"Η Μοριακή Βάση του Φαινομένου της Ζωής" Ομιλητής: Κ. ΣΚΡΕΤΤΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""Η Μοριακή Βάση του Φαινομένου της Ζωής" Ομιλητής: Κ. ΣΚΡΕΤΤΑΣ"

Transcript

1 "Η Μοριακή Βάση του Φαινομένου της Ζωής" Ομιλητής: Κ. ΣΚΡΕΤΤΑΣ (Τον οριλητή προλόγισε και παρουσίασε aro ακροατήριο ο Διευθύνων Σύμδουλος του Ιδρύματος Καθηγητής κ. Κ. Σέκερης) Τ 1 ο φαινόμενο της ζωής είναι τόσο πολύπλοκο ώστε δε μπορεί να είναι κανείς βέβαιος ότι το κατανοεί επαρκώς ώστε να του δώσει και τον σωστό ορισμό. Ένας λίγο ως πολύ ατελής ορισμός βασιζόμενος στην περιγραφή των βασικότερων ιδιοτήτων των αντικειμένων τα οποία χαρακτηρίζονται ως ζώντα είναι ο εξής: "Ζωή είναι η ύπαρξη εξατομικευμένων οντοτήτων οι οποίες έχουν ημερομηνία λήξεως και έναν αριθμό κοινών χαρακτηριστικών, τα βασικότερα από τα ο ποία είναι: η ικανότητα να διατρέφονται, να αναπτύσσονται, να αναπαράγονται και να αντιδρούν σε ερεθίσματα". Η ζωή και η πληθώρα των διεργασιών που τη χαρακτηρίζουν είναι το αντικείμενο της Βιολογίας. Η βιολογία ξεκίνησε σαν μια καθαρά περιγραφική επιστήμη, αλλά εδώ και ε ξήντα περίπου χρόνια άρχισε να χρησιμοποιεί τις μεθόδους της χημείας και των άλλων φυσικών επιστημών και έτσι από περιγραφική έχει μετατραπεί σε μοριακή ή μηχανιστική επιστήμη. Επειδή λοιπόν θα μιλήσουμε για μόρια θα ήθελα να υπενθυμήσω σε όσους δε θυμούνται μερικές βασικές έννοιες της χημείας.οπως οι λέξεις ενός κειμένου προκύπτουν από συνδυασμούς 24 το πολύ γραμμάτων, έτσι και τα υλικά αντικείμενα που μας περιβάλλουν είναι καμωμένα από ένα σχετικά μικρό αριθμό ειδών ύλης τα οποία ονομάζομε χημικά στοιχεία.τα χημικά στοιχεία είναι ασυνεχή, που σημαίνει ότι αποτελούνται από ξεχωριστές οντότητες τις οποίες ονομάζομε άτομα. Τα άτομα ενός στοιχείου είναι όλα όμοια μεταξύ τους και διακρίνονται από τα άτομα των άλλων στοιχείων από τη μάζα τους, την ενέργεια τους και τον όγκο τους. Θα πρέπει να τονίσομε ότι τα άτομα των στοιχείων είναι απείρως μικρά αλλά αυτό δεν εμπόδισε την επιστήμη να προσδιορίσει με εκπληκτική ακρίβεια τη μάζα, την ενέργεια και τον όγκο των ατόμων.τα άτομα των διαφόρων στοιχείων, πλην ορισμένων εξαιρέσεων, έχουν την τάση να ενώνονται σύμφωνα με ορισμένους κανόνες και να σχηματίζουν μόρια. Τα άτομα που σχηματίζουν μόριο προσδίδουν σ' αυτό μάζα, ενέργεια και όγκο. Ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο ενώνονται τα άτομα στο μόριο λέγεται δομή του μορίου. Είναι δηλαδή δυνατόν μια συγκεκριμένη ομάδα ατόμων να σχηματίσει ένα ή περισσότερα μόρια. Τα μόρια λοιπόν αυτά έχουν διαφορετική δομή. Για παράδειγμα, όπως τα γράμματα Α, Ε και Ν μπορούν να σχηματίσουν τις λέξεις ΕΝΑ κα ΝΕΑ, έτσι και η ίδια ομάδα ατόμων μπορεί να σζηματίσει δυο ή περισσότερα μόρια. Τα μόρια συχνά αναφέρονται και ως χημικές ενώσεις. Μια ά\\η έννοια που μας χρειάζεται είναι η έννοια του μηχανισμού αντιδράσεως. Σε μια χημική αντίδραση συγκρούονται δυο συνήθως μόρια και ανταλλάσουν άτομα ή ο μάδες ατόμων. Την πλήρη κατανόηση των όσων συμβαίνουν σε μια αντίδραση την ονομάζομε μηχανισμό της αντιδράσεως. Ο μηχανισμός αντιδράσεως είναι αποτέλεσμα πειραματικών μετρήσεων σε συνδυασμό με αξιολόγηση των πειραματικών αποτελεσμάτων επι τη βάσει ενός θεωρητικού προτύπου. 131

2 Έτσι, όταν λέμε ότι σήμερα η βιολογία είναι μοριακή ή μηχανιστική επιστήμη, εννοούμε ότι ασχολείται με τη μελέτη χημικών διεργασιών που συμβαίνουν στο κύτταρο, προσπαθώντας να διεκρινίσει τους μηχανισμούς αυτών των διεργασιών. Και τώρα νομίζω ότι μπορούμε να μπούμε στο κυρίως θέμα μας. Ζωή και Χημεία του Άνθρακα Το 1869 ανακαλύφθηκε μια κατηγορία οργανικών ενώσεων οι οποίες ονομάστηκαν νουκλεϊνικά οξέα. Το όνομα τους το οφείλουν στο γεγονός ότι απομονώθηκαν από πυρήνες κυττάρων. Έπειτα από μακροχρόνιες έρευνες χημικών και βιολόγων τα μόρια αυτά αναγνωρίστηκαν ως τα πιο θεμελειώδη συστατικά των ζώντων οργανισμών. Νομίζω ότι όλοι θα έχομε ακούση κάτι για το DNA, που είναι ακρωνύμιο του δεσοξυριδονονκλεϊνικού οξέος. Θα μπορούσε να πει κανείς απλά ότι το DNA είναι η ταινία πάνω στην οποία είναι γραμμένη η κληρονομικότητα. Ανάλυση των νουκλεϊνκών οξέων έδειξε ότι περιέχουν άνθρακα, υδρογόνο, οξυγόνο, άζωτο και φωσφόρο. Και επειδή τα προαναφερθέντα στοιχεία χαρακτηρίζονται από τη μικρή τους σχετικά μάζα,και λόγω της θεμελειώδους οημαοίας των νεουκλεϊνικών οξέων για τη ζωή, δεν θα ήταν υ περβολή να πούμε ότι η ζωή στον πλανήτη μας αποτελεί εκδήλωση της χημείας των ελαφρών στοιχείων και κυρίως του άνθρακα. Η χημεία της ζώσας ύλης επιπλέον χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλό βαθμό μοριακής πολυπλοκότητας. Κι αυτό αν το δει κανείς από τη σκοπιά της πληροφορικής σημαίνει ότι η ζώσα ύλη έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε πληροφορίες. Αυτό ισχύει τόσο για τους πιο μικρούς ιούς όσο και για τους πλέον εξελιγμένους οργανισμούς: δηλαδή, όλα τα έμβια όντα θεμελειώνονται πάνω στα νουκλεϊνικά οξέα και τις πρωτεΐνες που είναι τα κατεξοχήν μόρια με πληθώρα πληροφοριών. Όλα τα κύτταρα και οργανισμοί αποτελούν εκφράσεις των πληροφοριών που εμπεριέχονται στη δομή των γονιδίων τους, δηλαδή το DNA. Όλες αυτές οι πληροφορίες αφορούν άμεσα ή έμμεσα στην παραγωγή μορίων πρωτεΐνης Επιλέον, οι πληροφορίες αυτές καθορίζουν τη δομή των πρωτεϊνών, το χρόνο της εμφάνισης τους καθώς και την ταχύτητα σύνθεσης τους. Έτσι, η γενετική κληρονομιά κάθε έμβιου είδους αποτελεί μια ομάδα προδιαγραφών οι οποίες είναι κωδικοποιημένες στο DNA, για τη σύνθεση μιας σειράς ενζύμων και άλλων πρωτεϊνικών μορίων. Όλα λοιπόν τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού, δηλαδή, η δομή, η ανάπτυξη, ο μεταβολισμός και η συμπεριφορά είναι γενετικώς καθορισμένα. Και τώρα άς δούμε πως δημιουργείται ο γενετικός κώδικας. Οι πληροφορίες που περιέχονται στα γονίδια δημιουργούνται από τυχαίες μεταλλάξεις στο DNA, ύστερα από φυσική επιλογή. Οι γενετικές, λοιπόν, προδιαγραφές αποτελούν προϊόν εξέλιξης, δηλαδή, αρχείο στο οποίο καταγράφονται οι κατά καιρούς ανακαλυφθέντες τρόποι επιβίωσης όταν το είδος διέτρεχε κινδύνους αφανισμού κατά τη μακρά ιστορία της ύπαρξης του. Το ό,τι λοιπόν σήμερα υπάρχει ένας σχεδόν αλάνθαστος μηχανισμός αναδιπλασιασμού των νουκλεϊνικών οξέων και μέσω αυτών μηχανισμός σύνθεσης πρωτεϊνών, αυτό είναι αποτέλεσμα εξέλιξης και φυσικής επιλογής. Επειδή η γενετική ιδιότητα είναι ο κοινός παρονομαστής όλων των αντικειμένων τα οποία χαρακτηρίζομε ως ζώντα, είναι αυτή η ιδιότητα η οποία θεμελειωδώς ξεχωρίζει τη ζώσα από την ανόργανο ύλη. 132

3 Όμως πίσω από την ικανότητα δημιουργίας, αποθήκευσης, αναπαραγωγής και χρησιμοποίησης μεγάλου αριθμού πληροφοριών κρύβεται μια μοριακή πολυπλοκότητα η οποία είναι γνωστή μόνο στις χημικές ενώσεις του άνθρακα. Τα άτομα του άνθρακα έχουν την ιδιορρυθμία να ενώνονται μεταξύ τους καθώς και με άτομα άλλων στοιχείων και να σχηματίζουν μακρές αλυσίδες. Αλλά εκείνη η ιδιότητα που κάνει τον άνθρακα τόσο απαραίτητο για τη ζωή είναι η καταλληλότητα του για την κατασκευή μεγάλων και πολύπλοκων μορίων και σε τεράστια ποικιλία, τα οποία άν και ασταθή θερμοδυναμικώς, είναι κινητικώς σταθερά. Ως παράδειγμα ενός τέτοιου συστήματος θα μπορούσε να αναφέρει κανείς την εκρηκτική γόμωση της χειροβομβίδας. Η χειροβομβίδα είναι ένα χημικό σύστημα με υψηλό ενεργειακό περιεχόμενο που του δίνει θερμοδυναμική αστάθεια, αλλά είναι κινητικώς σταθερό σύστημα. Και μόνον όταν μπει σε λειτουργία ο πυροκροτητής, εκδηλώνεται η θερμοδυναμική αστάθεια του στυστημάτος. Όπως καταλαβαίνεται λοιπόν, χωρίς αυτή τη θεμελειώδη ιδιότητα των μορίων που περιέχουν άνθρακα, ζωή δεν θα ήταν δυνατόν να υπάρξει. Όπως έχομε αναφέρει προηγουμένως, ο γενετικός κώδικας αποτελεί καταγραφή λύσεων σε προβλήματα επιβίωσης, και ότι οι λύσεις αυτές επιτυγχάνονται με αλλαγές στο γενετικό κώδικα. Δηλαδή στην περίπτωση αυτή η μάχη για την επιβίωση δύνεται από ένα και μόνο είδος οργανισμού. Υπάρχει όμως και άλλος, οικονομικότερος τρόπος επιβίωσης, κατά τον οποίο δυο ή περισσότεροι οργανισμοί συμμαχούν για να δώσουν τη μάχη της επιβίωσης με μεγαλύτερη πιθανότητα νίκης. Αυτός ο τρόπος συμπληρωματικής επιβίωσης ονομάζεται συμβίωση. Και για να κατανοήσομε καλύτερα τη χημική διάσταση της συμβίωσης, και κατά συνέπεια της ζωής, θα ήθελα να σας αναφέρω μια ιστορία που τη γνώριζαν οι εντομολόγοι εδώ και εκατό και πλέον χρόνια.άλλα η βιοχημική της ερμηνεία είναι αποτέλεσμα μόλις των τελευταίων ετών. Πρόκειται για ένα είδος μυρμηγκιών που ζουν στα τροπικά δάση της Νότιας Αμερικής, γνωστά στους εντομολόγους με το όνομα Atta. Υπάρχουν πολλά είδη μυρμηγκιών Atta, και ενδεικτικά αναφέρω το είδος εκείνο που φέρει το όνομα Μυκοκηπουρός. Και πραγματικά, τα μυρμήγκια αυτά κάνουν εκείνο που δηλώνει το όνομα τους. δηλαδή καλλιεργούν την τροφή τους που είναι ένα συγκεκριμένο είδος μυκήτων. Οι μύκητες καλλιεργούνται συνήθως πάνω σε κομμάτια φύλλων και λουλουδιών που κόβουν τα μυρμήγκια από χλωρά φυτά. Οι μύκητες που καλλιεργούνται από τα μυρμήγκια δεν έχουν βρεθεί παρά μόνο σε άμεση συνύπαρξη με τα συγκεκριμένα μυρμήγκια. Αν επιχειρήσει κανείς να καλλιεργήσει τους μύκητες αυτούς σε θρεπτικά υποστρώματα, διαπιστώνει ότι αυτό είναι αδύνατο. Δηλαδή, οι μύκητες αναπτύσσονται τόσο αργά, που τελικά υ ποσκελίζονται και αφανίζονται από άλλα είδη μυκήτων που αναπτύσσονται γρήγορα στο θρεπτικό υπόστρωμα. Έχει παρατηρηθεί όμως, ότι αν το υπόστρωμα στο οποίο επιχειρείται η καλλιέργεια των μυκήτων έρχεται σε επαφή με τα μυρμήγκια, τότε η καλλιέργεια μπορεί να διατηρηθεί επ αόριστον, και αν ακόμη βρίσκεται κοντά σε μεγάλες περιοχές με ανταγωνιστικούς μύκητες. Από τη στιγμή, όμως που πάλι διακοπεί η επαφή των μυρμηγκιών με το θρεπτικό υπόστρωμα, οι μύκητες των μυρμηγκιών χειροτερεύουν γρήγορα και σύντομα αντικαθίστανται από άλλους ανταγωνιστικούς μύκητες. 133

4 Βλέπομε, λοιπόν, ότι η αύξηση των μυκήτων σε φωλιές μυρμηγκιών δεν είναι τυχαία αλλά, μάλλον εξαρτάται κατά τρόπο κρίσιμο από τις δραστηριότητες και λειτουργίες των μυρμηγκιών. Οι εντομολόγοι έχουν καταγράψει την εκ μέρους των μυρμηγκιών φροντίδα και συντήρηση κήπων με μύκητες και πολλά χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς των μυρμηγκιών αυτών. Για παράδειγμα, όταν το μυρμήγκι έρθει σε επαφή με ένα υπόστρωμα αποθέτει πάνω σ ' αυτό υγρά περιττώματα ή και σίελο, προτού το ενσωματώσει στον κήπο των μυκήτων. Προφανώς, το υλικό των περιττωμάτων και του σιέλου δημιουργούν τις περιβαντολογικές εκείνες συνθήκες οι οποίες ευνοούν την αύξηση των μυκήτων. Όλα αυτά μπορούμε τώρα να τα δούμε από οικολογική σκοπιά. Οι δραστηριότητες των μυρμηγκιών Atta, που σχετίζονται με την καλλιέργεια μυκήτων επηρεάζουν το αποτέλεσμα των ειδικών ανταγωνιστικών αλληλεπιδράσεων στο συγκεκριμένο οικοσύστημα. Έτσι, έχομε πρώτον έξω από τη φωλιά των μυρμηγκιών τον μύκητα να είναι ένας πολύ αδύνατος ανταγωνιστής και ε κεί να αποκλείεται από άλλους ανταγωνιστές, παρά το γεγονός ότι το εκτός της φωλιάς των μυρμηγκιών υπόστρωμα μπορεί να είναι κατά τα άλλα πολύ κατάλληλο για την ανάπτυξη του. Αντίθετα, ο μύκητας μέσα στη φωλιά των μηρμηγκιών είναι τόσο ισχυρός ανταγωνιστής, ώστε να είναι πάντοτε το επικρατέστερο είδος. Όλα αυτά, λοιπόν, τώρα μπορούν να μπουν σε μια χημική ή μοριακή Βάση. Και έτσι, ερχόμαστε στο θέμα της συμβίωσης, η οποία δεν είναι τίποτε άλλο πάρα μια βιοχημική συμμαχία. Η βιοχημική αυτή συμμαχία εκφράζεται από την συμπληρωματικότητα των μεταβολικών ικανοτήτων των μυρμηγκιών και των μυκήτων. Συμβολή των μυκήτων Ας δούμε λοιπόν τι προσφέρουν οι μύκητες στους συμμάχους τους, τα μυρμήγκια. Τα τελευταία ζώντας μέσα σε τροπικά δάση,βρίσκονται σε ένα περιβάλλον με ατέλειωτες ποσότητες κυτταρίνης. Επομένως, η κυτταρίνη, ένας πολυσακχαρίτης, θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση της διατροφής των μυρμηγκιών Atta. Το πρόβλημα όμως είναι ότι πολύ λίγοι από τους ανώτερους οργανισμούς μπορούν να μεταβολίσουν κυτταρίνη. Επομένως, οι ανώτεροι οργανισμοί, όπως τα μυρμήγκια Atta, εξαρτώνται από την παρουσία συμβιωτικών μικροοργανισμών για να τους παράσχουν ένζυμα που χρειάζονται για την αποικοδόμηση των πολυσακχαριτών. Οι μύκητες αποπολυμερίζουν πολύ εύκολα κυτταρίνη. Έτσι, όταν τα μυρμήγκια απομυζούν τους χυμούς οι ο ποίοι περιέχονται στα μυκήλια των μυκήτων λαμβάνουν θρεπτικά συστατικά τα οποία περιέχουν άνθρακα, ο οποίος προέρχεται από την κυτταρίνη του υποστρώματος ανάπτυξης των μυκήτων. Συμβολή των μυρμηγκιών Έχει αποδειχθεί ότι οι μύκητες που καλλιεργούνται από τα μυρμήγκια Atta, έχουν πρόβλημα με τον μεταβολισμό πρωτεϊνών. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη πρωτεολυτικών ενζύμων τα οποία χρειάζονται για να εκμεταλλευτούν το άζωτο των πολυπεπτιδίων. Όπως καταλαβαίνετε, αυτό το μεταβολικό χαρακτηριστικό των μυκήτων είναι σημαντικής οικολογικής σημασίας, διότι τους Βάζει σε πολύ μειονεκτική θέση απέναντι σε άλλα είδη μυκήτων που από μόνα τους έχουν την ικανότητα να μεταβολίζουν πρωτεΐνες. 134

5 Ας θυμηθούμε τώρα ότι οι μύκητες αναπτύσσονται πάνω σε κομμάτια φύλλων, μέσα στη φωλιά των μυρμηγκιών. Το άζωτο όμως των φύλλων βρίσκεται υπό μορφή πολυπεπτιδίων. Η συνεισφορά, λοιπόν, των μυρμηγκιών στη βιοχημική τους ουμμαχία με τους μύκητες είναι η παροχή των πρωτεολυτικών ενζύμων, τα οποία έχουν ανάγκη οι μύκητες. Εδώ ίσως να ήταν σκόπιμο να αναφέρομε ότι πολλοί οργανισμοί, όπως είναι σήμερα, είναι α ποτέλεσμα της πλήρους ενσωμάτωσης συμβιούντων οργανισμών σε ενιαία οντότητα. Για παράδειγμα, θεωρείται πολύ πιθανό ότι οι χλωροπλάστες έχουν εξελιχθεί από βακτηρίδια τα οποία έιχαν εισχωρήσει μέσα σε κύτταρα υπό συνθήκες συμβίωσης. Τελικά η συναρμογή των Βιοχημικών λειτουργιών έφθασε να είναι τόσο τέλεια, ώστε στο τέλος οι συμβιούντες οργανισμοί ενώθηκαν σε ένα ενιαίο οργανίδιο. Το ίδιο ισχύει και για τα μιτοχόνδρια. Τα παραπάνω προκύπτουν από το γεγονός ότι οι χλωροπλάστες (όπου γίνεται η μετατροπή της ενέργειας του φωτός οε χημική ενέργεια) και τα μιτοχόνδρια (όπου γίνεται μετατροπή χημικής ενέργειας μιας μορφής σε χημική ενέργεια άλλης μορφής) έχουν το δικό τους γενετικό υλικό, το οποίο μοιάζει με εκείνο των βακτηριδίων. Αν δούμε τώρα το φαινόμενο της συμβίωσης σε όλη του τη έκταση, θα διαπιστώσομε ότι ζωή χωρίς συμβίωση δεν είναι δυνατόν να υπάρξει. Αυτό θα φανεί αν εξετάσομε την προέλευση των θρεπτικών υλών που έχει ανάγκη κάθε οργανισμός γαι τη διατροφή του. Όλα αυτά τα θρεπτικά υλικά αντλούνται σε τελευταία ανάλυση από τη λιθόσφαιρα και την ατμόσφαιρα. Ο άνθρωπος, φυσικά, δεν μπορεί να αντλήσει αυτά τα υλικά χωρίς τη διαμεσολάβιση άλλων κατώτερων οργανισμών. Δηλαδή μεταξύ της λιθόσφαιρας και της ατμόσφαιρας παρεμβάλλονται τα βακτηρίδια του εδάφους, τα φυτά, οι μικροοργανισμοί του πεπτικού συστήματος των μηρυκαστικών, και τα μηρυκαστικά. Αυτό λοιπόν μας επιτρέπει να δούμε τη ζωή από μια άλλη σκοπιά και μας οδηγεί σε εναλλακτικό ορισμό της ζωής. Ζωή είναι μηχανισμός άντλησης στοιχείων από τη λιθόσφαιρα και την ατμόσφαιρα της Γης, την οργάνωση τους σε εξατομικευμένες οντότητες οι οποίες στη συνέχεια προωθούν τα στοιχεία βαθμιαία σε καλύτερα οργανωμένες οντότητες και μέχρι της κορυφαίας, δηλαδή τον άνθρωπο. Η διεργασία αυτή της άντλησης απαιτεί ενέργεια την οποία παρέχει το φως. Ενέργεια και Ζωή Οι χημικές διεργασίες που συμβαίνουν μέσα στο κύτταρο έχουν κάποιο σκοπιμότητα. Παράδειγμα μιας τέτοιας διεργασίας είναι η αντίδραση που σκοπό έχει τη σύνθεση γλυκογόνου στον οργανισμό. Το γλυκογόνο είναι ένας πολυσακχαρίτης τον οποίο συνθέτει ο οργανισμός για να α ποταμιεύσει ενέργεια. Το γλυκογόνο αποτίθεται στους μυϊκούς ιστούς, αλλά οι μυϊκοί ιστοί μπορούν να αποθηκεύσουν μέχρι 60 γραμμάρια γλυκογόνου ανά χιλιόγραμμα μυϊκού ιστού. Όταν ο οργανισμός υποχρεωθεί, λόγω πολυφαγίας, να παραγάγει πρόσθετες ποσότητες γλυκογόνου, α ναγκάζεται, λόγω κορεσμού των μυϊκών ιστών, να αλλάξει μηχανισμό και αρχίζει να συνθέτει λίπος. Τα λίπη γενικά είναι εστέρες λιπαρών οξέων με γλυκερόλη, δηλαδή γλυκερίνη. Τα φυσικά λιπαρά οξέα έχουν πάντοτε άρτιο αριθμό ατόμων άνθρακα στο μοριό τους. Και αυτό είναι συνακόλουθο του μηχανισμού σύνθεσης τους από τον οργανισμό. Όταν ο άνθρωπος υποβάλ\εται οε εντατική άσκηση, και το γλυκογόνο των μυών τείνει να εξαντληθεί, τότε ο οργανισμός αρχίζει να χρησιμοποιεί και την ενέργεια που έχει αποταμιεύσει υπό μορφή λίπους. 135

6 Ας δούμε τώρα πως κατανέμεται η ενέργεια μέσα στο μόριο ενός λιπαρού οξέος. Και ας πάρομε για παράδειγμα το βουτυρικό οξύ. Το Βουτυρικό οξύ έχει τρεις όμοιες φαινομενικά ομάδες, τις μεθυλενικές, από τις οποίες η κάθε μια από αυτές βρίσκεται σε διαφορετικό χημικό περιβάλλον. Παρόλα αυτά και οι τρείς είναι ενεργειακά ισότημες, δηλαδή, όλες περιέχουν την ίδια ποσότητα ενέργειας. Αυτό αποτελεί φυσικοχημικό παράδοξο, και, νομίζω ότι, συμβαίνει προς χάριν της ζωής. Δηλαδή ο οργανισμός όταν χρειάζεται ενέργεια πρέπει να την παίρνει κατά συγκεριμένες και προβλέψιμες ποσότητες αποικοδομώντας τα λιπαρά οξέα.και για να συμβαίνει αυτό θα πρέπει όλες οι μεθυλενικές ομάδες να δίνουν την ίδια ποσότητα ενέργειας. Το ίδιο συμβάνει και με τις άλλες κατηγορίες οργανικών ενώσεων, όπως αλκοόλες, αμίνες, νιτρίλια κ.τ.λ. Δηλαδή και στις ενώσεις αυτές όλες οι μεθυλενικές ομάδες είναι ενεργειακά ισότιμες. Αυτό όμως μας δίνει την εξής δυνατότητα. Αν από την ενέργεια του μορίου π.χ. της προπανόλης, αφαιρέσομε τρείς φορές την ενέργεια μιας μεθυλενικής ομάδας, εκείνο που θα μας μείνει είναι η ενέργεια του νερού. Κάτι ανάλογο θα συμβεί αν αφαιρέσομε τρεις φορές την ενέργεια μιας μεθυλενικής ομάδας από την ενέργεια της προπυλαμίνης. δηλαδή θα προκύψει η ενέργεια της αμμωνίας. Τα μόρια του νερού και της αμμωνίας είναι μόρια που υπήρχαν προτού εμφανισθεί η ζωή στον πλανήτη μας, δηλαδή είναι αβιωτικά μόρια. Αυτό μας κάνει, λοιπόν, να σκεφτούμε ότι οι οργανικές ενώσεις "θυμούνται" ότι προέρχονται από αβιωτικές χημικές διεργασίες. Δηλαδή υπήρχαν και πριν από την εμφάνιση της ζωής. Και έτσι μπαίνομε στο θέμα "χημική προέλευση της ζωής", Ο άνθρακας στο Σύμπαν Ο άνθρακας και τα άλλα ελαφρά στοιχεία τα οποία συγκροτούν το βιολογικό υλικό είναι από τα πλέον διαδεδομένα στο Σύμπαν. Στο ηλιακό μας σύστημα ο άνθρακας κατέχει την τέταρτη θέση, μετά το οξυγόνο, και με πρώτο το υδρογόνο. Επειδή όμως το 99-9% της μάζας του ηλιακού μας συστήματος βρίσκεται συγκεντρωμένη στον ήλιο και επειδή όλοι οι ήλιοι, ακόμη και των πιο απομεμακρυσμένων γαλαξιών, έχουν την ίδια σύσταση με τον ήλιο του δικού μας ηλιακού συστήματος, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι ο άνθρακας είναι το τέταρτο στοιχείο από απόψεως ποσότητας στο Σύμπαν. Οργανική ύλη σε μετεωρίτες Εκτός από την ευρεία εξάπλωση του άνθρακα στο Σύμπαν, στο διαστρικό χώρο συμβαίνουν χημικές αντιδράσεις οι οποίες οδηγούν στο σχηματισμό μεγάλων ποσοτήτων μορίων βιολογικού ενδιαφέροντος. Ήταν ήδη γνωστό από το πρώτο ήμισυ του 19ου αιώνα ότι μερικοί μετεωρίτες περιέχουν οργανική ύλη. Σύγχρονες έρευνες έχουν δείξει ότι οργανικές ενώσεις ευρίσκονται σχεδόν αποκλειστικά στους ανθρακούχους χονδρίτες. Οι χονδρίτες είναι μια κατηγορία μετεωριτών οι οποίοι περιέχουν πρωταρχικά, αμετάβλητα προϊόντα συμπύκνωσης από αντιδράσεις που συμβαίνουν σε νεφελώματα του διαπλανητικού χώρου. Οι μετεωρίτες αυτοί περιέχουν μέχρι και 5% άνθρακα, κυρίως υπό οργανική μορφή. Το μεγαλύτερο ποσοστό του άνθρακα ευρίσκεται υπό μορφή αδιάλυτου αρωματικού πολυμερούς, ενώ το εκχυλίσιμο μέρος περιέχει υδρογονάνθρακες και μια ποικιλία ενώσεων που περιέχουν οξυγόνο, άζωτο, αλογόνα, και θείο. Φυσικά, θα 136

7 μπορούσε να αμφισβητήσει κανείς την προέλευση των οργανικών ενώσεων που περιέχονται στους μετεωρίτες. Δηλαδή θα μπορούσαν οι οργανικές ενώσεις να είχαν ενσωματωθεί στη μάζα του μετεωρίτη κατά την πρόσκρουση του στην επιφάνεια του εδάφους. Ευτυχώς όμως σύγχρονες αναλυτικές μέθοδοι επιτρέπουν την διάκριση μεταξύ εξωγήινων και γήινων οργανικών ενώσεων. Οι εξωγήινες οργανικές ενώσεις είναι πλούσιες σε ισότοπο άνθρακα 13. Επομένως, οι οργανικές ενώσεις των χονδριτών είναι εγγενείς. Αλλά εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το ό,τι έχουν βρεθεί ελεύθερα αμινοξέα σε υδατικά εκχυλίσματα μετεωριτών, καθώς και ενώσεις οι οποίες υδρολυόμενες μπορούν να δώσουν αμινοξέα. Έχουν ταυτοποιηθεί είκοσι αμινοξέα από τα οποία τα οκτώ είναι συστατικά πρωτεϊνών. Τα εξής: γλυκίνη, αλανίνη, βαλίνη, λευκίνη, ισολευκίνη, προλίνη, γλουταμινικό οξύ και ασπαραγινικό οξύ. Όλα τα αμινοξέα με ασύμμετρο άτομο άνθρακα βρέθηκαν να είναι ρακεμικά. Αυτά τα αποτελέσματα αποτελούν ισχυρές ενδείξεις ότι τα αμινοξέα των χονδριτών έχουν εξωγήινη και μη Βιολογική προέλευση. Οργανικές ενώσεις στο διαστρικό χώρο Πολύπλοκες οργανικές ενώσεις έχουν ανιχνευθεί στο διαστρικό χώρο. Πολλές από τις ενώσεις αυτές μπορούν να μετατραπούν σε αμινοξέα, για παράδειγμα, με υδρόλυση. Η σημαντική αυτή ανακάλυψη έχει γίνει με φασματοσκοπία μικροκυμάτων. Τα μόρια έχουν βρεθεί να συνυπάρχουν σε αστρικά νεφελώματα αποτελούμενα από αέρια και διαστημική σκόνη. Εικάζεται ότι τα σωματίδια της σκόνης συμβάλλουν στο σχηματισμό των οργανικών ενώσεων από αραιά α στρικά αέρια και επιπλέον προστατεύουν τις ενώσεις από τη διάσπαση που θα μπορούσε να προκαλέση η υπεριώδης ακτινοβολία. Τα κυριότερα από τα αέρια που έχουν ανιχνευθεί στα νεφελώματα αυτά είναι: Μονοξείδιο του άνθρακα, Υδρογόνο, Αμμωνία, Υδροκυάνιο, Μυρμηκικό οξύ, Φορμαλδεΰδη, Μεθυλακετυλένιο, Κυανοακετυλένιο, Μεθανόλη, Ακετονιτρίλιο, Νερό, Ακεταλδεϋδη, Φορμαμίδιο και Ακρυλονιτρίλιο. Οι ενώσεις οι οποίες έχουν ανιχνευθεί στο διαστρικό χώρο και σε μετεωρίτες μοιάζουν πολύ με εκείνες που έχουν παρασκευασθεί σε εργαστηριακά πειράματα υπό συνθήκες όμοιες με εκείνες που επικρατούν στα νεφελώματα και στην προβιωτική Γη. Ολα τα αμινοξέα τα οποία έχουν ευρεθεί σε μετεωρίτες και τα μόρια που έχουν ανιχνευθεί στον διαστρικό χώρο, έχουν παρασκευασθεί στο εργαστήριο. Υποτίθεται, λοιπόν, ότι αρχικά η ατμόσφαιρα της Γης ήταν αναγωγική και ότι περιείχε μεθάνιο, αμμωνία, μονοξείδιο του άνθρακα, διοξείδιο του άνθρακα, άζωτο και νερό. Μια τέτοια α τμόσφαιρα δεν προστατεύεται από την υπεριώδη ακτινοβολία, διότι δεν υπάρχει στρώμα όζοντος. Η υπεριώδης ακτινοβολία ή και ηλεκτρικές εκκενώσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν το σχηματισμό μορίων σαν και αυτά που έχουν ανιχνευθεί στο διαστρικό χώρο. Και όπως έχομε ήδη προαναφέρει, αυτό έχει αποδειχθεί πειραματικά. Λόγω της θμελειώδους σημασίας των νουκλεϊνικών οξέων για τη ζωή η όλη προσπάθεια στρέφεται γύρω από την ερμηνεία του σχηματισμού του πρώτου νουκλεϊνικού οξέος από οργανικά μόρια προβιωτικής προέλευσης. Τα νουκλεϊνικά οξέα είναι πολυ-διεοτέρες του φωσφορικού ο ξέος. Πλήρης υδρόλυση αυτών των πολυεστέρων δίνει κάτι το μη αναμενόμενο. Δηλαδή, ένα σχετικά απλό μίγμα από τέσσερες κατηγορίες ενώσεων. Και πρώτα- πρώτα φωσφορικό οξύ, πεντόζες, δηλαδή σάκχαρα με πέντε άτομα άνθρακα και ετεροκυκλικές βάσεις, πυριμιδίνες και πουρίνες. 137

8 Επομένως θα πρέπει να εξηγήσομε την προβιωτική ύπαρξη των σακχάρων και των ετεροκυκλικών βάσεων. Ήδη από τον περασμένο αιώνα ήταν γνωστή η αντίδραση Butlerow η οποία μετέτρεπε τη φορμαλδεΰδη σε μίγμα σακχάρων με τη χρήση αλκαλικών καταλυτών. Ανάλυση του μίγματος με τις σημερινές μεθόδους έδειξε και την παρουσία ριβόζης, δηλαδή του σακχάρου που βρίσκομε στα προϊόντα υδρόλυσης του RNA. Αυτό λοιπόν μπορεί να θεωρηθεί ως ικανοποιητική ένδειξη ότι σάκχαρα ήταν δυνατόν να υπάρχουν πριν από την εμφάνιση της ζωής. Αλλά και οι ετεροκυκλικές αμίνες, δηλαδή οι πουρίνες και πυριμιδίνες έχουν παρασκευασθεί από προβιωτικά μόρια. Για παράδειγμα, βράζοντας επί πολλές ώρες υδατικό διάλυμα αμμωνίας και υδροκυανίου, σχηματίζεται η πουρίνη αδενίνη. Αλλά και η πυριμιδίνη, κυτοσίνη μπορεί να συντεθεί από κυανοακετυλένιο και κυανικό οξύ. Φυσικά για το φωσφορικό οξύ δεν γεννάται θέμα σύνθεσης, διότι είναι ανόργανο μόριο. Γενικά, βιολογικώς σημαντικές ενώσεις, όπως σάκχαρα, αμινοξέα, πουρινικές βάσεις και πυρψιδινικές βάσεις μπορούν να παρασκευαστούν σε υδατικό διάλυμα υπό ήπιες συνθήκες από μια μικρή ομάδα μορίων, όπως αμμωνία, φορμαλδεΰδη, υδροκυάνιο, κυανοακετυλένιο, και δικυάνιο τα οποία με τη σειρά τους, μπορούν να παρασκευστούν από μεθάνιο υδρογόνο, άζωτο και νερό. Η θεωρία υποστηρίζει ότι στο προβιωτικό διάλυμα όπου υπήρχαν τα σάκχαρα, οι ετεροκυκλικές αμίνες και το φωσφορικό οξύ, σχηματίστηκαν αρχικά πιο πολύπλοκα μόρια από τη συνένωση ενός μορίου σακχάρου, ενός μορίου ετεροκυκλικής βάσης και ενός μορίου φωσφορικού οξέος. Αυτά τα μόρια ονομάζονται νουκλεοτίδια. Συμπολυμερισμός διαφόρων νουκλεοτιδίων θα μπορούσε να οδηγήσει στο σχηματισμό του πρώτου νουκλεϊνικού οξέος. Μέχρι πρότινος επικρατούσε η άποψη ότι to πρώτο αυτοαναδιπλασιαζόμενο σύστημα ήταν έ νας συνδυασμός νουκλεϊνικού οξέος και πρωτεΐνης. Το νουκλεϊνικό οξύ χρησίμευε για την διατήρηση των πληροφοριών ενώ η πρωτεΐνη παρείχε την καταλυτική δράση, η οποία απαιτείται για την κατασκευή αντιτύπων του νουκλεϊνικού οξέος ώστε να αναπαραγάγουν τον εαυτό τους. Πριν από μερικά χρόνια, ανακοινώθηκαν περιπτώσεις κατά τις οποίες το ριβονουκλεϊνικό οξύ δρα ως ένζυμο. Αυτό έδωσε αφορμή στον Walter Gilbert, των εργαστηρίων Βιολογίας του πανεπιστημίου Harvard να υποστηρίξει την άποψη ότι, εφόσον έχουν αποδειχθεί ενζυμικές δράσεις του RNA, είναι δυνατόν να υπάρχουν και άλλες ανάλογες δράσεις, και έτσι θα μπορούσε το RNA, χωρίς τη σύμπραξη πρωτεΐνης να ξεκινήση τη ζωή. 138

9 Επίλογος Ελπίζω από τα όσα ελέχθησαν να έχει διαφανεί ότι οι διεργασίες που χαρακτηρίζουν το φαινόμενο της ζωής είναι χημικής ή και φυσικοχημικής φύσεως.αυτό λοιπόν καθιστά τον ανθρώπινο οργανισμό να υπόκειται στους νόμους της χημείας. Δηλαδή ο ανθρώπινος οργανισμός, όπως και κάθε οργανισμός έχει όρια τα οποία είναι γενετικώς καθορισμένα. Ως έμβιο ον, όμως, έχει και την ικανότητα να αντιδρά σε ερεθίσματα. Όταν το ερέθισμα είναι αφύσικα έντονο και ισχυρό, δηλαδή ξεπερνά τα γενετικώς καθορισμένα όρια αντοχής, ο οργανισμός μπαίνει οε δοκιμασία και προσπαθεί να αντιδράσει για να επιβιώσει. Αν θυμάστε επιβίωση επιτυγχάνεται με λύση που οδηγεί σε μετάλλαξη. Μια μετάλλαξη δεν οδηγεί πάντοτε σε σωστή λύση σε πρόβλημα επιβίωσης, αλλά τουναντίον μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο κακό. Έτσι ερχόμαστε στο θέμα του καπνίσματος και του καρκίνου των πνευμόνων. Τα αέρια που ε κλύονται κατά την καύση του καπνού και που εισπνέονται από τον καπνιστή ή τους παθητικούς καπνιστές, περιέχουν μια πληθώρα συστατικών μεταξύ των οποίων και φορμαλδεΰδη. Η φορμαλδεΰδη είναι ενα πολύ δραστικό αέριο, δηλαδή έχει την τάση να αντιδρά σχεδόν ακαριαία με ορισμένες χαρακτηριστικές ομάδες που βρίσκονται σε μεγάλη αφθονία σε Βιολογικά μόρια, ό πως αμινομάδες, αμιδικές ομάδες και τη σουλφυδρυλική ομάδα της κυστεΐνης. Η σουλφυδρυλική ομάδα είναι απαραίτητη για τη δράση πολλών ένζυμων και συνενζύμων. Η ένωση λοιπόν της φορμαλδεΰδης με το δραστικό σημείο του ενζύμου μπορεί να προκαλέσει την αδρανοποίηση του. Στην προσπάθεια του λοιπόν, ο οργανισμός να λύση αυτό το πρόβλημα, μπορεί να οδηγηθεί σε ατυχείς μεταλλάξεις, που σημαίνει καρκίνο. Και τώρα ας δούμε και το θέμα της χρήσης ναρκωτικών. Αν λάβομε υπόψη μας και πάλι ότι ο ανθρώπινος οργανισμός υπόκειται στους νόμους της χημείας, θα κατανοήσομε εύκολα ότι η χρήση ναρκωτικών ουσιών αποτελή βάναυση εκβίαση του ανθρώπινου οργανισμού. Δηλαδή,σχεδόν όλες οι λειτουργίες του οργανισμού μας είναι γενετικά προγραμματισμένες να γίνονται με συγκεκριμένη ταχύτητα. Για παράδειγμα η έκκριση αδρεναλίνης γίνεται με τέτοια ταχύτητα ώστε να υπάρχει στο αίμα μας συνεχώς, διότι έλλειψη αδρεναλίνης θα προκαλούσε δυσθυμία. Αν, τώρα, πάρομε κάτι που μπορεί να προκαλέσει ταχύτερη έκκριση αδρεναλίνης, ο οργανισμός μας που όπως είπαμε υπόκειται στους νόμους της χημικής κνητικής, δεν προλαβαίνει να συνθέσει αδρεναλίνη και επομένως θα ακολουθήσει περίοδος έλλειψης. Έτσι εξηγείται η γνωστή περίοδος δυσθυμίας που ακολουθεί το κάπνισμα χασισιού. Ένα τρίτο και τελευταίο θέμα που θα ήθελα να τονίσω και πάλι είναι το ό,τι συμβίωση είναι η ίδια η ζωή. Αν το συνειδητοποιήσομε αυτό θα κατανοήσομε καλύτερα την αξία της αρμονικής συνύπαρξης μας με τη Φύση και τη σημασία που έχει για την επιβίωση του ανθρώπινου γένους η διατήρηση των οικοσυστημάτων. 139

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 - Β1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ι. Στην ακόλουθη εικόνα παρουσιάζονται σχηματικά δύο χημικές αντιδράσεις. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Πώς χαρακτηρίζονται τα χημικά μόρια Α και Β; Πώς χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΖΗΤΗΜΑ: 1. Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; Γλυκόζη 2. Εάν δύο τέτοια μόρια ενωθούν μαζί τι θα προκύψει; Μαλτόζη 3. Πώς ονομάζεται η

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 29: Βιομόρια: ετεροκυκλικές ενώσεις και νουκλεϊκά οξέα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 29: Βιομόρια: ετεροκυκλικές ενώσεις και νουκλεϊκά οξέα Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 29: Βιομόρια: ετεροκυκλικές ενώσεις και νουκλεϊκά οξέα 1. Γενικά-ιδιότητες Κυκλικές οργανικές ενώσεις: καρβοκυκλικές (δακτύλιος περιέχει μόνο άτομα C) και ετεροκυκλικές (δακτύλιος

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας

Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας Οργάνωση της Ζώσας Συνιστώσας Αναγωγική Ατμόσφαιρα H 2 S NH 3 CO 2 CH 4 N 2 H 2 0 Διάταξη των Urey και Miller Εκατοστιαία σύσταση οργανικών ενώσεων που προέκυψαν από τα πειράματα με τη διάταξη των Urey

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:Ν.ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ 2 Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 3 1. Ποια είναι τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής και ποια τα χημικά χαρακτηριστικά της; Στην

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θέματα 1. Ποια είναι η δομή και τα βασικά χαρακτηριστικά των λιπαρών οξέων 2. Πώς απομακρύνονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 22/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA-BIOXHMEIA ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α A1. δ A2. β A3. Λάθος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Χημική σύσταση του κυττάρου

Χημική σύσταση του κυττάρου 1 Χημική σύσταση του κυττάρου Τα χημικά στοιχεία, που συμμετέχουν στη δομή των βιολογικών μορίων, συγκαταλέγονται στα στοιχεία που συνθέτουν τον φλοιό της γης. Όλοι οι οργανισμοί από τον πιο απλό μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεταβολισμός ονομάζεται η αξιοποίηση της ενέργειας και των στοιχείων του περιβάλλοντος για την εκτέλεση βιοχημικών διεργασιών που γίνονται στα κύτταρα ενός ζωικού ή

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΓΗ 2 Κατά την επιστημονική άποψη (δημοσιεύθηκε στο τεύχος 66, Μάρτιος 2006 του περιοδικού ΙΧΩΡ) Μέχρι τα μέσα του 19 ου αιώνα οι περισσότεροι άνθρωποι, επηρεασμένοι από τις εβραιογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά :

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά : Οργανική Χημεία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 24-1. Με τι ασχολείται η Οργανική Χημεία; Πεδίο ενασχόλησης του κλάδου της Χημείας που ονομάζεται Οργανική Χημεία είναι οι ενώσεις του άνθρακα (C). 24-2. Ποιες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Η συζυγής βάση του Η 2 SO 4 είναι α. SO 4 2. β. HSO 4. γ. H 2 SO 3. δ. H 2 S. Μονάδες 5

1.1 Η συζυγής βάση του Η 2 SO 4 είναι α. SO 4 2. β. HSO 4. γ. H 2 SO 3. δ. H 2 S. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1 Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 2015 1 Αντικείμενο μαθήματος: Περιεχόμενο μαθήματος: Προτεινόμενο σύγγραμμα: Διδάσκοντες: Μέθοδοι διδασκαλίας: Μέθοδοι αξιολόγησης: Τύπος μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (YΠΟ ΕΚ ΟΣΗ): ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (Περιέχει 67 ερωτήσεις θεωρίας µε απαντήσεις, 116 ασκήσεις ανοικτού- κλειστού τύπου µε µ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ]

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ] ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 Θέμα 2ο 2ο ΓΕΛ Χαλανδρίου Βιολογία Β Λυκείου Περιεχόμενα ΘΕΜΑ 14306... 2 ΘΕΜΑ 14351... 2 ΘΕΜΑ 14360... 3 ΘΕΜΑ 14363... 3 ΘΕΜΑ 14364... 4 ΘΕΜΑ 14366... 5 ΘΕΜΑ 14367... 5 ΘΕΜΑ 14369...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παύλος Αντωνίου Με μια ματιά: Εισαγωγή στη Βιολογία Ευθυγράμμιση Ακολουθιών Αναζήτηση ομοίων ακολουθιών από βάσεις δεδομενων Φυλογενετική πρόβλεψη Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΦΑΣΟΥΛΑ ΕΥΔΟΞΙΑ ΘερμικάΕπεξεργασμένατρόφιμα: Τρόφιμα τα οποία για να καταναλωθούν

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Αποκαρβοξυλίωση Βιογενείς αμίνες (νευροδιαβιβαστές,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 1ο Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος 1 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ Από έδρας Δ. Ματθόπουλος Ζωολογία Δ. Ματθόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2010 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. α. in vitro β. in vivo γ. in vitro δ. in vitro Α2. γ Μεταξύ των δύο δεοξυριβονουκλεοτιδίων έχουμε συμπληρωματικότητα (Α=Τ)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. δ Α5. α ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 123 124 σχολ. βιβλίου: «Η διαδικασία που ακολουθείται παράγουν το ένζυμο ADA». Β2. Σελ. 133 σχολ.

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων κατηγορίες υδατάνθρακες πρωτεΐνες νουκλεϊνικά οξέα λιπίδια Οι πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊνικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Χηµείας Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο

Διαβάστε περισσότερα

Ζεύγη βάσεων ΓΕΝΕΤΙΚΗ. 2. Δομή νουκλεϊκών οξέων. Φωσφοδιεστερικός δεσμός

Ζεύγη βάσεων ΓΕΝΕΤΙΚΗ. 2. Δομή νουκλεϊκών οξέων. Φωσφοδιεστερικός δεσμός Ζεύγη βάσεων Αδενίνη Θυμίνη Γουανίνη Κυτοσίνη ΓΕΝΕΤΙΚΗ Φωσφοδιεστερικός δεσμός 2. Δομή νουκλεϊκών οξέων ΝΟΥΚΛΕΪΚΑ ΟΞΕΑ ΣΥΣΤΑΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΣΕ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΜΙΚΡΟΜΟΡΙΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ 1. Αμινοξέα πρωτεϊνες

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο στους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα