Η εικόνα του γραπτού µηνύµατος σε κείµενα που διαβάζουν τα παιδιά: Παραδείγµατα από βιβλία, εφηµερίδες, κόµικς, περιβάλλοντα γραπτό λόγο 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η εικόνα του γραπτού µηνύµατος σε κείµενα που διαβάζουν τα παιδιά: Παραδείγµατα από βιβλία, εφηµερίδες, κόµικς, περιβάλλοντα γραπτό λόγο 1"

Transcript

1 Η εικόνα του γραπτού µηνύµατος σε κείµενα που διαβάζουν τα παιδιά: Παραδείγµατα από βιβλία, εφηµερίδες, κόµικς, περιβάλλοντα γραπτό λόγο 1 Περίληψη Στην εποχή µας το γραπτό µήνυµα εκµεταλλεύεται διάφορους παράγοντες και αρχίζει να εκφράζεται ακόµη και µε τον τρόπο που φαίνεται. Η επιλογή των χρωµάτων σε µια διαφήµιση, η γραµµατοσειρά µιας πρόσκλησης, η θέση του κειµένου ή το µέγεθος των στοιχείων πολλαπλασιάζουν τις εκφραστικές δυνατότητες του γραπτού µηνύµατος επιτείνοντας, αξιοποιώντας ή ακόµη και αναιρώντας το ίδιο το νόηµά του. Με τέτοια πολυτροπικά κείµενα έρχονται σε επαφή τα παιδιά από την εποχή ακόµη που δεν φοιτούν ούτε καν στο δηµοτικό σχολείο. Καθώς ξεφυλλίζουν τα αγαπηµένα τους κόµικς ή όταν εικάζουν τη συνέχεια µιας µισοδιαβασµένης ιστορίας προσεγγίζουν τη γραπτή γλώσσα µε τη βοήθεια όχι τόσο του λεκτικού κώδικα, όσο του εικονιστικού. Η συνεργασία διαφορετικών τροπικοτήτων στη δηµιουργία και µετάδοση πολυτροπικών µηνυµάτων σε κείµενα που συναντούν τα παιδιά, αποκτά µεγάλο ενδιαφέρον για την κατάκτηση του γραµµατισµού στον αιώνα που µόλις ανέτειλε. Abstract In our days, written texts are not confined to the verbal code; they also exploit visual modalities in order to multiply their expressive powers. Texts, liberated from the constraints that discursive order imposes on them, give freedom to the word that operates both as linguistic and visual stimulus. Structural elements, colours, shapes, all are ordered in such a way as to constitute a visual language independent of, but related to, the linguistic message. And it is this multimodal language that young children confront in their everyday activities, long before they start schooling. As they browse 1 Στοιχεία δηµοσίευσης (Ν. 14) Γιαννικοπούλου, Α. & Παπαδοπούλου, Μ. (2004). Η εικόνα του γραπτού µηνύµατος σε κείµενα που διαβάζουν τα παιδιά: παραδείγµατα από βιβλία, εφηµερίδες, κόµικς και περιβάλλοντα γραπτό λόγο. Στο Π. Παπούλια-Τζελέπη, Ε. Τάφα (επιµ.). Γλώσσα και Γραµµατισµός στη Νέα Χιλιετία. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα,

2 their favourite magazines, or guess the ending of a story, they make sense of the written language mainly because of its visual hints. The cooperation of different modalities for the communication of verbal-visual messages is prominent nearly in every text that young children encounter. Those multimodal texts consist a very interesting case regarding the emergenc of literacy in the new millenium. Αν συγκρίνουµε την εποχή µας µε άλλες προγενέστερες, θα διαπιστώσουµε ότι ο γραπτός λόγος κυριαρχεί σε κάθε έκφανσή της. Από τις επιγραφές των καταστηµάτων και τις ταµπέλες των δρόµων µέχρι τις εφηµερίδες και τα βιβλία, ο σύγχρονος άνθρωπος, όπου και αν στρέψει τα µάτια του έρχεται αντιµέτωπος µε γραπτά µηνύµατα. Και καθώς οι συνθήκες αλλάζουν, η µορφή των γραπτών κειµένων φαίνεται και αυτή να υπόκειται σε ποικιλότροπες αλλαγές. Το γραπτό µήνυµα αρχίζει µε τον καιρό να εκφράζεται ακόµη και µε τον τρόπο που φαίνεται. Η επιλογή των χρωµάτων σε µια διαφήµιση, η γραµµατοσειρά µιας πρόσκλησης, η θέση του κειµένου, το µέγεθος των στοιχείων και χίλιοι δυο άλλοι τρόποι πολλαπλασιάζουν τις εκφραστικές δυνατότητες του µηνύµατος επιτείνοντας, αξιοποιώντας ή ακόµη και αναιρώντας το ίδιο το νόηµά του. Το γραπτό κείµενο εκµεταλλεύεται πλέον την οπτική του δύναµη και, καθώς τα γράµµατα γίνονται αντιληπτά και ως απλές γραµµές ή σχήµατα, η γραπτή γλώσσα αξιοποιείται και ως οπτικό υλικό. Το ΚΡΕΒΑΤΙ αποκτά ευρυχωρία, όταν γράφεται µε κεφαλαία γράµµατα, σαφώς µεγαλύτερα από την υπόλοιπη φράση 2, και ο ήλιος της Ρόδου καθίσταται λαµπρότερος όταν τη θέση του όµικρον κατέχει η εικόνα ενός τεράστιου ολοστρόγγυλου ήλιου. Ακόµη και τα εκτενή κείµενα, που µέχρι πριν από κάποιον καιρό ήταν άρρηκτα συνδεδεµένα µε την οµοιοµορφία, σήµερα τολµούν και αυτά να εκφράζονται και µε τον τρόπο που τυπώνονται. Ο λόγος κυρίως για τα παιδικά βιβλία, που ενώ παλιότερα, στις ελάχιστες περιπτώσεις που επιχειρούσαν το σπάσιµο της οµοιοµορφίας της σελίδας, αποσκοπούσαν κυρίως στην καλαισθησία -συνηθέστερη περίπτωση το αρχικό γράµµα της παραγράφου, που βάραινε µε την προσθήκη περίτεχνων διακοσµητικών µοτίβωνσήµερα επικοινωνούν εκµεταλλευόµενα όχι µόνο το λεκτικό κώδικα αλλά και τον εικονιστικό/ οπτικό. Με ποικιλία χρωµάτων και γραφών, µε πλήθος τυπογραφικών 2 Λ, Καµπ (2000). Το πιο µεγάλο κρεβάτι του κόσµου. Εικ. Τζόναθαν Λάνγκλεϋ. Απόδ. Ρένα Ρώσση-Ζαϊρη. Μίνωας. 2

3 στοιχείων, µε παραβιάσεις της γραµµικής ανάγνωσης, µε καινούργιες γραφές, τα όρια ανάµεσα σε γράµµατα και εικόνα καθίστανται πλέον ασαφή και δυσδιάκριτα 3. Μάλιστα, ορισµένες φορές η εικόνα της γραπτής λέξης αποδεικνύεται τόσο ισχυρή, που φτάνει στο σηµείο να κατέχει θέση λογότυπου, αφού επαναλαµβάνεται µε τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγµα το όνοµα του κεντρικού, οµώνυµου ήρωα στη σειρά του Αστερίξ, που, ακόµη και στη σελίδα του τίτλου της ελληνικής του έκδοσης, αναγράφεται πανοµοιότυπα, παρά τα προβλήµατα συνέπειας στη γλώσσα του κειµένου. Γιατί, το όνοµα του Γαλάτη δεν γράφεται µόνο µε µικρά γράµµατα, όταν όλες οι άλλες λέξεις υιοθετούν τα κεφαλαία, αλλά -και αυτό είναι το πιο παράδοξο- αποτελεί τη µόνη λέξη του κειµένου που διατηρεί τους λατινικούς χαρακτήρες του πρωτότυπου σε έναν τίτλο πλήρως µεταφρασµένο στα ελληνικά (π.χ. ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟΥ Asterix ΤΟΥ ΓΑΛΑΤΗ. Ο Asterix ΚΑΙ ΟΙ ΝΟΡΜΑΝ ΟΙ). Με τέτοια πολυτροπικά κείµενα 4 έρχονται σε επαφή τα παιδιά από πολύ µικρά, πριν ακόµη αρχίσουν το δηµοτικό σχολείο. Καθώς αγωνίζονται να µαντέψουν τι λέει η πρόσκληση που µόλις πήραν, όταν προσπαθούν να ανακαλύψουν την αγαπηµένη τους σοκολάτα στα ράφια του σούπερ µάρκετ, όταν ξεφυλλίζουν κόµικς ή φυλλοµετρούν περιοδικά, αλλά και όταν εικάζουν τη συνέχεια µιας ιστορίας που η µαµά αναγκάστηκε να αφήσει µισοδιαβασµένη, προσεγγίζουν τη γραπτή γλώσσα µε τη βοήθεια όχι µόνο του λεκτικού κώδικα, αλλά και των εικονιστικών του παραµέτρων. Η συνεργασία αυτών των δύο τροπικοτήτων στη δηµιουργία και µετάδοση πολυτροπικών µηνυµάτων σε κείµενα που συναντούν τα παιδιά, αποκτά µεγάλο ενδιαφέρον για την κατάκτηση του γραµµατισµού στον αιώνα που µόλις ανέτειλε. Άλλωστε, «παρόλο που συνήθως θεωρούµε τον έντυπο λόγο (print) κείµενο που θα προσεγγισθεί ως ένα καθαρό αναγνωστικό γεγονός, µια µατιά στα γραπτά των παιδιών ή ένα γρήγορο ξεφύλλισµα συνηθισµένων περιοδικών µάς υπενθυµίζει ότι το πολυτροπικό προϊόν είναι ο κανόνας. Και καθώς τέτοια πολυτροπικά κείµενα 3 Yannicopoulou, A. (2002). When the word meets the picture: The phenomenology of written text in children s picture book. In Bill Cope & Mary Kalantzis. Proceedings of the Learning Conference Australia: Common Ground. (σελ. 1-23). 4 Για την πολυτροπικότητα δες: *Kalantzis, M. & Cope, B. (2000). Multiliteracies: The beginning of an idea (pp. 3-8). In M. Kalantzis & B. Cope (eds). Multiliteracies: The Design of Social Futures. London: Palmer Press. *Kalantzis, M. & Cope, B. (2001). Multiliteracies: A framework for action (pp.19-31). In M. Kalantzis & B. Cope (eds). Tranformations in Language and Learning: Prospectives on Multiliteracies. Australia: Common Ground Publishing *Καραντζόλα, Ε. & Ιντζίδης. *Kress, G. & Leeuwen, Th. Van (2001). Multimodal Deiscourse: The Modes and Media of Contemporary Communication. London: Arnold. *Χοντολίδου, Ε. (1999). Εισαγωγή στην έννοια της πολυτροπικότητας. Γλωσσικός Υπολογιστής, 1. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. 3

4 αντιµετωπίζονται στις κοινωνικές συναναστροφές, οι ενδείξεις γίνονται πολυπλοκότερες ώστε να συµπεριλάβουν χειρονοµίες, οµιλίες και τα σχετικά» 5. Αντί λοιπόν να χωρίζουµε τις διάφορες περιοχές που αποτυπώνει κάθε κώδικας, µεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει να δούµε τις εκφραστικές δυνατότητες που δηµιουργούνται όταν δύο ή περισσότερες τροπικότητες συνεργάζονται για να εκφράσουν ένα µήνυµα. Γιατί, ενώ για τους ενήλικους οι σαφείς διαχωρισµοί ανάµεσα στους κώδικες φαίνεται να είναι δεδοµένοι και εύκολα κατανοητοί, για τα παιδιά τα πολυτροπικά µηνύµατα αντιµετωπίζονται µε µια εξίσου πολυτροπική θα λέγαµε, προσέγγιση. Ακόµη και η καθηµερινή εµπειρία βεβαιώνει ότι παιδιά προσχολικής ηλικίας εκφράζονται µε µια ποικιλία µέσων και κωδίκων, όπως γράψιµο, οµιλία, ζωγραφική, χειρονοµίες, τραγούδι, µε ιδιαίτερα στενές τις συνδέσεις ανάµεσα στην προφορική γλώσσα, τη ζωγραφική και το γραπτό λόγο. Παρόλο που ορισµένοι ερευνητές 6 του πρώιµου γραµµατισµού παρουσιάζονται ιδιαίτερα λογοκεντρικοί, θεωρώντας τις άλλες µορφές έκφρασης των παιδιών ως µια ανώριµη µορφή επικοινωνίας που θα αντικατασταθεί από τον γραπτό λόγο όταν η επαρκής γνώση του το επιτρέψει, µια άλλη προσέγγιση, η σηµειωτική, τονίζει την πολυτροπικότητα των µηνυµάτων όχι ως ατελή µορφή επικοινωνίας αλλά ως γνήσια επικοινωνιακή πράξη 7. Η διαφορά ανάµεσα στα παιδιά και τους ενήλικους συνίσταται στη µεγαλύτερη ευαισθησία που παρουσιάζουν τα παιδιά, που, αδιαφορώντας για προαποφασισµένους διαχωρισµούς, όχι µόνο δέχονται, αλλά και παράγουν 8 πολυτροπικά µηνύµατα. Τα παιδιά καθίστανται επαρκή µε παράλληλους τρόπους στο γραπτό λόγο, τη ζωγραφική και τη µουσική, φανερώνοντας ότι µάλλον υπάρχουν σοβαρές γνωστικές και κοινωνικές συνδέσεις ανάµεσα στον τρόπο κατάκτησης των διαφόρων σηµειωτικών 5 Rowe, D. W. (1994). Preschoolers as Authors: Literacy Learning in the Social World of the Classroom. Cresskill, New Jersey: Hampton Press, σελ Gardner, H. (1980). Artful Scribbles. The Significance of Children s Drawings. New York: Basic Books. 7 Eisner, E. W. (1982). Cognition and Curriculum: A Basis for Deciding What to Teach. New York: Longman. 8 *Hubbart, R. (1989). Authors of Pictures, Draughtsmen of Words. Portsmouth, NH: Heinemann. *Dyson, A. H. (1983). The role of oral language in early writing processes. Resarch in the Teaching of English, 17, *Dyson, A. H. (1989). Multiple Worlds of Child Writers. New York: Teachers College Press. *Dyson, A. H. (1991). Viewpoints: The word and the world: Reconceptualizing written language development or do rainbows mean a lot to little girls? Research in the Teaching of English, 25,

5 συστηµάτων 9. Φαίνεται ότι οι γνώσεις σε ένα σηµειωτικό σύστηµα µεταφέρονται ώστε να συντελέσουν στην κατανόηση κάποιου άλλου 10. Αφού, όπως ακόµη και η πιο επιπόλαιη µατιά γύρω µας φανερώνει, τα µηνύµατα που διαβάζουν τα παιδιά δε νοηµατοδοτούνται µόνο από το περιεχόµενο των λέξεων αλλά και από τον τρόπο που γράφονται, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, και για την κατάκτηση του γραµµατισµού 11, να µελετηθεί και ο παράγοντας πολυτροπικότητα, ιδιαίτερα για εκείνα τα κείµενα µε τα οποία τα παιδιά έρχονται σε συχνότερη επαφή. Καθώς το κείµενο αποκτά µια σχεδιαστική εκφραστικότητα, µια σύντοµη κατηγοριοποίηση των µέσων και των στόχων που εξυπηρετούνται από την υιοθέτηση οπτικών µέσων, θα ήταν χρήσιµη σε όσους ασχολούνται µε την κατάκτηση του γραµµατισµού. Επειδή τα περισσότερα παιδιά, παρ όλες τις διαφορές που παρατηρούνται, έρχονται συχνά σε επαφή µε παιδικά βιβλία, παιδικές εφηµερίδες, κόµικς και µια ευρεία γκάµα δειγµάτων του περιβάλλοντος έντυπου λόγου, θα ήταν χρήσιµο αν µπορούσε να επιχειρηθεί, µια, όσο το δυνατόν, πληρέστερη συνεξέταση όλων των προηγουµένων. Προσπαθώντας να κατηγοριοποιήσουµε τις περιπτώσεις που η µορφή των γραπτών κειµένων πολλαπλασιάζει τις εκφραστικές δυνατότητες του γραπτού µηνύµατος, θα είχαµε να παρατηρήσουµε τα εξής 12 : Οπτικές τροπικότητες παραπέµπουν σε διαφορετικούς τρόπους αφήγησης. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση αποτελούν συµβάσεις, µάλλον παγιωµένες, που κυριάρχησαν στο χώρο των κόµικς και συντελούν ώστε ο αναγνώστης, πριν ακόµη διαβάσει έστω και µία λέξη του κειµένου, να είναι σε θέση να γνωρίζει αν πρόκειται για διάλογο ή αφήγηση, λόγια ή κρυφές σκέψεις, αν µιλά ένας ή πολλοί ή αν όσα γράφονται εκφέρονται σε ευθύ ή πλάγιο λόγο. Η τοποθέτηση του κειµένου στη σελίδα καθώς και η θέση ή το σχήµα του πλαισίου µέσα στο οποίο φιλοξενείται καθορίζει και το είδος της αφήγησης. Το οβάλ πλαίσιο πιστοποιεί ότι πρόκειται για απευθείας διάλογο, ενώ τα ορθογώνια παραπέµπουν σε 9 Rowe, D. W. (1994). Preschoolers as Authors: Literacy Learning in the Social World of the Classroom. Cresskill, New Jersey: Hampton Press. 10 Για παράδειγµα, υπογραµµίζεται η σχέση που υπάρχει ανάµεσα σε προφορικό και γραπτό λόγο. Harste, J. C., Woodward, V. A., & Burke, C. L. (1984). Language Stories and Literacy Lessons. Portsmouth, NH: Heinemann. 11 Σχετικό το άρθρο: Papadopoulou, M. (2002). Multimodality as an access to writing for pre-school children. In Bill Cope & Mary Kalantzis. Proceedings of the Learning Conference Australia: Common Ground. 12 Αξίζει να σηµειωθεί ότι τα παραδείγµατα αντλούνται κυρίως από εικονογραφηµένα παιδικά βιβλία για προσχολική ηλικία, δείγµατα αστικού περιβάλλοντος γραπτού λόγου, ενώ για πρακτικούς λόγους, η 5

6 αφηγητή που εκφράζεται σε πλάγιο λόγο. Μάλιστα, ορισµένες φορές, ο εµπλουτισµός του πλαισίου µε εικονογραφικά στοιχεία έτσι ώστε να θυµίζει διπλωµένη περγαµηνή ή πάπυρο, συµβάλει στην αντικειµενικότητα της αφήγησης 13, ή λειτουργεί ως ιστορική αναφορά αφού φιλοξενεί αφήγηση παρελθοντικών γεγονότων που δεν εικονογραφούνται 14. Από την άλλη, η σειρά των οµιλούντων προσώπων καθορίζεται από τη θέση του µπαλονιού στο καρέ, αφού η ανάγνωση ακολουθεί και εδώ τη φορά από πάνω προς τα κάτω και από τα δεξιά προς τα αριστερά. Ο τρόπος σύνδεσης του µπαλονιού µε τον ήρωα στον οποίο αποδίδεται, καθορίζει πλήρως αν πρόκειται για εκφρασµένα λόγια ή κρυφές σκέψεις µια σειρά µπουρµπουλήθρες παραπέµπουν σε κρυφούς συλλογισµούς, ενώ µια οξεία απόφυση πιστοποιεί ότι πρόκειται για λόγια και υποδεικνύει το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που τα εκφέρουν 15. Μάλιστα η σύµβαση του µπαλονιού αποδεικνύεται τόσο ισχυρή ώστε µεταφέρεται και σε άλλα κειµενικά είδη ακόµη και αναφορικά µε µη οµιλούντα έµβια όντα ή άψυχα αντικείµενα. Έτσι για παράδειγµα, σε άρθρο των Ερευνητών 16 για τον αγριόχοιρο, το ζώο αυτοσυστήνεται στα παιδιά µε τη βοήθεια του µπαλονιού. Η συγκεκριµένη επιλογή σε συνδυασµό µε το πρώτο ενικό πρόσωπο του κειµένου, από τη µια προσδίδει αµεσότητα και από την άλλη φαίνεται να καταστρατηγεί τον ουδέτερο, επιστηµονικό χαρακτήρα του άρθρου. Και στο παιδικό βιβλίο παρατηρούνται παρόµοιες περιπτώσεις όπου τα δηµοφιλή µπαλόνια των διαλόγων µεταφέρουν λόγια ή σκέψεις ηρώων, ενώ η ανάγνωσή τους καθίσταται εύκολη αν ο αναγνώστης εφαρµόζει και σε αυτήν την περίπτωση ό,τι ήδη γνωρίζει από τα κόµικς 17. εξέταση των κόµικς περιορίζεται στο δηµοφιλή Αστερίξ, και των παιδικών περιοδικών στο ένθετο της Καθηµερινής Οι Ερευνητές πάνε παντού. 13 Ο Αστερίξ Μονοµάχος, σελ Η όχι και τόσο συχνή πρωτοπρόσωπη αφήγηση παρελθοντικών γεγονότων ή η ανάπτυξη υποθετικών καταστάσεων, καταγράφονται και οπτικά. Στο γνωστό µπαλόνι των λόγων συνωστίζονται πλέον και εικόνες που µεταφράζουν σε έναν άλλο κώδικα τα λεγόµενα του ήρωα. ες για παράδειγµα: Ο Αστερίξ και η Χαλαλιµά, σελ. 10 και Ο Αγώνας των Αρχηγών, σελ Και ενώ φαίνεται ότι η σύµβαση του πλαισίου παραµένει αδιαφιλονίκητη, υπάρχουν περιπτώσεις όπου τα λόγια των ηρώων απελευθερώνονται από το ασφυχτικό τους περίβληµα και κατακλύζουν την εικόνα. Αυτό συµβαίνει στην περίπτωση του πολύφωνου µηνύµατος, όπου αντί για το γνωστό µπαλόνι µε τις πολλαπλές συνδέσεις το µήνυµα αιωρείται ελεύθερο πάνω από τα κεφάλια ενός πολυπρόσωπου συνόλου. ες για παράδειγµα Οβελίξ και ΣΙΑ, σελ Οι Ερευνητές πάνε παντού, 22 Ιουνίου Geoffroy de Pennart (2000). Σοφία, η Αγελαδίτσα Τραγουδίστρια. Μτφ. Β. Τσιώρου. Εκδ. Παπαδόπουλος. 6

7 Αξίζει όµως να σηµειωθεί ότι, εκτός από το κλασικό µπαλόνι, το παιδικό βιβλίο πειραµατίζεται και µε άλλες οπτικές τροπικότητες προκειµένου να σηµατοδοτήσει τη διάκριση διαλογικών και αφηγηµατικών τµηµάτων. Έτσι, για να αποφευχθεί η γνωστή από τη γραµµατική παύλα, υιοθετούνται εικονογραφικά χαρακτηριστικά που χρησιµοποιούνται συνεκδοχικά και ενσωµατώνονται στο κείµενο, οπτικοποιώντας την εναλλαγή των διαλεγοµένων προσώπων. Το αποτύπωµα του ποδιού ενός σκύλου, τυπώνεται µπροστά από τα λόγια του σκύλου, ενώ µια µικρογραφία νεράιδας εισαγάγει τα λόγια της νύµφης του αέρα 18. Από την άλλη, όταν στο εικονογραφηµένο παιδικό βιβλίο, προκύπτει η ανάγκη διάκρισης των διαλογικών από τα αφηγηµατικά τµήµατα της ιστορίας, η ένταξη των διαλόγων στο χώρο που καταλαµβάνει η εικόνα 19, η αλλαγή στο µέγεθος και την ένταση του τυπώµατος 20, ή η εναλλακτική χρήση ποικίλων γραµµατοσειρών ώστε να δηλωθούν και γραφοτεχνικά οι ιδιαιτερότητες των οµιλούντων προσώπων 21, αποτελούν ορισµένες από τις συνηθέστερες και επιτυχέστερες επιλογές. Μάλιστα, παρόµοιες τακτικές δεν περιορίζονται µόνο στα εικονογραφηµένα βιβλία για µικρά παιδιά αλλά υιοθετούνται ακόµη και σε βιβλία για µεγαλύτερα. Χαρακτηριστικότερο παράδειγµα, πρόσφατο βιβλίο της Ψαράκη 22 όπου η διαφορετική γραµµατοσειρά µε την οποία αποτυπώνονται στο χαρτί οι σκέψεις της έφηβης θυγατέρας και της γιαγιάς-παραµάνας αποτελούν πολύτιµη οπτική ένδειξη προκειµένου ο αναγνώστης να αποδώσει τον πρωτοπρόσωπο, εσωτερικό µονόλογο στο κατάλληλο πρόσωπο. Η παρεµβολή µουσικής στο γραπτό κείµενο δηλώνεται και οπτικά. Εκτός από τη γνωστή σύµβαση όπου στην εικόνα προστίθενται µια σειρά από νότες ή το µουσικό κλειδί, και η µορφή του κειµένου οπτικοποιεί αλλαγή τόνου και άκουσµα τραγουδιού. Με µια και µόνη µατιά, το τραγούδι διακρίνεται από το αφηγηµατικό πεζό κείµενο εξαιτίας της ιδιαίτερης διάταξής του στη σελίδα, όπου τα κενά λευκά περιθώρια πληθαίνουν, το µήκος των γραµµών ελαττώνεται και οι αράδες οµαδοποιούνται σε στροφές. 18 Γιο Σοµέι (1999). Τίνος είναι ο Αέρας; Μτφ. Γ. ηµάκος. Απόδ. Β. Τασιόπουλος. Σύγχρονοι Ορίζοντες. 19 McNaughton, C. (1997). Γκοοολ! Μτφ. Άννα Παπασταύρου. Παπαδόπουλος. 20 Έτσι, όταν για παράδειγµα, σε ένα παιχνίδι κρυφτού, η κότα µετράει, ο ευθύς λόγος υπογραµµίζεται και οπτικά µε την υιοθέτηση γραµµάτων πιο µεγάλων και πιο έντονων, σε σύγκριση µε τα αφηγηµατικά µέρη του κειµένου. ες: Σ. Γκριντλεϊ (1999). Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό. Εικ. Α. Ρέινολντς. Άγκυρα. 21 Όταν η ιστορία απαιτεί να µιλήσει ο σκύλος, τα λόγια του αποδίδονται οπτικά µε µια λιγότερο τυπική γραµµατοσειρά, ίσως για να δηλωθεί και γραφοτεχνικά το ασυνήθιστο του πράγµατος. Meddaugh, S. (1997). Η σούπα της Μάρθας. Μτφ. Α. Παπασταύρου. Παπαδόπουλος. 22 Ψαραύτη, Λ. (2002). Όνειρα από Μετάξι. Πατάκης. 7

8 Όµως, υπάρχουν κι άλλοι εµφατικότεροι τρόποι όπου η µορφή του κειµένου υποβάλλει, από την πρώτη στιγµή, τη µαγεία της µουσικής και την ελκυστικότητα του ρυθµού. Όταν τα γράµµατα τού κειµένου είθισται να είναι µαύρα, το τραγούδι γράφεται µε πολύχρωµα, εντυπωσιακά στοιχεία 23. Όταν η αράδα διατάσσεται γραµµικά, τα λόγια του τραγουδιού παραβιάζουν την οριζόντια ευθεία της γραφής και παρουσιάζονται σε κύµατα ρυθµών και αρµονιών 24. Όταν το κείµενο τοποθετείται στο ουδέτερο, άσπρο φόντο, το τραγούδι διατάσσεται πάνω στο πεντάγραµµο 25. Όταν τα αφηγηµατικά και διαλογικά µέρη, στριµώχνονται στο κάτω µέρος της σελίδας, το τραγούδι ενσωµατώνεται στην εικόνα και έτσι η µαγεία των ρυθµών δένεται µε τη γοητεία των χρωµάτων. Και αν για το κείµενο επιλέγεται µια γνωστή, απρόσωπη γραµµατοσειρά, τα τραγούδια επαναστατούν απαιτώντας ιδιαίτερο τρόπο γραφής, που υπαινίσσεται την ιδιαιτερότητα της απόλαυσής τους 26. Από την άλλη η ποιότητα του ήχου δηλώνεται από το σχεδιασµό της νότας ή των στίχων του τραγουδιού. Τρεµάµενη νότα, ιδιαίτερα αν αυτή συνδυαστεί µε γράµµατα που δεν διακρίνονται για τις καλοσχηµατισµένες γραµµές τους παραπέµπει σε παραφωνίες και φάλτσα 27. Η παρεµβολή δειγµάτων άλλων κειµενικών ειδών σηµατοδοτείται µε την υιοθέτηση αντίστοιχων οπτικών στοιχείων που παραπέµπουν στο πρωτογενές υλικό. Φαίνεται ότι πολύ συχνά, όταν σε ένα κείµενο παρεµβάλλονται δείγµατα από άλλα κειµενικά είδη, η παρουσία τους υπογραµµίζεται µε αλλαγές στον τρόπο γραφής, που, ενώ αµφισβητούν την ενότητα του φιλοξενούντος κειµένου, µιµούνται τα χαρακτηριστικά του αναφερόµενου εντύπου. Πανό, επιγραφές, αγγελίες, πινακίδες, λίστες, διαφηµιστικά φυλλάδια εµφανίζονται σε βιβλία και περιοδικά διατηρώντας τα γραφοτεχνικά χαρακτηριστικά των αυθεντικών κειµένων. Για παράδειγµα σε στήλη των Ερευνητών η αλληλογραφία του περιοδικού δίνεται µε τη µορφή πίνακα από φελλό όπου διαφορετικά άτοµα καρφιτσώνουν τα σηµειώµατά τους. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση εισβολής του περιβάλλοντος γραπτού λόγου σε συνεχές κείµενο αποτελεί το βιβλίο της Θ. Χορτιάτη Του λαγού που ξέρει τόσα, λάχανο 23 Ε. Τριβιζάς (1999). Φρικαντέλα, η µάγισσα που µισούσε τα κάλαντα. Εικ. Μ. Κουντούρης. Άµµος. 24 ες την κυµατοειδή διάταξη των τραγουδιών στο: Χρ. Πετρίδου-Φωτοπούλου (1998). Η Μελιώ και ο Ζαχαρούλης. Αρχιπέλαγος ή στα κόµικς Ο Αστερίξ στους Βέλγους, σελ. 6 και Οβελίξ και ΣΙΑ, σελ Ο Αστερίξ Μονοµάχος, σελ Τα δύο τελευταία µπορούν να παρατηρηθούν στα τραγούδια του βιβλίου: Geoffroy de Pennart (1988). Ο καλόκαρδος λύκος. Μτφ. Παπαδόπουλος. Παπαδόπουλος. 27 ες Ο Αστερίξ και η Χαλαλιµά, σελ. 6. 8

9 του τρων τη γλώσσα 28, όπου «τα γράµµατα µε τη µορφή των επιγραφών αποτελούν αναπόσπαστο κοµµάτι της εικόνας έτσι που να µετατρέπουν τη σελίδα σε ένα ταυτόχρονο λεκτικό και εικονικό λογοπαίγνιο» 29. Μάλιστα, η δύναµη του πρωτογενούς κειµένου είναι τόσο καταλυτική ώστε ακόµη και στην περίπτωση των κόµικς τολµά να αµφισβητήσει κάποιες από τις πιο θεµελιώδεις συµβάσεις παρουσίασής τους. Για παράδειγµα, η αφήγηση µε τη βοήθεια διαδοχικών καρέ, ή η κεφαλαιογράµµατη γραφή αναιρούνται όταν παρεµβάλλονται ιστορικά κείµενα 30 ή διαφηµιστικά έντυπα 31. Η πολυτροπικότητα των γραπτών µηνυµάτων εισαγάγει και οπτικά τους ήχους του περιβάλλοντος στο κείµενο. Παρόλο που η οπτικοποίηση των ακουστικών ερεθισµάτων αποτελεί µια αρκετά συνηθισµένη σύµβαση της µορφής των γραπτών κειµένων πολλών εντύπων, στην περίπτωση των κόµικς, η κατάχρηση παρόµοιων τεχνικών οδηγεί στη συσσώρευση ενός απίστευτου αριθµού εικονιστικά κωδικοποιηµένων ήχων δηµιουργώντας αυτό που επιτυχηµένα έχει χαρακτηριστεί ως «σιωπηλό πανδαιµόνιο» 32. Γράµµατα που ξεφεύγουν από το πλαίσιο των λόγων και εισχωρούν στο πολύχρωµο χώρο της εικόνας, κυρίως πλησίον κάποιας ηχογόνου πηγής, γραµµένα µιµούµενα τη φορά του ήχου 33, απηχούν φωνές ζώων, σπασίµατα, τριξίµατα, χτυπήµατα, γαυγίσµατα και πλήθος άλλων άναρθρων κραυγών. Παρόµοιες και οι τεχνικές που χρησιµοποιεί το παιδικό βιβλίο προκειµένου να οδηγήσει τον αναγνώστη στην οπτική ακρόαση των ήχων που συρρέουν στις σελίδες του. Όταν η λέξη ξαφνικά αλλάξει θέση, εγκαταλείψει το νοητό χώρο του κειµένου και πηδήσει µέσα στην εικόνα, συχνά είναι ηχοποιηµένη και επιζητά να βρεθεί κοντά στην ηχογόνο πηγή της. Ο ήχος του φταρνίσµατος της καµηλοπάρδαλης, που ξεφεύγει από το κείµενο και τοποθετείται δίπλα στο στόµα της, αποδίδεται και οπτικά σε εκείνον που τον προκάλεσε 34. Το ίδιο υποδηλώνει και η αποκλειστική χρήση κεφαλαίων (π.χ. οι 28 Χορτιάτη, Θ. (1996). Του λαγού που ξέρει τόσα, λάχανο του τρων τη γλώσσα. Ζωγρ. Ν. Ανδρικόπουλος. Καστανιώτης. 29 Μ. Κανατσούλη (1999). Εικονογράφηση στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο: Μια διαφορετική προσέγγιση των στοιχείων της αφήγησης σε µία λογοτεχνική ιστορία (σελ ). Στο Β. Αποστολίδου & Ε. Χοντολίδου (Επιµ). Λογοτεχνία και Εκπαίδευση. Εκδ. Τυπωθήτω, σελ Ο Αστερίξ και οι Γότθοι, σελ ες το τεύχος Αστερίξ: Η Κατοικία των Θεών, σελ Μαρτινίδης, Π. (1991). Κόµικς: Τέχνη και Τεχνικές της Εικονογράφησης. ΑΣΕ. 33 Ο Αστερίξ και η Χύτρα, σελ Μ. Κριεζή (1993). Στης καµηλοπάρδαλης τη ΜΥΤΗ. Εικ. Κ. Γουέστ. Άµµος. 9

10 χιονόµπαλες ηχούν χαρακτηριστικά ΠΛΑΦ!) 35 ή πεζών γραµµάτων, η αλλαγή στο µέγεθος και στην ένταση της εκτύπωσης ή ο συνδυασµός κάποιων από αυτά 36. Άλλες φορές πάλι, ειδικά στις λέξεις ήχου, παραβιάζεται η γραµµικότητα της γραφής, καθώς η λέξη µιµείται και εξαντικειµενοποιεί και οπτικά τη φορά του ήχου. Ο ήχος της µηχανής που διατάσσεται σε ευθεία γραµµή, δίνει την αίσθηση ενός λεωφορείου που κινείται στην εθνική οδό. Το «Βρουµ» του πυραύλου, τυπώνεται µε κλίση προς τα πάνω, µεταφέροντας έτσι στο χαρτί τον ίλιγγο µιας απογείωσης 37. Ιδιαίτερα επιτυχής παρουσιάζεται η εκµετάλλευση της οπτικής διάστασης της γραφής αναφορικά µε την ένταση της φωνής του ήρωα και/ή του αναγνώστη που διαβάζει µεγαλόφωνα. Τόσο σε κειµενικά είδη που προορίζονται για µεγαλόφωνη ανάγνωση, όπως το παιδικό βιβλίο για παιδιά προσχολικής ηλικίας, όσο και άλλα, που συνήθως διαβάζονται σιωπηρώς, οπτικά στοιχεία πληροφορούν τον αναγνώστη για την ένταση της φωνής του. Η ένταση και το µέγεθος των γραµµάτων σε συνδυασµό µε την κεφαλαιογράµµατη γραφή ή την καταστρατήγηση ορισµένων από τους θεµελιώδεις κανόνες συγκεκριµένων κειµενικών ειδών (π.χ. η κατάργηση των µπαλονιών στα κόµικς ή το ξεχείλισµα προς τα διπλανά καρέ) 38 αποτελούν ενδείξεις για αύξηση της έντασης της φωνής. Μεγαλύτερα και πιο σκούρα γράµµατα αντιστοιχούν σε βροντερή φωνή µικρότερα κι αχνότερα εισαγάγουν ψιθύρους και χαµηλόφωνες συζητήσεις. Χαρακτηριστικότερο παράδειγµα η σκηνή της αγοροπωλησίας αγριογούρουνων όπου το µέγεθος των γραµµάτων των διαλόγων καλύπτει µια ευρεία γκάµα διαφορετικών εντάσεων, από την εκκωφαντική αγριοφωνάρα µέχρι τον αδύναµο ψίθυρο 39. Από την άλλη, οι αυξοµειώσεις του µεγέθους των γραµµάτων παραπέµπουν σε φωνή που δυναµώνει ή ελαττώνεται, όσο διαρκεί η ανάγνωση. Π.χ. η αναγραφή ως Μπούουου! 40, επιτυγχάνει και σε αυτήν την περίπτωση το παράδοξο το µάτι καταφέρνει να ακούει. Η διαφορετικότητα στον τρόπο γραφής παραπέµπει σε διαφορετική γλώσσα και προφορά. 35 S. Grindley (1999). Τι θα κάνω χωρίς εσένα; Εικ. P. Dann. Μτφ. Άννα Παπασταύρου. Παπαδόπουλος. 36 Φ. Κορεντέν. (1997). Πλατς! Μτφ. Άµµος. 37 Γκλιτς, Α. & Ζένιχσεν, Ι. (1999). Ένα Αβγό από Αλλού. Μτφ. Αγνή Βάρδα. Άµµος. 38 υνατοί ήχοι που επεκτείνονται σε διπλανά καρέ στο Ο Αστερίξ και οι Γότθοι, σελ. 11. υνατοί ήχοι που καταργούν εντελώς τα όρια του καρέ στο Ο Αστερίξ Λεγεωνάριος, σελ. 18. υνατοί ήχοι που σπάνε τα µπαλόνια των λόγων και ξεχύνονται προς τα έξω στο Ο Μάντης, σελ Ο Αστερίξ και η Χύτρα, σελ Σ. Γκριντλεϊ (1999). Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό. Εικ. Α. Ρέινολντς. Άγκυρα. 10

11 Ιδιαίτερα δηµοφιλής αποδεικνύεται η υιοθέτηση ειδικής γραµµατοσειράς για την καταγραφή µηνυµάτων σε διαφορετικές γλώσσες και διαλέκτους. Μάλιστα η επιτυχέστερη έκφραση αυτής της σύµβασης θα µπορούσε να αναζητηθεί στον Αστερίξ, όπου το ελληνικό αλφάβητο χρησιµοποιείται αποκλειστικά για τους Έλληνες και τους µετέχοντες Ελληνικής παιδείας, το Γοτθικό για τους Γότθους, ενώ αναφορικά µε τους Βίκινγκς, η χρήση στοιχείων της γραφής τους µεταφράζει επαρκώς στα γαλατικά (;)/ ελληνικά (;) τη γλώσσα τους 41. Η απόδοση µιας ξένης γλώσσας µε την υιοθέτηση µόνο συγκεκριµένης γραµµατοσειράς που παραπέµπει σε αυτή, καθίσταται απίστευτα κωµική στην περίπτωση των αρχαίων Αιγυπτίων, όπου όλοι µιλούν µε µια παρωδία ιερογλυφικών. Μάλιστα, ο εικονιστικός χαρακτήρας των στοιχείων, που καθιστά τη γαλατική/ ελληνική µετάφραση, ακόµη και όταν προστίθεται, µη αναγκαία 42, δεν περιορίζεται µόνο στους ανθρώπους αλλά επεκτείνεται και στα ζώα που παράγουν ήχους στη γλώσσα των κυρίων τους, όπως συµβαίνει για παράδειγµα στην περίπτωση του Αιγυπτίου κόκορα που αναγγέλλει, σε άπταιστα ιερογλυφικά, την έλευση της καινούργιας µέρας 43. Η έννοια της αιτιότητας στη γραφή των λέξεων, κάτι που ισχύει στο ιερογλυφικό σύστηµα γραφής, δηµιουργεί κωµικές καταστάσεις, ιδιαίτερα όταν αναφέρεται σε σηµερινές έννοιες, όπως για παράδειγµα τα σύγχρονα κράτη που γεµίζουν τα µπαλόνια των διαλόγων µε γεωγραφικούς χάρτες 44. Το φαινόµενο της οπτικής µετάφρασης γενικεύεται και επεκτείνεται και στα σηµεία στίξης, που µιµούνται κωµικά τον τρόπο γραφής των αντίστοιχων αλφαβήτων 45, τις υβριστικές εκφράσεις που αποδίδονται σε διάφορες γλώσσες 46, ακόµη και τους αριθµούς, µε ιδιαίτερα επιτυχή την περίπτωση των Ρωµαίων που µετρούν µε λατινικούς χαρακτήρες 47. Σε όλες τις προηγούµενες περιπτώσεις ισχύει η βασική αρχή της µετατροπής του ακουστικού σε οπτικό. Με άλλα λόγια, ενώ µια ξένη γλώσσα ακούγεται διαφορετικά, κυρίως γιατί έχει διαφορετικό λεξιλόγιο, σε αυτήν την περίπτωση, η άλλη γλώσσα 41 Παράδειγµα στα τεύχη Ο Αστερίξ στους Ολυµπιακούς Αγώνες ή Το µεγάλο ταξίδι µε χαρακτηριστικότερο το τεύχος Ο Αστερίξ Λεγεωνάριος. Σε λαούς που το σύστηµα γραφής τους δεν παρουσιάζει διαφορές από το λατινικό, όπως για παράδειγµα συµβαίνει µε τους Βέλγους, τότε απλώς αλλάζει ελαφρώς η γραµµατοσειρά και η γραφή γίνεται µικρογράµµατη. ες το τεύχος Ο Αστερίξ στους Βέλγους. 42 ες: Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα, σελ ες: Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα, σελ Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα, σελ Π.χ. Ο Αστερίξ στους Ολυµπιακούς Αγώνες, σελ Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα, σελ. 13, Ο Αστερίξ και οι Γότθοι, σελ. 23, Ο Αστερίξ Λεγεωνάριος, σελ Ο Αστερίξ και οι Γότθοι, σελ. 46, και Ο Μάντης, σελ

12 ακουστικά παραµένει οικεία, αφού ταυτίζεται σε κάθε επίπεδο µε την µητρική (βλέπε γαλατικά), διαφοροποιείται όµως οπτικά. Για µια φορά ακόµη ο αναγνώστης αναγκάζεται να ακούσει µε τα µάτια. Μάλιστα, η επιτηδευµένη µεταφορά της διαφορετικότητας των γλωσσών αποκλειστικά σε επίπεδο γραµµατοσειράς, κατορθώνει να διασφαλίσει το µεγάλο ζητούµενο όλων των εποχών την επικοινωνία µεταξύ των λαών. Ο µόνος που δεν µπορεί να κατανοήσει τις ξένες γλώσσες είναι ο αρχαίος Αιγύπτιος που εξαιτίας της λογογραφικής γραφής του, αδυνατεί να προσπελάσει όλες τις γλώσσες που καταγράφονται µε αλφαβητικά συστήµατα γραφής 48. Από την άλλη η ατελής εκφορά και η διαφορετική προφορά ανθρώπων που προσπαθούν να µιλήσουν σε µια γλώσσα που δεν είναι η µητρική τους εκφράζεται µε τον ασαφή σχηµατισµό των συµβόλων γραφής της ξένης γλώσσας. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση ο Οβελίξ που µιλά σε κακοσχηµατισµένα ιερογλυφικά όταν προσπαθεί να επαναλάβει µε τη δική του γαλατική προφορά τα αρχαία αιγυπτιακά που µόλις άκουσε 49. Και ο περιβάλλων γραπτός λόγος βρίθει από παρόµοια παραδείγµατα, αφού φαίνεται ότι η επιλογή συγκεκριµένων γραµµατοσειρών δεν αποτελεί αποτέλεσµα αισθητικών αναζητήσεων, αλλά µέσον µετάδοσης διαφορετικών πληροφοριών. Αυτό συµβαίνει για παράδειγµα στις περιπτώσεις της υιοθέτησης της βυζαντινόµορφης γραµµατοσειράς (π.χ. στην ταµπέλα καταστήµατος εκκλησιαστικών ειδών Συµβασιλεύουσα) ή της επιλογής τυπογραφικών χαρακτήρων που µοιάζουν στον σχηµατισµό τους µε τον τρόπο χάραξης των κινέζικων ιδεογραµµάτων για κινέζικο εστιατόριο, ή τέλος, της γοτθικής γραµµατοσειράς για την πινακίδα µιας µπυραρίας. Οπτικά στοιχεία συνδέονται µε διαφορετικά συναισθήµατα καθώς και την έντασή τους. Μια επιπρόσθετη αιτία εκµετάλλευσης της εικόνας του γραπτού κειµένου αποτελούν τα παραγλωσσικά στοιχεία που πλαισιώνουν τον προφορικό λόγο και συνήθως µεταφέρονται στο γραπτό, κυρίως µε τη βοήθεια της στίξης. ηµοφιλής φαίνεται να είναι και η αυτοτελής παρουσία σηµείων στίξης ως εκφρασµένου συναισθήµατος, µε πιο συνηθισµένα τα ερωτηµατικά και τα θαυµαστικά. Μάλιστα ορισµένες φορές αυτά υποβάλλονται σε εικονογραφικές παρεµβάσεις, όπως για παράδειγµα το θρυµµατισµό τους, οπτικοποιώντας έτσι και αλλαγές συναισθηµάτων. 48 Ο Αστερίξ Λεγεωνάριος. 49 Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα, σελ

13 Εκφράσεις που φανερώνουν έκπληξη, δυσφορία, χαρά, έντονη αντίρρηση δηλώνονται σε ένα πλήθος κειµένων και µε αλλαγές στον τρόπο γραφής τους, ιδιαίτερα στο µέγεθος και το σχεδιασµό των γραµµάτων. Όταν το κείµενο παρουσιάζεται τρεµάµενο παραπέµπει σε φόβο ή αφόρητη προσµονή 50, όταν το µέγεθος των γραµµάτων αυξάνει, συνήθως τα πάθη γίνονται εντονότερα, όταν εγκαταλείπεται το λευκό χρώµα της σελίδας προς χάριν του πράσινου ή κόκκινου, η οργή και η εχθρική διάθεση των ηρώων είναι µάλλον δεδοµένη 51, και όταν οι καµπύλες γραµµές του πλαισίου ή των γραµµάτων δίνουν τη θέση τους σε επιθετικές γωνίες η οργή ή ο πανικός 52 καθίστανται πλέον αναγνωρίσιµα. Ιδιαίτερα εφευρετικά σε τεχνικές που δηλώνουν οπτικά τη συναισθηµατική κατάσταση των ηρώων αποδεικνύονται έντυπα, όπως για παράδειγµα τα κόµικς, που εκ φύσεως αντιστρατεύονται τα εκτενή κείµενα που είναι απαραίτητα για την εκτεταµένη περιγραφή και ανάλυση συναισθηµατικών καταστάσεων ή αλλαγών. Έτσι πολλές φορές καταφεύγουν σε σύµβολα εικονιστικά αποδίδοντας µε αυτόν τον τρόπο µια µεγάλη γκάµα συναισθηµατικών καταστάσεων που βιώνουν ή υποκρίνονται ότι βιώνουν οι ήρωες. Η προσποιητή ευγένεια οπτικοποιείται στα λουλούδια που στεφανώνουν το µπαλόνι των λόγων και καλύπτουν το πραγµατικό συναίσθηµα, της µεγάλης οργής 53, η ψυχρότητα γίνεται εµφανής όταν το λευκό πλαίσιο που φιλοξενεί τα γράµµατα µετασχηµατίζεται εικονογραφικά σε παγωµένο σύννεφο 54, ενώ η πολύχρωµη καληµέρα, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από πεταλούδες και ανοιξιάτικα λουλουδάκια υπογραµµίζει την αντισυµβατική ιδιαιτερότητα και το φιλειρηνικό πνεύµα του κανονιού που τολµά να την πει 55. Σε πολλές περιπτώσεις είναι προφανές ότι µια κατάχρηση οπτικών µεταφορών παραπέµπει σε αρνητικά συναισθήµατα. Σε µια έκρηξη αυτολογοκρισίας -ορισµένες φορές και καθυστερηµένης (π.χ. τα εικονίδια µετά το Παλιο αντιστοιχούν προφανώς σε ακατονόµαστη βρισιά) 56 - κειµενογράφος και ήρωες προτιµούν τα ανώδυνα, εικονογραφικά κλισέ από ανεπίτρεπτα λεκτικά ξεσπάσµατα. Νεκροκεφαλές, ουρές διαβόλων, κεραυνοί ή βόµβες έτοιµες να εκραγούν αποτελούν κοινό τόπο πολλών 50 Π.χ. Αστερίξ ο Γαλάτης, σελ Γι αυτό το τεύχος του Αστερίξ ιχόνοια συνήθως φιλοξενεί τους διαλόγους της σε πολύχρωµα µπαλόνια. 52 Ο Αστερίξ Μονοµάχος, σελ Ο Μάντης, σελ Π.χ. στο τεύχος του Αστερίξ Το ώρο του Καίσαρα, σελ Φ. Χατόγλου (1988). Καληµέρα Ειρήνη. Σύγχρονη Εποχή. 56 Ο Αστερίξ και η Χαλαλιµά, σελ

14 περιοδικών. Μάλιστα ο κεραυνός, που, εκτός από τις σηµασιολογικές του συνδηλώσεις για ολύµπια οργή, παραπέµπει σε αρνητικά συναισθήµατα εξαιτίας και των αλλεπάλληλων γωνιών του σχήµατός του κατορθώνει να µεγιστοποιήσει την αίσθηση της έντασης και της αναστάτωσης και να λειτουργήσει ως σύµβολο αρνητικών συναισθηµάτων, ιδιαίτερα µάλιστα όταν συνδέεται µε τις γωνιώδεις απολήξεις του αστεριού που προστίθεται καταχρηστικά ως µεταλλαγµένος τόνος ακόµη σε κεφαλαιογράµµατη γραφή 57. Από την άλλη, θετικά συναισθήµατα υποβάλλονται µε κυµατοειδείς εγγραφές κειµένων, ώστε η αρµονικότητα της γραφής να µεταδίδει µια αίσθηση χαλαρότητας, ευχαρίστησης και παιγνιώδους διάθεσης. Έτσι η µελωδική καµπύλη εκφοράς του λόγου των παιδιών σε ένα διαφηµιστικό κρυφτό ανακοινώνει την έκδοση µιας εντελώς διαφορετικής εφηµερίδας για την οποία ο αναγνώστης µόνο θετικές εντυπώσεις µπορεί να αποκοµίσει 58. Οπτικά στοιχεία τονίζουν τη σπουδαιότητα σηµείων του κειµένου. Σε αυτήν την περίπτωση η µορφή του κειµένου, παρέχει στον αναγνώστη πρόσθετη βοήθεια για την κατανόησή του. Κοµβικά σηµεία, καίριες παρατηρήσεις, νέα πρόσωπα, σηµαντικές καταστάσεις υπογραµµίζονται µε µια ποικιλία οπτικών µέσων. Σε αυτήν την περίπτωση χρησιµοποιούνται στοιχεία που προσελκύουν την προσοχή του αναγνώστη και την κατευθύνουν σε ορισµένες λέξεις/ φράσεις κλειδιά. Από τις συνηθέστερες οπτικές συµβάσεις αναφέρουµε τα κεφαλαία γράµµατα, την έντονη γραφή, (Αχ, γιατί να είµαι γάτα!, όπου ο τρόπος γραφής του κειµένου, µε υπογράµµιση των λέξεων Αχ και γάτα, τοποθετεί το κέντρο βάρους του βιβλίου στο πρόβληµα ταυτότητας του ήρωα.) 59, την αύξηση του µεγέθους των γραµµάτων (.και πάγωσε) 60, που γίνεται ορατότερη στην κλιµακούµενη αύξηση (π.χ. Αυτός είναι ένας πεινασµένος, πολύ πεινασµένος, µα πάρα πολύ πεινασµένος λύκος) 61, την περίοπτη θέση του επίµαχων φράσεων (η λέξη-κλειδί Όχι!, ξεχωρίζει από το υπόλοιπο κείµενο, καθώς η ευθεία το λαιµού της καµηλοπάρδαλης λειτουργεί διαχωριστικά) 62, την πλάγια 57 Αναφερόµαστε στον τίτλο τεύχος του Αστερίξ Η ιχόνοια. 58 Οι Ερευνητές πάνε παντού, Σάββατο Αχ, γιατί να είµαι Γάτα! Στιχ. Μ. Κριεζή, Εικ. Κ. & Τζ. Χώκινς. Άµµος. 60 Γκριντλεϊ, Σ.(1999). Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό. Εικ. Α. Ρέινολντς. Άγκυρα. 61 Σε αυτήν την περίπτωση, κάθε µεγαλύτερο στοιχείο οπτικοποιεί και την αυξανόµενη πείνα του λύκου και την κλιµακούµενη σηµασία κάθε φράσης. Κορεντέν, Φ. (1997). Πλατς! Άµµος. 62 Με αυτόν τον τρόπο, σε συνδυασµό µε το µέγεθος και την έντονη γραφή του, υπογραµµίζεται η κεφαλαιώδης θέση του στην εξέλιξη της ιστορίας. Κριεζή, Μ. (στιχ.), Γουστ, Κ. (ζωγρ) (1993). Στης Καµηλοπάρδαλης τη Μύτη. Άµµος. 14

15 γραφή, την υπογράµµιση (Περίµενε, υπογράµµιση και µάλιστα µε γαλάζιο χρώµα κατευθύνει το µάτι στο σηµείο-κλειδί του κειµένου) 63, ή την προσθήκη χρώµατος (π.χ. στα µαθηµατικά παραµύθια του Τριβιζά, οι λέξεις που δηλώνουν αριθµούς και αποτελούν τις σηµαντικές λέξεις του κειµένου γράφονται µε γαλάζιο και κόκκινο µελάνι) 64. Οπτικά στοιχεία εγγραφής των κειµένων αποτυπώνουν, πολλαπλασιάζουν κι ενδυναµώνουν τη σηµασία των λέξεων. Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται όλες εκείνες οι περιπτώσεις όπου η µορφή των λέξεων δίνει στοιχεία για τη σηµασία τους. Συνήθως λέξεις που δηλώνουν τοπικές σχέσεις αναπαριστάνονται στη σελίδα µε τρόπο ώστε να οπτικοποιείται το νόηµά τους. Για παράδειγµα, η κατάργηση της γραµµικότητας και η γραφή της λέξης κάτω µε σαφή κλίση προς τα κάτω 65, φανερώνει και οπτικά αυτό που το σηµαίνον δηλώνει. Επιπλέον και το µέγεθος προσώπων και αντικειµένων δηλώνεται και τυπογραφικά. Τα µεγάλα γίνονται µεγαλύτερα και τα µικρά µικρότερα, όταν η γραφή των αντίστοιχων λέξεων ακολουθεί τις επιταγές της σηµασίας τους. Τι πιο φυσικό από την αύξηση του µεγέθους των γραµµάτων στη λέξη αυγουλάρες και τη µείωση στη λέξη αυγουλάκια! 66 Παρόµοια εντύπωση προκαλεί και η χρήση των κεφαλαίων. Ένας ΓΙΓΑΝΤΑΣ γίνεται σίγουρα απειλητικότερος, όταν υιοθετείται η κεφαλαιογράµµατη γραφή του ονόµατός του, κάθε φορά που εµφανίζεται στο κείµενο 67. Μα και οι λέξεις που δηλώνουν χρώµα ενίοτε γράφονται χρωµατιστά! Τι πιο φυσικό από ένα πολύχρωµο ουράνιο τόξο που κάθε του γράµµα επιλέγει ένα από τα επτά χρώµατα της ίριδας για να γραφεί 68! Από την άλλη στην αναγραφή πολλών γραπτών µηνυµάτων υιοθετούνται εικονογραφικές µεταπλάσεις ή αντικαταστάσεις γραµµάτων µε αποτέλεσµα τη δηµιουργία µικτών οπτικολεκτικών κειµένων. Ιδιαίτερα επιρρεπές σε εικαστικές παρεµβάσεις φαίνεται να είναι το γράµµα Ο που εξαιτίας του καθαρού σχήµατός του έχει µετατραπεί σε κάθε είδους εικόνα. Έτσι στην αναγραφή του Γκοολ Καθώς το γραπτό κείµενο, πειραµατίζεται διαρκώς µε νέα µέσα έκφρασης µε το πέρασµα του καιρού ξεφεύγει από την οµοιοµορφία της τυπωµένης σελίδας και δίνει τη 63 D. Sardi-Faure, M. Rico, & P. Vian (1998). Λολίτα, η χελωνίτσα. Εικ. E. Schlossberg. Μτφ. Μ. Γρηγορίου. Εκδ. Γιαννίκος-Καλδής. 64 Τριβιζάς, Ε. (1996). Η Φιφή και η Φωφώ. Εικ. Β. Λιάπη. Ελληνικά Γράµµατα. 65 Το ίδιο συµβαίνει και µε τη φράση «πήδηξε µέχρι εκεί πάνω» που αναπαριστά την ενέργεια του άλµατος σε δύο φάσεις τη στιγµή της ανόδου και εκείνη της πτώσης. Σ. Γκριντλεϊ (1999). Η Χαζοχήνα και η Τρελοπάπια παίζουν κρυφτό. Εικ. Α. Ρέινολντς. Άγκυρα. 66 Kaspavavicius. Αυγά και αυγά. Μτφ. Μ. Αγγελίδου. Παπαδόπουλος. 67 Μ. Γκρέϊτερ (1988). Οι µέρες µε το ΓΙΓΑΝΤΑ. Καστανιώτης. 15

16 δική του µάχη στον αγώνα της µετάδοσης του νοήµατος. Και εκεί εκµεταλλεύεται και τον τρόπο που φαίνεται Ο παραδοσιακός αναγνώστης αλλάζει και τα πολυτροπικά κείµενα ζητούν µια άλλη προσέγγιση, απαιτούν µια ανάγνωση-θέαση. Στον αιώνα που µόλις ανέτειλε η κατάκτηση του γραµµατισµού, ανάµεσα στις άλλες αλλαγές, θα αντιµετωπίσει και την πρόκληση της πολυτροπικότητας. 68 Σ. Μαντουβάλου (1984). Και όµως ο κόσµος είναι παρδαλός. Εικ. Υβέτ Παπαδοπούλου. Κέδρος. 16

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

2. Το θεσµικό πλαίσιο

2. Το θεσµικό πλαίσιο Τα πολυτροπικά κείµενα ως µέσον προσέγγισης της γραφής από παιδιά προσχολικής ηλικίας 1 Abstract Nowadays written texts are consistently getting more multimodal; this means that different representative

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Οπτικός γραµµατισµός Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας εκτίθενται συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Σκοπός και στόχοι: Σκοπός του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις διαδικασίες ανάπτυξης του γραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθιστούν τον δικτυακό κόµβο «καλή πρακτική», σε σχέση µε τις επιλεγµένες περιοχές είναι:

Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθιστούν τον δικτυακό κόµβο «καλή πρακτική», σε σχέση µε τις επιλεγµένες περιοχές είναι: Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Όνοµα κόµβου URL Τοµέας Στοιχεία επικοινωνίας Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης http://www.emst.gr/ Μουσείο protocol@emst.culture.gr Τα κύρια χαρακτηριστικά που καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου

Γραμματική και Συντακτικό Γ Δημοτικού ανά ενότητα - Παρασκευή Αντωνίου Ενότητα 1η: «Πάλι μαζί!» Σημεία στίξης: τελεία ερωτηματικό...4 Η δομή της πρότασης: ρήμα υποκείμενο αντικείμενο...5 Ουσιαστικά: αριθμοί γένη...6 Ονομαστική πτώση ουσιαστικών...6 Οριστικό άρθρο...7 Ερωτηματικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία της σειράς «ΕΤΣΙ ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΙΑΒΑΖΩ µε µικρά βήµατα µέσα από συγκεκριµένους στόχους» πρώτο, δεύτερο και τρίτο µέρος, αποτελούν πολύ καλό βοήθηµα για την πρώτη ανάγνωση και γραφή. Οι µαθητές της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος

Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Προσχολική ηλικία και περιβάλλων γραπτός λόγος Ελένη Γκανά Λέκτορας, Π.Τ.Ε.Α., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας egana@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια

Φυλλάδιο Εργασίας 1. Ενδεικτικές Απαντήσεις. Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Φυλλάδιο Εργασίας 1 Ενδεικτικές Απαντήσεις Αξιολόγηση Διδακτικών Δραστηριοτήτων από τα διδακτικά εγχειρίδια Κωνσταντίνος Κακαρίκος, Ευφροσύνη Κοντοκώστα k_kakarikos@hotmail.com efkodok@yahoo.gr Δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου GREEKLISH: ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ; Α.Καράκος, Λ.Κωτούλας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου {INTERNEη από την μια άκρη του κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια

παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις κατασκευές εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με χειροποίητες κούκλες και σκηνικά, που ζωντανεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.»

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» «ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΩΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ Της Αλεξάνδρας Λέττη, Δευτεροετούς φοιτήτριας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Από το φτερό και το κοντύλι..ως τον Ηλεκτρονικό Υπολογιστή

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Από το φτερό και το κοντύλι..ως τον Ηλεκτρονικό Υπολογιστή ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΙΑΝΤΕΙΟΣ ΗΜΟΣΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΤΑΛΑΝΤΗΣ Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Από το φτερό και το κοντύλι..ως τον Ηλεκτρονικό Υπολογιστή Κείµενο: Μαρδίτσα

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για δημιουργική χρήση του Διαδικτύου στη διδασκαλία αλλόγλωσσων μαθητών

Ιδέες για δημιουργική χρήση του Διαδικτύου στη διδασκαλία αλλόγλωσσων μαθητών Ιδέες για δημιουργική χρήση του Διαδικτύου στη διδασκαλία αλλόγλωσσων μαθητών Έλλη Χατζηγεωργίου, Μόνιμη Καθηγήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ιδέες για δημιουργική χρήση του Διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

4-7 1 Abstract . 43),

4-7 1 Abstract . 43), Προσεγγίζοντας το νόηµα σε εξώφυλλα παιδικών βιβλίων: µία έρευνα µε παιδιά 4-7 ετών 1 Περίληψη Στη σύγχρονη εποχή όπου η νοηµατοδότηση των κειµένων προκύπτει από την διαπλοκή ποικίλων σηµειωτικών τρόπων,

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για Προώθηση των Περιοδικών στην ευρύτερη Αγορά

Προτάσεις για Προώθηση των Περιοδικών στην ευρύτερη Αγορά Προτάσεις για Προώθηση στην ευρύτερη Αγορά Ειδος χαρτιού που θα χρησιμοποιηθεί Τα διαφορετικά ειδη χαρτιού που προσφέρονται για χρήση στα περιοδικά Το είδος του χαρτιού που θα χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ γραφής και εικόνας: παιχνίδια γραφής στους δρόµους της πόλης 1

Μεταξύ γραφής και εικόνας: παιχνίδια γραφής στους δρόµους της πόλης 1 Μεταξύ γραφής και εικόνας: παιχνίδια γραφής στους δρόµους της πόλης 1 Abstract A walk around the streets of any modern city reveals various forms and functions of writing. In modern highly alphabetized

Διαβάστε περισσότερα

Πολυ-Μέσα. Multi-Media

Πολυ-Μέσα. Multi-Media Μέσα (Media) Πολυ-Μέσα Multi-Media Μέσο (medium) Έννοια-κλειδί στη µελέτη της επικοινωνίας είναι η έννοια του µέσου. Ένα µέσο (medium) µπορεί να περιγραφεί ως ένα ολοκληρωµένο σύστηµα (φυσικόήτεχνητό)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΚΤΗΡΙΟΥ Ή ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΕΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαδικασίας σχεδιασμού είναι η παρουσίαση της ανάλυσης της ιδέας σας 1. Έχετε εργαστεί στη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί τα κόμικς θεωρούνται ευκολοδιάβαστα; Απαιτείται

Γιατί τα κόμικς θεωρούνται ευκολοδιάβαστα; Απαιτείται η διδακτική της λογοτεχνίας Toυ Σταύρου Γρόσδου, Σχολικού Συμβούλου Π.Ε., stavgros@otenet.gr Comic(o) παιχνίδια Διαβάζοντας κόμικς με τα παιδιά - Αποκωδικοποίηση των σημειολογικών, των οπτικών, των ηχητικών,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr

Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την ψηφιακή πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση Τι είναι ο «οικογενειακός

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006. 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ. 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ. ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) Α) Γενικά Στοιχεία

Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006. 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ. 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ. ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) Α) Γενικά Στοιχεία Ο ΥΣΣΕΑΣ 2006 Ερευνητικό εκπαιδευτικό πρόγραµµα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε ηµοτικά Σχολεία της Ελλάδος 5 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ 2 ο ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΝΑΞΟΥ ΦΟΡΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (2 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ) (συµπληρώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive. Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιμένης Κυριάκος Καθηγητής Τεχνολογίας Υπ/ντής 3 ου ΓΕΛ Κερατσινίου perimeniskiriakos@windowslive.com Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού Στηρίζει τους μαθητές στην αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ» ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ

«ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ» ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 207 «ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ» ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Κανελλοπούλου Ελένη Μαθηματικός / δασκάλα Μεταπτυχιακή φοιτήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΜΑΣ: Στο Γυμνάσιο γίνεται η πρώτη και καθοριστικής σημασίας επαφή των μαθητών με τα Αρχαία Ελληνικά Στο Γυμνάσιο πρέπει να καταφέρουμε να

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Μετά την αλλαγή των σχολικών εγχειριδίων το σχολικό έτος 2006-2007 και επειδή, λόγω της εφαρμογής κύκλων συνδιδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

http://users.sch.gr/hgoutsos 1 http://www.dyskolies.gr

http://users.sch.gr/hgoutsos 1 http://www.dyskolies.gr Λογισμικά Υπουργείου Παιδείας http://users.sch.gr/hgoutsos 1 http://www.dyskolies.gr Τα λογισμικά που έχουν σταλεί από το Υπουργείο παιδείας στα περισσότερα σχολεία σε μορφή cd, χρειάζονται μια φορά εγκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός

Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός ΠΜΣ «Πληροφορική» Τµήµα Πληροφορικής Πανεπιστήµιο Πειραιώς ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ (Introduction to GeoInformatics) Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός Μαργαρίτα Κόκλα Ορισµοί του χάρτη Μια αναπαράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ ΑποτηνΠηγή http://www.webresources.eu/archives/color-theorypart-1-the-meaning-of-color Υποκειµενικότηταστοχρώµα Το χρώµα

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 1

ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 1 ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 1 Το αναλυτικό πρόγραµµα του 1999 ορίζει ένα νέο τοπίο για τη διδασκαλία της γλώσσας στο Νηπιαγωγείο. Η εισαγωγή της γραφής και της ανάγνωσης, µε όποιον τρόπο και αν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Νεοελληνική Γλώσσα Α Γυµνασίου

Πρόλογος. Νεοελληνική Γλώσσα Α Γυµνασίου Πρόλογος Το βιβλίο αυτό αποτελεί µια υπεύθυνη και εµπεριστατωµένη πρόταση για το µαθητή και τον εκπαιδευτικό. Βοηθά στην εµπέδωση της ύλης της Νεοελληνικής Γλώσσας της Aʹ Γυµνασίου και στη βελτίωση της

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο»

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο» Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Η τονικότητα ΝΤΟ µείζων Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2010 Πρόλογος Καθώς θεωρούµε ότι είναι απαραίτητη η γνώση του περιεχοµένου του µουσικού

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. Κωνσταντίνα Παπακώστα. Φιλόλογος, 1ο Γυμνάσιο Περαίας, υπ. Διδ. Εκπαιδευτικής Πολιτικής

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. Κωνσταντίνα Παπακώστα. Φιλόλογος, 1ο Γυμνάσιο Περαίας, υπ. Διδ. Εκπαιδευτικής Πολιτικής 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Πρωτάθλημα Αρχαίων Ελληνικών» Κωνσταντίνα Παπακώστα Φιλόλογος, 1ο Γυμνάσιο Περαίας, υπ. Διδ. Εκπαιδευτικής Πολιτικής ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία περιγράφει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς

Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς Hellas Alive Μάθε να το χρησιµοποιείς Λίγα Λόγια Το Hellas Alive καλύπτει πέντε επίπεδα γλωσσοµάθειας της Ελληνικής.Το κάθε επίπεδο χωρίζεται σε 15 ενότητες µε κάθε ενότητα να αναπτύσσεται σε 4 µαθήµατα.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα