάστες*A** Τα*Ενεργειακά*Κέντρα*των* Ευκαρυωτικών*Κυττάρων!! Τα*κύρια*σημεία*των*διαλέξεων*17*&*18 Αποικοδόμηση!&οξείδωση!μακρομορίων,!βιολογικές!οξειδώσεις!&παραγωγή!

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 1ο Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος 1 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ Από έδρας Δ. Ματθόπουλος Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟ-ΑΒΙΟΤΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ Η 2 Ο 2 Ο 2 ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ DNA ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ-ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΒΙΟΓΕΝΕΣΗ ΠΕΡΟΞΥΣΩΜΑΤΩΝ ΥΠΕΡΕΥΑΙΣΘΗΤΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΤΟΜΑΤΙΩΝ

ΒΙΟ-ΑΒΙΟΤΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ Η 2 Ο 2 Ο 2 ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ DNA ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ-ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΒΙΟΓΕΝΕΣΗ ΠΕΡΟΞΥΣΩΜΑΤΩΝ ΥΠΕΡΕΥΑΙΣΘΗΤΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΤΟΜΑΤΙΩΝ Επιτομή ΒΙΟ-ΑΒΙΟΤΙΚΗ ΕΝΤΑΣΗ ΥΠΕΡΙΩΔΕΙΣ ΕΝΤΑΣΗ ΦΩΤΟΣ ΑΚΡΑΙΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ ΟΖΟΝ ΕΛΛΕΙΨΗ ΝΕΡΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ DNA ΠΡΩΤΕΙΝΩΝ-ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΤΟΜΑΤΙΩΝ Η 2 Ο 2 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΙΚΟΥ ΕΚΧΥΛΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΕΜΦΥΛΩΝ ΣΕ ΔΕΙΚΤΕΣ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟΥ ΣΤΡΕΣ ΣΕ ΜΥΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΑΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ ΜΕ ΚΥΤΤΑΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΡΟΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ Ορίζεται κάθε άσκηση δύναμης σε ιστούς, όργανα ή στο σώμα ενός φυτού, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή δεν προκαλεί καταστροφή των δομών

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; (2). Εξηγήστε το ρόλο των ουσιών (α) καρβοξυδισμουτάση (β) NADPH στη σκοτεινή φάση της

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός)

ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 3 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (μεταβολισμός) ΜΑΘΗΤΗΣ: Ν. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΜΗΜΑ: Β2 Ο όρος «ενέργεια» πρωτοχρησιμοποιήθηκε πριν από δύο περίπου αιώνες, με τη βιομηχανική επανάσταση, και έγινε οικείος στον

Διαβάστε περισσότερα

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη (αδρεναλίνη) ευνοούν τη β-οξείδωση και την κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. του σε υδατάνθρακες, καταναλώνοντας χημική ενέργεια που προέκυψε από ηλιακή ενέργεια

Φωτοσύνθεση. του σε υδατάνθρακες, καταναλώνοντας χημική ενέργεια που προέκυψε από ηλιακή ενέργεια Φωτοσύνθεση Οι διαδικασίες που οδηγούν στην αφομοίωση του CO 2 και τη μετατροπή του σε υδατάνθρακες, καταναλώνοντας χημική ενέργεια που προέκυψε από ηλιακή ενέργεια Ι. Μετατροπή της ηλιακής ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Κατιόν µαγνησίουmg 2+ εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Θρέψη Φυτών. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Επίπεδο Μg για κανονική αύξηση 0,15 0,35% ή60 140 µmol Mg gξμ -1 ΤοMgκινείταιστοΞΑΣκαιστοΗΑΣ HΑΣ100

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Θέματα παρουσίασης Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (URTI) και άσκηση (γιατί;)

Διαβάστε περισσότερα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Φάσµα απορρόφησης της χρωστικής ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Φωτοσύνθεση» Ορεστιάδα 2015 Φωτοσύνθεση CO 2 +2H 2 S (CH 2 O) + H 2 O + 2S 6CO 2 +12H 2 O C 6

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παράδειγμα: η αναγωγή του αζώτου σε αμμωνία Ν 2 + 3Η

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΙΓΟΠΡΟΒΕΙΑΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ IN VITRO KAI ΣΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ C2C12

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΙΓΟΠΡΟΒΕΙΑΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ IN VITRO KAI ΣΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ C2C12 Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΙΓΟΠΡΟΒΕΙΑΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ IN VITRO KAI ΣΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΣΕΙΡΑ C2C12 Ευθαλία Κερασιώτη, Αλέξανδρος

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Ροή της βιολογικής ενέργειας και ρόλος των ενζύµων» Ορεστιάδα 2015 Ροή της βιολογικής ενέργειας Ποσό της ηλιακής ενέργειας που

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και οξείδωση, ένα από τα μυστικά της ζωής

Μεταβολισμός και οξείδωση, ένα από τα μυστικά της ζωής Metabolism and Oxidosis Μεταβολισμός και οξείδωση, ένα από τα μυστικά της ζωής Δημήτριος Ζ. Ψυρρόπουλος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Συντονιστής Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Καρδιολογική Κλινική Γ.Ν.Θ. «Γ. Γεννηματάς»

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας

Ακτινοβολία. Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης. Καθοριστικής σημασίας Ακτινοβολία Η ακτινοβολία ως παράγοντας καταπόνησης Καθοριστικής σημασίας η ποσότητα (ως ροή φωτονίων), όσο και η ποιότητα (ως φασματική κατανομή) της ακτινοβολίας που δέχονται τα φυτά Ακτινοβολία ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ. εαρινό εξάμηνο

ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ. εαρινό εξάμηνο ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ εαρινό εξάμηνο Ενζυμική αμαύρωση Αντιδράσεις αμαυρώσεως, σύνοψη: Aντιδράσεις Maillard μεταξύ σακχάρων

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Το φυτικό κύτταρο Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Στέρεα και ελαστική στοιβάδα που περιβάλλει το φυτικό κύτταρο Καθορίζει και διατηρεί το σχήμα και το μέγεθος του κυττάρου Προστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή

Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Άννα Ν. Εισαγωγή Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες Φωτοσύνθεση Κυτταρική αναπνοή Ενέργεια υπάρχει στο περιβάλλον μας και η παρουσία της γίνεται φανερή με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Χηµείας Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο στους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Λ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Λιπαρά οξέα, εστέρες Λευκοτριένια, προσταγλαδίνες Πολυαιθέρες, μακρολίδια

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Λ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Λιπαρά οξέα, εστέρες Λευκοτριένια, προσταγλαδίνες Πολυαιθέρες, μακρολίδια ΧΗΜΕΙΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ-ΓΕΝΙΚΑ ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ: Ενώσεις που αποτελούν τους ζωντανούς οργανισμούς ή παράγονται από αυτούς. Σήμερα ο όρος φυσικά προϊόντα αναφέρεται στα προϊόντα του δευτερογενούς μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Ανασκόπηση μεταβολισμού υδατανθρακών ΗΠΑΡ Γλυκόζη ΤΡΟΦΗ Κυκλοφορία ΓΛΥΚΟΓΟΝΟ Γλυκόζη ΗΠΑΡ Κυτταρόπλασμα ΗΠΑΡ (Οξέωση) NADH CO 2 ΟΞΕΙΔ. ΦΩΣΦ.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για το υπόγειο μέρος όσο είναι και για το υπέργειο. Σε καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη το οξυγόνο διαχέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Department of Chemical Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Department of Chemical Κυτταρική αναπνοή Λαμβάνει χώρα σε τρία στάδια Γλυκόλυση, ένα μόριο γλυκόζης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυτταρική αναπνοή 1 8.1 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2 Οι οργανισµοί για να επιβιώσουν χρειάζονται ενέργεια. Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία µέσα από την οποία οι οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επειδή στο σχολικό βιβλίο Βιολογία Β Γενικού Λυκείου Γενικής παιδείας πρόσφατα προστέθηκαν ερωτήσεις και άλλαξε η αρίθμηση των προϋπαρχουσών ασκήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, )

Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, ) Ρυθμιστές της Αύξησης των Φυτών BRs, ) 1 Πορεία παρουσίασης των Καθοριστικοί Σταθμοί BRs στην ανακάλυψη των ΒRs Δομή των κυριότερων ενδογενών μορφών Μεταβολισμός των BRs Βιοσύνθεση Διακίνηση Καταβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση

Athens 2010 Μαρία Α. Καρδάση Athens 2010 Γλυκοζυλίωση Τα τελευταία χρόνια όληηπροσπάθειατης αισθητικής αποκατάστασης του γηρασμένου δέρματος αφορούσε κυρίως την αποκατάσταση της εξωγενούς γήρανσης φωτογήρανσης. Τι γίνεται όμως με

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ

ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ Στην τεχνολογία των καλλυντικών είναι απαραίτητη η χρήση διαφόρων οργανικών ενώσεων, για την παρασκευή των καλλυντικών προϊόντων. Μερικές από τις ουσίες αυτές όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοσύνθεση. 2Ag + 2OH - Ag 2 Ο + Η 2 Ο + 2e - και στη συνέχεια: Εργαστηριακή Άσκηση:

Φωτοσύνθεση. 2Ag + 2OH - Ag 2 Ο + Η 2 Ο + 2e - και στη συνέχεια: Εργαστηριακή Άσκηση: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Φωτοσύνθεση Οδηγίες: Στην εργαστηριακή αυτή άσκηση θα ασχοληθούμε με την διεργασία της φωτοσύνθεσης. Το πείραμα αυτής της άσκησης θα είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Βιοσύνθεση (Νουκλεοτίδια κλπ) ΝΗ 4 + + Κετοξέα ΗΠΑΡ Ακέτυλο-CoA

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2011 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ κύτταρο Το αυτοκίνητο καίει βενζίνη για να πάρει ενέργεια. Ποιο είναι το καύσιμο του κυττάρου;.. Με ποια αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για το υπόγειο μέρος όσο είναι και για το υπέργειο. Σε καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη το οξυγόνο διαχέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ Ιβ: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ (ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ Ιβ: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ (ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος ΕΝΟΤΗΤΑ Ια: ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ (ΜΗ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Τα φυτά διαθέτουν περισσότερες της μιας στρατηγικές ώστε να αντιμετωπίζουν παράγοντες καταπόνησης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Το κύτταρο 2 Ρόλος κυτταρικών οργανιδίων Πυρήνας περιέχει τα μόρια DNA μαζί με άλλες συνδεμένες πρωτεΐνες και περιβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΘΕΜΑ Α Α.1. γ Α.2. δ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α.. α. Σωστό, β. Λάθος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2014 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ κύτταρο Το αυτοκίνητο καίει βενζίνη για να πάρει ενέργεια. Ποιο είναι το καύσιμο του κυττάρου;.. Με ποια αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα