ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ *ΡΙΖΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ *ΡΙΖΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ"

Transcript

1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ *ΡΙΖΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ Το 1962 κυκλοφόρησε η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων του Thomas S. Kuhn. Το έργο θεωρείται ήδη κλασσικό και χαρακτηρίζεται ως σηµείο τοµής, αυτό που κλείνει µια εποχή και εισάγει µια νέα. Ο Kuhn προτείνει µια νέα εικόνα της επιστήµης, που βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση, και φιλοδοξεί να αντικαταστήσει την κυρίαρχη τότε ανάλυση του Λογικού Θετικισµού. Η οµή είναι εποµένως ένα πολεµικό κείµενο. Ποιος είναι όµως ο αντίπαλος του Kuhn; Από ποιόν προέρχεται ο Kuhn, σε ποιόν αντιτίθεται, ποιες συνέπειες προκαλεί και τι προοπτικές ανοίγει; Στο κείµενο που ακολουθεί γίνεται προσπάθεια να δοθεί το στίγµα της φιλοσοφικής αυτής παράδοσης, από το Λογικό Θετικισµό ως τις µέρες µας, µέσα από τη δίοδο που προσφέρει το έργο του Kuhn. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της αγγλοσαξονικής φιλοσοφίας η µεγάλη της αρετή ή το βασικό της µειονέκτηµα, ανάλογα µε την οπτική γωνία είναι η αίσθηση της συνέχειας: το νέο δε φυτρώνει δίπλα αλλά επάνω στο παλιό. Σε αντίθεση µε τα ρεύµατα της ηπειρωτικής Ευρώπης (και κυρίως τα γαλλικά, των οποίων τους απόηχους δεχόµαστε κατά κανόνα στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια) δε συναντάµε ούτε θεωρήσεις «εφ όλης της ύλης» ούτε διάττοντες αστέρες. Προέχει η οικοδόµηση, διάρθρωση και κριτική αποτίµηση µακρόχρονων παραδόσεων, µε περιορισµένο, ίσως, βεληνεκές αλλά µε ιδιαίτερη επεξεργασία των επιµέρους προβληµάτων. Η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων διατηρεί, βέβαια, ένα σχετικά αυτόνοµο χαρακτήρα. Και κάτι ακόµα. Στην Ελλάδα, η στενή σχέση φιλοσοφίας και φυσικών επιστηµών δεν είναι καθόλου αυτονόητη. Πολλές φορές η σχέση φαίνεται να είναι εχθρική. Ο Kuhn, αντίθετα, προέρχεται από ένα διανοητικό περιβάλλον, όπου όχι µόνο η φιλοσοφία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις εξελίξεις των επιστηµών, αλλά όπου η γνώση καταλήγει να ταυτίζεται µε την επιστήµη. ΤΟ ΘΕΤΙΚΙΣΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΘΕΩΡΙΩΝ Ο όρος Λογικός Θετικισµός (ή λογικός Εµπειρισµός) χαρακτηρίζει ένα φιλοσοφικό ρεύµα, που δηµιουργήθηκε στη δεκαετία στη γερµανόφωνη Ευρώπη. Ο βασικός πυρήνας των πρώτων θετικιστών συσπειρώνεται γύρω απ το σεµινάριο Φιλοσοφίας των Επαγωγικών Επιστηµών στο Πανεπιστήµιο της Βιέννης. Το ενοποιητικό στοιχείο του κύκλου της Βιέννης είναι η προγραµµατική αντίθεση σε κάθε Μεταφυσική, το αίτηµα για την εγκαθίδρυση µιας επιστηµονικής φιλοσοφίας. Το κοινό σηµείο µε τον κλασσικό Εµπειρισµό είναι η πεποίθηση ότι η έγκυρη γνώση θεµελιώνεται από τα δεδοµένα της εµπειρίας. Πρόκειται, άλλωστε, για ένα νέο θετικισµό γιατί, όπως ο παλαιότερος θετικισµός θεωρεί ότι η γνώση είναι αποκλειστικό προϊόν των ειδικών επιστηµών, περιορίζεται στη διερεύνηση των φυσικών νόµων και δεν αναζητά τις κρυφές αιτίες των πραγµάτων. Με τη µετανάστευση των Γερµανών επιστηµόνων και φιλοσόφων στην Αµερική - γίνεται η κυρίαρχη φιλοσοφική τάση στον αγγλοσαξονικό κόσµο. Στην πορεία αυτή εµπλουτίζεται, µετασχηµατίζεται και φιλελευθεροποιείται. υο είναι οι βασικοί στόχοι του Λογικού Θετικισµού: 1) Η λογική ανάλυση της έγκυρης γνώσης, όπου η έγκυρη γνώση ταυτίζεται µε την επιστήµη. 2) Η εµπειρική θεµελίωση της επιστήµης, αίτηµα που οδηγεί στην οριοθέτηση ανάµεσα σε επιστήµη και µεταφυσική. Οι δυο αυτοί στόχοι καθόρισαν, αντίστοιχα, τη λογική και την εµπειρική πλευρά του Λογικού Θετικισµού. Ακολουθεί τον Wittgenstein στη «στροφή προς τη γλώσσα», στην αναγνώριση δηλαδή ότι τα όρια του νοητού ταυτίζονται µε τα όρια της γλώσσας και, κατά συνέπεια, το κύριο έργο της φιλοσοφίας είναι η κριτική ανάλυση της γλώσσας. Στον Wittgenstein, ακόµα,

2 οφείλεται η πεποίθηση ότι οι µόνες προτάσεις µε γνωστικό περιεχόµενο είναι οι εµπειρικές προτάσεις, ενώ οι προτάσεις της λογικής και των µαθηµατικών είναι απλές ταυτολογίες. Από τις ιστορικές γλώσσες, η µόνη που πλησιάζει στην πληρότητα είναι η γλώσσα της επιστήµης, και ιδιαίτερα η γλώσσα της πιο ανεπτυγµένης και βασικής επιστήµης της Φυσικής. Η θετικιστική επιστηµολογία τείνει στην ανάλυση της γλώσσας της φυσικής µε τις τεχνικές της µαθηµατικής λογικής, στην επισήµανση των πιθανών αντιφάσεων και την τελειοποίησή της. ιαπραγµατεύεται τη «µορφή» και όχι το «περιεχόµενο» των επιστηµονικών προτάσεων, για παράδειγµα, εκείνο που ενδιαφέρει είναι η λογική δοµή κάθε δυνατού επιστηµονικού νόµου, και όχι κάποιου συγκεκριµένου επιστηµονικού νόµου, ενδιαφέρει το νόηµα της λέξης «επιστηµονική θεωρία» και όχι η διαδοχή, αντικατάσταση, κριτική των συγκεκριµένων επιστηµονικών θεωριών. Η επιστήµη αντιµετωπίζεται ως στατική και ολοκληρωµένη δοµή. Τα πορίσµατα µιας παρόµοιας επιστηµολογίας µοιάζουν µε «ιδεατούς τύπους». Η επιστηµονική πρακτική του παρελθόντος και του παρόντος αλλά, µε µια έννοια, και του µέλλοντος καθορίζεται από τη συµµόρφωση της ή την απόκλιση από αυτόν τον «ιδεατό τύπο». Σύµφωνα µε το Λογικό Θετικισµό, µια έγκυρη επιστηµονική θεωρία, στο πιο εξελιγµένο, το τελικό της στάδιο, µπορεί να πάρει τη µορφή ενός αξιωµατικού συστήµατος, µε ιεραρχηµένη δοµή, αξιώµατα, θεωρήµατα, κανόνες παραγωγής και ερµηνείας. Φυσικά, οι ιδεατοί αυτοί τύποι θα έπρεπε να ελέγχονται µε βάση την πραγµατική επιστήµη. Η αρχή αυτή, ενώ δεν απορρίπτεται στη θεωρία, καταστρατηγείται συνεχώς στην πρακτική όπου το βάρος πέφτει στην πληρότητα της κατασκευής των συστηµάτων παρά στη συγκεκριµένη εφαρµογή τους. Ένα από τα βασικά δόγµατα του Λογικού Θετικισµού είναι η διάκριση πλαισίου ανακάλυψης και πλαισίου θεµελίωσης. Μια ανακάλυψη µπορεί να οφείλεται σε διάφορες αιτίες: τύχη, ταλέντο ερευνητή, κοινωνικό πλαίσιο κτλ. Ενδιαφέρει, λοιπόν την κοινωνιολογία, ή την ψυχολογία, αλλά σε καµιά περίπτωση την φιλοσοφία. εν υπάρχει «λογική ανακάλυψης», δεν υπάρχουν δηλαδή ορθολογικά κριτήρια λογικού τύπου και όχι ψυχολογικού που να οδηγούν και να καθορίζουν τη νοµοτέλεια µιας ανακάλυψης. Το έργο της φιλοσοφίας περιορίζεται στη δικαιολόγηση, δηλαδή την αξιολόγηση της ανακάλυψης: τη σηµασία και την ένταξη του νέου φαινοµένου ή της νέας θεωρίας στο πλαίσιο της συνολικής επιστήµης. Το συµπέρασµα είναι ότι η ιστορία της πραγµατικής επιστήµης δε συνδέεται ούτε προσφέρει καµιά βοήθεια στην επιστηµολογία. Η περιγραφή των ανακαλύψεων του παρελθόντος µπορεί να έχει κάποιο κοινωνιολογικό ή ανεκδοτολογικό ενδιαφέρον, δεν παίζει όµως κανένα ρόλο στην ανάλυση της λογικής της επιστήµης. Η εµπειρική διάσταση του Λογικού Θετικισµού στηρίζεται στο αξίωµα ότι κάθε έγκυρη επιστηµονική θεωρία απορρέει και θεµελιώνεται, µε κάποιο ακριβή και διαγνώσιµο τρόπο, στην εµπειρία. Το σύνολο των εµπειρικών δεδοµένων καθορίζει τόσο το νόηµα των επιστηµονικών όρων όσο και την εγκυρότητα των επιστηµονικών προτάσεων. Η επιστήµη διαφέρει από τη Μεταφυσική ακριβώς επειδή είναι εµπειρική. Η οριοθέτηση γίνεται µε το κριτήριο της επαλήθευσης, σύµφωνα µε το οποίο, µια πρόταση έχει νόηµα, αν επιδέχεται επαλήθευση µε όρους άµεσης παρατήρησης. Στην πιο ακραία του έκφραση, το κριτήριο διατυπώνεται ως εξής: «το νόηµα µιας πρότασης είναι η µέθοδος επαλήθευσης της». Κάτω από αυτό το πρίσµα, οι προτάσεις της παραδοσιακής Μεταφυσικής δεν έχουν κανένα νόηµα. Για παράδειγµα, οι προτάσεις «υπάρχουν αλήθειες απρόσιτες στην ανθρώπινη νόηση» ή «ο Θεός είναι ένας» δεν είναι ούτε αληθείς ούτε ψευδείς, απλά δεν υπάρχει τρόπος να επαληθευθούν και εποµένως στερούνται τιµής αλήθειας. Αντίθετα, οι επιστηµονικές προτάσεις µπορούν να επιβεβαιωθούν ή να απορριφτούν από τα εµπειρικά δεδοµένα, ικανοποιούν το κριτήριο επαλήθευσης και έχουν µια τιµή αλήθειας. Το πρόβληµα, ωστόσο, κάθε εµπειρισµού είναι ο συγκεκριµένος τρόπος σύνδεσης των προτάσεων και των άµεσων εµπειρικών δεδοµένων. Οι θετικιστές για να στηρίξουν τη δυνατότητα επαλήθευσης των επιστηµονικών προτάσεων εισάγουν τη διάκριση ανάµεσα σε «παρατηρησιακούς» και σε «θεωρητικούς όρους» (και αντίστοιχα σε «παρατηρησιακές» και σε «θεωρητικές προτάσεις). Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν όροι όπως: κόκκινο, βάρος, µεγαλύτερο, αριστερό από, κοκ., ενώ στη δεύτερη: άτοµο, µόριο, ηλεκτρόνιο, πεδίο κ.ο.κ. Η διάκριση είναι, ως ένα βαθµό, προφανής, «αντιστοιχεί στη διάκριση άµεσης παρατήρησης και θεωρητικού συµπερασµού και αντανακλά την αρχική εµπειριοκρατική θεωρία, σύµφωνα µε

3 την οποία γνωστό είναι µόνο το άµεσα δεδοµένο στις αισθήσεις ή εκείνο που ανάγεται σ αυτό». Αν δεχτούµε - όπως οι Λογικοί Θετικιστές - ότι η αλήθεια των παρατηρησιακών προτάσεων είναι θεµελιωµένη στην άµεση παρατήρηση και αν εισάγουµε µια µέθοδο ορισµού των θεωρητικών προτάσεων µε βάση τις παρατηρησιακές προτάσεις, τότε όλο το οικοδόµηµα της εµπειρικής γνώσης (=επιστήµης) γίνεται στέρεο. Η φαινοµενικά απλή, ωστόσο, αυτή διάκριση έµεινε το αδύνατο σηµείο του Λογικού Θετικισµού. Παρά τις επανειληµµένες προσπάθειες, τις διαδοχικές τροποποιήσεις των κριτηρίων και την προφανή χρησιµότητά της, δεν έγινε δυνατή η αυστηρή θεµελίωσή της. Το αποτέλεσµα ήταν ότι µια εξαιρετικά συνεπής και εκλεπτυσµένη ανάλυση κατέληξε να στηρίζεται µάλλον σε µια διαισθητική παραδοχή του κοινού νου, παρά σε µια στέρεα βάση. Η εικόνα της επιστήµης που προκύπτει από τις αναλύσεις των Λογικών Θετικιστών είναι η εξής:. Η επιστήµη είναι ένα αρθρωµένο σύνολο επιστηµονικών θεωριών. - Η επιστηµονική θεωρία είναι ένα αξιωµατικό σύστηµα, του οποίου οι όροι ανήκουν σε τρεις δυνατές οµάδες (σε τρία λεξιλόγια) α) το λογικό λεξιλόγιο, που αποτελείται απ τις λογικές σταθερές και το µαθηµατικό συµβολισµό. β) το παρατηρησιακό λεξιλόγιο, που περιέχει τους παρατηρησιακούς όρους γ) το θεωρητικό λεξιλόγιο, που περιέχει τους θεωρητικούς όρους. Η επιστήµη είναι µια επαγωγική διαδικασία. Οι πρώτες επιστηµονικές διαπιστώσεις είναι απλές εµπειρικές γενικεύσεις, που στηρίζονται στην αισθητήρια αντίληψη και είναι εκφρασµένες σε µια καθαρά παρατηρησιακή γλώσσα. Στη συνέχεια εισάγονται οι πρώτοι θεωρητικοί όροι µε τη βοήθεια των όρων παρατήρησης και µορφοποιούνται οι πρώτες θεωρητικές γενικεύσεις (οι θεωρητικοί νόµοι). Η γνώση λοιπόν «επάγεται» από την εµπειρία, µε τον τρόπο περίπου που είχε περιγράψει ο Bacon, 3 αιώνες πριν. Η επιστήµη αναπτύσσεται µε την εγκαθίδρυση επικυρωµένων θεωριών. Η µετάβαση από τη µια επιστηµονική θεωρία στην άλλη δεν αποτελεί πρόβληµα για τους Λογικούς Θετικιστές. Το φαινόµενο περιγράφεται από τη θεωρία της Αναγωγής (Reduction), σύµφωνα µε την οποία η ακολουθία των επικυρωµένων θεωριών επιτυγχάνεται µε την ενσωµάτωση της παλαιότερης θεωρίας στο ευρύτερο φάσµα µιας νέας θεωρίας, της οποίας έκτοτε αποτελεί ειδική περίπτωση. Η αναγωγή οδηγεί στην εικόνα της επιστηµονικής προόδου, που είναι µια συνεχής, συσσωρευτική διαδικασία. Οι θεωρίες επεκτείνονται και καλύπτουν ευρύτερα φάσµατα, ή ενσωµατώνονται σε σφαιρικότερες θεωρίες, που ενοποιούν διακριτούς µέχρι τότε επιστηµονικούς τοµείς. Οι παλαιότερες επιτυχίες των θεωριών δεν απορρίπτονται, αλλά διατηρούνται και επεκτείνονται. Υπάρχει πάντοτε δυνατότητα αντικειµενικής σύγκρισης των διαδοχικών θεωριών, µε καθαρά λογικές µεθόδους συµβιβασιµότης, εγκλεισµός, σύνθεση κ.λ.π. H αντίληψη αυτή στηρίζεται στην παραδοχή ότι οι διαδοχικές (ή και αντιµαχόµενες) θεωρίες εκφράζονται στο ίδιο περιγραφικό λεξιλόγιο ή σε λεξιλόγια δυνάµενα να «µεταφραστούν» στο ίδιο ιδίωµα. Το κοινό αυτό έδαφος σύγκρισης (λεξιλόγιο ή ιδίωµα) είναι για τους Λογικούς Θετικιστές η παρατηρησιακή γλώσσα. Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Η εικοσαετία είναι η περίοδος της απόλυτης κυριαρχίας του Λογικού Θετικισµού. Στο διάστηµα αυτό, ορισµένες θέσεις του αµφισβητούνται, άλλες µετασχηµατίζονται, αλλά, παρά τις επιµέρους αντιρρήσεις που προβάλλονται, ο βασικός πυρήνας της θετικιστικής ανάλυσης εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει τη µοναδική αξιόπιστη φιλοσοφική προσέγγιση της επιστήµης. Η κατάσταση αλλάζει ριζικά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 60. Η ηρεµία του κλάδου διαταράσσεται, τα «σύνορά του ανοίγουν» και η προβληµατική του εµπλουτίζεται από ένα σύνολο συµβολών που ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες. ηµιουργείται ένα νέο

4 επιστηµολογικό ρεύµα, που συνδέεται µε τα ονόµατα του Kuhn, του Feyerabend, του Hanson, του Toulmin και που χαρακτηρίζεται από µια ακραία αντιθετικιστική γραµµή. Η κατάσταση «κρίσης» που δηµιουργήθηκε οδήγησε σε τόσο ραγδαίες εξελίξεις, ώστε, στα τέλη της ίδιας δεκαετίας, ο λογικός Θετικισµός θεωρούνταν καθολικά ξεπερασµένος. Η στροφή αυτή στην αγγλοσαξονική επιστηµολογία είναι πρώτα απ όλα αντίδραση στο ασφυκτικό πλαίσιο της Μαθηµατικής Λογικής και του ακραίου Εµπειρισµού. Το κεντρικό σηµείο της διαµάχης είναι η φύση και η εξέλιξη των επιστηµονικών θεωριών. Οι εκπρόσωποι του νέου ρεύµατος θεωρούν ότι η θετικιστική εικόνα της επιστήµης είναι διαστρεβλωτική, αγνοεί την αληθινή πρακτική των επιστηµόνων και τα πορίσµατα της ιστορικής έρευνας και θυσιάζει στο βωµό ενός απλοϊκού εµπειρισµού τον κυριότερο παράγοντα επιστηµονικής προόδου: τη δηµιουργικότητα και τη φαντασία του ερευνητή. Η ιστορία της επιστήµης δείχνει ότι οι σηµαντικότερες ανακαλύψεις δεν ήταν απλές ερµηνείες νέων εµπειρικών δεδοµένων, αλλά ότι, αντίθετα, η δηµιουργική θεωρία «ξεπερνά» πάντοτε τα διαθέσιµα στοιχεία. Η επιστήµη και η ορθολογικότητα δεν αποτελούν ένα θαύµα. Στην πραγµατικότητα συγγενεύουν µε τα άλλα πολιτιστικά φαινόµενα πολύ πιο στενά απ όσο άφηναν να εννοηθεί οι θετικιστές. Έτσι, οι επιστηµονικές θεωρίες, όπως κάθε άλλο ανθρώπινο κατασκεύασµα, είναι ιστορικές οντότητες, µε γέννηση, ακµή και τέλος, και µε συµµετοχή όχι µόνο στην αλήθεια, αλλά και στο λάθος. Η εξέλιξη της επιστήµης δεν είναι µια οµαλή, γραµµική συσσωρευτική διαδικασία, αλλά ένα πολύ πιο σύνθετο φαινόµενο, µε περιόδους συνέχειας και ασυνέχειας, µε ριζικές αναθεωρήσεις και βαθιά ρήγµατα. Τρεις παράγοντες συνέβαλαν στη δηµιουργία του νέου ρεύµατος: 1. Η µείωση της αξιοπιστίας του Λογικού Θετικισµού: ιατυπώνονται κριτικές που δεν παίρνουν ικανοποιητική απάντηση. 2. Οι παράλληλες εξελίξεις στον τοµέα της Φιλοσοφίας της γλώσσας: Αµφισβητείται η γνωστική σηµασία των τεχνητών γλωσσών και προβάλλεται ως πεδίο ανάλυσης η φυσική, καθηµερινή γλώσσα µε όλες τις ιδιοµορφίες της. Παύει να ενδιαφέρει µόνο η καταφατική µορφή προτάσεων και αναπτύσσεται η «πραγµατολογική» διάσταση της γλώσσας, δηλαδή η σχέση του λόγου µε τον οµιλητή. 3. Η ανάπτυξη της Ιστορίας των Επιστηµών: Το κυριότερο χαρακτηριστικό του Λογικού Θετικισµού είναι ο αντι-ιστορικός του χαρακτήρας. Η επικράτηση του Λογικού Θετικισµού στην αγγλοσαξονική Επιστηµολογία οδήγησε σε µια πλήρη αποµόνωση της Φιλοσοφίας απ την Ιστορία των επιστηµών. Το γεγονός αυτό αποτελεί ιδιοµορφία αυτής της παράδοσης και στοιχείο αντίθεσης µε τις ευρωπαϊκές «επιστηµονικές φιλοσοφίες» που αναπτύχθηκαν σε στενή σχέση µε την Ιστορία. Ο κύριος ρόλος της Ιστορίας της επιστήµης, σ αυτό το πλαίσιο, είναι παιδαγωγικός: τείνει στη διευκρίνιση και στη βαθύτερη κατανόηση των µεθόδων και εννοιών της σύγχρονης επιστήµης, αποκαθιστώντας την εξέλιξή τους. Στη δεκαετία του 1950 η Ιστορία των επιστηµών αποκτά την αυτονοµία της ως επιστηµονικός κλάδος, ο οποίος δεν έχει απλώς βοηθητικό χαρακτήρα, αλλά είναι ουσιαστικό συνθετικό της ιστορίας των ιδεών. Ορισµένες παλιότερες και ξεπερασµένες σήµερα θεωρίες αριστοτελική φυσική, η «φλογιστική» χηµική θεωρία κτλ. φωτίζονται µε νέο φως και αποδεικνύεται ότι, όχι µόνο δεν ήταν µια σειρά προλήψεων και λαθών, αλλά, απεναντίας, διέθεταν αξιόλογη συνοχή και αποτελεσµατικότητα. Η ιστορική έρευνα φανερώνει ότι η επιστήµη ούτε τόσο εµπειρική και επαγωγική υπήρξε, ούτε αναπτύχθηκε τόσο ευθύγραµµα. Ο Γαλιλαίος και ο Newton στηρίχτηκαν σε υποθέσεις, που κάθε άλλο παρά εµπειρικές γενικεύσεις ήταν, και το πέρασµα από την αριστοτελική στη νευτώνια µηχανική δεν απαίτησε ένα σύνολο εµπειρικών δεδοµένων, αλλά, θεµελιώθηκε «στην ίδια δέσµη γεγονότων, όπως πριν, τα οποία ενέταξε σ ένα νέο σύστηµα αµοιβαίων συνδέσεων, δίνοντας ένα διαφορετικό πλέγµα». Η ΟΜΗ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ Η βασική ιδέα που στηρίχτηκε η οµή είναι ότι οι επιστηµονικές γνώσεις κάθε εποχής αρθρώνονται σε ένα αυτόνοµο σύστηµα, µε τη δική του αξία και λειτουργικότητα, που δεν

5 µπορεί να κριθεί µε τα δικά µας, σηµερινά κριτήρια επιστηµονικότητας. Η ανάπτυξη της επιστήµης είναι µια ριζικά ασυνεχής διαδικασία, µια ακολουθία βίαιων ανατροπών. Ο Kuhn εισάγει τον όρο «επιστηµονική κοινότητα» για να χαρακτηρίσει ένα σύνολο επιστηµόνων µε συναφές πεδίο έρευνας, που ασπάζονται τις ίδιες βασικές αντιλήψεις για τη φύση της επιστήµης και τη µεθοδολογία της. Ζουν σε σχετική αποµόνωση απ την υπόλοιπη κοινωνία και τους άλλους επιστήµονες, µιλούν την ίδια «γλώσσα» βλέπουν τα πράγµατα κάτω από την ίδια «οπτική». Η έρευνα παίρνει µια συλλογική µορφή στην επιστήµη. Το βασικό χαρακτηριστικό της επιστηµονικής κοινότητας είναι η αποδοχή ενός κοινού Παραδείγµατος, «ενός συνόλου πεποιθήσεων, αναγνωρισµένων αξιών και τεχνικών». Το παράδειγµα εποµένως δεν ταυτίζεται µε µια επιστηµονική θεωρία, έχει µια σφαιρικότερη διάσταση. Περικλείει «νόµους, θεωρίες, εφαρµογές και πειραµατισµό ταυτόχρονα», και «αποτελείται από ένα ισχυρό πλέγµα εννοιολογικών, θεωρητικών, πειραµατικών και µεθοδολογικών παραδοχών, ακόµα και σχεδόν µεταφυσικών». Η σύνδεση µιας δεδοµένης επιστηµονικής κοινότητας µε ένα, µοναδικό παράδειγµα δηµιουργεί µια ιδιαίτερα αυστηρή παράδοση επιστηµονικής έρευνας, που ονοµάστηκε φυσιολογική επιστήµη. Στη φυσιολογική επιστήµη αφιερώνεται ο χρόνος και η δηµιουργικότητα των περισσοτέρων επιστηµόνων. Είναι η εργασία στο εσωτερικό και υπό την καθοδήγηση ενός Παραδείγµατος, που τείνει στην αποσαφήνιση, στη διάρθρωση και την αύξηση της ακρίβειάς του. Το Παράδειγµα καθορίζει τη σηµασία και τη φύση των προβληµάτων που πρέπει να λυθούν, τις κατάλληλες µεθόδους και τα κριτήρια επιστηµονικότητας. Η φυσιολογική επιστήµη είναι µια δραστηριότητα επίλυσης γρίφων, προορισµένη να παραµείνει στο εσωτερικό ενός παραδείγµατος, που σε καµιά περίπτωση δεν αµφισβητείται. Η δηµιουργία «φυσιολογικών επιστηµονικών παραδόσεων» είναι κριτήριο ωριµότητας της επιστήµης. Η φυσιολογική επιστήµη αντιδιαστέλλεται από την ιδιόρρυθµη επιστήµη, στη διάρκεια της οποίας δεν έχουµε επικράτηση ενός Παραδείγµατος, αλλά µια κατάσταση αντιδικίας ανάµεσα σε ασυµβίβαστα ή αντιθετικά παραδείγµατα. Είναι µια κατάσταση ρευστή, όπου τα ίδια τα θεµέλια της επιστήµης αµφισβητούνται, µια κατάσταση κρίσης. Το νέο µοντέλο ανάπτυξης της επιστήµης µπορεί να περιγραφεί σχηµατικά από την παρακάτω χρονική ακολουθία: προ-επιστήµη Παράδειγµα επιστηµονική κοινότητα φυσιολογική επιστήµη ανωµαλίες κρίση (ιδιόρρυθµη επιστήµη) επιστηµονική επανάσταση νέο Παράδειγµα νέα επιστηµονική κοινότητα νέα φυσιολογική επιστήµη Η επιστήµη αρχίζει µε την εµφάνιση του πρώτου παραδείγµατος και τη δηµιουργία της πρώτης επιστηµονικής κοινότητας. Μέχρι τότε δεν υπάρχει επιστήµη, αλλά µια πλειάδα αντιµαχόµενων «σχολών» και απόψεων. Το παράδειγµα κερδίζει την γενική αποδοχή, οι επιστήµονες παύουν να θέτουν σε συνεχή αµφισβήτηση τα θεµέλια του κλάδου τους και αφοσιώνονται στη «φυσιολογική έρευνα», που γρήγορα αποδίδει καρπούς. Οι νέες γενιές επιστηµόνων εκπαιδεύονται στο φως του αποδεκτού Παραδείγµατος, µαθαίνουν να έχουν τις ίδιες αξίες και την ίδια οπτική µε τους εκπαιδευτές τους. Η στράτευση σε ένα Παράδειγµα δεν είναι µόνον η αποδοχή µιας θεωρίας, είναι ταυτόχρονα µια οντολογική παραδοχή (από τι είδους οντότητες αποτελείται ο κόσµος), µια µεθοδολογική κατεύθυνση (ποια προβλήµατα είναι σηµαντικά και τι θεωρείται

6 επιστηµονική λύση) και µια κοινή γλώσσα. Τα προβλήµατα που µένουν άλυτα συνιστούν τις ανωµαλίες του παραδείγµατος. Η συσσώρευση ανωµαλιών οδηγεί στην κατάσταση της κρίσης. Η επιστηµονική κοινότητα χάνει την εµπιστοσύνη της στο Παράδειγµα και αρχίζει πάλι η αµφισβήτηση των θεµελίων του κλάδου. Αρχίζει µια περίοδος διαµάχης όπου διάφορα παραδείγµατα, νέα και παλιά, συνυπάρχουν και αντιπαρατίθεται. Είναι η περίοδος της ιδιόρρυθµης επιστήµης. Η επικράτηση ενός νέου Παραδείγµατος, σηµειώνει την ολοκλήρωση µιας επιστηµονικής επανάστασης. ηλαδή οι επιστηµονικές επαναστάσεις είναι εκείνα τα ασυνεχή αναπτυξιακά επεισόδια, στη διάρκεια των οποίων «οι πεποιθήσεις των ειδικών µεταβάλλονται ριζικά» και ένα «παλιότερο Παράδειγµα αντικαθίσταται, εξ ολοκλήρου ή εν µέρει από ένα νέο ασυµβίβαστο Παράδειγµα». ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΝΕΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων δέχτηκε πολλές κριτικές, που µπορούν να καταταγούν, ως προς το στόχο τους, σε δυο βασικές κατηγορίες. Η πρώτη τονίζει την αοριστία της ορολογίας, την έλλειψη λειτουργικότητας των βασικών εννοιών, τη χαλαρότητα των βασικών συνδέσεων. Η δεύτερη συγκεντρώνεται στις συνέπειες των επιστηµονικών επαναστάσεων, θεωρώντας αυθαίρετη την εισαγωγή της ασυµµετρότητας των παραδειγµάτων. Οι κριτικές οδηγούν τον Kuhn σε µια µερική τροποποίηση των απόψεων του. Με βάση την ανάλυση του έργου του, συνοψίζονται τα κυριότερα χαρακτηριστικά του νέου ρεύµατος, που όλα αποτελούν σηµεία αντίθεσης µε το Λογικό Θετικισµό. 1. Η Ιστορία των επιστηµών αποτελεί το βασικό οπλοστάσιο της επιστηµολογίας. Οι φιλοσοφικές αναλύσεις και οι «ορθολογικές κατασκευές» πρέπει να αντλούνται και να ελέγχονται µε βάση τα ιστορικά δεδοµένα. 2. Κεντρικό θέµα της επιστηµολογίας είναι η δυναµική της επιστηµονικής ανάπτυξης και αλλαγής. 3. Η ανάπτυξη της επιστήµης είναι µια ασυνεχής διαδικασία, µια ακολουθία περισσότερο ή λιγότερο βίαιων ανατροπών. 4. Η επιστήµη είναι ένα ανθρώπινο δηµιούργηµα, ένα πολιτιστικό φαινόµενο όπως όλα τα άλλα (τέχνη, θρησκεία, πολιτική κτλ.), και έχει πολύ περισσότερα κοινά σηµεία µ αυτά, απ όσο αφήνεται να εννοηθεί. Βρίσκεται σε αλληλεπίδραση µ όλους τους τοµείς της κοινωνικής ζωής και η εξέλιξή της επηρεάζεται σηµαντικά από παράγοντες, θεωρητικά, ξένους προς αυτή (µεταφυσικές πεποιθήσεις, κοινός νους, πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες). 5. Μονάδα ανάλυσης της επιστηµολογίας παύει να είναι η µεµονωµένη επιστηµονική θεωρία. Τη θέση της παίρνει ένα ευρύ σφαιρικό δίκτυο θεωριών, µεθοδολογικών και µεταφυσικών πεποιθήσεων, αξιών, κριτηρίων κτλ. µια κοσµοθεωρία, ένα Παράδειγµα στην ορολογία του Kuhn. Η σηµασία των επιστηµονικών όρων, η µεθοδολογία, τα επιστηµονικά «γεγονότα» κτλ. είναι όλα «διαποτισµένα» από το Παράδειγµα, καθορίζονται δηλαδή από τη θέση τους µέσα στο παράδειγµα. 6. Η επιστηµονική αλλαγή προκαλεί αλλαγή της σηµασίας των χρησιµοποιούµενων όρων. υο διαδοχικές θεωρίες (Παραδείγµατα) εκφράζονται στη δική τους γλώσσα. εν υπάρχει αντικειµενικός τρόπος σύγκρισης των θεωριών, ούτε δυνατότητα αποκατάστασης πλήρους επικοινωνίας µεταξύ των επιστηµόνων. Οι δυο θεωρίες είναι ασύµµετρες, δεν έχουν δηλαδή κοινό µέτρο σύγκρισης. 7. Στα πλαίσια του νέου ρεύµατος η έννοια της αντικειµενικής αλήθειας παύει να είναι λειτουργική. Η κλασσική έννοια της προόδου γίνεται προβληµατική. Οπωσδήποτε δεν µπορεί πια να νοηθεί ως προσέγγιση σ ένα τελικό σκοπό, την πλήρη αλήθεια. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Kuhn, T. S. (19;;). Η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων. Σύγχρονα Θέµατα. 6 η Εκδοση, Αθήνα (Αγγλική έκδοση, 1962).

Thomas S. Kuhn Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ

Thomas S. Kuhn Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ Thomas S. Kuhn Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή, επιμέλεια: Β. Κάλφας Μετάφραση: Γ. Γεωργακόπουλος, Β. Κάλφας ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ Προβλήματα μεθόδου και εξέλιξης της επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο σχεδιασμός για προστασία της «παλιάς πόλης» ως σχεδιασμός της «σημερινής πόλης»

Ο σχεδιασμός για προστασία της «παλιάς πόλης» ως σχεδιασμός της «σημερινής πόλης» ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΚΑΝΙΑΤΣΑΣ' Ο σχεδιασμός για προστασία της «παλιάς πόλης» ως σχεδιασμός της «σημερινής πόλης» Α. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Το θέμα του συνεδρίου, Ήέες πόλεις πάνω σε παλιές", είναι θέμα με πολλές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις.

THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις. 25 THOMAS SAMUEL KUHN (1922-1996) (Τόμας Σάμιουελ Κουν) Το Παράδειγμα και οι επιστημονικές επαναστάσεις. «Με μια έννοια που δεν μπορώ να εξηγήσω περισσότερο, οι οπαδοί αντίθετων Παραδειγμάτων ασκούν το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ Ενότητα 1: Κώστας Χρυσαφίδης Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ο όρος Θετικισμός και η σημασία του Ο όρος θετικισμός προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 2: Επιστημολογία και Φιλοσοφικά Ρεύματα Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Τόµας Κουν, η δοµή των επιστηµονικών επαναστάσεων. εισαγωγή (9-51)

Τόµας Κουν, η δοµή των επιστηµονικών επαναστάσεων. εισαγωγή (9-51) εισαγωγή (9-51) Ο Κουν δίνει νέα εικόνα της επιστήµης σε αντίθεση µε το Λογικό θετικισµό εναντίον του οποίο στρέφεται (10) µε την αίσθησης συνέχειας που τον χαρακτηρίζει µε την οικοδόµηση, διάρθρωση και

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

PAUL FEYERABEND ( ) (Πολ Φέγιεράμπεντ) Η αναρχική θεωρία της γνώσης.

PAUL FEYERABEND ( ) (Πολ Φέγιεράμπεντ) Η αναρχική θεωρία της γνώσης. 39 PAUL FEYERABEND (1924-1994) (Πολ Φέγιεράμπεντ) Η αναρχική θεωρία της γνώσης. Και φυσικά δεν είναι αλήθεια ότι πρέπει να ακολουθούμε την αλήθεια. Η ανθρώπινη ζωή κατευθύνεται από πολλές ιδέες. Η αλήθεια

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩN

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩN ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩN Ενότητα # 3: Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΛΗ Περικλής Ακρίβος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση. Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία

710 -Μάθηση - Απόδοση. Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 5η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία Περιεχόμενο ενοτήτων Ποιοτική αξιολόγηση Ορισμός και στάδια που περιλαμβάνονται Περιεχόμενο: στοιχεία που τη

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας»

Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Εισαγωγή Επιστημονική μέθοδος Αριστοτέλης (384-322 π.χ) : «Για να ξεκινήσει και να διατηρηθεί μια κίνηση είναι απαραίτητη η ύπαρξη μιας συγκεκριμένης αιτίας» Διατύπωση αξιωματική της αιτίας μια κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

τι είναι αυτό που κάνει κάτι αληθές; τι κριτήρια έχουμε, για να κρίνουμε πότε κάτι είναι αληθές;

τι είναι αυτό που κάνει κάτι αληθές; τι κριτήρια έχουμε, για να κρίνουμε πότε κάτι είναι αληθές; ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ; τι είναι αυτό που κάνει κάτι αληθές; τι κριτήρια έχουμε, για να κρίνουμε πότε κάτι είναι αληθές; ποια είναι η σχέση των πεποιθήσεών μας με την πραγματικότητα, για να είναι αληθείς και

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της Γλώσσας

Φιλοσοφία της Γλώσσας Φιλοσοφία της Γλώσσας Ενότητα: Θεωρίες Νοήματος. Επαληθευσιοκρατικές θεωρίες νοήματος Ελένη Μανωλακάκη Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (Μ.Ι.Θ.Ε.) 1. Επαληθευσιοκρατικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη των µαθηµατικών εννοιών, από τη σκοπιά των Εννοιολογικών Αλλαγών

Η ανάπτυξη των µαθηµατικών εννοιών, από τη σκοπιά των Εννοιολογικών Αλλαγών Η ανάπτυξη των µαθηµατικών εννοιών, από τη σκοπιά των Εννοιολογικών Αλλαγών Εισαγωγή Ν. Καστάνη Τα τελευταία 30 µε 40 χρόνια αναπτύσσεται, δυναµικά, µια νέα θεώρηση της Φιλοσοφίας της Επιστήµης και της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου Ρένια Γασπαράτου Eπαληθευσιμότητα & διαψευσιμότητα άχρονα / διαχρονικά επιστημολογικά κριτήρια η αρχή της επαληθευσιμότητας μια θεωρία είναι επιστημονική όταν μπορεί να επαληθευτεί από παρατηρησιακές προτάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Ενότητα 2η: Οι σύγχρονες Διδακτικές των Θετικών Επιστημών Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. του αντικειμένου προσεγγίσεων...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. του αντικειμένου προσεγγίσεων... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή..................................................... 17 1.1 Νόηση και γνώση και η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

5 -Τρόποιενσωµάτωσηςτης ΠεριβαλλοντικήςΕκπαίδευσης σταεκπαιδευτικάσυστήµατα

5 -Τρόποιενσωµάτωσηςτης ΠεριβαλλοντικήςΕκπαίδευσης σταεκπαιδευτικάσυστήµατα 5 -Τρόποιενσωµάτωσηςτης ΠεριβαλλοντικήςΕκπαίδευσης σταεκπαιδευτικάσυστήµατα Μπορεί να εκπληρώσει τους σκοπούς τηςηπεστοπλαίσιοτου παραδοσιακού σχολείου; Υπάρχει δυσαρµονία ανάµεσα στην ΠΕ και το παραδοσιακό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις Βασικές Έννοιες

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις Βασικές Έννοιες Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις Βασικές Έννοιες Άλκης Γούναρης Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Αθηνών e-mail: alkismail@yahoo.com website: www.alkisgounaris.com http://eclass.uoa.gr/courses/ppp566/ 1 http://eclass.uoa.gr/courses/ppp566/

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου

Θέματα Επιστημολογίας. Ρένια Γασπαράτου Ρένια Γασπαράτου Τι είναι επιστήμη; ποιες είναι (οι) επιστήμες; Π.χ.: φυσική χηµεία αλχηµεία βιολογία αστρολογία αστρονοµία ρεφλεξολογία βελονισµός οµοιοπαθητική γραφολογία νευρολογία φρενολογία µετεωρολογία

Διαβάστε περισσότερα

Τι μαθησιακός τύπος είναι το παιδί σας;

Τι μαθησιακός τύπος είναι το παιδί σας; Για τους γονείς και όχι μόνο από το Τι μαθησιακός τύπος είναι το παιδί σας; Ακουστικός, οπτικός ή μήπως σφαιρικός; Ανακαλύψτε ποιος είναι ο μαθησιακός τύπος του παιδιού σας, δηλαδή με ποιο τρόπο μαθαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Κασιμάτη Αικατερίνη Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Κασιμάτη Αικατερίνη Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Κασιμάτη Αικατερίνη Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Σύγχρονες θεωρητικές αντιλήψεις Ενεργή συμμετοχή μαθητή στην oικοδόμηση - ανάπτυξη της γνώσης (θεωρία κατασκευής της γνώσης-constructivism).

Διαβάστε περισσότερα

Η μεθοδολογία της επιστήμης

Η μεθοδολογία της επιστήμης Η μεθοδολογία της επιστήμης Στο βιβλίο «the evolution οf scientific thought», που τμήμα του μεταφράζω στο «στοιχεία φιλοσοφίας από την επιστημονική μέθοδο» ο Abraham D Abro μας παρουσιάζει τη μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία καί πρακτική τής διεπιστημονικής ερευνάς: Φιλοσοφία καί επιστήμη

Θεωρία καί πρακτική τής διεπιστημονικής ερευνάς: Φιλοσοφία καί επιστήμη Ε.Κ.Ε. Επ. Κοιν. Ep., Gr. R. So. R. 1983 Θεωρία καί πρακτική τής διεπιστημονικής ερευνάς: Φιλοσοφία καί επιστήμη Γιώργος Παπαγοϋνος * Μία ερευνητική προσπάθεια χαρακτηρίζεται ώς «διεπιστημονική» όταν τό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: 2

ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: 2 ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: 2 Η ιστορία της φιλοσοφίας από την Αρχαία Ελλάδα μέχρι σήμερα μπορεί να θεωρηθεί ως μια διαδικασία αναζήτησης μιας απάντησης στο ερώτημα, «τι είναι γνώση;» Οι Δυτικοί φιλόσοφοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σημειώσεις Μαθήματος Ανθρωπογεωγραφίας-Ανάλυση Περιφερειακού Χώρου Ηλίας Μπεριάτος ΒΟΛΟΣ 2000 «Ανάλυση του Περιφερειακού Χώρου»

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία&Μεθοδολογία των Κοιν.Επιστημών. Εβδομάδα 1

Θεωρία&Μεθοδολογία των Κοιν.Επιστημών. Εβδομάδα 1 Θεωρία&Μεθοδολογία των Κοιν.Επιστημών Εβδομάδα 1 elasideri@gmail.com Ορισμός Τρόπος οργάνωσης της γνώσης Τι είναι η επιστήμη Κριτήρια Συστηματικότητα Τεκμηρίωση Αμφισβήτηση Ηθική Πώς γνωρίζουμε τον κόσμο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του βιβλίου του Thomas Kuhn. «Η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων»

Παρουσίαση του βιβλίου του Thomas Kuhn. «Η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΦΥΣΙΚΗΣ Παρουσίαση του βιβλίου του Thomas Kuhn «Η οµή των Επιστηµονικών Επαναστάσεων» Κάτσαρης Αυγουστίνος Λαζαρίδης Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική, Μαθηματικά και Φιλοσοφία

Φυσική, Μαθηματικά και Φιλοσοφία 1 Φυσική, Μαθηματικά και Φιλοσοφία ΥΛΙΣΤΙΚΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΥΛΙΣΜΟΣ Κύριο όργανο του ανθρώπου στην εξερεύνηση του περιβάλλοντος χώρου, σύμφωνα με τα δόγματα της Δυτικής πολιτισμικής κληρονομιάς, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοσελίδα: Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις

Ιστοσελίδα:  Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις Ιστοσελίδα: http://www.astro.auth.gr/~varvogli/ Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: 10.00-12.00 καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις Πλανητάριο, 200 σελίδες Ημερολόγιο μαθήματος Μέθοδος διδασκαλίας:

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ Μάθημα 1 ο 14/3/2011 Περίγραμμα και περιεχόμενο του μαθήματος Μάθηση με την αξιοποίηση του Η/Υ ή τις ΤΠΕ Θεωρίες μάθησης Εφαρμογή των θεωριών μάθησης στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Φυσική που δεν διδάσκεται ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

Η Φυσική που δεν διδάσκεται ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Η Φυσική που δεν διδάσκεται ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Αλήθεια τι είναι η «Φυσική» ; Είναι ένα άσχημο μάθημα με τύπους και εξισώσεις;; ή μήπως είναι η επιστήμη που μελετάει την φύση και προσπαθεί να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε 1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση γεννιέται. Πότε; Η ΠΕ γεννιέται και διαµορφώνεται σε αυτόνοµο πεδίο στις δεκαετίες 1960 1970 Πώς; Προέρχεται από τη συνειδητοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 4. Κοινωνική μέτρηση 4-1

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 4. Κοινωνική μέτρηση 4-1 Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα Earl Babbie Κεφάλαιο 4 Κοινωνική μέτρηση 4-1 Σύνοψη κεφαλαίου Μετρώντας οτιδήποτε υπάρχει Εννοιολόγηση Ορισμοί σε περιγραφικές και ερμηνευτικές μελέτες Επιλογές λειτουργικοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Ενότητα 1: Παγκοσμιοποίηση και πολυπολιτισμικές κοινωνίες; Χρήστος Παρθένης Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Παγκοσμιοποίηση και Πολυπολιτισμικές Κοινωνίες; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ενότητα 12: Συστημική Προσέγγιση στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 1. Βασικές αρχές 1-1

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 1. Βασικές αρχές 1-1 Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα Earl Babbie Κεφάλαιο 1 Βασικές αρχές 1-1 Σύνοψη κεφαλαίου Αναζητώντας την πραγματικότητα Τα θεμέλια της κοινωνικής επιστήμης Η διαλεκτική της κοινωνικής έρευνας Σχέδιο ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ» Βασίλης Τσελφές

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ» Βασίλης Τσελφές ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ» Βασίλης Τσελφές ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Στο μάθημα αυτό συζητήσαμε ζητήματα που θα μπορούσαν να βρεθούν κάτω από τον τίτλο: «Επιστημολογία» (δηλαδή, λόγος περί επιστήμης), ενδιαφερόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα 27 Σεπτεμβρίου 2010 Δ. Χατζηχαριστός - Θέση της Φυσικής Αγωγής στο εκπαιδευτικό σύστημα Διαφάνεια: 1 Ισχύον σύστημα Φυσικής Αγωγής 27 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

NORWOOD RUSSELL HANSON (1924 1967) (Νόργουντ Ράσελ Χάνσον) Η ιδέα της θεωρητικής φόρτισης

NORWOOD RUSSELL HANSON (1924 1967) (Νόργουντ Ράσελ Χάνσον) Η ιδέα της θεωρητικής φόρτισης 15 NORWOOD RUSSELL HANSON (1924 1967) (Νόργουντ Ράσελ Χάνσον) Η ιδέα της θεωρητικής φόρτισης «Το οράν είναι μια εμπειρία. Η αντίδραση του αμφιβληστροειδούς είναι μόνο μια φυσική κατάσταση μια φωτοχημική

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

1. Η σκοπιμότητα της ένταξης εργαλείων ψηφιακής τεχνολογίας στη Μαθηματική Εκπαίδευση

1. Η σκοπιμότητα της ένταξης εργαλείων ψηφιακής τεχνολογίας στη Μαθηματική Εκπαίδευση 1. Η σκοπιμότητα της ένταξης εργαλείων ψηφιακής τεχνολογίας στη Μαθηματική Εκπαίδευση Στη βασική παιδεία, τα μαθηματικά διδάσκονται με στατικά μέσα α) πίνακα/χαρτιού β) κιμωλίας/στυλού γ) χάρτινου βιβλίου.

Διαβάστε περισσότερα

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, )

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, ) EDMUND HUSSERL 1 EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, 1859-1938) Ο Καρτέσιος (Ντεκάρτ) αναζήτησε να θεμελιώσει τη γνώση και να εξασφαλίσει την ανάπτυξη της Επιστήμης στις πρώτες αναμφισβήτητες παρατηρήσεις που

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Η έννοια της συνάρτησης είναι θεμελιώδης στο λογισμό και διαπερνά όλους τους μαθηματικούς κλάδους. Για το φοιτητή είναι σημαντικό να κατανοήσει πλήρως αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ 1.Η Φυσική ως η επιστήμη που μελετά τις ιδιότητες της ύλης Για τη Φυσική η ύλη είναι μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ

Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ Τετάρτη, 3.30-6 μμ. Αίθουσα A Διδάσκουσα: Ελίνα Πεχλιβανίδη ΣΧΕΔΙAΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (SYLLABUS) Πληροφορίες για: ημέρα - ώρα - αίθουσα διεξαγωγής του μαθήματος στοιχεία επικοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ Η πλέον διαδεδοµένη και αποδεκτή θεωρία είναι η τριµερής θεωρία της γνώσης που ορίζει τη γνώση ως δικαιολογηµένη αληθή πεποίθηση (justified true belief). Ανάλυση της τριµερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Η κοινωνική έρευνα επιχειρεί να ανταποκριθεί και να ανιχνεύσει

Διαβάστε περισσότερα

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10 ΚΡΙΤΗΡΙΑ Εύρος θέματος Τίτλος και περίληψη Εισαγωγή Βαθμολογία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας

ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΠΟΙΟΤΙΚΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Αναστασία Κ. Καδδά Δρ.Κοινωνιολογίας Υγείας Μsc Διοίκηση Μονάδων Υγείας ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ «Ποιοτικές μέθοδοι έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες»,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Η Διδακτική στα πλαίσια της παραδοσιακής Παιδαγωγικής Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου

Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Βασίλειος Κωτούλας vaskotoulas@sch.gr h=p://dipe.kar.sch.gr/grss Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας Μάθηση & Εξερεύνηση στο περιβάλλον του Μουσείου Η Δομή της εισήγησης 1 2 3 Δυο λόγια για Στόχοι των Ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

«Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα»

«Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Σεμινάριο Επιμόρφωσης και Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή «Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα» Ονοματεπώνυμο: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΦΙΑ Τμήμα: ΞΑΝΘΗΣ 2 ΜΑΙΟΣ 2010 1 Περιεχόμενα: Περίληψη..σελ. 3 Εισαγωγή:...

Διαβάστε περισσότερα

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας;

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Εμείς που αντιλαμβανόμαστε είμαστε όλοι φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό; Πώς βρεθήκαμε σ αυτόν τον κόσμο; Ο θάνατός μας σημαίνει το τέλος ή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ.Ε. ΜΕ ΚΡΟΥΣΤΙΚΕΣ ΙΕΓΕΡΣΕΙΣ

ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ.Ε. ΜΕ ΚΡΟΥΣΤΙΚΕΣ ΙΕΓΕΡΣΕΙΣ ΣΧΟΛΗ. Ν. ΟΚΙΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΙΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ Σ.Α.Ε. ΕΠΙΛΥΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ.Ε. ΜΕ ΚΡΟΥΣΤΙΚΕΣ ΙΕΓΕΡΣΕΙΣ ρ. Α. Μαγουλάς Οκτώβριος 4 Η συνάρτηση δ ( και η παράγωγός της Ορίζεται ως εξής: δ ( ανωµαλο

Διαβάστε περισσότερα

Νέες προσπάθειες στα εγχειρίδια της Φυσικής Κρυσταλλία Χαλκιά Λέκτορας Π.Τ..Ε. Παν/µίου Αθηνών Την τελευταία διετία, Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

Νέες προσπάθειες στα εγχειρίδια της Φυσικής Κρυσταλλία Χαλκιά Λέκτορας Π.Τ..Ε. Παν/µίου Αθηνών Την τελευταία διετία, Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Νέες προσπάθειες στα εγχειρίδια της Φυσικής Κρυσταλλία Χαλκιά Λέκτορας Π.Τ..Ε. Παν/µίου Αθηνών Την τελευταία διετία, Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, ανέλαβε τη σύνταξη νέου Προγράµµατος Σπουδών για το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 2. Έρευνα και θεωρία 2-1

Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα. Earl Babbie. Κεφάλαιο 2. Έρευνα και θεωρία 2-1 Εισαγωγή στην κοινωνική έρευνα Earl Babbie Κεφάλαιο 2 Έρευνα και θεωρία 2-1 Σύνοψη κεφαλαίου Μερικά παραδείγματα της κοινωνικής επιστήμης Επιστροφή σε δύο συστήματα λογικής Παραγωγική συγκρότηση θεωρίας

Διαβάστε περισσότερα

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Τι εννοούμε με τον όρο «βιωματική μάθηση»; Πρόκειται για έναν εναλλακτικό τρόπο μάθησης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ; Η

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ; Η 2 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ; Η καταγωγή και η σημασία του όρου. Η λέξη έχει τη ρίζα της στο αρχαίο ελληνικό ρήμα ἐπίσταμαι. Από τη λέξη αυτή βγαίνει και ο όρος Επιστήμη, κάτι που σημαίνει ότι αυτός που

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα σώματος και ψυχής κατά τον Max Scheler

Ενότητα σώματος και ψυχής κατά τον Max Scheler Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών Τμήμα Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος 2015-2016 Εαρινό Εξάμηνο Ενότητα σώματος και ψυχής κατά τον Max Scheler

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1)

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (1) 1 Προέλευση και ιστορία της Επιχειρησιακής Έρευνας Αλλαγές στις επιχειρήσεις Τέλος του 19ου αιώνα: βιομηχανική

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρωπιστικές Κοινωνικές και Θετικές Φυσικές Επιστήμες: παράλληλοι κόσμοι ή ενότητα των επιστημών;

Ανθρωπιστικές Κοινωνικές και Θετικές Φυσικές Επιστήμες: παράλληλοι κόσμοι ή ενότητα των επιστημών; Δημήτρης Κ. Μαυροσκούφης Καθηγητής Διδακτικής Μεθοδολογίας και Ιστορίας της Εκπαίδευσης Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Α.Π.Θ. Κοσμήτορας Φιλοσοφικής Σχολής Ανθρωπιστικές Κοινωνικές και Θετικές Φυσικές

Διαβάστε περισσότερα