Τοξικολογία- Διατροφή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τοξικολογία- Διατροφή"

Transcript

1 Τοξικολογία- Διατροφή 1

2 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σκοπός του πονήματος αυτού είναι να συμβάλλει στην βασική εκπαίδευση του διαιτολόγου με στοιχειώδεις γνώσεις για την βλαπτική επίδραση διαφόρων ουσιών στον άνθρωπο. Οι γνώσεις αυτές ανήκουν στον τομέα της τοξικολογίας, η οποία ως επιστήμη είναι διαρκώς εξελισσόμενη με αποτέλεσμα τον συνεχή εμπλουτισμό της με σημαντικές πληροφορίες. Από το πλήθος των ουσιών που κυκλοφορούν σε διάφορα προϊόντα του εμπορίου, στο πόνημα αυτό περιλαμβάνονται μόνο οι πλέον αντιπροσωπευτικές, που βρίσκονται στην καθημερινή χρήση και είναι ενδεχόμενο να προκαλέσουν κάποιες ανεπιθύμητες ενέργειες ή και βλάβες στον οργανισμό. Η παρουσίασή τους γίνεται με σύντομο και σαφή τρόπο ώστε να προβάλλονται και να αφομοιώνονται τα πλέον αξιόλογα τοξικολογικά χαρακτηριστικά τους και να καταγράφεται η γενική κλινική εικόνα των ανεπιθύμητων ενεργειών ή και των δηλητηριάσεων που η κάθε μία τους προκαλεί. Ευχαριστούμε θερμά τον φαρμακοποιό Π. Παπαφράγκου και τον καθηγητή Λ. Πούλο για τις εύστοχες παρατηρήσεις τους. Το πόνημα αυτό δεν θα μπορούσε να κυκλοφορήσει χωρίς την μεγάλη βοήθεια που παρείχε κατά την συγγραφή ο φαρμακοποιός Σ. Τσόνας, η διαιτολόγος Μαρία Τόιλου και η Αναστασία Γκέγκα (Food& Human Nutrition BSc). Σεμπτέβριος 2015 Μαρία Σκουρολιάκου 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΕΡΟΣ Α ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Μ. Σκουρολιάκου ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΞΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΟΔΟΙ ΕΚΘΕΣΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΒΙΟΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗ ΒΙΟΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΑΠΕΚΚΡΙΣΗ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΤΟΞΙΝΩΝ ΤΕΣΤ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΟΡΦΕΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΊΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕΔΩΝ ΤΗΣ ΤΟΞΙΚΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΑΛΛΑ ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕΔΩΝ ΤΗΣ ΤΟΞΙΚΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Μ. Σκουρολιάκου Σ. Τσόνας ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΥΡΕΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ 42 ΤΡΙΚΥΚΛΙΚΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΑ ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΙ ΑΝΑΣΤΟΛΕΙΣ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΗΣ ΘΕΟΦΥΛΛΙΝΗ ΒΕΝΖΟΔΙΑΖΕΠΙΝΕΣ ΣΑΛΙΚΥΛΙΚΑ ΠΑΡΑΚΕΤΑΜΟΛΗ ΙΒΟΥΠΡΟΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΣ ΑΛΑΤΑ ΛΙΘΙΟΥ ΓΛΥΚΟΣΙΔΕΣ ΔΑΚΤΥΛΙΤΙΔΑΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

4 ΓΕΝΙΚΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΒΙΟΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ- ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΟΞΕΙΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ ΧΡΟΝΙΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΚΑΝΝΑΒΙΣ LSD ΑΜΦΕΤΑΜΙΝΕΣ ΚΟΚΑΪΝΗ ΟΠΙΟΕΙΔΗ ΜΟΡΦΙΝΗ ΗΡΩΙΝΗ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΖΩΑ ΦΥΤΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΑΛΚΑΛΟΕΙΔΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ ΦΥΤΑ ΦΥΤΟΤΟΞΙΝΕΣ ΑΜΒΛΩΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΜΕ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΟ ΔΡΑΣΗ ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΓΑΝΟΦΩΣΦΟΡΙΚΟΙ ΚΑΙ ΚΑΡΒΑΜΙΔΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ PARAQUAT ΧΛΩΡΙΩΜΕΝΟΙ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ ΣΑΠΩΝΕΣ ΛΕΥΚΑΝΤΙΚΑ ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΕ ΜΙΚΡΗ ΤΟΞΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Μ. Τόιλου Α.Γκέγκα ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΑΛΛΕΡΓΙΟΓΟΝΑ ΦΥΣΕΙ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ ΤΡΟΦΙΜΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΠΙΒΛΑΒΕΙΣ ΠΡΟΣΜΙΞΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΑΛΛΟΙΩΘΕΝΤΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΣΙΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΠΙΦΕΡΟΥΝ ΤΑ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΟΞΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΒΕΝΖΟΦΟΥΡΑΝΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

5 ΜΕΡΟΣ Α ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Η ανάγκη του ανθρώπου για ασφαλή επιλογή της τροφής, του έδωσε τις πρώτες εμπειρίες γύρω από τις δηλητηριώδεις ουσίες. Ο άνθρωπος της προϊστορικής εποχής βασισμένος κατ αρχήν στην γευστική του εμπειρία, άρχισε σταδιακά να κωδικοποιεί τη γνώση του και να προφυλάσσει τη ζωή του όχι μόνο από δηλητήρια που είχαν σχέση με τη τροφή του, αλλά και από οποιεσδήποτε δηλητηριώδεις ουσίες του περιβάλλοντος. Η αποκτηθείσα γνώση για τα δηλητήρια βοήθησε στη συγκρότηση εμπειριών γύρω από τις θεραπευτικές ιδιότητές τους. Είναι βέβαια σαφές ότι δεν ήταν καθορισμένα τα όρια μεταξύ βλαπτικού και θεραπευτικού υπό τη σημερινή έννοια, ότι δηλαδή τα περισσότερα φάρμακα, όταν κανείς προβεί σε υπέρβαση της δοσολογίας τους, αντί για το επιθυμητό θεραπευτικό αποτέλεσμα μπορεί να εκδηλώσουν δηλητηριώδη ενέργεια. Μαρτυρίες για τις γνώσεις περί δηλητηρίων στους αρχαίους πολιτισμούς έχουμε σε παπύρους, όπως π.χ. στον πάπυρο Ebers, έναν κατά κάποιο τρόπο κατάλογο δηλητηρίων της εποχής με τα σχετικά αντίδοτα. Σε αιγυπτιακούς παπύρους γίνεται λόγος για χορήγηση δηλητηρίων από φυτικά εκχυλίσματα σε καταδικασθέντες σε θάνατο. Η πολεμική τέχνη, επίσης, ωφελήθηκε από τη γνώση των δηλητηρίων, χρησιμοποιώντας τα για να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των τότε οπλικών μέσων, κυρίως των τόξων. Οι δηλητηριώδεις ουσίες φέρουν την ονομασία τοξικές γι αυτόν ακριβώς τον λόγο, δηλαδή επειδή επάλειφαν με αυτές τις αιχμές των βελών των τόξων. Για παράδειγμα, οι Ιθαγενείς της Αμερικής, χρησιμοποιούσαν γλυκοσίδες από τοξικούς φυτικούς σπόρους, ως όπλα. Στην αρχαία ελληνική μυθολογία και γραμματεία πολλές αναφορές γίνονται για χρήση δηλητηρίων σε θεραπευτικές διαδικασίες, εγκληματικές ενέργειες αλλά και σε επίσημες θανατώσεις καταδικασμένων προσώπων. Έτσι ο Ηρακλής, ο Οδυσσέας και άλλα μυθικά πρόσωπα φέρονται να έχουν υποστεί τις δράσεις των δηλητηρίων, ενώ άλλοι, όπως ο Ερμής, ή η Μήδεια, να γνωρίζουν καλά δράσεις, αντιδράσεις και αντίδοτα. Είναι γνωστό ότι ο 5

6 Σωκράτης εκτελέσθηκε με τη λήψη του δηλητηριώδους φυτού κωνείου, ενώ για μεγάλες φυσιογνωμίες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και ο Μέγας Αλέξανδρος, φημολογείται, από την αρχαιότητα ακόμα, ότι δηλητηριάσθηκαν*. Ο Διοσκουρίδης (1 ος αι. π.χ.) προσδίδει επιστημονικότητα με τις καταγραφές του στην άτυπη ως τότε επιστήμη των δηλητηρίων. Είναι η πρώτη για την εποχή της εργασία, μετά την «περί φαρμάκων δημηγορίαν» του Αντιφώντα. Ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε τοξίνες στη θεραπεία συγκεκριμένων ασθενειών, και με αυτόν τον τρόπο πρόσθεσε τον τομέα των τοξίνων στην Ιατρική. Έβαλε τις βάσεις για βιομηχανική υγεία και τοξικολογία. Ο Γαληνός (1 ος αι. μ.χ.) πραγματεύεται και αυτός το θέμα των δηλητηρίων, διευρύνοντας περαιτέρω τις απόψεις του Διοσκουρίδη. Στους ρωμαϊκούς χρόνους, οι ιστορικές μαρτυρίες βεβαιώνουν ότι οι δηλητηριάσεις ως εγκληματικές ενέργειες αποτελούσαν τον φόβο και τον τρόμο κάθε αξιωματούχου με επίφθονη κοινωνική θέση. Το ίδιο και κατά την μεσαιωνική περίοδο, τόσο στη Δύση όσο και στο Βυζάντιο, όταν οι δηλητηριάσεις επιφανών ηγεμόνων βρίσκονταν στην ημερήσια διάταξη. Η λειτουργία άλλωστε ειδικών δικαστηρίων για την εκδίκαση τέτοιων υποθέσεων, επιβεβαιώνει τη συχνότητα τέτοιων περιστατικών. Ο Παράκελσος ( μ.χ.), έδωσε έμφαση στην τοξική ουσία και έδωσε έμφαση στη σχέση χημικής σύστασης και τοξικότητας. Υποστήριξε επίσης τον διαχωρισμό μεταξύ θεραπευτικής και τοξικής ιδιότητας μιας ουσίας. Στα νεότερα χρόνια ο Matthieu Bonaventura ( μx) έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης τοξικολογίας. Ανακάλυψε τη χημική και βιολογική επίδραση των τοξινών στον οργανισμό. Ιδιαίτερα, συνέβαλε στην ανακάλυψη ότι οι τοξίνες δεν συσσωρεύονται στο στομάχι, αλλά και σε άλλα όργανα του σώματος. Η επιστήμη της Χημείας ώθησε έκτοτε την ραγδαία εξέλιξη της Τοξικολογίας, με αποτέλεσμα την απομόνωση και τον προσδιορισμό μιας πλειάδας δηλητηριωδών ουσιών. Οι επιστήμες της Βιολογίας και της Βιοχημείας φυσικά συνέβαλαν τα μέγιστα στην κατανόηση και του μηχανισμού δράσης των δηλητηρίων και του ενδεικνυόμενου τρόπου της θεραπευτικής αντιμετώπισης των δηλητηριάσεων. Έτσι, σήμερα, η διευρυμένη Τοξικολογία, μελετά τη φύση, τη δράση και τις συνέπειες κάθε ουσίας επί ζωντανών οργανισμών, με έμφαση στις ανεπιθύμητες ενέργειες που η χρήση της προκαλεί. Το πλαίσιο έρευνας αυτής της επιστήμης περιλαμβάνει επίσης τις δυνατότητες προφύλαξης από τον κίνδυνο δηλητηρίασης, καθώς και πολλά άλλα θέματα που έχουν σχέση με την οικολογία, την κοινωνία, την οικονομία, τη θεσμοθέτηση κανόνων χρήσης, ανεκτών ορίων κ.α. 6

7 * «φάρμακον επέμφθη πάρα Αντιπάτρου Αλεξάνδρω, και εκ του φαρμάκου ότι απέθανε» (Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις Ζ27) Η εκδοχή αυτή του θανάτου του Μ. Αλεξάνδρου έχει ως εξής: Ο Αριστοτέλης, χολωμένος από την θανάτωση του ανηψιού του, Καλλισθένη, με την κατηγορία της συνομωσίας, φέρεται να απέστειλε ένα δηλητήριο στον Αντίπατρο (κρυμμένο «εν ημιόνου οπλή», διότι τα κανονικά δοχεία δεν μπορούσαν να αντέξουν την ψυχρότητα και την δριμύτητα του δηλητηρίου) που εποφθαλμιούσε την ισχύ και την δόξα του Αλεξάνδρου. Αυτός φρόντισε να αναμειχθεί με το κρασί που θα έπινε ο τελευταίος στο συμπόσιο για την γιορτή του Ηρακλή, στη Βαβυλώνα. 7

8 Η ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΚΛΑΔΟΙ ΤΗΣ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Η Τοξικολογία σήμερα ως επιστήμη έχει εξαιρετικά διευρυσμένους προσανατολισμούς, αφού οι ανεπιθύμητες επιπτώσεις οποιασδήποτε τοξικής ουσίας δεν αφορούν μόνο στον άνθρωπο, αλλά και στο οικολογικό και οικονομικό του περιβάλλον. Οι βασικοί προσανατολισμοί είναι τρεις: Περιγραφική- Αναλυτική Τοξικολογία: Μελετά κυρίως τη φύση και τις ιδιότητες μιας τοξικής ουσίας. Δικαστική Τοξικολογία: Σκοπό έχει να συμβάλλει στην υποστήριξη του έργου της δικαιοσύνης σε περιπτώσεις διαλεύκανσης πιθανών αιτίων θανάτου από τοξική ουσία. Κλινική Τοξικολογία: Επισημαίνει κυρίως τα διαγνωστικά σημεία και τα προβλήματα διαφορικής διάγνωσης και καθορισμού της θεραπευτικής αγωγής σε περιπτώσεις δηλητηριάσεων. Η εξειδίκευση των παραπάνω γενικών κατευθύνσεων οδηγεί σε ανάπτυξη πολλών επιμέρους κλάδων, όπως: 1. ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ή ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Μελετά την επίδραση στα έμβια όντα, και ειδικότερα στον άνθρωπο, χημικών ουσιών που βρίσκονται στο βιομηχανικό ή γενικότερα στο εργασιακό περιβάλλον. 2. ΒΙΟΧΗΜΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Εξετάζει την αντίδραση των τοξικών ουσιών σε έναν οργανισμό (την απορρόφηση, κατανομή, βιομετατροπή και απέκκριση μιας ουσίας), σε μοριακό επίπεδο, και θέτει τις βάσεις για τις άλλες κατηγορίες της τοξικολογίας. 3. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Μελετά την επίδραση χημικών και φυσικών παραγόντων στις διαδικασίες και στους μηχανισμούς της κληρονομικότητας, όπως π.χ. με μελέτες τερατογενέσεων. 8

9 4. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Ερευνά την επίδραση των τοξικών ουσιών στο άμεσο και έμμεσο περιβάλλον και τον άνθρωπο. Είναι ουσίες που μολύνουν τον αέρα, τα ύδατα, το έδαφος και το φαγητό κατά την διάρκεια παραγωγής του. Για παράδειγμα, η μόλυνση του αέρα προέρχεται από ουσίες από προϊόντα καύσης, καμινάδες, καυσαέρια, αυτοκίνητα, πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες και πυρκαγιές. Η μόλυνση, έχει βλαβερές επιπτώσεις στους διάφορους οργανισμούς και στον άνθρωπο. 5. ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Είναι υποκλάδος της περιβαλλοντικής τοξικολογίας που μελετά τους τομείς που έχουν σχέση με την βλαπτική επίδραση ουσιών ή και ζωντανών οργανισμών πάνω στα τρόφιμα, όπως λχ. προσθετικές ύλες, χρωστικές ουσίες, ρυπαντές υδάτινων πόρων που επηρεάζουν την αγνότητα των τροφών. 6. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Ασχολείται με την μελέτη της βλαπτικής επίδρασης ενός χημικού προϊόντος εκλεκτικά επί ενός ζώντος οργανισμού, με σκοπό την επίτευξη ενός οικονομικού αποτελέσματος, πχ. παρασιτοκτόνα, χημειοθεραπευτικά φάρμακα κλπ. Πολλές φυσικές και σύνθετες χημικές ουσίες έχουν τοξική επίδραση σε μικροοργανισμούς όπως βακτήρια, ιούς και μήκυτες, καθυστερούν ή εμποδίζουν την ανάπτυξη τους χωρίς να επηρεάζουν τον ανθρώπινο οργανισμό. Εδώ η γνώση των κλινικών στοιχείων είναι απαραίτητο να συνδυαστεί με τη δυνατότητα τοξικολογικών αναλύσεων, που θα σηματοδοτήσουν, τελικά την ένδειξη χορήγησης. 9

10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ δηλητήριο: δηλητηρίαση: τοξικότητα: δόση: οριακή δόση: Είναι ουσία η οποία μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, επιδείνωση στην υγεία ή θάνατο, όταν κατά οποιονδήποτε τρόπο εισαχθεί στον οργανισμό. Θεωρητικά πολλές ουσίες έχουν αυτή τη δυνατότητα, να προκαλέσουν δηλαδή παροδική διαταραχή ή νόσηση. Για τον άνθρωπο όμως ως δηλητήρια λογίζονται μόνο οι ουσίες εκείνες οι οποίες προκαλούν βλάβη ή οριστική κατάλυση των λειτουργιών του οργανισμού, με αποτέλεσμα το θάνατο, χορηγούμενες εφάπαξ σε δόσεις κάτω των 50γρ. Ισχυρά δηλητήρια θεωρούνται εκείνα τα οποία εκδηλώνουν τη βλαπτική τους δράση όταν λαμβάνονται σε ποσότητες μικρότερες των 5γρ. Είναι η μη αντισταθμιζόμενη διαταραχή μιας θεμελιώδους λειτουργίας του οργανισμού εξαιτίας της παρουσίας σ αυτόν μιας τοξικής, ξένης προς αυτόν ουσίας. Η τοξική ουσία μπορεί να προέρχεται από φυσική πηγή (μικροοργανισμό, φυτικό, ζωικό, ή ορυκτό προϊόν), ή να αποτελεί συνθετικό χημικό προϊόν. Η ουσία αυτή θα παρέμβει στο φυσιολογικό μεταβολισμό της ζώσας ύλης και θα επιδράσει αποφασιστικά σε ένα τουλάχιστον σύστημα ενζυμικών συστημάτων, τα οποία τον εξυπηρετούν. Πρακτικά, μια ουσία αποβαίνει τοξική, όταν λόγω της επίδρασής της, μπορεί να αναστέλλει τη δράση κάποιου ενζυμικού μηχανισμού, ο οποίος εξυπηρετεί μια θεμελιώδη λειτουργία για τον οργανισμό αυτό. Είναι η ικανότητα μιας ουσίας να επηρεάζει τις ζωτικές λειτουργίες ενός ζώντος οργανισμού. Το σχήμα το οποίο ακολουθεί ο μεταβολισμός της ενέργειας είναι κοινό για όλες τις μορφές της ζώσας ύλης. Κατά συνέπεια, ελάχιστες και σπάνιες αναμένεται να είναι οι περιπτώσεις εκλεκτικής τοξικότητας μεταξύ των ζωικών ειδών. Όπου παρατηρείται διαφοροποίηση είναι συνήθως φαινομενική. Οφείλεται στις μορφολογικές και βιολογικές διαφορές και σε άλλους παράγοντες, ενώ συχνά είναι ποσοτικού χαρακτήρα. Η ποσότητα της τοξικής ουσίας που όταν εισαχθεί στον οργανισμό μπορεί να προκαλέσει την εμφάνιση κάποιας βιολογικής αντίδρασης. Η μέγιστη ποσότητα της τοξικής ουσίας, η οποία ουδεμία ανεπιθύμητη ενέργεια μπορεί να επιφέρει στον οργανισμό. 10

11 Θερ/κός δείκτης: Ο λόγος της μέσης δόσης που απαιτείται για να προκληθεί η εμφάνιση τοξικών φαινομένων προς τη δόση που απαιτείται για να υπάρξει θεραπευτικό αποτέλεσμα T1=LD50/ED50 ή TD50/ED50 της μέσης θανατηφόρου δόσης (μέσης τοξικής δόσης) Ή διαφορετικά, ο λόγος προς τη μέση θεραπευτική δόση (μέση αποτελεσματική δόση) 11

12 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ Γενικά η συμπεριφορά μιας τοξικής ουσίας, μεταξύ των ζωικών ειδών, δεν υπαγορεύεται από την ειδική ποιότητά της, αλλά από μια ποσοτική εκλεκτικότητα. Με άλλα λόγια, όλοι οι χημικοί παράγοντες μπορούν να έχουν ανεπιθύμητη επίδραση πάνω σε ένα βιολογικό σύστημα, εάν μια αρκούντως μεγάλη συγκέντρωση της χημικής ουσίας, επιτύχει να έλθει σε επαφή με το βιολογικό αυτό σύστημα. Έτσι, ουσίες τοξικές για τα ζώα, θα ήταν άλλες λιγότερο και άλλες περισσότερο δηλητηριώδεις και για τον άνθρωπο. Μια ένδειξη σχετικά με την τοξικότητα μιας ουσίας και μέτρο σύγκρισης μεταξύ τους δίνει η μέση θανατηφόρος δόση (LD50) μιας καθαρής ουσίας σε mg/kg βάρους, η οποία όταν χορηγηθεί από το στόμα σε πειραματόζωα, θα θανατώσει το 50% από αυτά. Αν και οι διαφορές μεταξύ ποντικού και ανθρώπου είναι σημαντικές και η συμπεριφορά της τοξικής ουσίας επηρεάζεται από ποικίλους πάραγοντες, εν τούτοις στην πράξη η LD50 παρέχει μια αδρή αντίληψη για το πόσο δραστικό είναι ένα δηλητήριο. Έτσι πρακτικά, ουσίες των οποίων οι LD50 είναι μικρότερες των 5mg/Kg, αναμένεται με λίγες σταγόνες να θανατώσουν έναν ενήλικα. Εάν κυμαίνεται μεταξύ 5 και 50 mg/kg, ένα κουταλάκι του γλυκού θα ήταν αρκετό να επιφέρει το αποτέλεσμα. Τέλος, αν η LD50 έχει καθοριστεί μεταξύ 50 και 500 mg/kg, μια εως δυο κουταλιές της σούπας θα μπορούσαν να είναι θανατηφόρες. Οι θανατηφόρες δόσεις υπολογίζονται με βάση τις καθαρές δραστικές ουσίες. Όμως καθαρές ουσίες, ουδέποτε βρίσκονται αυτούσιες στα διάφορα σκευάσματα, αλλά μαζί με άλλες οι οποίες είτε είναι αδρανείς, είτε έχουν την ίδια τοξικότητα, είτε με τις φυσικές ή χημικές ιδιότητές τους, συνεργούν ή διευκολύνουν τη δράση του πρωτεύοντος δηλητηρίου ή και μειώνουν συχνά την δραστικότητα του. Έτσι είναι προφανές, ότι ο όρος θανατηφόρος δόση δεν είναι απόλυτα καθορισμένος λόγω της διαφορετικής ανταπόκρισης των βιολογικών μονάδων του ίδιου είδους στην ίδια δόση. Ο όρος μέση θανατηφόρος δόση (LD50), δεν αποτελεί ακριβές μέγεθος και η χρησιμότητά του έχει αξία στις ακόλουθες περιπτώσεις: 1. όταν συγκρίνεται με τις LD50 άλλων ουσιών 2. όταν προσδιορίζεται η τοξικότητα μιας ουσίας ανάλογα με την οδό χορήγησης. 3. όταν συγκρίνεται με τις LD50 άλλων ειδών πειραματοζώων Σήμερα είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί η ακριβέστερη μεθοδολογία για τον προσδιορισμό της LD50, γιατί οι γνωστές μέθοδοι απαιτούν ένα μεγάλο 12

13 αριθμό πειραματόζωων, σε αντίθεση με νεώτερες που απαιτούν μικρότερο χωρίς να θεωρούνται εξαιρετικά αξιόπιστες. Ο προσδιορισμός της LD50 θεωρείται απαραίτητος, όχι μόνο για την έκφραση της τοξικότητας μιας ουσίας, αλλά και για την επικινδυνότητά της. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο καθορισμός της τοξικότητας είναι δύσκολος όταν η ουσία εισπνέεται ή όταν η έκθεση σ αυτήν γίνεται μέσω του υδατικού περιβάλλοντος. Στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται η LC50, ως η τιμή που εκφράζει την συγκέντρωση της ουσίας στον αέρα ή στο νερό που μπορεί να θανατώσει το 50% των πειραματόζωων. Για τον προσδιορισμό της LD50 επίσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν η χρονική διάρκεια έκθεσης. Η LD50 και LC50 επηρεάζονται επίσης από παράγοντες όπως, το είδος, το φύλο, η ηλικία, η ταυτόχρονη έκθεση σε άλλες ουσίες κ.α. Υπάρχουν και ορισμένες παράμετροι που έχουν επίσης ιδιαίτερη σημασία για την τοξικότητα μιας ουσίας, π.χ. όταν μια ουσία χορηγείται από το στόμα, προσαυξάνεται η τοξικότητά της αν αυτή ληφθεί με τη μορφή διαλύματος. Τόσο μεγαλύτερη είναι η τοξικότητα, όσο η τοξική ουσία είναι περισσότερο αραιωμένη αφού αυτό διευκολύνει την απορρόφησή της. Πολλές αναφορές επίσης γίνονται και για την οδό χορήγησης, π.χ. εντερικά ή παρεντερικά, όπως επίσης για την κατανομή της χορηγούμενης δόσης σε υποδόσεις. Επίσης, η διάρκεια έκθεσης σε ένα τοξικό παράγοντα παίζει σημαντικό ρόλο στην βαρύτητα της βλάβης στον οργανισμό. Η χρονική στιγμή, ακόμη, φαίνεται να έχει σημασία για τις μεταβολές της τοξικότητας σε ημερήσιο επίπεδο. Έχει δειχθεί ότι οι διατροφικές συνήθειες σχετίζονται με τις μεταβολές αυτές. Αλλαγές στην ανταπόκριση σχετίζονται επίσης με το χρόνο, την εποχή, τη μέρα ή νύχτα, στη διάρκεια ή όχι του ύπνου. 13

14 Παράγοντες που καθορίζουν την τοξικότητα μιας ουσίας: Σε σχέση με τον τοξικό παράγοντα Χημική σύσταση Καθαρότητα Φυσικά χαρακτηριστικά Διαλυτότητα Έκδοχα Σε σχέση με τις συνθήκες έκθεσης Δόση Απορρόφηση Κατανομή Απέκκριση Βιομετατροπή Συχνότητα έκθεσης Χρόνος έκθεσης Σε σχέση με το βιολογικό σύστημα Είδος Φύλο Φυλή Ηλικία Βάρος σώματος Διατροφική κατάσταση Ιδιοσυγκρασία Εξάρτηση Συνέργια ή ανταγωνισμός Σε σχέση με το περιβάλλον Θερμοκρασία Βαρομετρική πίεση Ακτινοβολία 14

15 Έκθεση στην τοξική ουσία, είσοδος της τοξικής ουσίας στον οργανισμό και απορρόφηση της μέσω της κυτταρικής μεμβράνης. Κατανομή της τοξικής ουσίας στον οργανισμό, συσσώρευση και μετατόπιση. Μεταβολισμός (Βιομετατροπή) της τοξικής ουσίας. Τοξικές επιδράσεις. Απέκκριση των μεταβολιτών της τοξικής ουσίας. Σχεδιάγραμμα 1: Στάδια Τοξικότητας στον οργανισμό. 15

16 ΕΝΔΟΓΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΜΙΑΣ ΟΥΣΙΑΣ Στους διάφορους ζωικούς οργανισμούς η τοξική δράση μιας ουσίας διαφέρει. Αυτό οφείλεται σε παράγοντες που σχετίζονται με το είδος του οργανισμού, (πχ. ζώα, άνθρωπος), με την ηλικία (τα παιδιά και οι υπερήλικες παρουσιάζουν διαφορετική ευαισθησία), με το φύλο (σε έρευνες έχει αποδειχθεί ότι σε ορισμένες ουσίες τα άρρενα άτομα είναι περισσότερο ή λιγότερο ευαίσθητα από τα θήλεα). Πολλά στοιχεία επίσης συνηγορούν σχετικά με την άποψη ότι οι διάφορες φυλές έχουν διαφορετική ανταπόκριση στα δηλητήρια. Η (γενετικά προκαθοριζόμενη) ιδιοσυγκρασία του ατόμου μπορεί κάποτε να αποτελέσει πρόσφορο έδαφος για την εμφάνιση υπερευαισθησίας, όπως και ορισμένων τοξικών φαινομένων (πχ. ανεπάρκειες του ενζύμου G-6PD) σε απλή και μόνο επαφή με ουσίες θεωρούμενες αβλαβείς Η παρουσία νόσων τροποποιεί τα αποτελέσματα της λήψης μιας ξένης ουσίας. Για παράδειγμα, βλάβη στο ήπαρ εμποδίζει τον μεταβολισμό και την απομάκρυνση του δηλητηρίου, με αποτέλεσμα μεγαλύτερο χρόνο παραμονής στον οργανισμό και συνεπώς μεγαλύτερη επίδραση και βλάβες στην υγεία. Η εξάρτηση και ο εθισμός που παρουσιάζουν διάφοροι οργανισμοί από μια ουσία, είναι δύο ακόμα από τους παράγοντες επιρροής. Δυο άλλοι, επίσης σημαντικοί παράγοντες, είναι το βάρος του σώματος και η διαιτητική κατάσταση που επηρεάζουν την τοξικότητα με πολλούς τρόπους. Η χορήγηση φαρμάκων και ο υπολογισμός των δόσεων σήμερα γίνεται συνήθως με βάρος ουσίας ανά χιλιόγραμμο βάρους σώματος, έτσι ώστε τα ευτραφέστερα άτομα να παίρνουν μεγαλύτερη συνολικά ποσότητα. Αντίστοιχα είναι τα πράγματα και με τις δηλητηριώδεις ουσίες. Η θανατηφόρα δόση μπορεί να εκφραστεί επίσης σε γραμμάρια ανά χιλιόγραμμο βάρους σώματος. Σε μερικά όμως άτομα, η εκτίμηση της ενέργειας ενός δηλητηρίου ενδέχεται να είναι και λανθασμένη, αν για παράδειγμα το μετρούμενο βάρος σώματος αποτελείται εν μέρει από οίδημα. Συχνά επίσης, παρατηρείται κάποια δυσαναλογία μεταξύ βάρους και τοξικών φαινομένων. Έτσι προτάθηκε αντί του βάρους ο υπολογισμός των τοξικών δόσεων να γίνεται με κριτήριο την επιφάνεια σώματος ή με τον υπολογισμό των 2/3 του βάρους σώματος (που υπολογίζεται ότι είναι το ενεργό μεταβολικά βάρος), άποψη που σίγουρα δεν είναι εξαιρετικά ασφαλής, και γι αυτό δεν υιοθετήθηκε επισήμως. Η διαιτητική κατάσταση μπορεί να επηρεάσει την τοξικότητα με πολλούς τρόπους. Η νηστεία είναι γνωστό ότι επηρεάζει τη δραστικότητα πολλών ενζύμων, υπεύθυνων για το μεταβολισμό φαρμάκων, επηρεάζοντας έτσι και την τοξικότητά τους. Πειράματα σχετικά με την τοξικότητα της καφεΐνης, έχουν δείξει ότι αυτή αυξάνεται όταν η δίαιτα είναι υποθερμιδική. Αντίθετα, δίαιτα με χαμηλή συμμετοχή πρωτεΐνης στη διαμόρφωση της ενεργειακής πρόσληψης, προστατεύει πειραματόζωα (επίμυες) από την ηπατοτοξική θανατηφόρο δόση του τετραχλωράνθρακα, αλλά δεν τα προστατεύει από αντίστοιχη δράση 16

17 άλλων τοξικών ουσιών. Για τις διαφορές αυτές ευθύνεται το μικροσωμικό ενζυμικό σύστημα. Μια δίαιτα πλούσια σε υδατάνθρακες και πρωτεΐνη, επηρεάζει την τοξικότητα διαφόρων ουσιών σε ασθενείς με ηπατική νόσο ή δυσλειτουργία του ήπατος εξαιτίας κάποιου τοξικού παράγοντα. Ακόμα, η ελλιπής πρόσληψη βιταμίνης C επηρεάζει τον ρυθμό μεταβολισμού διαφόρων φαρμάκων. Η πληρότητα του στομάχου, τέλος, μπορεί να έχει ως συνέπεια, εκτός από την επιβράδυνση της απορρόφησης του τοξικού παράγοντα, και την αδρανοποίηση του. Ποικίλες, περίπλοκες και υπό έρευνα είναι οι σχέσεις που υφίστανται μεταξύ τοξικότητας και διαιτητικής κατάστασης. Απ ότι φαίνεται, πάντως, η δράση των δηλητηρίων τροποποιείται ανάλογα με την διαιτητική κατάσταση του ασθενούς. Η ταυτόχρονη παρουσία δύο ή περισσοτέρων χημικών ουσιών στον οργανισμό, έχει σε μερικές περιπτώσεις ως αποτέλεσμα την τροποποίηση της τοξικής τους ενέργειας που θα εκδηλωνόταν αν αυτές είχαν χορηγηθεί χωριστά. Η συνέργια δύο ή περισσοτέρων ουσιών μπορεί να είναι αθροιστική ή δυναμική. Αντίθετο φαινόμενο της συνέργιας είναι ο ανταγωνισμός, ο οποίος διακρίνεται σε χημικό, σε ανταγωνισμό βιοδιαθεσιμότητας, σε λειτουργικό και ανταγωνισμό για τους υπο-δοχείς. ΕΞΩΓΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΜΙΑΣ ΟΥΣΙΑΣ Η θερμοκρασία του περιβάλλοντος επηρεάζει την τοξική δράση ορισμένων ουσιών. Η ένταση μιας τοξικής αντίδρασης ενός βιολογικού συστήματος είναι ανάλογη της θερμοκρασίας, ενώ η διάρκεια της αντίδρασης είναι αντιστρόφως ανάλογη της θερμοκρασίας. Επίσης, η βαρομετρική πίεση και η ακτινοβολία επηρεάζουν την κατανομή, τον μεταβολισμό και την απέκκριση φααρμάκων και τοξικών παραγόντων. 17

18 ΤΟΞΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΟΔΟΙ ΕΚΘΕΣΗΣ Η τοξικότητα μιας ουσίας μπορεί να διαφοροποιηθεί ανάλογα με την οδό εισόδου της ουσίας στον οργανισμό. Παράγοντες επίσης που μπορούν να την επηρεάσουν είναι η θέση εφαρμογής, το μέσον μεταφοράς, η ταχύτητα απορρόφησης. Στον οργανισμό οι διάφορες τοξικές ουσίες μπορούν να εισέλθουν από μια ή και περισσότερες οδούς π.χ. από την πεπτική ή την αναπνευστική οδό, ή και από το δέρμα. Η δυνατότητα απορρόφησης από κάθε μια από τις παραπάνω οδούς εξαρτάται από τις φυσικές και χημικές ιδιότητες της τοξικής ουσίας και τους ειδικούς κάθε φορά συνυπάρχοντες παράγοντες. Παλαιότερες απόψεις θεωρούσαν ότι το δέρμα ήταν αδιαπέραστο στις χημικές ουσίες. Τώρα είναι παραδεκτό ότι ανάλογα με τη θέση εφαρμογής, τη φυσικοχημική και χημική συμπεριφορά της ουσίας, την παρουσία κατάλληλου φορέα, μια ουσία είναι δυνατόν να διαπεράσει τις διάφορες στοιβάδες: κερατίνη, επιθηλιακή κλπ. και να μπεί στην κυκλοφορία. Όμως, σημασία προς τούτο έχει η διαπερατότητα και η δομή της κυτταρικής μεμβράνης. Η διαπερατότητα αποτελεί και την κύρια προϋπόθεση για την τύχη μιας τοξικής ουσίας στον οργανισμό. Ιδιαίτερη σημασία στην τοξικολογία έχει η εκλεκτική διαπερατότητα, σε σχέση με τους διάφορους μηχανισμούς με τους οποίους τελικώς γίνεται η μεταφορά των τοξικών ουσιών μέσω των βιολογικών μεμβρανών, όπως η διήθηση, η παθητική μεταφορά, η ενεργός μεταφορά, η διευκολυνόμενη διάχυση και η φαγοκυττάρωση. 18

19 ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ Η είσοδος μιας τοξίνης στο κυκλοφοριακό σύστημα μέσω της κυτταρικής μεμβράνης, ορίζεται ως «απορρόφηση». Η μεταφορά των τοξικών ουσιών γίνεται μέσα από τέσσερεις βασικούς μηχανισμούς: 1. Διάχυση: Ουσίες οι οποίες είναι λιποδιάλυτες διέρχονται μέσα τις μεμβράνες με μεγαλύτερη ευκολία και διαχέονται στην υδατική φάση στην άλλη μεριά της μεμβράνης. 2. Διήθηση: Τα μικρού μεγέθους μόρια (μοριακό βάρος<200) διαλύονται στη υδατική φάση μπορούν να περάσουν μέσα από τα κενά τηε κυτταρικής μεμβράνης. 3. Ενεργός μεταφορά: Λιποδιάλυτες ουσίες με μεγάλο αριθμό μοριακού βάρους, δεν μπορούν να περάσουν την κυτταρική μεμβράνη με τους παραπάνω μηχανισμούς, γι αυτό άλλα μέσα ειδικών μηχανισμών είναι αναγκαία. 4. Ενδοκυττάρωση: Διαδικασία εγκόλπωσης ουσιών με μεγάλο μοριακό βάρος ή κολλοειδή σωματίδια. Η απέκκριση των ουσιών από το κύτταρο ονομάζεται «εξωκυττάρωση». Απορρόφηση από το γαστρεντερικό σύστημα Η σημαντικότερη από τοξικολογική άποψη οδός θεωρείται η είσοδος από το στόμα και το γαστρεντερικό σύστημα, η οποία είναι και η πλέον συνήθης. Στους βλεννογόνους του πεπτικού συστήματος μια χημική ουσία μπορεί να προκαλέσει βλάβη, ερεθιστική ή καυστική, ανάλογα με τη συγκέντρωση, δεν μπορεί όμως να εκδηλώσει συστηματική δράση αν δεν απορροφηθεί. Η απορρόφηση δεν είναι ομοιομερής. Από το βλεννογόνο του στόματος και του οισοφάγου είναι σχεδόν μηδαμινή για όλες τις χημικές ουσίες, λόγω της ταχύτητας με την οποία διέρχεται η ουσία από τις περιοχές αυτές. Γενικώς πιστεύεται ότι υπάρχει προοδευτική αύξηση της απορρόφησης κατά την διέλευση από τον πεπτικό σωλήνα, που αποδίδεται σε παράγοντες όπως ο χρόνος παραμονής της ουσίας στα επιμέρους τμήματα του γαστρεντερικού κ.α. Το ph επίσης καθορίζει σημαντικά την απορρόφηση μιας ουσίας στα διάφορα τμήματα του γαστρεντερικού συστήματος, όπως και η λιποδιαλυτότητα της ουσίας. Εκτός των παραπάνω η πληρότητα ή κενότητα του στομάχου, το είδος της τροφής, όπως και τα διάφορα πεπτικά ένζυμα ασκούν αποφασιστική επίδραση στην τοξικότητα μιας χημικής ουσίας. Η ενδεχόμενη επιβράδυνση, επιτάχυνση, ή μεταβολή του βαθμού της απορρόφησης της τοξικής ουσίας, όπως και η εξουδετέρωσή της δια προσροφήσεως, γεγονότα που εξαρτώνται από διάφορους παράγοντες, καθορίζουν πολλές παραμέτρους της τοξικής δράσης. 19

20 Μετά το φράγμα του εντερικού βλεννογόνου, η περαιτέρω μεταφορά δια της πυλαίας κυκλοφορίας, ή δια του λεμφικού συστήματος, επίσης ελέγχει τον βαθμό τοξικότητας. Από την πυλαία κυκλοφορία η χημική ουσία μεταφέρεται απευθείας στο ήπαρ, υφίσταται σ αυτό τις συνήθεις βιομετατροπές και στη συνέχεια μπορεί να απεκκριθεί μέσω της χολής στο έντερο, όπου και να επαναρροφηθεί. Ο κύκλος αυτός είναι γνωστός ως «εντεροηπατική κυκλοφορία», και η εγκατάσταση αυτού του κύκλου σε ενδεχόμενη δηλητηρίαση επιβαρύνει σημαντικά το ήπαρ. Η απορρόφηση ενός δηλητηρίου από τον βλεννογόνο του απευθυσμένου είναι ταχύτερη και δεν επιβαρύνει το ήπαρ, διότι η τοξική ουσία μπαίνει απευθείας στην κυκλοφορία, ωστόσο οι περιπτώσεις αυτές αφορούν τις ελάχιστες περιπτώσεις δηλητηριάσεων όπου η τοξική ουσία έχει χορηγηθεί με τη μορφή υπόθετου. Απορρόφηση από το αναπνευστικό σύστημα Η απορρόφηση από τους πνεύμονες προϋποθέτει ότι η τοξική ουσία, είτε είναι αέριος, είτε είναι πτητική και έχει μεγάλη τάση ατμών στην συνήθη θερμοκρασία, είτε είναι στερεά ή υγρή που βρίσκεται σε λεπτό καταμερισμό, ως νέφος σκόνης ή σταγονιδίων στον εισπνεόμενο αέρα, διαμέτρου της τάξεως των 1-2 μm ώστε εισπνεόμενη να φτάνει στις πνευμονικές κυψελίδες. Η ταχύτητα της απορρόφησης εξαρτάται από την συγκέντρωση της ουσίας στον εισπνεόμενο αέρα, την μερική πίεση, το βάθος και τον ρυθμό εισπνοής. Η επαφή μιας τοξικής ουσίας με τον πνευμονικό βλεννογόνο, ακόμα κι αν δεν απορροφηθεί, μπορεί να τον ερεθίσει τοπικά προκαλώντας χημική πνευμονίτιδα, επακολούθως δε πνευμονικό οίδημα όπως π.χ. στην περίπτωση εισπνοής χλωρίου. Απορρόφηση από το δέρμα Το δέρμα έχει μεγάλη διαθέσιμη επιφάνεια, αλλά και μικρή απορροφητική ικανότητα. Αυτό συμβαίνει λόγω της μικρής αιμάτωσης, της ειδικής κατάσκευής της επιδερμίδας, και του σμήγματος. Σημαντικός παράγοντας για την απορρόφηση μιας ουσίας από το δέρμα είναι η λιποδιαλυτότητά της αφ ενός, και η ακεραιότητα της επιδερμίδας αφ ετέρου. Η απορρόφηση εδώ γίνεται κατά φάσεις. ΚΑΤΑΝΟΜΗ Μετά την απορρόφηση η τοξική ουσία εισέρχεται στην συστηματική κυκλοφορία διαμέσου του αγγειακού συστήματος που αντιστοιχεί στη θέση απορρόφησης. Η συγκέντρωση μιας ουσίας στο πλάσμα και η καμπύλη μετα- 20

21 βολής της συγκέντρωσής της στο μέσο αυτό, συναρτήσει του χρόνου, αποτυπώνουν και την κατανομή της ουσίας. Σημαντικές παράμετροι που σχετίζονται με την κατανομή είναι: Ο φαινόμενος όγκος κατανομής που υποδηλώνει τον όγκο των βιολογικών υγρών στα οποία η τοξική ουσία κατανέμεται. Η συγκέντρωση της ουσίας στο πλάσμα. Ο χρόνος ημίσειας ζωής της ουσίας (t 1/2 ). Αυτό αποτελεί σημαντική παράμετρο της τοξικότητας και μπορεί να αφορά μόνο το πλάσμα ή ολόκληρο τον οργανισμό. Ουσίες με μεγάλο χρόνο ημίσειας ζωής συσσωρεύονται στη διάρκεια μακράς έκθεσης με αποτέλεσμα μεγαλύτερο χρόνο παραμονής της ουσίας στον οργανισμό και μεγαλύτερες πιθανότητες εκδήλωσης τοξικής δράσης. Σημαντική επίσης είναι και η αλληλεπίδραση των τοξικών ουσιών με τις πρωτεΐνες του πλάσματος ή των ιστών. Η κατανομή μιας τοξικής ουσίας μειώνεται ύστερα από τη σύνδεσή της με μακρομόρια των πρωτεϊνών τα οποία δυσκολεύονται να μπουν με διάχυση μέσω των μεμβρανών. Η σύνδεση αυτή μπορεί να επιτευχθεί με ιοντικούς δεσμούς, δεσμούς υδρογόνου, υδρόφοβους δεσμούς, δυνάμεις van der waals. Συνήθως οι τοξικές ουσίες συνδέονται με την αλβουμίνη, αλλά μερικές λιπόφιλες συνδέονται με τις λιποπρωτεϊνες του πλάσματος. ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗ Οι τοξικές ουσίες ανάλογα με τις ιδιότητες, που διαθέτουν, συσσωρεύονται σε διάφορα μέρη του σώματος. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι η τοξική ουσία δεσμεύεται σε ένα καθορισμένο σημείο ή είναι λιποδιάλυτη. Προκειμένου να δράσει η ουσία, θα πρέπει να απομακρυνθεί από το σημείο στο οποίο έχει συσσωρευτεί για να φτάσει στο στόχο της. ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗ Το πρώτο σημείο συσσώρευσης σχετίζεται με τον υψηλό βαθμό της κυκλοφορίας του αίματος, με τη διαπερατότητα του ιστού στην τοξική ουσία καθώς επίσης και με το σημείο που είναι κατάλληλο για προσδεθεί η τοξική ουσία για να συσσωρευτεί. Όταν η τοξική ουσία μετακινείται σε άλλο σημείο που υπάρχει λιγότερη ροή αίματος, αλλά είναι καταλληλότερο για συσσώρευση, η μετακίνηση αυτή της τοξικής ουσίας ονομάζεται μετατόπιση. ΒΙΟΜΕΤΑΤΡΟΠΗ 21

22 Με τον όρο βιομετατροπή αναφερόμαστε στον παλαιότερα χρησιμοποιούμενο όρο του μεταβολισμού. Ενώ ο όρος «μεταβολισμός» υποδηλώνει τις διεργασίες μετατροπής των απαραίτητων για τη ζωή ουσιών και την εξασφάλιση της λειτουργίας του κυττάρου, ο όρος «βιομετατροπή» υποδηλώνει τις βιοχημικές εκείνες διεργασίες, στις οποίες υπόκειται μια ξένη (τοξική ή μη) ουσία για τον οργανισμό, με αποτέλεσμα τον σχηματισμό υδατοδιαλυτών προϊόντων, χημικά διαφορετικών από την αρχική ουσία. Η βιομετατροπή μιας ουσίας έχει ως αποτέλεσμα: την μειωμένη κατανομή της στους ιστούς την ελαττωμένη επαναρρόφησή της την προαγωγή της απέκκρισής της Παράγοντες που επηρεάζουν τον ρυθμό με τον οποίο γίνεται η βιομετατροπή: -Ηλικία -Φύλο -Είδος -Γένος - Διατροφική κατάσταση -Παθολογικές καταστάσεις - Eνζυμική επαγωγή Στην πραγματικότητα πρόκειται για διαδικασίες αποτοξίνωσης, απαλλαγής δηλαδή του οργανισμού από την τοξική ουσία. Τα τελικά προϊόντα βιομετατροπής μιας τοξικής ουσίας απεκκρίνονται με μεγαλύτερη ευκολία από τον οργανισμό. Ωστόσο, η υδατοδιαλυτότητα μιας ξένης ουσίας δεν σημαίνει απαραίτητα μικρότερη τοξικότητα. Η βιομετατροπή μιας ουσίας πραγματοποιείται σε διάφορες φάσεις και με διάφορες χημικές αντιδράσεις, κυριότερες απ αυτές είναι η οξείδωση, η αναγωγή, η υδρόλυση, η ενυδάτωση και αφαλογόνωση. Για κάθε ουσία υπάρχουν περισσότερες από δύο οδοί αποτοξίνωσης. Αν μια οδός βιομετατροπής κορεσθεί, τότε η ουσία διοχετεύεται προς άλλες. Τα ενδιάμεσα ή τελικά προϊόντα δεν είναι πάντα λιγότερο τοξικά απ την αρχική ουσία. ΑΠΕΚΚΡΙΣΗ Η απομάκρυνση μιας τοξικής ουσίας από τον οργανισμό αποτελεί σημαντικό παράγοντα που προσδιορίζει την βιολογική της δράση. Η ταχεία απομάκρυνση μειώνει την πιθανότητα εκδήλωσης της τοξικότητάς της. Η απομάκρυνση σχετίζεται με τον χρόνο ημίσειας ζωής στο πλάσμα και στον οργανισμό. 22

23 Η πιο σημαντική οδός απέκκρισης είναι η νεφρική. Εδώ, γίνεται κυρίως απέκκριση μικρών, υδατοδιαλυτών μορίων. Οι μεγαλομοριακές ενώσεις, ως γνωστόν, επαναρροφώνται από τα νεφρικά σωληνάρια. Η απομάκρυνση των τοξικών ουσιών μέσω της χολής αποτελεί σημαντική οδό απέκκρισης που εξαρτάται κυρίως από το μοριακό βάρος και τη λιποδιαλυτότητά τους. Συνέπεια της απέκκρισης μιας ουσίας μέσω της χολής είναι και η ενδεχόμενη επαφή της με την χλωρίδα του εντέρου. Τα βακτηρίδια μεταβολίζοντάς την δύνανται να την καταστήσουν αδρανή, ή και τοξικότερη. Δεδομένου ότι είναι πιθανή η επαναρρόφηση και η επιστροφή της ουσίας, αυτούσιας ή με τη μορφή των μεταβολιτών της μέσω της εντεροηπατικής κυκλοφορίας στο ήπαρ και στον οργανισμό, καθίσταται φανερό ότι επαυξάνεται η πιθανότητα επαύξησης της αρχικής τοξικής δράσης. ΑΠΕΚΚΡΙΣΗ ΜΙΑΣ ΟΥΣΙΑΣ ΔΙΑΜΕΣΟΥ ΤΗΣ ΧΟΛΗΣ αύξηση του χρόνου ημίσειας ζωής παραγωγή τοξικών μεταβολιτών στον γαστρεντερικό σωλήνα αύξηση του χρόνου παραμονής της ουσίας στο ήπαρ ηπατική βλάβη Η απέκκριση από τους πνεύμονες αφορά κυρίως πτητικές και αέριες ενώσεις. Η απέκκριση αυτή γίνεται με παθητική διάχυση από το αίμα προς τις πνευμονικές κυψελίδες. Η οδός αυτή θεωρείται μια πολύ ικανοποιητική απεκκριτική οδός για τις λιποδιαλυτές ενώσεις, επειδή τα τριχοειδή και οι μεμβράνες των κυψελίδων, που είναι λεπτές, βρίσκονται πολύ κοντά μεταξύ τους, επιτρέποντας την κανονική ανταλλαγή των αερίων που επιτελείται με την αναπνοή. Υπάρχουν και άλλες απεκκριτικές οδοί τοξικών ουσιών, όπως αυτή του μητρικού γάλακτος, που έχει εξαιρετικό τοξικολογικό ενδιαφέρον και θεωρείται ως μια αξιόλογη απεκκριτική οδός ιδιαίτερα για τις λιποδιαλυτές ενώσεις. Τοξικές ουσίες μπορούν επίσης να απεκκριθούν σε άλλα βιολογικά υγρά όπως π.χ. στο σπέρμα, στο σίελο, στον ιδρώτα κ.α. 23

24 ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΤΟΞΙΝΩΝ Οι τοξίνες επιδρούν στους οργανισμούς με χημικούς και φυσικο-χημικούς τρόπους που έχουν σαν αποτέλεσμα επιβλαβείς επιπτώσεις για την υγεία. Αυτοί οι μηχανισμοί μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε τρεις ομάδες: 1. Επιλεκτικές χημικές επιδράσεις. 2. Μη ειδικές χημικές επιδράσεις. 3. Ειδικές τοξικές επιδράσεις. ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ Όταν χημικές ουσίες κάτω από τη θανατηφόρο δόση και σε συγκεκριμένες συγκεντρώσεις βρεθούν σε σημεία στόχους του οργανισμού εκδηλώνουν την τοξικότητα τους. ΜΗ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΞΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ Μερικές χημικές ουσίες δεν επιδρούν τοξικά σε συγκεκριμένα όργανα και ιστούς, αλλά σε εκτεταμένο βαθμό, σε όλο το σώμα. Για παράδειγμα, ισχυρά οξέα και βάσεις είναι ικανά να καταστρέψουν όλα τα κύτταρα, ένα αποτέλεσμα που βασίζεται στη μετουσίωση και κατακρήμνιση των πρωτεΐνων στις κυτταρικές μεμβράνες. ΕΙΔΙΚΕΣ ΤΟΞΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ Οι ειδικές τοξικές επιδράσεις κατηγοριοποιούνται σε τρεις ομάδες, τη μεταλλαξεογένεση, την καρκινογένεση και τη τερατογένεση. Μεταλλαξεογένεση: Η διαδικασία αλλαγών στην αλληλουχία του DNA στη περιοχή ενός γονιδίου (Gene-locus mutation). Τοξικές ουσίες που δημιουργούν διαφοροποιήσεις στο γενετικό υλικό ονομάζονται γενετικές τοξίνες. Πολλές γενετικές ασθένειες στους ανθρώπους έχουν προκληθεί σαν αποτέλεσμα αλλαγών στη δομή του DNA και στη δομή ή στον αριθμό των χρωμοσωμάτων. 24

25 Καρκινογένεση: Ως καρκινογένεση ορίζεται η μη φυσιολογική ανάπτυξη και αύξηση των κυττάρων του οργανισμού. Καρκινογόνες ονομάζονται οι ουσίες που προκαλούν καρκινογένεση. Παράγοντες που προκαλούν ή ευνοούν την καρκινογένεση είναι : χημικοί (χημικές ουσίες), φυσικοί (ακτινοβολίες) ή βιολογικοί (ιοί). Ιστορικά, διάφοροι τύποι χημικών έχουν ανακαλυφθεί σε μελέτες με την δυνατότητα πρόκλησης καρκινογένεσης. εφόσον είχαν πρώτα κινήσει τις υποψίες για δημιουργία καρκίνου σε ανθρώπους. Οι καρκινογόνες ουσίες μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε δύο ομάδες: τις γονιδιοτοξικές και τις επιγενετικές ουσίες. Οι γονιδιοτοξικές ουσίες δρούν αποτελεσματικά ακόμη και μετά από μια εκθεσή του οργανισμού σε αυτές και δρουν συσσωρευτικά στο γενετικό υλικό προκαλώντας βλάβη στον άνθρωπο. Τα επιγενετικά καρκινογόνα δεν αντιδούν με το γονιδιακό υλικό αλλά δρούν μέσω άλλων μηχανισμών. Χρειάζονται συχνή έκθεση του οργανισμού σε αυτά και προκαλούν ανωμαλίες, ορμονικές διαταρραχές και τραυματισμούς στους ιστούς. Προϊόντα, τα οποία προέρχονται από φυτά καθώς και ζώα έχουν βρέθει ως καρκινογόνα σε μελέτες που διεξήχθησαν σε ζώα. Καρκινογόνες ουσίες βρίσκονταο και κατά την προετοιμασία τροφίμων. Σημαντικό είναι να σημειωθεί όμως, ότι η δοσολογία παίζει ρόλο για τα αποτελέσματα των ερευνών καθώς και για να κατορθώσει μια ουσία να είναι καρκινογόνος. Τερατογένεση: Ο όρος περιλαμβάνει τόσο τις ανωμαλίες περί τη διάπλαση όσο και τις μεταβολικές ή φυσιολογικές δυσλειτουργίες ή αλλαγές στην ψυχολογία και τη συμπεριφορά του νεογνού από τη γέννηση μέχρι και την εφηβεία. 25

26 ΤΕΣΤ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ Σκοπός της εξέτασης της τοξικότητας είναι να καθορίσει τις επιδράσεις των χημικών σε βιολογικά συστήματα και μέσω των αποτελεσμάτων να αποκτηθούν στοιχεία για στις δοσοεξαρτώμενες αντιδράσεις του οργανισμού στα χημικά. Ο ορισμός «δόση» χρησιμοποιείται ούτως ώστε να προσδιοριστεί η ποσότητα της χημικής ουσίας που χορηγείται, και συνήθως εκφράζεται ανα μονάδες του σωματικού βάρους. Οι όροι δράση- αντίδραση χρησιμοποιούνται εναλλακτικά για να δηλώσουν μια βιολογική αλλαγή που σχετίζεται με την έκθεση ή δόση της ουσίας, είτε σε ατομικό είτε σε πληθυσμιακό επίπεδο. IN VIV ΤΕΣΤ Τα κριτήρια τα οποία πρέπει να πληρούνται για να διεξαχθούν in vivo εξετάσεις τοξικότητας είναι τα ακόλουθα: - Σε ομάδες υγιών ζώων, στεγασμένων σε κατάλληλες συνθήκες, χορηγείται σε υπολογισμένες δόσεις, η εξεταζόμενη χημικής ουσία. - Κυρίως χρησιμοποιούνται τρωκτικά, όπως ποντίκια, ινδικά εγχειρίδια. ενώ σε κάποιες περιπτώσεις και άλλα είδη. - Συνήθως δύο ομάδες χρησιμοποιούνται: μια ομάδα ελέγχου και μια ομάδα που της χορηγούνται οι εξεταζόμενες ουσίες. - Εφόσον ολοκληρωθούν τα τεστ, όλα τα ζώα και οι ομάδες ελέγχου,υποβάλλονται σε παθολογικές εξετάσεις και τα στοιχεία συλλέγονται με στατιστικές μεθόδους και αναλύονται. - Τα πειραματόζωα θα πρέπει να είναι γενετικά σταθερά και επαρκώς προσδιορισμένα. Τα ζώα στις ομάδες ελέγχου και στις ομάδες που χορηγήθηκαν οι ουσίες θα πρέπει να προέρχονται από τα ίδια στέλεχη και είδη, ηλικία και κλίμακα βάρους. Η διατροφή των ζώων θα πρέπει να είναι επαρκής σε θρεπτικά συστατικά και να μην περιέχει τοξικές χημικές ουσίες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα της έρευνας. 26

27 Τα in vivo τεστ κατηγοριοποιούνται σε: οξέιας τοξικότητας τεστ, υποξείας/ υποχρόνιας τοξικότητας και χρόνιας τοξικότητας τεστ. Οξείας τοξικότητας τεστ: Επιδράσεις οξείας τοξικότητας ορίζονται ως οι δυσμενείς επιδράσεις που προκαλούνται σε μικρό χρονικό διάστημα σε μικρές ή πολλαπλές δόσεις που χορηγήθηκαν εντός 24 ωρών. Υποξείας/ Υποχρόνιας τοξικότητας τεστ: Πρόκειται για τεστ που περιλαμβάνουν την καθημερινή και συχνή έκθεση στην ουσία για χρονικό διάστημα 90 ημερών εως και 3 μηνών. Χρόνιας τοξικότητας τεστ: Η χρόνια τοξικότητα αναφέρεται στις δυσμενείς επιδράσεις που προαπαιτούν ένα χρονικό διάστημα για να εμφανιστούν. ΜΙΚΡΗΣ ΧΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ (IN VITR) ΤΕΣΤ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΙΓΕΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗΣ Μικρής διάρκειας in vitro μελέτες πραγματοποιούνται για να προσδιορίσουν τις μεταλλαξιογόνες και καρκινογενείς πιθανές επιδράσεις ενός προϊόντος.το τεστ Ames έχει σχεδιαστεί για να ελέγχει την μεταλλαξιγένεση και τις αλλαγές στο γενετικό υλικό. Τα τεστ in vitro χρησιμοποιούνται ως δείκτες της πιθανής καρκινογενής ιδιότητας των χημικών καθώς υπάρχει σχέση μεταξύ γενετικών βλαβών και καρκίνου. Σημαντικό είναι να σημειωθεί ότι μελέτες και στον άνθρωπο, είναι να δυνατό να πραγματοποιηθούν μέσω των παραπάνω τεστ, εφόσον τα στοιχεία από μελετές σε ζώα διαφέρουν ιδιαίτερα από αυτά σε ανθρώπους. Οι ανθρώπινες μελέτες χωρίζονται σε επιδημιολογικές μελέτες και έρευνες των βιοδεικτών (μελέτη και ανάλυση μέσω των βιοχημικών εξετάσεων). Οι επιδημιολογικές μελέτες: Οι επιδημιολογικές μελέτες πραγματοποιούνται με σκοπό την αξιολόγηση των σχέσεων μεταξύ της έκθεσης σε τοξικες ουσίες και συγκεκριμένες χρόνιες επιδράσεις. Κάποια παραδείγματα επιδημιολογικών μελετών, σχετίζουν ουσίες όπως οι χρωστικές τροφίμων, π.χ. την ταρταζίνη με αλλεργικές αντιδράσεις σε ορισμένους ανθρώπους, την αφλατοξίνη B1 με τον καρκίνο του ήπατος, και την πρόληψη του καρκίνου του πνεύμονα με την κατανάλωση της β-καροτίνης. 27

28 ΜΟΡΦΕΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ Οι δηλητηριάσεις από διαγνωστικής πλευράς μπορούν να διακριθούν σε περιπτώσεις που το άτομο: εξετέθη στην επίδραση γνωστού δηλητηρίου εξετέθη στην επίδραση άγνωστης ουσίας, ενδεχομένως δηλητηριώδους εμφανίζει νοσηρή κατάσταση, άγνωστης αιτιολογίας όπου το ενδεχόμενο της δηλητηρίασης πρέπει να ληφθεί υπόψη στη διαφορική διάγνωση Η δηλητηρίαση είναι μια κοινή και σημαντική επείγουσα κατάσταση, η οποία αντιπροσωπεύει το 10% των επειγουσών εισαγωγών στα νοσοκομεία. Οι αιτίες των δηλητηριάσεων μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις ομάδες: 1. Σκόπιμη-εκούσια 2. Τυχαία-ακούσια (συχνή στα παιδιά) 3. Απόπειρα ανθρωποκτονίας Η σκόπιμη περιλαμβάνει τόσο τις γνωστές απόπειρες αυτοκτονίας που οφείλονται κυρίως σε ψυχολογικές διαταραχές, όσο και τις μη γνήσιες, «υποκρινόμενες αυτοκτονίες», οι οποίες στοχεύουν να μεταβάλλουν ατομικές καταστάσεις και συνθήκες. Η ακούσια περιλαμβάνει υπερβολική δόση φαρμάκων, τροφικές δηλητηριάσεις, δηλητηριάσεις από ουσίες του επαγγελματικού περιβάλλοντος κ.α. Υπάρχουν σπάνιες περιπτώσεις όπου σε μικρά παιδιά χορηγούνται σκόπιμα μεγάλες δόσεις φαρμάκων ως εκδήλωση παιδικής κακοποίησης. 28

29 ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ Η επιτυχής θεραπευτική αντιμετώπιση μιας οξείας δηλητηρίασης βασίζεται κυρίως στην εφαρμογή των ακόλουθων χειρισμών: 1) Εκτίμηση και διάγνωση 2) Θεραπεία α. Χειρισμοί μείωσης της απορρόφησης ή αύξησης της απέκκρισης της τοξικής ουσίας β. Υποστηρικτική-συμπτωματική θεραπεία γ. Χρησιμοποίηση ειδικού αντιδότου 3) Ψυχιατρική εκτίμηση Η εκτίμηση θα εξαρτηθεί από τα κλινικά ευρήματα και όχι από το είδος του υποτιθέμενου δηλητηρίου. Εάν η αναπνευστική και η καρδιαγγειακή λειτουργία είναι ανεπαρκείς, τότε τα υποστηρικτικά της ζωής μέτρα θα πρέπει να εφαρμο-σθούν άμεσα, ειδικά σε κωματώδεις και ημικωματώδεις ασθενείς. Ενδεχόμενες ειδικές θεραπείες θα εφαρμοσθούν αργότερα. 29

30 ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί μάλλον το σημαντικότερο βήμα για την αντιμετώπιση μίας δηλητηρίασης, εφ όσον αυτή θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τα θεραπευτικά μέτρα που είναι αναγκαίο να ληφθούν. Για την επίτευξη εύστοχης διάγνωσης βασικά απαιτείται γνώση του είδους της ουσίας που προκάλεσε την δηλητηρίαση, του παρασκευάσματος που λήφθηκε, της συγκέντρωσης της ουσίας στο παρασκεύασμα, του χρόνου που παρήλθε από την λήψη ή την έκθεση στον τοξικό παράγοντα, του τρόπου με τον οποίο το θύμα ήλθε σε επαφή με την ουσία κ.α. α. πληροφορίες για τα αίτια της δηλητηριάσεως. Συνήθως, ακόμα και όταν δεν είναι δυνατόν να αποκτηθούν αυτές οι χρήσιμες πληροφορίες από τον ίδιο τον ασθενή, ένας μάρτυρας του συμβάντος μπορεί να περιγράψει τι, πότε, πώς και πού, έστω και με αδρές γραμμές, ώστε ο ιατρός να έχει μια ιδέα του τι αντιμετωπίζει. Παρ όλα αυτά, η πιθανότητα να παρέχονται ανακριβείς πληροφορίες είναι μεγάλη, γι αυτό και θεωρείται απαραίτητο να διασταυρώνονται αυτές οι πληροφορίες με τα εργαστηριακά ευρήματα και τα εμφανιζόμενα συμπτώματα. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ Ή ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΟΥ σύγκριση σύγκριση > διάγνωση < ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΙΤΙΟΥ ΤΗΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΣ σύγκριση ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΟΛΟΓΙΑ β. συμπτωματολογία > θεραπεία < πίνακας 1 Τα συμπτώματα μιας δηλητηρίασης μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν ένδειξη για την φύση της δηλητηρίασης. Φυσικά, σχεδόν κανένα σύμπτωμα δεν αναφέ-ρεται αποκλειστικά σε μία μόνο συγκεκριμένη δηλητηρίαση, γι αυτό απαιτείται οξυδέρκεια από πλευράς ιατρού, ώστε να διακρίνει από τα υπάρχοντα συ-μπτώματα, ποιες είναι οι πιθανές αιτίες της δηλητηρίασης και ποιες θα πρέπει να αποκλειστούν. Για παράδειγμα, η έντονη μύση υποδηλώνει συνήθως δηλη-τηρίαση από οπιοειδή, όμως το ίδιο σύμπτωμα 30

31 μπορεί να προκληθεί από οργανοφωσφορικούς εστέρες, πιλοκαρπίνη, μουσκαρίνη κ.α. γ. ανίχνευση του αιτίου της δηλητηριάσεως Η εργαστηριακή ανάλυση δειγμάτων από τα βιολογικά υγρά του θύματος, μπορεί να καταδείξει την υπέυθυνη τοξική ουσία. Όμως, η διαδικασία συνήθως είναι χρονοβόρα και τα αποτελέσματα φθάνουν όταν το κρίσιμο στάδιο έχει πλέον παρέλθει. Γι αυτόν τον λόγο, η ανάλυση μπορεί να είναι χρήσιμη σε ορισμένες, μόνο, δηλητηριάσεις των οποίων η εξέλιξη είναι αργή, ή για τις οποίες έχουν αναπτυχθεί ειδικές και ταχείες μέθοδοι ανίχνευσης. Ο ρόλος της ανάλυσης αναβαθμίζεται σημαντικά στο στάδιο της θεραπείας, όταν η ουσία είναι γνωστή και χρειάζεται να παρακολουθηθούν τα επίπεδά αυτής (και του αντιδότου, ενδεχομένως) στον οργανισμό του ασθενή. 31

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά.

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ. Φάρμακο λέμε οποιαδήποτε ουσία που όταν χορηγηθεί στον άνθρωπο, τα ζώα ή τα φυτά με συγκεκριμένο τρόπο και σε συγκεκριμένη δόση έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Δηλητηρίαση Η έκθεση σε τοξίνη που δύναται να έχει βλαπτική επίδραση στον οργανισμό Τοξίνη είναι η ουσία που προκαλεί βλάβη στη λειτουργία ενός ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 11 η Ετήσια Σύσκεψη Επιθεωρητών REACH, CLP 2015 Εθνική Συνάντηση Εργασίας του PROTEAS Αθήνα, 27-2929 Απριλίου 2015 Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ GLIATILIN (Choline alfoscerate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: GLIATILIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: Μαλακές Κάψουλες:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

O S T E O V I L E (Alfacalcidol)

O S T E O V I L E (Alfacalcidol) O S T E O V I L E (Alfacalcidol) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ OSTEOVILE 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ OSTEOVILE 0,25 mcg/cap: Περιέχει 0,25 mcg/cap alfacalcidol

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή

Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή AΛΛHΛEΠIΔPAΣEIΣ ΦAPMAKΩN - ΘPEΠTIKΩN OYΣIΩN Oι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων - θρεπτικών ουσιών διακρίνονται σε δύο είδη : Tις άμεσεις ή/και έμμεσες επιδράσεις της τροφής στο ρυθμό απορρόφησης ή μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια ταξινόμησης: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Χριστίνα Τσιτσιμπίκου, MSc,PhD,ERT Δ/νση Περιβάλλοντος ΓΧΚ

Κριτήρια ταξινόμησης: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Χριστίνα Τσιτσιμπίκου, MSc,PhD,ERT Δ/νση Περιβάλλοντος ΓΧΚ Εκπαίδευση νέων πτυχιούχων χημικών στους κανονισμούς REACH, CLP και Απορρυπαντικών προϊόντων Αθήνα, 14-1616 Οκτωβρίου 2013 Αμφιθέατρο Γ.Χ.Κ., ισόγειο, Αν. Τσόχα 19, Αθήνα 1 Κριτήρια ταξινόμησης: Κίνδυνοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 30.12.2006 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 396/363 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 Στο ποσοτικό επίπεδο του παρόντος Παραρτήματος, ο

Διαβάστε περισσότερα

ROIPLON (Etofenamate)

ROIPLON (Etofenamate) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ROIPLON (Etofenamate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ROIPLON 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 5% ή 10% Etofenamate. 3. ΦΑΡΜΑΚΟΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Συχνές ερωτήσεις σχετικά µε το Bonvital Το προβιοτικό στην διατροφή των ζώων -Τι είναι το Bonvital; Το Bonvital είναι το νέο προβιοτικό ειδικά παρασκευασµένο για χοιρινά. Μπορεί να χρησιµοποιηθεί σε ισορροπιστές,

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Παρενέργειες των φυτοφαρµάκων

Κεφάλαιο 3 Παρενέργειες των φυτοφαρµάκων Κεφάλαιο 3 Παρενέργειες των φυτοφαρµάκων 3.1. Τοξικότητα για τον άνθρωπο και τα άλλα θερµόαιµα Τα περισσότερα φυτοφάρµακα είναι από πάρα πολύ τοξικά µέχρι απλώς επικίνδυνα για τον άνθρωπο. Το γεγονός αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση Εταιρεία: Οδός: Τόπος: LH1132 / LH1134 FINO

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Ανόργανα στοιχεία Απαραίτητες ουσίες που παίζουν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες;

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες; ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ Τι είναι οι ρινικές κόγχες; Οι Ρινικές κόγχες είναι οστικές δομές μέσα στη μύτη σας που καλύπτονται από τους βλεννογόνους. Ενεργούν ως θερμαντικά σώματα στη μύτη σας, υγραίνουν,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΔΗΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Η ΜΕΛΙΣΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΔΗΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Η ΜΕΛΙΣΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΔΗΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δρ Μάριος Χριστοφίνης Η μελισσοθεραπεία είναι μια πανάρχαια θεραπεία που χρησιμοποίει όλα τα φυσικά προιόντα της μέλισσας και της κυψέλης, στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Ποσοτική σύνθεση 100ml διαλύματος περιέχουν 25g πρωτεΐνης πλάσματος με τουλάχιστον το 95% ανθρώπινη λευκωματίνη.

2.2 Ποσοτική σύνθεση 100ml διαλύματος περιέχουν 25g πρωτεΐνης πλάσματος με τουλάχιστον το 95% ανθρώπινη λευκωματίνη. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Plasbumin 25 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ 2.1 Ποιοτική σύνθεση Ανθρώπινη λευκωματίνη από ανθρώπινο πλάσμα 2.2 Ποσοτική

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών

ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ. Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ Ο μεταβολισμός είναι μία πολύ σημαντική λειτουργία των μονογαστρικών ζώων και επιτυγχάνεται με τη δράση φυσικών Ενζύμων που βρίσκονται κατά μήκος του πεπτικού τους σωλήνα. Τα ένζυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης.

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. (α) Να ονομάσετε τα

Διαβάστε περισσότερα

ToxPlus. Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης. Επιδοτούμενη από το ΕΣΠΑ (2007 2013)

ToxPlus. Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης. Επιδοτούμενη από το ΕΣΠΑ (2007 2013) KENTΡΟ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α.Ε. Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Κρήτης Step C, N. Πλαστήρα 100, Βασιλικά Βουτών, Τ.Κ. 700 13 Ηράκλειο, Κρήτη www.toxplus.gr ToxPlus Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EMLA κρέμα (2,5+2,5)% 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Κάθε γραμμάριο κρέμας περιέχει lidocaine

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του.

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του. ΕΝΖΥΜΑ 1. (α) Να εξηγήσετε τι εννοούμε με τον όρο «εξειδίκευση των ενζύμων» καθώς και που οφείλεται αυτή. (β) Ποιες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν τη δράση ενός ενζύμου και πώς; (γ) Πώς τα ένζυμα επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Το ήπαρ To συκώτι (ήπαρ) είναι ένα από τα µεγαλύτερα και σηµαντικότερα όργανα. Βρίσκεται κάτω από τα πλευρά, δεξιά από την κοιλιά. Ζυγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ Τι είναι HACCP; Hazard = Κίνδυνος Analysis = Ανάλυση Critical = Κρίσιμο Το ΑΚΚΣΕ είναι ένα εργαλείο που προσπαθεί να διασφαλίσει την υγιεινή και την

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ONOMAΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DAFLON 500 mg, επικαλυμμένο με λεπτό υμένιο δισκίο. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά FISH OIL (EICOSAPENTAENOIC ACID) & (DOCOSAHEXAENOIC

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση και εκτίµηση της έκθεσης σε καρκινογόνες χηµικές ουσίες, και των αντιστοίχων κινδύνων, στον εργασιακό χώρο

Παρακολούθηση και εκτίµηση της έκθεσης σε καρκινογόνες χηµικές ουσίες, και των αντιστοίχων κινδύνων, στον εργασιακό χώρο Παρακολούθηση και εκτίµηση της έκθεσης σε καρκινογόνες χηµικές ουσίες, και των αντιστοίχων κινδύνων, στον εργασιακό χώρο Σ. Κυρτόπουλος, Εργαστήριο Χηµικής Καρκινογένεσης και Γενετικής Τοξικολογίας, Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας ιευθυντής: Αναπληρωτής Καθηγητής Χ. ΧΑΤΖΗΧΡΙΣΤΟ ΟΥΛΟΥ Μάθημα: Ιατρική της Εργασίας Υπεύθυνος Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Panadol 120 mg/5 ml πόσιμο εναιώρημα Παρακεταμόλη

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Panadol 120 mg/5 ml πόσιμο εναιώρημα Παρακεταμόλη ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ Panadol 120 mg/5 ml πόσιμο εναιώρημα Παρακεταμόλη Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτό το φάρμακο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σιλικόνες ζύμης δύο συστατικών Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Σιλικόνες ζύμης δύο συστατικών FH1132 / FH1134 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : GROWER 0-0-27 Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Κύριες λειτουργίες των νεφρών Ρύθμιση του όγκου των υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙ. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης

Παράρτημα ΙΙ. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης 4 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Levothyroxine Alapis και των λοιπών εμπορικών ονομασιών του (βλ. Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα