ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 3.1: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΡΑΣΗ 3: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΕΡΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 3.1: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΡΑΣΗ 3: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΕΡΟΥ"

Transcript

1 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΣΤΗ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΗΣ AGENDA 21 ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΠΛΑΙΣΙΟ 2000/60/ΕΕ LIFE04/ENV/GR/000099: WATER AGENDA ΔΡΑΣΗ 3: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΕΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 3.1: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΝΕΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Ε.Μ.Π. ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2005

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα έκθεση αποτελεί το πρώτο Παραδοτέο της Δράσης 3 του έργου «Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μία υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μίας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των αρχών της Agenda 21 και των κατευθύνσεων της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΕ». Η έκθεση συνοψίζει την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της Α Φάσης της Δράσης για την οικονομική ανάλυση χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε από μέλη της «Μονάδας Διαχείρισης Ενεργειακών και Περιβαλλοντικών Συστημάτων» της Σχολής Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Η συλλογή δεδομένων πραγματοποιήθηκε από την Αναπτυξιακή Εταιρεία Ανατολικής Θεσσαλονίκης ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ Α.Ε., η οποία είναι και συντονιστής του έργου. Η ομάδα μελέτης της παρούσας έκθεσης, η οποία αποτελείται από τους: Καθ. Ανδρεαδάκη Ανδρέα της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών Ε.Μ.Π. και Επιστημονικό υπεύθυνο του έργου για το Ε.Μ.Π., Καθ. Ασημακόπουλο Διονύση της Σχολής Χημικών Μηχανικών Ε.Μ.Π. και Συντονιστή της ομάδας μελέτης, Αν. Καθ. Ζιώμα Ιωάννη της Σχολής Χημικών Μηχανικών Ε.Μ.Π., Χαλβατζή Γεωργία-Ζωή, Οικονομολόγο Συστημάτων Παραγωγής, Μανώλη Ελένη, Χημικό Μηχανικό Ε.Μ.Π., Κατσιαρδή Πιπίνα, Σύμβουλο Περιβαλλοντολόγο, θα ήθελε να ευχαριστήσει για τη συμβολή τους στην ολοκλήρωση της παρούσας ανάλυσης, και ειδικότερα για την παροχή δεδομένων, διευκρινήσεων και ουσιαστικής εμπειρίας σε σχέση με τη διαχείριση υδατικών πόρων στη Λεκάνη του Ανθεμούντα: Τις Δημοτικές Αρχές των Δήμων Θέρμης, Βασιλικών και Ανθεμούντα, και ειδικότερα τους: o Παπαδόπουλο Θεόδωρο, Δήμαρχο Θέρμης, o Τσολάκη Απόστολο, Δήμαρχο Βασιλικών, o Σιροπλή Δημήτρη, Αντιδήμαρχο Ανθεμούντα. Τα στελέχη των ΟΤΑ των Δήμων Θέρμης, Βασιλικών και Ανθεμούντα, και ειδικότερα τους: o Παπαδοπούλου Μαρία, από την Οικονομική Υπηρεσία του Δήμου Θέρμης, o Σαχίνη Χριστόφορο, από την Οικονομική Υπηρεσία του Δήμου Βασιλικών, o Σιμόνη Θανάση, από την Οικονομική Υπηρεσία του Δήμου Ανθεμούντα. Τα στελέχη της ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ Α.Ε., και ειδικότερα τους: o Φάμελλο Σωκράτη, Χημικό Μηχανικό, o Παυλίδου Ελισάβετ, Χημικό Μηχανικό, o Ζιάνκα Γιώργο, Δασολόγο, o Ριζοπούλου Νατάσσα, Γεωπόνο, o Φίκο Ηλία, Γεωλόγο. -1-

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡIΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Στόχοι και οικονομικά στοιχεία της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Σύνδεση Οικονομικής Ανάλυσης και Περιβαλλοντικών Στόχων Υπηρεσίες νερού, Φορείς παροχής υπηρεσιών, Χρήστες και Ρυπαντές Ανάκτηση κόστους Βασικές Έννοιες Η τιμολόγηση νερού ως μέτρο επίτευξης των περιβαλλοντικών στόχων Ελληνικό θεσμικό πλαίσιο Ισχύουσα νομοθεσία και εναρμόνιση με την Οδηγία 2000/ Νόμος 1739/1987 και λοιπές διατάξεις Εναρμόνιση με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ μέσω του Νόμου 3199/2003- Το νέο διοικητικό πλαίσιο Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις για την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων Τα οικονομικά στοιχεία της Οδηγίας στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ Χρηματοοικονομικό κόστος Κόστος φυσικών πόρων Περιβαλλοντικό κόστος Μέθοδοι αποτίμησης περιβαλλοντικών αγαθών και υπηρεσιών Μεθοδολογία εκτίμησης περιβαλλοντικού κόστους Οι προσεγγίσεις των Κρατών-Μελών για την εκτίμηση του περιβαλλοντικού κόστους και του κόστους φυσικών πόρων Ισπανία Αγγλία και Ουαλία Σουηδία Γερμανία Ολλανδία Γαλλία Σύνοψη και παρατηρήσεις ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΘΕΜΟΥΝΤΑ Μεθοδολογία Γεωγραφικός προσδιορισμός της Λεκάνης του Ανθεμούντα Πληθυσμός και χρήσεις γης Μόνιμος πληθυσμός Χρήσεις γης Κοινωνικοοικονομική σημασία χρήσεων νερού Απασχόληση Ο αγροτικός τομέας Ο βιομηχανικός τομέας Τουρισμός Υδατικές ανάγκες Ύδρευση Αγροτική χρήση Βιομηχανικός τομέας Ζώνες προστασίας Σύνοψη Συμπεράσματα

4 5 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΣΤΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΘΕΜΟΥΝΤΑ Διοικητικό Πλαίσιο και εμπλεκόμενοι φορείς Φορείς παροχής υπηρεσιών Μεθοδολογία Καθορισμός φορέων παροχής υπηρεσιών Γεωγραφικό επίπεδο ανάλυσης Συνιστώσες συνολικού κόστους και μέθοδος εκτίμησης Μέθοδος υπολογισμού χρηματοοικονομικού κόστους Δήμος Θέρμης Δεδομένα και Εκτιμήσεις Ύδρευση Άρδευση Αποχέτευση Σύνοψη αποτελεσμάτων Μονάδα Επεξεργασίας Λυμάτων Δήμου Θέρμης Δήμος Βασιλικών Δεδομένα και Εκτιμήσεις Ύδρευση Άρδευση Αποχέτευση Σύνοψη αποτελεσμάτων Δήμος Ανθεμούντα Δεδομένα και Εκτιμήσεις Ύδρευση Άρδευση Αποχέτευση Σύνοψη αποτελεσμάτων Συγκριτική αξιολόγηση ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΊΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

5 ΠΕΡIΛΗΨΗ Η έκθεση αποτελεί το πρώτο Παραδοτέο της Δράσης 3 του έργου «Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μία υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μίας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των αρχών της Agenda 21 και των κατευθύνσεων της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΕ». Η έκθεση συνοψίζει την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της Α Φάσης της Δράσης για την οικονομική ανάλυση χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Η έκθεση διαρθρώνεται σε 6 κεφάλαια. Στο Κεφάλαιο 1 (Εισαγωγή), παρουσιάζονται συνοπτικά οι στόχοι της Δράσης ανά Φάση, καθώς και η δομή της παρούσας έκθεσης. Στο Κεφάλαιο 2 αναλύονται οι οικονομικές αρχές και τα οικονομικά εργαλεία που εισάγονται από την Οδηγία 2000/60/ΕΚ. Παρουσιάζεται επίσης το χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή της οικονομικής ανάλυσης της Οδηγίας και αναλύονται οι απαιτήσεις για την εφαρμογή των Άρθρων 5 και 6 σε σχέση με την οικονομική ανάλυση. Οι απαιτήσεις αυτές, οι οποίες αποτελούν και τους στόχους της παρούσας έκθεσης είναι: Ο χαρακτηρισμός των λεκανών απορροής ποταμού σε σχέση με την οικονομική σημασία των χρήσεων νερού, σε συνδυασμό με τις πιέσεις και επιπτώσεις που αυτές προκαλούν στα υδάτινα σώματα. Η εκτίμηση του βαθμού ανάκτησης κόστους τουλάχιστον για τους δημόσιους φορείς παροχής υπηρεσιών και τις υπηρεσίες επεξεργασίας λυμάτων/αποβλήτων. Ο προσδιορισμός και η κατά το δυνατόν εκτίμηση του ύψους των επιδοτήσεων, της συνεισφοράς των επιμέρους χρήσεων στην ανάκτηση κόστους και των επιπέδων των έμμεσων επιδοτήσεων μεταξύ χρήσεων και χρηστών. Στη συνέχεια αναλύεται η εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας σε σχέση με τα οικονομικά στοιχεία της Οδηγίας Πλαίσιο. Έμφαση δίνεται στο Νόμο 3199/2003, καθώς κατά την περίοδο διεξαγωγής της ανάλυσης δεν είχαν επισημοποιηθεί τα λοιπά προβλεπόμενα νομικά κείμενα (Προεδρικό Διάταγμα, Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις). Στην ανάλυση καταδεικνύονται ορισμένες αδυναμίες/κενά του νόμου, οι οποίες αναφέρονται κυρίως: (α) στην απουσία των εννοιών του περιβαλλοντικού κόστους και του κόστους φυσικών πόρων, (β) στην εισαγωγή/προώθηση οικονομικών εργαλείων για την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων, (γ) στη διαμόρφωση τιμολογιακής πολιτικής, και ειδικότερα στις διαδικασίες καθορισμού κανόνων κοστολόγησης και τιμολόγησης, (δ) στη σχέση πόρου υπηρεσίας καταναλωτή και το μη καθορισμό μηχανισμών ανάκτησης για το περιβαλλοντικό κόστος. Στο Κεφάλαιο 3, παρουσιάζονται οι συνιστώσες του συνολικού κόστους υπηρεσιών νερού (χρηματοοικονομικό κόστος, κόστος φυσικών πόρων και περιβαλλοντικό κόστος) και οι μεθοδολογίες εκτίμησής τους. Ειδικότερα, σε σχέση με το περιβαλλοντικό κόστος και το κόστος φυσικών πόρων παρουσιάζονται οι ερμηνείες και οι μεθοδολογικές προσεγγίσεις που έχουν υιοθετηθεί στα Κράτη-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από την επισκόπηση αυτή καταδεικνύεται πως η επιλογή κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται από τα ακόλουθα: Το στόχο της εκτίμησης (υφιστάμενα επίπεδα ανάκτησης κόστους Άρθρο 5, διαμόρφωση μελλοντικών πολιτικών τιμολόγησης Άρθρο 9, αιτιολόγηση της απόκλισης από τους περιβαλλοντικούς στόχους της Οδηγίας λόγω δυσανάλογου κόστους των προτεινόμενων μέτρων Άρθρο 4). -4-

6 Το μηχανισμό ανάκτησης καθώς και τη χρήση του ανακτηθέντος κόστους (π.χ. χρηματοδότηση προγράμματος μέτρων, αποζημίωση για τις οικονομικές επιπτώσεις που δέχονται ορισμένοι χρήστες λόγω της περιβαλλοντικής υποβάθμισης των υδάτινων σωμάτων κλπ.). Στα περισσότερα Κράτη-Μέλη δεν έχει εκτιμηθεί το εξωτερικό περιβαλλοντικό κόστος για την εφαρμογή του Άρθρου 5, με εξαίρεση πιλοτικές εκτιμήσεις σε επίπεδο διοικητικής περιφέρειας ή λεκάνης απορροής ποταμού. Αντίθετα, η προσέγγιση που ακολουθείται αφορά κυρίως τον προσδιορισμό (α) του εσωτερικοποιημένου {χρηματοοικονομικού} περιβαλλοντικού κόστους για την επεξεργασία λυμάτων και αποβλήτων, και (β) του προσδιορισμού του περιβαλλοντικού κόστους για την προστασία των υδάτινων σωμάτων, με βάση τα απαιτούμενα μέτρα για την πρόληψη/αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής υποβάθμισης (cost-based valuation). Στο Κεφάλαιο 4 πραγματοποιείται η οικονομική ανάλυση των χρήσεων νερού για τη Λεκάνη του Ανθεμούντα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Άρθρου 5 της Οδηγίας 2000/60 και τα αντίστοιχα κείμενα κατευθυντήριων οδηγιών της Κοινής Στρατηγικής για την Εφαρμογή της Οδηγίας (WATECO Guidance Document-2002, και DG ECO I, DG ECO II Information Sheets-2004). Συνοπτικά, αναφέρεται ότι ο χαρακτηρισμός της Λεκάνης με βάση τις κυριότερες χρήσεις νερού (οικιακή, αγροτική, βιομηχανική), πραγματοποιείται λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικοοικονομικά μεγέθη (π.χ. απασχόληση ανά κλάδο, ακαθάριστη πρόσοδο), καθώς και τις αντίστοιχες υδατικές ανάγκες. Οι δείκτες υπολογίζονται/παρουσιάζονται σε επίπεδο Δήμου και για το σύνολο της Λεκάνης. Η επιλογή της προσέγγισης αυτής οφείλεται κυρίως στη διαθεσιμότητα των δεδομένων, καθώς και στο ότι η ανάλυση της κοινωνικοοικονομικής σημασίας των χρήσεων νερού σχετίζεται άμεσα με τη διαμόρφωση τιμολογιακών πολιτικών. Η Λεκάνη του Ανθεμούντα δέχεται έντονες πιέσεις αστικοποίησης από την περιοχή του Πολεοδομικού Συγκρότηματος Θεσσαλονίκης. Ταυτόχρονα, παρατηρείται έντονη στροφή των οικονομικών δραστηριοτήτων προς τον τριτογενή τομέα (υπηρεσίες). Παρόλα αυτά, και ειδικά στους Δήμους Βασιλικών και Ανθεμούντα, ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους κυρίαρχους τομείς οικονομικής δραστηριότητας. Ειδικότερα, σε σχέση με την απασχόληση αναφέρονται τα εξής: Ο αγροτικός και ο βιομηχανικός τομέας είναι εξίσου σημαντικοί για τη Λεκάνη καθώς απασχολούν το 15% και το 16% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού αντίστοιχα. Στο Δήμο Θέρμης παρατηρείται μεγάλη υπεροχή του τριτογενούς τομέα, ενώ η βιομηχανική δραστηριότητα στο Δήμο αντικατοπτρίζεται και στα αντίστοιχα μεγέθη απασχόλησης. Σε όρους οικονομικού αποτελέσματος ο βιομηχανικός τομέας υπερέχει ξεκάθαρα του αγροτικού. Συγκεκριμένα, με βάση την εκτίμηση που πραγματοποιήθηκε, η Ακαθάριστη Αξία Παραγωγής της βιομηχανίας είναι περίπου 6 φορές μεγαλύτερη από την αντίστοιχη του αγροτικού τομέα, η οποία ανέρχεται μόλις σε 42,5 Μ το Σε σχέση με τις υδατικές ανάγκες, σημαντικότερη χρήση νερού είναι η άρδευση, η οποία αντιστοιχεί στο 79% (περίπου 17,7 εκατ. m³) των συνολικών απαιτήσεων της Λεκάνης σε νερό το Η συνολική ζήτηση στους τρεις Δήμους της Λεκάνης εκτιμάται σε 22,2 εκατ. m³. Η κατανάλωση για υδρευτικούς σκοπούς αντιπροσωπεύει ένα μικρό ποσοστό, της τάξης του 12% (2,6 εκατ. m³). Η ζήτηση του κτηνοτροφικού τομέα, η οποία αντιπροσωπεύει μόλις -5-

7 το 2% (0,4 εκατ. m³) είναι εξαιρετικά χαμηλή. Η βιομηχανική κατανάλωση ανέρχεται στο 7% της συνολικής (1,6 εκατ. m³). Συνολικά, το βασικότερο πρόβλημα διαχείρισης των υδατικών πόρων της Λεκάνης εντοπίζεται στο ότι η ζήτηση υπερβαίνει κατά πολύ τους διαθέσιμους ανανεώσιμους πόρους. Παρά το ότι το μέγεθος της επιφανειακής απορροής εκτιμάται ως αρκετά σημαντικό (περίπου ίσο προς 35 εκατ. m 3 /yr, ενώ η ζήτηση εκτιμάται σε 22,2 εκατ. m 3 /yr), το σύνολο σχεδόν των υδατικών αναγκών καλύπτεται από υπόγεια νερά (η ετήσια κατείσδυση εκτιμάται σε 6,3 εκατ. m³ περίπου). Οι απολήψεις από ιδιωτικές γεωτρήσεις δεν ελέγχονται ούτε μετρούνται συστηματικά, ενώ το ίδιο πρόβλημα μέτρησης και καταγραφής των αντλούμενων ποσοτήτων συχνά παρουσιάζεται και στις δημοτικές γεωτρήσεις. Στο Κεφάλαιο 5 πραγματοποιείται καταρχήν προσπάθεια αποσαφήνισης του πλαισίου παροχής υπηρεσιών νερού στη Λεκάνη. Η μέριμνα για την παροχή υπηρεσιών ύδρευσης/αποχέτευσης της Λεκάνης του Ανθεμούντα ανήκει στους Ο.Τ.Α. Καθώς κανένας από τους Δήμους της περιοχής (Θέρμη, Βασιλικά και Ανθεμούντας) δεν έχει ιδρύσει Δ.Ε.Υ.Α., οι υπηρεσίες ύδρευσης παρέχονται από τις αντίστοιχες υπηρεσίες νερού των Δήμων (Θέρμη, Βασιλικά και Ανθεμούντας). Επιπλέον, στην περιοχή δεν υπάρχει Τοπικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων (Τ.Ο.Ε.Β.). Το μεγαλύτερο μέρος των αρδευτικών αναγκών εξυπηρετείται από ιδιωτικές γεωτρήσεις, ενώ ένα μικρό ποσοστό καλύπτεται από τα Δημοτικά Αρδευτικά Δίκτυα, τα οποία επίσης διαχειρίζονται και λειτουργούν οι υπηρεσίες νερού των Δήμων της Λεκάνης. Ένα μικρό μέρος της βιομηχανικής ζήτησης εξυπηρετείται από τις υποδομές ύδρευσης. Αντίστοιχα με τις αρδευτικές ανάγκες, το μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής ζήτησης καλύπτεται από ιδιωτικές γεωτρήσεις, ενώ και η επεξεργασία βιομηχανικών αποβλήτων είναι κυρίως ιδιωτική. Εκτός από τους τρεις Δήμους και τους χρήστες, στην παροχή υπηρεσιών νερού εμπλέκονται τρεις ακόμα φορείς: (α) ο Σύνδεσμος Κοινής Ύδρευσης 10 Κοινοτήτων, για την ύδρευση περιοχών του Δήμου Θέρμης και του Δήμου Βασιλικών, (β) η Εταιρεία Ύδρευσης Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης (Ε.Υ.Α.Θ. Α.Ε.) και (γ) η Δημοτική Επιχείρηση Αναβάθμισης Δομημένου Περιβάλλοντος και Ποιότητας Ζωής (ΔΟ.Π.ΠΟΙ.ΖΩ.) του Δήμου Θέρμης, οι οποίες αναλαμβάνουν την επεξεργασία λυμάτων στο Δήμο Θέρμης. Λόγω περιορισμών στη διαθεσιμότητα των δεδομένων και σε συμφωνία με τις απαιτήσεις του Άρθρου 5, η εκτίμηση των υφιστάμενων επιπέδων ανάκτησης κόστους πραγματοποιείται για τις υπηρεσίες που παρέχονται από δημόσιους φορείς. Συγκεκριμένα, ο βαθμός ανάκτησης κόστους εκτιμάται για: Την παροχή νερού για ύδρευση από τις υπηρεσίες ύδρευσης των Δήμων Θέρμης, Βασιλικών και Ανθεμούντα. Την παροχή αρδευτικού νερού από τις υπηρεσίες άρδευσης των Δήμων Θέρμης, Βασιλικών και Ανθεμούντα, και Την παροχή υπηρεσιών αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων από τις υπηρεσίες αποχέτευσης των Δήμων Θέρμης, Βασιλικών και Ανθεμούντα, και από τη Μονάδα Επεξεργασίας Λυμάτων Θέρμης. Η εκτίμηση βασίστηκε σε δεδομένα για το χρηματοοικονομικό κόστος υπηρεσιών κατά την περίοδο , τα οποία κατά κύριο λόγο συλλέχθηκαν από τις απολογιστικές καταστάσεις εσόδων-εξόδων των τριών Δήμων. Τα δεδομένα για τα έξοδα περιλάμβαναν κυρίως τα ετήσια λειτουργικά έξοδα των υπηρεσιών (κόστος ενέργειας, λειτουργίας, συντήρησης και επισκευών, αποδοχές προσωπικού κλπ.) καθώς και κάποιες επενδύσεις για -6-

8 επεκτάσεις δικτύων και προμήθεια μηχανολογικού εξοπλισμού. Παρά τη σχετική αξιοπιστία των δεδομένων, σε αρκετές περιπτώσεις χρειάστηκε να γίνουν επιπλέον εκτιμήσεις τόσο ως προς τις συνιστώσες του λειτουργικού κόστους όσο και ως προς τα έσοδα. Η εκτίμηση του κόστους κεφαλαίου για τις υφιστάμενες υποδομές βασίστηκε στη μέθοδο της ιστορικής αξίας λαμβάνοντας υπόψη το χρόνο ζωής των έργων. Η μέθοδος αυτή προτιμήθηκε για τους εξής λόγους: (α) δεν ήταν διαθέσιμα δεδομένα για επενδύσεις στις υπηρεσίες νερού πριν από το 2001, (β) ακόμη και για τις επενδύσεις της περιόδου , για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία, το σχήμα χρηματοδότησης, το οποίο καθορίζει και τα αντίστοιχα επιτόκια αποπληρωμής/απόσβεσης, είναι άγνωστο (γ) οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται στους Δήμους της Λεκάνης είναι χαμηλές, και αφορούν κυρίως μικροεπεκτάσεις δικτύων. Κατά συνέπεια, και όπως φαίνεται και στα αντίστοιχα κεφάλαια, το αποτέλεσμα δεν εξαρτάται σημαντικά από τη μέθοδο που θα ακολουθηθεί. Ωστόσο, προκειμένου να καταδειχθεί η επίδραση διαφορετικών επιτοκίων αποπληρωμής του επενδυτικού κόστους στο βαθμό ανάκτησης, πραγματοποιήθηκε ανάλυση ευαισθησίας. Για την ανάλυση θεωρήθηκαν τιμές επιτοκίου από 0 έως 4%, οι οποίες θεωρούνται αντιπροσωπευτικές για την εκτίμηση της αποπληρωμής επενδύσεων που χρηματοδοτούνται είτε από Εθνικά είτε από Ευρωπαϊκά κεφάλαια. Σε σχέση με το βαθμό ανάκτησης κόστους, η εκτίμηση πραγματοποιήθηκε για κάθε έτος ξεχωριστά, με βάση τα ετήσια έσοδα και έξοδα κάθε υπηρεσίας. Ταυτόχρονα, πραγματοποιήθηκε και εκτίμηση της συνολικής ανάκτησης χρηματοοικονομικού κόστους για την τετραετία, ανάγοντας τις ετήσιες χρηματικές ροές σε τρέχουσες τιμές (2004) με ένα αντιπροσωπευτικό επιτόκιο 3%. Ο επόμενος Πίνακας παρουσιάζει τα αποτελέσματα για το βαθμό ανάκτησης χρηματοοικονομικού κόστους ανά υπηρεσία κάθε Δήμου για τα έτη , καθώς και για το σύνολο της τετραετίας σε τρέχουσες τιμές Σύνοψη εκτίμησης βαθμού ανάκτησης κόστους ανά Δήμο και υπηρεσία Δήμος/ Υπηρεσία Συνολικός (σε τρέχουσες τιμές 2004) Θέρμης Ύδρευση 104% 101% 93% 77% 92% Άρδευση 113% 117% 62% 58% 84% Αποχέτευση 96% 110% 88% 86% 95% Βασιλικών Ύδρευση 105% 101% 74% 56% 78% Άρδευση 23% 27% 21% 23% 23% Αποχέτευση 27% 10% 8% 4% 8% Ανθεμούντα Ύδρευση 70% 72% 89% 79% 77% Άρδευση 186% 45% 17% 34% 59% Αποχέτευση 64% 51% 128% 193% 88% Από την ανάλυση που πραγματοποιήθηκε προκύπτουν τα ακόλουθα: Οι τιμολογιακές πολιτικές που ακολουθούνται σε κάθε Δήμο είναι ανομοιογενείς, με τις τιμές και τη βάση τιμολόγησης συχνά να διαφοροποιούνται ανά Δημοτικό Διαμέρισμα. Οι αναπροσαρμογές των τιμών που έχουν πραγματοποιηθεί μέσα στην τελευταία τετραετία είχαν ως στόχο την επαρκή κάλυψη του κόστους λειτουργίας και -7-

9 συντήρησης, δεδομένου ότι πρόκειται για ανταποδοτικές υπηρεσίες. Ωστόσο, από τα αποτελέσματα της ανάλυσης προκύπτει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η ανάκτηση δεν είναι επαρκής. Το υπολογιζόμενο κόστος κεφαλαίου είναι για όλες τις υπηρεσίες αρκετά χαμηλό, εξαιτίας της μη διαθεσιμότητας στοιχείων για έργα που πραγματοποιήθηκαν πριν από το Το κόστος λειτουργίας και συντήρησης, με εξαίρεση τις υπηρεσίες αποχέτευσης των Δήμων Θέρμης και Ανθεμούντα, χαρακτηρίζεται από αυξητική τάση κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης τετραετίας. Με εξαίρεση το Δήμο Βασιλικών, ο συνολικός βαθμός ανάκτησης χρηματοοικονομικού κόστους από το 2001 ως το 2004 (σε τρέχουσες τιμές 2004) για τις υπηρεσίες άρδευσης κυμαίνεται σε αρκετά υψηλά επίπεδα. Τέλος στο Κεφάλαιο 6 επισημαίνονται τα προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν κατά την εκτίμηση των σημερινών επιπέδων ανάκτησης κόστους. Τα προβλήματα αυτά οφείλονται κυρίως στο μη συστηματικό και ομοιογενή τρόπο καταγραφής του κόστους και των εσόδων κάθε υπηρεσίας, καθώς και στην έμμεση εμπλοκή τρίτων φορέων στην παροχή υπηρεσιών. Αυτό δημιουργεί βασικά προβλήματα στον προσδιορισμό και την ποσοτικοποίηση των άμεσων και έμμεσων επιχορηγήσεων μεταξύ: (α) χρηστών υπηρεσιών που παρέχονται από τον ίδιο φορέα, (β) χρηστών υπηρεσίας που παρέχεται από διαφορετικούς φορείς και (γ) μεταξύ Κράτους και εμπλεκόμενων φορέων. -8-

10 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα έκθεση αποτελεί το πρώτο Παραδοτέο της Δράσης 3 του έργου «Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μία υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μίας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των αρχών της Agenda 21 και των κατευθύνσεων της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΕ». Το έργο χρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα LIFE της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (LIFE04/ENV/GR/000099) και έχει ως απώτερο στόχο την ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής για τη βιώσιμη διαχείριση υδατικών πόρων στην υδρολογική λεκάνη του Ανθεμούντα. Στα πλαίσια του έργου, η Δράση 3, με το γενικότερο τίτλο «Οικονομική ανάλυση χρήσεων και υπηρεσιών νερού Διαμόρφωση τιμολογιακής πολιτικής» έχει τους εξής επιμέρους στόχους: 1. Την οικονομική ανάλυση χρήσεων και υπηρεσιών νερού στη λεκάνη του Ανθεμούντα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Νερά. 2. Την αξιολόγηση των υφιστάμενων πολιτικών τιμολόγησης νερού, και την ανάπτυξη εναλλακτικών σχεδίων τιμολόγησης στη βάση της στρατηγικής διαχείρισης υδατικών πόρων που θα αναπτυχθεί στα πλαίσια του έργου. 3. Την ανάλυση κόστους-οφέλους για τις προτεινόμενες παρεμβάσεις διαχείρισης υδατικών πόρων και την αξιολόγηση αυτών σε σχέση με την αποτελεσματικότητά τους καθώς και τα κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη και επιπτώσεις. Η βασική μεθοδολογία που ακολουθείται στη Δράση μπορεί να συνοψιστεί στα ακόλουθα επιμέρους βήματα: 1. Ανάλυση θεσμικών απαιτήσεων σε σχέση με την τιμολόγηση και την ανάκτηση κόστους σε Ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. 2. Επισκόπηση των Ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραμμών (Guidance Documents) καθώς και των μεθόδων που ακολουθούνται στα Κράτη Μέλη για την εκτίμηση του συνολικού κόστους υπηρεσιών νερού. Στόχος είναι η επιλογή κατάλληλων μεθόδων για την εκτίμηση και την κατανομή του συνολικού κόστους στις χρήσεις νερού κατά τη διατύπωση των σχεδίων τιμολόγησης (Α Φάση). 3. Οικονομική ανάλυση των κυριότερων χρήσεων νερού στη λεκάνη του Ανθεμούντα, στη βάση κοινωνικοοικονομικών δεικτών και της ανάλυσης των σημαντικότερων περιβαλλοντικών πιέσεων (Α Φάση). 4. Εκτίμηση των υφιστάμενων επιπέδων βαθμού ανάκτησης κόστους των υπηρεσιών νερού (Α Φάση). 5. Εκτίμηση κόστους για τις επεμβάσεις που θα προταθούν στα πλαίσια της στρατηγικής διαχείρισης (Β Φάση). 6. Διατύπωση κατάλληλων σχεδίων τιμολόγησης των υπηρεσιών νερού, με βασικό στόχο την επαρκή συνεισφορά των χρήσεων νερού στο κόστος των υπηρεσιών καθώς και την παροχή κινήτρων για εξοικονόμηση νερού και μείωση της κατανάλωσης. Στα πλαίσια αυτά, και σε συνδυασμό με τα υπάρχοντα δεδομένα και εκτιμήσεις, θα πραγματοποιηθεί αξιολόγηση των προτεινόμενων σχεδίων ως προς τις αναπτυξιακές προτεραιότητες της λεκάνης και τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις των σχεδίων τιμολόγησης (Β Φάση). -9-

11 7. Ανάλυση κόστους-οφέλους των προτεινόμενων διαχειριστικών παρεμβάσεων (Γ Φάση). 8. Αξιολόγηση διαχειριστικών παρεμβάσεων σε σχέση με κοινωνικοοικονομικούς και περιβαλλοντικούς δείκτες, προκειμένου να καταδειχθούν τα επιμέρους οφέλη/επιπτώσεις ανά χρήση και τομέα (Γ Φάση). Τα Βήματα της A Φάσης και οι αντίστοιχοι στόχοι παρουσιάζονται στο Σχήμα 1-1. Σχήμα 1-1: Στόχοι και Βήματα της Α Φάσης της Δράσης 3 του έργου LIFE04/ENV/GR/ Water Agenda Με γνώμονα τα παραπάνω βήματα, η παρούσα έκθεση παρουσιάζει τα αποτελέσματα της ανάλυσης της πρώτης φάσης της Δράσης, παρουσιάζοντας: Την ανάλυση του ευρωπαϊκού και του ελληνικού θεσμικού πλαισίου για την ανάκτηση κόστους των υπηρεσιών νερού και την τιμολόγηση τους στα πλαίσια της Οδηγίας 2000/60. Την επισκόπηση των μεθόδων/προσεγγίσεων που ακολουθούνται στα Ευρωπαϊκά Κράτη-Μέλη σε σχέση με την εκτίμηση των επιμέρους συνιστωσών του συνολικού κόστους, καθώς και τη βιβλιογραφική ανασκόπηση των μεθόδων αυτών. Την οικονομική ανάλυση χρήσεων νερού στη Λεκάνη του Ανθεμούντα, στη βάση κοινωνικοοικονομικών και περιβαλλοντικών δεικτών. Την εκτίμηση των υφιστάμενων επιπέδων ανάκτησης κόστους για τις υπηρεσίες νερού που παρέχονται στη Λεκάνη, σε συνάρτηση πάντοτε με την υπάρχουσα διαθεσιμότητα δεδομένων. Η έκθεση αποτελείται από 6 κεφάλαια. Στο Κεφάλαιο 2 περιγράφονται οι στόχοι και οι οικονομικές αρχές της Οδηγίας 2000/60 καθώς και το σχετικό θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα με έμφαση στο Νόμο 3199/2003 (Εναρμόνιση με την Οδηγία Πλαίσιο). Στο Κεφάλαιο 3 αναλύονται οι συνιστώσες του συνολικού κόστους υπηρεσιών νερού. Ταυτόχρονα, γίνεται μία συνοπτική βιβλιογραφική ανασκόπηση των μεθόδων εκτίμησης του χρηματοοικονομικού κόστους, του κόστους φυσικών πόρων και του περιβαλλοντικού κόστους. Πραγματοποιείται επίσης ανάλυση των προσεγγίσεων και μεθόδων που έχουν υιοθετηθεί από τα Κράτη Μέλη για την εκτίμηση του περιβαλλοντικού κόστους και του κόστους φυσικών πόρων. Στο Κεφάλαιο 4 πραγματοποιείται η οικονομική ανάλυση χρήσεων νερού για τη Λεκάνη του Ανθεμούντα. Συγκεκριμένα, πραγματοποιείται ο χαρακτηρισμός της Λεκάνης με βάση τις κυριότερες χρήσεις νερού (οικιακή, αγροτική, βιομηχανική), λαμβάνοντας υπόψη -10-

12 κοινωνικοοικονομικά μεγέθη (π.χ. απασχόληση ανά κλάδο, ακαθάριστη πρόσοδο), καθώς και τις αντίστοιχες υδατικές ανάγκες. Στο Κεφάλαιο 5 περιγράφεται το διοικητικό πλαίσιο της διαχείρισης υδατικών πόρων στην περιοχή, προσδιορίζονται οι κυριότεροι φορείς παροχής υπηρεσιών και αναλύεται το υπάρχον σύστημα τιμολόγησης για τις κυριότερες υπηρεσίες νερού (ύδρευση, αποχέτευση και επεξεργασία λυμάτων, και άρδευση). Ταυτόχρονα, στο κεφάλαιο αυτό πραγματοποιείται η εκτίμηση του σημερινού βαθμού ανάκτησης κόστους για κάθε υπηρεσία και φορέα στη βάση του χρηματοοικονομικού κόστους. Τέλος, στο Κεφάλαιο 6 παρουσιάζονται προκαταρκτικά συμπεράσματα για τις προοπτικές του τομέα παροχής υπηρεσιών νερού στη Λεκάνη του Ανθεμούντα και επισημαίνονται τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν κατά την ανάλυση. -11-

13 2 ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 2.1 Στόχοι και οικονομικά στοιχεία της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Το νερό είναι ένα κοινωνικό αγαθό, αναντικατάστατο για την επιβίωση, την υγεία και την οικονομική ανάπτυξη, με σημαντική πολιτιστική ή ακόμα και θρησκευτική αξία. Η επάρκειά του είναι απαραίτητη για την ευημερία τόσο του ατόμου όσο και του κοινωνικού συνόλου. Καλή ποιότητα νερού για το μεμονωμένο άτομο σημαίνει ταυτόχρονα και καλύτερη ποιότητα νερού για ολόκληρο το κοινωνικό σύνολο. Με αυτή την έννοια, το νερό δεν είναι μόνο κοινωνικό αλλά και ένα ΚΟΙΝΟ αγαθό και η πρόσβαση σε καθαρό νερό αποτελεί δικαίωμα όλων. Τα κοινωνικά όμως αγαθά μπορούν σε μερικές περιπτώσεις να έχουν και τα χαρακτηριστικά ενός ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ αγαθού. Περισσότερο νερό για κάποιον ιδιώτη μπορεί να σημαίνει λιγότερο νερό για άλλους που μοιράζονται τον ίδιο πόρο (Gleick H., 2000). Η Οδηγία 2000/60 αποτέλεσε το επιστέγασμα των παγκόσμιων εξελίξεων στη διαχείριση των υδατικών πόρων (π.χ. «Αρχές για το Νερό του Δουβλίνου», Διακήρυξη του Ρίο, «Περιβάλλον και Ανάπτυξη», 1992), συνδυάζοντας ποιοτικούς, ποσοτικούς και οικολογικούς στόχους για την προστασία υδάτινων οικοσυστημάτων και την επίτευξη της καλής κατάστασης όλων των υδάτινων σωμάτων. Με τον τρόπο αυτό αποκρυσταλλώθηκε μια βασική αλλαγή που είχε ήδη συντελεστεί στις προτεραιότητες των στρατηγικών διαχείρισης των υδατικών πόρων, όπου θεωρείται απαραίτητος πλέον ο συνυπολογισμός της αξίας του νερού τόσο για την υγεία και την κατανάλωση σε παραγωγικούς τομείς όσο και για το περιβάλλον. Με βάση τη θεώρηση αυτή, η Οδηγία 2000/60 θέσπισε το πλαίσιο της προστασίας των εσωτερικών επιφανειακών, μεταβατικών, παράκτιων και υπόγειων υδάτων, καθορίζοντας τους εξής επιμέρους στόχους: Αποτροπή της περαιτέρω επιδείνωσης, προστασία και βελτίωση της κατάστασης των υδάτινων οικοσυστημάτων. Προώθηση της βιώσιμης χρήσης του νερού για τη μακροπρόθεσμη προστασία των διαθέσιμων υδατικών πόρων. Προστασία και βελτίωση του υδάτινου περιβάλλοντος, με ειδικά μέτρα για την προοδευτική μείωση των απορρίψεων, εκπομπών και διαρροών ρύπων ή ομάδων ρύπων, που συνιστούν σημαντικό κίνδυνο για το υδάτινο περιβάλλον. Διασφάλιση της προοδευτικής μείωσης της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων και αποτροπή της περαιτέρω επιβάρυνσής τους. Περιορισμό των επιπτώσεων από πλημμύρες και ξηρασίες. Μέσα από ένα ιδιαίτερα αυστηρό και απαιτητικό χρονοδιάγραμμα, τα Κράτη-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλούνται, στα πλαίσια της Κοινής Στρατηγικής για την Εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60 (Common Implementation Strategy CIS), να εφαρμόσουν μία σειρά από δράσεις προκειμένου να εξασφαλίσουν την καλή κατάσταση όλων των υδάτινων σωμάτων μέχρι το 2015, λαμβάνοντας υπόψη και προσαρμόζοντας κατάλληλα στις τοπικές και εθνικές συνθήκες τις κατευθυντήριες οδηγίες των επιμέρους ομάδων εργασίας. Στα περισσότερα Κράτη-Μέλη, η διαδικασία αυτή έχει ήδη ξεκινήσει τόσο με την εναρμόνιση του θεσμικού πλαισίου όσο και με την υλοποίηση των πρώτων απαιτήσεων που αφορούν τα Άρθρα 5 και 6 της Οδηγίας. -12-

14 2.1.1 Σύνδεση Οικονομικής Ανάλυσης και Περιβαλλοντικών Στόχων Ένα από τα νέα στοιχεία που εισήγαγε η Οδηγία 2000/60 είναι ότι για πρώτη φορά στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το περιβάλλον, ένα νομικό κείμενο πρότεινε οικονομικές αρχές και οικονομικά εργαλεία ως βασικά μέτρα για την επίτευξη συγκεκριμένων περιβαλλοντικών στόχων. Ο Πίνακας 2-1 παρουσιάζει τα σημαντικότερα σημεία της Οδηγίας όπου γίνεται αναφορά σε οικονομικά στοιχεία και παραμέτρους. Πίνακας 2-1: Οικονομικά στοιχεία στην Οδηγία 2000/60 (WATECO, 2002) Αναφορά Άρθρο 4 Περιβαλλοντικοί στόχοι. Καθορισμός ιδιαιτέρως τροποποιημένων υδατικών συστημάτων. Υποβάθμιση περιβαλλοντικών στόχων. Άρθρο 5 και Παράρτημα ΙΙΙ Χαρακτηριστικά περιοχών λεκάνης απορροής ποταμού. Αποτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Οικονομική ανάλυση χρήσεων νερού. Άρθρο 9 Ανάκτηση κόστους των υπηρεσιών ύδατος Άρθρο 11 και Παράρτημα VI Πρόγραμμα μέτρων. Περίληψη Απαιτείται αιτιολόγηση για τον προσδιορισμό ιδιαιτέρως τροποποιημένων υδατικών συστημάτων (... η φυσική τους κατάσταση είναι τέτοια ώστε η επίτευξη των στόχων να είναι ανέφικτή η δυσανάλογα δαπανηρή...) Υποβάθμιση περιβαλλοντικών στόχων δικαιολογείται όταν: o Η επίτευξη τους μέσα στο χρονοδιάγραμμα είναι δυσανάλογα δαπανηρή. o Η επίτευξη τους είναι ιδιαίτερα δαπανηρή και δεν υπάρχουν σημαντικά καλύτερα εναλλακτικά μέτρα χωρίς δυσανάλογα κόστη. o Μια νέα δραστηριότητα επιτυγχάνει οφέλη που υπερτερούν έναντι της διατήρησης της καλής κατάστασης των υδατικών συστημάτων και δεν υπάρχει άλλος τρόπος επίτευξης των ίδιων αποτελεσμάτων χωρίς δυσανάλογα κόστη. Μέρος της ανάλυσης των χαρακτηριστικών λεκάνης απορροής αποτελεί η οικονομική ανάλυση των χρήσεων νερού με βάση τις προδιαγραφές του Παραρτήματος ΙΙΙ. Η οικονομική ανάλυση περιλαμβάνει τις απαραίτητες πληροφορίες, σε λεπτομέρεια τέτοια ώστε να πραγματοποιηθούν: o Οι απαραίτητοι υπολογισμοί για την ανάκτηση του συνολικού κόστους υπηρεσιών νερού, λαμβάνοντας υπόψη προβλέψεις για τη εξέλιξη της προσφοράς και ζήτησης νερού, τιμές και κόστος υπηρεσιών νερού και τις απαραίτητες επενδύσεις. o Κριτική αξιολόγηση των πιο οικονομικά αποδοτικών μέτρων για να συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα μέτρων που θα αναπτυχθεί. Λαμβάνεται υπόψη η αρχή της ανάκτησης του κόστους των υπηρεσιών ύδατος συμπεριλαμβανομένου του κόστους για το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους Τα κράτη μέλη πρέπει να εξασφαλίζουν: o Ότι οι πολιτικές τιμολόγησης του ύδατος παρέχουν κατάλληλα κίνητρα στους χρήστες για να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τους o υδατικούς πόρους. Κατάλληλη συμβολή των διαφόρων χρήσεων νερού, διακρινόμενων τουλάχιστον σε βιομηχανία, νοικοκυριά και γεωργία, στην ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος. Ταυτόχρονα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα να συνεκτιμώνται τα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά αποτελέσματα της ανάκτησης του συνολικού κόστους. Θέσπιση προγράμματος μέτρων με βάση τα αποτελέσματα της οικονομικής ανάλυσης για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων. Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, μέτρα που κρίνονται κατάλληλα για τους σκοπούς του Άρθρου 9 (ανάκτηση του συνολικού κόστους). Η Οδηγία καλεί τα Κράτη-Μέλη να εφαρμόσουν προγράμματα μέτρων στη βάση των αρχών της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Υδατικών Πόρων. Το κοινό πλαίσιο διαχείρισης που -13-

15 δημιουργείται περιλαμβάνει πολιτικές και μέτρα, μεταξύ των οποίων αναφέρεται και η τιμολόγηση των υπηρεσιών νερού, με στόχους την ανάκτηση του συνολικού κόστους και την παροχή κινήτρων για εξοικονόμηση πόρων και την προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων. Τα μέτρα αυτά καθορίζονται σε επίπεδο λεκανών απορροής προκειμένου να αντιστοιχούν στις ιδιαιτερότητες και τους περιβαλλοντικούς στόχους που πρέπει να επιτευχθούν σε κάθε περιοχή. Κριτήριο για την επιλογή μέτρων αποτελεί η οικονομική τους αποτελεσματικότητα, ενώ ως απαραίτητη προϋπόθεση τόσο για την επιτυχή επιλογή μέτρων όσο και για την αποτελεσματική υλοποίησή τους θεωρείται η συμμετοχή στις διαδικασίες λήψης απόφασης όλων των αρμόδιων φορέων και των καταναλωτών. Η κατανομή του κόστους υπηρεσιών νερού στους χρήστες πρέπει να γίνεται ορθολογικά, με βάση το κόστος που προκαλεί κάθε χρήστης και την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» (Young, 1996; WATECO, 2002). Η ανάγκη για την εισαγωγή νέων κριτηρίων για μία ορθολογική οικονομική διαχείριση των υδατικών πόρων που καθορίζεται από την αρχή της ανάκτησης κόστους (στο οποίο περιλαμβάνεται το περιβαλλοντικό κόστος και η αξία του πόρου σε συνθήκες έλλειψης) επισημαίνεται και στην «Ευρωπαϊκή Διακήρυξη για μία νέα Πολιτισμική Αντίληψη για το Νερό» (Μαδρίτη, 2005). Η διακήρυξη θεωρεί ύψιστη προτεραιότητα την υιοθέτηση μιας νέας ηθικής προσέγγισης που θα βασίζεται στην αναγνώριση των διαφορετικών αξιών του νερού, αναγνωρίζοντας ιεραρχικά τις ακόλουθες αξίες (European Declaration for a New Water Culture, 2005): Ο Νερό για τη ζωή, δηλαδή η χρήση του νερού για τη διασφάλιση της επιβίωσης του ανθρώπου και την αειφορία της βιόσφαιρας, η οποία πρέπει να βασίζεται στις αρχές της επάρκειας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Νερό για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο, δηλαδή για χρήσεις νερού που είναι συνδεδεμένες με το γενικό συμφέρον, βελτιώνουν τη δημόσια υγεία και ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και ισότητα. Οι χρήσεις αυτές πρέπει να λειτουργούν με βάση την αρχή της κοινωνικής αποτελεσματικότητας. Νερό για την οικονομική ανάπτυξη, δηλαδή για χρήσεις που συνδέονται με το δικαίωμα του ατόμου να επιδιώκει (με νόμιμο τρόπο) βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Οι χρήσεις αυτές θα πρέπει να υπακούν στις αρχές της οικονομικής αποδοτικότητας. Πίνακας 2-2 παρουσιάζει το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της Οδηγίας και τα βασικά βήματα για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, σε συνδυασμό με τις επιμέρους φάσεις εφαρμογής του έργου LIFE-Water Agenda. Η ανάλυση των προβλημάτων διαχείρισης των υδατικών πόρων με βάση οικονομικά εργαλεία και πρακτικές αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αξιολόγηση των επιπτώσεων της επίτευξης των περιβαλλοντικών στόχων σε σημαντικούς παραγωγικούς τομείς στην τοπική, περιφερειακή ή εθνική οικονομία. Η εκτίμηση του κόστους των απαιτούμενων μέτρων και η επιλογή των αποδοτικότερων για την οικονομία ή για συγκεκριμένους παραγωγικούς τομείς εξασφαλίζει τη σωστή χρήση των διαθέσιμων κεφαλαίων. Ενδεχόμενη αναπροσαρμογή των περιβαλλοντικών στόχων για συγκεκριμένες περιοχές ή υδατικά συστήματα βασίζεται στη συνεκτίμηση οικονομικών και κοινωνικών παραμέτρων. Η χρήση μέτρων, όπως η τιμολόγηση των υπηρεσιών νερού, προϋποθέτει την εκτίμηση των επιπτώσεων σε κάθε παραγωγικό τομέα και κάθε χρήση νερού. Σε πολλές περιπτώσεις δημιουργείται ανάγκη λήψης πρόσθετων μέτρων για τον -14-

16 περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων σε συγκεκριμένους τομείς ή χρήσεις. Το πρόγραμμα μέτρων και οι πολιτικές τιμολόγησης του νερού αναθεωρούνται ανά 6 χρόνια μετά το Πίνακας 2-2: Βασικοί στόχοι και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της Οδηγίας-Υλοποιούμενες δράσεις στα πλαίσια του έργου LIFE-Water Agenda Οδηγία 2000/60 Χρονικός Ενέργειες υλοποίησης ορίζοντας Προσδιορισμός Υδάτινων Σωμάτων Μητρώο προστατευόμενων περιοχών Ανάλυση πιέσεων και επιπτώσεων Οικονομική ανάλυση 2004 Πρόγραμμα παρακολούθησης Σύνταξη εφαρμογή πρώτων διαχειριστικών σχεδίων - Συμμετοχή κοινού Εφαρμογή τιμολογιακής πολιτικής Έλεγχος επίτευξης περιβαλλοντικών στόχων Δράσεις στα πλαίσια του έργου Προσδιορισμός ΥΣ Δράση 2.2 Μητρώο προστατευόμενων περιοχών Δράση Ανάλυση πιέσεων Δράση Εκτίμηση επιπτώσεων Δράση 2.4 Οικονομική ανάλυση Δράση 3.1 Πρόγραμμα παρακολούθησης επισκόπησης Δράση 2.5 Σενάρια διαχείρισης Στρατηγική διαχείρισης Δράση 4.1 Συμμετοχικές διαδικασίες κοινού Δράση 4.2 Πρόταση για διαμόρφωση τιμολογιακής πολιτικής Δράση 3.2 και Δράση 3.3 Αξιολόγηση αποτελεσμάτων προγράμματος παρακολούθησης - Έλεγχος επίτευξης περιβαλλοντικών στόχων Δράση 2.4 Εφαρμογή στη Λεκάνη του Ανθεμούντα Χρονικός Μεθοδολογικά εργαλεία - ορίζοντας Απαιτούμενα στοιχεία 4/2005 Ολοκλήρωση 9/2005 υδρολογικά χαρακτηριστικά 4/2005 Ολοκλήρωση 9/2005 9/2005 Ολοκλήρωση 10/2005 4/ /2005 5/2005 (έναρξη) 1/ /2005 (έναρξη) 4/ /2007 Υδρογραφικό δίκτυο, ψηφιακό μοντέλο εδάφους, γεωγραφικά στοιχεία, Βάση δεδομένων Natura2000, ακτές κολύμβησης, απόληψη νερού προς πόση, ευαίσθητες-ευπρόσβλητες ζώνες κλπ. Εφαρμογή μαθηματικών εργαλείων για την εκτίμηση των φορτίων από σημειακές πηγές ρύπανσης (ΕΕΛ, βιομηχανίες, κτηνοτροφία) και μησημειακές πηγές ρύπανσης (χρήσεις γης, ελεύθερη κτηνοτροφία). Εφαρμογή μαθηματικών προσομοιώσεων στα οποία λαμβάνονται υπόψιν τα φυσικά χαρακτηριστικά των ΥΣ Προτάσεις για τον περιορισμό των πιέσεων Οικονομική ανάλυση των χρήσεων νερού (οικιακή, αγροτική, βιομηχανία της υδρολογικής λεκάνης Αναλυτική εκτίμηση στοιχείων κόστους Αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» Λειτουργία του δικτύου ποιοτικής και ποσοτικής παρακολούθησης, πρόγραμμα παρακολούθησης επισκόπησης, για την εκτίμηση ποιοτικών παραμέτρων των επιφανειακών και υπόγειων υδάτινων σωμάτων (20 θέσεις για υπόγεια ύδατα και 5 θέσεις σε επιφανειακά) και την μετέπειτα κατηγοριοποίηση των ΥΣ Προτάσεις απαιτούμενων τεχνικών διατήρησης νερού Εργαλείο υποστήριξης λήψης αποφάσεων Εκστρατεία ενημέρωσης - Επιδεικτική εφαρμογή Εκπαίδευση Κοινωνικός διάλογος Διατύπωση κατάλληλων σχεδίων τιμολόγησης με στόχο την επαρκή ανάκτηση κόστους και συνεισφορά των χρήσεων νερού στο κόστος των υπηρεσιών καθώς και την παροχή κινήτρων για εξοικονόμηση νερού και μείωση της κατανάλωσης. λαμβάνοντας υπόψη τις αναπτυξιακές προτεραιότητες της Λεκάνης - Ανάλυση κόστους-οφέλους των εναλλακτικών σχεδίων Προτάσεις για τους ποιοτικούς στόχους και κατηγοριοποίηση των ΥΣ βάσει του κινδύνου ή μη επίτευξης των στόχων της Οδηγίας -15-

17 Το Σχήμα 2-1 παρουσιάζει τη διαδικασία υλοποίησης της οικονομικής ανάλυσης που απαιτείται στα πλαίσια της Οδηγίας όπως προτείνεται από την ομάδα εργασίας WATECO. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει τρία βήματα: Το πρώτο βήμα υλοποιείται με την εκτίμηση της υφιστάμενης ανάκτησης του συνολικού κόστους υπηρεσιών νερού, την οικονομική ανάλυση των χρήσεων νερού και την πρόβλεψη της εξέλιξης της ζήτησης και προσφοράς νερού. Στόχος είναι ο αναλυτικός υπολογισμός των απαιτούμενων μελλοντικών επενδύσεων. Επιπλέον, στα πλαίσια του βήματος αυτού, διαμορφώνεται το Σενάριο Βάσης 1 λαμβάνοντας υπόψη την αναμενόμενη εξέλιξη των βασικών παραμέτρων που επηρεάζουν την ζήτηση και προσφορά νερού και τις απαιτούμενες επενδύσεις. Στο δεύτερο βήμα, το Σενάριο Βάσης χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των αναμενόμενων επιπτώσεων στην ποιότητα των υδατικών συστημάτων και για τον υπολογισμό πιθανών αποκλίσεων στην ποιότητα των νερών, σε σχέση πάντα με τους περιβαλλοντικούς στόχους που θέτει η Οδηγία. Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν αποκλίσεις, υπολογίζεται το κόστος των βασικών μέτρων που θεωρούνται επαρκή για τη διατήρηση της καλής ποιότητας των νερών. Σε περίπτωση που υπάρχουν αποκλίσεις, εκτός από τα βασικά μέτρα είναι απαραίτητα και συμπληρωματικά μέτρα, που επίσης προβλέπονται στην Οδηγία και προσδιορίζονται λαμβάνοντας υπόψη τις πιέσεις που προκαλούν τις αναμενόμενες αποκλίσεις. Το τελευταίο βήμα της οικονομικής ανάλυσης ολοκληρώνεται με την εκτίμηση των οικονομικών επιπτώσεων από την εφαρμογή του προγράμματος μέτρων. Σε περίπτωση που έχουν διαπιστωθεί αποκλίσεις από τους στόχους της Οδηγίας απαιτείται μια σειρά βημάτων για τον προσδιορισμό των κατάλληλων συμπληρωματικών μέτρων. Αρχικά προσδιορίζονται πιθανά μέτρα τα οποία μπορούν να άρουν τις εκτιμώμενες αποκλίσεις. Στη συνέχεια γίνεται ανάλυση της οικονομικής αποδοτικότητας των μέτρων αυτών και υπολογίζεται το συνολικό κόστος του προγράμματος. Αν το συνολικό κόστος είναι δυσανάλογο, τότε μπορούν να οριστούν και να αιτιολογηθούν αποκλίσεις από τους στόχους. Σχήμα 2-1: Διαδικασία υλοποίησης της οικονομικής ανάλυσης που απαιτεί η Οδηγία 2000/60 1 Στο έργο η διαμόρφωση του Σεναρίου Βάσης εντάσσεται στα πλαίσια της Δράσης 4.1, όπου προσδιορίζονται τρία αναπτυξιακά σενάρια για την περιοχή της Λεκάνης του Ανθεμούντα. -16-

18 Στα πλαίσια των κατευθυντήριων οδηγιών που ακολούθησαν τις προτάσεις της WATECO (DG ECO 1 και DG ECO ), πραγματοποιήθηκαν προσπάθειες αποσαφήνισης τόσο των απαιτήσεων για την πρώτη φάση υλοποίησης της Οδηγίας (οικονομική ανάλυση χρήσεων νερού, διατύπωση σεναρίου βάσης και εκτίμηση υφιστάμενων επιπέδων ανάκτησης κόστους), όσο και των εννοιών και μεθόδων εκτίμησης του περιβαλλοντικού κόστους και του κόστους φυσικών πόρων. Συνοπτικά, για την οικονομική ανάλυση οι απαιτήσεις για το περιλαμβάνουν: Το χαρακτηρισμό των λεκανών απορροής ποταμού σε σχέση με την οικονομική σημασία των χρήσεων νερού, σε συνδυασμό με τις πιέσεις και επιπτώσεις που αυτές προκαλούν στα υδάτινα σώματα. Την εκτίμηση του βαθμού ανάκτησης κόστους τουλάχιστον για τους δημόσιους φορείς παροχής υπηρεσιών και τις υπηρεσίες επεξεργασίας λυμάτων/αποβλήτων. Σε περίπτωση που η εκτίμηση δεν καλύπτει όλο το εύρος υπηρεσιών νερού ή καλύπτει μόνο το χρηματοοικονομικό κόστος, αυτό θα πρέπει να αιτιολογηθεί και να συμπεριληφθεί στις αναλύσεις μετά το Την εκτίμηση του ύψους των επιδοτήσεων, της συνεισφοράς των επιμέρους χρήσεων στην ανάκτηση κόστους και των επιπέδων των έμμεσων επιδοτήσεων μεταξύ χρήσεων και χρηστών. Οι επόμενες παράγραφοι παρουσιάζουν το πλαίσιο καθορισμού υπηρεσιών και χρήσεων νερού, τις συνιστώσες του συνολικού κόστους υπηρεσιών καθώς και τις βασικές αρχές για τον προσδιορισμό κατάλληλων τιμολογιακών πολιτικών. Αναλυτικά, οι συνιστώσες του συνολικού κόστους, οι μέθοδοι εκτίμησής τους καθώς και οι μέθοδοι που έχουν υιοθετηθεί στα Κράτη Μέλη παρουσιάζονται στο Κεφάλαιο Υπηρεσίες νερού, Φορείς παροχής υπηρεσιών, Χρήστες και Ρυπαντές Η Οδηγία διαχωρίζει τις υπηρεσίες από τις χρήσεις νερού, προσδιορίζοντας τις υπηρεσίες νερού ως το σύνολο των διεργασιών που παρεμβάλλονται μεταξύ των φυσικών υδατικών πόρων και των χρήσεων. Με βάση τον ορισμό αυτό, υπηρεσίες νερού αποτελούν οποιεσδήποτε ενέργειες που μεταβάλλουν τα βασικά χαρακτηριστικά του φυσικά διαθέσιμου νερού, αλλά και του νερού που αποβάλλεται μετά από κάθε χρήση. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνεται στην Οδηγία, τα χαρακτηριστικά των υδατικών πόρων που μεταβάλλονται από τις υπηρεσίες νερού περιλαμβάνουν: Τη χωρική κατανομή των υδατικών πόρων (δίκτυα άρδευσης, ύδρευσης, αποχετευτικά δίκτυα κλπ). Τη χρονική κατανομή των υδατικών πόρων (φράγματα και λιμνοδεξαμενές για ύδρευση, άρδευση ή άλλες χρήσεις). Το ύψος του νερού (φράγματα και υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις). Τη χημική σύσταση του νερού (διύλιση για ύδρευση, αφαλάτωση θαλασσινού ή υφάλμυρου νερού για ύδρευση και βιομηχανική χρήση, επεξεργασία υγρών αποβλήτων). Τη θερμική ρύπανση (νερό που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ενέργειας για ψύξη). Οι χρήσεις νερού περιλαμβάνουν το σύνολο των υπηρεσιών νερού καθώς και οποιεσδήποτε δραστηριότητες που έχουν σημαντική επίπτωση στην κατάσταση του. Ο ορισμός αυτός καλύπτει το σύνολο σχεδόν των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, όπως γεωργία, νοικοκυριά, -17-

19 βιομηχανία, ναυσιπλοΐα, αντιπλημμυρική προστασία, παραγωγή ενέργειας. Η γραφική απεικόνιση των παραπάνω δίνεται με εποπτικό τρόπο στο Σχήμα 2-2. Σχήμα 2-2: Χρήσεις και υπηρεσίες νερού Για τον προσδιορισμό των φορέων παροχής υπηρεσιών, των χρηστών και των ρυπαντών πρέπει να καθοριστεί αφενός η γεωγραφική έκταση που καλύπτεται από τις παρεχόμενες υπηρεσίες και αφετέρου το είδος του φορέα που τις παρέχει. Επίσης, απαραίτητος είναι ο καθορισμός του είδους και της έκτασης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τις παρεχόμενες υπηρεσίες και χρήσεις. Η γεωγραφική έκταση στην οποία πραγματοποιείται η οικονομική ανάλυση των χρήσεων και υπηρεσιών νερού μπορεί να καθοριστεί με βάση διαφορετικά κριτήρια, όπως τα όρια των υδατικών λεκανών, οι γεωγραφικές περιοχές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι φορείς παροχής υπηρεσιών, ή τελικά η αγορά που καλύπτει κάθε φορέας. Το πρόβλημα γίνεται πολύπλοκο σε περιπτώσεις όπου οι υδατικοί πόροι μεταφέρονται και χρησιμοποιούνται εκτός των ορίων των υδατικών λεκανών στις οποίες ανήκουν. Το είδος του φορέα παροχής υπηρεσιών νερού επηρεάζει τη δυνατότητα εκτίμησης του συνολικού κόστους των υπηρεσιών αλλά και της κατανομής του στους χρήστες. Το πρόβλημα αυτό τίθεται όταν μέρος των υπηρεσιών προσφέρεται από τους ίδιους τους χρήστες (π.χ. ιδιόκτητες γεωτρήσεις για άρδευση). Στην περίπτωση αυτή είναι δυσκολότερο να εκτιμηθεί το κόστος των υπηρεσιών που ήδη καλύπτονται από τους χρήστες, όπως επίσης και το επιπλέον κόστος που πρέπει να καλυφθεί. Τέλος, η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει εφαρμόζεται δύσκολα σε περιπτώσεις σημαντικής διάχυτης ρύπανσης, η οποία πιθανόν επιφέρει πρόσθετο κόστος επεξεργασίας σε άλλες χρήσεις ή χρήστες. Στην περίπτωση αυτή είναι ιδιαίτερα δύσκολος τόσο ο υπολογισμός του επιπλέον κόστους όσο και ο επιμερισμός του σε όλους όσους συνεισφέρουν στη διάχυτη ρύπανση Ανάκτηση κόστους Βασικές Έννοιες Το Άρθρο 9.1 της Οδηγίας αναφέρεται στο συνολικό κόστος των υπηρεσιών νερού και καθιστά αναγκαία την αναλυτική εκτίμηση όλων των συνιστωσών του συνολικού κόστους, όπου περιλαμβάνονται (Σχήμα 2-3): Το χρηματοοικονομικό κόστος που αναφέρεται στα κόστη επενδύσεων, λειτουργίας και συντήρησης των έργων, διαχειριστικά και διοικητικά κόστη και άλλα άμεσα οικονομικά κόστη. -18-

20 Το κόστος των φυσικών πόρων που αντιστοιχεί την απώλεια οφέλους λόγω του περιορισμού των διαθέσιμων υδατικών πόρων σε βαθμό μεγαλύτερο από το φυσικό ρυθμό ανανέωσης τους. Το περιβαλλοντικό κόστος που αντιπροσωπεύει το κόστος από τις επιπτώσεις που προκαλούνται από τη χρήση νερού στο περιβάλλον και τα υδατικά οικοσυστήματα. Σχήμα 2-3: Συνιστώσες του συνολικού κόστους υπηρεσιών νερού (Rogers et al. 1998; WATECO 2002) Ο αναλυτικός υπολογισμός του συνολικού κόστους νερού σε συνδυασμό με τον προσδιορισμό των χρηστών και των ρυπαντών αποτελεί το πρώτο σκέλος της πληροφορίας που απαιτείται για τον προσδιορισμό του βαθμού ανάκτησης του κόστους. Το δεύτερο σκέλος περιλαμβάνει τον προσδιορισμό του μηχανισμού ανάκτησης του κόστους και την κατανομή του στους διάφορους χρήστες και παραγωγικούς τομείς. Ο μηχανισμός ανάκτησης του κόστους καθορίζεται από τη δομή του συστήματος τιμών, τελών και φόρων που χρεώνονται στους χρήστες των υπηρεσιών νερού και το ύψος των τιμών ( / m 3 νερού ή πάγιο τέλος ανά νοικοκυριό, τέλος αποχέτευσης ανά νοικοκυριό). Το Άρθρο 9.1 ορίζει ότι οι χρήστες των υπηρεσιών νερού πρέπει να πληρώνουν τιμές ανάλογες με το κόστος που επιφέρουν. Επιπλέον, η οικονομική ανάλυση των χρήσεων νερού παρέχει τις απαραίτητες πληροφορίες για την εκτίμηση του συνολικού κόστους των υπηρεσιών νερού. Κατά συνέπεια, η κατανομή του συνολικού κόστους νερού στους χρήστες και τους ρυπαντές πρέπει να γίνεται με βάση την ποσότητα των υπηρεσιών που χρησιμοποιούνται και το κόστος που προκαλείται από κάθε χρήστη. Γενικά, ο τομέας των υπηρεσιών νερού στηρίζεται σε σημαντικές επιδοτήσεις που παρέχονται είτε στους φορείς παροχής υπηρεσιών είτε στους χρήστες, και μειώνουν την τελική συμμετοχή των χρηστών στο κόστος των υπηρεσιών. Οι μηχανισμοί αυτοί δρουν ανασταλτικά για τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων, η οποία αποτελεί σημαντικό στόχο του Άρθρου 9 της Οδηγίας. Άμεσες κρατικές επιδοτήσεις περιλαμβάνουν τη συμμετοχή σε επενδύσεις που υλοποιούν οι φορείς παροχής υπηρεσιών νερού (επιχορηγήσεις κεφαλαίου, επιδοτήσεις δανείων), τη συμμετοχή στη λειτουργία τους (επιχορηγήσεις κόστους λειτουργίας) και τη συμμετοχή στις τιμές που πληρώνουν οι χρήστες (επιδότηση τιμών και τελών). Έμμεσες επιχορηγήσεις (cross-subsidies) υφίστανται ανάμεσα σε διαφορετικούς χρήστες (γεωργία, νοικοκυριά, βιομηχανία), διαφορετικές περιοχές (με επαρκείς ή περιορισμένους υδατικούς πόρους) και διαφορετικό τύπο καταναλωτών (μεγάλοι και μικροί καταναλωτές) όταν κάποιοι χρήστες καλύπτουν το κόστος που προκαλούν άλλοι. Δεδομένου ότι ένας βασικός στόχος της Οδηγίας είναι η ορθή κατανομή του κόστους στους επιμέρους χρήστες, προκειμένου να υπάρξουν κίνητρα για τη μείωση της κατανάλωσης και της -19-

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση κόστους και τιμολόγηση νερού στα πλαίσια της Οδηγίας 2000/60

Ανάκτηση κόστους και τιμολόγηση νερού στα πλαίσια της Οδηγίας 2000/60 Περίληψη Ανάκτηση κόστους και τιμολόγηση νερού στα πλαίσια της Οδηγίας 2000/60 Δ. Βοϊβόντας *, Δ. Ασημακόπουλος ** * Δρ. Χημικός Μηχανικός, ** Αν. Καθηγητής ΕΜΠ Η ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 3.2: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗ 3: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ

ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 3.2: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗ 3: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΣΤΗ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΗΣ AGENDA 21 ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΠΣ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 3.3: ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ - ΟΦΕΛΟΥΣ ΔΡΑΣΗ 3: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ

ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 3.3: ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ - ΟΦΕΛΟΥΣ ΔΡΑΣΗ 3: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΡΗΣΕΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΣΤΗ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ ΤΗΣ AGENDA 21 ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασική παράμετρο της αναπτυξιακής διαδικασίας και της

Διαβάστε περισσότερα

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού

Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Κοστολόγηση και Τιμολόγηση Νερού στο Πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Ανδρέας Ανδρεαδάκης Καθηγητής ΕΜΠ Ειδικός Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων Από την Οδηγία 2000/60 στη διαχείριση σε επίπεδο υδατικής λεκάνης Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Αντιδήμαρχος Θέρμης Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Περιεχόμενα 1.Αναφορά στο θεσμικό πλαίσιο των υδάτων 2.Εθνικές πολιτικές : Εθνικό πρόγραμμα, Σχέδια Διαχείρισης λεκανών απορροής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ (Δ.Ε.Υ.Α.Μ.Β.).) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΜΝΗΝΑΚΗΣ Δ/ΝΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων»

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» «Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» (ΟΔΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης Τιμολόγηση του νερού Μάρκος Σκληβανιώτης Η τιμολογιακή πολιτική αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης- Αποχέτευσης και για το λόγο αυτό στα άρθρα 25 και 26 του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ YΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ YΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA «Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των αρχών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ. Κωδικός: Δ2-02-Ε-03

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ. Κωδικός: Δ2-02-Ε-03 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Κωδικός: Δ2-02-Ε-03 Έκδοση 01 9/1/2009 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο 1G MED08-515. Αειφορική διαχείριση νερού μέσω της ενδυνάμωσης της κοινής ευθύνης σε Μεσογειακές λεκάνης απορροής

Το έργο 1G MED08-515. Αειφορική διαχείριση νερού μέσω της ενδυνάμωσης της κοινής ευθύνης σε Μεσογειακές λεκάνης απορροής Το έργο 1G MED08-515 Αειφορική διαχείριση νερού μέσω της ενδυνάμωσης της κοινής ευθύνης σε Μεσογειακές λεκάνης απορροής Σωκράτης Φάμελλος, Χημικός Μηχανικός MSc, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ Α.Ε. Ευρωπαϊκό πρόγραμμα εδαφικής

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Ειδική Γραμματεία Υδάτων Υπουργείο Π.Ε.Κ.Α. Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ. Αγγελική Καλλία Αντωνίου Δρ. Νομικής, Δικηγόρος, info@kallialaw.gr

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ. Αγγελική Καλλία Αντωνίου Δρ. Νομικής, Δικηγόρος, info@kallialaw.gr ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ Αγγελική Καλλία Αντωνίου Δρ. Νομικής, Δικηγόρος, info@kallialaw.gr 7 ο Πρόγραμμα Δράσης της Ε. Επιτροπής 2014-2020 ΖΟΥΜΕ ΜΕ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΟ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο WATERinCORE χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης. Εκλαϊκευμένη Έκθεση. Layman s Report

Το έργο WATERinCORE χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης. Εκλαϊκευμένη Έκθεση. Layman s Report Το έργο WATERinCORE χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης Εκλαϊκευμένη Έκθεση Layman s Report Στρατηγικός Σχεδιασμός Διαχείρισης Υδάτινων Πόρων της Λεκάνης Απορροής Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» http://www.hydromentor.uth.gr/ Συντονιστής: Αθανάσιος Λουκάς, Καθηγητής Επιστ. Υπεύθυνος: Νικήτας Μυλόπουλος, Αν. Καθηγητής Εργαστήριο Υδρολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Έργο WATER AGENDA στην υδρολογική λεκάνη του Ανθεμούντα

Έργο WATER AGENDA στην υδρολογική λεκάνη του Ανθεμούντα Έργο WATER AGENDA στην υδρολογική λεκάνη του Ανθεμούντα Σωκράτης Φάμελλος MSc. Χημικός Μηχανικός Υπεύθυνος Έργου AQUA 2006, 24 Νοεμβρίου 2006 Εφαρμογή της 2000/60 & ανάπτυξη διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014 Α ΦΑΣΗ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ... 1 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα...

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ», ΑΘΗΝΑ, 12-14 Δεκεμβρίου 2012 Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας Ακράτος Χρήστος Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΙΟ ΓΙΑ ΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΣΩΝ ΤΔΑΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ. Δρ. Αγγελική Καλλία Δικηγόρος Παρ Αρείω Πάγω Εμπειρογνώμων Ευρωπαϊκού Περιβαλλοντικού Δικαίου

ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΙΟ ΓΙΑ ΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΣΩΝ ΤΔΑΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ. Δρ. Αγγελική Καλλία Δικηγόρος Παρ Αρείω Πάγω Εμπειρογνώμων Ευρωπαϊκού Περιβαλλοντικού Δικαίου ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΙΟ ΓΙΑ ΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΗ ΣΩΝ ΤΔΑΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Δρ. Αγγελική Καλλία Δικηγόρος Παρ Αρείω Πάγω Εμπειρογνώμων Ευρωπαϊκού Περιβαλλοντικού Δικαίου 1. Εισαγωγή Ευρωπαϊκό Νομικό Πλαίσιο 7 ο Πρόγραμμα Δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΣ ΤΟ 9 ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Ο ΗΓΙΑΣ

ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΣ ΤΟ 9 ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Ο ΗΓΙΑΣ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΣ ΤΟ 9 ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ Ο ΗΓΙΑΣ ΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕ ΡΙΟ 2000/60/ΕΚ: ΟΨΕΙΣ ΤΗΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΛΗΡΟΥΣ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΝΩΝ ιαχείριση ΠΟΡΩΝ Υδάτινων Πόρων και Προστασία Διεθνών Υδάτων: Το Ευρωπαϊκό Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΕΥΑΜΒ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΕΥΑΜΒ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΕΥΑΜΒ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το παρόν κείμενο αποτελεί τον Επιχειρησιακό Προγραμματισμό της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης Αποχέτευσης Μείζονος Βόλου Νομού Μαγνησίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 1.1 Τι είναι η κοινωνικο-οικονομική αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΑΤΩΝ

ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΑΤΩΝ Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας - Σημαντικά Θέματα Διαχείρισης Νερού - Μέτρα Οργάνωσης της Διαβούλευσης ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΑΤΩΝ Κ/ΞΙΑ Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, Ηπείρου και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας Η

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακό Σχέδιο ΔΕΥΑΜΒ 2009 2010

Επιχειρησιακό Σχέδιο ΔΕΥΑΜΒ 2009 2010 Επιχειρησιακό Σχέδιο ΔΕΥΑΜΒ 2009 2010 1. Οι Στρατηγικοί Στόχοι της Επιχείρησης και οι Άξονες προτεραιότητας Με την υπ αριθμ. απόφαση του ΔΣ της ΔΕΥΑΜΒ καθορίστηκαν το όραμα και οι Στρατηγικοί Στόχοι της

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Τα υγρά απόβλητα, αστικά και βιομηχανικά, και η διαχείρισή τους αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Τι μπορεί να αναλάβει η Τοπική Αυτοδιοίκηση Οι ΟΤΑ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατέχουν πρωταγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάζουμε σήμερα το πρόγραμμα για την ενεργειακή αναβάθμιση των ιδιωτικών κατοικιών στη χώρα μας.

Παρουσιάζουμε σήμερα το πρόγραμμα για την ενεργειακή αναβάθμιση των ιδιωτικών κατοικιών στη χώρα μας. Δελτίο Τύπου Αθήνα, 28 Ιουλίου 2009 Εισαγωγική Ομιλία του Υπουργού Ανάπτυξης Κωστή Χατζηδάκη κατά την παρουσίαση του προγράμματος Ενεργειακής Αναβάθμισης Κατοικιών «Εξοικονόμηση κατ οίκον» Παρουσιάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων βασίζεται στην αντίληψη ότι το νερό είναι ταυτόχρονα: Αναπόσπαστο τμήμα του οικοσυστήματος Φυσικός πόρος

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων. ΥΠΑΝ - Δ/νση Υδατικού Δυναμικού Γ. 1

Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων. ΥΠΑΝ - Δ/νση Υδατικού Δυναμικού Γ. 1 Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων 1 Θεσμικό Πλαίσιο Διαχείρισης Υδατικών Πόρων Πολυνομία, αντιφατικότητα, αποσπασματικότητα 1900-1985: 300 νόμοι, νομοθετικά, βασιλικά, προεδρικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων

Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Περιβαλλοντική Πολιτική και Οικονομία Υδατικών Πόρων Ενότητα 9: Βασίλης Κανακούδης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Σύγχρονες προσεγγίσεις περιβαλλοντικής διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ ΑΔΕΙΩΝ

Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ ΑΔΕΙΩΝ 1 Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΤΥΠΟΥΣ ΑΔΕΙΩΝ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΥ (χρήσης νερού ή εκτέλεσης έργου): 1.1 Γεωγραφικά στοιχεία Νομός:.... Δήμος..... Δημοτική Ενότητα:...... Τοπωνυμία χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αθήνα 5/ 08 /2009 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ & ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αρ. Πρωτ: Δ.ΥΓ2/ 105452 ΠΡΟΣ : Ταχ. Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 Περιεχόμενα Παρουσίασης Α. Γενικά Στοιχεία Β. Υφιστάμενη κατάσταση υδατικών πόρων Γ. Ανάπτυξη συστημάτων και εργαλείων διαχείρισης Υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ρ.. Νεκταρία Μενούνου Γεωχηµικός, Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ιεύθυνση Υδάτων ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

X ΕΡΓΟ ΓΕΦΥΡΑ ΝΑΙ ΟΧΙ X

X ΕΡΓΟ ΓΕΦΥΡΑ ΝΑΙ ΟΧΙ X ΤΜΗΜΑ Α : ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΑΞΗΣ : ΚΩΔ. ΠΡΑΞΗΣ (ΟΠΣ) 34056 2: ΚΩΔ. ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ 209 3: ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΑΞΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ Δ.Δ. ΧΑΛΑΣΤΡΑΣ ΔΗΜΟΥ ΔΕΛΤΑ 4: ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΑΞΗΣ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ 5: ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΠΡΑΞΗ ΝΑΙ ΟΧΙ 6.

Διαβάστε περισσότερα

για επιλογή ΕΤΑΙΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ που θα υλοποιήσουν ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΣΧΕ ΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ µέσω των Συνολικών Επιχορηγήσεων

για επιλογή ΕΤΑΙΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ που θα υλοποιήσουν ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΣΧΕ ΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ µέσω των Συνολικών Επιχορηγήσεων Έντυπο Αίτησης για επιλογή ΕΤΑΙΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ που θα υλοποιήσουν ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΣΧΕ ΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ µέσω των Συνολικών Επιχορηγήσεων Συνηµµένα : Πρότυπο Καινοτόµο Σχέδιο Ανάπτυξης (Π.Κ.Σ.Α.) Συµφωνητικό

Διαβάστε περισσότερα

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον»

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός ιευθυντής Ενεργειακής Αποδοτικότητας Κέντρο Ανανεώσιµων Πηγών και Εξοικονόµησης Ενέργειας - Κ.Α.Π.Ε. e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει τις υποχρεώσεις που πρέπει να τηρούνται στο πλαίσιο βιομηχανικών και γεωργικών δραστηριοτήτων υψηλού δυναμικού ρύπανσης,

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμησης Ενέργειας

Εξοικονόμησης Ενέργειας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας Πράσινη Επιχειρηματικότητα στον τομέα της Ενέργειας Γ. Βουγιουκλάκης Υπ. Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς ΚΑΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ Η επιλογή της κατάλληλης εκτιμητικής μεθόδου ακινήτων αποτελεί μία «λεπτή» διαδικασία που εξαρτάται κυρίως από τη φύση και τις προοπτικές του κάθε ακινήτου.

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Πολεοδοµίας και Χωροταξίας Ακαδ. Έτος 2004-2005 Περίληψη Εργασίας του µαθήµατος: Σύγχρονες πρακτικές του σχεδιασµού και δυναµική των χωρικών δοµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων Θεσμικά και Οικονομικά Μέσα για την Ολοκληρωμένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων στην περιοχή της Μεσογείου Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης για τα Νερά στην Κύπρο - Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. της. Πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. της. Πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 2.7.2014 COM(2014) 397 final ANNEX 1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ της Πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση των οδηγιών 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα,

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015

ΦΑΚΕΛΟΣ ΕΡΓΟΥ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ 2015 Αντικείμενο: «Μελέτη Σχεδίου Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Αίνου» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Βιομηχανικά Ατυχήματα Μεγάλης Έκτασης και Σχεδιασμός Χρήσεων Γης

Βιομηχανικά Ατυχήματα Μεγάλης Έκτασης και Σχεδιασμός Χρήσεων Γης ΤΟΜΕΑΣ ΙΙ: Ανάλυσης, Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Διεργασιών και Συστημάτων Βιομηχανικά Ατυχήματα Μεγάλης Έκτασης και Σχεδιασμός Χρήσεων Γης Ι. Ζιώμας, Καθηγητής ΕΜΠ Αντικείμενο Η ανάπτυξη μεθοδολογίας λήψης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ α) οδηγία 9/27/ΕΚ για την επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ (ΤΔΠΠ) - ΕΤΑ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ (ΤΔΠΠ) - ΕΤΑ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ (ΤΔΠΠ) - ΕΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΕΤΑ ΤΜΗΜΑ A: ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΑΞΗΣ... 2 ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΟΙ ΦΟΡΕΙΣ... 3 ΤΜΗΜΑ Β: ΦΥΣΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ... 4 ΤΜΗΜΑ Γ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013. ΘΟΣΣ 6 Διαχείριση Υδάτων στη Γεωργία

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013. ΘΟΣΣ 6 Διαχείριση Υδάτων στη Γεωργία Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΘΟΣΣ 6 Διαχείριση Υδάτων στη Γεωργία Δομή προτάσεων πολιτικής ΚΓΠ Κοινές ρυθμίσεις Διαρθρωτικά Ταμεία Κοινό Στρατηγικό Πλαίσιο (ΚΣΠ) Πυλώνας Ι: ΕΓΤΕ Άμεσες Ενισχύσεις Μέτρα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ:

Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ: «Περιεχόμενο φακέλου για την εφαρμογή του άρθρου 7 της Κ.Υ.Α. 20488/10 (ΦΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II Σελίδα 1

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II Σελίδα 1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΑΙΤΗΣΗ-ΔΗΛΩΣΗ Κωδικός Άδειας Υδ. Διαμ. Λεκ. Απορ. Νομός Χρήση α.α. αίτησης (συμπληρώνεται από τη Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης) Ι. ΑΙΤΗΣΗ 1. ΓΙΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ: Άδειας χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΖΗΡΟΥ 2014-2019

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΖΗΡΟΥ 2014-2019 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΟΥ ΖΗΡΟΥ 2014-2019 ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Α ΦΑΣΗΣ «ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Φύλο Άνδρας Γυναίκα Ηλικία 18-30 30-65 65- και πάνω Περιοχή Κατοικίας Προσωπικά Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Η Στρατηγική της Περιφέρειας Πελοποννήσου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στοχεύει αφενός στην υλοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ & ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Α.Π.Θ. Επιχείρησέ το! Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007. Ανάπτυξη Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan)

ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ & ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Α.Π.Θ. Επιχείρησέ το! Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007. Ανάπτυξη Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ & ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Α.Π.Θ. Επιχείρησέ το! Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007 Ανάπτυξη Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Ομιλητής: Γιάννης Nάνος Διευθύνων Σύμβουλος Κεντρικής Αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡ ΑΡΤΗΜ Α ΙΙ ΑΙΤΗΣΗ-ΔΗΛΩΣΗ. Κωδικός Άδειας. Υδ. Διαμ. Λεκ. Απορ. Νομός Χρήση α.α. αίτησης

ΠΑΡ ΑΡΤΗΜ Α ΙΙ ΑΙΤΗΣΗ-ΔΗΛΩΣΗ. Κωδικός Άδειας. Υδ. Διαμ. Λεκ. Απορ. Νομός Χρήση α.α. αίτησης ΠΑΡ ΑΡΤΗΜ Α ΙΙ ΑΙΤΗΣΗ-ΔΗΛΩΣΗ Κωδικός Άδειας Υδ. Διαμ. Λεκ. Απορ. Νομός Χρήση α.α. αίτησης (συμπληρώνεται από τη Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ) Ι. ΑΙΤΗΣΗ 1. ΓΙΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ: Άδειας χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Στο υποβληθέν επιχειρηματικό σχέδιο θα περιλαμβάνονται κατ ελάχιστον οι ακόλουθες ενότητες: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Θα παρατεθεί σύντομη περιγραφή των βασικών

Διαβάστε περισσότερα

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου»

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Απόψεις, Επισημάνσεις και προτάσεις του ΤΕΕ Μαγνησίας» ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Άνιση χωρική και χρονική κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

Η χρηματοδότηση από τρίτους: Ένα νέο μοντέλο για την ενεργειακή αποδοτικότητα κτιρίων

Η χρηματοδότηση από τρίτους: Ένα νέο μοντέλο για την ενεργειακή αποδοτικότητα κτιρίων Προοπτικές ανάπτυξης και οφέλη των επιχειρήσεων μέσω εξοικονόμησης ενέργειας Η χρηματοδότηση από τρίτους: Ένα νέο μοντέλο για την ενεργειακή αποδοτικότητα κτιρίων Άρης Παπαδόπουλος Δ/νων Σύμβουλος ΖΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΛΙΜΕΝΩΝ & ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΙΑΣ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, ανταποκρινόμενο στην ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ.

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Σύστηµα Υποστήριξης Αποφάσεων για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδάτων της ιασυνοριακής Λεκάνης Απορροής των Πρεσπών Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων Global Water Partnership

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Αρμοδιότητες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και Περιφερειών της χώρας στον τομέα των υδάτων βάσει του Ν.3852/2010»

ΘΕΜΑ: «Αρμοδιότητες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και Περιφερειών της χώρας στον τομέα των υδάτων βάσει του Ν.3852/2010» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ Δ/ΝΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ταχ. Δ/νση: Κηφισίας 124 & Ιατρίδου 2 Ταχ. Κωδ.: 115 26, Αθήνα Πληρ.: Θ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Ασφαλιστική Αγορά Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας 30 Ιουνίου 2010 / Αθήνα Μαρία Φαράντου Νομικός Σύμβουλος Ε.Α.Ε.Ε. Ε Ε Οδηγία 2004/35/ΕΚ & Π.Δ. 148/2009 ΕΝΩΣΗ «Σκοπός»: η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2

Τι είναι βιομηχανία. Εικόνα 1. Εικόνα 2 Τι είναι βιομηχανία Η βιομηχανία είναι ένα οργανωμένο σύστημα παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών σε μεγάλη ποσότητα. Οι βιομηχανικές, παραγωγικές μονάδες ή μονάδες παροχής υπηρεσιών χρειάζεται να θεωρηθούν

Διαβάστε περισσότερα

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο»

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» 1. Εθνικό πλαίσιο επενδύσεων σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Σκοπός του νέου νόμου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (νόμος 3468/2006 ΑΠΕ)

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ 1.1 Αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

Η ΣΥΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΣΥΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πεδίον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ. Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Εργασία Οικολογίας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΔΠΘ Φοιτητές: Ζίγκιρης Κωνσταντίνος ΑΜΦ:7428 Ζιάκας Γεώργιος ΑΜΦ:7456 Γενικά Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ -ΕΚΤ. Κωδικός: Δ2-02-Ε-02

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ -ΕΚΤ. Κωδικός: Δ2-02-Ε-02 ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ -ΕΚΤ Κωδικός: Δ2-02-Ε-02 Έκδοση 01 9/1/2009 ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ (ΤΔΠΠ) - ΕΚΤ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΕΚΤ ΤΜΗΜΑ A: ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόγραμμα i adapt

Το πρόγραμμα i adapt Ένα πρόγραμμα της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Το πρόγραμμα i adapt Πιλοτικό πρόγραμμα νέων τεχνολογιών για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Χρήστος Μακρόπουλος Ημερίδα: «i

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Στο πλαίσιο των τεσσάρων συναντήσεων της ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΚΟΣΤΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Γεωργόπουλος Κωνσταντίνος Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα