Θέματα σγείας τοσ 21 οσ αιώνα στον τομέα σσσκεσασίας τρουίμων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θέματα σγείας τοσ 21 οσ αιώνα στον τομέα σσσκεσασίας τρουίμων"

Transcript

1 Θέματα σγείας τοσ 21 οσ αιώνα στον τομέα σσσκεσασίας τρουίμων Τεο Jane Muncke, PhD Emhart Glass Μάηνο 2009 Τα ηειεπηαία ρξόληα, ζηνλ ηνκέα ζπζθεπαζίαο ηξνθίκσλ, ην δήηεκα ηεο βηώζηκεο ή αεηθόξνπ αλάπηπμεο θεξδίδεη ζπλερώο έδαθνο. Η ζπζθεπαζία πνπ είλαη θηιηθή πξνο ην πεξηβάιινλ ιέγεηαη επίζεο «βηώζηκε» ή «αεηθόξνο» θαη ζρεηίδεηαη θπξίσο κε ηηο κεησκέλεο εθπνκπέο δηνμεηδίνπ ηνπ άλζξαθα (CO 2 ) θαηά ηελ παξαγσγή θαη ηε κεηαθνξά. Αλ ιάβνπκε ππόςε ηηο ηξέρνπζεο δηακάρεο πνπ αθνξνύλ ηελ θιηκαηηθή αιιαγή, πξόθεηηαη γηα έλα ζεκαληηθό δήηεκα, θαη ζε ζρέζε κε ηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο, ε απμαλόκελε ζπνπδαηόηεηά ηνπ ζηνλ επηρεηξεκαηηθό θόζκν είλαη ζίγνπξα αμηνζεκείσηε. Ελ ηνύηνηο, ε ηδέα ηεο αεηθόξνπ αλάπηπμεο δελ αθνξά κόλν ηε ρξήζε ελέξγεηαο θαη ηε ζπκβνιή ζηελ θιηκαηηθή αιιαγή. Η έλλνηα ηεο αεηθόξνπ αλάπηπμεο, όπσο πεξηγξάθεηαη ζην «Κνηλό καο κέιινλ» (Our Common Future, 1987), έρεη λα θάλεη κε ηελ αλάπηπμε ηεο θνηλσλίαο καο, ηε δηαηήξεζε ηνπ θπζηθνύ πεξηβάιινληνο γηα ηηο επόκελεο γεληέο θαη ηε ρξήζε πεγώλ κε κε εθκεηαιιεύζηκν, βηώζηκν ηξόπν. Τν αμηνπξόζερην κε ηελ ηδέα απηή είλαη όηη νξίδεηαη δηαθνξεηηθά, αλάινγα κε ην πεξηβάιινλ ζην νπνίν εθαξκόδεηαη. Πίλαθαο 1: Η ηδαληθή ζπζθεπαζία ηξνθίκσλ αληαπνθξίλεηαη θαη ζηηο πην πςειέο απαηηήζεηο Πξνζηαηεύεη ηα ηξόθηκα από ηηο εμσηεξηθέο επηξξνέο Πξνζηαηεύεη ηα ηξόθηκα από αιινηώζεηο Παξέρεη πιεξνθόξεζε ζηνπο θαηαλαισηέο Είλαη πξαθηηθή Δηεπθνιύλεη ηελ αλεύξεζε ηνπ πξντόληνο Σπκβάιιεη ζην κάξθεηηλγθ ηνπ πξντόληνο Είλαη απαξαβίαζηε Δελ επεξεάδεη ηελ πνηόηεηα ησλ ηξνθίκσλ Είλαη πγηεηλή Μπνξεί λα παξαρζεί κε ηηο ειάρηζηεο επηπηώζεηο γηα ην πεξηβάιινλ (όζνλ αθνξά ηε ρεκηθή ξύπαλζε, ηελ ελέξγεηα θαη ηηο εθπνκπέο) Γηα λα θαηαλνήζνπκε θαιύηεξα ηελ αεηθόξν αλάπηπμε ζηνλ ηνκέα ηεο ζπζθεπαζίαο ηξνθίκσλ, ζα πξέπεη πξώηα λα επηζεκάλνπκε ηηο βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ηεο ζπζθεπαζίαο ηξνθίκσλ (Πίλαθαο 1). Υπάξρνπλ νξηζκέλα θξηηήξηα γηα ηελ νηθνλνκηθή, θνηλσληθή θαη πεξηβαιινληηθή δηάζηαζε ηεο αεηθόξνπ αλάπηπμεο (Σρήκα 1: ζπλνπηηθή ιίζηα θξηηεξίσλ). Έλα βαζηθό θξηηήξην είλαη, βέβαηα, ε πγεία: Οη ζπζθεπαζίεο ηξνθίκσλ πνπ έρνπλ αξλεηηθέο επηπηώζεηο ζηελ αλζξώπηλε πγεία, δε ζπκβαδίδνπλ κε ηελ αεηθόξν αλάπηπμε. Καηά ζπλέπεηα, ε απνθιεηζηηθή ελαζρόιεζε κε ην δηνμείδην ηνπ άλζξαθα θαη/ή κε ηελ θαηαλάισζε ελέξγεηαο, δελ εγγπάηαη θακία ζπζθεπαζηηθή ιύζε πνπ λα κπνξεί λα ραξαθηεξηζηεί «βηώζηκε». 1

2 Οηθνλνκηθά/Βηνκεραληθά Φακειό θόζηνο Καιή δηαρείξηζε Γηαζεζηκόηεηα, κάξθεηηλγθ Κνηλσληθά Υγηεηλή Σρεδηαζκόο θηιηθόο πξνο ηνλ ρξήζηε Πιεξνθόξεζε γηα ην πξντόλ Οηθνινγηθά Με ηνμηθά ρεκηθά Γπλαηόηεηα αλαθύθισζεο Φακειά επίπεδα εθπνκπώλ Ιδαληθή ζπζθεπαζία 2

3 Σρήκα 1: Οξηζκέλα θξηηήξηα πνπ αθνξνύλ ηελ ηδαληθή ζπζθεπαζία ηξνθίκσλ, ζηα πιαίζηα ηεο αεηθόξνπ αλάπηπμεο. Σην παξόλ άξζξν κειεηάκε ηηο ζπζθεπαζίεο ηξνθίκσλ πνπ πεξηέρνπλ πιαζηηθό, γηαηί απηό ην είδνο ζπζθεπαζίαο είλαη ην πιένλ δηαδεδνκέλν. Πεξίπνπ ην 70% όισλ ησλ θαηαλαισηηθώλ ζπζθεπαζηώλ αθνξά ηξόθηκα θαη πνηά (Παγθόζκηνο Οξγαληζκόο ζπζθεπαζίαο θαη Pira International 2008). Δηαρσξίδνληαο ηα πιηθά ζπζθεπαζίαο, ε πην ζεκαληηθή θαηαλαισηηθή ζπζθεπαζία (βάζεη αγνξαίαο αμίαο) είλαη θηηαγκέλε από πιαζηηθό (38%, ηόζν κε άθακπην, όζν θαη κε εύθακπην πιαζηηθό). Αθνινπζνύλ εθείλεο από ραξηί θαη ραξηόλη (30%), κέηαιιν (19%), γπαιί (8%) θαη άιια πιηθά (5%) (Pira International, Rexam 2008). Οη ζπζθεπαζίεο ηξνθίκσλ από κέηαιιν, ραξηί θαη ραξηόλη θπξίσο, επηθαιύπηνληαη εζσηεξηθά κε έλα πιαζηηθό πιηθό, θάλνληαο έηζη ην πιαζηηθό ην βαζηθόηεξν πιηθό ζπζθεπαζίαο (Castle 2007). Τν πιαζηηθό θηηάρλεηαη από παξαπξντόληα ηεο δηύιηζεο πεηξειαίνπ. Ο βαζηθόο νηθνδνκηθόο ιίζνο γηα νπνηνδήπνηε πιαζηηθό είλαη ην κνλνκεξέο, έλα κόξην πνπ απνηειεί κέξνο κηαο αιπζίδαο από παλνκνηόηππα κνλνκεξή πνπ ζρεκαηίδνπλ ην πνιπκεξέο. Τα πνιπκεξή απνηεινύληαη από δέθα ρηιηάδεο κνλνκεξή θαη ε αληίδξαζε πνιπκεξηζκνύ είλαη κηα ζύλζεηε ρεκηθή δηαδηθαζία, ζηελ νπνία απαηηείηαη ε παξνπζία θαη άιισλ ρεκηθώλ (όπσο είλαη νη θαηαιύηεο). Σην πνιπκεξέο πξνζηίζεληαη βνεζεηηθέο νπζίεο πνπ εκπινπηίδνπλ ηηο ηδηόηεηεο ηνπ πιαζηηθνύ πιηθνύ, όπσο είλαη νη καιαθηηθέο νπζίεο θαη νη απνξξνθεηέο UV (Piringer θαη Baner 2000). Έηζη, ην ηειηθό πιαζηηθό πιηθό απνηειεί έλα κίγκα από πνιπκεξέο, πξνζζεηηθά, βνεζεηηθά ζθεπάζκαηα θαη ππνπξντόληα ηεο ζύλζεηεο δηαδηθαζίαο πνιπκεξηζκνύ πνπ δελ έρνπλ πξνζηεζεί ζθόπηκα (NIAS: nonintentionally added substances) (Bradley θαη Coulier 2007). Τα πξνζζεηηθά, ηα NIAS θαη ηα κε αληηδξώληα κνλνκεξή δελ είλαη ρεκηθά δεζκεπκέλα κε ην πνιπκεξέο. Μπνξνύλ λα δηαρσξηζηνύλ από ην πιαζηηθό πιηθό κέζσ ηεο δηάρπζεο. Όηαλ ην πιαζηηθό ρξεζηκνπνηείηαη ζηε ζπζθεπαζία ηξνθίκσλ, ηα ηξόθηκα κπνξνύλ λα κνιπλζνύλ από απηά ηα ρεκηθά κηα δηαδηθαζία πνπ νλνκάδεηαη κεηαλάζηεπζε. Η κεηαλάζηεπζε εμαξηάηαη από ην πιαζηηθό πιηθό θαη ηε ρεκεία ηνπ ζπζθεπαζκέλνπ ηξνθίκνπ. Επεξεάδεηαη, επίζεο, από ηελ ππθλόηεηα ηνπ πιηθνύ ζπζθεπαζίαο θαη ην κέγεζνο ηεο ζπζθεπαζίαο (ιόγνο επηθάλεηαο πξνο όγθν), εληζρύεηαη από ηε ζεξκόηεηα θαη απμάλεηαη κε ην ρξνληθό δηάζηεκα απνζήθεπζεο (de Fatima Pocas θαη Hogg 2007). Όηαλ αγνξάδεη ηξόθηκα ζε πιαζηηθή ζπζθεπαζία, ν θαηαλαισηήο δελ έρεη θακία πιεξνθόξεζε γηα ηηο ζπλζήθεο απνζήθεπζεο ηνπ πξντόληνο (ζεξκνθξαζία, ειηαθό θσο) ή γηα ην ρξνληθό δηάζηεκα πνπ ήηαλ απνζεθεπκέλν παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ην βαζκό κεηαλάζηεπζεο ησλ ρεκηθώλ νπζηώλ από ηε ζπζθεπαζία ζην ηξόθηκν. Επεηδή ην πιαζηηθό είλαη ρεκηθά πνιύ πεξίπινθν, δελ έρνπλ αλαγλσξηζηεί όιεο νη ρεκηθέο νπζίεο πνπ κπνξνύλ λα κεηαλαζηεύζνπλ από ηελ πιαζηηθή ζπζθεπαζία. Όηαλ αλαιύνληαη εθρπιίζκαηα από πιαζηηθά πιηθά γηα ηελ αλεύξεζε ησλ ζπζηαηηθώλ ηνπο, νη ρεκηθνί κηινύλ γηα έλα «δάζνο θνξπθώλ», επεηδή ηα γξαθήκαηα κέηξεζεο έρνπλ πνιιέο δηαθνξεηηθέο θνξπθέο (Σρήκα 2). Κάζε θνξπθή ή «δέληξν» ζε απηό ην δάζνο αληηπξνζσπεύεη κηα δηαθνξεηηθή ρεκηθή νπζία. Οπόηε, θαζίζηαηαη ζαθέο όηη ην πιαζηηθό δελ είλαη έλα νκνηνγελέο πιηθό, αιιά έλα ζύλζεην κίγκα πνιιώλ δηαθνξεηηθώλ ρεκηθώλ κε δηαθνξεηηθέο ζπγθεληξώζεηο. 3

4 Σρήκα 2: Έλα νξγαληθό εθρύιηζκα πιαζηηθνύ (πνιππξνππιέλην θαη πξνζζεηηθά, απόζηαμε κε αηζαλόιε) πνπ αλαιύεηαη κε ηε ρξήζε αέξηαο ρξσκαηνγξαθίαοθαζκαηνκεηξίαο κάδαο (GC-MS). Κάζε θνξπθή αληηπξνζσπεύεη κηα δηαθνξεηηθή ρεκηθή νπζία (από Bradley θαη Coulier 2007). Γηα ξπζκηζηηθνύο ζθνπνύο, εμεηάδνληαη νη πην ζπρλά απαληώκελεο ελώζεηο θαη ε αμηνιόγεζε ηνμηθνινγηθνύ θηλδύλνπ πξαγκαηνπνηείηαη γηα ηηο κεκνλσκέλεο νπζίεο θαη όρη γηα ην ηειηθό πιηθό. Απηό ζεκαίλεη, όηη νη ελώζεηο πνπ εκθαλίδνληαη ζε επίπεδα ρακειόηεξα ελόο νξηζκέλνπ νξίνπ, δελ έρνπλ ηνμηθνινγηθέο ηδηόηεηεο. Επίζεο, νη νπζίεο πνπ δελ είλαη γλσζηέο (δει. δελ έρνπλ αλαγλσξηζηεί) δελ κπνξνύλ λα πνζνηηθνπνηεζνύλ. Επνκέλσο, δελ είλαη δπλαηό λα επηβεβαησζεί όηη νη ελώζεηο απηέο βξίζθνληαη πξάγκαηη θάησ από ην όξην. Σπλεπώο, ζπγθεθξηκέλεο ελώζεηο πνπ βξίζθνληαη ζην πιαζηηθό πιηθό ζπζθεπαζίαο ηξνθίκσλ κπνξνύλ ελδερνκέλσο λα κεηαλαζηεύζνπλ ζην ηξόθηκν, όκσο ε ρξόληα έθζεζε ζε ηέηνηεο νπζίεο δελ έρεη αμηνινγεζεί. Η καθξνπξόζεζκε αζθάιεηα ησλ πιαζηηθώλ πιηθώλ ζπζθεπαζίαο ηξνθίκσλ παξακέλεη νπζηαζηηθά άγλσζηε (Muncke 2009). Η ηδέα ηεο ύπαξμεο νξίσλ ζηελ αμηνιόγεζε ηνπ ηνμηθνινγηθνύ θηλδύλνπ βαζίδεηαη ζε κηα παιηά αξρή ηεο ηνμηθνινγίαο πνπ εηζήγαγε ν Παξάθειζνο (Paracelsus). Ήηαλ ν πξώηνο πνπ ζπζρέηηζε ηε δόζε κηαο ρεκηθήο νπζίαο κε ηελ ηνμηθή δξάζε θαη δήισζε όηη «ε δόζε είλαη εθείλε πνπ θάλεη ην δειεηήξην». Καηά βάζε, απηό ζεκαίλεη όηη θάζε ρεκηθή νπζία έρεη έλα «ηνμηθό επίπεδν» θαη έλα «κε ηνμηθό επίπεδν», ε έθζεζε ζην νπνίν δε ζα έρεη βιαβεξέο ζπλέπεηεο γηα ηελ πγεία. Έηζη, ηα ρεκηθά πνπ βξίζθνληαη ζηα ηξόθηκα, αθόκε θη αλ είλαη άγλσζηα, δε ζα είλαη επηθίλδπλα γηα ηελ πγεία αλ βξίζθνληαη θάησ από έλα νξηζκέλν επίπεδν ζπγθέληξσζεο. Απηή ε αξρή ηεο ηνμηθνινγίαο απνηειεί ηε βάζε γηα ηε ζεκεξηλή δηαρείξηζε ηνπ ρεκηθνύ θηλδύλνπ (γηα πεξηζζόηεξεο πιεξνθνξίεο: van Leeuwen θαη Vermeire 2007). Ο Παξάθειζνο έδεζε ζηε δηάξθεηα ηνπ 16 νπ αηώλα. Τα ηειεπηαία 20 ρξόληα, νη επηζηήκεο ηνμηθνινγίαο γλώξηζαλ κεγάιεο αιιαγέο. Έρνπλ αλαπηπρζεί λέεο κεζνδνινγίεο, νη νπνίεο νδήγεζαλ ζε λέεο αξρέο. Σήκεξα, γλσξίδνπκε όηη ε αξρή «ε δόζε είλαη εθείλε πνπ θάλεη ην δειεηήξην» πξέπεη λα ζπκπιεξσζεί θαη κε άιια ζηνηρεία, όπσο είλαη, γηα παξάδεηγκα, ν ρξόλνο ηεο έθζεζεο. Μηα δσή πνπ αλαπηύζζεηαη είλαη πνιύ πην επαίζζεηε ζε ρεκηθέο νπζίεο θαηά ηε δηάξθεηα ζπγθεθξηκέλσλ ζηαδίσλ θαη ν πιαθνύληαο δελ απνηειεί ην ηέιεην θξάγκα ελάληηα ζε όια ηα ρεκηθά (Bern 1992). Έλα άιιν πξόβιεκα είλαη νη ελώζεηο πνπ κηκνύληαη νξκόλεο, γηαηί κπνξεί λα είλαη ηζρπξέο ζε ρακειέο δόζεηο, ελώ ζε πςειόηεξεο ζπγθεληξώζεηο λα έρνπλ άιιεο επηπηώζεηο (Weltje θ.ά. 2005). Οη νπζίεο απηέο ιέγνληαη ελδνθξηληθνί δηαηαξάθηεο ή πεξηβαιινληηθέο νξκόλεο. 4

5 Πεξηβαιινληηθέο νξκόλεο (ελδνθξηληθνί δηαηαξάθηεο) Τν ζώκα καο ειέγρεηαη από νξκόλεο, κνξηαθά ζήκαηα πνπ επηηξέπνπλ ηελ επηθνηλσλία κεηαμύ ησλ θπηηάξσλ, ηζηνύο θαη όξγαλα. Ο έιεγρνο αζθείηαη θαη ζην ζρεκαηηζκό ησλ νξγάλσλ ηνπ αλαπηπζζόκελνπ εκβξύνπ. Υπάξρνπλ πνιιά δηαθνξεηηθά είδε νξκνλώλ, όκσο νη πην γλσζηέο είλαη νη θπιεηηθέο νξκόλεο νηζηξαδηόιε θαη ηεζηνζηεξόλε. Η νηζηξαδηόιε ζρεηίδεηαη κε ην «ζειπθό» θαη ε ηεζηνζηεξόλε κε ην «αξζεληθό», όκσο ηόζν νη άληξεο, όζν θαη νη γπλαίθεο δηαζέηνπλ θαη ηηο δύν νξκόλεο, απιώο παξνπζηάδνπλ δηαθνξεηηθέο ζπγθεληξώζεηο. Σηηο γπλαίθεο, ηα επίπεδα νηζηξαδηόιεο είλαη πνιύ πςειόηεξα, ελώ νη άληξεο έρνπλ πεξηζζόηεξε ηεζηνζηεξόλε. Οη πεξηβαιινληηθέο νξκόλεο (ελδνθξηληθνί δηαηαξάθηεο) είλαη ελώζεηο πνπ κηκνύληαη ηε βηνινγηθή δξάζε ησλ ελδνγελώλ νξκνλώλ ή γεληθά δηαηαξάζζνπλ ην νξκνληθό ζύζηεκα. Μπνξεί λα πξόθεηηαη γηα θπζηθέο ελώζεηο πνπ ζπλαληάκε ζηα θπηά ή γηα βηνκεραληθά ρεκηθά κε έλα επξύ θάζκα ρξήζεσλ. Καη ηα δύν είδε βξίζθνληαη ζην πεξηβάιινλ, εμνύ θαη ε νλνκαζία. Σπγθεθξηκέλα, ηα μελν-νηζηξνγόλα απνηεινύληαη από πνιιά δηαθνξεηηθά ρεκηθά θαη νη επηπηώζεηο ηνπο ζπρλά πεξηγξάθνληαη σο «νηζηξνγνληθόηεηα». Όια δηαζέηνπλ νηζηξνγνλν-κηκεηηθέο ηδηόηεηεο ζε έλα βαζκό θαη είλαη ην είδνο ησλ ελδνθξηληθώλ δηαηαξαθηώλ πνπ έρεη κειεηεζεί πεξηζζόηεξν απ όια ηα ππόινηπα (Safe θ.ά. 2001). Η αλζξώπηλε έθζεζε ζηα μελν-νηζηξνγόλα απνηειεί δήηεκα πγείαο, γηαηί νη νπζίεο απηέο κπνξνύλ λα δηαηαξάμνπλ ηα θπζηθά νηζηξνγόλα θαη λα έρνπλ δπζκελείο επηπηώζεηο γηα ηελ πγεία. Απηό καο έγηλε γλσζηό κε έλα ηξαγηθό παξάδεηγκα, όπνπ ρνξεγήζεθε έλα μελν-νηζηξνγόλν σο θάξκαθν θαηά ηεο απνβνιήο, ζε πεξίπνπ 8 εθαηνκκύξηα έγθπεο γπλαίθεο παγθνζκίσο, κεηαμύ ησλ δεθαεηηώλ 1940 θαη Η νπζία απηή, πνπ ιέγεηαη DES (δηαηζπινζηηιβνηζηξόιε), δηέζρηζε ηνλ πιαθνύληα θη επεξέαζε ηελ αλάπηπμε ηνπ εκβξύνπ. Μία από ηηο εθβάζεηο απηήο ηεο ηαηξηθήο παξέκβαζεο ήηαλ ε απμεκέλε εκθάληζε κηαο ζπάληαο κνξθήο θαξθίλνπ ζηηο λεαξέο γπλαίθεο, θάηη πνπ ηειηθά νδήγεζε ζηε δηαθνπή ηεο ζπληαγνγξάθεζεο ηνπ DES. Άιιν έλα θαηλόκελν πνπ παξαηεξήζεθε ήηαλ ν απμεκέλνο θίλδπλνο γηα θαξθίλν ηνπ καζηνύ ζε γπλαίθεο άλσ ησλ 40 εηώλ, πνπ σο έκβξπα είραλ εθηεζεί ζε απηή ηε ρεκηθή νπζία. Είλαη πηζαλό, αθόκε θαη ηα εγγόληα ησλ κεηέξσλ πνπ έιαβαλ DES, λα δηαηξέρνπλ πςειό θίλδπλν γηα θαξθίλν, θαζώο απηό δείρλνπλ ηα πεηξάκαηα πνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζε δώα (Newbold θ.ά 2006). Μηθξέο δόζεηο - ζεκαληηθέο επηπηώζεηο Εθείλν πνπ γλσξίδνπκε γηα ηηο πεξηβαιινληηθέο νξκόλεο είλαη ε κε κνλνηνληθή θακπύιε δόζεο-απόθξηζεο. Απηό ζεκαίλεη όηη ζε ρακειέο δόζεηο, ηέηνηεο ελώζεηο έρνπλ θάπνηα επίδξαζε, όκσο όηαλ ε ζπγθέληξσζε απμάλεηαη, ε ζπγθεθξηκέλε επίδξαζε κεηώλεηαη θαη κπνξεί λα εκθαληζηεί θάπνηα άιιε ή, αθόκε, λα παξαηεξεζεί θάπνηα αληίζεηε (έλα παξάδεηγκα είλαη ε ηακνμηθαίλε, κηα νπζία πνπ ρνξεγείηαη γηα ηνλ θαξθίλν ηνπ καζηνύ, ε νπνία ζε κηθξέο δόζεηο εληζρύεη ηελ αλάπηπμε ηνπ θπηηαξηθνύ όγθνπ, ελώ ζε πςειόηεξεο ζπγθεληξώζεηο ηελ αλαζηέιιεη). Η ηδηόηεηα απηή αληηηίζεηαη ζηελ αξρή ηνπ Παξάθειζνπ πνπ ππνζηεξίδεη όηη νη πςειέο ζπγθεληξώζεηο απμάλνπλ ηηο επηπηώζεηο (Myers θ.ά., ππό έθδνζε). 5

6 Τν μελν-νηζηξνγόλν πνπ έρεη κειεηεζεί εθηελώο είλαη ε δηζθαηλόιε Α. Γλσζηή θαη σο BPA, ρξεζηκνπνηείηαη ζηε ζπζθεπαζία ηξνθίκσλ θαη κπνξεί λα κεηαθεξζεί από ηε ζπζθεπαζία ζην ηξόθηκν. Οη νηζηξνγνληθέο ηδηόηεηεο ηεο BPA είλαη γλσζηέο από ηε δεθαεηία ηνπ 1930, ηόηε πνπ γίλνληαλ έξεπλεο γηα ηελ θαξκαθνινγηθή ηεο ρξήζε. Από ηα 1950, ε BPA ρξεζηκνπνηείηαη σο κνλνκεξέο γηα ηα πνιπαλζξαθηθά πιαζηηθά θαη ηηο επνμεηδηθέο ξεηίλεο πνπ βξίζθνληαη ζηα κεηαιιηθά δνρεία ησλ ηξνθίκσλ θαη ησλ πνηώλ. Τα ηειεπηαία ρξόληα, έρνπλ εληαηηθνπνηεζεί νη ζπδεηήζεηο γηα ην πόζν αζθαιήο είλαη ε ρξήζε ηεο BPA, ηδηαίηεξα εμαηηίαο ηεο ύπαξμεο ηεο BPA ζηηο πνιπαλζξαθηθέο παηδηθέο θηάιεο, γεγνλόο πνπ εθζέηεη ηα βξέθε ζε ρακειέο δόζεηο ηεο ζπγθεθξηκέλεο νπζίαο. Ο Καλαδάο ήηαλ ε πξώηε ρώξα πνπ απαγόξεπζε ηα παηδηθά πξντόληα πνπ πεξηέρνπλ δηζθαηλόιε Α. Σήκεξα, ε BPA ρξεζηκνπνηείηαη θπξίσο γηα ηελ θαηαζθεπή CD θαη DVD θαη απνηειεί ρεκηθή νπζία πςεινύ όγθνπ παξαγσγήο, κε πεξηζζόηεξα από 4 εθαηνκκύξηα ηόλνπο παγθόζκηα εηήζηα παξαγσγή γηα ην 2006 (Senjen θαη Azoulay 2008). Λόγσ ηεο επξείαο ηεο ρξήζεο, ν άλζξσπνο βξίζθεηαη ζπλερώο εθηεζεηκέλνο ζηε BPA, όκσο νη καθξνρξόληεο επηπηώζεηο ηεο ζηελ πγεία δελ είλαη γλσζηέο. Μία κειέηε ζηηο ΗΠΑ, ε Εζληθή Μειέηε γηα ηελ Υγεία θαη ηε Δηαηξνθή (NHANES), δηαζέηεη κηα ηεξάζηηα βάζε δεδνκέλσλ κε ζηνηρεία γηα ηελ πγεία θαη ην ζσκαηηθό θνξηίν ηνπ ακεξηθαληθνύ πιεζπζκνύ. Πξόζθαηα, κηα έξεπλα πνπ ρξεζηκνπνίεζε απηά ηα ζηνηρεία, δεκνζηεύηεθε ζην πεξηνδηθό ηεο Ακεξηθαληθήο Ιαηξηθήο Εηαηξίαο (Lang, Galloway θ.ά. 2008). Σηε κειέηε NHANES, νη ζπκκεηέρνληεο ξσηήζεθαλ αλ πάζρνπλ από θάπνηα αζζέλεηα. Ο Lang θαη νη ζπλεξγάηεο ηνπ, πνπ πξαγκαηνπνίεζαλ ηε κειέηε, ζπζρέηηζαλ ζηαηηζηηθά ηελ απάληεζε λαη/όρη κε ηα επίπεδα ηεο BPA πνπ βξέζεθαλ ζηα νύξα ησλ ζπκκεηερόλησλ, θάηη πνπ απνηειεί έλα θαιό κέηξν γηα ην ζσκαηηθό θνξηίν ηνπ αηόκνπ ιόγσ ηεο BPA (Σρήκα 3). Τα επξήκαηα ήηαλ εθπιεθηηθά: νη ζπκκεηέρνληεο πνπ έπαζραλ από θαξδηαγγεηαθέο/ θαξδηαθέο παζήζεηο είραλ πνιύ πςειόηεξα επίπεδα ζσκαηηθνύ θνξηίνπ ιόγσ BPA απ όηη νη πγηείο ζπκκεηέρνληεο. Η ίδηα ζπζρέηηζε επηβεβαηώζεθε θαη γηα ηνπο δηαβεηηθνύο αζζελείο, νη νπνίνη είραλ επίζεο πνιύ πςειόηεξα επίπεδα BPA. Γηα άιιεο αζζέλεηεο, όπσο ν θαξθίλνο, δε βξέζεθε θάπνηα ζπζρέηηζε κε ηα επίπεδα BPA. Τα παξαπάλσ απνηειέζκαηα είλαη ηδηαίηεξα αμηόινγα, γηαηί αθνξνύλ ηελ πξώηε επηδεκηνινγηθή κειέηε γηα BPA πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ζε κεγάιν δείγκα πιεζπζκνύ. Αμίδεη λα ζεκεησζεί όηη δε θαίλεηαη λα ππάξρεη θάπνην αίηην. Ωζηόζν, ε έθζεζε ζηε BPA ππεξηζρύεη ζηνλ ακεξηθαληθό πιεζπζκό, κε αληρλεύζηκα επίπεδα πνπ θηάλνπλ ην 93%. Ταπηόρξνλα, πάλσ από ην 8% ησλ θαηνίθσλ ηεο Ακεξηθήο είλαη δηαβεηηθνί. Η κειέηε απηή ππνδεηθλύεη κηα πηζαλή ζύλδεζε κεηαμύ ηεο πςειήο έθζεζεο θαη ηεο ύπαξμεο ηεο αζζέλεηαο θη επηδηώθεη ηελ εύξεζε πηζαλώλ αηηηώλ. Δλδηαθέξνλ παξνπζηάδεη ην γεγνλόο όηη ηόζν ν δηαβήηεο, όζν θαη νη θαξδηαγγεηαθέο παζήζεηο αλαπηύζζνληαη από ηελ ίδηα ππνθιηληθή πάζεζε, γλσζηή σο «κεηαβνιηθό ζύλδξνκν» ή «ζύλδξνκν αληίζηαζεο ζηελ ηλζνπιίλε» (Σρήκα 4). Η ηλζνπιίλε είλαη κία νξκόλε ηνπ ζώκαηνο πνπ ξπζκίδεη ηα επίπεδα ζαθράξνπ ζην αίκα θαη ν ξόινο ηεο είλαη θαζνξηζηηθόο ζηε ξύζκηζε ηνπ ελεξγεηαθνύ κεηαβνιηζκνύ. Εάλ ην ζώκα δελ θαηαθέξεη λα ξπζκίζεη ηα επίπεδα ηεο ηλζνπιίλεο, κπνξεί λα αλαπηπρζεί αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε. 6

7 Πάζεζε Αξζξίηηδα Καξθίλνο Καξδηαγγεηαθέο παζήζεηο Σηεζάγρε Σηεθαληαία θαξδηαθή λόζνο Έκθξαγκα Γηαβήηεο Ηπαηηθή λόζνο Αλαπλεπζηηθέο παζήζεηο Άζζκα Βξνγρίηηδα ή εκθύζεκα Δγθεθαιηθό Παζήζεηο ζπξενεηδνύο Δηάγλσζε Αλαθεξζείζα O Με αλαθεξζείζα Σρήκα 3: Δθηηκώκελε κέζε ζπγθέληξσζε ηεο BPA, ζε ζρέζε κε ηηο αλαθεξόκελεο αζζέλεηεο θαη παζήζεηο. Οη ππνινγηζκνί έρνπλ γίλεη βάζεη ειηθίαο θαη θύινπ. Οη κπάξεο ζθάικαηνο δείρλνπλ 95% δηαζηήκαηα εκπηζηνζύλεο (από Lang, Galloway θ.ά. 2008). 7

8 Σρήκα 4: Αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε. Η απνηπρία ησλ θπηηάξσλ-ζηόρσλ ηεο ηλζνπιίλεο λα αληαπνθξηζνύλ ζηα εξεζίζκαηα ηεο ηλζνπιίλεο ζην αίκα κπνξεί λα εκθαληζηεί ζε πνιιέο αζζέλεηεο (θόθθηλνο θύθινο). Ο πνξηνθαιί θύθινο δείρλεη ζπκπηώκαηα ηνπ κεηαβνιηθνύ ζπλδξόκνπ (από Biddinger θαη Kahn 2006). Τα πεηξάκαηα πνπ έγηλαλ ζε δώα έδεημαλ όηη ε BPA κπνξεί πξάγκαηη λα νδεγήζεη ζε αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε (Alonso-Magdalena, Morimoto θ.ά. 2006). Σε αξζεληθά ελήιηθα πνληίθηα ρνξεγήζεθε είηε κία κόλν δόζε BPA πνπ ήηαλ ζην έλα πέκπην ηεο Αλεθηήο Ηκεξήζηαο Λήςεο (TDI) ηνπ Οξγαληζκνύ Τξνθίκσλ θαη Φαξκάθσλ (FDA), ή κία κόλν δόζε νηζηξαδηόιεο κε ζπγθέληξσζε ίδηα κε ηεο BPA. Μεηξήζεθαλ ηα επίπεδα ηλζνπιίλεο ζην αίκα ησλ δώσλ θαη δηαπηζηώζεθε όηη ηα δώα ζηα νπνία ρνξεγήζεθε νηζηξαδηόιε ή BPA παξνπζίαζαλ αμηνζεκείσηε θαη ζηαηηζηηθά ζπνπδαία αύμεζε ησλ επηπέδσλ απηώλ, ζε αληίζεζε κε ηα ππόινηπα δώα («Όρεκα») (Σρήκα 5). Όηαλ ε αγσγή ιάκβαλε ρώξα γηα 4 ζπλερόκελεο κέξεο, ηα δώα απνθηνύζαλ αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε. 8 Σρήκα 5: Σε αξζεληθά ελήιηθα ηξσθηηθά ρνξεγήζεθε κία κόλν δόζε BPA ή νηζηξαδηόιεο (E2). Σε ζρέζε

9 κε ηνπο ειέγρνπο («όρεκα»), θαη νη δπν αγσγέο αύμεζαλ ζεκαληηθά ηα επίπεδα ηλζνπιίλεο ζην αίκα (=πιάζκα). Όηαλ ε αγσγή επαλαιακβάλνληαλ γηα 4 ζπλερόκελεο κέξεο, ηα δώα απνθηνύζαλ αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε (από ηνπο Alonso- Magdalena θ.ά 2006). Από ηα πεηξάκαηα θαίλεηαη όηη ε BPA είλαη έλα ηζρπξό μελν-νηζηξνγόλν. Μπνξεί λα πξνθαιέζεη νξηζκέλεο από ηηο επηπηώζεηο πνπ πξνθαιεί ε θπζηθή νξκόλε νηζηξαδηόιε, ζηα ίδηα επίπεδα ζπγθέληξσζεο. Τν εύξεκα απηό είλαη πνιύ ζνβαξό γηα ηε δεκόζηα πγεία. Η BPA επεξεάδεη ηελ παρπζαξθία Πξνζηαηεπηηθέο νξκόλεο Σήκεξα, πεξίπνπ 60 εθαηνκκύξηα Ακεξηθαλνί είλαη παρύζαξθνη, πνπ ζεκαίλεη όηη έρνπλ δείθηε κάδαο ζώκαηνο (BMI) πάλσ από 30. Πεξίπνπ ην έλα ηξίην ηνπ ακεξηθαληθνύ πιεζπζκνύ, ή ηα 100 εθαηνκκύξηα, είλαη ππέξβαξνη (BMI>25). Σηηο κέξεο καο, ε παρπζαξθία απνηειεί έλα από ηα πην επηηαθηηθά δεηήκαηα γηα ηε δεκόζηα πγεία, όζνλ αθνξά ηελ πξόιεςε θαη ηε δηαρείξηζε. Τα αίηηα ηεο παρπζαξθίαο είλαη πνιιά. Εθηόο από ηελ θαθή δηαηξνθή θαη ηελ έιιεηςε άζθεζεο, νη ρεκηθνί ξύπνη ζεσξνύληαη επίζεο πηζαλό αίηην παρπζαξθίαο. Η BPA είλαη κία από ηηο νπζίεο πνπ έρνπλ νλνκαζηεί «παρπζαξθνγόλεο» (obesogen). Παξαθάησ ζα δνύκε άιιε κηα κειέηε πνπ εμέηαζε ην ξόιν ηεο BPA ζηελ απειεπζέξσζε αδηπνλεθηίλεο. Η αδηπνλεθηίλε είλαη κία ελδνγελήο νξκόλε πνπ ζπζρεηίδεηαη αξλεηηθά κε ηα επίπεδα ηλζνπιίλεο θαη ιίπνπο ζην ζώκα, ζηνπο ελήιηθεο. Απνηειεί αληηζηαζκηζηηθό παξάγνληα ηεο ηλζνπιίλεο. Σηε κειέηε απηή, ν αλζξώπηλνο ιηπώδεο ηζηόο ιήθζεθε κε επέκβαζε θνηιηαθήο ζκίθξπλζεο (π.ρ. θνηιηνπιαζηηθή) θαη αλαπηύρζεθε σο θπηηαξνθαιιηέξγεηα. Σηα θύηηαξα ρνξεγήζεθε είηε BPA ή νηζηξαδηόιε, ζε δηαθνξεηηθέο ζπγθεληξώζεηο θαη ε αμηνινγήζεθε ε απειεπζέξσζε αδηπνλεθηίλεο ζε απηά (Σρήκα 6). Σρήκα 6: Η απειεπζέξσζε ηεο νξκόλεο αδηπνλεθηίλεο από ηνλ αλζξώπηλν ιηπώδε ηζηό, σο απόθξηζε ζηε ρνξήγεζε BPA ή νηζηξαδηόιεο (E2). Σε ρακειέο δόζεηο, νη BPA θαη E2 ειαηηώλνπλ ηελ απειεπζέξσζε αδηπνλεθηίλεο κε έλα ζηαηηζηηθά ζπνπδαίν ηξόπν (ζεκεηώλεηαη κε *), ελώ ζε πςειέο δόζεηο όρη (από ηνλ Hugo θ.ά. 2008). 9

10 Οη ρακειέο δόζεηο ησλ BPA θαη E2 κείσζαλ ζεκαληηθά ηελ απειεπζέξσζε αδηπνλεθηίλεο, ελώ νη πςειέο δόζεηο ηνπο δελ είραλ ην ίδην απνηέιεζκα. Μάιηζηα, ε ρνξήγεζε BPA εκπόδηζε ηελ απειεπζέξσζε αδηπνλεθηίλεο, κε δόζε 100 θνξέο κηθξόηεξε ηνπ ηξέρνληνο κέζνπ όξνπ ηνπ ζσκαηηθνύ θνξηίνπ ελόο Ακεξηθαλνύ. Σε κεγαιύηεξεο δόζεηο, ε BPA δελ επεξέαδε ηα επίπεδα αδηπνλεθηίλεο, δείρλνληαο έηζη όηη νη ρακειέο δόζεηο έρνπλ κεγαιύηεξε ζεκαζία από ηηο πςειέο θαη όηη ηα απνηειέζκαηα ρνξήγεζεο πςειώλ θαη ρακειώλ δόζεσλ δελ είλαη θαηάιιεια γηα ηηο πεξηβαιινληηθέο νξκόλεο κε ηέηνηεο ηδηόηεηεο. Τα επξήκαηα είλαη ζεκαληηθά γηαηί: (1) Οη άλζξσπνη είλαη ηδηαίηεξα εθηεζεηκέλνη ζηε BPA, κε δόζεηο πνπ κπνξνύλ λα έρνπλ δπζκελείο επηπηώζεηο ζηηο θπηηαξηθέο ζεηξέο ησλ δώσλ θαη ησλ αλζξώπσλ. (2) Η αδηπνλεθηίλε ζηαδηαθά κεηώλεηαη ζηνπο παρύζαξθνπο θαη ηα ρακειά επίπεδα αδηπνλεθηίλεο είλαη επηθίλδπλα γηα ηελ αλάπηπμε ηεο αληίζηαζεο ζηελ ηλζνπιίλε, κε απνηέιεζκα ηνλ δηαβήηε ηύπνπ 2 θαη ηελ παρπζαξθία. (3) Η απμεκέλε παρπζαξθία ελδέρεηαη λα ζπλδέεηαη κε ηελ έθζεζε ζηελ πεξηβαιινληηθή κόιπλζε, π.ρ. ζηελ BPA θαη κε άιια μελν-νηζηξνγόλα (DES). Απηό έδεημαλ πεηξάκαηα πνπ έγηλαλ ζε δώα. Σπλνςίδνληαο, ππάξρνπλ πνιιά επηζηεκνληθά ζηνηρεία πνπ θαλεξώλνπλ όηη ε επξεία έθζεζε ηνπ αλζξώπνπ ζηελ BPA, ζηα ζεκεξηλά επίπεδα, κπνξεί λα απνηειεί αηηία πνιιώλ παζήζεσλ πνπ παξαηεξνύληαη ζηνπο αλζξώπνπο (Πίλαθαο 2). Πίλαθαο 2: Δπηπηώζεηο πνπ παξαηεξήζεθαλ ζε δώα πνπ εθηέζεθαλ ζε ρακειέο δόζεηο BPA θαη παξαιιειηζκόο κε ηηο ηξέρνπζεο ηάζεηο πνπ παξαηεξνύληαη ζηελ αλζξώπηλε πγεία (από ηνλ vom Saal 2009). Δπηπηώζεηο ηεο BPA ζε πνληίθηα Υπεξπιαζία ηνπ πξνζηάηε θαη θαξθίλνο Υπεξπιαζία ησλ καζηώλ θαη θαξθίλνο Με θπζηνινγηθή νπξήζξα/ απόθξαμε Μείσζε ζπέξκαηνο Πξόσξε εθεβεία ζηηο γπλαίθεο Κύζηεο ηεο σνζήθεο/ ίλσκα κήηξαο Με θπζηνινγηθά ρξσκνζώκαηα σνθπηηάξσλ Αύμεζε ζσκαηηθνύ βάξνπο Αληίζηαζε ζηελ ηλζνπιίλε Υπεξδξαζηεξηόηεηα/ πξνβιήκαηα εθκάζεζεο Με θπζηνινγηθή ζπκπεξηθνξά ζην παηρλίδη Με θπζηνινγηθή θνηλσληθνζεμνπαιηθή ζπκπεξηθνξά Καξθίλνο Αξζεληθό θαη ζειπθό αλαπαξαγσγηθό ζύζηεκα Μεηαβνιηθέο παζήζεηο Δγθέθαινο θαη ζπκπεξηθνξά 10 Τάζεηο ηεο αλζξώπηλεο πγείαο Αύμεζε ηνπ θαξθίλνπ ηνπ πξνζηάηε Αύμεζε ηνπ θαξθίλνπ ηνπ καζηνύ Υπνζπαδίαζε Μείσζε ζπέξκαηνο Πξόσξε ζεμνπαιηθή σξίκαλζε PCOS/ ίλσκα κήηξαο Απνβνιή Αύμεζε παρπζαξθίαο Γηαβήηεο ηύπνπ 2 ADHD (δηαηαξαρή ειαηησκαηηθήο πξνζνρήο κε ππεξθηλεηηθόηεηα) Απηηζκόο

11 Χεκηθά θαη ηνμηθά κίγκαηα Σηηο κέξεο καο, ρξεζηκνπνηνύληαη πάλσ από ζπλζεηηθά βηνκεραληθά ρεκηθά θαη παξάγνληαη πάλσ από ρεκηθά πνπ μεπεξλνύλ ην 1 εθαηνκκύξην lbs αλά έηνο ζηηο ΗΠΑ. Μόλν γηα κεξηθά από απηά έρεη γίλεη ηνμηθνινγηθόο έιεγρνο (Guyton, Kyle θ.ά. 2008). Άξα, νη άλζξσπνη εθηίζεληαη ζε ζύλζεηα κίγκαηα ρεκηθώλ, νη ηνμηθέο ηδηόηεηεο πνιιώλ εθ ησλ νπνίσλ κάο είλαη άγλσζηεο. Τν 2002, δεκνζηεύηεθε κηα πνιύ αμηόινγε κειέηε πνπ αθνξνύζε ην ηνμηθό δπλακηθό ησλ ρεκηθώλ κηγκάησλ. Οη εξεπλεηέο ηνπ Παλεπηζηεκίνπ ηνπ Λνλδίλνπ εμέηαζαλ ηελ ηθαλόηεηα 8 μελν-νηζηξνγόλσλ λα κηκνύληαη ηηο βηνινγηθέο επηπηώζεηο ηεο θπζηθήο νξκόλεο νηζηξνγόλνπ (νηζηξνγνληθόηεηα), in vitro, κε ηε ρξήζε θπηηάξσλ δύκεο (Silva θ.ά. 2002). Όηαλ ηα μελν-νηζηξνγόλα εμεηάζζεθαλ ρσξηζηά ζε ρακειέο ζπγθεληξώζεηο, ε «νηζηξνγνληθόηεηα» ήηαλ πνιύ ρακειή ή κε αληρλεύζηκε. Εάλ απηέο νη 8 νπζίεο ήηαλ όιεο παξνύζεο ζε έλα κίγκα ζε απηέο ηηο ρακειέο ζπγθεληξώζεηο, ζα πεξηκέλακε λα έρνπλ όιεο καδί θάπνηεο επίζεο αζζελείο επηπηώζεηο. Ελ ηνύηνηο, όηαλ δνθηκάζηεθε ζηελ πξάμε, ην κίγκα ησλ 8 απηώλ μελν-νηζηξνγόλσλ ζε ρακειή δόζε είρε έληνλεο επηπηώζεηο, πνιύ πην πάλσ από εθείλεο πνπ αλακέλνληαλ από ηηο αληηδξάζεηο ησλ κεκνλσκέλσλ νπζηώλ. Απηό καο δείρλεη όηη γηα λα αμηνινγήζνπκε ζσζηά ηνλ θίλδπλν ησλ ρεκηθώλ, πξέπεη λα ιάβνπκε ππόςε ην πεξηβάιινλ ζην νπνίν νη άλζξσπνη εθηίζεληαη ζε απηά, θαη όρη κόλν ηηο κεκνλσκέλεο νπζίεο. Τν δήηεκα ηεο ηνμηθόηεηαο ησλ κηγκάησλ κειεηήζεθε θαη ζηα δώα. Είλαη γλσζηό όηη κίγκαηα ρεκηθώλ πνπ έρνπλ παξόκνηα δξάζε κπνξνύλ λα έρνπλ εληνλόηεξεο επηπηώζεηο από ηελ θάζε κηα νπζία μερσξηζηά ζηηο ίδηεο ζπγθεληξώζεηο. Γηα παξάδεηγκα, ηα αξζεληθά πνληίθηα ζπλήζσο δελ έρνπλ ζειέο. Όηαλ ηα πνληίθηα πνπ θπνθνξνύλ εθηίζεληαη ζε ζπγθεθξηκέλεο νπζίεο, νη αξζεληθνί γόλνη ηνπο κπνξεί λα γελλεζνύλ κε ζειέο κηα έλδεημε απν-αξξελνπνίεζεο ή κεησκέλεο αξξελσπόηεηαο εμαηηίαο απηώλ ησλ ρεκηθώλ πνπ έρνπλ θη άιιεο επηπηώζεηο. Η αλάπηπμε νξηζκέλσλ ζειώλ νθείιεηαη ζε ζπγθεθξηκέλεο νπζίεο θη εληζρύεηαη κε ηηο πςειόηεξεο δόζεηο ή κε ηα κίγκαηα απηώλ ησλ νπζηώλ. Γηα παξάδεηγκα, κηα νκάδα πιαζηηθώλ πξνζζεηηθώλ πνπ ιέγνληαη θζαιηθέο ελώζεηο έρνπλ απηό ην απνηέιεζκα (Howdeshell, 2007 #1857). Η έθζεζε ηνπ εκβξύνπ ωο αθεηεξία γηα ηηο ρξόληεο παζήζεηο ηωλ ελειίθωλ Τν αλζξώπηλν έκβξπν είλαη ηδηαίηεξα επαίζζεην ζηηο ρεκηθέο επηξξνέο. Σηε δηάξθεηα ηεο αλάπηπμεο ησλ νξγάλσλ, νη δηαηξνθηθέο ειιείςεηο θαη ε έθζεζε ζε ελδνθξηληθνύο δηαηαξάθηεο κπνξνύλ λα έρνπλ κόληκεο αξλεηηθέο επηπηώζεηο, γηα παξάδεηγκα ζηελ θαξδηά, ηνλ εγθέθαιν θαη ηα όξγαλα αλαπαξαγσγήο. Οη πεξηβαιινληηθέο νξκόλεο πηζηεύεηαη όηη «επαλαπξνγξακκαηίδνπλ» ζεκαληηθέο ζσκαηηθέο ιεηηνπξγίεο ζηνλ αλαπηπζζόκελν άλζξσπν, όπσο είλαη ε αλνζνπνηεηηθή απόθξηζε θαη ε απνζήθεπζε ιίπνπο. Από ην ζπλζεηηθό νηζηξνγόλν DES (δηαηζπινζηηιβνηζηξόιε), πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε γηα θαξκαθεπηηθνύο ζθνπνύο ζηε δηάξθεηα ησλ δεθαεηηώλ 1940 έσο 1970, γλσξίδνπκε όηη ε έθζεζε ηνπ εκβξύνπ ζε απηό κπνξεί λα έρεη βιαβεξέο ζπλέπεηεο ζηε κεηέπεηηα ελήιηθε δσή ηνπ. Τν DES κάο έδσζε έλα θαιό, αλ θαη πνιύ ηξαγηθό, παξάδεηγκα, όπνπ ζε 11

12 έγθπεο γπλαίθεο ρνξεγήζεθαλ δόζεηο μελν-νηζηξνγόλνπ, ηνπ νπνίνπ νη επηπηώζεηο επεξέαζαλ γηνπο, θόξεο θαη εγγόληα. Είλαη, κάιηζηα, ε κνλαδηθή κειέηε γηα ηελ έθζεζε ηνπ αλζξώπνπ ζε μελν-νηζηξνγόλα, πνπ πξαγκαηνπνηήζεθε ζηε δηάξθεηα απηήο ηεο πεξηόδνπ. Γηα ηηο γπλαίθεο πνπ εθηέζεθαλ ζην DES σο έκβξπα, ππάξρεη απμεκέλνο θίλδπλνο εκθάληζεο νξηζκέλσλ ηαηξηθώλ παζήζεσλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ θαξθίλνπ ηνπ καζηνύ. Τα πνληίθηα πνπ έιαβαλ κηθξέο δόζεηο DES in utero (ελδνκήηξηα), κεγαιώλνληαο έγηλαλ παρύζαξθα (Φσηνγξαθία) (Newbold, Padilla-Banks θ.ά. 2007). Φσηνγξαθία: Γύν γελεηηθά παλνκνηόηππα πνληίθηα, ίδηαο ειηθίαο, πνπ έηξσγαλ ην ίδην θαγεηό, αζθνύληαλ ην ίδην θαη ιάκβαλαλ ηελ ίδηα αγσγή. Η δηαθνξά ηνπο είλαη όηη ε κεηέξα ηνπ ελόο εθηέζεθε ζε ρακειέο δόζεηο ζπλζεηηθνύ νηζηξνγόλνπ DES ζηε δηάξθεηα ηεο εγθπκνζύλεο. Τν δών απηό, όηαλ ελειηθηώζεθε έγηλε παρύζαξθν (από Newbold θ.ά. 2007). Καξθίλνο ηνπ καζηνύ Έλαο ζηνπο δέθα θαξθίλνπο πνπ δηαγηγλώζθνληαη θάζε ρξόλν παγθνζκίσο είλαη ν θαξθίλνο ηνπ καζηνύ θαη είλαη ν πην ζπρλά εκθαληδόκελνο θαξθίλνο ζηηο γπλαίθεο, ηόζν ζηηο αλαπηπζζόκελεο, όζν θαη ζηηο αλεπηπγκέλεο ρώξεο. Απνηειεί, επίζεο, ηε βαζηθόηεξε αηηία ζαλάηνπ από θαξθίλν ζηηο γπλαίθεο παγθνζκίσο θαη ε ζπρλόηεηά ηνπ νινέλα θαη απμάλεηαη. Σηηο ΗΠΑ, κεηαμύ ησλ δεθαεηηώλ 1970 θαη 1990 παξνπζηάζηεθε αύμεζε 40% (Brody θαη Rudel 2003). Οη πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο παίδνπλ ζεκαληηθόηεξν ξόιν από ηνπο γελεηηθνύο θαη νη άληξεο κπνξνύλ επίζεο λα εκθαλίζνπλ θαξθίλν ηνπ καζηνύ. Τα άηνκα πνπ πάζρνπλ από θαξθίλν ηνπ καζηνύ έρνπλ πςειόηεξα επίπεδα πεξηβαιινληηθώλ ξύπσλ ζηνλ καζηηθό ηνπο ηζηό. Γη απηό ην ιόγν, ηα κίγκαηα πεξηβαιινληηθώλ ξύπσλ έρνπλ ζπλδεζεί κε ηελ αλάπηπμε ηνπ θαξθίλνπ ηνπ καζηνύ (Ibarluzea, Fernandez θ.ά. 2004). Οη γπλαίθεο πνπ σο έκβξπα εθηέζεθαλ ζην μελννηζηξνγόλν DES δηαηξέρνπλ πνιύ κεγαιύηεξν θίλδπλν εκθάληζεο θαξθίλνπ ηνπ καζηνύ από ηηο γπλαίθεο πνπ δελ έρνπλ εθηεζεί ζε απηό ην μελν-νηζηξνγόλν (Σρήκα 7) (Palmer, Wise θ.ά. 2006). 12

13 Σρήκα 7: Οη γπλαίθεο δηαηξέρνπλ κεγαιύηεξν θίλδπλν εκθάληζεο θαξθίλνπ ηνπ καζηνύ κεηά ηελ ειηθία ησλ 40, εάλ σο έκβξπα είραλ εθηεζεί ζην DES, έλα ζπλζεηηθό νηζηξνγόλν πνπ ρνξεγήζεθε σο θάξκαθν εγθπκνζύλεο (από ηνλ Palmer θ.ά. 2006) Η νηζηξνγνληθόηεηα ηωλ κεηαιιηθώλ λεξώλ θαη ηωλ πιηθώλ ζπζθεπαζίαο Τνλ ηειεπηαίν ρξόλν, δεκνζηεύζεθαλ ηνπιάρηζηνλ ηξεηο κειέηεο γηα ηε ζπλνιηθή νηζηξνγνληθόηεηα ησλ κεηαιιηθώλ λεξώλ πνπ δηαηίζεληαη ζην εκπόξην (Pinto θαη Reali 2008). Γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ησλ κειεηώλ απηώλ, ιήθζεθαλ δείγκαηα από ηε ιηαληθή αγνξά ηεο Γεξκαλίαο, ηεο Ιηαιίαο θαη ησλ ΗΠΑ αληίζηνηρα. Τα λεξά αλαιύζεθαλ κε δηαθνξεηηθά ζπζηήκαηα, όια in vitro (δει. ζε δνθηκαζηηθνύο ζσιήλεο). Όια ηα δείγκαηα ραξαθηεξίζηεθαλ νηζηξνγνληθά, αιιά κε δηαθνξεηηθό βαζκό νηζηξνγνληθόηεηαο. Μία κειέηε αλέιπζε επηπιένλ λεξά ηεο ίδηαο εηαηξίαο, πνπ ήηαλ όκσο ζπζθεπαζκέλα κε δηαθνξεηηθά πιηθά (γπαιί, PET (ηεξεθζαιηθό πνιπαηζπιέλην) θαη/ή επηρξηζκέλν ραξηόλη). Η ζύγθξηζε όισλ ησλ ζπζθεπαζηώλ, κε όια ηα αλαιπηηθά ζηνηρεία πνπ ππήξραλ δηαζέζηκα (αλαιύζεθαλ πάλσ από 600 δείγκαηα από γπαιί θαη PET, πάλσ από 130 δείγκαηα επηρξηζκέλνπ ραξηνληνύ) έδεημε όηη ηα λεξά ζηηο γπάιηλεο ζπζθεπαζίεο είραλ ηε κηθξόηεξε νηζηξνγνληθόηεηα, ελώ ηα πιαζηηθνπνηεκέλα ραξηνθηβώηηα είραλ ηε κεγαιύηεξε (Σρήκα 8). Η νηζηξνγνληθόηεηα ησλ κεηαιιηθώλ λεξώλ κπνξεί λα είλαη απνηέιεζκα είηε ηεο κεηαλάζηεπζεο ησλ ρεκηθώλ από ηε ζπζθεπαζία, πνπ ζεκαίλεη όηη ε κόιπλζε ππάξρεη πξηλ ην γέκηζκα από ηελ πεγή, ή λα είλαη απνηέιεζκα ησλ ζπλζεθώλ απνζήθεπζεο πξηλ ην γέκηζκα. Σρήκα 8: Η νηζηξνγνληθόηεηα ησλ κεηαιιηθώλ λεξώλ κε δηαθνξεηηθά είδε πιηθνύ ζπζθεπαζίαο. Η ζπλέπεηα ε κίκεζε ηεο θπζηθήο νξκόλεο νηζηξνγόλνπ κεηξηέηαη σο «ηζνδύλακα νηζηξνγόλνπ EEQ», θαη νλνκάδεηαη επίζεο νηζηξνγνληθόηεηα. Τα είδε ζπζθεπαζίαο πνπ αλαιύζεθαλ είλαη ην γπαιί, ην ηεξεθζαιηθό πνιπαηζπιέλην (PET) θαη ην επηρξηζκέλν (πιαζηηθνπνηεκέλν) ράξηηλν θνπηί. Σε όια ηα κεηαιιηθά λεξά, ε νηζηξνγνληθόηεηα 13

14 ήηαλ ηδηαίηεξα απμεκέλε ζηαηηζηηθά ζε ζρέζε κε ηνλ αξλεηηθό έιεγρν (NC) (από ηνπο Wagner θαη Oehlmann 2009). Σην δεύηεξν πείξακα, εμεηάζηεθε ε επίδξαζε ηνπ ίδηνπ ηνπ πιηθνύ ζπζθεπαζίαο ζηελ νηζηξνγνληθόηεηα. Γηα ην ιόγν απηό, πδξόβηα ζαιηγθάξηα ηνπνζεηήζεθαλ ζε γπάιηλα ή PET κπνπθάιηα ησλ ίδησλ εηαηξηώλ κεηαιιηθνύ λεξνύ. Η αλάπηπμε εκβξύσλ απνηειεί κία επαίζζεηε νηζηξνγνληθά παξάκεηξν ζε απηά ηα δώα. Έλαο ζεηηθόο έιεγρνο πνπ ρξεζηκνπνίεζε ζπλζεηηθά νηζηξνγόλα (αηζηλπινηζηξαδηόιε, EE2) έδεημε ζεκαληηθά απμεκέλε αλάπηπμε ηνπ εκβξύνπ ζε ζρέζε κε ηνλ αξλεηηθό έιεγρν (NC). Τν ίδην παξαηεξήζεθε, επίζεο, θαη ζηα ζαιηγθάξηα ησλ PET κπνπθαιηώλ, όρη όκσο θαη ζ εθείλα ησλ γπάιηλσλ (ζρήκα 9). Σρήκα 9: Η νηζηξνγνληθόηεηα ησλ πιηθώλ ζπζθεπαζίαο ηνπ κεηαιιηθνύ λεξνύ. Τα ζαιηγθάξηα πνπ δνύζαλ ζηα γπάιηλα ή ηα πιαζηηθά (PET) κπνπθάιηα εμεηάζζεθαλ κεηά από 8 εβδνκάδεο γηα ηνλ αξηζκό ησλ εκβξύσλ ηνπο. Ο ζεηηθόο έιεγρνο (EE2) είλαη έλα επξέσο ρξεζηκνπνηνύκελν μελν-νηζηξνγόλν. Ο αξηζκόο ησλ εκβξύσλ απμήζεθε ζεκαληηθά ζηνλ ζεηηθό έιεγρν θαη ζηα δώα ησλ ζπζθεπαζηώλ PET, ζε ζρέζε κε ηνλ αξλεηηθό έιεγρν (NC), όκσο δε ζπλέβε ην ίδην κε ηα ζαιηγθάξηα πνπ δνύζαλ ζην γπαιί. Απηό ζεκαίλεη όηη ην πιηθό ζπζθεπαζίαο απνηειεί πεγή νηζηξνγνληθόηεηαο γηα ην κεηαιιηθό λεξό (από ηνπο Wagner θαη Oehlmann 2009). Η ζπγθεθξηκέλε έξεπλα δείρλεη όηη ηα κεηαιιηθά λεξά δηαζέηνπλ δηαθνξεηηθά επίπεδα νηζηξνγνληθόηεηαο θαη όηη ε νηζηξνγνληθόηεηα εμαξηάηαη επίζεο από ην πιηθό ζπζθεπαζίαο πνπ ρξεζηκνπνηείηαη. Η ζπζθεπαζία PET απνηειεί πεγή νηζηξνγνληθώλ νπζηώλ. Τν επόκελν βήκα είλαη ε αλαγλώξηζε όισλ ησλ πεγώλ μελννηζηξνγόλσλ ζηα κεηαιιηθά λεξά, θαζώο θαη ηεο ζπκβνιήο ηνπο ζηε ζπλνιηθή νηζηξνγνληθόηεηα, αιιά θαη ησλ ρεκηθώλ ηνπο δνκώλ. Πην ζπγθεθξηκέλα, εθείλν πνπ καο ελδηαθέξεη είλαη ε ρεκηθή ηαπηόηεηα ησλ μελν-νηζηξνγόλσλ πνπ πξνέξρνληαη από ζπζθεπαζίεο PET. Γνλίδηα, ρεκηθνί ξύπνη θαη ρξόληεο παζήζεηο Γηα πνιύ θαηξό, ηα γνλίδηα ζεσξνύληαλ ν βαζηθόο παξάγνληαο πνπ θαζόξηδε ηελ αλάπηπμε ησλ θιεξνλνκηθώλ ρξόλησλ παζήζεσλ. Σήκεξα, είλαη πιένλ ζαθέο όηη νη πεξηβαιινληηθέο επηξξνέο (ηξνθή, αέξαο, λεξό, θνηλσληθνί παξάγνληεο θιπ.) θαζνξίδνπλ ζε κεγαιύηεξν βαζκό ηελ αλάπηπμε ή όρη κηαο αζζέλεηαο. Τν πην αμηνζεκείσην είλαη όηη απηέο νη πεξηβαιινληηθέο επηξξνέο δελ αιιάδνπλ απαξαίηεηα ηε ζπρλόηεηα ησλ γνληδίσλ, όκσο κπνξνύλ λα επεξεάζνπλ ηελ έθθξαζε ή όρη ηνπ γνληδίνπ, ην πόζν έληνλε είλαη ε δξάζε ηνπ θαη ζε πνηα κέξε ηνπ ζώκαηνο δξαζηεξηνπνηείηαη. Απηή ε ηδηαίηεξα πεξίπινθε δηαδηθαζία κπνξεί λα παξνκνησζεί κε έλα αεξνπιάλν ην αεξνπιάλν ζα πεηάμεη κόλν αλ αλνίμνπλ νη ζσζηνί δηαθόπηεο ζην ζσζηό ρξόλν. Μέζα ζην θύηηαξν, νη δηαθόπηεο απηνί είλαη ζεκάδηα πάλσ ζηα γνλίδηα. Δελ επεξεάδνπλ ηε γνληδηαθή 14

15 ζπρλόηεηα. Οη δηαθόπηεο κπνξνύλ λα θαηαζηξαθνύλ από ρεκηθά θαη ε δεκηά λα πεξάζεη ζε αξθεηέο από ηηο επόκελεο γεληέο. Έηζη, ε επηγελεηηθή (πνπ ζεκαίλεη «πάλσ ζην γνλίδην») είλαη ν επηζηεκνληθόο θιάδνο ησλ θιεξνλνκήζηκσλ αιιαγώλ ζηελ έκθραζη ηοσ γονιδίοσ, πνπ πξαγκαηνπνηνύληαη ρσξίο αιιαγή ζηε ζστνόηηηα ηοσ γονιδίοσ (Dolinoy θ.ά. 2007). Δεδνκέλεο ηεο πνιππινθόηεηαο ηεο έθθξαζεο ηνπ γνληδίνπ, νη έλλνηεο ηνπ ζσζηνύ θαη αθξηβνύο ζπγρξνληζκνύ όηαλ ηα γνλίδηα είλαη ελεξγά θαη όηαλ είλαη ζησπειά, είλαη πνιύ ζρεηηθέο. Ωζηόζν, νη γλώζεηο καο γηα ηνπο κεραληζκνύο απηνύο είλαη πξνο ην παξόλ πεξηνξηζκέλεο. Νέεο πεηξακαηηθέο κέζνδνη, ζίγνπξα ζα βνεζήζνπλ ηνλ θιάδν ηεο επηγελεηηθήο. Σε κηα πξόζθαηα δεκνζηεπκέλε κειέηε, ζειπθά πνληίθηα εθηέζεθαλ ζε δηαθνξεηηθά κηθξνβηνθηόλα ζηε δηάξθεηα ησλ πξώησλ ζηαδίσλ εγθπκνζύλεο. Η έθζεζε απηή επεξέαζε ηα επηγελεηηθά ζεκάδηα ηνπο «δηαθόπηεο» πάλσ ζηα γνλίδηα, θάηη πνπ άιιαμε ηελ έθθξαζε ησλ γνληδίσλ. Οη αξζεληθνί γόλνη ησλ ζειπθώλ πνπ είραλ εθηεζεί, όηαλ ελειηθηώζεθαλ, είραλ θαθήο πνηόηεηαο ζπέξκα ζε ζρέζε κ εθείλνπο πνπ πξνέξρνληαλ από κεηέξεο πνπ δελ είραλ εθηεζεί, όκσο ηα γνλίδηά ηνπο ήηαλ παλνκνηόηππα. Τν θαηλόκελν παξαηεξήζεθε θαη ζηηο 3 επόκελεο γεληέο, παξόιν πνπ ηα δώα δελ ππέζηεζαλ πεξεηαίξσ έθζεζε ζε κηθξνβηνθηόλα (Anway θ.ά. 2005). Πξνο ην παξόλ, δελ είλαη ζαθέο πνηεο ρεκηθέο νπζίεο επεξεάδνπλ ηνπο γνληδηαθνύο δηαθόπηεο. Μεγαιύηεξε επαηζζεζία ζηελ έθζεζε ππάξρεη ζηε δηάξθεηα ηεο εγθπκνζύλεο, αιιά θαη όηαλ ζρεκαηίδνληαη ηα θύηηαξα αλαπαξαγσγήο (ζηηο γπλαίθεο: αβγά (σνθύηηαξα), ζηνπο άληξεο: ζπέξκα). Ωζηόζν, αθόκε θαη ζηε δηάξθεηα ηεο ελήιηθεο δσήο, ε δίαηηα θαη ε έθζεζε ζε ρεκηθά επεξεάδνπλ επίζεο ηνπο γνληδηαθνύο δηαθόπηεο, θη έηζη κπνξεί λα νδεγήζνπλ ζηελ αλάπηπμε ρξόλησλ παζήζεσλ. Εθείλν πνπ ζα βνεζήζεη ζηελ πξόιεςε ησλ ρξόλησλ παζήζεσλ είλαη ε θαηαλόεζε ηεο αιιειεπίδξαζεο γνλίδηνπεξηβάιινλ. Η ηνμηθνινγία ζηνλ 21 ν αηώλα Σπκπεξαζκαηηθά, νη πην πξόζθαηεο αξρέο ηεο ηνμηθνινγίαο δείρλνπλ όηη νη ρξόληεο παζήζεηο δελ εμαξηώληαη κόλν από ηα γνλίδηα ηνπ θάζε αλζξώπνπ, αιιά θαη από ην πεξηβάιινλ ηνπ, θαζώο θαη από ηνλ ηξόπν δσήο ηνπ. Καηά ζπλέπεηα, ε αξρή ηνμηθνινγίαο ηνπ Παξάθειζνπ πνπ ππνζηεξίδεη όηη «ε δόζε είλαη εθείλε πνπ θάλεη ην δειεηήξην» πξέπεη λα αλαλεσζεί, ώζηε λα αληαλαθιά ηηο ηξέρνπζεο γλώζεηο γηα ηελ παζνγέλεζε ησλ ρξόλησλ παζήζεσλ, ιακβάλνληαο ππόςε: 1.) Όηη νη ρακειέο δόζεηο επεξεάδνπλ ηνπο ελδνθξηληθνύο δηαηαξάθηεο (πεξηβαιινληηθέο νξκόλεο) 2.) Τν ηνμηθό κίγκα 3.) Τελ έθζεζε ζε ρεκηθά ζηε δηάξθεηα ηεο εκβξπηθήο αλάπηπμεο (Υπόζεζε γηα ηελ αλαπηπμηαθή πξνέιεπζε ησλ παζήζεσλ ησλ ελειίθσλ) 4.) Τηο επηπηώζεηο ησλ ρεκηθώλ όζνλ αθνξά ηνλ ηξόπν, ην ρξόλν θαη ην ζε πνηα όξγαλα ηα γνλίδηα είλαη ελεξγά (επηγελεηηθή) 5.) Άιινπο, κέρξη ζηηγκήο άγλσζηνπο, παξάγνληεο. 15

16 Από εμεηάζεηο δεηγκάησλ αίκαηνο θαη νύξσλ, θαίλεηαη όηη νη άλζξσπνη είλαη ηδηαίηεξα εθηεζεηκέλνη ζε έλα πξαγκαηηθό «θνθηέηι» βηνκεραληθώλ ρεκηθώλ. Γλσξίδνπκε, επίζεο, όηη πνιιέο από ηηο ρξόληεο παζήζεηο νινέλα θαη απμάλνληαη. Τν εξώηεκα είλαη: Πξνθαιεί ε καθξνρξόληα έθζεζε ηνπ αλζξώπνπ ζε δηαθνξεηηθά κίγκαηα ρεκηθώλ ρξόληεο παζήζεηο; (ζρήκα 10) Η απάληεζε ζε απηό ην θξίζηκν εξώηεκα είλαη πνιύ δύζθνιν λα δνζεί θαη ζα ρξεηαζηνύλ πνιιά ρξόληα εξεπλώλ αθόκε γηα λα γίλεη θάηη ηέηνην. Μέρξη ηόηε, εθείλν πνπ πξνιεπηηθά κπνξνύκε λα θάλνπκε είλαη λα ειαηηώζνπκε ηελ έθζεζε ζε ρεκηθά πνπ γλσξίδνπκε όηη είλαη επηβιαβή. «Είναι πολύ πιθανό, οι ορμονικές διαηαρατές να αποηελούν μεγαλύηερη απειλή για ηο ανθρώπινο γένος απ όηι η κλιμαηική αλλαγή» (Dr. Theo Colborn, έλαο από ηνπο ζπγγξαθείο ηνπ «Our Stolen Future» (Τν θιεκκέλν καο κέιινλ) θαη ηδξπηήο ηνπ κε θεξδνζθνπηθνύ νξγαληζκνύ TEDX-the Endocrine Disrupter Exchange ). (Βιέπε Σρήκα 10) 16

17 17

18 Γηα πεξηζζόηεξεο πιεξνθνξίεο Σπζθεπαζία ηξνθίκσλ: de Fatima Pocas, M. and Hogg, T., Exposure assessment of chemicals from packaging materials in foods: a review. Food Sci Technol. 18, Marsh, K. and Bugusu, B., Food packaging--roles, materials, and environmental issues. J Food Sci. 72, R Arvanitoyannis, I.S. and Bosnea, L., Migration of substances from food packaging materials to foods. Crit Rev Food Sci Nutr. 44, Δλδνθξηληθή δηαηαξαρή: Colborn, T., Dumanoski, D. and Myers, J.P., Our Stolen Future. Are we threatening our fertility, intelligence, and survival? A scientific detective story., Penguine Books. Tabb, M.M. and Blumberg, B., New modes of action for endocrine-disrupting chemicals. Mol Endocrinol. 20, Waring, R.H. and Harris, R.M., Endocrine disrupters: a human risk? Mol Cell Endocrinol. 244, 2-9. Φεκηθά Καηώηαηα όξηα, κίγκαηα θαη θαλνληζκνί: Kortenkamp, A. (2008). Breast cancer and exposure to hormonally active chemicals: An appraisal of the scientific evidence. The Health & Environment Alliance (HEAL), CHEM Trust. Santillo, D. and Johnston, P., Effect thresholds and 'adequate control' of risks: The fatal flaws in the EU council's position on authorisation within REACH. Environ Sci Pollut Res Int. 13, The Breast Cancer Fund (2008). State of the Evidence: The Connection Between Breast Cancer and the Environment. Fifth Edition., The Breast Cancer Fund. Biello, D., Mixing It Up: Harmless levels of chemicals prove toxic together. Scientific American 18

19 Πξάζηλε Φεκεία: Anastas, P.T. and Zimmerman, J.B., The Twelve Principles of Green Engineering as a Foundation for Sustainability. Sustainability Science and Engineering: Defining principles. M. A. Abraham. Amsterdam, Elsevier. 1: Πιαζηηθά: Wargo, J., Cullen, M.R. and Taylor, H.S. (2008). Plastics that may be harmful to children and reproductive health. Environment & Human Health, Inc. vom Saal, F.S., et al., The plastic world: Sources, amounts, ecological impacts and effects on development, reproduction, brain and behavior in aquatic and terrestrial animals and humans. Environmental Research. 108, Charles Moore (2009) Sailing the Great Pacific Garbage Patch. Video presentation (9 mins) Σσκαηηθό θνξηίν, αλζξώπηλε έθζεζε: Is It In Us? Toxic Trespass, Regulatory Failure & Opportunities for Action. A Project on Chemical Contamination in our Bodies. Report Centers for Disease Control and Prevention. National Report on Human Exposure to Environmental Chemicals. Various Reports available Angerer, J., Ewers, U. and Wilhelm, M., Human biomonitoring: state of the art. Int J Hyg Environ Health. 210, Calafat, A.M., Ye, X., Silva, M.J., Kuklenyik, Z. and Needham, L.L., Human exposure assessment to environmental chemicals using biomonitoring. Int J Androl. 29, ; discussion Βηβιηνγξαθία Alonso-Magdalena, P, Morimoto, S, Ripoll, C, Fuentes, E and Nadal, A, The estrogenic effect of bisphenol A disrupts pancreatic beta-cell function in vivo and induces insulin resistance. Environ Health Perspect. 114, Bern, HA, The Fragile Fetus. Chemically-Induced Alterations in Sexual and Functional Development: The Wildlife/Human Connection. T. Colborn and C. Clement. Princeton, NJ, Princeton Scientific Publishing Co., Inc. XXI: Biddinger, SB and Kahn, CR, From mice to men: insights into the insulin resistance syndromes. Annu Rev Physiol. 68,

20 Bradley, E and Coulier, L (2007). An investigation into the reaction and breakdown products from starting substances used to produce food contact plastics. London, Central Science Laboratory. Castle, L, Chemical migration into food: an overview. Chemical Migration and Food Contact Materials. K. A. Barnes, C. R. Sinclair and D. H. Watson. Cambridge, CRC Press/ Woodhead Publishing Limited: de Fatima Pocas, M and Hogg, T, Exposure assessment of chemicals from packaging materials in foods: a review. Food Sci Technol. 18, Dolinoy, DC, Weidman, JR and Jirtle, RL, Epigenetic gene regulation: linking early developmental environment to adult disease. Reprod Toxicol. 23, Hugo, ER, Brandebourg, TD, Woo, JG, Loftus, J, Alexander, JW and Ben-Jonathan, N, Bisphenol A at Environmentally Relevant Doses Inhibits Adiponectin Release from Human Adipose Tissue Explants and Adipocytes. Environ Health Perspect. 116, Muncke, J, Exposure to endocrine disrupting compounds via the food chain: Is packaging a relevant source? Sci Total Environ. in press. Newbold, RR, Padilla-Banks, E and Jefferson, WN, Adverse effects of the model environmental estrogen diethylstilbestrol are transmitted to subsequent generations. Endocrinology. 147, S11-7. Newbold, RR, Padilla-Banks, E, Snyder, RJ, Phillips, TM and Jefferson, WN, Developmental exposure to endocrine disruptors and the obesity epidemic. Reprod Toxicol. 23, Palmer, JR, Wise, LA, Hatch, EE, Troisi, R, Titus-Ernstoff, L, Strohsnitter, W, Kaufman, R, Herbst, AL, Noller, KL, Hyer, M and Hoover, RN, Prenatal diethylstilbestrol exposure and risk of breast cancer. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 15, Piringer, O and Baner, A, Plastic Packaging Materials for Food: Barrier Function, Mass Transport, Quality Assurance, and Legislation. Weinheim, WILEY-VCH. Rexam (2008). Consumer Packaging Report , Rexam. Safe, SH, Pallaroni, L, Yoon, K, Gaido, K, Ross, S, Saville, B and McDonnellc, D, Toxicology of environmental estrogens. Reprod Fertil Dev. 13, Senjen, R and Azoulay, D (2008). Blissfully unaware of Bisphenol A. Reasons why regulators should live up to their responsibilities. Brussels, Friends of the Earth Europe.http://www.foeeurope.org/safer_chemicals/Blissfully_unaware_of_BPA_r eport.pdf Silva, E, Rajapakse, N and Kortenkamp, A, Something from "nothing" - Eight weak estrogenic chemicals combined at concentrations below NOECs produce significant mixture effects. Environmental Science & Technology. 36, van Leeuwen, CJ and Vermeire, TG, Risk Assessment of Chemicals: An Introduction., Springer. vom Saal, FS, 2009 Failure of the FDA risk assessment process for bisphenol A. A timeline of bisphenol A-related publications, statements by FDA officials about BPA, and FDA regulatory decisions. Our Stolen Future.org Wagner, M and Oehlmann, J, Endocrine disruptors in bottled mineral water: total estrogenic burden and migration from plastic bottles. Environ Sci Pollut Res Int. 20

21 Weltje, L, vom Saal, FS and Oehlmann, J, Reproductive stimulation by low doses of xenoestrogens contrasts with the view of hormesis as an adaptive response. Hum Exp Toxicol. 24, World Packaging Organization and Pira International (2008). Market Statistics and Future Trends in Global Packaging, WPO World Packaging Organisation / PIRA International Ltd. 21

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση

Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Καρκίνος του μαστού: Παράγοντες Κινδύνου και Οικογενής Προδιάθεση Ioanna Tzoulaki MSc PhD Lecturer in Epidemiology University of Ioannina School of Medicine & Imperial College School of Medicine Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι

Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι Ο ΔΡΟΜΟ ΠΡΟ ΣΟ «ΑΕΙΦΟΡΟ ΧΟΛΕΙΟ» ένα φωτογπαφικό ταξίδι ηα Δθπαηδεπηήξηα Πάλνπ ππνζηεξίδνπκε ηελ άπνςε όηη ην «αεηθόξν ζρνιείν» είλαη έλα όξακα εθηθηό. Η εθπαίδεπζε γηα ηελ αεηθνξία δελ είλαη κάζεκα, αιιά

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις

Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Λεκηική έκθραζη, κριηική, οικειόηηηα και ηύπος δεζμού ζηις ζηενές διαπροζωπικές ζτέζεις Μαξία-Ησάλλα Αξγπξνπνύινπ Βαζίιεο Παπιόπνπινο Τνκέαο Ψπρνινγίαο, Παλεπηζηήκην Αζελώλ Αλαθνίλσζε ζην 5 ν Παλειιήλην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Γενεηική Καρδιαγγειακών Παθήζεων

Γενεηική Καρδιαγγειακών Παθήζεων Γενεηική Καρδιαγγειακών Παθήζεων Νίκορ Ππωτονοτάπιορ, MD, FESC, Νάξορ Η γελεηηθή ησλ θαξδηαγγεηαθώλ παζήζεσλ έρεη εμειηρζεί νπζηαζηηθά θαηά ηα ηειεπηαία είθνζη ρξόληα. Σε απηό ην ρξνληθό δηάζηεκα εμειίρζεθε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία

Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Χορήγηζη ΗΧΜΒ ζε ορθοπαιδικό τειροσργείο σπό περιοτική αναιζθηζία Δρ Σηαμάηιος Α. Παπαδάκης Ορθοπαιδικός Χειροσργός Επιμεληηής Α - Ε.Σ.Υ. Δ Ορθοπαιδική Κλινική Γ.Ν.Α. KAT Αγαπεηέ Γηαηξέ.. Υειρόγραθο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ.

ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΞΟΝΠΔΓΓΗΕΥ ΡΝ ΞΑΗΓΗ ΓΗΑ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΝΗ ΓΗΔΟΓΑΠΗΔΠ ΡΝ ΞΔΛΘΝΠ. ΓΑΘΡΙΑ Π. 1,2, ΓΑΘΡΙΑΠ Θ. 1, ΚΖΡΠΗΝ- ΓΑΘΡΙΑ Γ. 1,3,4, ΘΑΡΠΗΑΟΓΑΛΖΠ Ι. 1,5, Α ΛΑΠΡΑΠΗΝ Α. 1,4,6, ΛΗΘΝΙΑΝΠ ΠΘΔΛΡΔΟΖΠ 6. 1. Δ Ρ Α Η Ο Δ Η Α Φ Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΘΑ ΖΤΘΟΠΟΘΘΑ. Ζ καγηά παίδεη ζεκαληηθό ξόιν ζηε δηαδηθαζία ηεο πέςεο ζηα θαηνηθίδηα θαη ζηα δώα αλαπαξαγσγήο.

ΜΑΓΘΑ ΖΤΘΟΠΟΘΘΑ. Ζ καγηά παίδεη ζεκαληηθό ξόιν ζηε δηαδηθαζία ηεο πέςεο ζηα θαηνηθίδηα θαη ζηα δώα αλαπαξαγσγήο. ΜΑΓΘΑ ΖΤΘΟΠΟΘΘΑ Ζ καγηά δπζνπνηίαο παξάγεηαη από ηελ θαιιηέξγεηα ηνπ Saccharomyces Cerevisiae θαη έρεη πςειή ζξεπηηθή αμία γηα ηελ δηαηξνθή ησλ δώσλ. Φαξαθηεξίδεηαη από: Υςειή πεξηεθηηθόηεηα ζε πξσηεΐλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης

Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης Ανίτνεσζη Kσκλοθορούνηων Kαρκινικών Kσηηάρων (KKK) με ηην ηετνική ηης multiplex PCR ΜΘΥΑΛΗ ΚΟΤΣΘΛΘΕΡΗ, MD, Ph.D Καθηγηηής Πειραμαηικης Φσζιολογίας, Θαηρική τολή, Παν/μίοσ Αθηνών Η αλίρλεπζε ηεο ύπαξμεο

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Εισαγωγή στη Φωτογραυία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 3 ο ΚΛΕΙΣΡΟ ΣΑΥΤΣΗΣΑ ΚΛΕΙΣΡΟΤ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΣΑΛΛΗΛΗ ΣΑΥΤΣΗΣΑ Σι είναι υωτογραυική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη: 1. Φαθό

Διαβάστε περισσότερα

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n . ΜΑΚΡΑ ΣΟΑ 7 & ΕΘΝ. ΑΝΣΙΣΑΕΩ (ΠΕΙΡΑΙΑ),. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗ 06 Α (ΠΕΙΡΑΙΑ), 3. ΠΤΡΓΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ (ΑΘΗΝΑ). ΣΗΛ 040970,,, www.vtal.gr Επιλεγμένες Ασκήσεις. α) Έζησ η.δ. Ep. Να δεηρζεί όηη ε T,..., ~, 0

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Τν crossover καλώδιο ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζπλδεζνύλ δπν ππνινγηζηέο κεηαμύ ηνπο θαη αλ θηηάμνπλ έλα κηθξό ηνπηθό δίθηπν(lan). Έλα LAN κπνξεί λα είλαη ηόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΧΤΦ 205. ΜΑΘΗΜΑ 2 ο ΠΟΤΛΛΗ ΥΙΟΡΕΝΣΙΝΑ. Μάθημα 2ο-PSY 205

ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΧΤΦ 205. ΜΑΘΗΜΑ 2 ο ΠΟΤΛΛΗ ΥΙΟΡΕΝΣΙΝΑ. Μάθημα 2ο-PSY 205 ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΧΤΦ 205 ΜΑΘΗΜΑ 2 ο ΠΟΤΛΛΗ ΥΙΟΡΕΝΣΙΝΑ 1 2 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΣΟ Ορισμοί και θεωρίες Προσωπικότητας Παράγοντες που επηρεάζουν την προσωπικότητα Αξιολόγηση προσωπικότητας Οι έννοιες του φυσιολογικού και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ

ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 3: ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ - ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3: Ζ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΓΗΑΓΗΓΔΣΑΗ ΜΔ ΑΚΣΗΝΟΒΟΛΗΑ ΓΗΑΡΚΔΗΑ: 1 δηδαθηηθή ώξα ΓΗΓΑΚΣΗΚΟΗ ΣΟΥΟΗ: Να δηαπηζηώζνπλ νη καζεηέο πεηξακαηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΜΟ ΝΔΡΟ. Πεγή λεξνύ (Γεμακελή ή ιίκλε) Νεξό βξύζεο. (3) Φίιηξν (4) Πξνζζήθε ριωξίνπ

ΠΟΙΜΟ ΝΔΡΟ. Πεγή λεξνύ (Γεμακελή ή ιίκλε) Νεξό βξύζεο. (3) Φίιηξν (4) Πξνζζήθε ριωξίνπ ΠΟΙΜΟ ΝΔΡΟ Πεγή λεξνύ (Γεμακελή ή ιίκλε) Νεξό βξύζεο (1) ράξα (2) Γεμακελή θαζίδεζεο (3) Φίιηξν (4) Πξνζζήθε ριωξίνπ (5) Έιεγρνο πνηόηεηαο λεξνύ Σν παξαπάλω ζρήκα δείρλεη κε πνηνλ ηξόπν ην λεξό πνπ ηξνθνδνηεί

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα ΥΤΛΛΟ ΕΡΓΑΙΑ 8 Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα Α. Ψυχρά και Θερμά χρώματα Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας Ο πετροπαιχνιδιάτορας... φωτιά ναι το πηγούνι του χρυσάφι το πηρούνι του Οδ. Ελύτης Σα χρώματα στη

Διαβάστε περισσότερα

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ T A E K W O N D O Δ. ΠπθαξΨο ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ ΦΠΗΘΝΘΔΟΑΞΔΗΑ Ο Ρ Ι Μ Ο Φπζη(θ)νζεξαπεΫα εϋλαη ε επηζηϊκε, ε νπνϋα κόλν κε θπζηθψ κωζα θαη κεζόδνπο πξνζπαζεϋ λα ζεξαπεύζεη

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΙΡΙΜΟ ΑΘΔΝΟΤ ΠΟΤ ΛΑΜΒΑΝΔΙ ΑΝΣΙΘΡΟΜΒΩΣΙΚΑ Η ΑΝΣΙΑΙΜΟΠΔΣΑΛΙΑΚΑ

ΥΔΙΡΙΜΟ ΑΘΔΝΟΤ ΠΟΤ ΛΑΜΒΑΝΔΙ ΑΝΣΙΘΡΟΜΒΩΣΙΚΑ Η ΑΝΣΙΑΙΜΟΠΔΣΑΛΙΑΚΑ ΥΔΙΡΙΜΟ ΑΘΔΝΟΤ ΠΟΤ ΛΑΜΒΑΝΔΙ ΑΝΣΙΘΡΟΜΒΩΣΙΚΑ Η ΑΝΣΙΑΙΜΟΠΔΣΑΛΙΑΚΑ Γξ. Γεκήηξηνο Καπεηάλνο Δπηκειεηήο Α Γαζηξεληεξνινγηθή Κιηληθή Γ.Ν. «Γεώξγηνο Παπαληθνιάνπ» Θεζζαινλίθε Γελ έρσ ζύγθξνπζε ζπκθεξόλησλ κε ηηο

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

Ομείεο θαη ρξόληεο επηδξάζεηο ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο ζε αζεξνγελεηηθνύο παξάγνληεο θηλδύλνπ

Ομείεο θαη ρξόληεο επηδξάζεηο ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο ζε αζεξνγελεηηθνύο παξάγνληεο θηλδύλνπ Ομείεο θαη ρξόληεο επηδξάζεηο ηεο ζσκαηηθήο άζθεζεο ζε αζεξνγελεηηθνύο παξάγνληεο θηλδύλνπ Βαζίιεο Μνύγηνο Καζεγεηήο βηνρεκείαο ηεο άζθεζεο ΤΔΦΑΑ ΑΠΘ http://users.auth.gr/mougios Η άζθεζε κεηώλεη ηνπο

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ

Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΞΑΣΜΙΗ ΤΜΠΤΚΝΩΗ ΒΡΑΜΟ ΔΞΑΣΜΙΗ Καηά ηελ εμάηκηζε ηα κόξηα ηνπ πγξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ 14 Σεπηεκβξίνπ Ση γηνξηάδνπκε ηελ εκέξα ηεο ύςσζεο ηνπ Σηκίνπ ηαπξνύ (1/6) Τν έηνο 326 ε Αγία Ειέλε πήγε ζηελ Ιεξνπζαιήκ γηα λα πξνζθπλήζεη ηνπο Αγίνπο Τόπνπο θαη λα επραξηζηήζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ

ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ Ισάλλεο Παπαληθνιάνπ Η πνδειαζία είλαη κηα επράξηζηε δξαζηεξηόηεηα κε πνιιά πιενλεθηήκαηα, δηαδεδνκέλε παγθνζκίσο. Ωζηόζν, ππάξρνπλ παξάγνληεο πνπ ζέηνπλ ηελ ζσκαηηθή καο αθεξαηόηεηα ζε θίλδπλν

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΝΚΑΓΑ Α ΔΡΩΣΖΔΗ ΩΣΟΤ- ΙΑΘΟΤ 1. Γηα έλα αγαζό όηαλ ε ζηαζεξά γ είλαη ίζε κε ην κεδέλ ηόηε ε θακπύιε πξνζθνξάο δηέξρεηαη από ηελ αξρή ηωλ αμόλωλ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών

Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Αναμόπθωζη Ππογπάμμαηορ Πποπηςσιακών Σποςδών Ζ Σπλέιεπζε (Σ) ηνπ Τκήκαηνο Βηνκεραληθήο Γηνίθεζεο θαη Τερλνινγίαο ηεο 18/5/2015 ελέθξηλε ηελ αλακόξθσζε ηνπ Πξνγξάκκαηνο Πξνπηπρηαθώλ Σπνπδώλ. Παξαθαινύληαη

Διαβάστε περισσότερα

Κπθινθνξηθό ζύζηεκα ηνπ αλζξώπνπ.

Κπθινθνξηθό ζύζηεκα ηνπ αλζξώπνπ. Κπθινθνξηθό ζύζηεκα ηνπ αλζξώπνπ. Βηνινγία Α γπκλαζίνπ Σαρηλίδεο Σπκεώλ Η πνξεία ηνπ αίκαηνο: Τν αίκα θαηαιήγεη κέζσ ησλ θιεβώλ ζηελ θαξδηά. Τν αίκα απηό είλαη πινύζην ζε διοξείδιο του άνθπακα. Οδεγείηαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Οη αλζξώπηλεο ζρέζεηο

Οη αλζξώπηλεο ζρέζεηο Οη αλζξώπηλεο ζρέζεηο 2010-2011 Οκαδηθή εξγαζία Θξεζθεπηηθά Ση 1 Επηκέιεηα: θ.μνπδνύξε Άλλα Γηαηί ζηηο κέξεο καο νη άλζξωπνη δελ έρνπλ θαιέο ζρέζεηο κεηαμύ ηνπο; Σηηο κέξεο καο νη άλζξσπνη δελ έρνπλ θαιέο

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Διάρηζηα Δπηθαιύπηνληα Γέλδξα

Διάρηζηα Δπηθαιύπηνληα Γέλδξα Διάρηζηα Δπηθαιύπηνληα Γέλδξα Οξηζκόο Δύξεζε Δπηθαιύπηνληνο Γέλδξνπ κε Διάρηζην Βάξνο, δειαδή ειάρηζην άζξνηζκα βαξώλ αθκώλ Αιγόξηζκνη Prim, Kruskal, Baruvka Βαζίδνληαη ζηελ ηερληθή ηεο Απιεζηίαο Η νξζόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ Η ζεκεξηλή ξαγδαία εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ηεο κηθξνειεθηξνληθήο επέηξεςε ηελ θαηαζθεπή εηδηθώλ νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ απνζήθεπζεο δεδνκέλσλ θαη πιεξνθνξηώλ θαηαιακβάλνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΔΝΙΚΗΣ ΠΑΙΓΔΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΔΝΙΚΗΣ ΠΑΙΓΔΙΑΣ 1 ΘΔΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΔΝΙΚΗΣ ΠΑΙΓΔΙΑΣ Να γπάτεηε ζηο ηεηπάδιό ζαρ ηον απιθμό καθεμιάρ από ηιρ παπακάηυ ημιηελείρ πποηάζειρ Α1 υρ Α5 και δίπλα ηο γπάμμα πος ανηιζηοισεί ζηη λέξη ή ηη θπάζη, πος ζςμπληπώνει

Διαβάστε περισσότερα

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk)

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Σεκηλάξην Τνκέα Λνγηζκηθνύ Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Περίιευε παροσζίαζες Τη είλαη ηα «Γίθηπα πνπ παξέρνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ

ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ ΓΗΑΣΡΟΦΗΚΖ ΤΠΟΣΗΡΗΞΖ Ζ ΌΥΗ ΣΖ ΜΔΘ/Κ ; ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΤΡΟΓΙΑΝΝΗ ΝΟΗΛΕΤΣΡΙΑ ΣΕ,ΜSC ΜΟΝΑΔΑ ΕΜΦΡΑΓΜΑΣΩΝ ΚΩΝΣΑΝΣΟΠΟΤΛΕΙΟ Γ.Ν.Ν.ΙΩΝΙΑ Ζ ΚΑΚΖ ΘΡΔΦΖ Δπεξεάδεη: ηε κπτθή ηζρύ ησλ ζθειεηηθώλ κπώλ κε απνηέιεζκα ηε κεησκέλε

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα