Ενδοκρινικοί διαταράκτες (Εndocrine disruptors) Ορισμός

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ενδοκρινικοί διαταράκτες (Εndocrine disruptors) Ορισμός"

Transcript

1 Δεδομένα από την επίδραση των διαταρακτών στην εμφάνιση της εφηβείας -στην λειτουργία των γονάδων γυναικολογικούς καρκίνους Ελένη Κούστα

2 Ενδοκρινικοί διαταράκτες (Εndocrine disruptors) Ορισμός ενας εξωγενής παράγων ο οποίος επεμβαίνει στην σύνθεση, έκκριση, μεταβολισμό, δεσμευτική ικανότητα, ή απέκκριση των φυσικών ορμονών του σώματος, οι οποίες είναι υπεύθυνες για την ομοιόσταση, αναπαραγωγή και ανάπτυξη." " Τhe U.S. Environmental Protection Agency (EPA)-Diamanti et al Endocr Rev 2009

3 Δυνητικοί ενδοκρινικοί διαταράκτες Προϊόντα της χημικής βιομηχανίας Βιομηχανικοί διαλύτες και λιπαντικά και τα υποπροϊόντα τους Πολυχλωριωμένα διφαινύλια (Polychlorinated biphenyls- PCBs) Πολυβρωμιούχα διφαινύλια (Polybrominated Biphenyls PΒΒs) διοξίνες Πλαστικά: Διφαινόλη-Α (bisphenol A -BΡΑ ) μπορεί να βρίσκεται σε πλαστικά μπουκάλια νερού, σχεδόν σε όλα τα κουτιά αναψυκτικών, πλαστικά μπιμπερόν, ιατρικές και οδοντιατρικές συσκευές, φακούς επαφής, οικιακές συσκευές, πλαστικά δοχεία φαγητού, CDs and DVDs, κινητά τηλέφωνα Πλαστικοποιητές (plasticezers): Φθαλικές ενώσεις (Phthalates) μπορεί να βρίσκεται σε: παιδικά παιχνίδια, παιδικές πάνες, ταπετσαρίες, υφάσματα, παπούτσια, προϊόντα περιποίησης, συσκευασίες τροφίμων, ιατρικές συσκευές, στο πλαστικό περίβλημα φάρμακων και συμπληρωμάτων διατροφής, αρώματα.

4 Δυνητικοί ενδοκρινικοί διαταράκτες Γεωργικά φάρμακα Παρασιτοκτόνα (methoxyclor, χλωρπυριφώς (chlorpyrifos-pyrinex), pyrinex) DDT, Μυκητοκτόνα (vinclozolin) Φάρμακα: diethylstilbestrol Φυτοοιστρογόνα: ισοφλαβόνες- γενιστεϊνη, κουμαστρόλη (Ξηροί καρποί, έλαια, σόγια, δημητριακά) Βαρέα μέταλλα: μόλυβδος, υδράργυρος και άλλα

5 Η πλειοψηφία του πληθυσμού στις Ηνωμένες πολιτείες έχει εκτεθεί σε BPA και top Μελετήθηκαν 2517 άτομα 92% των ατόμων είχαν εκτεθεί σε BPA και 57% σε top Υψηλότερα επίπεδα BPA στα ούρα παρατηρήθηκαν σε γυναίκες και σε παιδιά Calafat et al En i on Calafat et al Environ Health Perspect. 2008;116:39

6 Solomon et al Environ Health Perspect. 2002;110:A339

7 Μηχανισμός δράσης ενδοκρινικών διαταρακτών Μιμούνται στην δράση των ορμονών Οιστρογονικη δραση (ER agonist): DES, bisphenol-a, φυτοοιστρογόνα Οιστρογονικη και αντιανδρογονική δράση: methoxychlor Aντιανδρογονική δράση: vinclozolin, DDE Ανδρογονική δράση Εμποδίζουν την δράση των ενδογενών ορμονών Αναστολή της σύνθεσης ορμονών, επιδρούν στην σύνθεση, μεταβολισμό, απέκκριση των ορμονών: μυκητοκτόνα,, φθαλικές ενώσεις Δρουν μεσω αρυλικού υδρογονανθρακικού υποδοχέα (Aryl-hydrocarbon receptor-ah agonist) : dioxin (TCDD), PCBs Αξονα υποθάλαμος-υπόφυση- γoνάδες: παρασιτοκτόνα Επιγενετικό προγραμματισμό

8 Γενικοί μηχανισμοί δράσης των ΕΔ 1) Πρόσδεση και ενεργοποίηση του υποδοχέα 2) Πρόσδεση και μη ενεργοποίηση του υποδοχέα (αντι-ορμόνη) 3) Πρόσδεση και σε άλλους υποδοχείς 4) Τροποποίηση του αριθμού των υποδοχέων 5) Τροποποίηση του μεταβολισμού των ορμονών 6) Διαδράσεις με πρωτεΐνες μεταφοράς

9 Χαρακτηριστικά που αφορούν την δράση των ενδοκρινικών διαταρακτών Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες συνήθως είναι μίγματα χημικών ουσιών με πολλαπλές επιδράσεις Μπορεί να είναι πολύ διαδεδομένη η χρήση τους, μπορεί οι πηγές έκθεσης να είναι πολλαπλές και να ποικίλλουν στα διάφορα σημεία του πλανήτη Μπορεί να μην μεταβολίζονται ή οι μεταβολίτες τους να είναι επίσης τοξικές ουσίες Εχουν μεγάλο χρόνο ημίσειας ζωής Η έκθεση μπορεί να συμβεί από την τροφή, νερό, αέρα, έδαφος, αλλά και μέσω του πλακούντα κατά την εμβρυική ζωή και μέσω του θηλασμού στα βρέφη. Ιδιαίτερα εκτεθειμένα είναι ορισμένα άτομα σε χώρους εργασίας Μπορεί να ανιχνευθούν μακριά από τα σημεία έκθεσης, λόγω των ρευμάτων του αέρα, υδάτινων ρευμάτων ή της μετανάστευσης των ζώων.

10 Δεδομένα από την επίδραση των διαταρακτών στην εμφάνιση της εφηβείας

11 Διαταραχές της εφηβείας Μέση ηλικία εμφάνισης των δευτερογενών χαρακτήρων του φύλου: 10.5 έτη κορίτσια και έτη στα αγόρια. Συνήθης ηλικία εμμηναρχής στην καυκάσια φυλή ετών Πρώιμη ήβη: εμφάνιση των δευτερογενών χαρακτήρων του φύλου σε ηλικία <8 ετών στα κορίτσια και <9 ετών στα αγόρια Kαθυστερημένη εφηβεία: όταν οι μεταβολές που συνοδεύουν τη εφηβεία δεν έχουν εμφανισθεί σε ηλικία 13 ετών στα κορίτσια και 14 στα αγόρια. Η πρώιμη αδρεναρχή: εμφάνιση τρίχωσης εφηβαίου σε ηλικία <8 έτη στα κορίτσια και <9 έτη στα αγόρια. Πρώιμη θηλαρχή: εμφάνιση μαζικού αδένα, χωρίς άλλα σημεία έναρξης εφηβείας. Φυσιολογικά συμβαίνει έως 6 μηνών, υποχωρεί έως τα 2 έτη

12 Η έκθεση σε πολυβρωμιούχα διφαινύλια (PΒΒs-PBB153) -The Michigan disaster 1973 Το 1973 το PBB με εμπορικο ονομα FireMaster χρησιμοποιήθηκε κατά λάθος αντί του Νutrimaster (ζωοτροφή που περιείχε οξείδιο του μαγνησίου) Το 1974 ανακαλύφθηκε η ρύπανση το PBB δεν μεταβολίζεται από τα ζώα ή τον άνθρωπο Xρόνος ημίσειας ζωής PBB 153 >10 χρονια Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις παρατηρήθηκαν στον λιπώδη ιστό

13 Η έκθεση σε πολυβρωμιούχα διφαινύλια (PΒΒs-PBB153) -The Michigan disaster 1973 Το 1997 μελετήθηκαν 380 γυναίκες, είχαν εκτεθεί στο PBB Κριτήρια εισόδου στην μελέτη: 2-6 μετρήσεις επιπέδων ορού PBB από το 1976 έως το 1988, ηλικία 16 ετων κατά την αρχική μέτρηση, επίπεδα PBB ορού > 2 ppb κατά την αρχική μέτρηση. Μέση τιμή επιπέδων PBB ήταν 20.9 ppb (median 4) μέσος χρόνος ανάμεσα στην 1η και 2η μέτρηση 4.2 χρόνια (range ). Στις γυναίκες με αρχικά επίπεδα PBB < 10 ppb, ο χρόνος ημίσειας ζωής ήταν 12.9 χρόνια, ενώ στις γυναίκες με αρχικά επίπεδα > 10 ppb, ο χρόνος ημίσειας ζωής ήταν 28.7 χρόνια Η απέκκριση ήταν καθυστερημένη στις γυναίκες με ΒΜΙ 23 Blanck et al Environ Health Perspect. 2000;108:

14 Η έκθεση σε πολυβρωμιούχα διφαινύλια (PΒΒs) κατά την ενδομήτριο ζωή και γαλουχία συσχετίζεται με ενωρίτερη εμμηναρχή και αδρεναρχή The Michigan disaster 1973 Μελετήθηκαν 327 κορίτσια ηλικίας 5-24 ετών (μέση ηλικία 15 ετών), που είχαν εκτεθεί σε ΡΒΒs κατά την ενδομήτριο ζωή ή/και κατά την γαλουχία. 64% είχαν φτάσει στην εμμηναρχή. Εμμηναρχή κατά 1 χρόνο νωρίτερα (μέση ηλικία 11.6 έτη) στα κορίτσια με την μεγαλύτερη έκθεση σε ΡΒΒ (επίπεδα PBB 7ppb) κατά την ενδομήτριο ζωή και κατά την περίοδο της γαλουχίας σε σύγκριση με κορίτσια με χαμηλή έκθεση σε ΡΒΒ κατά την ενδομήτριο ζωή και γαλουχία (12.6 έτη) ή κορίτσια που είχαν εκτεθεί κατά την ενδομήτριο ζωή αλλά δεν θήλασαν (12.7 έτη). Συσχετίστηκε επίσης η μεγαλύτερη έκθεση σε ΡΒΒ κατά την ενδομήτριο ζωή και κατά την περίοδο της γαλουχίας με την εμφάνιση τρίχωση εφηβαίου (αδρεναρχή) ενωρίτερα. Βlack et al Epidemiology. 2000;11:641-7.

15 Μεγαλες Λιμνες Ρύπανση με βιομηχανικά απόβλητα κυρίως DDE, πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs).

16 The Great Lakes Fish Eaters Study- 11 Lake Michigan shoreline counties Μετρήσεις DDE και PCB σε 3 χρονικές περιόδους: , , Μελετήθηκαν συνολικά 1177 άτομα (419 γυναίκες), ψαράδες και οι οικογένειές τους και άτομα που κατανάλωναν ψάρια στη περιοχή Michigan. Vasiliu et al Human Repro 2004;19;1506 Karmaus et al. Environ Health Perspect. 2004;112: Karmaus et al. Occup Environ Med. 2009;66:143-9.

17 Υπολογισμός της συγκέντρωσης PCB και DDE στα ψάρια των μεγάλων λιμνών Συγκέντρωση PCB στον άνθρωπο Karmaus et al. Environ Health Perspect. 2004;112:710-6.

18 Αύξηση κατά 15μg/l των επιπέδων DDE στην ενδομήτριο ζωή οδηγεί σε εμφάνιση εμμηναρχής κατά 1 χρόνο νωρίτερα (p=0.04) Μελετήθηκαν 151 γυναίκες, ηλικίας ετών, οι μητέρες των οποίων είχαν εκτεθεί σε DDE και PCB κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης. Δεν υπήρξε συσχέτιση ηλικίας εμμηναρχής με επίπεδα ΡCΒs Όταν έγινε διόρθωση για BMI στην εμμηναρχή, σε μια υποομάδα των γυναικών,, η συσχέτιση μεταξύ επιπέδων DDE και την ηλικία εμμηναρχής δεν ήταν στατιστικά σημαντική Vasiliu et al Human Repro 2004;19;1506

19 H έκθεση σε DDE κατά την ενδομήτριο ζωή οδηγεί σε αύξηση του ΒΜΙ Μελετήθηκαν 259 γυναίκες που είχαν εκτεθεί σε DDE- Michigan Fisheater cohort Μελετήθηκαν 176 κόρες, μέση ηλικία 39.9 ετών Παρατηρήθηκε αύξηση του BMI στις κόρες: κατά 1.65 (5.93 kg) όταν τα επίπεδα DDE ήταν µg/l κατά την γέννηση και κατά 2.88 (9.22kg) όταν τα επίπεδα DDE ήταν >2.9 µg/l. Karmaus et al. Occup Environ Med. 2009;66:143-9.

20 Η έκθεση σε PCBs και DDE κατά την ενδομήτριο ζωή/γαλουχία συσχετίζεται με αύξηση του βάρους σώματος Στις μητέρες 594 παιδιών (ετη η γέννησης ης ) στην Βόρειο Καρολίνα μετρηθήκαν στον ορό (μητέρας), ομφάλιο λώρο, πλακούντα και στο μητρικο γάλα PCBs και DDE. Από το 1992 μελετήθηκε η εφηβεία των παιδιών. Δεν παρατηρήθηκαν διαταραχές στην εμφάνιση της εφηβείας Όμως η έκθεση σε PCBs κατά την ενδομήτριο ζωή συσχετίστηκε με αύξηση βάρους στα κορίτσια (5.4kg) και η έκθεση σε DDE αύξηση βάρους (6.9 kg) και ύψους (6.3cm) στα αγόρια Gladen et al J Pediatr. 2000;136:490-6.

21 Αυξημένη συχνότητα εμφάνισης πρώιμης ήβης (80πλάσια) σε παιδιά μεταναστών στο Βέλγιο Πρώιμη ήβη πιθανόν από έκθεση στο παρασιτοκτόνο p,p'-dde Mέση συγκέντρωση DDE 10πλάσια στα παιδιά των μεταναστών με πρώιμη ήβη, σε σύγκριση με παιδιά δά που γεννήθηκαν στο Βέλγιο n= Median p,p -DDE ng/ml Krstevska Konstantinova et al. Hum Reprod 2001,16,

22 Η εκθεση σε DDT/DDE συσχετίζεται με νωρίτερη εμμηναρχή και βραχύτερους κύκλους Mελετήθηκαν από το 1996 εως το1998, 466 γυναικες, Κίνα, εργάτριες σε κλωστουφαντουργία, ηλικίας ετών. Είχαν εκτέθηκαν σε DDT σε ηλικία 7-21 ετών. 10 ng/g αύξηση των επιπέδων DDT στον ορό σχετίστηκε με ελάττωση της ηλικίας εμμηναρχής κατά 0.20 χρόνια. Οι γυναίκες με τα ψηλότερα επίπεδα DDT εμφάνιζαν πιο συχνά μικρούς κύκλους (<21 ημέρες) σε σύγκριση με εκείνες με χαμηλότερα επίπεδα DDT (odds ratio: 2.78; 95% CI ). Ouyang et al. Occup Environ Med. 2005;62:878

23 Καθυστέρηση εμμηναρχής από έκθεση σε μόλυβδο St Lawrence River- σύνορα USA-Καναδά, 138 κορίτσια, ηλικίας 12.9 ( ) ετών- Μέση ηλικία εμμηναρχής 12.2 έτη Καθυστέρηση εμμηναρχής κατά 10.5 μήνες όταν τα επίπεδα μολύβδου ήταν >1.2μg/dl, σε σχέση με τα κορίτσια με επίπεδα μολύβδου κάτω από το ίδιο όριο Μελετήθηκαν 1705 κοριτσια, 8-16 ετών Denham et al Pediatrics 2005, 115, e Kαθυστερηση θ εμφάνισης τρίχωσης εφηβαίου και εμμηναρχής σε κορίτσια με αυξημένα επίπεδα μολύβδου στον ορό. Wu et al Environ Health Perspect. 2003;111:737-41

24 Καθυστέρηση της ενήβωσης από έκθεση σε PCB και παράγωγα διοξίνης 200 έφηβοι (μεση ηλικία 17.4 έτη): 100 κάτοικοι εκτεθειμένων περιοχών στο Βέλγιο και 100 έφηβους αστικής περιοχής. Υψηλότερα Υ επίπεδα PCB -138 και PCB -153 στον ορό στα αγόρια με συσχετίστηκαν με καθυστέρηση στην ολοκλήρωση της εφηβικής ανάπτυξης. Υψηλά επίπεδα διοξίνης στο ορό στα κορίτσια συσχετίστηκαν με καθυστερημένη ανάπτυξη των μαστών. Den Ηond et al Environ Health Perspect :

25 Oι φθαλικές ενώσεις μπορεί να συσχετίζονται με πρώιμη θηλαρχή στα κορίτσια 41 κορίτσια με θηλαρχή, μέση ηλικία 31 μηνών 35 κορίτσια μάρτυρες, μέση ηλικία 70 μηνών Σε 28 (68%) από τα κορίτσια με θηλαρχή και σε 1 από τους μάρτυρες βρέθηκαν αυξημένα επίπεδα φθαλικών ενώσεων Colon et al Environ Health Perspect :

26 Γυναικομαστία σε προεφηβικά αγόρια- Επίπεδα στεροειδών φυσιολογικά In vitro μελέτες σε MCF-7 cells, MDA-kb2 cells έδειξαν ότι τα προϊόντα αυτά έχουν ασθενή οιστρογονική και αντι-ανδρογονική δράση N Engl J Med Feb 1;356(5):479-85

27

28 Oι ενδοκρινικοί διαταράκτες επιδρούν: Στην έναρξη της εφηβείας Πρώιμη αδρεναρχή Πρώιμη θηλαρχή; Βαρος σώματος; Γυναικομαστία; Πρώιμη ήβη Καθυστερημένη εφηβεία

29 Δεδομένα από την επίδραση των διαταρακτών στο γυναικείο αναπαραγωγικό γ σύστημα

30 Η έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες (όπως DES, BPA, διοξίνη, πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες) κατά την ενδομήτριο ζωή -παρατηρήσεις σε πειραματόζωα- πιθανόν να οδηγεί σε: Αυξημένη απόπτωση ωοκυττάρων, μείωση του αριθμού ωοκυττάρων κατά την γέννηση, πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια

31 H έκθεση σε BPA σε ποντίκια κατά την ενδομήτριο ζωή κατά τα τελικά στάδια ανάπτυξης του ωοκυττάρου οδηγεί σε ανευπλοειδία. Πιθανόν να δρα μεσω ERβ. Susiarjo et al PLoS Genet. 2007;3:e5 Εκθεση σε ΕΔ (DES, BPA, dioxin, polycyclic aromatic hydrocarbons) στα πειραματόζωα: Ανωμαλίες κατά την πρόφαση της 1ης μειωτικής διαίρεσηςανωμαλίες στις συνάψεις και τον ανασυνδυασμό των ομολόγων χρωμοσωμάτων-χρωμοσωμιακές ανωμαλίες

32 Η BPA έχει ανιχνευτεί στο μητρικό γάλα, αμνιακό υγρό, στον πλακούντα και στο ορό μητέρας και εμβρύου και στο ωοθυλακικό υγρό BPA was present in serum and follicular fluid of healthy women as well as in fetal serum and amniotic fluid; an 5-fold higher h concentration, ti was observed in amniotic fluid at weeks gestation, compared with other fluids. Ikezuki et al Hum Reprod. 2002;17:2839

33

34

35

36 Higher BPΑ in lean and obese women with PCOS Τakeuchi Endocr J. 2004;51:165-9 Kandaraki 2011 JCEM

37 H έκθεση σε DES κατά την ενδομήτριο ζωή οδηγεί σε νωρίτερη εμμηνόπαυση 4210 γυναίκες εκτέθηκαν σε DES κατά την ενδομήτριο ζωή 1892 μάρτυρες Οι γυναίκες που εκτέθηκαν στην DES κατά την ενδομήτριο ζωή εμφάνισαν εμμηνόπαυση νωρίτερα. Mέση ηλικία εμμηνόπαυσης 51.5 έτη στις γυναίκες που εκτέθηκαν στην DES vs έτη στις γυναίκες μάρτυρες Ό κίνδυνος ήταν μεγαλύτερος στις γυναίκες με την μεγαλύτερη έκθεση Hatch et al. Am J Epidemiol 2006;164:682-8.

38 Εκθεση στην DES κατά την εμβρυική περίοδο Διαταραχές εμμήνου ρύσεως Ανωμαλίες μήτρας και ωαγωγών Αδενοκαρκίνωμα κόλπου Υπογονιμότης, έκτοπος κύηση Ινομυώματα μήτρας Καρκίνος ωοθηκών Πιθανον μεσω επιδρασης στα γονιδια Hox, Wnt Νewbold R, Fertil Steril 2008, 89, Suppl 1, e55

39 H έκθεση σε PCBs και DDE και οι διαταραχές της εμμήνου ρύσεως Μετρήθηκαν επίπεδα PCBs και DDE σε 1494 γυναίκες 18 ετών: 454 Γροιλανδία, 463 Σουηδία, 203 Πολωνία, 374 Ουκρανία Στο συνολική πληθυσμό δεν υπήρξε συσχέτιση διαταραχών κύκλου με επίπεδα PCBs και DDE Παρατηρήθηκε η αυξημένη η πιθανότης εμφάνισης κύκλων 24 μέρες στις γυναίκες από Σουηδία με υψηλά επίπεδα PCB (OR 2.5, CI ) Αυξημένη πιθανότης εμφάνισης κύκλων 32 μέρες στις γυναίκες από την Πολωνία με ψηλά επίπεδα DDE (OR 3.1, CI ). Στις γυναίκες από την Γροιλανδία τα αυξημένα επίπεδα PCB or DDE συσχετίστηκαν με ελαττωμένο κίνδυνο εμφάνισης κύκλων 32 μέρες (OR 0.7, CI και OR 0.7 CI , αντιστοίχως). Τoft et al Hum Reprod. 2008,23:

40 Μελετήθηκε η έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες σε 4680 έγκυες γυναίκες στην Ολλανδία ( )

41 Η έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης συσχετίζεται με καθυστέρηση στην ανάπτυξη του εμβρύου

42 Oι ενδοκρινικοί διαταράκτες επιδρούν στο γυναικείο αναπαραγωγικό γ σύστημα Διαταραχές εμμήνου ρύσεως και ωοθυλακιορρηξίας Πρώιμη εμμηνόπαυση ωοθηκική ανεπάρκεια χρωμοσωμιακές ανωμαλίες

43 Δεδομένα από την επίδραση των διαταρακτών στο ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα

44 H συχνότης καρκίνου του όρχεως αυξάνεται

45 Τhe Τesticular dysgenesis syndrome and the fetal origin hypothesis - Σύνδρομο δυσγενεσίας όρχεων: Kρυψορχία, ρ ψ ρχ Υποσπαδίας, ελαττωμένη ποιότητα σπέρματος, Ca όρχεως Skakkebaek et al Hum Reprod. 2001;16:972-8.

46 Η έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες κατά την ενδομήτριο ζωή αυξάνει κίνδυνο εμφάνισης ανωμαλιών του ουρογεννητικού συστήματος Αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης συγγενών ανωμαλιών μεταξύ των οποίων και υποσπαδία σε κατοίκους περιοχών κοντά (3 km) σε χώρους υγειονομικής ταφής αποβλήτων πολυκεντρική μελέτη σε 7 περιοχές σε 5 Ευρωπαϊκές χώρες Dolk et al Lancet. 1998;352:423-7 Στην Δανία παρατηρήθηκε αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης κρυψορχίας αλλά όχι υποσπαδία σε γιούς γυναικών οι οποίες ασχολούνταν με επαγγέλματα σχετικά με την κηπουρική Weidner et al Environ Health Perspect. 1998;106:793-6 Στην Ολλανδία το κάπνισμα και η έκθεση σε φυτοφάρμακα στους πατέρες σχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κρυψορχίας στους γιούς Pierik et alenviron Health Perspect. 2004;112: νεογέννητα αγόρια με υποσπαδία ή/και κρυψορχία, 114 μάρτυρες. Ισπανία-Γρανάδα. Μετρήθηκαν στον πλακούντα 16 παρασιτοκτόνα και άλλες τοξικές χημικές ουσίες. Βρέθηκε αυξημένη πιθανότης ανίχνευσης (OR 2.82 (95% CI, )) τοξικών χημικών ουσιών (total effective xenoestrogen burden TEXB) και περισσότερα παρασιτοκτόνα στα παιδιά με υποσπαδία ή/και κρυψορχία σε σχέση με τους μάρτυρες. Fernandez et al Environ Health Perspect. 2007;115: Μελετήθηκαν 134 άρρενα βρέφη 2-36 μηνών- αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ πρωκτογεννητικής απόστασης και 4 μεταβολιτών φθαλικών εστέρων στα ούρα της μητέρας Swan et al Environ Health Perspect. 2005;113:

47 Εκθεση στην DES κατά την εμβρυική περίοδο Κρυψορχία, ανωμαλίες του ουρογεννητικού συστήματος Ελαττωμένη ποιότητα σπέρματος σε ορισμένες μελέτες, αλλά όχι σε όλες Μικρή αύξηση του κινδύνου εμφάνισης Ca όρχεων Bay et al Best Pract Res Clin Endocrinol Metab 2006;20:77-90 Το κάπνισμα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης συσχετίστηκε με: την εμφάνιση κρυψορχίας και υποσπαδία καθώς και με μείωση του όγκου των όρχεων και την υπογονιμότητα στους άρρενες απογόνους Thorup et al 2006 J Urol 176: Jensen et al 2004 Am J Epidemiol 159:49 58

48 Η έκθεση σε PCBs και παρασιτοκτόνα συσχετίστηκε με Ca όρχεως Μελετήθηκαν 58 άνδρες με καρκίνο όρχεως και 61 μάρτυρες και οι μητέρες τους (n= 44 vs n=45). Μετρήθηκαν 38 PCBs, παρασιτοκτόνα και φυτοφάρμακα όπως: DDE, Hexachlorobenzene, και 6 ομοειδείς ουσίες με το chlordane, στις μητέρες τους. Οι άνδρες με καρκίνο όρχεως είχαν αυξημένα επίπεδα cis-nonachlordane, ενώ οι μητέρες τους είχαν αυξημένα επίπεδα PCBs, Hexachlorobenzene, trans- και cisnonachlordane, και chlordanes. Hardell et al Environ Health Perspect. 2003; 111:

49 Η έκθεση σε παρασιτοκτόνα συσχετίστηκε με ελαττωμένη ποιότητα σπέρματος Μελετήθηκαν 272 άνδρες, που προσήλθαν για διερεύνηση υπογονιμότητας. Μετρήθηκαν μεταβολίτες παρασιτοκτόνων στα ούρα. Αντίστροφη συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα 1-Νaphthol (μεταβολίτη των carbaryl και naphthalene) και συγκέντρωση σπέρματος και κινητικότητας. Αντίστροφη συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα μεταβολίτη του chlorpyrifos (TCPY) και κινητικότητας σπέρματος. Meeker et al Environ Health Perspect. 2004;112:

50

51

52 Ποιότητα σπέρματος Eκθεση θ σε PCB άνδρες ψαράδες-σουηδία ετών. Οι άνδρες με τα ψηλότερα επίπεδα ΡCB-153 είχαν χαμηλότερη κινητικότητα σπέρματος σε σχέση με εκείνους με τα χαμηλότερα επίπεδα ΡCB-153 Rignell-Hydbom et al. Hum Reprod. 2004;19: Σε 40 άνδρες, στην Taiwan, που εκτέθηκαν σε λάδι που περιείχε PCBs και μεταβολίτες του (PCDFs), εμφάνισαν αυξημένη συχνότητα ανωμαλιών λώ σπέρματος (ολιγοσπερμία, λ ί ανώμαλη μορφολογία, μειωμένη ικανότητα γονιμοποίησης) Hsu et al JAMA. 2003;289:

53 Eκθεση σε 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioxin (TCDD)-Seveso Ηλικία κατά την έκθεση Μελετήθηκαν 135 άνδρες που n= ετών n= ετών εκτέθηκαν στην ρύπανση και 184 μάρτυρες Σε 20 άνδρες που ήταν από ετών κατά την έκθεση, δεν διαπιστώθηκαν διαφορές στην ποιότητα σπέρματος Μοcarelli et al Environ Health Perspect. 2008;116:70-7.

54 Oι ενδοκρινικοί διαταράκτες επιδρούν στο ανδρικό αναπαραγωγικό γ σύστημα Σύνδρομο δυσγενεσίας όρχεων Kρυψορχία Υποσπαδίας ελαττωμένη ποιότητα σπέρματος Ca όρχεως

55 Ενδοκρινικοι διαταράκτες και γυναικολογικοί καρκίνοι- Καρκίνος μαστού

56 Η έκθεση σε παρασιτοκτόνα με οιστρογονική δράση (dieldrin) συσχετίστηκε με καρκίνο μαστού Μεγάλη προοπτική μελέτη 7712 γυναίκες (>20 ετών) ) Συλλογή ορού παρακολούθηση για ~17 χρόνια- 268 ανέπτυξαν Ca μαστού Σε 240 γυναίκες με καρκίνο μαστού- 477 controls μετρήθηκαν 28 PCBs και 18 παρασιτοκτόνα Η έκθεση το σύνολο των PCBs και DDT/DDE δεν συσχετίστηκε με καρκίνο μαστού Η έκθεση σε Dieldrin συσχετίστηκε με καρκίνο μαστού (adjusted OR 2 05, 95%CI ) και σε hexachlorocyclohexane (στατιστικά μη σημαντική διαφορά) Hoyer et al Lancet.1998;352:1816

57 Δεν συσχετίζεται η έκθεση σε DDT (DDE) με καρκίνο μαστού López-Cervantes et al Environ Health Perspect. 2004;112:207

58 H έκθεση σε DDT σε νεαρή ηλικία αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο μαστού Μετρήθηκαν τα επίπεδα DDT (3 παράγωγα του DDT: p,p-ddt, o,p-ddt, and p,p-dde) στον ορό από το σε 255 γυναίκες-(126 γυναίκες με Ca μαστού vs 129 controls)- μέση ηλικία 26 ετών Σε όλες τις γυναίκες μετρήθηκαν ανιχνεύσιμα επίπεδα DDT ( 0.8 μg/l). Μελετήθηκαν γυναίκες με Ca μαστού σε ηλικία <50 ετών (median 44 έτη), median time to diagnosis -17 χρόνια Πενταπλάσιος κίνδυνος για καρκίνο μαστού σε γυναίκες με αυξημένα επίπεδα p,p-ddt pddt στον ορό, οι οποίες γεννήθηκαν μετά το 1931 (ήταν <14 ετών) την χρονιά που άρχισε η αυξημένη έκθεση στο DDT (1945) Δεν παρατηρήθηκε αυξημένος κίνδυνος στην υποομάδα των γυναικών που ήταν >27 ετών την χρονιά που άρχισε η αυξημένη έκθεση στο DDT Cohn et al Environ Health Perspect. 2007;115:1406

59 Αυξημένος κίνδυνος για καρκίνο μαστού με την έκθεση σε παρασιτοκτόνα με οιστρογονική δράση Μετρήθηκαν τα επίπεδα 16 παρασιτροκτόνων σε 198 (35-70 ετών, mean 54.8) γυναίκες με Ca μαστού και 290 γυναίκες μάρτυρες Αυξημένα επίπεδα παρασιτοκτόνων στις γυναίκες με Ca μαστού Aυξημένος κίνδυνος για Ca μαστού σε γυναίκες με αυξημένα επίπεδα Aldrin με ΟR 1.55 (95% CI ). Στην υποομάδα των εμμηνοπαυσιακών γυναίκων, αυξημένος κίνδυνος για Ca μαστού με αυξημένα επίπεδα Aldrin και lindane (OR 1.84 (95% CI ) και 1.76 (95% CI ). Στην υποομάδα των λεπτόσωμων εμμηνοπαυσιακών γυναίκων αυξημένος κίνδυνος για Ca μαστού με συνολικά αυξημένα επίπεδα παρασιτοκτόνων (OR: 5.67; 95% CI ) Ibarluzea et al Cancer Causes Control. 2004;15:591

60 Εκθεση σε PCBs και καρκίνος μαστού-αντιφατικά αποτελέσματα Κάποιες αναδρομικές μελέτες δείχνουν συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα PCBs ορό ή πλάσμα και στον καρκίνο του μαστού Σε ορισμένες μελέτες η συσχέτιση αφορά κάποιες ομάδες πληθυσμού Σε άλλες μελέτες η συσχέτιση αφορά μόνον κάποια παράγωγα PCBs (105, 158, 156) και όχι όλα τα παράγωγα Σε ορισμένες μελέτες ασθενών- μαρτύρων (case-control studies), οχι σε όλες, συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα PCBs στον μαστό (βιοψίες μαστού) και στον καρκίνο του μαστού-η συσχέτιση αφορά μόνον κάποια παράγωγα PCBs Σε προοπτικές μελέτες (cohort studies) παρατηρήθηκε συσχέτιση με κάποια παράγωγα PCBs (118, 138). Ορισμένα παράγωγα PCBs συσχετίστηκαν με πιο επιθετικούς όγκους. Εκθεση σε Dieldrin PCBs συσχετίστηκε με τριπλάσιο κίνδυνο Ca μαστού σε γυναίκες με μεταλλάξεις στην p53 Salehi et al J Toxicol Environ Health B Crit Rev. 2008;11:276

61 Αυξημένος κίνδυνος για καρκίνο μαστού μετά από έκθεση σε διοξίνες, 15 χρόνια μετά το ατύχημα Ηλικία κατά την έκθεση ετών Pesatori et al Environ Health. 2009;8:39

62 Η αυξημένη συγκέντρωση διοξίνης στο έδαφος συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο μαστού ( ) Dai et al Environ Health. 2008;7:49.

63 Καρκίνος μαστού Κάδμιο και πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες Η έκθεση σε κάδμιο (246 γυναίκες Ca μαστού, ετών, 254 μάρτυρες, μετρήσεις στα ούρα) συσχετίστηκε με διπλάσιο κίνδυνο για καρκίνου μαστού (OR %CI ) 42) ΜcElroy et al J Natl Cancer Inst 2006;98:869 Η έκθεση σε πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο μαστού Salehi et al J Toxicol Environ Health B Crit Rev. 2008;11:276

64 Αυξημένος κίνδυνος για καρκίνο μαστού σε γυναίκες που είχαν εκτεθεί σε DES (μητέρες) Giusti et al Ann Intern Med. 1995;122:778

65 Αυξημένος κίνδυνος για καρκίνο μαστού στις γυναίκες που είχαν εκτεθεί στην DES (n: 2500 vs 2402 controls) -RR : 1.27 (95% CI ) 1.52) Titus-Ernstoff et al Br J Cancer. 2001;84:126

66 Αυξημένος κίνδυνος για καρκίνο μαστού στις γυναίκες που είχαν εκτεθεί σε DES κατά την ενδομήτριο ζωή (IRR 1.40, 95% CI, ) Palmer et al Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2006;15:1509

67 Εκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες (ΒΡΑ, TCDD, DES, DMBA) και καρκίνος μαστού -παρατηρήσεις σε πειραματόζωα

68 Υπερπλασία των πόρων και ανάπτυξη καρκίνου μαστού in situ από την έκθεση σε ΒΡΑ κατά την εμβρυική ζωή σε ποντίκια (33%) Murray et al Reprod Toxicol. 2007;23:383

69 Ενδοκρινικοι διαταράκτες και άλλοι γυναικολογικοί καρκίνοι (ενδομητρίου, ρ τραχήλου,, ωοθηκών) )

70 In vitro -Το παρασιτοκτόνο atrazine επηρεάζει την έκφραση του SF1 Fan et al Environ Health Perspect. 2007;115:720

71 Γονίδια που επεμβαίνουν στην ανάπτυξη των πόρων του Μϋller Lhx1 (Lim 1) Emx2 Wnt4 Wnt7a PCBs, DES Hoxa-10 -methoxyclor, BPA, DES -Παρατηρήσεις σε πειραματοζωα Hoxa-11 DES Ma L, Trends Endocrinol Metab. 2009;20:357

72 Εκθεση στην DES κατά την εμβρυική περίοδο (κόρες) Διαυγοκυτταρικό (clear cell) αδενοκαρκίνωμα τραχήλουκόλπου Πλακώδες καρκίνωμα τραχήλου- κόλπου Καρκίνος ωοθηκών Ανωμαλίες μήτρας και ωαγωγών Δυσπλασία κολπ. επιθηλίου, πλακώδη μετάπλαση Υπογονιμότης, έκτοπος κύηση Διαταραχές αρα εμμήνου ρύσεως Giusti et al Ann Intern Med. 1995;122:778

73 Εκθεση στην DES κατά την εμβρυική περίοδο (κόρες) Αυξημένος κίνδυνος για καρκίνο μαστού- διαυγοκυτταρικό αδενοκαρκίνωμα τραχήλου-κόλπου (CCA) Troisi et al Int J Cancer. 2007;121:356

74 Ενδοκρινικοί διαταράκτες και καρκίνος ενδομητρίου Αυξημένη κατανάλωση φυτοοιστρογόνων συσχετίστηκε μειωμένο κίνδυνο για καρκίνο ενδομητρίου Horn-Ross et al J Natl Cancer Inst. 2003;95:1158, Goodman et al Am J Epidemiol. 1997;146:294 Χορήγηση σόγιας (150 mg isoflavones) για 5 χρόνια 179 εμμηνοπαυσιακές γυναίκες πήραν θεραπεία για 5 χρόνια, 197 γυναίκες πηραν placebo Βιοψίες ενδομητρίου στην αρχή της θεραπείας, 30 μήνες μετά και 5 χρόνια μετά Υπερπλασία ενδομητρίου σε 6 γυναίκες (3.8%) που έλαβαν σόγια, και σε καμιά γυναίκα (0%) από εκείνες που έλαβαν placebo (p<0.05) Δεν παρατηρήθηκε καρκίνος ενδομητρίου Unfer et al Fertil Steril. 2004;82:145 Η έκθεση σε DDT και PCBs δεν συσχετίστηκε με καρκίνο ενδομητρίου (90 γυναίκες με καρκίνο ενδομητρίου και 90 μάρτυρες) Sturgeon et al Cancer Causes Control. 1998;9:417

75 Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες επηρεάζουν την θυρεοειδική λειτουργία με πολλαπλούς τρόπους Aναστέλλουν την πρόσληψη του ιωδίου από τον θυρεοειδή Αναστέλλουν την δράση της ΤΡΟ Επεμβαίνουν στον TR 4-nonylphenol Eπεμβαίνουν στην σύνδεση των θυρεοειδ. ορμονών με τις πρωτεΐνες-φορείς τους Επεμβαίνουν στον μεταβολισμό των θυρεοειδικών ορμονών Pearce & Braverman Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2009;23:

76 Μελετήθηκαν 212 παιδιά, 11 ετών Μετρήθηκαν PCBs στον ομφάλιο λώρο, ορό της μητέρας κατά τον τοκετό, μητρικό γάλα (1 μηνα μετά την γέννηση), ορό των παιδιών στην ηλικία των 4 και 11 ετών Jacobson et al J Pediatr. 1990;116:38-45.

77 Prenatal PCB exposure in the Great Lakes region is associated with lower IQ in 156 children. For each 1-ng/g increase in PCBs in placental tissue, Full Scale IQ dropped by three points (p = 0.02), and Verbal IQ dropped by four points (p = 0.003). Environ Health Perspect. 2008;116:

78 Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες είναι πιθανόν να δρουν μέσω επιγενετικών μηχανισμών. Οι επιγενετικοί μηχανισμοί ελέγχουν την έκφραση των γονιδίων χωρίς να επιφέρουν αλλαγές στην αλληλουχία των γονιδίων Anway Skinner Endocrinology , S43-49 DNA methylation Figure 7-79 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008)

79 Οι επιγενετικές επιδράσεις κληρονομούνται Methylation patterns are faithfully inherited Figure 7-80 Molecular Biology of the Cell ( Garland Science 2008)

80 Morgan et al Human Molec Genetics , R47-R58

81 Tα αρχέγονα γεννητικά κυττάρων (primordial germ cells-pcgs) υφίστανται απο-μεθυλίωση (demethylation) του γενετικού τους υλικού - συμπεριλαμβανομένων των αποτυπωμένων γονιδίων- κατά την μετανάστευσή τους προς την ουρογεννητική ακρολοφία

82 Έκθεση σε vinclozolin και methoxyclor Epigenetic reprogramming of the germ line results in a transgenerational phenotype Anway Skinner Endocrinology , S43-49

83

84 Epigenetic transgenerational inheritance of ovarian disease states was induced by all the different classes of environmental compounds, suggesting g a role of environmental epigenetics in ovarian disease etiology.

85

86

87 O άνθρωπος είναι ευάλωτος στους ενδοκρινικούς διαταράκτεςσημαντικές επιπτώσεις στην έναρξη της εφηβείας και στην λειτουργία των γονάδων Επίδραση στην έναρξη της εφηβείας: Επίδραση στην ηλικία εμμηναρχής Πρώιμη ήβη Καθυστερημένη εφηβεία Πρώιμη αδρεναρχή Πρώιμη θηλαρχή; Βαρος σώματος; Γυναικομαστία; Άνδρες: Σύνδρομο δυσγενεσίας όρχεων (Kρυψορχία, ί Υποσπαδίας, ελαττωμένη ποιότητα σπέρματος, Ca όρχεως) Γυναίκες: Διαταραχές εμμήνου ρύσεως και ωοθυλακιορρηξίας Πρώιμη εμμηνόπαυση, ωοθηκική ανεπάρκεια, χρωμοσωμιακές ανωμαλίες και στην εμφάνιση γυναικολογικών καρκίνων

88 Συμπεράσματα Η επίπτωση από την έκθεση κάθε ατόμου είναι μοναδική μπορεί να εξαρτάται από τον μεταβολισμό και την σωματική σύσταση αλλά και από γενετικούς παράγοντες Η δράση των ενδοκρινικών διαταρακτών δεν είναι πάντα ευθέως ανάλογη της δόσης Εχει μεγάλη σημασία η ηλικία κατά την έκθεση Μεσολαβεί ένα σημαντικό χρονικό διάστημα από την έκθεση εως την εμφάνιση των συμπτωμάτων Η επίδρασή τους μπορεί να είναι πολύ διαφορετική στα 2 φύλα

89 Συμπεράσματα Η δράση των ενδοκρινικών διαταρακτών μπορεί να μην αφορά μόνο το άτομο που εκτίθεται, αλλά και τις επόμενες γενιές. Μπορεί η δράση τους να αφορά γεννητικά κύτταρα. Μπορεί επίσης η δράση τους να κληρονομείται μέσω επιγενετικών μηχανισμών. Οι ενδοκρινικοί διαταράκτες έχουν επίσης προκαλέσει σημαντικές βλάβες στο ζωικό βασίλειο. Μελλοντικές έρευνες είναι απαραίτητες έτσι ώστε να εξακριβωθεί η πραγματική τους επίδραση.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες και θυρεοειδική λειτουργία

Περιβαλλοντικοί παράγοντες και θυρεοειδική λειτουργία 08 Περιβαλλοντικοί παράγοντες και θυρεοειδική λειτουργία Ε. ΚΟΥΣΤΑ Ενδοκρινολόγος Εισαγωγή Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει κατανοητό ότι περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως οι ενδοκρινικοί διαταράκτες (EΔ),

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιπτώσεις των ενδοκρινικών διαταρακτών στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα.

Οι επιπτώσεις των ενδοκρινικών διαταρακτών στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα. Ανασκόπηση Οι επιπτώσεις των ενδοκρινικών διαταρακτών στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα. Χριστίνα Μαντζούκη, Γεώργιος Μαστοράκος, Δημήτριος Γ. Γουλής, Ελένη Κούστα Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πρωτόκολλα πρόκλησης πολλαπλής ωοθυλακικής ωρίμανσης. Ασφάλεια των μεθόδων της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Πρόκληση

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 11 η Ετήσια Σύσκεψη Επιθεωρητών REACH, CLP 2015 Εθνική Συνάντηση Εργασίας του PROTEAS Αθήνα, 27-2929 Απριλίου 2015 Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Μανουρά Αντωνία Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης Σχεδόν τριάντα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του πρώτου «µωρού του σωλήνα». Από τότε,

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα»

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» Γονιμότητα ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Επίδραση εγκυμοσύνης στις ΙΦΝΕ Επίδραση των ΙΦΝΕ στην εγκυμοσύνη Χειρισμός ΙΦΝΕ κατά την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Ουρολογίας. Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος

Μάθημα Ουρολογίας. Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος Μάθημα Ουρολογίας Ανωμαλίες σεξουαλικής Διαφοροποίησης Καλοήθεις Παθήσεις Γεννητικού Συστήματος Μανώλης Μαυρομανωλάκης Διευθυντής ΕΣΥ Ουρολογική Κλινική Πα.Γ.Ν.Η Ηράκλειο 2011 Ανωμαλίες Σεξουαλικής Διαφοροποίησης

Διαβάστε περισσότερα

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Τρόπος Zωής & Xρόνια Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο στα παιδιά και τους έφηβους Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Nοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Θ. Θωμο πουλος, Μ. Καραλε ξη, Ι. Μπινια ρης, Ε. Παπαθωμα, Ε. Κοντογεω ργη. E. Πετριδου

Θ. Θωμο πουλος, Μ. Καραλε ξη, Ι. Μπινια ρης, Ε. Παπαθωμα, Ε. Κοντογεω ργη. E. Πετριδου 27o Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρίας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Θ. Θωμο πουλος, Μ. Καραλε ξη, Ι. Μπινια ρης, Ε. Παπαθωμα, Ε. Κοντογεω ργη. E. Πετριδου Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χρωμοσωματικές ανωμαλίες

Χρωμοσωματικές ανωμαλίες Χρωμοσωματικές ανωμαλίες ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ: 50% ΤΩΝ ΑΥΘΟΡΜΗΤΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ 60 ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ~0.7% ΤΩΝ ΒΡΕΦΩΝ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟ 2 % ΤΩΝ ΚΥΗΣΕΩΝ ΜΗΤΕΡΩΝ ΑΝΩ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 1 / 25 12.00-13.00 Συγγενείς ανωμαλίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ Τα πλαστικά πριν από εκατό χρόνια δεν υπήρχαν. Σήμερα, μόνο στην Ευρώπη, παράγονται κάθε χρόνο πάνω από ογδόντα κιλά πλαστικά ανά κάτοικο. Τα πλαστικά που προκύπτουν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΕΛ. ΦΡΥΣΙΡΑ Επ. Καθηγήτρια Κλινικής Γενετικής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙ ΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ.ε. ΚΑΝΑΒΑΚΗΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής Υγείας ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Κοντογεώργη Ευαγγελία, Θωμοπουλος Θωμάς, Πετρίδου

Διαβάστε περισσότερα

cell-free DNA στο μητρικό αίμα

cell-free DNA στο μητρικό αίμα cell-free DNA στο μητρικό αίμα Εφαρμογή στην κλινική πράξη στην Ελλάδα Παπαϊωάννου Γεώργιος-Κων/νος, PhD Υπεύθυνος Ιατρικής Εμβρύου Maιευτική & Γυναικολογική Κλινική ΓΑΙΑ Cell free DNA / Εισαγωγή στην

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Δήλωση Σύγκρουσης Συμφερόντων Απόφαση Ε.Ο.Φ. 47558/4-7-2012 Στη διαμόρφωση του περιεχομένου της παρούσας εργασίας, δεν υπήρξε κάποια εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΚΜΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Κόγια Μαρία Δερματολόγος Αφροδισιολόγος H παρούσα διάλεξη δε σχετίζεται με κάποιο προσωπικό συμφέρον ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Νεογνική ακμή (1-28 ημέρες ζωής) Βρεφική ακμή (3-16 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική Επιτροπή Περιβάλλον Και Υγεία Του Παιδιού H ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΠΟ ΣΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΑΣ: ΔΩΡΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΖΩΗΣ

Εθνική Επιτροπή Περιβάλλον Και Υγεία Του Παιδιού H ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΠΟ ΣΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΑΣ: ΔΩΡΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΖΩΗΣ Εθνική Επιτροπή Περιβάλλον Και Υγεία Του Παιδιού H ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΠΟ ΣΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΑΣ: ΔΩΡΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΖΩΗΣ Δρ Στέλλα Κάννα Μιχαηλίδου Πρόεδρος Εθνικής Επιτροπής Περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13 Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου / 3 Συνεργάτες: Παντελής Τσίμαρης, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Κωνσταντίνος Δημόπουλος, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ

ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑΣ: ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ- ΑΝΑΛΥΣΗ Α. Διαμαντάρας, Ε. Ντουβέλης, Θ. Θωμόπουλος, Χ. Εμμανουήλ, Ε. Πετρίδου Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Στάδια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (P.G.D) Διέγερση ωοθηκών για την ωρίμανση μεγάλου αριθμού (ει δυνατόν ) ωοθυλακίων

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 5 Ιουνίου 2006 7.30 π.µ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης

Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης Αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου για παιδική παχυσαρκία: οδηγός αποτελεσματικότερης πρόληψης Γιάννης Μανιός Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Διαιτολογίας - Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Παχυσαρκία: Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1963-70 1971-74 1976-80 1988-94

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Σεξουαλικής Διαπαιδαγώγησης Θωμάς Γεωργ. Γκίκας Μαιευτήρας Χειρουργός Γυναικολόγος Αθήνα 188 Μαρτίου 2009 Σιβιτανίδειος Σχολή Αναπαραγωγικό Σύστημα Γυναίκας Έξω Γεννητικά Όργανα Αναπαραγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI. Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ H. PYLORI Δ. Καμπέρογλου Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ Λαϊκό Επιδημιολογία Γαστρικού Καρκίνου 5 ος σε συχνότητα καρκίνος (1975: 1 ος ). 3 ος σε

Διαβάστε περισσότερα

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού.

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού. Προετοιμασία για την επίσκεψη σε έναν ιατρό Κάντε τις απαραίτητες ρυθμίσεις μαζί Το να κανονίσετε ένα ραντεβού για να επισκεφτείτε έναν ιατρό, είναι ένα από τα πρώτα θετικά βήματα που μπορείτε να κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ

Δημότριοσ Γ. Γουλόσ Επύκουροσ καθηγητόσ Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ ΑΠΘ Μονϊδα Ενδοκρινολογύασ Αναπαραγωγόσ Α Μαιευτικό - Γυναικολογικό Κλινικό ΑΠΘ Ιατρικό Σχολό Αριςτοτϋλειο Πανεπιςτόμιο Θεςςαλονύκησ Θεραπεύα του υπογοναδιςμού κατϊ τη διϊρκεια τησ αναπαραγωγικόσ ηλικύασ Δημότριοσ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Πετούσης Σ., Μαργιούλα-Σιάρκου Χ., Καλογιαννίδης Ι., Δαγκλής

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Θεματική ενότητα 2: Εκτροφή προβάτων & αιγών. Αναπαραγωγική λειτουργία στα μικρά μηρυκαστικά-1/3 Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκοντες: Μπιζέλης Ιωσήφ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Σ. Κυρτόπουλος Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών & Βιοτεχνολογίας Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Συμβολή περιβαλλοντικών

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Το Βασικό Ορµονικό Προφίλ των γυναικών (FHP), είναι µια δυναµική «χαρτογράφηση» των βιοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Χειμερινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Χειμερινού Εξαμήνου Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙ ΑΣ Τ Μ Η Μ Α Ι ΑΤ Ρ Ι ΚΗΣ Π Ρ Ο Γ Ρ ΑΜ Μ Α Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι ΑΚ Ω Ν Σ Π Ο Υ Δ Ω Ν «Β Ι Ο Λ Ο Γ Ι Α Τ Η Σ Α Ν Α Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Σ» Βιόπολις, 41110 Λάρισα E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΕΙΣ ΙΑΚΟΠΤΕΣ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΕΙΣ ΙΑΚΟΠΤΕΣ ΕΝ ΟΚΡΙΝΕΙΣ ΙΑΚΟΠΤΕΣ Μανώλης Οικονόµου Επίκουρος Καθηγητής Φαρµακογενετικής ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Εργαστήριο Θεραπευτικής Εξατοµίκευσης 2η Πανεπιστηµιακή Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον

Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Φυτοπροστασία, Διατροφή και Περιβάλλον Δρ Ροδιτάκης Εμμανουήλ Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας Επιμορφωτική Ημερίδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Γεωργία - Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών και Σακχαρώδης Διαβήτης Βασίλης Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική ESHRE/ASRM PCOS Consensus

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου MD, Μιχάλης Τορναρίτης PhD, Σάββας Χρ Σάββα MD, Αντώνης Καφάτος MD

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας ΑΘΗΝΑ, 2014 Αριστέα Γκιοξάρη Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, Ph.D., M.Sc. Χημειοπροστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ. Χρόνος: 2 ώρες Ημερομηνία: 13 Ιουνίου 2012

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ. Χρόνος: 2 ώρες Ημερομηνία: 13 Ιουνίου 2012 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Χρόνος: 2 ώρες Ημερομηνία: 13 Ιουνίου 2012 ΒΑΘΜΟΣ:. Υπογραφή:... Ονοματεπώνυμο:.

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Α. Κολιαλέξη, Βιοπαθολόγος PhD Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών Μη επεμβατικός ΠΕ από cffdna στο πλάσμα εγκύου Ελεύθερο Εμβρυϊκό DNA στη μητρική κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα