είκτες Αειφόρου Ανάπτυξης: Η συµβολή τους και οι διεθνείς τάσεις

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "είκτες Αειφόρου Ανάπτυξης: Η συµβολή τους και οι διεθνείς τάσεις"

Transcript

1 είκτες Αειφόρου Ανάπτυξης: Η συµβολή τους και οι διεθνείς τάσεις Γιάννα Φαρσάρη, Πουλίκος Πραστάκος Τοµέας Περιφερειακής Ανάλυσης Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηµατικών (ΙΥΜ) Ίδρυµα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) Τηλ.: Fax: Περίληψη Οι δείκτες έχουν προκύψει τα τελευταία χρόνια ως ένα πολύ χρήσιµο εργαλείο στην προσπάθεια για εφαρµογή της αειφόρου ανάπτυξης, αξιολόγησης των πρακτικών προς αυτή την κατεύθυνση αλλά και αποσαφηνισµού των εννοιών και των παραµέτρων που εµπλέκονται. Αρχικά γίνεται αναφορά στα κύρια χαρακτηριστικά τους, στη λειτουργικότητα και τη χρησιµότητα τους καθώς και στα προβλήµατα που µπορεί να παρουσιάζουν. Στη συνέχεια ακολουθεί µία ανασκόπηση στις προσπάθειες διεθνών οργανισµών για την ανάπτυξη και εφαρµογή δεικτών αειφόρου ανάπτυξης παρουσιάζοντας το θεωρητικό τους πλαίσιο, τα µειονεκτήµατα και τα πλεονεκτήµατα τους, τις οµοιότητες και τις διαφορές τους. Η επισκόπηση αυτή της πραγµατικότητας, σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, σε συνδυασµό µε τα λειτουργικά χαρακτηριστικά των δεικτών και τις ανάγκες που προκύπτουν από τις προσπάθειες εφαρµογής της αειφόρου ανάπτυξης οδηγούν στην αναγνώριση των τάσεων και των αναγκών σε δείκτες.

2 1. είκτες αειφόρου ανάπτυξης 1.1. Γενικά Οι δείκτες χρησιµοποιούνται εδώ και δεκαετίες για να µετράνε και να παρέχουν πληροφορίες σχετικά µε παραµέτρους οι οποίες παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τον άνθρωπο. Ο πιο γνωστός ίσως δείκτης είναι το ΑΕΠ που χρησιµοποιείται ακόµα και σήµερα ως ένδειξη της οικονοµικής ανάπτυξης και ευηµερίας µιας χώρας. Καθώς όµως η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης άρχισα να εξαπλώνεται και να γίνεται αισθητή η ανάγκη να συµπεριληφθούν και περιβαλλοντικές αλλά και κοινωνικές παράµετροι στη µέτρηση της ευηµερίας έγινε αντιληπτό ότι παραδοσιακοί δείκτες όπως το ΑΕΠ δε µπορούσαν να ανταποκριθούν. Οι δείκτες της αειφόρου ανάπτυξης εµφανίστηκαν για να καλύψουν αυτό το κενό και σήµερα θεωρούνται το βασικότερο εργαλείο για τη µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης (Mowforth and Munt, 1998) αλλά και για την πρακτική της εφαρµογή. Μετά την Παγκόσµια ιάσκεψη για το Περιβάλλον το 1992 στην Agenda 21 γίνεται ξεκάθαρη η ανάγκη για την ανάπτυξη δεικτών από εθνικές κυβερνήσεις αλλά και διεθνείς οργανισµούς (U.N., 1992) και αρχίζει να διαδίδεται η χρήση τους. Σήµερα, πολλοί διεθνής οργανισµοί (UN-DPCSD 1996; OECD 1993 and 1998) αλλά και εθνικές κυβερνήσεις (Environment Canada 1996; U.K. 1996) έχουν ανάπτυξη ή βρίσκονται στη διαδικασία ανάπτυξης τέτοιων δεικτών Χρήση των δεικτών Οι άνθρωποι χρησιµοποιούν δείκτες στην καθηµερινή τους ζωή συνήθως για να αντιληφθούν κάποια αλλαγή σε µία «φυσιολογική» ή επιθυµητή κατάσταση. Έτσι, για παράδειγµα, ο πυρετός είναι µία ένδειξη απειλής της καλής υγείας, το κόκκινο φωτάκι στο αυτοκίνητο είναι ένδειξη ότι τελειώνουν τα καύσιµα κοκ. Στην επιστήµη οι δείκτες χρησιµοποιούνται συνήθως για να παράσχουν πληροφορίες σχετικά µε προκαθορισµένους στόχους. Η πληροφορία είναι σηµαντική τόσο στην καθηµερινή ζωή όσο και στην επιστήµη και τη χάραξη πολιτικής ώστε να µπορεί να γίνει ακριβής και έγκαιρη αξιολόγηση µίας κατάστασης και να ληφθούν οι απαιτούµενες αποφάσεις.

3 Πιο συγκεκριµένα, οι δείκτες αιφόρου ανάπτυξης αφορούν πληροφορίες σχετικά µε: Την κατάσταση του περιβάλλοντος, της οικονοµίας και της κοινωνίας, περιγράφουν δηλαδή µία κατάσταση Τις ελλείψεις, τις αδυναµίες και τα πιθανά προβλήµατα, προειδοποιούν δηλαδή για θέµατα που πρέπει να υπάρξει αντιµετώπιση Τις επιδόσεις και την αποτελεσµατικότητα δράσεων και µέτρων, είναι δηλαδή εργαλείο αξιολόγησης επιδόσεων(performance assessment tools) (Hardi & Barg, 1997; World Bank, 1997; U.N., 1998) το οποίο ελέγχει κατά πόσο ήταν επιτυχείς αναπτυξιακές επιλογές και κατ επέκταση ποια είναι οι επίδοση των ανθρώπινων κοινωνιών στην πορεία για την αειφορία Σε σχέση και µε τα παραπάνω, οι δείκτες προσφέρουν υποστήριξη στη χάραξη στρατηγικών και πολιτικών, είναι δηλαδή εργαλείο σχεδιασµού (planning tools) (Hardi & Barg, 1997) το οποίο βοηθά στη λήψη αποφάσεων και την επιλογή µεταξύ εναλλακτικών πολιτικών Ακόµη, οι δείκτες: Βοηθούν να αποσαφηνιστούν οι στόχοι και οι προτεραιότητες της αειφόρου ανάπτυξης κι εποµένως των απαιτούµενων στρατηγικών, είναι δηλαδή επεξηγηµατικό εργαλείο (explanatory tools) (Hardi & Barg, 1997; World Bank, 1997) το οποίο βοηθά στη µετάφραση της έννοιας της αειφόρου ανάπτυξης σε πρακτικούς όρους Ενηµερώνουν και ευαισθητοποιούν το κοινό για τη σηµασία της αειφόρου ανάπτυξης και των µέτρων που πρέπει να ληφθούν (Hardi & Barg, 1997) Βοηθούν στην αναγνώριση ελλείψεων στα υπάρχοντα δεδοµένα και στο να δηµιουργηθεί το απαραίτητο θαωρητικό πλαίσιο για τη συλλογή τους (Hardi & Barg, 1997) Πέρα από την περιγραφή των επιµέρους πεδίων της αειφορίας -της οικονοµίας, του περιβάλλοντος και της κοινωνίας- αντικατοπτρίζουν και τις µεταξύ τους σχέσεις λαµβάνοντας υπόψη τις δυναµικές που αναπτύσσονται σε περίπλοκα συστήµατα όπως αυτό του ανθρώπου και του περιβάλλοντος (IISD, 2000).

4 1.3. Πλεονεκτήµατα και προβλήµατα Οι δείκτες διαφέρουν από τα πρωτογενή ή τα στατιστικά δεδοµένα καθώς παρέχουν νόηµα πέρα από τις ιδιότητες τις οποίες κατέχουν ή την αξία της παραµέτρου την οποία προσδιορίζουν αποτελώντας έτσι, τη γέφυρα µεταξύ λεπτοµερειακών δεδοµένων και επεξηγηµατικής πληροφορίας (Hardi & Barg, 1997; U.N.., 1998). Εποµένως, οι δείκτες παρέχουν συγκεντρωµένη πληροφορία και νόηµα που διαφορετικά θα χρειαζόταν τη σύνθεση πολλών λεπτοµερειακών δεδοµένων για να αποδοθεί. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα να διευκολύνεται και να επιταχύνεται η ίδια η αξιολόγηση αλλά και να υπάρχει καλύτερη κατανόηση των θεµάτων που εξετάζονται. Βέβαια κάτι τέτοιο εξαρτάται σε µεγάλο βαθµό και από την επιλογή των κατάλληλων δεικτών. Ένα άλλο πλεονέκτηµα που προκύπτει από τη χρησιµοποίηση των δεικτών είναι η ευκολία στη σύγκριση των αποτελεσµάτων αλλά και η δυνατότητα τους να αναπαράγονται εύκολα για διαφορετικές χρονικές στιγµές ή και σε διαφορετικές περιοχές. είκτες οι οποίοι έχουν αναπτυχθεί βασιζόµενοι σε ένα σωστά δοµηµένο θεωρητικό υπόβαθρο µπορούν να χρησιµοποιηθούν για να γίνουν συγκρίσεις στην πορεία του χρόνου ή µεταξύ διαφορετικών περιοχών, να εντοπιστούν συσχετισµοί (OECD, 1993) και να υπάρχει συνεχής παρακολούθηση των αλλαγών και των τάσεων. Ωστόσο, υπάρχουν και προβλήµατα που είναι δυνατό να παρουσιαστούν κατά την επιλογή και τη χρήση δεικτών. Από τα πιο σηµαντικά προβλήµατα που µπορούν να παρουσιαστούν είναι αυτό της υποκειµενικότητας η οποία µπορεί να υπεισέλθει σε δύο τοµείς: κατά την επιλογή των δεικτών και κατά την αξιολόγηση των αποτελεσµάτων. Κάποιος επιλέγει τους δείκτες που θα χρησιµοποιηθούν ο οποίος έχει εκ των πραγµάτων «περιορισµένη» γνώση των πραγµάτων αυτό στο οποίο η Meadows (1998) αναφέρεται ως εξάρτηση από ένα εσφαλµένο µοντέλο (dependence on a false model)- και συγκεκριµένο επιστηµονικό και κοινωνικοπολιτιστικό υπόβαθρο µε αποτέλεσµα κάποιος βαθµός υποκειµενικότητας να είναι αναπόφευκτος (Bossel, 1999). Άλλο πρόβληµα που µπορεί να παρουσιαστεί αφορά την έλλειψη κατάλληλων δεδοµένων η οποία µπορεί να έχει ως αποτέλεσµα να µη συµπεριλαµβάνονται σηµαντικές πληροφορίες και να καταλήγει στο να µετράται αυτό

5 που είναι δυνατόν να µετρηθεί παρά αυτό το οποίο είναι σηµαντικό (Meadows, 1998). Τέλος, πρόβληµα µπορεί να αποτελέσει και η υπερσυγκέντρωση (Meadows, 1998) πάρα πολλών πραγµάτων µαζί µε αποτέλεσµα να µην παρέχεται ξεκάθαρο νόηµα κι εποµένως να µειώνεται η επικοινωνιακή και η αναλυτική ικανότητα των δεικτών. είκτες οι οποίοι δεν έχουν επιλεγεί προσεκτικά και µε συστηµατικό τρόπο µπορεί να έχουν ως αποτέλεσµα τη µεταφορά λανθασµένου µηνύµατος κι εποµένως να οδηγήσουν σε λάθος συµπεράσµατα. 2. ιεθνής εµπειρία Στην συνέχεια εξετάζονται µερικές από τις πιο γνωστές διεθνής προσπάθειες για καθορισµό δεικτών αειφόρου ανάπτυξης. Στόχος είναι να γίνει µία συνοπτική περιγραφή των θεωρητικών πλαισίων που υπάρχουν για δείκτες αειφόρου ανάπτυξης ώστε να εντοπιστούν οι τάσεις που υπάρχουν και οι µελλοντικές ανάγκες που προκύπτουν. Τα θεωρητικά πλαίσια που εξετάζονται εδώ είναι: i. Το πλαίσιο Πίεσης-Κατάστασης-Ανταπόκρισης του ΟΟΣΑ (OECD s Pressure- State-Response framework) ii. ιεθνής Τράπεζα: Μετρώντας τον πλούτο των εθνών (World Bank: Measuring the wealth of nations) iii. Ηνωµένα Έθνη Επιτροπή για την Αειφόρο Ανάπτυξη (United Nations CSD Indicators) iv. Tο Βαρόµετρο της Αειφόρίας (Barometer of Sustainability) v. Ecological Footprint Τα πρώτα τρία έχουν αναπτυχθεί από διεθνής οργανισµούς ενώ τα δύο τελευταία είναι από τα πιο γνωστά ερευνητικά και πολλά υποσχόµενα πλαίσια δεικτών. Πρέπει να σηµειωθεί ότι αυτά που εξετάζονται εδώ δεν είναι οι µοναδικές προσπάθειες που έχουν γίνει για µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης και καθορισµό δεικτών. Υπάρχουν πολλές προσπάθειες ακόµη είτε από κυβερνήσεις εθνικές ή τοπικές, ερευνητικά και περιβαλλοντικά ιδρύµατα κα.

6 2.1. ιεθνείς προσπάθειες i. OECD s Pressure-State-Response framework Σαν αποτέλεσµα του αιτήµατος στον ΟΟΣΑ των G-7 το 1989 (World Bank, 1997), συστάθηκε ένα Συµβουλευτικό Συµβούλιο για Περιβαλλοντικούς είκτες και Πληροφορία (Council Recommendation on Environmental Indicators and Information) (OECD, 1993) και ξεκίνησε η δραστηριότητα του ΟΟΣΑ στο θέµα των περιβαλλοντικών δεικτών. Το 1993 παρουσιάστηκαν οι πρώτοι δείκτες του ΟΟΣΑ για το περιβάλλον στην έκθεση µε τίτλο OECD Core Set of Indicators for Environmental Performance Reviews όπου εκτός των άλλων περιλαµβάνεται και ο καθορισµός του θεωρητικού πλαισίου Πίεσης-Κατάστασης-Ανταπόκρισης (Pressure- State-Response) που ακολουθήθηκε για τον καθορισµό των δεικτών. Το γεγονός ότι πρόκειται για µία από τις πρώτες προσπάθειες καθορισµού δεικτών αειφόρου ανάπτυξης εξηγεί εν µέρει το ότι ασχολείται εξολοκλήρου µε περιβαλλοντικούς δείκτες χωρίς να περιλαµβάνει κοινωνικούς, οικονοµικούς και δείκτες αλληλεπιδράσεων. Ωστόσο, το προτεινόµενο θεωρητικό πλαίσιο του ΟΟΣΑ χρησιµοποιήθηκε και εξακολουθεί να χρησιµοποιείται και στις µέρες µας ως το κύριο µοντέλο καθορισµού δεικτών αειφόρου ανάπτυξης. Το Πλαίσιο Πίεσης-Κατάστασης-Ανταπόκρισης «Το πλαίσιο Πίεσης-Κατάστασης-Ανταπόκρισης βασίζεται στην έννοια της αιτιότητας: οι ανθρώπινες δραστηριότητες ακούν πιέσεις στο περιβάλλον και προκαλούν µεταβολές στην ποιότητα και την ποσότητα των φυσικών πόρων (στην «κατάσταση»). Η κοινωνία αντιδρά σε αυτές τις αλλαγές µε περιβαλλοντικά, οικονοµικά και τοµεακά µέτρα (η «κοινωνική αντίδραση»). Τα µέτρα αυτά µε τη σειρά τους έχουν αναδραστικό αποτέλεσµα στις πιέσεις από τις ανθρώπινες δραστηριότητες» (OECD, 1993). Σύµφωνα µε αυτό το πλαίσιο υπάρχουν τρεις τύποι δεικτών: i) Οι δείκτες περιβαλλοντικών πιέσεων οι οποίοι περιγράφουν τις πιέσεις που ασκούνται στο περιβάλλον από τις ανθρώπινες δραστηριότητες

7 ii) iii) Οι δείκτες περιβαλλοντικών συνθηκών οι οποίοι περιγράφουν την τρέχουσα κατάσταση την ποιότητα- του περιβάλλοντος και Οι δείκτες κοινωνικής ανταπόκρισης οι οποίοι περιγράφουν την αντίδραση της κοινωνίας στις περιβαλλοντικές αλλαγές Ο καθορισµός των δεικτών βασίστηκε σε µία σειρά περιβαλλοντικών θεµάτων: αλλαγή του κλίµατος, καταστροφή της στοιβάδας του όζοντος, ευτροφισµός, όξινη βροχή, µόλυνση από τοξικά, ποιότητα αστικού περιβάλλοντος, βιοποκιλότητα, τοπίο, στερεά απόβλητα, δασικοί πόροι, αλιεύµατα και υποβάθµιση εδαφών ενώ, υπάρχει και ένα 14 ο θέµα κάτω από την ονοµασία γενικοί δείκτες (OECD, 1993). Όπως αναφέρθηκε και προηγουµένως, το πλαίσιο που προτάθηκε και χρησιµοποιήθηκε από τον ΟΟΣΑ αποτέλεσε τη βάση για τον καθορισµό δεικτών σε αρκετές περιπτώσεις. Ωστόσο, όπως αναφέρεται και από την ίδια της οµάδα εργασίας του ΟΟΣΑ, η όλη προσέγγιση εµπεριέχει κάποιους περιορισµούς οι οποίοι εντοπίζονται στις γραµµικές σχέσεις ανθρώπινων ενεργειών-περιβάλλοντος χωρίς να συµπεριλαµβάνεται η πιο σύνθετη και δυναµική φύση τέτοιων διαδικασιών (OECD, 1993; Bossel, 1999). Το γεγονός ότι περιλαµβάνονται δείκτες πίεσης και δείκτες κατάστασης, παρόλο που φαίνεται να αποδίδει τη σχέση της αιτιότητας µεταξύ τους, στην πράξη φαίνεται να µη λειτουργεί ικανοποιητικά καθώς οι δείκτες κατάστασης µπορούν να µετρήσουν την πίεση που υπάρχει πίσω από τη δεδοµένη κατάσταση. Με άλλα λόγια πρόκειται για απεικονίσεις της ίδιας ιδιότητας. Όπως άλλωστε αναφέρεται από την οµάδα εργασίας (OECD, 1993) «στην πράξη, η διάκριση µεταξύ περιβαλλοντικών συνθηκών και πιέσεων ίσως είναι φιλόδοξη και µπορεί να αποδειχθεί ότι η µέτρηση των περιβαλλοντικών συνθηκών είναι πολύ δύσκολη ή πολυδάπανη. Εποµένως, η µέτρηση των περιβαλλοντικών πιέσεων συχνά χρησιµοποιείται ως υποκατάστατο για τη µέτρηση των περιβαλλοντικών συνθηκών». Ένα άλλο µειονέκτηµα, το οποίο αφορά επιπλοκές κατά πιθανή µελλοντική χρήση του προτεινόµενου θεωρητικού πλαισίου, είναι ο αριθµός των δεικτών που θα πρέπει να προταθούν. Παρόλο που στην αρχική σειρά περιλαµβάνονται γύρω στους σαράντα δείκτες, στη υποθετική περίπτωση όπου τρεις δείκτες θα πρέπει να προτείνονται για

8 κάθε µία παράµετρο που παρουσιάζει ενδιαφέρον και επιπλέον για τις αλληλεπιδράσεις µεταξύ κοινωνικών περιβαλλοντικών-οικονοµικών θεµάτων, το αποτέλεσµα θα είναι µία πολύ µεγάλη λίστα δεικτών και ως εκ τούτου θα είναι δύσκολος ο υπολογισµός τους. ii. World Bank: measuring the wealth of nations Το εγχείρηµα της ιεθνούς Τράπεζας για τη µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης βασίζεται στην ιδέα της µέτρησης του πλούτου των εθνών. Το 1995, στην έκδοση της «Μετρώντας τον Πλούτο των Εθνών» (Measuring the Wealth of Nations) οι µετρήσεις περιλαµβάνουν τους φυσικούς πόρους (το φυσικό κεφάλαιο), τους ανθρωπογενείς πόρους (το ανθρωπογενές κεφάλαιο) και τους ανθρώπινους πόρους (το ανθρώπινο κεφάλαιο). Καθώς έγινε αντιληπτό ότι απουσίαζε ο θεσµικός παράγοντας της οικονοµικής ανάπτυξης, συµπεριλήφθηκε στην επόµενη έκδοση Expanding the Measure of Wealth (World Bank, 1997) ως το κοινωνικό κεφάλαιο χωρίς ωστόσο να αναπτύσσεται η µεθοδολογία υπολογισµού του. Η ιεθνής Τράπεζα έχει καθορίσει τη χρηµατική αξία (σε δολάρια) του φυσικού, του ανθρωπογενούς και του ανθρώπινου κεφαλαίου για 192 χώρες χρησιµοποιώντας κυρίως, υπάρχοντα δεδοµένα και παραδοσιακές µετρήσεις προσαρµοσµένες ώστε να περιλαµβάνουν περιβαλλοντικές παραµέτρους. Η όλη ιδέα στηρίζεται στην έννοια του genuine saving ως ένα δείκτη για τη διερεύνηση της δυναµικής της δηµιουργίας και διατήρησης του πλούτου. Genuine saving είναι «ο πραγµατικός ρυθµός αποταµίευσης µιας χώρας αφού έχει υπολογιστεί η απόσβεση των ανθρωπογενών πόρων, η µείωση των φυσικών πόρων, οι επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναµικό και η αξία των παγκόσµιων ζηµιών από τις εκποµπές διοξειδίου του άνθρακα. Αρνητικοί ρυθµοί στο Genuine saving οδηγούν τελικά σε ύφεση της ευηµερίας» (World Bank, 1997). Πρόκειται στην ουσία για εξέλιξη της έννοιας του gross saving και του net saving ώστε να συµπεριλάβουν φυσικές και κοινωνικές παραµέτρους για να υπάρχει συµβατότητα µε την έννοια της αειφορίας. Στόχος είναι να υπάρξει µία αθροιστική µέτρηση για να ελέγχει την πορεία των εθνών προς την αειφόρο ανάπτυξη. Η προσέγγιση της ιεθνούς Τράπεζας για µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης είναι καλά δοµηµένη µε αθροιστικά αποτελέσµατα σε χρηµατικούς όρους τα οποία είναι εύκολα συγκρίσιµα µεταξύ χωρών ενώ βασίζονται σε υπάρχοντα δεδοµένα και χρησιµοποιούν την ήδη υπάρχουσα γνώση για την ανάπτυξη δεικτών. Επίσης,

9 αναγνωρίζεται η ανάγκη να συνδεθούν οι δείκτες µε πολιτικές και αναπτυξιακούς στόχους (World Bank, 1997). Ωστόσο, υπάρχουν µερικά προβλήµατα όσον αφορά το θεωρητικό υπόβαθρο και τη µεθοδολογία που προτείνεται από τη ιεθνή Τράπεζα. Αυτό που από τον ΟΟΣΑ αναφέρεται ως υποκατάσταση (OECD, 1997) παρουσιάζεται εδώ ως «επένδυση» και «Genuine saving». Η κατανάλωση των φυσικών πόρων µπορεί να θεωρηθεί ως επένδυση εάν το Genuine saving είναι θετικό. Όµως αυτή η «επένδυση» µπορεί να γίνεται σε κάποιο πόρο χωρίς να έχει σηµασία εάν είναι φυσικός ή ανθρωπογενής πόρος. Για παράδειγµα, η µείωση των αποθεµάτων πετρελαίου δεν θεωρείται ως ένα αρνητικό φαινόµενο εάν το Genuine saving είναι θετικό. Παρόλο που αναγνωρίζονται κρίσιµα όρια στην ελάττωση των φυσικών πόρων δεν ενδιαφέρει η επένδυση που θεωρείται ότι γίνεται µε θετικό Genuine saving, εάν γίνεται για να αναπτυχθεί ή έρευνα και η τεχνολογία σε θέµατα ανανεώσιµων πηγών ενέργειας.. Εποµένως, η προσέγγιση της ιεθνούς Τράπεζας µπορεί να θεωρηθεί ότι απέχει αρκετά από το να προσφέρει µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης. Η αναγωγή των φυσικών λειτουργιών και των φυσικών πόρων σε χρηµατικούς όρους βασίζεται στη χρηστική αξία του φυσικού περιβάλλοντος. Παρόλο που αναγνωρίζεται η ανάγκη να συµπεριληφθούν και σηµαντικές οικολογικές λειτουργίες των φυσικών συστηµάτων καθώς και αισθητική τους αξία, προς το παρόν δεν έχει γίνει κάτι τέτοιο. Ακόµη, το ενδιαφέρον της ιεθνούς Τράπεζας για τη µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης εστιάζεται στις αναπτυσσόµενες χώρες ενώ οι υπολογισµοί που πρέπει να γίνουν για να µετρηθεί ο πλούτος των χωρών είναι πολύπλοκοι και απαιτούν εξειδικευµένες γνώσεις (Hardi & Barg, 1997) περιορίζοντας τη χρηστικότητα του εγχειρήµατος. Το ενδιαφέρον για την οικονοµική ανάπτυξη τοποθετείται σε ένα πλαίσιο αειφορίας ενώ και το κοινωνικό κεφάλαιο ενδιαφέρει και εξετάζεται στο βαθµό που επηρεάζει την οικονοµική ανάπτυξη. Η οικονοµική ανάπτυξη αποτελεί ένα σηµαντικό θέµα κι ένα σηµαντικό κοµµάτι της αειφόρου ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόµενες χώρες που αποτελούν την περιοχή ενδιαφέροντος της ιεθνούς Τράπεζας, όµως, η διαφορά µεταξύ της αύξησης και της ανάπτυξης καθώς και η αναγνώριση της οικονοµίας ως ενός από τα συνθετικά στοιχεία της αειφόρου ανάπτυξης έχουν

10 διατυπωθεί εδώ και καιρό. Η αντιµετώπιση της αειφορίας µε όρους και µηχανισµούς της αγοράς µπορεί να είναι µία πολύ ρεαλιστική προσέγγιση ωστόσο έτσι, χάνεται η ουσία της έννοιας της αειφόρου ανάπτυξης που σχετίζεται µε τη δηµιουργία µίας νέας ηθικής η οποία θα καθορίζει τις αλληλεπιδράσεις του ανθρώπου µε το περιβάλλον του. iii. United Nations CSD Indicators Στην Παγκόσµια ιάσκεψη για το Περιβάλλον το 1992 αναγνωρίστηκε η ανάγκη για δείκτες αειφόρου ανάπτυξης για να καθοδηγήσουν και να διευκολύνουν τη λήψη αποφάσεων. Ανταποκρινόµενη σε αυτή τη σύσταση, η Επιτροπή των Ηνωµένων εθνών για τη Βιώσιµη Ανάπτυξη (CSD), ανέλαβε πρωτοβουλία το 1995 και ξεκίνησε ένα πρόγραµµα για τον καθορισµό δεικτών αειφόρου ανάπτυξης. Το 1996 παρουσιάστηκε το προκαταρκτικό σχέδιο της έκθεσης µε τίτλο Indicators of Sustainable Development: Framework and Methodologies ( είκτες Αειφόρου Ανάπτυξης: Θεωρητικό Πλαίσιο και Μεθοδολογία) στο οποίο περιλαµβάνονταν περίπου 140 δείκτες καθώς και λεπτοµερή στοιχεία της µεθοδολογίας που ακολουθήθηκε. Οι δείκτες έχουν χωριστεί σε τέσσερις κατηγορίες: κοινωνικοί, οικονοµικοί, περιβαλλοντικοί και θεσµικοί ενώ συνδέονται µε τα κεφάλαια της Ατζέντα 21. Το θεωρητικό πλαίσιο που χρησιµοποιήθηκε είναι το πλαίσιο Πίεσης- Κατάστασης-Ανταπόκρισης του ΟΟΣΑ (1993) µε τη διαφορά ότι οι δείκτες πίεσης αντικαταστάθηκαν από τους driving force indicators (δείκτες οδηγήτριας δύναµης). Αυτό έγινε γιατί πιστεύεται ότι µε αυτό τον τρόπο αντικατοπτρίζονται καλύτερα οι ανθρώπινες δραστηριότητες και οι διαδικασίες που επιδρούν στο περιβάλλον (U.N., 1999). Τα λεπτοµερή στοιχεία της µεθοδολογίας που παραθέτονται για να πληροφορήσουν σχετικά µε τη χρήση των προτεινόµενων δεικτών, τη σύνδεση τους µε πολιτικές για αειφορία, τα δεδοµένα που απαιτούνται κλπ, είναι πολύ χρήσιµα για όσους θέλουν να χρησιµοποιήσουν τους δείκτες ή να αντιληφθούν καλύτερα τη µεθοδολογία που ακολουθήθηκε. Άλλωστε τέτοια λεπτοµερής πληροφορία είναι απαραίτητη όταν οι δείκτες πρόκειται να υπολογιστούν για διαφορετικές χώρες ώστε να υπάρχει πλήρης συγκρησιµότητα των αποτελεσµάτων.

11 Ωστόσο, όσον αφορά τους ίδιους τους δείκτες, σε µερικές περιπτώσεις η σύνδεση τους µε στρατηγικούς στόχους δεν είναι εµφανής. Για παράδειγµα, το Κεφάλαιο 40 της Ατζέντα 21 αναφέρεται στην σηµασία της πληροφόρησης για τη λήψη αποφάσεων. Ο δείκτης κατάστασης που προτείνεται για να µετρήσει αυτή την παράµετρο είναι «τηλεφωνικές γραµµές ανά 100 κατοίκους» όπου δεν φαίνεται να συνδέεται ξεκάθαρα µε το θέµα του συγκεκριµένου στρατηγικού στόχου. Ακόµη, οι προτεινόµενοι δείκτες αφορούν κυρίως τις αναπτυσσόµενες χώρες αποκλείοντας έτσι τη χρήση τους από τις ανεπτυγµένες χώρες και κατ επέκταση ανάλογες συγκρίσεις. Πρέπει να σηµειωθεί βέβαια ότι έχει αναγνωριστεί ή έλλειψη αυτή από την Επιτροπή η οποία έχει προτείνει µία συµπληρωµατική σειρά δεικτών στα πλαίσια του προγράµµατος Changing consumption patterns (Αλλάζοντας τις καταναλωτικές συνήθειες) (Spangenberg and Bonniot, 1998) Ερευνητικές µεθοδολογίες καθορισµού δεικτών αειφόρου ανάπτυξης iv. Barometer of Sustainability Το Βαρόµετρο της Αειφορίας αναπτύχθηκε από τον Robert Prescott-Allen το 1997 στο βιβλίο του The Well-being of Nations και καταλήγει σε έναν αθροιστικό δείκτη της αειφόρου ανάπτυξης µε γραφική απεικόνιση. Η απεικόνιση γίνεται σε ένα διάγραµµα µε δύο άξονες: στον ένα άξονα τοποθετείται η ευηµερία του φυσικού περιβάλλοντος και στον άλλο άξονα η ευηµερία των ανθρώπινων κοινωνιών. Η αξιολόγηση της αειφόρου ανάπτυξης κρίνεται από τον άξονα µε τη χειρότερη απόδοση έτσι ώστε να µην υπάρχει υποκατάσταση του ενός από το άλλο. Είναι άλλωστε θεµελιώδες στην έννοια του βαροµέτρου ότι η περιβαλλοντική και η ανθρώπινη ευηµερία είναι το ίδιο σηµαντικές. Ο κάθε δείκτης αποδίδεται σε µία κλίµακα απόδοσης η οποία ξεκινάει από το χειρότερο σηµείο και καταλήγει στο καλύτερο δυνατό ή σε αυτό το σηµείο που είναι επιθυµητός στόχος ενώ χωρίζεται σε πέντε διαστήµατα. Ο δείκτης τοποθετείται ανάλογα µε την τιµή του σε κάποιο σηµείο της κλίµακας το οποίο αντιστοιχεί και σε κάποια απόδοση (καλή, πολύ καλή, κλπ). Το πλεονέκτηµα αυτής της µεθόδου είναι ότι επιτρέπει την άθροιση και τη σύγκριση των δεικτών µεταξύ τους όµως αποτελεί

12 και αντικείµενο επικρίσεων λόγω της υποκειµενικότητας που υπεισέρχεται στον καθορισµό της κλίµακας και των ενδιάµεσων διαστηµάτων. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει ο ίδιος ο συγγραφέας, η µέθοδος αυτή συνεισφέρει στο να τεθούν συγκεκριµένοι στρατηγικοί στόχοι από τους ίδιους τους χρήστες βοηθώντας µε αυτό τον τρόπο και στον αποσαφηνισµό της έννοιας της αειφόρου ανάπτυξης. Οι δείκτες, ενοποιηµένοι ποια σε µία ενιαία κλίµακα µέτρησης µπορούν να αθροιστούν και να δώσουν ένα τελικό νούµερο για το Βαρόµετρο της αειφορίας. Στα πλεονεκτήµατα της µεθόδου αυτής µπορούν να αναφερθούν το ότι είναι απλή κι εύκολη τόσο στην κατανόηση όσο και στον υπολογισµό των δεικτών ενώ καταλήγει σε αποτελέσµατα των οποίων είναι άµεση η ερµηνεία ενώ µε την απεικόνιση µίας τελικής µέτρησης σε ένα καρτεσιανό σύστηµα γίνεται δυνατή µε µία µατιά µία πρώτη εκτίµηση. Ακόµη, επιτρέπει στους ενδιαφερόµενους χρήστες να ορίσουν οι ίδιοι τα κριτήρια της αειφορίας κι εποµένως να έχουν µία µέτρηση για τις παραµέτρους που τους ενδιαφέρει και σύµφωνα µε τους στόχους τους ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζει τη συµµετοχή τους στην όλη διαδικασία. Τέλος ένα από τα πιο σηµαντικά σηµεία, το ποίο θα έπρεπε να περιλαµβάνεται αξιωµατικά σε όλες τις διαδικασίες µέτρησης της αειφόρου ανάπτυξης, είναι η µη δυνατότητα υποκατάστασης µεταξύ της ευηµερίας των φυσικών οικοσυστηµάτων και των ανθρώπινων καθώς είναι και τα δύο το ίδιο επιθυµητά στοιχεία της. Αναφορές όπως των Hardi & Barg (1997) στην υποκειµενικότητα της µεθόδου θα έπρεπε µάλλον να υπεισέλθουν στο πλαίσιο του προβληµατισµού σχετικά µε το πώς αναλύεται σε πρακτικούς όρους η αειφόρος ανάπτυξη και εάν υπάρχει µία και µοναδική σειρά κριτηρίων που να την καθορίζουν. v. Ecological Footprint Το Ecological Footprint µέσω κάποιων υποθέσεων και µαθηµατικών υπολογισµών µετράει «πόση φύση» χρησιµοποιεί ο πληθυσµός µίας περιοχής ή µιας χώρας. Η µέτρηση γίνεται σε µονάδες γης και βασίζεται στην υπόθεση ότι κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα χρησιµοποιεί φυσικούς πόρους από τη µια και έχει απόβλητα από την άλλη. Αυτές οι δύο λειτουργίες µπορούν να µετατραπούν σε όρους και µονάδες παραγωγικής γης η οποία απαιτείται για να πραγµατοποιηθούν οι λειτουργίες αυτές (Wackernagel and Rees, 1996; Wackernagel et al, 1997).

13 Το Ecological Footprint αποτελεί µάλλον µία έµµεση µέτρηση της αειφορίας. Στην πραγµατικότητα µετράει την κατανάλωση αγαθών την οποία µετατρέπει σε µονάδες παραγωγικής γης καταφέρνοντας έτσι να συλλάβει και να αποδώσει στη µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης ένα πολύ σηµαντικό στοιχείο της που είναι οι καταναλωτικές συνήθειες και µάλιστα να το συσχετίσει µε ένα άλλο πολύ σηµαντικό στοιχείο, τους φυσικούς πόρους. Όµως δεν καταφέρνει να αποδώσει τόσο καλά κοινωνικά θέµατα, τα οποία µόνο έµµεσα αντικατοπτρίζονται ενώ και µερικά περιβαλλοντικά θέµατα όπως είναι η µόλυνση δε συµπεριλαµβάνονται στις µετρήσεις. Έτσι ενώ προσφέρει µία αρκετά καλή αθροιστική, γενική µέτρηση για παρακολούθηση της αειφόρου ανάπτυξης σε διεθνές ή και εθνικό επίπεδο, δεν παρέχει πιο λεπτοµερειακή πληροφορία η οποία απαιτείται για να διαµορφωθούν εθνικές ή τοµεακές πολιτικές. Ωστόσο, προσφέρει ένα χρήσιµο εργαλείο, ιδιαίτερα εάν υπάρχουν χρονοσειρές δεδοµένων, για την παρακολούθηση των αλλαγών διαµέσου του χρόνου και να σκιαγραφήσει τις τάσεις που διαµορφώνονται. Η προσφορά του στην έννοια της αειφόρου ανάπτυξης έγκειται στο γεγονός ότι επισηµαίνει την ανάγκη για ίσες ευκαιρίες µεταξύ ανεπτυγµένων και αναπτυσσόµενων χωρών. Υπάρχει µόνο µία πίττα και εάν το κοµµάτι κάποιων είναι δυσανάλογα µεγάλο, των υπόλοιπων θα είναι αναπόφευκτα µικρό (Wackernagel et al, 1997) Η Ε.Ε. και οι δείκτες αειφόρου ανάπτυξης Η Ε.Ε. έχει αναγνωρίσει τη σηµασία των δεικτών αειφόρου ανάπτυξης στην υποστήριξη λήψης αποφάσεων και στην αξιολόγηση της επιτυχίας συγκεκριµένων πολιτικών. Συγκεκριµένα, ανταποκρινόµενη στο αίτηµα του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου του Cardiff (Ιούνιος 1998), η Επιτροπή πρότεινε τη δηµιουργία ενός ολοκληρωµένου συστήµατος δεικτών το οποίο αποτελείται από δύο ειδών δείκτες:περιβαλλοντικούς δείκτες και δείκτες ενσωµάτωσης σε τοµεακές πολιτικές (µεταφορές, ενέργεια, γεωργία και βιοµηχανία). Πιστεύεται ότι µε αυτό τον τρόπο θα δίνεται πληροφορία σχετική µε την κατάσταση του περιβάλλοντος, για το κατά πόσο περιβαλλοντικά θέµατα περιλαµβάνονται σε επιµέρους τοµεακές πολιτικές αλλά και κατά πόσο έχει

14 επιτευχθεί η αειφόρος ανάπτυξη στους επιµέρους τοµείς αλλά και συνολικά στην κοινωνία. Όσον αφορά τους περιβαλλοντικούς δείκτες, διακρίνονται δύο υποκατηγορίες: 1. είκτες Ετήσιας Αναφοράς: πρόκειται για µία σειρά δεικτών, οι οποίοι καλύπτουν ένα µεγάλο εύρος περιβαλλοντικών θεµάτων και χρησιµοποιούνται για τη σύνταξη αναφοράς από τον Ευρωπαϊκό Οργανισµό Περιβάλλοντος. 2. Κύριοι Περιβαλλοντικοί είκτες: αυτή είναι µία µικρότερη σειρά από κύριους δείκτες οι οποίοι χρησιµοποιούνται για να αναγνωρίσουν τις τάσεις που δηµιουργούνται σε σηµαντικά περιβαλλοντικά θέµατα. Τα σηµαντικά στοιχεία στη νέα πολιτική της Ε.Ε. για τους δείκτες και το περιβάλλον είναι ότι: Αναγνωρίζεται η σηµασία της χρήσης δεικτών σε κάθε βήµα της διαµόρφωσης και της εφαρµογής πολιτικών µε στόχο να γίνει αξιολόγηση τόσο της ίδιας της διαδικασίας όσο και των αποτελεσµάτων που επιτεύχθηκαν, µε τρόπο που να διασφαλίζεται η διαφάνεια και η φερεγγυότητα Οι δείκτες αναγνωρίζονται ως ένα πολύ σηµαντικό εργαλείο το οποίο πρέπει να είναι ενιαίο κοµµάτι των διαφόρων πολιτικών και όχι να τις ακολουθεί Η αειφόρος ανάπτυξη δεν συνδέεται πια αυστηρά και µόνο µε την ποιότητα του περιβάλλοντος αλλά µε κοινωνικο-οικονοµικές πολιτικές συσχετισµένες µε τις αντίστοιχες περιβαλλοντικές 3. Συµπεράσµατα Τα θεωρητικά πλαίσια ανάπτυξης δεικτών που εξετάστηκαν εδώ, αναφέρονται κατά κύριο λόγο σε εθνικό επίπεδο εφαρµογής και διεθνής συγκρίσεις. Όµως, το γεγονός αυτό, δε θα έπρεπε να δηµιουργήσει την εντύπωση ότι δεν είναι σηµαντική η µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης σε µικρότερες κλίµακες όπως είναι η περιφερειακή ή η τοπική. Κάθε µέτρηση έχει τη δική της σηµασία για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης και δεν µπορεί να αντικατασταθεί από πιο λεπτοµερής ή πιο γενικές µετρήσεις. Πολύ περισσότερο, δεν υπάρχει µία και µοναδική σειρά δεικτών που η

15 οποία να µπορεί να εφαρµοσθεί ακέραια σε οποιοδήποτε γεωγραφικό χώρο ή κλίµακα. Όσον αφορά τα θεωρητικά πλαίσια που εξετάστηκαν, πρέπει να σηµειωθεί ότι υπάρχει µία δυσανάλογη έµφαση στις αναπτυσσόµενες χώρες. εν πρέπει όµως να παραβλέπεται η ανάγκη για µετρήσεις του λεγόµενου αναπτυγµένου κόσµου όπως και µεγάλων γεωγραφικών ενοτήτων όπως είναι η Μεσόγειος. Ένα από τα θέµατα που προέκυψαν κατά τη µελέτη αυτή αφορά τη µονάδα µέτρησης των δεικτών αειφόρου ανάπτυξης το οποίο αποκτά ακόµα µεγαλύτερη διάσταση όταν στόχος είναι ένα τελικό αθροιστικό αποτέλεσµα. Η πιο ευρέως διαδεδοµένη µονάδα µέτρησης αυτή τη στιγµή είναι τα χρήµατα. Η «χρηµατοποίηση» των µετρήσεων και των παραµέτρων της αειφόρου ανάπτυξης έχει δεχθεί θετικά σχόλια αλλά και αρνητικά (Hardi & Barg, 1997). Μία άλλη πρόταση στο θέµα της µονάδας µέτρησης είναι η κλίµακα απόδοσης (Prescott-Allen, 1997; Bossel, 1999) η οποία έχει το επιθυµητό αποτέλεσµα της σύγκρισης και άθροισης των αποτελεσµάτων ενώ επιπλέον µπορεί να παρέχει πληροφορία και για θέµατα τα οποία δεν είναι δυνατόν να αναχθούν σε χρηµατικούς όρους. Το θέµα της χρησιµοποίησης ενός αθροιστικού δείκτη ή µιας σειράς δεικτών πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά καθώς µπορεί να επηρεαστεί η εξαγωγή συµπερασµάτων. Έτσι, ενώ η άθροιση σε ένα τελικό δείκτη µπορεί να προσφέρει εύκολη και στιγµιαία περιγραφή µιας κατάστασης, δεν προσφέρει περισσότερο λεπτοµερειακή και σε βάθος πληροφορία. Εποµένως, περιορίζει την αναλυτική ικανότητα των δεικτών, η οποία είναι απαραίτητη σε µία διαδικασία λήψης αποφάσεων. Οι σειρές δεικτών οι οποίες παρέχουν πληροφορία για τις επιµέρους παραµέτρους µπορούν να αποδειχθούν πολύ χρήσιµες σε τέτοιες περιπτώσεις και εποµένως, η τάση που υπάρχει για την αναζήτηση και εφαρµογή ενός και µοναδικού δείκτη της αειφόρου ανάπτυξης πρέπει να αντιµετωπίζεται µε σκεπτικισµό. Το θέµα αυτό, µας εισάγει και στην πρόκληση που έχουν να αντιµετωπίσουν όσοι ασχολούνται µε την ανάπτυξη δεικτών: πως µπορούν να ερµηνεύσουν και να µετρήσουν την πολυπλοκότητα των φαινοµένων που σχετίζονται µε την αειφόρο ανάπτυξη διατηρώντας ταυτόχρονα, τους δείκτες όσο γίνεται πιο απλούς και σε µικρούς αριθµούς. Όπως τονίζεται από το ιεθνές Ίδρυµα για την Αειφόρο Ανάπτυξη (IISD, 2000), υπάρχει ανάγκη για απλούς και αποτελεσµατικούς δείκτες οι οποίοι όµως να µην αγνοούν την πολυπλοκότητα των φαινοµένων.

16 Πολλές προσπάθειες έχουν αναπτυχθεί διεθνώς για τη µέτρηση της αειφορίας ωστόσο, σε λίγες περιπτώσεις έχει ακολουθηθεί µία ολοκληρωµένη και συστηµατική προσέγγιση στην οποία να λαµβάνονται υπόψη περιβαλλοντικές, οικονοµικές και κοινωνικές παράµετροι. Στις περισσότερες περιπτώσεις η έµφαση είναι σε έναν από αυτούς τους τοµείς. Θα µπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι οι διαφορετικές προσεγγίσεις που υπάρχουν µπορούν να δράσουν συµπληρωµατικά η µία στην άλλη. Ωστόσο, η αειφόρος ανάπτυξη είναι κάτι περισσότερο από µία απλή άθροιση των επιµέρους παραµέτρων που την αφορούν, είναι και οι αλληλεπιδράσεις τους και οι δυναµικές που αναπτύσσονται µέσα σε ένα σύστηµα. Το σηµείο αυτό, το οποίο είναι ίσως και το πιο δύσκολο να συµπεριληφθεί και να αποδοθεί στις µετρήσεις, θα παραληφθεί εάν γίνει απλώς µία προσπάθεια συγκερασµού µεθόδων µε διαφορετική εστίαση. Υπάρχει ανάγκη για µία ολοκληρωµένη και συστηµατική προσέγγιση για τον καθορισµό δεικτών αειφόρου ανάπτυξης (Bossel, 1999) ώστε να η µεθοδολογία που θα προκύψει να είναι καλά δοµηµένη, εύκολο να αναπαραχθεί και να εξασφαλίζει ότι όλες οι σηµαντικές παράµετροι έχουν ληφθεί υπόψη. Ωστόσο, αυτό που χρειάζεται να γίνει πριν την ανάπτυξη της µεθοδολογίας και τον καθορισµό των δεικτών είναι ο σαφής καθορισµός των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν στο δρόµο προς της αειφόρο ανάπτυξη. Η δυσκολία που επιφέρει κάτι τέτοιο γίνεται αντιληπτή εάν λάβει κανείς υπόψη ότι στις περισσότερες περιπτώσεις ο καθορισµός των δεικτών έχει γίνει ενώ υπάρχουν ακόµη ασάφειες ως προς το ποιοι είναι αυτοί οι στόχοι µεταφρασµένοι σε πρακτικούς όρους. εν πρέπει να θεωρηθεί ωστόσο ότι δρα απαγορευτικά στην ενασχόληση µε θέµατα δεικτών. Αντιθέτως, µπορεί να δράσει θετικά και να συνεισφέρει στην εξέλιξη τους καθώς και στην επισήµανση της ανάγκης για εργαλεία µέτρησης και εφαρµογής ώστε να αντιµετωπιστεί η αβεβαιότητα που υπάρχει (Hardi & Barg, 1997). Η έρευνα σε τέτοια θάµατα είναι σε εξέλιξη και θα συνεχίσει να είναι όπως πρέπει να γίνεται σε µία εξελικτική διαδικασία. Οι προσπάθειες για µέτρηση της αειφόρου ανάπτυξης µπορούν να αποτελέσουν ένα εργαλείο για την πρακτική της εφαρµογή και την αξιολόγηση των δράσεων προς αυτή την κατεύθυνση αλλά και να δώσουν το ερέθισµα για αποσαφήνιση των εννοιών και των στόχων της αειφόρου ανάπτυξης.

17 Βιβλιογραφία Bossel, H. (1999) Indicators for Sustainable Development: Theory, Method, Applications. A Report to the Balaton Group, IISD, Canada. CEC (Commission of the European Communities) (1999) Report on Environmental and Integration Indicators to Helsinki Summit, Brussels, Sec (1999) 1942 Environment Canada (1996) National Environmental Indicators Series, Ottawa. Hardi, P. and Barg, S. (1997) Measuring Sustainable Development: Review of Current Practice, Occasional Paper N. 17, Industry Canada, Ontario. IISD (International Institute for Sustainable Development) (2000) Measurement and Indicators for Sustainable Development, OECD (1993) Core Set of Indicators for Environmental Performance Reviews, Paris, OECD. OECD (1998) Towards Sustainable Development: Environmental Indicators, Paris, OECD. Meadows, D., (1998) Indicators and Information Systems for Sustainable Development. A report to the Balaton Group, The Sustainability Institute. Mowforth, M., I., Munt (1998) Tourism and sustainability: New tourism in the Third World, London, Routledge. Prescott-Allen, R. (1997) Barometer of Sustainability, Switzerland, IUCN. Available at [accessed 3/8/01]

18 Spangenberg, J. and Bonniot, O. (1998) Sustainability Indicators: A Compass on the Road Towards Sustainability. Paper presented in OECD Expert Workshop on Sustainable Development Indicators, OECD, Paris U.K. Department of Environment (1996) Indicators of sustainable Development for the United Kingdom, London, HMSO. U.N., (1992) Agenda21, Chapter 40, gopher://unephq.unep.org/11/un/unced/agenda21 U.N. - DPCSD (United Nations Department for Policy Co-ordination and Sustainable Development) (1996) Indicators of Sustainable Development: Framework and Methodologies. New York: United Nations U.N. (1999) From Theory to Practice: Indictors of Sustainable Development, [accessed, 31/7/01] Wackernagel, M. and Rees, W. (1996) Our Ecological Footprint: Reducing Human Impact on the Earth, Gabriola Island, BC, New Society Publishers. Wackernagel, M. et al (1997) Ecological Footprints of Nations. How much nature do they use How much nature do they have? Rio +5 Study, Universidad Anahuac de Xalapa, Mexico. [accessed 5/8/01] World Bank (1995) Monitoring Environmental Progress. A Report on Work in Progress. Washington D.C., The World Bank. World Bank (1997) Expanding the Measure of Wealth. Indicators of Environmentally sustainable Development, Washington D.C., The World Bank.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Ολοκλήρωση ροών μάζας και ενέργειας σε βιομηχανικό σύμπλεγμα Βασικά στοιχεία διαμόρφωσης περιβαλλοντικής πολιτικής Παραδείγματα βιομηχανικής

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

αειφορία και περιβάλλον

αειφορία και περιβάλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αειφορία και Περιβάλλον ΠΟΜ 215 Ι ΑΡΧΕΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ http://www.evangelosakylas.weebly.com Ευάγγελος Ακύλας Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Νέα πρότυπα & Αειφορία

Νέα πρότυπα & Αειφορία Χαράλαμπος Αγγελούδης Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Ο ουσιαστικός ρόλος των προτύπων στην Αειφόρο ανάπτυξη Το όραμα του ISO για τα προϊόντα του είναι να «αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

10 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑΣ

10 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑΣ 10 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑΣ 1. ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2. ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΞΑΓΩΓΩΝ 3. ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΟΛΟΓΙΟΥ & ΙΚΤΥΩΝ ΙΑΝΟΜΗΣ ΑΝΑ ΧΩΡΑ 4. Ο ΗΓΟΣ ΝΕΩΝ ΕΞΑΓΩΓΩΝ 5. ΕΞΕΙ ΙΚΕΥΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο ESPON 2013 Programme Το εργαλείο NEXUS για την ανάπτυξη των Νοτίων Περιφερειών στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο Ο ρόλος των περιφερειών στην Στρατηγική Ευρώπη 2020 : Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς χωρική

Διαβάστε περισσότερα

είκτες, ένα εργαλείο για την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη. Πιλοτική εφαρµογή στο ήµο Χερσονήσου Κρήτης

είκτες, ένα εργαλείο για την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη. Πιλοτική εφαρµογή στο ήµο Χερσονήσου Κρήτης είκτες, ένα εργαλείο για την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη. Πιλοτική εφαρµογή στο ήµο Χερσονήσου Κρήτης Γιάννα Φαρσάρη, Πουλίκος Πραστάκος Τοµέας Περιφερειακής Ανάλυσης Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηµατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 03 / 07 / 2015 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Προσδόκιµο και Υγείας 2012 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), σε συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Κοινή ράση για την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων

Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων Δηλώσεις επίσημων προσκεκλημένων Δήλωση κ. Peter Bakker, President, World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) «Το Action2020 είναι η πλατφόρμα, βάση της οποίας το WBCSD και τα μέλη του

Διαβάστε περισσότερα

[World Business Council for Sustainable Development] [OECD]

[World Business Council for Sustainable Development] [OECD] Βιώσιµη Κινητικότητα : Προς µια περιβαλλοντικά συµβατή µετακίνηση στις αστικές περιοχές µας Η πρώτη Ελληνική εφαρµογή στη Θεσσαλονίκη Θεσσαλονίκη, 24 Μαΐου 2012 Βιώσιµη Κινητικότητα στη Θεσσαλονίκη: Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Λεωνίδας Κυριακίδης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ H δημιουργία εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014

Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου. Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Οι Δήμοι στο κατώφλι της νέας προγραμματικής περιόδου Ράλλης Γκέκας, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΕΤΑΑ Φεβρουάριος 2014 Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» Οι Δήμοι στη νέα προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS)

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS) Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών (Geographical Information Systems GIS) ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΣΓΠ Ένα σύστηµα γεωγραφικών πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Γ. Σταµπουλής, Γ. Παπαχρήστος, Ε.. Αδαµίδης και Μ. Ψωφάκη Τµήµα Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ S P R I N G S C H O O L ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 3-8 Μαΐου 2015 Ξενοδοχείο Caravia Beach, Κως Οργάνωση: Μονάδα Ευρωπαϊκού Τουρισμού/ Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας Jean Monnet (Πανεπιστήμιο Αθηνών) Υποστηρικτές:

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Ηµερίδα: Πρόληψη - ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών. Ο ρόλος του Αγρονόµου Τοπογράφου Μηχανικού Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Γεώργιος Ν.Φώτης Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΘ Kωστής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία περιόδου 2014-2020 Στρατηγικές για την έξυπνη εξειδίκευση (RIS3) Αλεξανδρούπολη, 17 Απριλίου, 2013 EC-DG REGIO.G.

Προετοιμασία περιόδου 2014-2020 Στρατηγικές για την έξυπνη εξειδίκευση (RIS3) Αλεξανδρούπολη, 17 Απριλίου, 2013 EC-DG REGIO.G. Προετοιμασία περιόδου 2014-2020 Στρατηγικές για την έξυπνη εξειδίκευση (RIS3) Αλεξανδρούπολη, 17 Απριλίου, 2013 EC-DG REGIO.G.5-Greece & Cyprus 1 1) Κανονιστικές καινοτομίες 2014-2020 Επίτευξη των στόχων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO 19thRoundtable with the Government of Greece-The Economist Kυρίες και Κύριοι Πριν ξεκινήσω

Διαβάστε περισσότερα

ες πράσινο ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C www.c3.teiwm.gr 14/12/20112011

ες πράσινο ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C www.c3.teiwm.gr 14/12/20112011 Εργαλεία και μεθοδολογίυ σχεδιασμού συσκευασιών ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr 1 Αειφορία Περιεχόμενα Εργαλεία πράσινου σχεδιασμού Αξιολόγηση κύκλου

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Πρακτικός Οδηγός Πώς να σχεδιάσετε ένα πολυταμειακό επιχειρησιακό πρόγραμμα για την ενεργειακά αποδοτική ανακαίνιση του κτιριακού δυναμικού Σχεδιάζετε τα επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ---------------------------------------------------------- 3

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ---------------------------------------------------------- 3 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ο ΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΈΡΓΟ ΕΠΕ 3.4.9. ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2003 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ----------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΣΤΟΧΟΙ Το γνωστικό αντικείµενο της Αναπτυξιακής Οικονοµικής ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Βασικές πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα βρίσκεται σε µια κρίσιµη στιγµή της Ιστορίας της. Καλείται να διαχειριστεί µια νέα πρωτόγνωρη πραγµατικότητα και να αναζητήσει ένα αναπτυξιακό µοντέλο που θα της επιτρέψει όχι µόνο να βγει από

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ EFQM ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ... 4 3. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Περίληψη Εργασίας του µαθήµατος: Σύγχρονες πρακτικές του σχεδιασµού και δυναµική των χωρικών δοµών και

Διαβάστε περισσότερα

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες:

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες: Business Plan Το επιχειρηµατικό πλάνο αποτελεί το πρώτο και µερικές φορές το µοναδικό έγγαφο κείµενο που παρουσιάζει ολοκληρωµένα την επενδυτική πρόταση, γι' αυτό πρέπει να είναι ρεαλιστικό και εφικτό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε.

ΑΑΑ. Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση. του Προγράμματος Περιβάλλοντος του Ο.Η.Ε. ΑΑΑ Αρχές για την Αειφόρο Ασφάλιση A global sustainability framework and initiative of the United Nations Environment Programme Finance Initiative Ένα παγκόσμιο πλαίσιο και μια πρωτοβουλία της Πρωτοβουλίας

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής

Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής ρ Γ. Γιαννακίδης Εισαγωγή Στόχοι και Οφέλη Ανάλυση Κόστους Κύκλου Ζωής Life Cycle Cost Analysis - LCCA Μέθοδος οικονοµικής σύγκρισης εναλλακτικών επενδύσεων που βασίζεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ SUSTAINABLE INDICATORS THE CASE OF ROMANIA

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ SUSTAINABLE INDICATORS THE CASE OF ROMANIA ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ Μαυράκη., Σιταρά Α. και Λουκάτος Α. Ε.ΠΕ.Μ. Α.Ε., Τοµέας ιαχείρισης Περιβάλλοντος και Βιώσιµης Ανάπτυξης, Αχαρνών 141Β, Αθήνα KEYWO Περιβαλλοντικοί δείκτες,

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιωμένη Εφαρμογή. Νέες δυνατότητες. Νέα Ιστοσελίδα

Βελτιωμένη Εφαρμογή. Νέες δυνατότητες. Νέα Ιστοσελίδα Βελτιωμένη Εφαρμογή Νέες δυνατότητες Νέα Ιστοσελίδα ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ WWW.ASEP.GR 1 ΦΟΡΕΙΣ Α.Σ.Ε.Π. ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ WWW.ASEP.GR 2 Φάση Α: Α: Μελέτη Εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ URL: www.enveng.uowm.gr Ο Ρόλος του Μηχανικού Περιβάλλοντος Η αποκατάσταση, η προστασία, η διαχείριση του περιβάλλοντος με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α.

Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Φορείς ιαχείρισης: Βασικό εργαλείο ιακυβέρνησης στην εφαρµογή πολιτικών προστασίας Ι.. Παντής & Τογρίδου Σ. Α. Τοµέας Οικολογίας, Τµήµα Βιολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Υφιστάµενη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Ένα ευρωπαϊκό εγχειρίδιο σχετικά µε τη λειτουργία έγκαιρης πληροφόρησης για τα νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη Συνοπτικη Παρουσιαση Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

και επιχειρήσεις Μελέτη περίπτωσης : PriceWaterHouseCoopers»

και επιχειρήσεις Μελέτη περίπτωσης : PriceWaterHouseCoopers» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ : ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Ε-Learning και επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας ειγµατοληψία αποδοχής, µε τη λήψη αντιπροσωπευτικών δειγµάτων σύµφωνα µε την στατιστική θεωρία της δειγµατοληψίας. ιαγράµµατα ελέγχου, όπου τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

SUPPLY CHAIN. Unilever s global availability programme. Αγγελάκης Ευάγγελος Head of Customer Service Ελαΐς-Unilever

SUPPLY CHAIN. Unilever s global availability programme. Αγγελάκης Ευάγγελος Head of Customer Service Ελαΐς-Unilever SUPPLY CHAIN Unilever s global availability programme Αγγελάκης Ευάγγελος Head of Customer Service Ελαΐς-Unilever ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η βελτίωση της διαθεσιμότητας στο ράφι είναι μια τεράστια πρόκληση για λιανέμπορους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ Ν. Ζέρβα 28-30 Στοά Σάρκα 2 ος όροφος ΤΘ 1147 ΤΚ 45332 ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ : 349 ΗΜΕΡ. : 24/2/2012 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚ ΗΛΩΣΗΣ ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέμα 1: Διασύνδεση μεταφορών μικρών και μεγάλων αποστάσεων Εισαγωγή Στη λευκή βίβλο «WHITE PAPER Roadmap to a Single European Transport Area Towards a competitive

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Σύστηµα Αξιολόγησης Κινδύνων Στα πλαίσια της πρακτικής εφαρµογής της ιαδικασίας Εποπτικής Εξέτασης και Αξιολόγησης (SREP), όπως προκύπτει από την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ "ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013" ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΓΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΓΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ "ΕΛΛΑΔΑ - ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013" ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΓΩΝ Τα ακόλουθα κριτήρια επιλογής έργων θα χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση των προτάσεων που θα υποβληθούν στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 28.2.2012 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την προετοιμασία για τη διάσκεψη κορυφής «Ρίο+20» - Συνεδρίαση Διακοινοβουλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ Η GREEN EVOLUTION Α.Ε. δραστηριοποιείται στους τοµείς του Περιβάλλοντος, της Ενέργειας και της Οικονοµίας Άνθρακα. Προσφέρει ολοκληρωµένες εξειδικευµένες

Διαβάστε περισσότερα

Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Αριθμός Έκδοσης: ΕΚΕΤΑ ΙΜΕΤ ΕΜ Β 2014 13 Παραδοτέο ΙΜΕΤ Τίτλος Έργου: «Ολοκληρωμένο σύστημα για την ασφαλή μεταφορά μαθητών» Συγγραφέας: Δρ. Μαρία Μορφουλάκη Κορνηλία Μαρία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Η εμπειρία του Παρατηρητηρίου της Εγνατίας Οδού

Η εμπειρία του Παρατηρητηρίου της Εγνατίας Οδού ΗΜΕΡΙΔΑ: «Παρατηρητήριο κοινωνικοοικονομικών μεγεθών και αστικών δεικτών Habitat», URBAN II Η Κομοτηνή στον 21ο αιώνα: Παρακολουθώντας το σήμερα Σχεδιάζοντας το αύριο B. Φούρκας Η εμπειρία του Παρατηρητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : ΑΡΓΥΡΏ ΜΟΥΔΑΤΣΟΥ 1. ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ 1.0 Γενικά Αντικείµενο της Μακροοικονοµικής είναι ο καθορισµός (υπολογισµός) των συνολικών µεγεθών της οικονοµίας, πχ. της συνολικής

Διαβάστε περισσότερα

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης

Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του. Θόδωρος. Τσετσέρης Το γεωθερμικό πεδίο της Μήλου και προοπτικές ανάπτυξης του 21 Ιουνίου, 2008 Θόδωρος. Τσετσέρης Τι είναι η Γεωθερμία; Η Γεωθερμική ενέργεια δημιουργείται από την αποθηκευμένη θερμότητα στο εσωτερικό της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΑΝΘΡΑΚΑ Τι είναι ανθρακικό αποτύπωμα Ατομικό ανθρακικό αποτύπωμα

ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΑΝΘΡΑΚΑ Τι είναι ανθρακικό αποτύπωμα Ατομικό ανθρακικό αποτύπωμα Τι είναι ανθρακικό αποτύπωμα Το ανθρακικό αποτύπωμα είναι το μέτρο της συνολικής ποσότητας των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα που παράγονται άμεσα ή έμμεσα από μία δραστηριότητα είτε συσσωρεύεται

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

53η ιδακτική Ενότητα Η Ε. Ε. ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ Η Ε. Ε. ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις

53η ιδακτική Ενότητα Η Ε. Ε. ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ Η Ε. Ε. ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 53η ιδακτική Ενότητα Η Ε. Ε. ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΟΥΣΙΩΝ Η Ε. Ε. ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 1. «Τώρα όµως τα όριά της έχουν εξαντληθεί» (σ. 213) Από έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση

Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση Ειδικότητα: Ύφασµα Ένδυση Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 2 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Μάθηµα: «Τεχνική Ανάλυση Οργάνωση Συλλογής». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ανοίγοντας ινστιτούτο αισθητικής και κέντρο ευεξίας στην Κύπρο

Ανοίγοντας ινστιτούτο αισθητικής και κέντρο ευεξίας στην Κύπρο Μελέτη περίπτωσης Επιχειρηµατικότητας Ανοίγοντας ινστιτούτο αισθητικής και κέντρο ευεξίας στην Κύπρο 1. Εισαγωγή Η G.A.A-Dessange (Cyprus) Ltd είναι η αποκλειστική αντιπρόσωπος (Master Franchisee) στην

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναγνωστικός Αλφαβητισµός σε Μαθητές Ε Τάξης ηµοτικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΕ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΗ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Η προσέγγιση της TÜV AUSTRIA HELLAS Μαρία Αγαπητού Αναπληρώτρια Διευθύντρια Διεύθυνσης Πιστοποίησης Συστημάτων και Προϊόντων Οκτώβριος 2014 Θα μπορούσαμε να συγχαρούμε τους

Διαβάστε περισσότερα

Sustainable 3 rd Party Logistics ΑΘΗΝΑ, 29 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015

Sustainable 3 rd Party Logistics ΑΘΗΝΑ, 29 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 Sustainable 3 rd Party Logistics ΑΘΗΝΑ, 29 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 1 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 2 Η Π.Α.Ε.Γ.Α.Ε. (Προνομιούχος Ανώνυμος Εταιρεία Γενικών Αποθηκών Ελλάδος) είναι η πρώτη ελληνική εταιρεία παροχής υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΛΑΔΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Σεμινάριο ΔΙΑΚΛΑΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ -ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ - ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑΣ Θέμα: «Τεχνικές Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα