Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1"

Transcript

1 ιδάσκων Καθηγητής: Α. ηµητρόπουλος Εργασία στο Μάθηµα: «Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα» Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1 Αικατερίνη Βασιλική Αγγελική Εµµανουήλ ΑΜ: Εξάµηνο Τηλ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

2 Περιεχόµενα Εισαγωγή Σελ. 3 Το δικαίωµα της προσωπικότητας Γενικά Περιεχόµενο Πεδίο Εφαρµογής Φορείς Οριοθετήσεις και Περιορισµοί Σελ. 5 Σελ. 5 Σελ. 8 Σελ. 9 Σελ. 11 Σελ. 11 Το ζήτηµα της Τριαδικής ρύθµισης του άρθρου 5 1 Τα δικαιώµατα των άλλων Το Σύνταγµα Τα χρηστά ήθη Σελ. 13 Σελ. 14 Σελ. 17 Σελ. 21 Συµπέρασµα Σελ. 24 Περίληψη / Abstract Σελ. 26 Λέξεις Κλειδιά / Key Words Σελ. 27 Βιβλιογραφία Σελ. 28 ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

3 Εισαγωγή Η διάταξη του άρθρου 5 1 αποτελεί οπωσδήποτε ένα από τα θεµέλια της σύγχρονης συνταγµατικής τάξης, όπως αυτή προδιαγράφει τη σύγχρονη κοινωνική ζωή. Το αντικείµενό της είναι µία από τις ουσιαστικότερες αρχές για τον προσδιορισµό της ανθρώπινης ύπαρξης. Από τη στιγµή που ο άνθρωπός είναι ελεύθερος να «ζει», πρέπει να είναι ελεύθερος να καθορίζει το «πως ζει». Αυτό ακριβώς το δικαίωµα αυτοκαθορισµού κατοχυρώνει το άρθρο 5 1, την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του ανθρώπου και την ελεύθερη συµµετοχή του στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή. Ωστόσο, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής µας πως ζούµε σε µία οργανωµένη κοινωνία. Μία κοινωνία της οποίας υπέρτατος νόµος είναι το Σύνταγµα, το οποίο την οργανώνει και την προσδιορίζει. Προκειµένου να λειτουργήσει αυτή η κοινωνία, που στο σύγχρονο κόσµο γίνεται δεκτό ότι είναι µία κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων, δεν µπορεί να υπάρχει ασυδοσία. Η ανθρώπινη συµπεριφορά πρέπει να περιγράφεται από κάποια όρια, τα οποία διαγράφουν το χώρο της ελεύθερης δράσης του ανθρώπου απαλλαγµένου από κάθε ανεπιθύµητη ενέργεια, αλλά και έξω από τα όρια του οποίου η συµπεριφορά του ανθρώπου είναι παράνοµη και κοινωνικά απαράδεκτη. Η προσωπική ελευθερία και τα αναπότρεπτα για την κοινωνική ζωή όριά της αποτελούν την πεµπτουσία κάθε συνταγµατικής τάξης. Αυτό είναι το περιεχόµενο της διάταξης του άρθρου 5 1 και αυτό είναι και το αντικείµενο της παρούσας έρευνας. Το Σύνταγµα όρισε στη διάταξη του άρθρου 5 1 ότί κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να αναπτύσσει την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της χώρας. Όµως αυτό µπορεί να το πράξει µόνο εφόσον δεν παραβιάζει τα δικαιώµατα των άλλων, το Σύνταγµα και τα χρηστά ήθη. Έτσι, λοιπόν, η έρευνα αυτή ξεκινά από την παρουσίαση της διάταξης του άρθρου 5 1 και την ανάλυση των δικαιωµάτων που απορρέουν από αυτή. ιευκρινίζεται για ποια ακριβώς δικαιώµατα µιλάει το άρθρο 5 1 ποιο περιεχόµενο και ποιες διαστάσεις τους δίνει το Σύνταγµα, ποιοι είναι οι φορείς των δικαιωµάτων αυτών. Μία τέτοια προσέγγιση είναι κατ αρχήν απαραίτητη γιατί διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να γίνει αντιληπτή η αναγκαιότητα των οριοθετήσεων που θέτει το ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

4 Σύνταγµα, ούτε να κατανοηθεί ότι το Σύνταγµα δεν περιορίζει την ελευθερία του ανθρώπου. ιαπιστώσεις που αποτελούν άλλωστε την επόµενη φάση την οποία διέρχεται η παρούσα έρευνα. Στο επόµενο στάδιο επιχειρείται πλέον αυτή καθεαυτή η προσέγγιση και ανάλυση των οριοθετήσεων που θέτει το Σύνταγµα κατά τη σειρά που αναφέρονται στη συνταγµατική διάταξη δικαιώµατα των άλλων, Σύνταγµα, χρηστά ήθη χωρίς βέβαια η σειρά µε την οποία θα παρουσιαστούν και θα αναλυθούν να διαδραµατίζει κάποιον ιδιαίτερο ρόλο. Αυτό στο οποίο πρέπει να εστιασθεί η προσοχή είναι η έννοια που αποδίδεται στις οριοθετήσεις αυτές, στο χώρο ελευθερίας δράσης που σχηµατίζουν καθώς και σε κάθε άλλη ιδιαίτερη λειτουργία που ασκούν στο πλαίσιο της προσωπικής ελευθερίας - της διάταξης του άρθρου 5 1, αλλά και του Συντάγµατος στο σύνολό του. Το θέµα είναι βέβαια απέραντο και γι αυτό µόνο µε µερικές πτυχές θα µπορούσε κανείς να καταπιαστεί. Η παρούσα έρευνα αποτελεί µία προσπάθεια να παρουσιαστούν έστω τα ουσιαστικότερα σηµεία του «ζητήµατος της τριαδικής ρύθµισης του άρθρου 5 1». ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

5 Το δικαίωµα της προσωπικότητας Γενικά: Η συνταγµατική αρχή που κατοχυρώνει την προσωπική ελευθερία, ως ελευθερία της κίνησης και της κάθε δραστηριότητας του ατόµου από τις επεµβάσεις της κρατικής εξουσίας, εστιάζεται στις διατάξεις των άρθρων 5 και 6 του Συντάγµατος του 1975, προεκτείνεται όµως και στα υπόλοιπα άρθρα του δεύτερου µέρους του Συντάγµατος του 1975 (άρθρα 4 25), που απεικονίζουν ανάγλυφα το πλέγµα των ατοµικών και κοινωνικών δικαιωµάτων, τα οποία η έννοµη τάξη της χώρας πρέπει να εξασφαλίζει σε κάθε άνθρωπο, ανεξαρτήτως εθνικότητας ή ιθαγένειας, που βρίσκεται µέσα στα όρια της Ελληνικής Επικράτειας. Ειδικότερα, οι διατάξεις του άρθρου 5 ανήκουν στα θεµέλια 1 του ελληνικού συνταγµατικοπολιτικού συστήµατος. Η ελευθερία του ανθρώπου µαζί µε την θεµελιώδη αξία της ισότητας αποτελούν τις βασικές συνιστώσες της ανθρώπινης αξίας. Το Σύνταγµα κατοχυρώνει, λοιπόν, την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας στη διάταξη του άρθρου 5 1 ως εξής: «Καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώµατα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγµα ή τα χρηστά ήθη.» Η διάταξη αυτή έχει ιδιαίτερα γενικό περιεχόµενο, τόσο ώστε µπορεί να οδηγήσει µε µία πρώτη προσέγγιση στην εντύπωση ότι απλώς διατυπώνει ρητά τον αυτονόητο για κάθε ελεύθερο συνταγµατικό κράτος κανόνα, σύµφωνα µε τον οποίο ότι δεν απαγορεύεται επιτρέπεται. ηλαδή, η διατύπωση 2 αυτή µπορεί να οδηγήσει στο συµπέρασµα ότι µε τη διάταξη του άρθρου 5 1 δεν κατοχυρώνεται ένα πρόσθετο αυτοτελές δηµόσιο δικαίωµα, αλλά µόνο µία γενική αρχή. Ωστόσο, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η διάταξη του άρθρου 5 1 θεµελιώνει αφενός την προστασία της ελευθερίας του ανθρώπου ως συνταγµατικό αγαθό αντικειµενικά και ανεξάρτητα από κάθε συγκεκριµένο φορέα του αντίστοιχου ατοµικού δικαιώµατος και αφετέρου την αντίστοιχη ατοµική ελευθερία υπέρ κάθε φορέα. Υπέρ της άποψης ότι το άρθρο Α. ηµητρόπουλος, Συνταγµατικά ικαιώµατα, Ειδικό Μέρος: Μητρικά ικαιώµατα Φυσική Υπόσταση, εκδ. Σάκκουλα, 2007 Αθήνα Θεσσαλονίκη, σελ Κ. Χρυσόγονος, Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2002 Αθήνα Κοµοτηνή, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

6 κατοχυρώνει γνήσιο και γενικό δικαίωµα ελευθερίας τάσσεται και η σύγχρονη ελληνική νοµολογία. Τα ελληνικά δικαστήρια δέχονται ότι στο 5 1 βρίσκει το κύριο έρεισµα της η οικονοµική ελευθερία και ειδικότερα η επαγγελµατική ελευθερία, παράλληλα µε άλλες εκδηλώσεις της προσωπικότητας, οι οποίες δεν κατοχυρώνονται ρητά σε επιµέρους διατάξεις που κατοχυρώνουν δικαιώµατα στο Σύνταγµα. ιχογνωµία έχει, ωστόσο, δηµιουργηθεί ως προς το χαρακτήρα της διάταξης του άρθρου 5 1. Η µία άποψη 3 υποστηρίζει ότι η διάταξη αυτή καλύπτει όλες τις εκδηλώσεις τις ανθρώπινης προσωπικότητας πέρα από τις ειδικότερες εκδηλώσεις της, που κατοχυρώνονται µε ειδικότερες συνταγµατικές διατάξεις. Η χρησιµότητά της εποµένως είναι µεγάλη και δεν περιορίζεται στην επικουρική κάλυψη των ειδικότερων διατάξεων. Η ταυτόχρονη επίκλησή της είναι επιβεβληµένη, καθώς είναι δυνατό να καλύπτει εκδηλώσεις της προσωπικότητας που δεν καλύπτονται πλήρως από τη µερικότερη διάταξη. Συνεπώς, σύµφωνα µε την άποψη αυτή η διάταξη του άρθρου 5 1 έχει πρωτεύουσα σηµασία. Η αντίθετη άποψη 4 ξεκινά επίσης από τον αναµφίβολα γενικό χαρακτήρα της διάταξης του άρθρου 5 1 σε αντίθεση µε τις άλλες διατάξεις που έχουν ειδικό χαρακτήρα. Κατ ακολουθία, οι ειδικές διατάξεις που αφορούν θεµελιώδη δικαιώµατα επικρατούν απέναντι στη γενική διάταξη του άρθρου 5 1. δηλαδή, η διάταξη αυτή έχει επικουρικό ή συµπληρωµατικό χαρακτήρα απέναντι στις άλλες διατάξεις, καλύπτοντας τους µη ρητά προστατευόµενους από εκείνες βιοτικούς τοµείς των ατόµων. Θεωρείται ως νοµικά ανεπίτρεπτη τη σύγχρονη επίκληση της γενικής και της ειδικής διάταξης για την κάλυψη ενός θεµελιώδους δικαιώµατος, αφού σκοπός της ειδικής διάταξης είναι ο πλήρης αποκλεισµός της εφαρµογής της γενικής, την οποία συγκεκριµενοποιεί. Η τελευταία αυτή άποψη ελέγχεται 5 καθώς η επικουρική εφαρµογή της διάταξης στις περιπτώσεις όπου το Σύνταγµα δεν περιέχει ειδικές διατάξεις δεν φαίνεται ορθή. Αυτό συµβαίνει διότι η εφαρµογή του κανονιστικού περιεχοµένου της διάταξης του άρθρου 5 1 δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή όχι ειδικής διάταξης αλλά από αυτό καθ εαυτό το περιεχόµενό της. Άλλωστε µε βάση το περιεχόµενό τους η γενική και η ειδική διάταξη εφαρµόζονται ταυτόχρονα, καθώς το ειδικό αναγκαία υπάγεται στο γενικό. 3 Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (ειδικό µέρος), σελ Α. Ράικος, Παραδόσεις Συνταγµατικού ικαίου (κατά το Σύνταγµα του 1975), Τόµος Β, Τα θεµελιώδη ικαιώµατα, Τεύχος Β, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1984 Αθήνα, σελ Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (ειδικό µέρος), σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

7 Όσον αφορά την καταγωγή της διάταξης αυτής στο Σύνταγµα του 1975 πρέπει να σηµειωθεί ότι παρόλο που χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία για τα Ελληνικά Συντάγµατα, καθώς είναι η πρώτη φορά που εµφανίζεται σε Ελληνικό Σύνταγµα, ουσιαστικά αποτελεί συνδυασµό 6 της διάταξης του άρθρου 2 1 του Γερµανικού Συντάγµατος και της διάταξης του άρθρου 3 2 του Ιταλικού Συντάγµατος. Κατά το άρθρο 2 1 του Θεµελιώδους Νόµου: «Γενικό δικαίωµα ελευθερίας, προσωπική ελευθερία: 1. Καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του, εφόσον δεν παραβιάζει τα δικαιώµατα των άλλων και δεν προσβάλλει τη συνταγµατική τάξη ή τον ηθικό νόµο». Επίσης, κατά το άρθρο 3 2 του Ιταλικού Συντάγµατος: «Αποτελεί καθήκον της ηµοκρατίας η άρση των εµποδίων οικονοµικής και κοινωνικής φύσεως, που περιορίζοντας στην πράξη την ελευθερία και την ισότητα των πολιτών, παρακωλύουν την πλήρη ανάπτυξη του ανθρώπου και την ενεργό συµµετοχή όλων των εργαζοµένων στην πολιτική, οικονοµική και κοινωνική οργάνωση της χώρας». Ελευθερία 7 για την ανάπτυξη της προσωπικότητας σηµαίνει ευχέρεια του ανθρώπου να δρα αδέσµευτος, σύµφωνα µε τις ικανότητές του που απορρέουν από την ιδιαιτερότητά του ως συνειδητού όντος και να πραγµατώνει την, κατ αυτόν, ολοκλήρωση (= ανάπτυξη) της σωµατικής, ψυχικής, πνευµατικής, ηθικής και κοινωνικής υπόστασής του, δηλαδή να αυτοδιαµορφώνει την προσωπικότητά του, χωρίς να εµποδίζεται από τα κρατικά όργανα. Πρόκειται ουσιαστικά για το δικαίωµα αυτοδιαθέσεως του ατόµου. Το άτοµο υπόκειται µόνο στους περιορισµούς οι οποίοι καθορίζονται στο 5 1 του Συντάγµατος. Οποιαδήποτε επέµβαση των φορέων της δηµόσιας εξουσίας είναι ανεπίτρεπτη. Απολύτως ασυµβίβαστη 8 µε την ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας είναι ιδίως η καθιέρωση από το Κράτος επιτακτικών ή απλώς κατευθυντήριων αρχών, οι οποίες ρυθµίζουν την ανάπτυξη της προσωπικότητας των ατόµων και αποβλέπουν στη δηµιουργία ενός ενιαίου τύπου προσωπικότητας των ατόµων. Είναι αυτονόητο ότι η διάταξη αυτή κατοχυρώνει όχι µόνο την ελευθερία δράσης του ατόµου αλλά και την ελευθερία απραξίας του ατόµου. 6 Η αντίθετη άποψη υποστηρίζεται από τον Π. Παραρά, ο οποίος υποστηρίζει ότι έχει ληφθεί µόνον από το άρθρο 2 1 του Γερµανικού Συντάγµατος, βλ. Π. Παραρά, Σύνταγµα 1975 Corpus Ι άρθρα 1 50, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1982 Αθήνα Κοµοτηνή, σελ Π. Παραρά, Σύνταγµα 1975 Corpus Ι άρθρα 1 50, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1982 Αθήνα Κοµοτηνή, σελ Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

8 Περιεχόµενο: Το δικαίωµα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας περιλαµβάνει 9 τόσο την υλική όσο και την πνευµατική ελευθερία του ατόµου. Η υλική ελευθερία αφόρα την από τη βούληση του ατόµου υλική δράση και επιχείρηση υλικών ενεργειών. Η υλική ελευθερία περιλαµβάνει την ελευθερία κίνησης, την ελευθερία αυτοδιάθεσης της σωµατικής υπόστασης, ενώ δεν περιλαµβάνονται τα προϊόντα της υλικής και σωµατικής δραστηριότητας του ανθρώπου. Για το λόγο αυτό η άσκηση οποιασδήποτε ψυχολογικής ή σωµατικής βίας αντίκειται στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Η πνευµατική ελευθερία αφορά την από τη βούληση του ατόµου πνευµατική δράση. Αντικείµενο της πνευµατικής ελευθερίας είναι η πνευµατική υπόσταση του ατόµου, η οποία προστατεύεται ως ικανότητα και δυνατότητα χρήσης των πνευµατικών ιδιοτήτων και ικανοτήτων του ανθρώπου. Σε αυτήν περιλαµβάνονται η λογική, η σκέψη όχι όµως και τα προϊόντα της πνευµατικής υπόστασης. Επίσης, στο δικαίωµα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας υπάγεται και άρα προστατεύεται και η κοινωνική υπόσταση του ατόµου. Σε αυτή ανήκει κυρίως η νοµική αναγνώριση του ανθρώπου, δηλαδή η αναγνώρισή του ως υποκειµένου δικαίου, υποκειµένου δικαιωµάτων και υποχρεώσεων. Από το δικαίωµα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, όπως κατοχυρώνεται στη διάταξη του άρθρου 5 1, συνάγεται µία σειρά δικαιωµάτων τα οποία δεν καλύπτονται από τις ειδικές διατάξεις του Συντάγµατος που κατοχυρώνουν τα θεµελιώδη δικαιώµατα. Τα δικαιώµατα αυτά είναι κυρίως τα ακόλουθα 10 : το γενικό δικαίωµα της προσωπικότητας, η ιδιωτική αυτονοµία και ιδίως η ελευθερία των συµβάσεων, τα δικαιώµατα συνάψεως γάµου και ελεύθερης εκλογής συζύγου, η σεξουαλική ελευθερία, η ελευθερία της πνευµατικής ανάπτυξης, η ελευθερία της µη συµµετοχής σε σωµατείο, η ελευθερία να παρουσιάζεσαι στους άλλους όπως θέλεις, το δικαίωµα του προσώπου να µη του αποδίδονται µη γενόµενες δηλώσεις ή εκδηλώσεις, 9 Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (ειδικό µέρος), σελ Α. Ράικου, όπως παραπάνω, σελ και Κ. Χρυσόγονος, όπως παραπάνω, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

9 η αξίωση του µισθωτού έναντι του εργοδότη να τον απασχολεί πραγµατικά και η αρχή της προστασίας της δικαιολογηµένης εµπιστοσύνης του ανθρώπου προς το κράτος. Πεδίο εφαρµογής: Αναµφισβήτητος είναι ο καθολικός χαρακτήρας της διάταξης του άρθρου 5 1. από τη διάταξη αυτή απορρέει προστασία για την κάθε εκδήλωση της ζωής του ανθρώπου, ενώ γίνεται µία προσπάθεια κατηγοριοποίησης από το συντακτικό νοµοθέτη των δικαιωµάτων που απορρέουν µε την παράθεση τριών πεδίων ελεύθερης συµµετοχής των φορέων στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της χώρας. Η αναφορά των πεδίων αυτή δεν περιορίζει την ελευθερία του ατόµου, απλά προσφέρει µια ασφαλή κατηγοριοποίηση των συνταγµατικών δικαιωµάτων σε κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά. Σε κάθε περίπτωση και οι τρεις αυτές µορφές συµµετοχής προσδιορίζονται από την τριπλή οριοθέτηση του άρθρου 5 1. Ο συντακτικός νοµοθέτης αναφέρει την ελεύθερη συµµετοχή στην κοινωνική ζωή της χώρας σε σχέση µε την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, µε την οποία καλύπτεται κάθε εκδήλωση της προσωπικότητας του ανθρώπου, σε όλο το φάσµα της ανθρώπινης ζωής. Όσα δικαιώµατα δεν προστατεύονται από την κατοχύρωση της ελεύθερης συµµετοχής στην πολιτική και οικονοµική ζωή της χώρας προστατεύονται µε την αναγνώριση της ελεύθερης συµµετοχής στην κοινωνική ζωή της χώρας. Ο άνθρωπος µπορεί µε τον τρόπο αυτό να διαµορφώνει ελεύθερα τη συµµετοχή του στον κοινωνικό χώρο, ενώ προστατεύεται και η αρνητική κοινωνική ελευθερία, µε την έννοια του δικαιώµατος κάθε ανθρώπου να µην συµµετέχει σε κοινωνικές εκδηλώσεις ή έστω να συµµετέχει στο βαθµό που επιθυµεί 11. Ως προς την ελεύθερη συµµετοχή στην οικονοµική ζωή της χώρας, πρέπει να σηµειωθεί ότι κανένα Ελληνικό Σύνταγµα δεν περιέχει ρητή συνταγµατική διάταξη για την κατοχύρωση της οικονοµικής ελευθερίας έναντι του κρατικού, και όχι µόνο, παρεµβατισµού. Ωστόσο, µε την προσθήκη στο άρθρο 5 1 του όρου οικονοµική ζωή, γεννάται πλέον ερώτηµα αν η οικονοµική δραστηριότητα προστατεύεται από την πρώτη ή την τρίτη παράγραφο 12 του άρθρου 5. Από το Σύνταγµα προκύπτει µε 11 Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ Άρθρο 5 3: «Η προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη. Κανένας δεν καταδιώκεται ούτε συλλαµβάνεται ούτε µε οποιονδήποτε άλλο τρόπο περιορίζεται, παρά µόνο και όπως ορίζει ο νόµος». ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

10 µεγαλύτερη ασφάλεια προστασία της οικονοµικής δραστηριότητας από την παράγραφο 3. Αυτό συµβαίνει διότι η διατύπωση του άρθρου 1 είναι αρκετά γενική και επιχειρεί την κάλυψη κάθε εκδήλωσης της ανθρώπινης ζωής. Ακόµη, η οικονοµική ελευθερία του ανθρώπου σχετίζεται πολύ περισσότερο µε τη γενική, καθηµερινή δράση του ανθρώπου παρά µε την ανάπτυξη της προσωπικότητάς του 13. Ωστόσο, έχει διατυπωθεί από άλλους επιστήµονες και η αντίθετη άποψη ότι δηλαδή η ρητή αναφορά του άρθρου 5 1 είναι η µόνη που εξασφαλίζει την συνταγµατική προστασία της οικονοµικής ελευθερίας 14. Από τη διάταξη αυτή απορρέει το δικαίωµα κάθε ατόµου να συµµετέχει ελεύθερα στον οικονοµικό χώρο, στο χώρο δηλαδή που περιστρέφεται γύρω από τον άξονα της οικονοµικής αξίας. Φορείς της οικονοµικής ελευθερίας είναι όσοι δρουν στην Ελληνική Επικράτεια, ηµεδαποί και αλλοδαποί, φυσικά και νοµικά πρόσωπα. Η διάταξη δεν αναφέρεται µόνο στα Νοµικά Πρόσωπα Ιδιωτικού ικαίου, αλλά και σε εκείνα του δηµοσίου. Βέβαια, είναι δυνατό µε νόµο να τεθούν εξαιρέσεις σε σχέση µε τους αλλοδαπούς. Επίσης, το Σύνταγµα κατοχυρώνει την ελεύθερη συµµετοχή στην πολιτική ζωή της χώρας. Όλα τα πολιτικά δικαιώµατα αποτελούν ειδικότερες εκφάνσεις του δικαιώµατος ελεύθερης συµµετοχής στην πολιτική ζωή της χώρας. Φορείς του δικαιώµατος αυτού είναι κυρίως οι Έλληνες πολίτες. Πρόκειται για κατοχύρωση του εθνικού φρονήµατος του κάθε πολίτη 15. Προστατεύεται κάθε πολιτική δραστηριότητα του ατόµου, η οποία δεν προστατεύεται ρητά από άλλες συνταγµατικές διατάξεις. Με βάση αυτή την ελευθερία, καθένας έχει το δικαίωµα της έκφρασης των πολιτικών του πεποιθήσεων, ενώ µπορούν να επιβληθούν ορισµένοι µόνο περιορισµοί στις περιπτώσεις των δηµοσίων υπαλλήλων και των εργαζοµένων στα σώµατα ασφαλείας (αστυνοµία, στρατός κλπ.), λόγω της θέσης που κατέχουν και µόνο κατά την ώρα υπηρεσίας τους. Ως προς τους δηµοσίους υπαλλήλους, τίθεται περιορισµός διότι θα µπορούσαν, κάνοντας χρήση της ιδιότητάς τους, να διαδώσουν τις προσωπικές τους ιδέες, επηρεάζοντας έτσι τους υπόλοιπους. Βέβαια, σε καµία περίπτωση δεν είναι θεµιτοί τέτοιοι περιορισµοί εκτός της υπηρεσίας, καθώς τότε θα υπήρχε βάναυση καταπάτηση της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητάς τους. 13 Α. Μάνεσης, Συνταγµατικά ικαιώµατα, Α Ατοµικές Ελευθερίες, εκδ. Σάκκουλα, 1982 Θεσσαλονίκη, σελ. 152 επ. 14 Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ. 105 επ. 15 Π. Παραράς, όπως παραπάνω, σελ. 138 επ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

11 Φορείς: Φορείς του δικαιώµατος της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της συµµετοχής στην οικονοµική, πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας είναι κατ αρχήν κάθε φυσικό πρόσωπο. Στη συγκεκριµένη διάταξη ο συντακτικός νοµοθέτης επιφυλάσσει την κατοχυρούµενη προστασία τόσο στους Έλληνες όσο και στους αλλοδαπούς και τους ανιθαγενείς. Η άποψη αυτή προκύπτει αβίαστα από τη λεκτική ερµηνεία της διάταξης, αλλά θα πρέπει να περιοριστεί. Η διάταξη του άρθρου 5 1 κατοχυρώνει την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και την ελευθερία συµµετοχής στην οικονοµική, πολιτική και κοινωνική ζωή. Ως προς την ανάπτυξη της προσωπικότητας και τη συµµετοχή στην οικονοµική και κοινωνική ζωή της χώρας δεν αµφισβητείται η αναγνώριση των σχετικών ελευθεριών σε κάθε άνθρωπο. Ωστόσο, ως προς την ελεύθερη συµµετοχή στην πολιτική ζωή της χώρας θα πρέπει η διάταξη να ερµηνευθεί συσταλτικά και να γίνει δεκτό ότι φορείς του δικαιώµατος είναι µόνο οι Έλληνες πολίτες. Ως προς το ζήτηµα αν υποκείµενο των ελευθεριών του άρθρου 5 1 µπορεί να είναι και νοµικό πρόσωπο 16 (στη σύγχρονη κοινωνική έννοµη τάξη δεν ενδιαφέρει αν πρόκειται για ιδιωτικού ή δηµοσίου δικαίου) θα πρέπει να γίνει σχετική διάκριση. Η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας είναι έννοια που συνδέεται µε τον άνθρωπο και την ατοµικότητα και εσωτερικότητά του, συνεπώς κατοχυρώνεται µόνο για τα φυσικά πρόσωπα. Αντίθετα, η ευχέρεια συµµετοχής στην πολιτική, οικονοµική και κοινωνική ζωή καλύπτει γενικά και τα νοµικά πρόσωπα και τις ενώσεις προσώπων. Οριοθετήσεις και Περιορισµοί: Τέλος, τα θεµελιώδη δικαιώµατα δεν είναι ανεπίδεκτα περιορισµών, εφόσον βέβαια δεν θίγεται ο πυρήνας τους, το συνταγµατικά προστατευόµενο αγαθό. Ένας πρώτος, εγγενής περιορισµός προέρχεται από το γεγονός ότι προβλέπονται από δικαιϊκούς κανόνες, οι οποίοι αναπόφευκτα καθορίζουν για το καθένα από αυτά ένα, ευρύτερο ή στενότερο, ρυθµιστικό αντικείµενο («πεδίο αναφοράς»), καθώς και σε ποια έκταση κατοχυρώνεται το σχετικό δικαίωµα («πεδίο προστασίας») Η αντίθετη άποψη υποστηρίζεται από τον Α. Ράικο, ο οποίος υποστηρίζει ότι η σαφής διατύπωση της διάταξης του άρθρου 5 1 δεν αφήνει περιθώριο αναγνώρισης των δικαιωµάτων αυτών και στα νοµικά πρόσωπα. Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ Κ. Χρυσόγονος, όπως παραπάνω, σελ. 65. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

12 Επίσης υπάρχουν κάποιες γενικές οριοθετήσεις οι οποίες αφορούν όλα τα δικαιώµατα. Οριοθέτηση 18 είναι ο µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο της γενικής σχέσης πραγµατοποιούµενος καθορισµός του γενικού περιεχοµένου, ο προσδιορισµός των ανώτατων ορίων άσκησης του δικαιώµατος. Με άλλα λόγια, οι οριοθετήσεις αυτές δεν συνιστούν στην κυριολεξία του όρου περιορισµούς καθώς δεν περιορίζουν την ελεύθερη δράση του ατόµου, αλλά θέτουν τα όρια πέρα από τα οποία η συµπεριφορά του ατόµου χαρακτηρίζεται απαγορευµένη. Έτσι, η οριοθετική λειτουργία, αφενός µεν εξασφαλίζει ένα χώρο ελεύθερης δράσης στον δικαιούχο, αφετέρου όµως εµποδίζει την εισβολή άλλων στην περιοχή του δικαιούχου, αλλά και τον ίδιο το δικαιούχο να υπερβεί τα επιτρεπόµενα όρια άσκησης. Οι οριοθετήσεις, όπως αναφέρθηκε, αφορούν όλα τα δικαιώµατα. Για το λόγο αυτό αρκεί η γενική πρόβλεψή στο συνταγµατικό κείµενο και δεν είναι απαραίτητο να επαναλαµβάνεται σε κάθε συνταγµατική διάταξη. Τρεις είναι οι γενικές οριοθετικές ρήτρες, η ρήτρα της συνταγµατικής νοµιµότητα, η ρήτρα της κοινωνικότητας και η ρήτρα της χρηστότητας, οι οποίες αναλύονται σε µερικότερες. Στο άρθρο 5 1 η επιφύλαξη του «εφ όσον» εισάγει ακριβώς αυτές τις οριοθετήσεις στην άσκηση των σχετικών ελευθεριών του ατόµου. Συγκεκριµένα η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και η ελευθερία συµµετοχής στην οικονοµική, πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας υπόκειται στην τριαδική ρύθµιση που προκύπτει από: τα δικαιώµατα των άλλων, το Σύνταγµα και τα χρηστά ήθη. 18 Α. ηµητρόπουλος, Συνταγµατικά ικαιώµατα, Γενικό Μέρος, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005 Αθήνα Θεσσαλονίκη, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

13 Το ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του άρθρου 5 1 Το Σύνταγµα στο άρθρο 5 1 ορίζει: «Καθένα έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της Χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώµατα των άλλων, το Σύνταγµα ή τα χρηστά ήθη». Αναλύοντας τη διάταξη προέκυψε ότι το δικαίωµα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας όπως και τα άλλα δικαιώµατα που απορρέουν από τη διάταξη του άρθρου 5 1 δεν είναι «απεριόριστο», το ίδιο το Σύνταγµα θέτει τα όρια της άσκησης του. Συγκεκριµένα, το Σύνταγµα επιτρέπει την άσκηση των δικαιωµάτων του άρθρου 5 1 ως εκεί που δεν παραβιάζονται τα δικαιώµατα των άλλων, το Σύνταγµα και τα χρηστά ήθη. Πρόκειται για µία οριοθετική τριάδα, µια τριαδική ρύθµιση αποτελούµενη από τρεις αλληλοσυµπληρούµενες, επάλληλες και ως ένα βαθµό αλληλοεπικαλυπτόµενες ρήτρες. Η τριάδα αυτή των οριοθετήσεων θεωρείται, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ότι ισχύει για όλα τα συνταγµατικά δικαιώµατα και όχι µόνο για τα απορρέοντα από τη διάταξη του άρθρου 5 1. Ως προς το Σύνταγµα και τα δικαιώµατα των άλλων η γενική ισχύς τους είναι µάλλον αυτονόητη. Όµως το ίδιο πρέπει να γίνει δεκτό για την ταυτότητα του λόγου και για τα χρηστά ήθη. Συνεπώς, οι οριοθετήσεις 19 του άρθρου 5 1 αποτελούν αντικειµενικές συνταγµατικές αρχές που αφορούν την ανθρώπινη δράση σε κάθε της εκδήλωση. εν αφορούν µόνο την άσκηση από τους φορείς, αλλά καθοδηγούν και τη δράση της διοίκησης, των κρατικών οργάνων γενικότερα. Πρόκειται για αντικειµενικούς κανόνες που αφορούν τη συνολική έννοµη τάξη. Είναι λογικό ότι απεριόριστη κατοχύρωση της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, δηλαδή ελευθερία χωρίς όρια, θα µπορούσε να οδηγήσει σε αντίθετα αποτελέσµατα. Όµως σε καµία περίπτωση δεν µπορεί να γίνει δεκτό ότι πρόκειται για περιορισµούς. Περιορισµός 20 µε την ευρύτερη έννοια του όρου είναι κάθε ανθρώπινη ενέργεια προκαλούµενη συρρίκνωση του νόµιµου γενικού περιεχοµένου του δικαιώµατος, δηλαδή της κτήσης ή της άσκησης. Η τριαδική ρύθµιση του 5 1 δεν συρρικνώνει το νόµιµο περιεχόµενο του δικαιώµατος ελεύθερης 19 Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (γενικό µέρος), σελ Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (γενικό µέρος), σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

14 ανάπτυξης της προσωπικότητας, αντίθετα καθορίζει τα όρια µέσα στα οποία βρίσκεται το νόµιµο περιεχόµενο του δικαιώµατος. Έξω από τα όρια αυτά η συµπεριφορά του ατόµου είναι απαγορευµένη και κοινωνικά απαράδεκτη. Τα δικαιώµατα των άλλων: Η οριοθέτηση της µη παραβίασης των δικαιωµάτων των άλλων διακήρυξαν ήδη οι γαλλικές διακηρύξεις των Ανθρωπίνων ικαιωµάτων του 1789 (άρθρο 4) και του 1795 (άρθρο 2). Την οριοθέτηση επανέλαβε και η διάταξη του άρθρου 29 2 της Παγκόσµιας ιακήρυξης των Ανθρωπίνων ικαιωµάτων, η οποία ορίζει τα εξής: «Καθένας κατά την άσκηση των δικαιωµάτων και ελευθεριών του υπόκειται µόνο σε εκείνους τους περιορισµούς, οι οποίοι καθορίζονται από το νόµο µε τον αποκλειστικό σκοπό της εξασφάλισης της αναγνώρισης και του σεβασµού των δικαιωµάτων και ελευθεριών των άλλων και της ικανοποίησης των δίκαιων απαιτήσεων της ηθικής, της δηµόσιας τάξης και του γενικού καλού σε µία δηµοκρατική κοινωνία» 21. Ο συντακτικός νοµοθέτης ορίζοντας στο άρθρο 5 1 τη µη προσβολή των δικαιωµάτων των άλλων εννοεί κυρίως αλλά όχι µόνο τα θεµελιώδη δικαιώµατα όλων των άλλων φορέων. Ως δικαιώµατα, λοιπόν των άλλων δεν νοούνται µόνο τα δικαιώµατα του άρθρου 5 1, αλλά γενικότερα όλα τα δικαιώµατα που αναγνωρίζονται στα άτοµα από το ιδιωτικό και δηµόσιο δίκαιο. Τον όρο «δικαίωµα» 22 πρέπει να τον θεωρήσουµε ως στοιχηµένο µε τη συνισταµένη των σχετικών ορισµών που δίνονται, µε διάφορες παραλλαγές, από την παραδοσιακή γενική διδασκαλία του δικαίου και που έχουν ήδη αποκρυσταλλωθεί αλλά και εµπλουτιστεί από τη νοµολογία. Έτσι, ο όρος περιλαµβάνει και τα δικαιώµατα προσδοκίας ή ελπίδας, όπως είναι τα δικαιώµατα υπό αίρεση. Αντίθετα η διάταξη δεν περιλαµβάνει τα απλά συµφέροντα 23, τα οποία δεν οργανώνονται ειδικά από το δίκαιο 24. Υπέρ της γνώµης αυτής 25 συνηγορεί στην Ελληνική Έννοµη Τάξη και το γεγονός ότι το Σύνταγµα 21 Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ Β. Καράκωστας, Το Σύνταγµα Ερµηνευτικά Σχόλια Νοµολογία, εκδ. Νοµική Βιβλιοθήκη, 2006 Αθήνα, σελ Για παράδειγµα το συµφέρον των υπαρχουσών επιχειρήσεων για τον αποκλεισµό του ανταγωνισµού από την ίδρυση νέων οµοειδών επιχειρήσεων. 24 Βλέπε Π.. αγτόγλου, Συνταγµατικό ίκαιο, Ατοµικά ικαιώµατα, τόµος Β, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1991 Αθήνα Κοµοτηνή, σελ Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

15 (άρθρο ) αναγνωρίζει τη διάκριση µεταξύ «δικαιωµάτων» και «συµφερόντων» και κατοχυρώνει το γενικό θεµελιώδες δικαίωµα µόνο υπό την επιφύλαξη των πρώτων. Επίσης, στην έννοια των δικαιωµάτων των άλλων µπορούν να περιλαµβάνονται τα από τη διάταξη κατοχυρούµενα επιµέρους γενικά θεµελιώδη δικαιώµατα και οποιαδήποτε άλλα δικαιώµατα, τα οποία όµως έχουν αναµφίβολο συνταγµατικό έρεισµα 27. ηλαδή, γίνεται δεκτό ότι η διάταξη εννοεί µόνο τα συνταγµατικά κατοχυρούµενα ή καλυπτόµενα δικαιώµατα. Από τη διαπίστωση αυτή προκύπτει ότι δεν παρέχεται στην συγκεκριµένη περίπτωση στον κοινό νοµοθέτη η εξουσία να καθιερώνει απεριόριστα τέτοια δικαιώµατα. ιαφορετικά θα περιοριζόταν υπερβολικά (και άρα απαγορευµένα σύµφωνα µε την αρχή της αναλογικότητας) το γενικό θεµελιώδες δικαίωµα. Ο κοινός νοµοθέτης σε αυτή όπως και σε κάθε περίπτωση περιορίζεται σοβαρά από τη γενική αρχή της ισότητας. Μια προσβολή του δικαιώµατος του άλλου υπάρχει και στην περίπτωση της διακινδύνευσης αυτού και, ειδικότερα, όταν η επέλευση της ζηµίας είναι πολύ πιθανή. Ωστόσο, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η µη προσβολή των δικαιωµάτων των άλλων δεν έχει την έννοια ότι δίνεται σε αυτά µια απόλυτη προτεραιότητα 28, όταν συγκρούονται µε το δικαίωµα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας. Αντίθετα, θα πρέπει να επιχειρηθεί η πρακτική εναρµόνισή τους µε την έννοια ότι καταρχήν θα ικανοποιηθούν τα δικαιώµατα των τρίτων, όχι όµως έως το σηµείο εκείνο όπου θα είχαµε µια οιονεί ισοπέδωση της προσωπικότητας του υποχρέου 29. Στη συνέχεια, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι ως «άλλοι» υπό την έννοια του άρθρου 5 1 νοούνται προφανώς όλα τα φυσικά πρόσωπα και τα νοµικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου αλλά και του δηµοσίου δικαίου εφ όσον ενεργούν ως fiscus 30, όπως για παράδειγµα κατά τη διαχείριση της ιδιωτικής περιουσίας τους. Αντίθετα, είναι αµφίβολο αν τα δηµόσια δικαιώµατα των φορέων της δηµόσιας εξουσίας 26 Άρθρο 20 1: «Καθένας έχει δικαίωµα στην παροχή έννοµης προστασίας από τα δικαστήρια και µπορεί να αναπτύξει σ αυτά τις απόψεις του για τα δικαιώµατα ή συµφέροντά του, όπως νόµος ορίζει». 27 Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ Κ. Χρυσόγονος, όπως παραπάνω, σελ Για παράδειγµα, ο οφειλέτης χρηµατικής παροχής, η οποία κατά την κρατούσα γνώµη, ως ενοχική αξίωση, δεν είναι συνταγµατικά κατοχυρωµένη, δεν µπορεί ασφαλώς να αντιτάξει κατά του δανειστή ότι χρειάζεται τα χρήµατα για να αναπτύξει εµπορική δραστηριότητα συµµετέχοντας έτσι στην οικονοµική ζωή. Από την άλλη πλευρά όµως, η αναγκαστική εκτέλεση για την ικανοποίηση της αξίωσης του δανειστή δεν µπορεί να φθάσει να στερήσει τον οφειλέτη από τα στοιχειωδώς απαραίτητα προς το ζην, δηλαδή την ελάχιστη υλική βάση της ύπαρξής του. 30 Π. Παραρά, όπως παραπάνω, σελ. 144 και Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

16 µπορούν να υπαχθούν στην έννοια των δικαιωµάτων των άλλων. Τέτοια δικαιώµατα, όπως για παράδειγµα τα δικαιώµατα επιβολής δηµόσιων βαρών και ιδίως φόρων και καθιερώσεως µονοπωλίων, περιορίζουν το γενικό θεµελιώδες δικαίωµα µόνο στην περίπτωση που κατοχυρώνονται ρητά σε διατάξεις του Συντάγµατος. Υπό αυτή την έννοια τη δηµόσια δικαιώµατα περιλαµβάνονται στην οριοθέτηση του Συντάγµατος και όχι των δικαιωµάτων των άλλων. Ακόµη, πρέπει να σηµειωθεί ότι ως «άλλοι» υπό την έννοια που χρησιµοποιείται στη διάταξη του άρθρου 5 1 δεν µπορεί να θεωρηθεί το κοινωνικό σύνολο. Το κοινωνικό ή γενικό συµφέρον δεν αποτελεί «δικαιώµατα των άλλων». Το γενικό συµφέρον προστατεύεται µόνο στο πλαίσιο της οριοθέτησης του Συντάγµατος, δηλαδή εφόσον προβλέπεται ρητά από τις συνταγµατικές διατάξεις. Από τα δικαιώµατα που απορρέουν από τη διάταξη του άρθρου 5 1 µόνο η οικονοµική ελευθερία κατοχυρώνεται ρητά από το άρθρο 106 του Συντάγµατος υπό την επιφύλαξη του γενικού συµφέροντος 31. Η επιφύλαξη των δικαιωµάτων των άλλων αποβλέπει αναµφίβολα, όπως προκύπτει και από την καταγωγή της, αποκλειστικά στην προστασία των ατοµικών προσωπικών ή ιδιωτικών δικαιωµάτων των ανθρώπων και όχι των συλλογικών συµφερόντων αυτών, δηλαδή των συµφερόντων της κοινωνίας. Σε κάθε περίπτωση, το γενικό συµφέρον δεν µπορεί να θεωρηθεί ως «δικαίωµα» υπό την έννοια της διάταξης. Συνεπώς, το άτοµο κατά την άσκηση των δικαιωµάτων του οφείλει να µην προσβάλλει, δηλαδή οφείλει να σέβεται τα δικαιώµατα των άλλων, κατοχυρούµενα είτε στο Σύνταγµα είτε στην κοινή νοµοθεσία. Στη γενική αυτή συνταγµατική οριοθέτηση της δράσης του ατόµου εδράζεται η απόλυτη αµυντική ενέργεια των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Η οριοθέτηση αυτή µπορεί να θεωρηθεί εν πολλοίς αυτονόητη ενώ κατά κάποιο τρόπο περιέχεται και στην οριοθέτηση του Συντάγµατος. Πράγµατι, τα «δικαιώµατα των άλλων» εµπεριέχονται και στην αρχή της συνταγµατικής νοµιµότητας, εφόσον το Σύνταγµα και γενικότερα το δίκαιο τα αναγνωρίζει. Οµοίως και τα «δικαιώµατα των άλλων» περιέχονται στο Σύνταγµα και κατοχυρώνονται για όλους τους φορείς. Εποµένως και στην περίπτωση αυτή ο συντακτικός νοµοθέτης νοµοτεχνικά ορθά απλά αναγνωρίζει expressis verbis οριοθέτηση, που ούτως ή 31 Άρθρο εδάφιο α : «για την εδραίωση της κοινωνικής ειρήνης και την προστασία του γενικού συµφέροντος το Κράτος προγραµµατίζει και συντονίζει την οικονοµική δραστηριότητα στη Χώρα, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει την οικονοµική ανάπτυξη όλων των τοµέων της εθνικής οικονοµίας». ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

17 άλλως θα υπήρχε έστω και αν δεν ήταν ρητά αναγραµµένη στη διάταξη του άρθρου Το Σύνταγµα: Η οριοθέτηση της µη προσβολής του Συντάγµατος πρέπει να αναγνωρισθεί ως µη προσβολή του «παρόντος Συντάγµατος» 33, δηλαδή αυτού τούτου του κειµένου του Συντάγµατος 1975/1986/2001. ο όρος Σύνταγµα, λοιπόν, χρησιµοποιείται αναµφίβολα υπό την τυπική έννοια του. ηλαδή στην έννοια του Συντάγµατος υπάγεται το Συνταγµατικό Κείµενο 1975/1986/2001 και οι διατάξεις των Συνταγµατικών Πράξεων και Ψηφισµάτων, οι οποίες εξακολουθούν να ισχύουν σύµφωνα µε το άρθρο 111 του Συντάγµατος, καθώς και οι νόµοι αυξηµένης δύναµης (άρθρο 107 του Συντάγµατος). Στην αντίστοιχη διάταξη 34 του άρθρου 2 1 του Θεµελιώδους Νόµου της Βόννης χρησιµοποιείται ο όρος «συνταγµατική τάξη». Η έννοια του όρου αυτή είναι πολύ αµφίβολη. Ο H. Mangoldt υποστήριξε τη γνώµη, ότι ο όρος περιλαµβάνει «κάθε νόµο, ο οποίος ψηφίζεται κανονικά, δηλαδή σύµφωνα µε τις διατάξεις του Συντάγµατος». Η γνώµη αυτή, η οποία έθετε το θεµελιώδες δικαίωµα υπό την επιφύλαξη του νόµου, αποκρούστηκε οµόφωνα από τους άλλους συγγραφείς. Εν τούτοις, η πάγια νοµολογία του Οµοσπονδιακού Συνταγµατικού ικαστηρίου δέχεται, ότι συνταγµατική τάξη υπό την έννοια της διατάξεως είναι «η συνταγµατική έννοµη τάξη, δηλαδή το σύνολο των κανόνων, οι οποίοι είναι τυπικά και ουσιαστικά σύµφωνοι µε το Σύνταγµα». Η νοµολογία αυτή επικρίθηκε από την επιστήµη, γιατί θέτει κατ ουσία το δικαίωµα υπό την επιφύλαξη του νόµου. Στην Ελλάδα ουδέποτε δηµιουργήθηκε αντίστοιχη διχογνωµία. Είναι προφανές ότι ο συντακτικός νοµοθέτης ορίζοντας ως διαγραφόµενα όρια της άσκησης των θεµελιωδών δικαιωµάτων το Σύνταγµα και τους σύµφωνους µε αυτό νόµους δεν παρέχει γενική επιφύλαξη νόµου. Ο κοινός νοµοθέτης δεν µπορεί επικαλούµενος γενικά και αόριστα το Σύνταγµα να περιορίζει κάποιο δικαίωµα, για να ασκήσει τη νοµοθετική του αρµοδιότητα µε τη µορφή του περιορισµού των συνταγµατικών δικαιωµάτων, θα πρέπει αυτό σε κάθε περίπτωση να προβλέπεται ρητά από σχετική συνταγµατική διάταξη. 32 Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (γενικό µέρος), σελ Β. Καράκωστας, όπως παραπάνω, σελ Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

18 Σύµφωνα µε την αρχή της συνταγµατικής νοµιµότητας 35, η γενικότερη δράση όλων των κοινωνών του δικαίου, ιδιωτών και κρατικών οργάνων, πρέπει να είναι σύµφωνη µε το Σύνταγµα και µε τους σύµφωνους προς αυτό νόµους 36. Ως Σύνταγµα θα πρέπει να θεωρηθούν και οι θεµελιώδεις αρχές που αυτό καθιερώνει, όπως η δηµοκρατική αρχή, η αρχή του κράτους δικαίου, η αρχή του κοινωνικού κράτους και η αρχή του σεβασµού της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Αυτονόητο είναι ότι η άσκηση των συνταγµατικών δικαιωµάτων ή δράση των κρατικών οργάνων σε καµία περίπτωση δεν είναι υπεράνω του Συντάγµατος και των νόµων, αλλά ρυθµίζονται από αυτούς. Η ανθρώπινη δράση σε όποια µορφή προσλαµβάνει, άρα και ανεξάρτητα από τη δράση που συνιστά άσκηση των δικαιωµάτων που απορρέουν από το 5 1, οφείλει να εναρµονίζεται και να είναι σύµφωνη µε το Σύνταγµα και τους κανόνες του κοινού δικαίου που τους εξειδικεύουν και είναι σύµφωνοι µε αυτό. Στη συνέχεια, η διάταξη αυτή που καθιερώνει την οριοθέτηση της µη παραβίασης του Συντάγµατος θα µπορούσε να χαρακτηριστεί ως περιττή 37. Η συνταγµατική αυτή επιταγή πρέπει να θεωρείται αυτονόητη για όλα τα συνταγµατικά δικαιώµατα. Πράγµατι, η κατοχύρωση της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και η συνταγµατική διασφάλιση οποιουδήποτε θεµελιώδους δικαιώµατος δεν παρέχουν εξουσία παραβίασης των συνταγµατικών διατάξεων. Οι ίδιες οι συνταγµατικές διατάξεις θέτουν ένα ευρύτερο µέσα στο οποίο το άτοµο οφείλει να αναπτύσσει τη δράση του. Η αναγωγή εποµένως του Συντάγµατος σε γενική οριοθέτηση της άσκησης των θεµελιωδών δικαιωµάτων δεν προκύπτει απλά και µόνο από το άρθρο 5 1, το οποίο οπωσδήποτε αναγνωρίζει αυτή την οριοθέτηση. Θα υπήρχε έστω και αν το Σύνταγµα δεν την ανέγραφε ρητά. Προκύπτει άλλωστε και από τη γενική υποχρέωση σεβασµού του Συντάγµατος που κατοχυρώνεται στο άρθρο Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (γενικό µέρος), σελ Αντίθετη άποψη υποστηρίζεται από τον Β. Καράκωστα: «εν εκτείνεται, όµως, ο περιορισµός και σε διατάξεις κοινών νόµων ή κανονιστικών διοικητικών πράξεων, έστω και αν οι κανόνες που έχουν τεθεί µε αυτούς ανήκουν στην ύλη του Συνταγµατικού δικαίου. εν εκτείνεται επίσης ο περιορισµός, ούτε σε διατάξεις ή κανόνες (διεθνών συµβάσεων κλπ) που, µε τις προϋποθέσεις του άρθρου 28 1 του Συντάγµατος, έχουν υπερνοµοθετική αλλά και υποσυνταγµατική, τυπική ισχύ». Β. Καράκωστας, όπως παραπάνω, σελ Α. ηµητρόπουλος, όπως παραπάνω (γενικό µέρος), σελ Άρθρο 120 2: «Ο σεβασµός στο Σύνταγµα και τους νόµους που συµφωνούν µε αυτό και η αφοσίωση στην Πατρίδα και τη ηµοκρατία αποτελούν θεµελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων». ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

19 Ειδική µνεία οφείλεται να γίνει στο πλαίσιο της ενασχόλησης µε το Σύνταγµα ως οριοθέτηση των δικαιωµάτων που κατοχυρώνονται στα διάταξη του άρθρου 5 1 στους ειδικούς περιορισµούς της οικονοµικής ελευθερίας, η οποία θεµελιώνεται στο άρθρο 5 1. Στην περίπτωση της οικονοµικής ελευθερίας ο συντακτικός νοµοθέτης καθιέρωσε σηµαντικότατο περιορισµό της στο άρθρο και 3 39, θεσπίζοντας ουσιαστικά τον κρατικό παρεµβατισµό, ενώ η διάταξη της 2 40 θεσπίζει ρητά περιορισµούς της ιδιωτικής οικονοµικής ελευθερίας απαγορεύοντας την κατάχρηση της ιδιωτικής οικονοµικής ελευθερίας, η οποία θα απέβαινε σε βάρος της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας του ανθρώπου και της οικονοµίας. Σχετική είναι η απόφαση 41 του Συµβουλίου της Επικρατείας σύµφωνα µε την οποία η θέσπιση νέων κριτηρίων για τη χορήγηση αδειών κυκλοφορίας φορτηγών αυτοκινήτων δηµόσιας χρήσης δεν αντίκειται στα άρθρα 5 και 106 του Συντάγµατος, δεδοµένου ότι πρόκειται για περιορισµούς στον τοµέα των συγκοινωνιών όπου προηγείται η εξυπηρέτηση του κοινωνικού συµφέροντος. Οι διατάξεις 42 προβλέπουν κυρίως δύο µορφές παρέµβασης του Κράτους στην οικονοµία και συγκεκριµένα τον οικονοµικό προγραµµατισµό και συντονισµό και την εξαγορά επιχειρήσεων ή την αναγκαστική συµµετοχή αυτού ή άλλων δηµόσιων φορών σ αυτές. Ως δηµόσιοι φορείς εννοούνται προφανώς Νοµικά Πρόσωπα ηµοσίου ικαίου και Νοµικά Πρόσωπα Ιδιωτικού ικαίου ελεγχόµενα πλήρως από το κράτος. Η διάταξη του άρθρου καθορίζει περιοριστικά τις περιπτώσεις της; Εξαγοράς των επιχειρήσεων ή της αναγκαστικής συµµετοχής σε αυτές. Ειδικότερα, αυτή επιτρέπει την εξαγορά ή την αναγκαστική συµµετοχή στις περιπτώσεις όπου οι επιχειρήσεις έχουν το χαρακτήρα µονοπωλίου ή έχουν ζωτική σηµασία για την αξιοποίηση των πηγών του εθνικού πλούτου ή έχουν ως κύριο σκοπό την παροχή υπηρεσιών στο κοινωνικό σύνολο. Συνεπώς, είναι ανεπίτρεπτη η εξαγορά ή η αναγκαστική συµµετοχή για οποιοδήποτε άλλο λόγο γενικού συµφέροντος, καθώς η 39 Άρθρο 106 3: «Με την επιφύλαξη της προστασίας που παρέχεται από το άρθρο 107ως προς την επανεξαγωγή κεφαλαίων εξωτερικού, µπορεί να ρυθµίζονται µε νόµο τα σχετικά µε την εξαγορά επιχειρήσεων ή την αναγκαστική συµµετοχή σ αυτές του Κράτους ή άλλων δηµόσιων φορέων, εφόσον οι επιχειρήσεις αυτές έχουν χαρακτήρα µονοπωλίου ή ζωτική σηµασία για την αξιοποίηση των πηγών του εθνικού πλούτου, ή έχουν ως κύριο σκοπό την παροχή υπηρεσιών στο κοινωνικό σύνολο». 40 Άρθρο 106 2: «Η ιδιωτική οικονοµική πρωτοβουλία δεν επιτρέπεται να αναπτύσσεται σε βάρος της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή προς βλάβη της εθνικής οικονοµίας». 41 Συµβούλιο της Επικρατείας 54/1979, Το Σύνταγµα 5, σελ. 302 επ. 42 Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

20 ρήτρα του γενικού συµφέροντος, η οποία περιλαµβάνεται στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 106, καλύπτει ρητά µόνο τον οικονοµικό προγραµµατισµό και συντονισµό και όχι τέτοιες κρατικές παρεµβάσεις στην οικονοµική ζωή. Όπως ισχύει και σε κάθε περίπτωση περιορισµών των θεµελιωδών δικαιωµάτων, οι νοµοθετικοί περιορισµοί της οικονοµικής ελευθερίας, οι οποίοι καθιερώνονται από τις διατάξεις του άρθρου του Συντάγµατος, δεν µπορούν να προσβάλλουν τον πυρήνα αυτής. Η ιδιωτική οικονοµική πρωτοβουλία αποτελεί πράγµατι τη βάση του συστήµατος της Χώρας, την οποία δεν µπορούν να θίγουν οι παρεµβάσεις του Κράτους στην οικονοµική ζωή. Οι διατάξεις του Ν. 1386/ , οι οποίες προβλέπουν την οικονοµική εξυγίανση ορισµένων επιχειρήσεων (των λεγόµενων «προβληµατικών επιχειρήσεων»), δεν είναι αντισυνταγµατικές. Γιατί οι διατάξεις αυτές καλύπτονται πλήρως από τη διάταξη του άρθρου 5 1 σε συνδυασµό µε τις διατάξεις του άρθρου 106 του Συντάγµατος, καθώς και από άλλες διατάξεις, όπως για παράδειγµα του άρθρου που καθιερώνει την υποχρέωση του Κράτους για τη δηµιουργία συνθηκών απασχόλησης όλων των πολιτών. Είναι αυτονόητο ότι ζήτηµα συµφωνίας των διατάξεων µε την οικονοµική ελευθερία της ενδιαφερόµενης επιχείρησης τίθεται µόνο στην περίπτωση της υπαγωγής της σε αυτές µετά από αίτηση των πιστωτών ή του συνδίκου της πτώχευσης. Αντίθετα, θα ήταν προφανώς αντισυνταγµατικές οι διατάξεις, οι οποίες θα καθιέρωναν µία «κοινωνικοποίηση» των ιδιωτικών επιχειρήσεων ανάλογη µε εκείνη, την οποία καθιερώνει ο Ν. 1365/1983 προκειµένου για τις επιχειρήσεις δηµόσιου χαρακτήρα ή κοινής ωφέλειας. Ειδικότερα, θα έθιγε αναµφίβολα την ουσία της οικονοµικής ελευθερίας µία ρύθµιση κατά την οποία θα συµµετείχαν ενεργά στη διοίκηση µίας ιδιωτικής επιχείρησης πρόσωπα µη οριζόµενα από τον κύριο αυτής. 43 Ο νόµος αυτός ίδρυσε τον «Οργανισµό Οικονοµικής Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων» (ΟΑΕ), ο οποίος λειτουργεί υπό τη µορφή της Ανώνυµης Εταιρείας για την εξυγίανση υπερχρεωµένων επιχειρήσεων. Η υπαγωγή στον ΟΑΕ γίνεται µε πράξη του υπουργού εθνικής οικονοµίας που εκδίδεται µετά από γνώµη επιτροπής και εφόσον συγκεντρώνονται οι χρηµατοοικονοµικές προϋποθέσεις που ορίζει ο νόµος. Ο νόµος παρέχει τη δυνατότητα ανάληψης της διοίκησης της υπό εξυγίανση επιχείρησης από τον ΟΑΕ. Προβλέπεται επίσης η αναγκαστική αύξηση του κεφαλαίου και η µετοχοποίηση των οφειλών της επιχείρησης. 44 Άρθρο 22 1: «Η εργασία αποτελεί δικαίωµα και προστατεύεται από το Κράτος, που µεριµνά για τη δηµιουργία συνθηκών απασχόλησης όλων των πολιτών και για την ηθική και υλική εξύψωση του εργαζοµένου αγροτικού και αστικού πληθυσµού. Όλοι οι εργαζόµενοι, ανεξάρτητα από φύλο ή άλλη διάκριση, έχουν δικαίωµα ίσης αµοιβής για παρεχόµενη εργασίας ίσης αξίας». ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

21 Τα χρηστά ήθη: Η Τρίτη και τελευταία οριοθέτηση που κατοχυρώνεται στο άρθρο 5 1 είναι τα χρηστά ήθη. Η διάταξη αυτή αντικατέστησε τον όρο «ηθικός νόµος», τον οποίο χρησιµοποιούσε το Κυβερνητικό Σχέδιο Συντάγµατος σύµφωνα µε το γερµανικό πρότυπο µε τον όρο «χρηστά ήθη». Η ρήτρα των χρηστών ηθών περιορίζει την έκταση της συνταγµατικής κατοχύρωσης του δικαιώµατος της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, χωρίς όµως να θεσπίζει καθεαυτή µία γενική απαγόρευση της ανήθικης συµπεριφοράς 45. Μια τόσο γενική και αόριστη απαγόρευση θα αναιρούσε ουσιαστικά τον κανόνα πως ό, τι δεν απαγορεύεται ρητά επιτρέπεται, ενώ θα ερχόταν σε αντίθεση και µε την προστατευτική των µειοψηφιών και µειονοτήτων λειτουργία των ατοµικών δικαιωµάτων, αφού θα αναγόρευε σε υποχρεωτικό κριτήριο συµπεριφοράς τις κρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις. Εποµένως, η ρήτρα αυτή δεν περιορίζει η ίδια ευθέως την ελευθερία του ατόµου 46, αλλά απλώς δίνει στο νοµοθέτη τη δυνατότητα να επιβάλλει περιορισµούς, προκειµένου να προστατεύσει τα χρηστά ήθη, έστω και αν κατά τα άλλα η συνταγµατικότητα των περιορισµών θα ήταν καθεαυτή αµφίβολη. Τα χρηστά ήθη είναι µία αόριστη νοµική έννοια. Ωστόσο, το Σύνταγµα επιβάλλει την µη παραβίαση αυτών. ηλαδή, µε επίγνωση ότι πρόκειται για αόριστη νοµική έννοια, αναγνωρίζει ότι απορρέουν απευθείας από αυτό κανόνες του αντικειµενικού δικαίου µπροστά στους οποίους πρέπει να υποχωρήσει το θεµελιώδες δικαίωµα. Το κριτήριο καθορισµού της έννοιας των χρηστών ηθών οφείλει να είναι γενικό. Έτσι, ως χρηστά ήθη νοούνται οι κάθε φορά γενικά αποδεκτοί ή κρατούντες ηθικοί κανόνες 47. Με αυτή την έννοια οι ηθικές αντιλήψεις του εφαρµοστή του Συντάγµατος ή των ενδιαφεροµένων προσώπων ή ορισµένων κοινωνικών οµάδων δε λαµβάνονται υπόψη κατά την κρίση του ζητήµατος της συµφωνίας ή όχι µίας ανθρώπινης ενέργειας µε τα χρηστά ήθη. Στην συγκεκριµένη περίπτωση, αποφασιστική σηµασία έχουν µόνο οι ηθικές αντιλήψεις του ελληνικού λαού. 45 Κ. Χρυσόγονος, όπως παραπάνω, σελ Contra Μονοπρόσωπο Πρωτοδικείο Αθηνών 17115/1988, Νοµικό Βήµα 37, 1989, σελ 270. «Έστω και αν κίνητρο του δηµιουργού κινηµατογραφικής ταινίας, που επιχειρεί την αναπαράσταση της ζωής του Ιησού Χριστού, υπήρξε η καλλιτεχνική δηµιουργία, δεν υπάρχει προστατευόµενο δικαίωµα που θα µπορούσε να τεθεί ως αντιµέτωπο του δικαιώµατος της προσωπικότητας εκείνων, των οποίων προσβάλλεται το θρησκευτικό συναίσθηµα από την ταινία αυτή που διακωµωδεί και χλευάζει το Χριστό». 47 Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

22 Ωστόσο, επειδή οι ηθικές αντιλήψεις ενός λαού µεταβάλλονται µε την πάροδο του χρόνου πρέπει κάθε φορά να διαπιστώνεται ο ηθικός κανόνας, ο οποίος αναγνωρίζεται γενικά και συνεπώς ισχύει κατά το χρόνο της κρίσης µιας συγκεκριµένης περίπτωσης. Επίσης, τα χρηστά ήθη είναι ηθικοί κανόνες, οι οποίοι ρυθµίζουν την εξωτερική (κοινωνική) και όχι την εσωτερική συµπεριφορά (τις σκέψεις) των ατόµων. Στη συνέχεια πρέπει να διευκρινιστεί ότι η έννοια των χρηστών ηθών δεν µπορεί να προσδιορισθεί µε βάση κάποιο προϋπάρχοντα εξωσυνταγµατικό κώδικα ηθικών αξιών, όπως για παράδειγµα οι περί ηθικής αντιλήψεις της εκκλησίας ή οι σχετικές διδασκαλίες της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης, ενόψει του ότι κατά τεκµήριο τις ασπάζονται οι συντριπτικά περισσότεροι Έλληνές 48. Αν ο συντακτικός νοµοθέτης ήθελε να υιοθετήσει ένα τέτοιο κώδικα ηθικών αξιών θα µπορούσε να το πράξει ευθέως και ρητά. Εφόσον κάτι τέτοιο δεν συνέβη, δεν επιτρέπεται η µέσω της ερµηνείας συνταγµατοποίηση οποιουδήποτε προϋπάρχοντος κώδικα ή συστήµατος, χωρίς την παραπέρα εξέτασή του. Εποµένως, η έννοια των χρηστών ηθών είναι εµπειρικά προσδιορίσιµη κατά περίπτωση µε βάση της κρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις. Σύµφωνα µάλιστα µε διατυπωµένη άποψη του Αρείου Πάγου 49, η ανάπτυξη της προσωπικότητας πρέπει να µην αντίκειται «στις επιταγές της επικρατούσας κοινωνικής και συναλλακτικής ηθικής και στις θεµελιώδεις ηθικές και οικονοµικές αντιλήψεις του µέσης ηθικής κοινωνικού ανθρώπου και να µην οδηγεί σε καταφώρως άδικα και αντικοινωνικά αποτελέσµατα». Εξάλλου το ασφαλέστερο κριτήριο για τη διάγνωση των αντιλήψεων του µέσου κοινωνικού ανθρώπου θα µπορούσε να θεωρηθεί ότι απορρέει από την έκφραση του νοµιµοποιηµένου κοινοβουλευτικού νοµοθέτη, ο οποίος, θεωρητικά τουλάχιστον, εκφράζει µε τον πιο οργανωµένο και αυθεντικό τρόπο τη συγκεκριµένη κοινωνία και τις επικρατούσες σε αυτή αντιλήψεις. Ακόµη, αυτό το οποίο πρέπει πάντοτε να παρακολουθεί τη σκέψη µας ως προς την έννοια των χρηστών ηθών είναι ότι η επίκληση τους δεν µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως πρόσχηµα για την άνωθεν επιβολή συγκεκριµένων προτύπων κοινωνικής συµπεριφοράς που οδηγούν στην ισοπέδωση της προσωπικότητας 48 Η αντίθετη άποψη υποστηρίζεται από τον Α. Ράικο ο οποίος υποστηρίζει ότι «προέχον κριτήριο καθορισµού των χρηστών ηθών είναι αναµφίβολα η ηθική της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας, από την οποία επηρεάζεται ή, τουλάχιστο, τεκµαίρεται ότι επηρεάζεται η µεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού». Α. Ράικος, όπως παραπάνω, σελ Άρειος Πάγος (Τµήµα Α ) 717/1985, Νοµικό Βήµα 34, 1986, σελ. 560 επ. ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

23 καθενός ατόµου. Έτσι οι συµπεριφορές των ατόµων όσο και αν αποκλίνουν, εφόσον παραµένουν στην ιδιωτική ατοµική σφαίρα και δεν προσλαµβάνουν οποιαδήποτε ευρύτερη, δηµόσια σηµασία δεν µπορούν κατ αρχήν να αξιολογηθούν υπό το πρίσµα των χρηστών ηθών, ούτε βέβαια να αποτελέσουν αντικείµενο νοµοθετικών περιορισµών πάνω σε αυτή τη βάση. Στο πλαίσιο αυτό εποµένως θα µπορούσε να γίνει λόγος για «δικαίωµα στη διαφορετικότητα». Εκτός από το άρθρο 5 1 όπου κατοχυρώνεται ρητά η απαγόρευση προσβολής των χρηστών ηθών και πέρα από την αναγνωρισµένη γενική εφαρµογή της οριοθέτησης, το Σύνταγµα προβλέπει τα χρηστά ήθη και ως όριο της ελευθερίας της λατρείας 50 και της δηµοσιότητας των δικαστικών συνεδριάσεων 51. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις δεν πρόκειται για προσυνταγµατικό ή υπερσυνταγµατικό δίκαιο, αλλά για ηθικές αντιλήψεις, τις οποίες προσδιορίζουν οι σε κάθε περίοδο ισχύοντες νόµοι (κυρίως οι ποινικοί νόµοι), µέσα όµως στα όρια που διαγράφει το Σύνταγµα. Για παράδειγµα, σύµφωνα µε απόφαση του Συµβουλίου της Επικρατείας 52, δεν αντίκειται στα χρηστά ήθη η ίδρυση και λειτουργία κέντρων γυµνιστών, αντίκειται όµως η ως «γάµος» χαρακτηριζόµενη νοµική συνένωση µεταξύ ατόµων του ίδιου φύλου. Οµοίως µε τις οριοθετήσεις των «δικαιωµάτων των άλλων» και του «Συντάγµατος», µε τη χρήση της έννοιας των «χρηστών ηθών» δεν παρέχει εξουσιοδότηση στο κοινό νοµοθέτη να εισάγει, είτε ορίζοντας την έννοια των χρηστών ηθών, είτε µε οποιοδήποτε άλλο τρόπο, περιορισµούς των θεµελιωδών δικαιωµάτων. Η γενική ρήτρα των χρηστών ηθών αποσκοπεί στην αποτροπή κάθε ανήθικης άσκησης θεµελιώδους δικαιώµατος. Κατά αυτό τον τρόπο δεν δεσµεύονται µόνο τα άτοµα κατά την άσκηση του γενικού θεµελιώδους δικαιώµατος αλλά και η ίδια η κρατική και κυρίως η νοµοθετική εξουσία. Η δέσµευση αυτή της νοµοθετικής εξουσίας είναι διττή. Αφενός, αυτή οφείλει να καθιερώνει τις αναγκαίες κυρώσεις για την προστασία των χρηστών ηθών και αφετέρου ο κοινός νοµοθέτης δεν µπορεί να ψηφίζει νόµους αντίθετους µε τα χρηστά ήθη. 50 Άρθρο 13 2: «Κάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη και τα σχετικά µε τη λατρεία της τελούνται ανεµπόδιστα υπό την προστασία των νόµων. Η άσκηση της λατρείας δεν επιτρέπεται να προσβάλλει τη δηµόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη. Ο προσηλυτισµός απαγορεύεται». 51 Άρθρο 93 2: «Οι συνεδριάσεις κάθε δικαστηρίου είναι δηµόσιες, εκτός αν το δικαστήριο κρίνει µε απόφασή του ότι η δηµοσιότητα πρόκειται να είναι επιβλαβής στα χρηστά ήθη ή ότι συντρέχουν ειδικοί λόγοι προστασίας της ιδιωτικής ή οικογενειακής ζωής των διαδίκων». 52 Συµβούλιο της Επικρατείας 2422/1985 (τµήµα ), Το Σύνταγµα 1986/86 (88). «Οι διατάξεις του Ν. 1399/1983, που προβλέπουν τις προϋποθέσεις λειτουργίας κέντρων γυµνιστών, κινούνται εντός των ορίων τα οποία διαγράφουν οι κανόνες της κρατούσας κοινωνικής ηθικής, ως είναι διαµορφωµένοι κατά το χρόνο της θεσπίσεως του ως άνω νόµου, την τήρηση των οποίων επιτάσσουν ρητά διατάξεις του ισχύοντος Συντάγµατος». ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Θέµα: Η αρχή της ανθρώπινης αξίας ΒΑΣΙΛΙΚΗ. ΓΡΙΒΑ. ιδάσκων Καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ. Θέµα: Η αρχή της ανθρώπινης αξίας ΒΑΣΙΛΙΚΗ. ΓΡΙΒΑ. ιδάσκων Καθηγητής: Ανδρέας Γ. ηµητρόπουλος ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ Θέµα:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ,2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων Προπτυχιακή Εργασία Έλενα Κοντραφούρη Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ a) Συνταγματικά δικαιώματα Το θέμα που τίθεται υπό διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακή Εργασία. Κολικονιάρη Φανή. Η Οριοθετική Λειτουργία του Άρθρου 5 περ. 1 Σ ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Προπτυχιακή Εργασία. Κολικονιάρη Φανή. Η Οριοθετική Λειτουργία του Άρθρου 5 περ. 1 Σ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Προπτυχιακή Εργασία Κολικονιάρη Φανή Η Οριοθετική Λειτουργία του Άρθρου 5 περ. 1 Σ ΠΡΟΛΟΓΟΣ α.5 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ [Ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας και συμμετοχή στη ζωή της χώρας. προστασία ζωής, τιμής, ελευθερίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου --------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο εργασία 1η σχεδιαγραµµα 1)εισαγωγή:έννοια γενικών συνταγµατικών αρχών 2)ειδικότερα, η απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος α)έννοια β)καθιέρωση της αρχής γ)εκταση εφαρµογής και σχέση α.25παρ3σ και 281 ΑΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η : ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙ ΤΗΣ Ι ΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ

ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙ ΤΗΣ Ι ΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος Πρόλογος Η κατοχύρωση και η προστασία του δικαιώµατος της συνένωσης ή του συνεταιρίζεσθαι στο άρθρο 12 του ελληνικού Συντάγµατος δίνει σάρκα και οστά στο εύστοχο αρχαίο απόφθεγµα «η ισχύς εν τη ενώσει».

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» Ι ΑΣΚΩΝ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΥΣΟΥΛΑ-ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΛΛΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ 22παρ.1 23παρ.2 και25παρ.2σ ΛΟΓΙΚΗ ΕΡΝΗΝΕΙΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΑΓΩΓΗ ΘΕΣΜΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ»

«ΥΠΑΓΩΓΗ ΘΕΣΜΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΤΡΙΑ ΙΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 5 1 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΤΡΙΑ ΙΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 5 1 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΑΛΑΝΗ ΓΑΡΥΦΑΛΙΑ Α.Μ. 1340200400051 ΕΞΑΜΗΝΟ-2006 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Ι ΑΣΚΩΝ: κ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΤΡΙΑ ΙΚΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 5 1 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΘΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Άρθρο 2 παρ. 1 Συντάγµατος( Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας) Σχολιασµός Αποφ. 40/1998 Α.Π

Θέµα εργασίας : Άρθρο 2 παρ. 1 Συντάγµατος( Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας) Σχολιασµός Αποφ. 40/1998 Α.Π Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...2 Β. ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ...3 Β.1. Δομή του όρου συνταγματικό δικαίωμα...3 Β.2. Οριοθέτηση...5 Β.3. Οριοθέτηση, περιορισμός και πυρήνας δικαιώματος...6 Γ. ΤΟ ΑΡΘΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Γενικές Συνταγµατικές Αρχές «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος» Καµιντζή Ιωάννα Α.Μ:322 Ε Mail:

Θέµα εργασίας : Γενικές Συνταγµατικές Αρχές «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος» Καµιντζή Ιωάννα Α.Μ:322 Ε Mail: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νοµικών Θεµάτων 26.4.2012 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ (0046/2012) Αφορά: Αιτιολογηµένη γνώµη του γερµανικού Οµοσπονδιακού Συµβουλίου (Bundesrat) σχετικά µε την πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 1: Κράτος Δικαίου 1

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 1: Κράτος Δικαίου 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Κράτος Δικαίου 1 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νοµικών Θεµάτων 15.6.2011 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ (49/2011) Θέµα: Αιτιολογηµένη γνώµη της Γερουσίας της Ιταλικής ηµοκρατίας σχετικά µε την πρόταση κανονισµού του

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοφών Κοντιάδης Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Δικηγόρος, Πρόεδρος Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου

Ξενοφών Κοντιάδης Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Δικηγόρος, Πρόεδρος Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου Ξενοφών Κοντιάδης Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου, Δικηγόρος, Πρόεδρος Ιδρύματος Θεμιστοκλή και Δημήτρη Τσάτσου Ο συνταγματικός θεσμός της συλλογικής αυτονομίας (Εισήγηση στην ημερίδα "Κλαδικές Συλλογικές

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η : Δικαίωμα στην εκπαίδευση Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών

Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών Όνομα: Λυδία Βραδή ΑΜ:1340200700040 Διδάσκοντες: Α. Δημητρόπουλος, Σ. Βλαχόπουλος Μάθημα: Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα Δ Εξάμηνο Περιεχόµενα Σελ. Περιεχόµενα...2-3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 9 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας).

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας). Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Εισαγωγή στο 1 ο Μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, ΑΠ: Γ/ΕΞ/4478-1/

Αθήνα, ΑΠ: Γ/ΕΞ/4478-1/ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ Αθήνα, 28-09-2011 ΑΠ: Γ/ΕΞ/4478-1/28-09-2011 ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Ταχ. /νση: ΚΗΦΙΣΙΑΣ 1-3 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210-6475600 FAX: 210-6475628 Α Π Ο Φ Α Σ Η 122/2011

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Ο όρος «ατομικά δικαιώματα» επικράτησε ανάμεσα σε πολλούς άλλους, όπως «θεμελιώδη»

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο Eπαγγελματική ελευθερία: Περιορισμοί (στην πρόσβαση στο επάγγελμα και την άσκησή του) Ευγ. Β. Πρεβεδούρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 ΠΕ ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ...4 ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΞΩ ΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ:...5 ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΚΑΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΒΑΤΩΝ...5 ΦΟΡΕΙΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ. Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία. Δικαστήρια

ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ. Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία. Δικαστήρια ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ ΚΥΠΡΟΣ Σύνταγμα Διεθνείς Συμβάσεις Πρωτογενής νομοθεσία Δευτερογενής νομοθεσία Δικαστήρια Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι μια συνταγματική δημοκρατία βασισμένη στις αρχές της νομιμότητας, της ύπαρξης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ»

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» Όπως αναφέρεται στην από 19 Οκτωβρίου 2010, προς την Βουλή των Ελλήνων, Έκθεση της Ειδικής Μόνιμης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Διδάσκοντες: Δημητρόπουλος Ανδρ., Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 5 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 5 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 5 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ &ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ &ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΑΡΙΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΟΥ &ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ Θέμα: Δυνατότητα ψήφου των εκπροσώπων των ΔΕ νοσηλευτών στη Νοσηλευτική Επιτροπή Ι. Τεθέντα υπόψη μου στοιχεία ιστορικού. Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΚΠΑ Τµήµα Νοµικής Τοµέας ηµοσίου ικαίου Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ Ελένη Καρατζά Αθήνα, Μάιος 2006 Περιεχόµενα 1. Εισαγωγή...3 2. Γενικά για τα συνταγµατικά δικαιώµατα...4

Διαβάστε περισσότερα

Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε τα νοµικά επαγγέλµατα και το γενικό συµφέρον στην οµαλή λειτουργία των νοµικών συστηµάτων

Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε τα νοµικά επαγγέλµατα και το γενικό συµφέρον στην οµαλή λειτουργία των νοµικών συστηµάτων P6_TA(2006)0108 Νοµικά επαγγέλµατα Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε τα νοµικά επαγγέλµατα και το γενικό συµφέρον στην οµαλή λειτουργία των νοµικών συστηµάτων Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας

1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας Παπαδοπούλου Χριστούλα ΑΜ: 336 Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας Σχεδιάγραµµα: 1) Εισαγωγή (γενικά - πρόλογος για τις γενικές αρχές του Συντάγµατος ) 2) Νοµική κατοχύρωση του απαραβίαστου της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: Μιστριώτη Θεοδώρα-Γεωργία Α.Μ.: 1340200200318 Υπεύθυνος Καθηγητής: Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας και συμμετοχής στη ζωή της χώρας» (Άρθρο 5 παρ.1 Συντ.)

Θέμα: «Η ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας και συμμετοχής στη ζωή της χώρας» (Άρθρο 5 παρ.1 Συντ.) Θέμα: «Η ελευθερία ανάπτυξης της προσωπικότητας και συμμετοχής στη ζωή της χώρας» (Άρθρο 5 παρ.1 Συντ.) Ι. Η νομική φύση και η λειτουργία της διάταξης του άρθρου 5 παρ.1 στο Σύνταγμα. Με τη διάταξη του

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο Η οικονομική ελευθερία υπό το πρίσμα της επιχειρηματικής ελευθερίας Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Σχολής Α.Π.Θ. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΕΠΙΦΥΛΑΚΤΑ» ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

«ΑΝΕΠΙΦΥΛΑΚΤΑ» ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ «ΑΝΕΠΙΦΥΛΑΚΤΑ» ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ» - ΕΞΑΜΗΝΟΥ Η Ι ΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Γ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΖΩΗ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ ΕΚΠΑ ΣΧΟΛΗ: ΝΟΠΕ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗΣ ΙΩΑΝΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Μ ΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Μ ΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ 1 Η ΕΡΓΑΣΙΑ Μ ΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης

Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης Αναδηµοσίευση στο Civilitas.GR 2007* Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης Ελευθερία, ασφάλεια και δικαιοσύνη Θεµελιώδη δικαιώµατα και καταπολέµηση των διακρίσεων ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγή Ιστορικό Οι αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα