ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ. Έκδοση του Συλλόγου Αποφοίτων Φαρμακοποιών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Συντακτική Επιτροπή Περιοδικού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ. Έκδοση του Συλλόγου Αποφοίτων Φαρμακοποιών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Συντακτική Επιτροπή Περιοδικού"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Έκδοση του Συλλόγου Αποφοίτων Φαρμακοποιών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Συντακτική Επιτροπή Περιοδικού Παλιό Φαρμακείο Λένια Ιωαννίδου Βέρα Μίου Γιάννης Κουής Γιαννούλα Αγγελοπούλου Τάκης Αγγελόπουλος Η Συντακτική Επιτροπή του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ διατηρεί το δικαίωμα να μη δημοσιεύει ή να περικόβει κατά την κρίση της οποιοδήποτε χειρόγραφο. Ενυπόγραφα άρθρα δεν απηχούν απαραίτητα και τη γνώμη της Συντακτικής Επιτροπής και δημοσιεύονται χωρίς γλωσσική επιμέλεια. Ανυπόγραφες παρουσιάσεις είναι προϊόν συλλογικής δουλειάς. Το Copyright των ενυπογράφων άρθρων ανήκει στους συγγραφείς. Διοικητικό Συμβούλιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Γιαννούλα Αγγελοπούλου: Πρόεδρος Γιάννης Κουής: Αντιπρόεδρος Χρύσω Πετρίδου: Γραμματέας Χαράλαμπος Κέκκος: Ταμίας Σταύρος Ιακωβίδης: Μέλος Νίκος Χατζηχαραλάμπους: Μέλος Ταχ. Θυρ , 1307 Λευκωσία Τηλ: ή Τηλεομοιότυπο: , Διανέμεται δωρεάν σε όλους τους φαρμακοποιούς της Κύπρου Διεκπεραίωση γραφικών & στοιχειοθεσία: Microtype Designs, Καστοριάς 12, 1055 Λευκωσία - Κύπρος. Τηλ , Εκτύπωση: Tυπογραφεία ΧΡ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΙ ΥΙΟΙ ΛΤΔ 1

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ TA EN OIKΩ... 3 Χρονικό του Αριστοτέλη... 3 Δραστηριότητες των Φαρμακοποιών... 6 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ... 8 Μοριακή Παθολογία της Κληρονομικής Αιματουρίας σε Κυπριακές Οικογένειες... 8 Πρωτότυποι Αντικαρκινικοί Παράγοντες Πολυφαινολών και Σεληνίου με Βελτιωμένη Βιοδιαθεσιμότητα και Μειωμένη Τοξικότητα...16 Τερηδόνα The Mechanisms of Aluminium Neurotoxicity Βελτίωση της τοπικής απορρόφησης των φαρμάκων με τη χρήση υπερκορεσμένων διαλυμμάτων ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ Φύλαξη αίματος ομφάλιου λώρου για πιθανή μελλοντική μεταμόσχευση The Use of Oxygen in Dermatology ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ Ελιά-Πολιτισμός,Υγεία, Παράδοση,Θρησκεία Μεσογειακή Δίαιτα Ρόδι -Τυχερό και Θεραπευτικό XΟΡΗΓΟΙ

3 ΤΑ ΕΝ ΟΙΚΩ Χρονικό του Αριστοτέλη Βέρα Μίου Φαρμακοποιός, Α.Π.Θ Αγαπητοί συνάδελφοι αργήσαμε αλλά να μας και πάλιν κοντά σας μετά από απουσία τόσων μηνών. Μετά από την τελευταία μας επικοινωνία το Δ.Σ του συλλόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, συγκάλεσε τα μέλη του στην Ετήσια Γενική Συνέλευση στις 7 Φεβρουαρίου στο ξενοδοχείο Χίλτον. Κατά την ημερήσια διάταξη, δόθηκε από την πρόεδρο η έκθεση των πεπραγμένων του απερχόμενου Δ.Σ και από την ταμία η τελευταία ταμειακή έκθεση. Ακολούθησαν οι αρχαιρεσίες για την εκλογή του νέου Δ.Σ. Η σύνθεση του νέου συμβουλίου είναι η ακόλουθη: Γιαννούλα Αγγελοπούλου - πρόεδρος Γιάννης Κουής - αντιπρόεδρος Χρύσω Πετρίδου - γραμματέας Χαράλαμπος Κέκκος - ταμίας Σταύρος Ιακωβίδης - μέλος Νίκος Χατζηχαραλάμπους - μέλος Την εξελεκτική επιτροπή αποτελούν τα μέλη: Τάκης Αγγελόπουλος Άριστος Πετρίδης Το νέο Δ.Σ ανέλαβε αμέσως τα καθήκοντά του και συγχρόνως και την υποχρέωση να συνεχίσει την ίδια πορεία για την επίτευξη των στόχων του Συλλόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ. Έτσι αμέσως ορίστηκε η ημερομηνία της 10ης Επιστημονικής Ημερίδας, του πιο επιτυχημένου από τους θεσμούς του Συλλόγου μας. Η δέκατη Ε.Η. πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στις 22 Απριλίου στο ξενοδοχείο Holiday Inn με καλεσμένους ομιλητές την κα Λυγερή Χατζηπέτρου Κουρουνάκη ομότιμη καθηγήτρια του τμήματος Βιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ με θέμα «Εξέλιξη και ανάπτυξη της ανοσίας από τα ασπόνδυλα στα σπονδυλωτά» και τον πολύ αγαπητό σε όλους τους Κύπριους φαρμακοποιούς κον Παναγιώτη Κουρουνάκη ομότιμο καθηγητή του Τομέα Φαρμακευτικής Χημείας του Τμήματος Φαρμακευτικής του Α.Π.Θ με θέμα «Σχεδιασμός και σύνθεση νέων ενώσεων με πιθανή χρήση σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις». Ο κος Κουρουνάκης, το 1996 όταν πήγαμε σαν μέλη του Δ.Σ στη Θεσσαλονίκη, για να ζητήσουμε από τους καθηγητές του πανεπιστημίου τη βοήθειά τους για τη συνεχή επιμόρφωση των φαρμακοποιών του ακριτικού μας νησιού, ήταν ο πρώτος που μας υποσχέθηκε να είναι αρωγός στα μεγαλεπήβολα τότε σχέδια μας και μας το απέδειξε έμπρακτα πολλές φορές μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν. Έτσι και τώρα, όταν του ζητήσαμε να δώσει ακόμη μία διάλεξη για τα μέλη και τους φίλους φαρμακοποιούς του ΑΡΙΣ- ΤΟΤΕΛΗ ανταποκρίθηκε αμέσως και μαζί με τη σύζυγό του κα Λυγερή Χατζηπέτρου Κουρουνάκη παρόλες τις προετοιμασίες που είχαν για το δικό τους συνέδριο τον Μάιο, έκλεψαν λίγο χρόνο για να μεταφέρουν τις γνώσεις τους στην Κύπρο και να δείξουν έμπρακτα την αγάπη τους στο φαρμακευτικό κόσμο του τόπου μας. Κατά την σύντομη παραμονή τους στο νησί μας, οι αγαπημένοι μας καθηγητές είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν εκτός από την πρω- 3

4 ΤΑ ΕΝ ΟΙΚΩ 4 τεύουσα, τη Λεμεσό, την Πάφο και τα Λεύκαρα. Δράττοντας την ευκαιρία της συνάντησης του, ο κύριος καθηγητής με τους φαρμακοποιούς της Κύπρου τους προσκάλεσε στο 10 ο Συνέδριο Προχωρημένης Φαρμακοχημείας «Towards New and Safe Drug Molecules» το οποίο οργάνωσε ο Τομέας Φαρμακευτικής Χημείας του Α.Π.Θ μαζί με τον Πανελλήνιο Φαρμακευτικό Σύλλογο. Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στις 25 και 26 Μαΐου στο Αμφιθέατρο του Τελλογλείου Ιδρύματος Τεχνών στη Θεσσαλονίκη. Στο συνέδριο συμμετείχαν με διαλέξεις και συζητήσεις διαπρεπείς καθηγητές με παγκόσμια αναγνώριση. Τα ονόματα και τα θέματα των ομιλητών είναι: A. Bast, University of Maastricht, The Nederlands «From dietary ingredients towards safe drugs» P. Beaune, Universite Paris V, France «The variability in response to drugs» M. Botta, University of Siena,Italy «The fight against AIDS: new avenues for inhibiting RT, an old target» J.A. Gustafsson, Karolinska Institute, Sweden «A new era in development of estrogenic pharmaceuticals : Alfa-estrogenic and beta-estrogenic drugs» U. Holzgrabe, University of Wurzburg, Germany «Strategies for the development of new lead structures for the inhibition of acetylcholinesterase» T. Jones, University of London,UK «Opportunities and challenges for Medicinal Chemistry in the search for better medicines» S. Neidle, University of London, UK «Stucture-based design of small molecules targeting G-quadruplexes» S. Szabo, University of California, Irvine,USA «New molecular therapeutic targets in the gastrointestinal tract» Y.Tache, University of California, Los Angeles, USA «Corticotrophin releasing factor antagonists as new venue for stress-related gastrointestinal disorders» Τριμελής αντιπροσωπεία του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ παρακολουθήσαμε το συνέδριο με μεγάλη χαρά που καταφέραμε να ακούσουμε τις νέες παγκόσμιες έρευνες που αφορούν τη φαρμακευτική επιστήμη. Ο κύριος και η κυρία Κουρουνάκη σαν εξαίρετοι οικοδεσπότες φιλοξένησαν και ξενάγησαν τους προσκεκλημένους ομιλητές, τους φοιτητές που παρακολούθησαν το συνέδριο και την τριμελή αντιπροσωπεία του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ με τον τρόπο που διδάκτηκαν από τους αρχαίους προγόνους τους. Στα πλαίσια της θερμής αυτής φιλοξενίας είχαμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε το υπέροχο μουσείο της Βεργίνας, με τους πολύτιμους και σπάνιους θησαυρούς. Μετά περπατήσαμε το φαράγγι στους πρόποδες του Ολύμπου, όπου ο επισκέπτης πραγματικά περιμένει να συναντήσει τους θεούς της Αρχαίας Ελλάδας. Μετά τη σύντομη επίσκεψή μας στη λατρεμένη μας πόλη, στην όμορφη νύμφη του Θερμαϊκού, επιστρέψαμε στην Κύπρο με τις καλύτερες εντυπώσεις. Μέσα από τη στήλη αυτή θέλουμε να ευχαριστήσουμε τους δύο αγαπημένους μας καθηγητές για όλα όσα έκαναν για μας.

5

6 ΤΑ ΕΝ ΟΙΚΩ Δραστηριότητες των Φαρμακοποιών Γιάννα Αγγελοπούλου Φαρμακοποιός Α.Π.Θ. 6 Αγαπητοί συνάδελφοι, Γειά χαρά!!! Θα κάνω, ως συνήθως, μία σύντομη αναφορά στις επιστημονικές εκδηλώσεις που έγιναν για μας, από τους συνεργάτες μας, αντιπροσώπους διαφόρων εταιρειών. Η εταιρεία Μ.Π.Μιχαηλίδης Λτδ, σε εκδήλωση που έγινε στις 7/2/07 στο εκπαιδευτικό κέντρο της εταιρείας παρουσίασε: α) «Νέα σειρά κατά της ορμονικής γήρανσης - Neovadiol» με ομιλητή τον Επιστημονικό Διευθυντή του Ιατρικού Τμήματος της Vichy κον Τόλη Γιακουμάκη και β) «Τάσεις στα δερμοκαλλυντικά, παγκοσμίως» με ομιλητή τον κο Παύλο Λάζο, υπεύθυνο του development department της Cosmetic Active. Ακολούθησε δεξίωση. Η εταιρεία Lifepharma Ltd, διοργάνωσε στις 14 Μαρτίου 2007 επιστημονικό σεμινάριο με τα ακόλουθα θέματα: α) Νέες προκλήσεις στην αντιμετώπιση της σύγχρονης αλλεργίας και β) Προβιοτικά και Υγεία. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Πολιτιστικό Κέντρο «Ευαγόρας Λανίτης» στην περιοχή του Μεσαιωνικού κάστρου στη Λεμεσό. Ακολούθησε δείπνο στο παρακείμενο εστιατόριο «Καρατέλλο». Η εταιρεία Sanofi Aventis διοργάνωσε διάλεξη με θέμα: «Rimonabant, η νέα προσέγγιση γιά την αντιμετώπιση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου». Η διάλεξη πραγματοποιήθηκε στις 18 Απριλίου του 2007 στο Πολιτιστικό Κέντρο Ευαγόρα Λανίτη και ακολούθησε δείπνο. Η εταιρεία Αφοί Χριστοδουλίδη Λτδ, επ ευκαιρία της ανάληψης της αντιπροσωπείας των βρεφικών προϊόντων Chicco για την Κύπρο, διοργάνωσε τις ακόλουθες παρουσιάσεις για φαρμακοποιούς: - στις 18 Ιουνίου 2007 στο ξενοδοχείο Hilton Park στη Λευκωσία - στις 19 Ιουνίου 2007 στο ξενοδοχείο Lordos Beach στη Λάρνακα - στις 20 Ιουνίου στο ξενοδοχείο Amathus Beach στη Λεμεσό και στις 21 του ίδιου μήνα στο Paphos Amathus Hotel στην Πάφο. Μετά το πέρας των παρουσιάσεων ακολούθησε δείπνο. Οι Εταιρείες pharmaline και Phadisco παρουσίασαν το θέμα: «Συμπληρώματα Αντιοξειδωτικών Πολυβιταμινών: Πολυτέλεια ή ανάγκη?» με Ομιλητή τον κον K. James Levchenko. Οι παρουσιάσεις έγιναν στις 16/10 στο ξενοδοχείο «Κούριο» στη Λεμεσό και στις 17/10 στο ξενοδοχείο «Holiday In» στη Λευκωσία. Ακολούθησε δείπνο.

7 ΤΑ ΕΝ ΟΙΚΩ Η εταιρεία Stephani & Panayiotou διοργάνωσε ενημερωτικό σεμινάριο για τα καλλυντικά προϊόντα Ahava.To σεμινάριο πραγματοποιήθηκε στο ξενοδοχείο Four Seasons στη Λεμεσό, στις 17/10 και ακολούθησε Cocktail party. Η Health & Diet food center, αντιπρόσωπος της Βελγικής εταιρείας Ortis, διοργάνωσε δύο σεμινάρια, το ένα στις 31/10 στο ξενοδοχείο Columbia beach hotel στο Πισσούρι και το δεύτερο στις 1/11 στο ξενοδοχείο Κλεοπάτρα στη Λευκωσία. Εγιναν παρουσιάσεις των νέων προϊόντων G1 με ομιλητή τον Dr Sci. Luc Delmulle. Η εταιρεία Χ.Α.Παπαέλληνας Λτδ διοργάνωσε ενημερωτικά σεμινάρια γιά τα νέα προϊόντα Roc.Τα σεμινάρια έγιναν σε μικρές ομάδες γιά τη Λευκωσία σε διάφορες ημερομηνίες. Στην Πάφο έγιναν στις 1/10, στη Λάρνακα - Παραλίμνι στις 28/11 και τέλος γιά τη Λεμεσό στις 7/11 στο ξενοδοχείο Curium Palace. β) Solgar Innovations γ) A-Z Protocols. Το σεμινάριο έγινε στις 24/11 στο St. Raphael Resort στη Λεμεσό και στις 25/11 στο ξενοδοχείο Hilton στη Λευκωσία.Ακολούθησε δεξίωση. Αφήνω γιά το τέλος, παρακάμπτοντας τη χρονολογική σειρά, την σημαντική προσφορά του Συλλόγου μας «Αριστοτέλης» στην επιμόρφωση του συνόλου των φαρμακοποιών της Κύπρου, με τη διοργάνωση της 10 ης επιστημονικής ημερίδας στο ξενοδοχείο Holiday Inn στη Λευκωσία με θέματα: «Σχεδιασμός και σύνθεση νέων πολυλειτουργικών ενώσεων με πιθανή χρήση σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις» με ομιλητή το αγαπητό Παναγιώτη Κουρουνάκη, Ομότιμο Καθηγητή του Τομέα Φαρμακευτικής Χημείας του Τμήματος Φαρμακευτικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και H Solgar και η L.K.Biosearch Products Ltd διοργάνωσε σεμινάριο με θέματα: α) Nutrional Science and Medicine. Ομιλητής ο Paul Chamberlain ION, Technical Services Manager της Solgar. «Εξέλιξη και Ανάπτυξη της Ανοσίας από τα Ασπόνδυλα στα Σπονδυλωτά» με ομιλήτρια την κα Λυγερή Χατζηπέτρου- Κουρουνάκη, Ομότιμη Καθηγήτρια του Τμήματος Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τελειώνοντας τη σύντομη αναφορά μου, εύχομαι σε όλους Καλές Γιορτές και ευτυχισμένο τον καινούργιο Χρόνο. 7

8 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Μοριακή Παθολογία της Κληρονομικής Αιματουρίας σε Κυπριακές Οικογένειες Προγονικές Ιδρυτικές Μεταλλάξεις σε Κυπριακά Χωριά Δρ Κωνσταντίνος Δέλτας, Καθηγητής Γενετικής Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών Διευθυντής Εργαστηρίου Μοριακής και Ιατρικής Γενετικής, Πανεπιστήμιο Κύπρου 8 Εισαγωγή Το νεφρικό αγγειώδες σπείραμα είναι από τα πιο σημαντικά μέρη του νεφρώνα, ο οποίος αποτελεί τη λειτουργική μονάδα του νεφρού για κάθαρση του αίματος. Το σπείραμα βρίσκεται στην έναρξη του νεφρώνα και αποτελείται από πολύπλοκο πυκνό δίκτυο τριχοειδών αιμοφόρων αγγείων. Το αίμα υφίσταται αρχικά εκλεκτική διήθηση μέσω του φραγμού διήθησης και δημιουργείται το πρόουρο το οποίο μαζεύεται στην Βωμάνειο Κάψα και προωθείται στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο. Ο φραγμός διήθησης αποτελείται από τρεις στιβάδες: Από μέσα προς τα έξω τα προϊόντα απέκκρισης πρέπει να διαπεράσουν τον πορώδη φραγμό των ενδοθηλιακών κυττάρων του τριχοειδούς αγγείου με βάση ίσως κυρίως το μέγεθός τους, τη σπειραματική βασική μεμβράνη και το λεπτό διάφραγμα το οποίο σχηματίζεται από τις ποδοειδείς προσεκβολές των ποδοκυττάρων (Εικόνα 1). Τα ποδοκύτταρα είναι εξειδικευμένα επιθηλιακά κύτταρα με ένα μεγάλο σώμα και πολλαπλές απολήξεις εν είδει νευρικών κυττάρων, οι οποίες καταλήγουν στις ποδοειδείς προσεκβολές που αγκαλιάζουν ασφυκτικά και πυκνά τα τριχοειδή αγγεία. Οι προσεκβολές αυτές επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω εξειδικευμένων γεφυρών, των λεπτών διαφραγμάτων (slit diaphragms) οι οποίες δημιουργούν συνθήκες που επιτρέπουν επιλεκτικά σε νερό και σε προϊόντα του μεταβολισμού να εξέρχονται του αίματος και να δημιουργούν το πρόουρο (Εικόνα 2). Σώμα Ποδοκυττάρου Αυλός Τριχοειδούς Αγγείου Σπειραματικό Ενδοθηλιακό Κύτταρο Μεσαγγειακά Υποστηρικτικά Κύτταρα Ποδοειδείς Προσεκβολές Ποδοκυττάρου Βασική Μεμβράνη Πορώδες Ενδοθήλιο Εικόνα 1: Σχηματική απεικόνιση μέρους του νεφρικού σπειράματος. Το τριχοειδές αιμοφόρο αγγείο σχηματίζεται από ενδοθηλιακά κύτταρα που διαθέτουν πόρους μέσω των οποίων γίνεται εκλεκτική διήθηση με βάση κυρίως το μέγεθος. Το ενδοθήλιο περιβάλλεται από τη βασική μεμβράνη η οποία σε φυσιολογικό σπείραμα έχει πάχος που κυμαίνεται μεταξύ 300 και 400 nm. Επί της βασικής μεμβράνης καταλήγουν και την αγκαλιάζουν οι ποδοειδείς προσεκβολές των ποδοκυττάρων. Γειτονικές προσεκβολές, ή ποδίσκοι, επικοινωνούν μέσω του λεπτού διαφράγματος, το οποίο αποτελεί κατασκευή υψηλής λεπτομερειακής πολυπλοκότητας, και το οποίο έχει καθοριστικό ρόλο στην αιμοκάθαρση (βλέπε και Εικόνα 2). Θεωρείται ότι η βασική μεμβράνη αποτελεί το κύριο εμπόδιο για τη διαφυγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων στα ούρα ενώ τα λεπτά διαφράγματα αποτελούν πιο εξειδικευμένο εμπόδιο για διάφορες άλλες ουσίες και πρωτείνες. Όταν λοιπόν κάποιος παρουσιάσει αιματουρία σπειραματικής προέλευσης και εφόσον αποκλειστούν άλλες προφανείς αιτιολογίες, είναι λογικό να ενοχοποιηθούν βλάβες στη βασική μεμβράνη ενώ η απώλεια μεγάλων ποσοτήτων πρωτεϊνης στα ούρα (λευκωματουρία) δυνατόν να οφείλεται σε βλάβες στη δομή και στη λειτουργία των ποδοκυττάρων. Βέβαια, νεότερα δεδομένα επιτρέπουν κάποιες αμφιβολίες σε ό,τι αφορά τον πιο πάνω διαχωρισμό των ρόλων. Όταν τα ποδοκύτταρα υποστούν βλάβες είναι

9 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Εικόνα 2. Σχηματική απεικόνιση τομής ποδοκυττάρων και της ενδιάμεσης σχισμής με το λεπτό διάφραγμα, μέσω του οποίου γίνεται επιλεκτική διήθηση διαφόρων ουσιών και πρωτεϊνών. Οι ποδοειδείς προσεκβολές είναι σε επαφή με τη σπειραματική βασική μεμβράνη μέσω ιντεγκρινών (α3β1) και δυστρογλυκάνης. Ένα από τα κύρια συστατικά του λεπτού διαφράγματος είναι η νεφρίνη (Nephrin) που όταν μεταλλάσσεται καταλήγει σε συγγενές νεφρωσικό σύνδρομο (Φιλλανδικού Τύπου) με μαζική πρωτεϊνουρία από νεογνικής ηλικίας (Mundel P. and Shankland S, 2002, J Am Soc Nephrol 13: ). δυνατόν να δημιουργηθεί μια κατάσταση η οποία οδηγεί στη συρρίκνωση ή κατάρρευση των ποδοειδών προσεκβολών και την κατάργηση των λεπτών διαφραγμάτων, με αποτέλεσμα τη διαφόρου βαθμού λευκωματουρία, με η χωρίς εξελικτική πορεία, ανάλογα με την περίπτωση. Βλάβες στα ποδοκύτταρα είναι δυνατόν να επέλθουν είτε λόγω κληρονομικών είτε άλλων ερεθισμάτων, πρωτοπαθών και δευτεροπαθών (κατάχρηση ηρωίνης, μόλυνση HIV, παχυσαρκία, κλπ) με αποτέλεσμα να δημιουργείται η ιστολογική εικόνα της Εστιακής Τμηματικής Σπειραματοσκλήρυνσης, στη νεφρική βιοψία. Ο όρος της Εστιακής Τμηματικής Σπειραματοσκλήρυνσης αποδίδει την εικόνα όπου ένα ποσοστό των σπειραμάτων του ασθενούς καταστρέφονται λόγω τμηματικής σκλήρυνσής τους, δηλαδή υπέρμετρης εναπόθεσης συνδετικού ιστού (δημιουργία ουλής) σε ένα τμήμα του σπειράματος. Οικογενής Μικροσκοπική Αιματουρία Η μικροσκοπική αιματουρία μπορεί να έχει πολλές αιτιολογίες, κάποιες φορές σχετικά αθώες, όπως μια ουρολοίμωξη, και κάποιες φορές πιο σοβαρές όπως μια νεοπλασία της ουροδόχου κύστεως. Περίπου 1% του γενικού πληθυσμού αναφέρεται ότι πάσχει από μικροσκοπική αιματουρία, δηλ. εμφάνιση πέραν των 3-5 αιμοσφαιρίων στα ούρα, κατά οπτικό πεδίο. Μια σχετικά συχνή μορφή, κληρονομικής ή οικογενούς αιτιολογίας, είναι αυτή που προκαλείται από μεταλλάξεις σε γονίδια του κολλαγόνου τύπου ΙV, ο οποίος είναι ένας εκ των 28 γνωστών τύπων κολλαγόνου, και που απαντάται αποκλειστικά ως συστατικό των βασικών μεμβρανών, όπου συμμετέχει στη δημιουργία δικτύων συνδετικού ιστού μαζί με μόρια λαμινίνης και άλλων λιγότερο άφθονων αλλά σημαντικών συστατικών (νιδογόνο, περλεκάνη, κ.α.). Η μορφή αυτή αιματουρίας αναφέρεται συχνά στη βιβλιογραφία ως Καλοήθης Μικροσκοπική Αιματουρία. Σε 40% περίπου των περιπτώσεων προκαλείται από μια μετάλλαξη στα γονίδια του κολλαγόνου ΙV (γονίδια α3, α4 ή α5, Εικόνα 3) η οποία όταν βρίσκεται σε ετεροζυγία προκαλεί μια ασθένεια που είναι γνωστή ως Νεφροπάθεια των Λεπτών Βασικών Μεμβρανών επειδή το χαρακτηριστικό εύρημα Εικόνα 3: Γονιδιωματική τοποθέτηση των γονιδίων του κολλαγόνου τύπου IV. Το πρωτομερές μόριο του κολλαγόνο τύπου IV, που εκφράζεται αποκλειστικά στις βασικές μεμβράνες, αποτελείται, όπως όλα τα κολλαγόνα, από τρεις κολλαγονικές αλυσίδες. Υπάρχουν έξι διαφορετικές αλυσίδες κολλαγόνου ΙV οι οποίες συνδυάζονται ανά τρεις για δημιουργία των τριμερών (COL4A1-COL4A6). Κωδικοποιούνται από γονίδια που χαρτογραφούν στα χρωμοσώματα ανά δύο, όπως φαίνεται στο ανωτέρω σχήμα, σε τοποθέτηση Head-to-Head. Τα γονίδια αυτά κωδικοποιούνται σε περίπου 50 εξώνια έκαστο και περιέχουν αρκετές διακοπές της χαρακτηριστικής αλληλουχίας των επαναλαμβανομένων τριπεπτιδίων Gly-X-Y, που ως γνωστό αποτελούν το κύριο γνώρισμα για ορισμό μιας κολλαγονικής αλληλουχίας. Μεταλλάξεις στα γονίδια COL4A3, COL4A4 ή COL4A5, σε ετεροζυγία, ευθύνονται για τη Νεφροπάθεια των Λεπτών Βασικών Μεμβρανών. 9

10 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ είναι η λέπτυνση της βασικής μεμβράνης. Ενώ φυσιολογικά η βασική μεμβράνη έχει πάχος στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο nm, στα άτομα με μια μετάλλαξη σε ένα από τα πιο πάνω γονίδια προκαλείται λέπτυνση, με πάχος λιγότερο των 250 nm (Εικόνα 4). Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, η μικροσκοπική αιματουρία λόγω Νεφροπάθειας Λεπτών Βασικών Μεμβρανών Εικόνα 4: Φωτογραφίες ηλεκτρονικού μικροσκοπίου ίδιας μεγέθυνσης (x15,000), της βασικής μεμβράνης τριχοειδούς αγγείου του σπειράματος από υγιή ενήλικα (πάνω) και από ασθενή με Νεφροπάθεια Λεπτών Βασικών Μεμβρανών ίδιας ηλικίας και φύλου (Frasca et al, 2000, J Nephrol 13:15-19). χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά καλή πρόγνωση και σπάνια οδηγεί σε νεφρική ανεπάρκεια ενώ ακόμη σπανιότερα οδηγεί σε τελικό στάδιο νεφροπάθειας και ανάγκη για αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Μεταλλάξεις σε Γονίδια που ευθύνονται για Νεφροπάθεια Λεπτών Βασικών Μεμβρανών σε Κυπριακές Οικογένειες Πριν από έξι περίπου χρόνια ξεκινήσαμε την κλινική και γενετική διερεύνηση μερικών Κυπριακών οικογενειών, μέλη των οποίων είχαν δείξει Εστιακή Τμηματική Σπειραματοσκλήρυνση (ΕΤΣΣ) σε επανειλημμένες νεφρικές βιοψίες. Συγκεκριμένα, 20 βιοψίες ασθενών ηλικίας 32 έως και 63 ετών (μέση ηλικία 45.5 έτη) που ανήκαν σε 13 οικογένειες διενεργήθηκαν λόγω της παρουσίας ποικίλου βαθμού λευκωματουρίας και νεφρικής ανεπάρκειας, ενώ σε αυτά και σε άλλα μέλη των οικογενειών αυτών υπήρχε διαλείπουσα ή σταθερή μικροσκοπική αιματουρία, η οποία ακολουθούσε αυτοσωματικό επικρατητικό τρόπο κληρονόμησης. Δηλαδή τα παιδιά των ασθενών έχουν 50% πιθανότητα κληρονόμησης της νόσου. Εκείνη την εποχή δεν μας είχε ακόμα κοινοποιηθεί οποιοδήποτε αποτέλεσμα που αφορούσε στην ηλεκτρονική μικροσκοπική ανάλυση των βιοψιών αυτών. Άλλες παθολογίες όπως π.χ. παχυσαρκία, νεφρίτιδα του λύκου, αγγειίτιδες, ασθένειες του συνδετικού ιστού, ιώσεις τύπου HIV και ηπατίτιδας Β και Γ είχαν αποκλειστεί. Εκείνο που προσέλκυσε την προσοχή μας σε αυτές τις οικογένειες ήταν ο σχετικά μεγάλος αριθμός βιοψιών με το ιστολογικό εύρημα της ΕΤΣΣ που εμφανιζόταν να ακολουθεί αυτοσωματική επικρατούσα κληρονόμηση, κάτι που σύμφωνα με τη βιβλιογραφία είναι πολύ σπάνιο ως πρωτοπαθές κληρονομικό νόσημα. Μελετήσαμε 373 ασθενείς και υγιή άτομα από δεκατρείς διαφορετικές οικογένειες οι οποίες σε όσο μπορούμε να διαπιστώσουμε δεν είχαν συγγένεια μεταξύ τους παρόλο που τέτοια συγγένεια και σχέση με κοινό μακρινό πρόγονο δεν μπορεί να αποκλειστεί. Λόγω αυτής της εντυπωσιακής παρουσίας εστιακής τμηματικής σπειραματοσκλήρυνσης σε διάφορα άτομα οικογενειών δημιουργήσαμε την εύλογη υποψία ότι πρόκειται για πρωτοπαθή αυτοσωματική επικρατούσα κληρονόμηση ΕΤΣΣ, όμως λόγω της κληρονόμησης της μικροσκοπικής αιματουρίας με αυτοσωματικό επικρατή τρόπο, δεν αποκλείσαμε και την περίπτωση η ΕΤΣΣ να ήταν δευτερογενούς αιτιολογίας ως αποτέλεσμα άλλης πρωτοπαθούς νόσου. Ξεκινήσαμε λοιπόν μια ερευνητική εργασία για να εντοπίσουμε το υπεύθυνο γονίδιο και την υπεύθυνη ή τις υπεύθυνες μεταλλάξεις στις οικογένειες των ατόμων αυτών. Η λεπτομερής παρουσίαση της μεθοδολογικής προσέγγισης είναι πέραν των στόχων του παρόντος άρθρου, γι αυτό θεωρώ ότι είναι αρκετό να αναφέρω ότι αρχικά ελέγχθηκαν τα γονίδια ACTN4 (άλφα ακτινίνη 4) στο χρωμόσωμα 19q13.1, TRPC6 στο χρωμόσωμα 11q22 και CD2AP στο χρωμόσωμα 6p12.3, μεταλλάξεις στα οποία νομίσαμε ότι θα εξηγούσαν τα κλινικά ευρήματα. Τα αποτελέσματα ήταν αρνητικά. 10

11 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Στη συνέχεια ενεργοποιήσαμε την υποψία ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν να αποτελούν δευτεροπαθή συμπτώματα μεταλλάξεων στα γονίδια COL4A3 και COL4A4 που αποτελούν συστατικά του κολλαγόνου τύπου IV της βασικής μεμβράνης των νεφρικών σπειραμάτων. Ο καθορισμός της αλληλουχίας του DNA των γονιδίων αυτών αποκάλυψε παθογόνες μεταλλάξεις στις 10 από τις 13 οικογένειες. Επτά οικογένειες είχαν την ίδια μετάλλαξη και συγκεκριμένα την G1334E δηλαδή αντικατάσταση της γλυκίνης με γλουταμινικό οξύ στη θέση 1334 της κολλαγονικής αλυσίδας άλφα 3 (COL4A3). Οι τέσσερις από τις επτά οικογένειες κατάγονται από το Καϊμακλί, δύο από την Ξυλοτύμπου και μια από τη Μοσφιλωτή. Άλλες τρεις οικογένειες έδειξαν να έχουν την ίδια επίσης μετάλλαξη που ήταν αντικατάσταση της γλυκίνης με κυστεϊνη στη θέση 871 της κολλαγονικής αλυσίδας COL4A3. Οι τρεις αυτές οικογένειες κατάγονται από τρία γειτονικά χωριά της επαρχίας Κερύνειας και συγκεκριμένα Καλογραία, Άγιο Νικόλαο και Χάρτζια. Σε μια από αυτές τις δέκα οικογένειες, από το Kαϊμακλί, υπήρχε κληρονόμηση αμφοτέρων των πιο πάνω μεταλλάξεων, οπότε υπήρχαν άτομα ετερόζυγα για τη μια ή την άλλη μετάλλαξη και τα οποία παρουσίαζαν απλή μικροσκοπική αιματουρία καθώς και άτομα που κληρονόμησαν και τις δύο μεταλλάξεις και ανέπτυξαν συμπτώματα κλασσικού συνδρόμου Alport στην παρουσία σοβαρής σπειραματοπάθειας τελικού σταδίου καθώς και νευροαισθητήρια κώφωση (Εικόνα 5) Υπό το φως των μοριακών μας ευρημάτων, μεταγενέστερη διερεύνηση των υφισταμένων Εικόνα 5: Μοριακή ανάλυση και τεκμηρίωση των μεταλλάξεων G1334E (αριστερά) και G871C (δεξιά) στο γονίδιο COL4A3, με δύο διαφορετικές μεθόδους. Α. Διάγνωση με χρήση ενδονουκλέασης περιορισμού και ηλεκτροφόρηση. Τα άτομα 1, 3, 4, 5 φέρουν τη μετάλλαξη. Β. Διάγνωση με αλληλούχηση του DNA. Το κόκκινο G είναι εκείνο που αντικαθίσταται λόγω της μετάλλαξης. Τα άτομα 2, 3, 4 φέρουν τη μετάλλαξη. C. Φαίνεται μέρος ενός μεγαλύτερου γενεαλογικού δέντρου με τους σχετικούς γενετικούς απλότυπους (οικογένεια CY4201/1637), στο οποίο δείχνουμε ότι από δύο φορείς γονείς οι οποίοι είχαν μικροσκοπική αιματουρία γεννήθηκαν δύο παιδιά που έφεραν και τις δύο μεταλλάξεις και ανέπτυξαν σοβαρό Σύνδρομο Αlport. 11

12 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 12 βιοψιών και φωτογραφιών ηλεκτρονικού μικροσκοπίου έδειξε ότι όντως μερικοί από τους ασθενείς που ήταν ετερόζυγοι για τις πιο πάνω μεταλλάξεις (δηλ. έφεραν μόνο ένα μεταλλαγμένο αλλήλιο του κολλαγόνου) είχαν και λεπτές σπειραματικές μεμβράνες, γεγονός που δικαιολογούσε τη διάγνωση της Νεφροπάθειας των Λεπτών Βασικών μεμβρανών. Οικογενής Αιματουρία, Εστιακή Τμηματική Σπειραματοσκλήρυνση και Νεφρική Ανεπάρκεια Στη μελέτη αυτή συμμετείχαν μερικές δεκάδες διαγνωσμένοι ασθενείς για 82 από τους οποίους μπορέσαμε να εξασφαλίσουμε λεπτομερή κλινικά στοιχεία. Οι 31 από αυτούς, που αντιπροσωπεύουν το 37.8%, είχαν αναπτύξει ποικίλου βαθμού νεφρική ανεπάρκεια ενώ οι 16 (19.5%) κατέληξαν σε τελικού σταδίου νεφροπάθεια. Αν περιορίσουμε τη στατιστική αξιολόγηση των ευρημάτων μας στα άτομα πέραν των 51 ετών, διαπιστώνουμε ότι ένα πολύ υψηλό ποσοστό, 80%, ανέπτυξαν νεφρική ανεπάρκεια. Επίσης, όπως αναφέρθηκε εξ αρχής, σε όσους από αυτούς είχε γίνει νεφρική βιοψία, φάνηκε εστιακή τμηματική σπειραματοσκλήρυνση, μια εξελικτική κατάσταση η οποία σε μερικές περιπτώσεις συνοδευόταν από κατάργηση των ποδοειδών προσεκβολών των ποδοκυττάρων και συνακόλουθα καταστροφή του λεπτού διαφράγματος, κάτι που εξηγεί τη λευκωματουρία και την προοδευτική εξέλιξη της νεφρικής ανεπάρκειας. Αυτά τα ποσοστά είναι ασυνήθιστα υψηλά και ουδόλως συνάδουν με αυτό που αναφέρεται στη βιβλιογραφία, ότι δηλαδή οι ετερόζυγες μεταλλάξεις στα γονίδια COL4A3 ή COL4A4 ευθύνονται για τη Νόσο των Λεπτών Βασικών Μεμβρανών η οποία συνοδεύεται από οικογενή «Καλοήθη» μικροσκοπική αιματουρία και εξαιρετικά καλή πρόγνωση. Στην περίπτωση των δικών μας ασθενών, είναι προφανές ότι οι μεταλλάξεις που βρήκαμε δεν είχαν καλοήθη έκβαση, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η πρόγνωση ήταν κάκιστη. Πώς μπορούν να εξηγηθούν αυτά τα ευρήματα και να συγκριθούν με τη διεθνή εμπειρία; Μια πιθανή επιστημονική υπόθεση είναι ότι οι μεταλλάξεις που εντοπίσαμε στον Κυπριακό πληθυσμό έχουν μια αρνητική ιδιαιτερότητα και προδιαθέτουν τους ασθενείς μας σε εστιακή τμηματική σπειραματοσκλήρυνση η οποία οδηγεί στη λευκωματουρία και την νεφρική ανεπάρκεια, η οποία σε υψηλό ποσοστό ασθενών εξελίσσεται σε τελικού σταδίου νεφροπάθεια. Βέβαια, οι μεταλλάξεις αυτές, οι οποίες είναι αντικαταστάσεις από άλλο αμινοξύ, του αμινοξέος γλυκίνης, που ως γνωστόν είναι απαραίτητο σε κάθε τρίτη θέση στην κολλαγονική αλληλουχία, δεν διαφέρουν από δεκάδες άλλες μεταλλάξεις που περιγράφηκαν από άλλους ερευνητές, και που δεν οδηγούν σε εστιακή τμηματική σπειραματοσκλήρυνση. Μια πιο πιθανή υπόθεση είναι ότι η έντονη παρουσία της ΕΤΣΣ και το υψηλό ποσοστό των ασθενών με νεφρική ανεπάρκεια δυνατόν να οφείλεται σε συγκληρονόμηση ξεχωριστής σπειραματοπάθειας στην παρουσία της Νεφροπάθειας των Λεπτών Βασικών Μεμβρανών. Είναι πιθανόν, δηλαδή, να υπάρχει σε κάποιο άλλο γονίδιο κάποια μετάλλαξη η οποία από μόνη της δεν οδηγεί σε κάποιο φαινότυπο, όταν όμως βρεθεί στο ίδιο γενετικό υπόστρωμα με μετάλλαξη σε γονίδιο του κολλαγόνου IV της βασικής μεμβράνης, τότε ο συνδυασμός των δύο ευνοεί την ανάπτυξη της ΕΤΣΣ και την προοδευτική εγκατάσταση νεφρικής ανεπάρκειας. Είναι εύλογο, επίσης, να υποθέσουμε ότι το άγνωστο αυτό γονίδιο έχει άμεση σχέση με τη λειτουργία των ποδοκυττάρων, τα οποία επηρεάζονται και επιτρέπουν την απώλεια πρωτεϊνης. Η παραπάνω υπόθεση ενισχύεται και από ένα πιο πρόσφατο εύρημα όπου σε άλλη οικογένεια με την ίδια μετάλλαξη G1334E, επίσης από το Καϊμακλί, δεν υπάρχει ιστορικό νεφρικής ανεπάρκειας, μέχρι και ηλικίας 70 ετών. Ίσως στην οικογένεια αυτή να μην έχει συγκληρονομηθεί ο δεύτερος προδιαθεσικός γενετικός παράγοντας. Μια τρίτη εξήγηση η οποία δεν μπορεί εύκολα να αποκλεισθεί είναι η συμμετοχή του περιβάλλοντος, χωρίς όμως να αποκλείεται ο συνδυασμός γενετικής και περιβαλλοντικής αιτιολογίας. Οι παραπάνω υποθέσεις βρίσκονται υπό διερεύνηση στο εργαστήριό μας. Φαινόμενο Ιδρυτού, Ανισορροπία Σύνδεσης και Χρονολόγηση της Μετάλλαξης G1334E Από αυτή τη δουλειά φάνηκε ότι άτομα από διαφορετικές οικογένειες τα οποία δεν γνωρίζουν

13 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ να έχουν κάποια κοντινή ή μακρινή συγγένεια, έχουν την ίδια μετάλλαξη G1334E ή τη μετάλλαξη G871C. Το εύρημα αυτό μας δημιούργησε την εύλογη υποψία ότι οι οικογένειες αυτές σχετίζονται μέσω ενός κοινού μακρινού προγόνου κατά ένα τρόπο που παραμένει άγνωστος, ενώ δυστυχώς δεν υπάρχουν έγγραφα αρχεία τα οποία να μας βοηθήσουν να εντοπίσουμε αυτή τη σχέση. Αυτό το αποδείξαμε με τη χρήση και ανάλυση μεγάλου αριθμού πολυμορφικών δεικτών εκατέρωθεν του γονιδίου COL4A3 και με την κατασκευή εκτεταμένων γενετικών απλοτύπων. Η ύπαρξη και συντήρηση κοινού εκτεταμένου γενετικού απλοτύπου αποτελεί ένδειξη παρουσίας ανισορροπίας σύνδεσης. Με τη χρήση δεδομένων που αφορούν στη συχνότητα των διαφόρων πολυμορφισμών στο γενικό πληθυσμό και στο συσχετισμό γενετικής απόστασης και πιθανότητας ανασυνδυαμού χρωμοσωμάτων, υπολογίσαμε την τιμή της ανισορροπίας σύνδεσης (Linkage Disequilibrium, δ) μεταξύ της μετάλλαξης G1334E η οποία υπήρχε σε οκτώ οικογένειες, και των εκατέρωθεν δεικτών. Με τη χρήση ειδικής εξίσωσης υπολογίσαμε ότι η μετάλλαξη G1334E στις οικογένειες που μελετήσαμε, έχει ηλικία, δηλ. πρωτοπαρουσιάστηκε περίπου 5-10 γενιές πριν, μεταξύ των ετών μχ. Ο πρώτος ασθενής ίσως ήταν ο άτυχος φορέας της νέας σποραδικής μετάλλαξης G1334E, ή ίσως πρωτοπαρουσιάστηκε στην περιοχή του Καϊμακλιού προερχόμενος από άλλη γεωγραφική τοποθεσία, ως μέτοικος (Εικόνα 6). Συζήτηση και Συμπεράσματα Η σύγχρονη βιβλιογραφία είναι άφθονη σε εργασίες οι οποίες αναφέρονται στην Καλοήθη Μικροσκοπική Αιματουρία, ως μη εξελισσόμενη κατάσταση, η οποία τις περισσότερες φορές δεν χρειάζεται καμμιά άλλη παρέμβαση ενώ από πολλούς αμφισβητείται και η αναγκαιότητα της νεφρικής βιοψίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις η μικροσκοπική αυτή αιματουρία με αυτοσωματική επικρατούσα κληρονόμηση (Οικογενής Αιματουρία, Familial Hematuria), αποδόθηκε στην παρουσία Νεφροπάθειας Λεπτών Βασικών Μεμβρανών του νεφρικού σπειράματος. Η νεφροπάθεια αυτή αντιμετωπίζεται τις πιο πολλές φορές ως καλοήθης κατάσταση με εξαιρετικά καλή πρόγνωση η οποία πολύ σπάνια οδηγεί σε νεφρική ανεπάρκεια ποικίλης σοβαρότητας. Πολύ μικρός αριθμός ερευνητών επέστησαν την προσοχή στο ότι περιστασιακά κάποιοι ασθενείς με Νεφροπάθεια Λεπτών Βασικών Μεμβρανών εξελικτικά αναπτύσσουν νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου και χρήζουν αιμοκάθαρσης ή μεταμόσχευσης νεφρού, λόγω της ταυτόχρονης ανάπτυξης εστιακής τμηματικής σπειραματοκλήρυνσης. Στο 40% των ασθενών με Νεφροπάθεια Λεπτών Βασικών Εικόνα 6: Παρουσίαση μέρους του Γενετικού Χάρτη της Κύπρου με παραδείγματα κληρονομικών ασθενειών που χαρακτηρίζονται από γεωγραφική απομόνωση και το Φαινόμενο του Ιδρυτού. Δείχνονται μεταλλάξεις με υψηλή συχνότητα σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως η G1334E στο Καϊμακλί, και η G871C στα χωριά Χάρτζια, Άγιος Νικόλαος και Καλογραία (επαρχία Κερύνειας). Επίσης, υπάρχει υψηλή συχνότητα της Κυστικής Μυελικής Νόσου τύπου 1 σε χωριά της Πάφου (Τάλα, Κοίλη, Κισσόνεργα) και της μετάλλαξης F508del (γονίδιο CFTR, Κυστική Ίνωση) στην Αθηένου. Μεμβρανών έχουν βρεθεί μεταλλάξεις σε ετεροζυγία σε ένα από τα γονίδια COL4A3/COL4A4 που ως γνωστό αποτελούν θεμελιώδες 13

14 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ συστατικό της σπειραματικής βασικής μεμβράνης. Στην έρευνα που διεξήγαμε στην Κύπρο, δείξαμε ότι σε σύνολο 82 ασθενών μας για τους οποίους είχαμε λεπτομερή κλινικά στοιχεία, ένα ποσοστό 38% ανέπτυξαν νεφρική ανεπάρκεια ποικίλου βαθμού ενώ ποσοστό 19.5% προχώρησαν σε νεφροπάθεια τελικού σταδίου. Το πιο σημαντικό εύρημα σε σχέση με τα ποσοστά αυτά, είναι ότι όλες οι βιοψίες που είχαμε από τέτοιους ασθενείς έδειξαν ξεκάθαρα την παρουσία εστιακής τμηματικής σπειραματοσκλήρυνσης. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι πιθανόν οι μεταλλάξεις που βρήκαμε στα γονίδια COL4A3/ COL4A4 με κάποιο άγνωστο τρόπο ευθύνονται για την συγκληρονομούμενη προδιάθεση για ΕΤΣΣ. Όμως, ίσως πιο πιθανό είναι το ότι στις οικογένειες που μελετήσαμε, εκτός από την κληρονόμηση των μεταλλάξεων που περιγράψαμε, συγκληρονομούνται επίσης μεταλλάξεις σε ένα ή περισσότερα τροποποιητικά γονίδια (modifier genes) οι οποίες προσδίδουν την υψηλή προδιάθεση για ΕΤΣΣ και νεφρική ανεπάρκεια, χωρίς να παραγνωρίζεται και ο ενδεχόμενος ρόλος περιβαλλοντικών παραγόντων. Η συλλογή των ασθενών μας ίσως αποτελεί τη μεγαλύτερη συλλογή ασθενών που φέρουν την ίδια μετάλλαξη, γεγονός που ίσως μας επιτρέψει στο μέλλον να εντοπίσουμε πιθανά τροποποιητικά γονίδια. Στο δικό μας πληθυσμό, δεν δικαιολογείται ο όρος «Καλοήθης» για την Οικογενή Αιματουρία, ενώ η Νεφροπάθεια των Λεπτών Βασικών Μεμβρανών δεν έχει την εξαιρετικά καλή πρόγνωση που αναφέρερεται στη βιβλιογραφία. Επομένως, ειδικά στον Κυπριακό πληθυσμό, ενδείκνυται για κάθε ασθενή που παρουσιάζεται με οικογενή αιματουρία, να γίνεται συχνή και προσεκτική παρακολούθηση ώστε να εντοπισθεί έγκαιρα τυχόν εξελικτική πορεία της νόσου. Τέλος, είναι πολύ σημαντικό το εύρημα πολλών οικογενειών με την ίδια μετάλλαξη, τεκμηριώνοντας την ύπαρξη ανισορροπίας σύνδεσης και του φαινομένου του Ιδρυτού ο οποίος έφερε τη μετάλλαξη G1334E πριν από χρόνια. Ο γεωγραφικός περιορισμός των μεταλλάξεων αυτών πιθανότατα εξηγείται από το γεγονός ότι παλιότερα οι μετακινήσεις των Κυπρίων ήταν πιο περιορισμένες ενώ οι γάμοι γίνονταν κατά προτίμηση μεταξύ ατόμων του ιδίου ή γειτονικού χωριού ή κοινότητας, τιμώντας το Κυπριακό ρητό: «Παπούτσιν που τον τόπον σου τζιας εν κομμαδκιασμένον». Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, οι ελεύθερες μετακινήσεις και οι πιο τυχαιοποιημένοι γάμοι αναμένεται ότι θα οδηγήσουν στην εξάπλωση των μεταλλάξεων αυτών σε όλο το νησί. Ειδικά για τη γεωγραφική περιοχή της Κερύνειας όπου βρέθηκε η μετάλλαξη G871C, το εύρημα είναι ιστορικής σημασίας εφόσον ο πληθυσμός αυτός, μαζί με όλο τον υπόλοιπο πληθυσμό της κατεχόμενης Κύπρου, μετακινήθηκε νοτιότερα μετά την Τουρκική εισβολή του Ιουλίου 1974, στις περιοχές που ελέγχονται από το κράτος. Η ταυτοποίηση τέτοιων μεταλλάξεων που ευθύνονται για μεγάλο αριθμό ασθενών αποτελεί μεγάλο πλεονέκτημα σε περιπτώσεις διερεύνησης ασθενών με μικροσκοπική αιματουρία, ενώ επιτρέπει την εκπόνηση ευρείας κλίμακας επιδημιολογικών ερευνών. Η εύκολη μοριακή διάγνωση αποτρέπει την επεμβατική βιοψία ή άλλες ακριβές και επώδυνες εξετάσεις, ενώ η διαπίστωση αρνητικού αποτελέσματος σε οικογένεια με γνωστή μετάλλαξη, συνοδεύεται από ανακούφιση και αποτροπή συχνών και αχρείαστων επισκέψεων στο νεφρολόγο. Αναγνωρίσεις, Ευχαριστίες Κύριος χρηματοδότης είναι το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας (ερευνητικό πρόγραμμα ΕΝΙΣΧ/0505/02). Μερική χρηματοδότηση υπήρξε από το Υπουργείο Υγείας της Κύπρου, τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Φίλων Νεφροπαθών, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και από τον επιχειρηματία Ευστάθιο Κωνσταντινίδη. Η μοριακή και γενετική διερεύνηση αποτέλεσε μέρος της διδακτορικής διατριβής του Κ. Βοσκαρίδη στο Τμήμα Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου. Η κλινική δουλειά έγινε κυρίως στα Νεφρολογικά Τμήματα των Γενικών Νοσοκομείων Λευκωσίας και Λάρνακας υπό την επίβλεψη των συνεργατών μου Δρα Α. Πιερίδη και Δρα Χ. Πατσιά, αντίστοιχα. 14

15 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Επιπρόσθετη χρήσιμη βιβλιογραφία Deltas C. Inherited Diseases and Cyprus Reality. A Historico-Genetic Approach. In Annals of the Cyprus Research Center (Epetirida), 2004: Vol. 30: pp (Greek). A publication of the Cyprus Ministry of Education and Culture. Kashtan CE (2005) Familial hematurias: what we know and what we don t. Pediatr Nephrol 20: Rana K, Wang YY, Buzza M, Tonna S, Zhang KW, Lin T, Sin L, Padavarat S, Savige J (2005) The genetics of thin basement membrane nephropathy. Semin Nephrol 25: Savige J, Rana K, Tonna S, Buzza M, Dagher H, Wang YY (2003) Thin basement membrane nephropathy. Kidney Int 64: Torra R, Tazon-Vega B, Ars E, Ballarin J (2004) Collagen type IV (alpha3-alpha4) nephropathy: from isolated haematuria to renal failure. Nephrol Dial Transplant 19: Tryggvason K and Patrakka J (2006) Thin basement membrane nephropathy. J Am Soc Nephrol 17: Tryggvason K, Patrakka J, Wartiovaara J (2006) Hereditary Proteinuria Syndromes and Mechanisms of Proteinuria. N Engl J Med 354: Voskarides K, Damianou L, Neocleous V, Zouvani I, Christodoulidou S, Hadjiconstantinou V, Ioannou K, Athanasiou Y, Patsias C, Alexopoulos E, Kyriacou K, Deltas C (2007) COL4A3/COL4A4 mutations producing focal segmental glomerulosclerosis and renal failure in thin basement membrane nephropathy. J Am Soc Nephrol 18:

16 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Πρωτότυποι Αντικαρκινικοί Παράγοντες Πολυφαινολών και Σεληνίου με Βελτιωμένη Βιοδιαθεσιμότητα Ανδρειανή Δ. Οδυσσέως, M.D/PhD, Αντιπρόεδρος Τομέα Ανάπτυξης Φαρμάκων, Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Βιοτεχνολογίας, Διευθύντρια Βιοϊατρικής Έρευνας, EPOS-Iasis, R&D 16 [Προσαρμοσμένο από την δημοσίευση της ομάδας Ανόργανης και Βιο-ανόργανης Χημείας του Πανεπιστημίου Κύπρου: Vraka PS, Drouza C, Rikkou MP, Odysseos AD and Keramidas AD. Synthesis and study of the cancer cell growth inhibitory properties of α-, γ- tocophryl and γ tocotrienyl 2-phenylselenyl succinates. Bioorganic and Medicinal Chemistry 14 (2006) ] Περίληψη Η σύνθεση και διάθεση βελτιωμένων διατροφικών παραγόντων με ενισχυμένες αντινεοπλασματικές ιδιότητες αναμένεται να αναδειχθεί μια από τις πλέον οικονομικά συμφέρουσες προσεγγίσεις για την μείωση της θνησιμότητας του καρκίνου και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Στο πρόγραμμα αυτό έχει επιτευχθεί η παρασκευή πρωτότυπων μεικτών ενώσεων του σεληνίου σε χαμηλή οξειδωτική κατάσταση με α-και γ-τοκοφερόλη και γ-τοκοτριενόλη. Στο πλαίσιο αυτής της εργασίας έχουν συντεθεί τρία πρωτότυπα σύμπλοκα σεληνίου με α, γ-τοκοφερόλη και γ-τοκοτριενόλη, συγκεκριμένα: α- τοκοφερυλ- 2-φαινυλσελανυλ-ηλεκτρικός εστέρας (pssa-αtoc), γ-τοκοφερυλ-2-φαινυλσελανυλ-ηλεκτικός εστέρας (pssa-γ-toc) και γ-τοκοτριενυλ-2- φαινυλσελανυλ-ηλεκτρικός εστέρας (pssa-γtot). Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δημοσιευμένα δεδομένα, το pssa-α-toc είναι η πρώτη ένωση ηλεκτρικού εστέρα της τοκοφερόλης που περιέχει σελήνιο ενώ η pssa-γ-toc και pssa-γ-tot οι πρώτες αντίστοιχες ενώσεις γ-τοκοφερόλης και γ-τοκοτριενόλης Οι τοκοτριενόλες έχουν απομονωθεί από εκχύλισμα ρυζιού με απόσταξη υψηλού κενού και έχουν καθαρισθεί με χρωματογραφία κολώνας. Με τις ενώσεις αυτές έχει περιοριστεί η αντιοξειδωτική δράση της τοκοφερόλης και τοκοτριενόλης ενώ έχει ενισχυθεί η προ-αποπτωτική τους ιδιότητα, δηλαδή την ικανότητά τους να επάγουν φυσιολογικό κυτταρικό θάνατο. Επίσης η ένωση μέσω ομοιοπολικών δεσμών του σεληνίου με τοκοφερόλη και τοκοτριενόλη έχει περιορίσει τη δράση του σεληνίου στην περιοχή δράσης τους και έτσι έχει μειωθεί η τοξικότητα του σεληνίου. Η σταθερότητα των ενώσεων στα βιολογικά υγρά έχει ελεχθεί φασματοσκοπικά. Μελέτες κυτταρικού πολλαπλασιασμού και ανάπτυξης σε κυτταρικές σειρές μη ορμονοεξαρτώμενου καρκίνου του προστάτη που έχουν εκτεθεί σε pssa-α-toc, pssa-γ-toc και pssa-γ-tot έχουν αποκαλύψει στατιστικώς σημαντικές διαφορές στις μέσες συγκεντρώσεις αναστολής κυτταρικού πολλαπλασιασμού [IC 50 ] σε σχέση με ηλεκτρική α-τοκοφερόλη, ηλεκτρική γ-τοκοφερόλη και ηλεκτρική-γ-τοκοτριενόλη αντίστοιχα. Ειδκότερα, η προ-αποπτωτική δραστικότητα των νέων ενώσεων έχει προσδιοριστεί με βάση τις συγκεντρώσεις [IC 50 ] που (α) καθηλώνουν τον κυτταρικό κύκλο σε φάση sub-g1 και (β) προάγουν απόπτωση σε in vitro συστήματα μεταστατικών καρκίνων του προστάτη και του εντέρου. Μορφολογικά χαρακτηριστικά αποπτωτικού κυτταρικού θανάτου παρατηρήθηκαν σε κύτταρα που επωάσθηκαν με εστέρες sa- και pssa- της α-τοκοφερόλης, γ-τοκοφερόλης και γ-τοκοτριενόλης. Νεοπλασματικά κύτταρα του προστάτη αποδείχθηκαν ανθεκτικά στο pssa προτείνοντας ότι η αυξημένη προ-αποπτωτική ικανότητα δεν αποδίδεται εξ ολοκλήρου στο σελήνιο αλλά μάλλον στις δομικές αλλαγές που επέρχονται στη λειτουργική περιοχή και την περιοχή σηματοδότησης των εστέρων pssa- της βιταμίνης Ε. Πειράματα in vivo και βιοκινητικές μελέτες με ενώσεις ιχνηθετημένες με δευτέριο θα εκπονηθούν στο άμεσα επόμενο στάδιο σε επίμυες

17 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ που αναπτύσσουν ορθοτοπικά νεοπλάσματα του προστάτη. Η αντινεοπλασματική δράση των νέων ενώσεων θα προσδιοριστεί από την δόση [ED 50 ] που προάγει (α) μείωση του αριθμού των νεοπλασμάτων και (β) απόπτωση στα νεοπλασματικά κύτταρα, κατά 50%. Η έρευνα αυτή έχει πετύχει να συνενώσει έναν ισχυρά αλληλοσυμπληρούμενο πυρήνα από Συνθετικούς Χημικούς, Βιοχημικούς της Διατροφής, Μοριακούς Βιολόγους, Ογκολόγους και μιαν εταιρεία με έντονο ενδιαφέρον για μορφοποίηση και εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων (Yasoo Health Inc), παρέχοντας τα εχέγγυα να απαντήσει στις προκλήσεις της βιοιατρικής έρενας (α) βελτιώνοντας τις γνώσεις μας για τον ειδκό ρόλο των διατροφικών παραγόντων στην πρόληψη ασθενειών με υψηλή θνησιμότητα και φτωχή ποιότητα ζωής και (β) αναπτύσσοντας νέα προϊόντα για πρόληψη των ιδίων παθήσεων με βάση ουσίες της διατροφής. Εισαγωγή μεταξύ των τοκοτριενολών. Έτσι, ενώ η τυπική δυτική δίαιτα περιέχει μεγαλύτερη ποσότητα γ- από α-τοκοφερόλη, το πλάσμα και οι ιστοί περιέχουν 2-3 φορές μεγαλύτερη ποσότητα α-τοκοφερόλης, γεγονός που αποδίδεται στον βιολογικό διαχωρισμό που επιτελείται στο ήπαρ, (Bieri JG, 1973) όπως απεικονίζεται στο Σχήμα 2. Σχήμα 2. Απορρόφηση και μεταφορά τοκοφερολών όπως προτείνεται στην αναφορά (Bieri JG, 1973). Η βιταμίνη Ε είναι η πιο ισχυρή λιποδιαλυτή αντιοξειδωτική ουσία στο ανθρώπινο πλάσμα (Burton GW, 1982). Οκτώ σύμπλοκα με ιδιότητες βιταμίνης Ε έχουν περιγραφεί, 4 τοκοφερόλες (α, β, γ και δ) και 4 τοκοτριενόλες (α, β, γ και δ). Οι τοκοφερόλες αποτελούνται από μια χρωμανόλη και μια κορεσμένη αλειφατική αλυσίδα και διαφέρουν μόνο ως προς την θέση και τον αριθμό των μεθυλομάδων στον δακτύλιο (Σχήμα. 1). Αντίστοιχα, οι τοκοτριενόλες έχουν πανομοιότυπους δακτυλίους με τις τοκοφερόλες αλλά η πλευρική τους αλυσίδα είναι ακόρεστη με διπλούς δεσμούς στις θέσεις 3,7 κα 11. Η βιταμίνη Ε απορροφάται διά της ιδίας οδού όπως όλα τα άλλα μη πολικά λίπη (Kayden HJ, 1993). Η πρόσληψη από τους διάφορους ιστούς διαφέρει τόσο μεταξύ των τοκοφερολών όσο και Σχήμα 1. Δομή α) τοκοφερολών β) τοκοτριενολών, R = -Η, -CH 3 Άλλες αντιοξειδωτικές ενώσεις όπως το σελήνιο ενισχύουν την αντιοξειδωτική δράση της τοκοφερόλης η οποία αναπαράγεται άμεσα με ταυτόχρονη οξείδωση τους. Πέραν από την αντιοξειδωτική της ικανότητα, η αντινεοπλασματική δράση της βιταμίνης Ε οφείλεται στην εμπλοκή της στην ενδοκυττάρια μεταβίβαση πληροφοριών (Yu W, 1998; Turley JΜ, 1997), στην ενίσχυση του ανοσολογικού μηχανισμού (Wu D, 1998) και στην αντιπροσταγλανδινική της δράση (Laight DW, 1999 ). Πολλαπλές κλινικές και επιδημιολογικές μελέτες συνδέουν ισχυρά την μείωση της θνησιμότητας από τους καρκίνους του προστάτη και του εντέρου με την βιταμίνη Ε και το σελήνιο (Albanes D, 1998; Prasad, KN, 1992; Taylor PR, 1998; Stone WL, 1997) ενώ ενδεικτικά αναμένεται να είναι και τα αποτελέσματα για τον καρκίνο του μαστού από την μελέτη Women s Health Study. Τα αμφίβολα αποτελέσματα για τον ρόλο της βιταμίνης Ε στον καρκίνο του πνεύμονα (ATBC Study Group, 1994) εξηγούνται σημαντικά από τις νέες μας γνώσεις για τον διαφορετικό βιολογικό ρόλο κάθε τοκοφερόλης ή τοκοτριενό- 17

18 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 18 λης. Πρόσφατες μελέτες με τοκοτριενόλες σε κύτταρα καρκίνου του μαστού, μελανώματος και λευχαιμίας έχουν δόσει πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Η α-τοκοφερόλη παραμένει ο καλύτερος εξουδετερωτής ριζών περοξειδίου (Esterbauer H, 1994) και ελευθέρου οξυγόνου (Kaiser S, 1990) ενώ αντιδρώντας με ΝΟ 2 σχηματίζει ένα παράγοντα νιτροσυλιώσεως προάγοντας απαμίνωση του DNA. Αντίθετα, η γ-τοκοφερόλη αντιδρά με το ΝΟ 2 και το εξουδετερώνει (Cooney RV, 1995). Η μοναδική αυτή ιδιότητα της γ-τοκοφερόλης και γ-τοκοτριενόλης φαίνεται να παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην αναστολή καρκινογένεση και ιδιαίτερα σε καρκίνους που αναπτύσσονται σε έδαφος χρόνιας φλεγμονής (Pignatelli B, 1998) και σε ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους (Yoshie Y, 1998). Το Σελήνιο και η Βιταμίνη Ε έχουν προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον μετά την απόφαση του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των Η.Π.Α να στηρίξουν τη μελέτη χημειοπρόληψης Σεληνίου και Βιταμίνης Ε (SELECT) για την πρόληψη του καρκίνου του προστάτη (Brawley, 2000). Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η ανακοίνωση της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας το 1995 ότι η επίπτωση και θνησιμότητα του καρκίνου μειώθηκαν κατά 0.7% την πενταετία μεταξύ , ανατρέποντας την αυξητική τάση που είχε παρατηρηθεί την τελευταία εικοσαετία ( : A Report Card for the United States). Η μείωση αυτή αποδίδεται βασικά σε παραμέτρους της διατροφής με την βιταμίνη Ε και το σελήνιο να παραμένουν οι πρώτες ουσίες με ιδιαίτερα ενθαρρυντικές ενδείξεις Τα συστατικά της βιταμίνης Ε αποτελούνται από τρεις κύριες υπομονάδες χαρακτηρισμένες σαν (α) λειτουργική περιοχή (functional domain) που περιέχει την υδροξυλομάδα, (β) περιοχή σηματοδότησης (signaling domain) που αποτελείται από τον αρωματικό δακτύλιο της χρωμανόλης και ενεργοποιείται με εστεροποίηση του φαινολικού οξυγόνου από καρβοξυλικά οξέα (Kogure, 2004 ; Weber, 2003) και (γ) υδρόφοβη αλειφατική αλυσίδα που είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά των μορίων στις λιποπρωτεΐνες και τις λιπιδικές μεμβράνες (Pussinen, 2000). Επιπρόσθετα η δομή της αλειφατικής αλύσου ενδέχεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις αποπτωτικές ικανότητες των ισομερών της βιταμίνης Ε, τροποποιώντας τη διεισδυτικότητα στις μεμβράνες και τη λιποδιαλυτότητα ( Neuzil, 2002). Παράγωγα της βιταμίνης Ε, όπως είναι η ηλεκτρική-α-τοκοφερόλη στα οποία η αντιοξειδωτική δραστικότητα έχει δραστικά μειωθεί λόγω της εστεροποίησης του φαινολικού οξυγόνου με δικαρβοξυλικό οξύ, έχουν κυτταροστατικές ιδιότητες σε μια πλειάδα κακοήθων κυτταρκών σειρών καταστέλλοντας τη σύνθεση του DNA και προκαλώντας απόπτωση πιο αποτελεσματικά από την α-τοκοφερόλη (Weber, 2002 ; Rose, 2001 ; Neuzil, 1999 ; Israel, 2000 ; Israel, 2002 ; Kogure, 2004 ; Ottino, 1997 ; Birringer, 2003). Μελέτες που συσχετίζουν τη δομή με τη δραστικότητα έχουν αποκαλύψει τον καθοριστικό ρόλο της ηλεκτρικής ομάδας στην προώθηση των προ-αποπτωτικών διελκυστίνδων μοριακών μηχανισμών μέσω συνεργιστικών μεταγωγικών οδών (Neuzil, 2001). Αυξανόμενο ενδιαφέρον έχει παρατηρηθεί για τη σύνθεση οργανικών συμπλόκων του σεληνίου σε σχέση με την ενζυμολογία και τη βιοανόργανή τους χημεία επειδή τα σύμπλοκα αυτά είναι πολύ λιγότερο τοξικά σε σχέση με τις ανόργανες ενώσεις του σεληνίου. Πολλά από αυτά τα οργανικά σύμπλοκα, συμπεριλαμβανομένης της σεληνομεθειονίνης και των αρωματικών μορίων σεληνίου έχει παρατηρηθεί να αναστέλλουν την ογκογένεση σε μια ποικιλία από ζωϊκά μοντέλα (El-Bayoumy, 2001 ; Alaejos, 2000 ; Ip, 1998 ; Ip, 1985 ) και να αναστέλλουν την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων in vitro (Redman, 1998). Μοριακοί μηχανισμοί κυτταρικού θανάτου έχουν συσχετιστεί με τα δομικά χαρακτηριστικά των οργανικών ενώσεων ου σεληνίου (Jiang, 2002). Μαζί με την α-τοκοφερόλη το σελήνιο έχει προταθεί να παρουσιάζει συνεργική δράση η οποία εκφράζεται ως χημειοπροστατευτική δράση κατά του καρκίνου, όπως καταφαίνεται σε πολλαπλές επιδημιολογικές παρατηρήσεις ( Salonen, 1985 ;Willet, 1983 ; Shamberger, 1976 ). Έχει καταδειχθεί ότι το αντίκτυπο της ένδειας σεληνίου στον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου είναι πιο εμφανές σε άτομα με χαμηλές συγκε-

19 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ντρώσεις α-τοκοφερόλης στο πλάσμα. (Helzlsouer, 2000). Επιπρόσθετα, η γ-τοκοφερόλη φαίνεται να είναι απαραίτητη προκειμένου να εκδηλωθεί η συνέργεια μεταξύ α-τοκοφερόλης και σεληνίου. Πέραν τούτου, έχει αποδειχθεί ότι το μεθυλσεληνικό οξύ και η ηλεκτρική-ατοκοφερόλη εμφανίζουν συνεργιστική δράση κατά την επαγωγή απόπτωσης σε καρκινικά κύτταρα του προστάτη (Zu, 2003). Προκειμένου να αποκτηθούν περισσότερες γνώσεις για τη συνέργεια μεταξύ σεληνίου και βιταμίνης Ε και να ενισχυθούν οι προ-αποπτωτικές ιδιότητες της βιταμίνης Ε έχουμε αναπτύξει ένα νέο στρατηγικό σχεδιασμό εισάγοντας μόρια οργανικού σεληνίου και ηλεκτρικές ομάδες στη λειτουργική περιοχή των συμπλόκων της βιταμίνης Ε, στοχεύοντας στην α) τροποποίηση της αντιοξειδωτικής και αντινεοπλασματικής δράσης της βιταμίνης Ε, β) μείωση της τοξικότητας του σεληνίου με επιβράδυνση της απελευθέρωσης του από την φαρμακευτική ουσία στα βιολογικά συστήματα, γ) αύξηση των επίπεδων της γ-τοκοφερόλης παρακάμπτοντας τον βιολογικό διαχωρισμό που συντελείται στο ήπαρ, και δ) μείωση της λιποδιαλυτότητας και αύξηση της απορροφητικότητας της βιταμίνης Ε, για θεραπευτική αντιμετώπιση ανεπάρκειας βιταμίνης Ε σε σύνδρομα δυσαπορρόφησης και ανεπάρκειας υποδοχέων της α-τοκοφερόλης. Αποτελέσματα και Συζήτηση Συνθετική προσέγγιση Η σύνθεση έχει στοχεύσει σε σελήνο-παράγωγα του ηλεκτρικού οξέος με τοκοφερόλες, τοκοτριενόλες. Οι ενώσεις του ηλεκτρικού οξέος με σελήνιο έχουν παρασκευαστεί με αντίδραση των α-αλογονοενώσεων του ηλεκτρικού οξέος με αλκυλοδισεληνίδια ή με NaSeCN (Σχήμα Σχήμα 3. α) Σύνθεση σεληνο-ηλεκτρικού οξέος, β) προσθήκη του σεληνο-ηλεκτρικού οξέος στην α-τοκοφερόλη/τοκοτριενόλη (pssa-αtoc, pssa-γ-toc, pssa-γ-toc) 3α). Τα μόρια αυτά έχουν αντιδράσει με τοκοφερόλες, τοκοτριενόλες για τον σχηματισμό εστερικού δεσμού με ένα από τα καρβοξυλικά οξέα του ηλεκτρικού οξέος ( Σχήμα 3β). Η σταθερότητα των ενώσεων αυτών σε βιολογικά υγρά και σε συνθήκες παρόμοιες αυτές των βιολογικών πειραμάτων έχει ελεγχτεί φασματοσκοπικά (φασματοσκοπία NMR). Επίσης έχει εξεταστεί και η οξειδοαναγωγική ικανότητα των ενώσεων αυτών α) ηλεκτροχημικά (θερμοδυναμική μελέτη) και β) με μελέτη της ταχύτητας και μηχανισμού των αντιδράσεων των σεληνοενώσεων με δραστικά είδη οξυγόνου (κινητική μελέτη). Ικανότητα αναστολής ελευθέρων ριζών. Οι νέες ενώσεις εκτιμήθηκαν για την ικανότητα τους να εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου μέσω της ικανότητας τους να αντιδρούν με την ρίζα DPPH (2,2-διφαίνυλο- 1-πικρυλυδραζόλιο) (Valgimigli, 1995; Espin, 2000). Οι ελέυθερες τοκοφερόλες και τοκοτριενόλες υπήρξαν πολύ πιο αποτελεσματικοί αδρανοποιητές ελευθέρων ριζών από τις εστεροποιημένες μορφές τους. Η προσθήκη ομάδας φαινυλσεληνίου στους ηλεκτρικούς εστέρες της βιταμίνης Ε δεν αύξησε την αντιοξειδωτική τους ικανότητα ενώ οι ενώσεις pssa και pssa-me ήταν ανενεργές (Πίνακας 1). Το συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι η μικρή δραστικότητα της εστεροποιημένης α- και γ-τοκοφερόλης και γ-τοκοτριενόλης αποδίδεται στο χρωμανωλικό δακτύλιο. Κυτταροστατικές και αποπτωτικές ικανότητες σε καρκινικά κύτταρα. Οι νέες ενώσεις που συνθέσαμε υποβλήθηκαν σε έλεγχο κυτταρικής βιωσιμότητας (χρήση χρώσεως κρυσταλλικού του ιώδους) σε κυτταρικές σειρές μη-ορμονοεξαρτώμενου (DU-145, PC-3) και ορμονοεξαρτώμενου (LNCaP) καρκίνου του προστάτη καθώς και σε κυτταρικές σειρές του καρκίνου του εντέρου διαφορετικού βαθμού κακοήθειας ( HT-29; CaCo-2; LoVo). Τα κυτταροστατικά αποτελέσματα όπως δεικνύονται από τις τιμές IC 50 και οι συσχετίσεις δομής- 19

20 EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 20 Πίνακας 1. Η σταθερές δευτέρας τάξεως (k 2 ), της αντίδρασης του of DPPH (20 µμ) με αναστολείς ελευθέρων ριζών ( µμ), μέσα σε μεθανόλη στους 25 C. Οι σταθερές αποκλίσεις φαίνονται εντός των παρενθέσεων. a Υπολογισμένο από την κλίση της γραφικής παράστασης της σταθεράς ψευδοπρώτης τάξεως kobsd έναντι της συγκεντρώσεως του αντιοξειδωτικού. Οι συγκεντρώσεις υπολογίστηκαν από την απορρόφηση στα 515 nm. δραστικότητας απεικονίζονται στα Σχήματα 4,5 Μορφολογικά χαρακτηριστικά του αποπτωτικού κυτταρικού θανάτου ( πυκνωτική χρωματίνη, αποπτωτικοί δακτύλιοι και σωμάτια, συρρικνωμένη μεμβράνη) αποκαλύφθηκαν με χρώση των πυρήνων με DAPI (4,6-Diamidine- 2 -phenylindole dihydrochloride ) (Σχήμα 6). Τα χαρακτηριστικά αυτά ήταν εμφανή σε μονοεστέρες ηλεκτρικού οξέως ( sa-) και pssa-, ενώ ομογενώς κεχρωσμένοι πυρήνες αποκαλύφθησαν σε κύτταρα που είχαν επωαστεί με ελεύθερες τοκοφερόλες και τοκοτριενόλη. Προηγούμενες μελέτες είχαν ήδη καταδείξει ότι ο ηλεκτρικός μονοεστέρας της α-τοκοφερολης επάγει απόπτωση σε μια πλειάδα από κυτταρικές σειρές μέσω ενεργοποίησης του ενζύμου caspase-3 το οποίο είναι παθογνωμωνικό για απόπτωση και όχι νέκρωση. (Zu, 2005 ;Yamamoto, 2000 ;Neuzil, 1999). Ενώ οι δομικές τροποποιήσεις λόγω της φαινυλσελυνυλ- ομάδας στη λειτουργική περιοχή των μονοεστέρων δεν επηρεάζει σημαντικά την αντιοξειδωτική τους ικανότητα, οι μονοεστέρες pssa- έχουν σημαντικώς μεγαλύτερη αποπτωτική ικανότητα, η οποία αποδίδεται μερικώς στην αδρανοποίηση της ικανότητας αυτών των εστέρων να εξουδετερώνουν ελεύθερες ρίζες οξυγόνου. Το γεγονός ότι τα καρκινικά κύτταρα του προστάτη και εντέρου υπήρξαν ανθεκτικά στο pssa, υποδηλώνει ότι η αυξημένη προ-αποπτωτική δραστικότητα δεν αποδίδεται στο σελήνιο αλλά στις δομικές αλλαγές που επέρχονται στο λειτουργικό τμήμα λόγω της προσθήκης του επιπρόσθετου βενζολικού δακτυλίου. Οι αλλαγές αυτές προσδίδουν επιπρόσθετη λιποφιλικότητα σε αυτούς τους εστέρες. Αν και η υδρόφοβη αλειφατική άλυσος δεν φαίνεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην επαγωγή απόπτωσης, εντούτοις είναι ένα απαραίτητο δομικό στοιχείο προκειμένου τα παράγωγα της βιταμίνης Ε να αποκτήσουν την δραστικότητα εντός της περιοχής σηματοδότησης. Η παρατήρηση αυτή ενισχύεται περισσότερο από τις μικρές διαφορές που παρατηρούνται στη δραστικότητα μεταξύ των εστέρων γ-τοκοφερόλης και γ-τοκοτριενόλης. (Σχήμα 7) Στη μελέτη αυτή τα παράγωγα των γ-μελών της ομάδας της βιταμίνης Ε εκδήλωσαν υψηλότερη αποπτωγενή δραστικότητα από τα α- ανάλογά τους. Επιπρόσθετα, στοιχεία πρώιμης απόπτωσης όπως είναι η συμπυκνωμένη χρωματίνη παρατηρήθηκαν σε κύτταρα που επωάσθηκαν με ελεύθερη γ-τοκοφερόλη. Αυτό επαληθεύεται από την στατιστική ανάλυση των δεδομένων από την οποία προκύπτουν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των γ-αναλόγων και των άλλων συμπλόκων. Τα αποτελέσματα αυτά συνάδουν με προηγούμενες παρατηρήσεις όπου η γ-τοκοφερόλη υπήρξε το μοναδικό μέλος της οικογένειας των τοκοφερολών με αποπτωγενή ικανότητα ειδική για συγκεκριμένες κυτταρικές σειρές, αποδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της δομής του χρωμανολικού δακτυλίου στη ρύθμιση αποπτωτικών μεταγωγικών οδών. Η εισαγωγή του αρωματικού σεληνίου στις εστεροποιημένες τοκοφερόλες και τοκοτριενόλες έχει περαιτέρω ενισχύσει την αποπτωγένειά τους. Το αποτέλεσμα αυτό υπήρξε ειδικό για συγκεκριμένες κυτταρικές σειρές. Ηλεκτρικοί μονοεστέρες είχαν χαμηλότερη IC 50 και ενισχυμένες τιμές πρωτεολυτικής δραστικότητας του

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. )

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) Μόσχος Γ. Πολυσίου, Χημικός, Καθηγητής Χημείας, Εργαστήριο Γενικής Χημείας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το ουροποιητικό σύστημα (εικ.6.2), αποτελείται από τους νεφρούς, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα. Στους νεφρούς μικρά μόρια απομακρύνονται από το αίμα. Πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Σ. Κυρτόπουλος Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών & Βιοτεχνολογίας Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Συμβολή περιβαλλοντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΘΕΜΑ Α Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελίδα 120 σχολικού βιβλίου : «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς.» Β2. Σελίδα 136 σχολικού βιβλίου : «Το 1997

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 11 η Ετήσια Σύσκεψη Επιθεωρητών REACH, CLP 2015 Εθνική Συνάντηση Εργασίας του PROTEAS Αθήνα, 27-2929 Απριλίου 2015 Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ

1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ 1) ΟΞΕΙΑ ΜΕΤΑΛΟΙΜΩΔΗΣ 2) αντι-gbm 3) ΑΝΟΣΟΠΕΝΙΚΗ ΜΗΝΟΕΙΔΙΚΗ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΟΝΕΦΡΙΤΙΔΑ Φωτεινή Kαρασαββίδου Επιμελήτρια Β Παθολογοανατόμος Γ.Π.Π.Ν. Θεσσαλίας Oξεία μεταλοιμώδης σπειραματονεφρίτιδα Oξεία μεταλοιμώδης

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ Kidney Health Australia σελίδα 1/6 ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ Η ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ; Μέσα σε κάθε νεφρό υπάρχουν περίπου ένα εκατομμύριο μικροσκοπικές μονάδες που ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 25 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας

Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας Δεδομένα για την in vitro χημειοπροστατευτική δράση και την in vivo απορρόφηση των συστατικών της Κορινθιακής σταφίδας ΑΘΗΝΑ, 2014 Αριστέα Γκιοξάρη Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, Ph.D., M.Sc. Χημειοπροστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Νεφρολογικό. Συµπόσιο. Κεντρικής Ελλάδος. Α Ανακοίνωση. Λάρισα. 11-13 εκεµβρίου Larissa Imperial. Ακαδηµία Νεφρολογίας

Νεφρολογικό. Συµπόσιο. Κεντρικής Ελλάδος. Α Ανακοίνωση. Λάρισα. 11-13 εκεµβρίου Larissa Imperial. Ακαδηµία Νεφρολογίας Νεφρολογικό Συµπόσιο 2015 11-13 εκεµβρίου Larissa Imperial Λάρισα Ακαδηµία Νεφρολογίας ιοργάνωση Aκαδηµία Νεφρολογίας Υπό την αιγίδα Τµήµατος Ιατρικής Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Α Ανακοίνωση Χαιρετισμός Αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis imperfecta Μενδελικό Νόσημα Συχνότητα στον πληθυσμό: 1:20.000 80-95% αυτοσωμικό επικρατές 10-15% αυτοσωμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική Συνάντηση Τμήματος Ουρογεννητικής Ογκολογίας της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας

4 η Επιστημονική Συνάντηση Τμήματος Ουρογεννητικής Ογκολογίας της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας 4 η Επιστημονική Συνάντηση Τμήματος Ουρογεννητικής Ογκολογίας της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας «Εξελίξεις στην Ουρογεννητική Ογκολογία» Ναύπλιο 10-13/06/2011 Kandia s Castle Hotel Resort and Thalasso,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER Σπύρος Ευθυµιόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Βιολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ο εγκέφαλος Ο εγκέφαλος µας επιτρέπει να αντιλαµβανόµαστε το περιβάλλον και τον εαυτό µας (Εικόνα 1). Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ToxPlus. Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης. Επιδοτούμενη από το ΕΣΠΑ (2007 2013)

ToxPlus. Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης. Επιδοτούμενη από το ΕΣΠΑ (2007 2013) KENTΡΟ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α.Ε. Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Κρήτης Step C, N. Πλαστήρα 100, Βασιλικά Βουτών, Τ.Κ. 700 13 Ηράκλειο, Κρήτη www.toxplus.gr ToxPlus Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων ΚεφόΑηιο 5 ΜενδεΠική κπηρονουικότηϊα 1. Συμπληρώστε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στο κείμενο: Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση των ομόλογων χρωμοσωμάτων και ελέγχουν την ίδια ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων 4 Ιουνίου 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων ΘΕΜΑ Α Α.1δ Α.2 γ Α.3 β Α.4 γ Α.5 β ΘΕΜΑ Β B.1 4 2 1 6 3 5 B.2 α. DNAπολυμεράση β. πριμόσωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1. Το πιο κάτω γενεαλογικό δέντρο δείχνει τον τρόπο κληρονόμησης μιας ασθένειας σε μια οικογένεια. Τα μαυρισμένα τετράγωνα συμβολίζουν αρσενικά άτομα με την πάθηση και οι μαυρισμένοι κύκλοι θηλυκά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο.

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο. Έντυπο πληροφόρησης και συγκατάθεσης ασθενών για συμμετοχή στη μελέτη μητρώου της Αυτοσωματικής Υπολειπόμενης Πολυκυστικής Νόσου Νεφρών (Autosomal Recessive Polycystic Kidney Disease, ARPKD) Mελέτη ARegPKD

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές.

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή 3Δ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ DICOM ΚΑΙ ΕΣΤΙΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΣΕ ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ Νικολάου Φοίβια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) DNA

Διαβάστε περισσότερα

Σταδιοδρομία 2014. Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης 30-11-2014. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σταδιοδρομία 2014. Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης 30-11-2014. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου Επάγγελμα: Γενετιστής - Μοριακός Βιολόγος Σταδιοδρομία 2014 Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου 30-11-2014 20 Νοεμβρίου, 2010 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Λειτουργία νεφρικών σωληναρίων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νερού Επηρεάζεται από την : Ισορροπία μεταξύ πρόσληψης

Διαβάστε περισσότερα