είκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία ήµητρα Τσαντούλα Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθανάσιος Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "είκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία ήµητρα Τσαντούλα Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθανάσιος Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου"

Transcript

1 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 1 Υπέρτιτλος: ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΙΟΤΗΤΩΝ είκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία ήµητρα Τσαντούλα Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθανάσιος Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου Αγγελική Μουζάκη Πανεπιστήµιο Κρήτης ιεύθυνση: Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου Αρτέµιδος 6 & Επιδαύρου ΜΑΡΟΥΣΙ Τηλέφωνο: Φαξ: Ηλεκτρονική διεύθυνση:

2 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 2 Περίληψη Η εκµάθηση της ανάγνωσης απαιτεί σύνθετες γνωστικές, γλωσσικές και µεταγλωσσικές διεργασίες, η κατάκτηση των οποίων πραγµατοποιείται κανονικά στα προσχολικά χρόνια. Για την αξιολόγηση των δεικτών αναγνωστικών δεξιοτήτων στην ελληνική γλώσσα χορηγήθηκαν σε 101 παιδιά νηπιαγωγείου δοκιµασίες που αξιολογούν τη γλωσσική ανάπτυξη, τη µεταγλωσσική επίγνωση σε επίπεδα µικρότερα της λέξης, την εξοικείωση µε τις συµβάσεις του γραπτού λόγου, τα γράµµατα και τη φωνηµική τους ταυτότητα, και την προώθηση της γραφής και της ανάγνωσης στο σπίτι. Σε συµφωνία µε δεδοµένα από άλλες χώρες, βρέθηκε ισχυρή συνάφεια µεταξύ µετρήσεων σε φωνηµικό επίπεδο, γνώσης αλφαβήτου και συµβάσεων του γραπτού λόγου καθώς και µέτρια συνάφεια µεταξύ των γλωσσικών δεικτών. Λέξεις-κλειδιά: Προαναγνωστικές δεξιότητες, ανάδυση γραµµατισµού, αναγνωστική ετοιµότητα, φωνολογική επίγνωση, προσχολική.

3 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 3 είκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία H προσχολική ηλικία, εκτεινόµενη από την γέννηση του παιδιού ως περίπου τα 6 του χρόνια, δηλαδή ως την έναρξη της τυπικής διδασκαλίας στο σχολείο, είναι ιδιαιτέρως κρίσιµη όσον αφορά στην ανάδυση του γραµµατισµού. Η ανάδυση του γραµµατισµού αναφέρεται σε γνώση και συµπεριφορές, σχετικά µε τη γραφή και την ανάγνωση, που αποκτούν τα παιδιά που δεν έχουν ακόµη κατακτήσει τον συµβατικό γραµµατισµό, δηλαδή που δεν εγγράµµατα µε την τυπική έννοια. εν αναφέρεται σε γνώσεις και δεξιότητες οι οποίες αποκτούνται κατόπιν διδασκαλίας για την εκµάθηση της ανάγνωσης αλλά αποτελεί µέρος µιας εξελικτικής διαδικασίας µέσω της οποίας το παιδί κατακτά τον γραµµατισµό µέσα σε µια εγγράµµατη κοινωνία. Η διερεύνηση του αναδυόµενου γραµµατισµού είναι ιδιαίτερα χρήσιµη, καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές οι δεξιότητες αποτελούν προγνωστικούς δείκτες της µετέπειτα αναγνωστικής ικανότητας. Στο παρόν άρθρο εξετάζουµε τη συγχρονική συνάφεια ανάµεσα στους δείκτες αυτούς. Τη σχέση µεταξύ γλωσσικών δεξιοτήτων της προσχολικής περιόδου και ανάδυσης του γραµµατισµού συνοψίζουν στο µοντέλο τους οι Whitehurst & Lonigan (1998). Συγκεκριµένα, υποστηρίζουν ότι είναι απαραίτητες δύο ειδών δεξιότητες για την κατάκτηση της γραφής και της ανάγνωσης: οι «από µέσα προς τα έξω» («inside-out») και «από έξω προς τα µέσα» («outside-in»). Οι πρώτες περιλαµβάνουν τη φωνηµική επίγνωση και τη γνώση των γραφηµάτων και του ήχου τους και δεν απαιτούν αναφορά στο περικείµενο (context), καθώς η κατάκτησή τους δεν απαιτεί σηµασιολογική ή πραγµατολογική γνώση. Αντίθετα, στην περίπτωση των δεύτερων περιλαµβάνονται σηµασιολογικές και αφηγηµατικές δεξιότητες, που συντελούν στην κατανόηση και προϋποθέτουν γνώση του περικειµένου. Οι Whitehurst & Lonigan έδειξαν

4 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 4 ότι οι δεξιότητες «από µέσα προς τα έξω» είχαν σηµαντική επίδραση στην ανάπτυξη του συµβατικού γραµµατισµού κατά την πρώτη και δεύτερη τάξη του ηµοτικού, ενώ οι αντίστοιχες «από έξω προς τα µέσα» δεν είχαν σηµαντική επίδραση µέχρι τη δεύτερη και τρίτη τάξη. Οι προαναγνωστικοί δείκτες για τους οποίους έχει τεκµηριωθεί ότι συνεισφέρουν στην εκµάθηση της ανάγνωσης, είναι: 1. Η φωνολογική επίγνωση (ή «συνειδητότητα» ή «ενηµερότητα» στα αγγλικά «phonological awareness») αφορά στη συνειδητοποίηση των φωνολογικών µερών του λόγου σε επίπεδο συλλαβής και φωνήµατος, και στον χειρισµό τους πέρα από το νόηµα και την επικοινωνιακή τους φύση. ιακρίνεται σε συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, που αναφέρονται στην επίγνωση της ύπαρξης και δυνατότητα χειρισµού της συλλαβής και του φωνήµατος, αντίστοιχα. Η επίγνωση της συλλαβικής δοµής είναι ευκολότερη από τη φωνηµική, και συνεπώς προγενέστερη (Aidinis & Nunes, 2001). Η διαφορά αυτή είναι ιδιαίτερα εµφανής στην προσχολική ηλικία. Η σηµασία του προαναγνωστικού αυτού δείκτη έχει επισηµανθεί σε διάφορες γλώσσες όπως είναι η δανική (Lundberg, Frost, & Petersen, 1998), η ισπανική (Domínguez, 1996), η γερµανική (Schneider, Kuespert, Roth, & Vise, 1997) η πορτογαλική (Cardoso- Martins, 1995), η φινλανδική (Niemi, Poskiparta, & Vauras, 2001), και η ελληνική (Πόρποδας 2002). 2. Η επίγνωση των λειτουργιών και συµβάσεων του γραπτού λόγου (εφεξής: επίγνωση του γραπτού) εµπερικλείει τη γνώση της κατεύθυνσης της ανάγνωσης από τα αριστερά προς τα δεξιά, τη σχέση γραφής και οµιλίας, τον διαχωρισµό των λέξεων µε κενά, την εξοικείωση µε τα βιβλία και ούτω κάθε εξής (Whitehurst & Lonigan, 1998). Παρά την ισχυρή συσχέτιση της επίγνωσης του γραπτού µε την ανάπτυξη του

5 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 5 προφορικού λόγου, τη γραφηµική γνώση, και τη φωνολογική επίγνωση, η προβλεπτική της ισχύ όσον αφορά σε αναγνωστικές ικανότητες στις πρώτες τάξεις του δηµοτικού δεν είναι ανεξάρτητη από εκείνη της φωνολογική επίγνωσης και γραφηµικής γνώσης (Lonigan, Burgess & Anthony, 2000). Εποµένως, η επίγνωση του γραπτού φαίνεται να σχετίζεται µε άλλους παράγοντες (π.χ. οικογενειακός γραµµατισµός) που επηρεάζουν τόσο τη φωνολογική επίγνωση όσο και τη µετέπειτα αναγνωστική ικανότητα του παιδιού. 3. Η αναγνώριση του αλφαβήτου, όπου συµπεριλαµβάνεται και ο φωνηµικός του προσδιορισµός, δηλαδή η ικανότητα του παιδιού να ονοµάζει τα οπτικά σχήµατα και να παράγει τους αντίστοιχους φθόγγους (Fuchs κ.συν., 2001). 4. Η προώθηση του γραµµατισµού από το οικογενειακό περιβάλλον θεωρείται από πολλούς ερευνητές ιδιαίτερης σηµασίας για την αναγνωστική επιτυχία (Sonnenschein & Munsterman, 2002). Τα παιδιά έρχονται σε επαφή µε τον γραπτό λόγο από πολύ µικρή ηλικία µέσα σε ένα εγγράµµατο περιβάλλον στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης µε γραφικά και αναγνωστικά ερεθίσµατα. Σηµαντική είναι και η αλληλεπίδραση µε τα ενήλικα µέλη της οικογένειας σε δραστηριότητες όπως η ανάγνωση παιδικών βιβλίων, που γίνεται ακόµη πιο ουσιαστική µε τη συζήτηση αναφορικά µε την ιστορία του βιβλίου, την αναγνώριση γραµµάτων, την ενθάρρυνση των παιδιών να µαντέψουν το νόηµα νέων λέξεων κ.ά. 5. Σηµαντικό προγνωστικό δείκτη αποτελεί και ο προφορικός λόγος, ο οποίος αντανακλά το επίπεδο κατάκτησης της µορφολογίας, σύνταξης, σηµασιολογίας, πραγµατολογίας πεδία που θα συστηµατοποιηθούν αργότερα µε την κατάκτηση του συµβατικού γραµµατισµού. Η φύση της σχέσης του προφορικού λόγου και του συµβατικού γραµµατισµού (Speece, Roth, Cooper, & de la Paz, 1999)

6 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 6 προσεγγίζεται από δυο διαφορετικές σκοπιές: Κατά την προσέγγιση της φωνολογικής ευαισθησίας («phonological sensitivity»), η ανάπτυξη του προφορικού λόγου οδηγεί έµµεσα στην ανάδυση του γραµµατισµού, µέσω της ανάπτυξης της φωνολογικής ευαισθησίας. Αντίθετα, η προσέγγιση της γλωσσικής ολότητας («comprehensive language») πρεσβεύει ότι ο προφορικός λόγος οδηγεί άµεσα στην ανάδυση του γραµµατισµού και συνεχίζει να διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στην µετέπειτα αναγνωστική επίδοση (Dickinson, McCabe, Anastasopoulos, Peisner-Feinberg, & Poe, 2003). 6. Τέλος, τα δείγµατα γραφής του ονόµατος συνιστούν µια πρώτη έκφραση των αναδυόµενων δεξιοτήτων γραφής και ανάγνωσης. Η γραφή του ονόµατος, της πρώτης λέξης που γράφουν συνήθως τα παιδιά, περνά από τα ορνιθοσκαλίσµατα στα σύµβολα που µοιάζουν µε γράµµατα, στην άστατη παράταξη γραµµάτων και τελικά στη σωστή ορθογραφική δοµή (Moomaw & Hieronymus, 2001). Αποτελεί έναυσµα για να γράψουν και άλλες λέξεις που περιέχουν τα ίδια γράµµατα µε αυτά του ονόµατός τους (Haney, 2002). Οι προγνωστικοί δείκτες δεν είναι ανεξάρτητοι µεταξύ τους. Ειδικότερα, η γνώση του φωνηµικού προσδιορισµού των γραµµάτων είναι στενά συνδεδεµένη µε τη συλλαβική και φωνηµική επίγνωση (Βowey, 1994). Οι Dickinson & Snow (1987) επισηµαίνουν συνάφεια ανάµεσα στη φωνολογική και γραπτή επίγνωση και τον προφορικό λόγο. Συνάφεια υπάρχει ανάµεσα στο λεξιλόγιο και τον αφηγηµατικό λόγο (Scarborough, 2001). Τέλος, η ανάπτυξη του λεξιλογίου συνδέεται µε την φωνολογική επίγνωση (Goswami, 2001). Στην παρούσα µελέτη εξετάζουµε δεξιότητες που αποτελούν προγνωστικούς δείκτες για την κατάκτηση της γραφής και της ανάγνωσης. Λαµβάνοντας υπόψη το µοντέλο των Whitehurst & Lonigan

7 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 7 (1998) ακολουθήσαµε το διαχωρισµό σε δεξιότητες «από µέσα προς τα έξω» και «από έξω προς τα µέσα». εξιότητες «από µέσα προς τα έξω» αποτελούν η φωνολογική επίγνωση, η εξοικείωση µε την ονοµασία και τον προσδιορισµό της φωνηµικής ταυτότητας των γραµµάτων και η ικανότητα γραφής του ονόµατος. εξιότητες «από έξω προς τα µέσα» είναι η γραπτή επίγνωση, η προώθηση του γραµµατισµού στο πλαίσιο της οικογένειας, το επίπεδο ανάπτυξης του λεξιλογίου και του αφηγηµατικού λόγου. Μέθοδος Συµµετέχοντες Έλαβαν µέρος 101 παιδιά προσχολικής ηλικίας (58 κορίτσια) από τρία σχολεία, ηλικίας µηνών (ΜΟ 71 ± 4), που είχαν όλα µητρική γλώσσα την ελληνική. Υλικό Χορηγήθηκαν οι ακόλουθες δοκιµασίες: 1. Τεστ λεξιλογίου (Renfrew, 1995) Αξιολογεί το λεξιλόγιο έκφρασης του παιδιού (expressive vocabulary). Περιλαµβάνει 50 κάρτες µε εικόνες αυξανόµενης δυσκολίας. Οι εικόνες παρουσιάζονται µία-µία µε σταθερό ρυθµό ανά 5 περίπου και ζητείται από το παιδί να τις ονοµάσει. Αξιολογείται ο αριθµός των ορθά κατονοµασµένων εικόνων. 2. Τεστ αφηγηµατικού λόγου (Renfrew, 1997) Αξιολογεί τον προφορικό λόγο. Απαρτίζεται από τέσσερις σειρές τριών εικόνων, όπου απεικονίζεται η εξέλιξη µιας ιστορίας. Παρουσιάζοντας τις εικόνες αφηγούµαστε την ιστορία όπως περιγράφεται από αυτές. Στη συνέχεια ζητάµε από το παιδί να αφηγηθεί την ιστορία στηριζόµενο στις ίδιες εικόνες. Καταγράφουµε το µήκος των προτάσεων στην οµιλία του και υπολογίζουµε το µέσο όρο λέξεων στις 5

8 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 8 µεγαλύτερες προτάσεις. Αξιολογούµε την υποτακτική σύνδεση µετρώντας τις δευτερεύουσες προτάσεις. Ελέγχουµε τις πληροφορίες που συµπεριέλαβε µε βάση έναν κατάλογο της ιστορίας, δίνοντας βαθµούς για όσες περιείχε η αφήγησή του (µέγιστο σύνολο 50 βαθµοί). 3. Τεστ αναγνώρισης γραµµάτων Ελέγχει τη γνώση των γραµµάτων και της φωνηµικής τους ταυτότητας (δύο υποενότητες). Περιλαµβάνει 24 κάρτες µε τυπωµένο σε καθεµιά ένα γράµµα του αλφαβήτου (κεφαλαίο και πεζό). Κάθε κάρτα παρουσιάζεται στο παιδί µε τυχαία σειρά για να ονοµάσει το γράµµα και να προφέρει τον ήχο του. Για κάθε σωστή απάντηση (ονόµατος ή ήχου) δίνεται ένας βαθµός (µέγιστο σύνολο 48 βαθµοί και για τις δύο υποενότητες). 4. Τεστ φωνολογικής επίγνωσης Αξιολογεί τη φωνολογική επίγνωση σε συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, σε επιγλωσσικό και µεταγλωσσικό επίπεδο αναπαράστασης. Περιλαµβάνει 4 υποενότητες: α) Επισήµανση διαφοράς (συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, 6 τετράδες λέξεων στο καθένα). Το παιδί εντοπίζει τη λέξη που αρχίζει όπως η λέξη-στόχος που δίνεται προφορικά (αρχική συλλαβή ή αρχικό φώνηµα, ανάλογα). β) Οµοιοκαταληξία (6 τετράδες λέξεων). Το παιδί εντοπίζει τη λέξη που δεν οµοιοκαταληκτεί µε τις υπόλοιπες τρεις. γ) Σύνθεση λέξεων (συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, 6 λέξεις στο καθένα). Το παιδί καλείται να συνθέσει συλλαβές και φωνήµατα σε λέξεις. δ) Απαλοιφή τµήµατος λέξης (συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο, 6 και 5 λέξεις αντίστοιχα). Το παιδί απαλείφει την πρώτη φωνολογική µονάδα (συλλαβή ή φώνηµα) της λέξης.

9 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 9 Για κάθε ορθή απάντηση δίνεται ένας βαθµός (µέγιστο σύνολο 41 βαθµοί). Οι 3 δοκιµασίες σε συλλαβικό και φωνηµικό επίπεδο απαρτίζουν τους επιµέρους δείκτες συλλαβικής και φωνηµικής επίγνωσης, αντίστοιχα. 5. Τεστ επίγνωσης του γραπτού Αξιολογεί την εξοικείωση µε τις συµβάσεις και λειτουργίες του γραπτού λόγου. Περιλαµβάνει 12 ερωτήσεις που αφορούν στην κατεύθυνση της ανάγνωσης, το διαχωρισµό των λέξεων µε κενά, την κατεύθυνση που γυρίζουµε τις σελίδες, την εξοικείωση µε σηµεία στίξης κ.ά. Θέτουµε στο παιδί µια σειρά ερωτήσεων µε βάση τα περιεχόµενα ενός παιδικού βιβλίου. Κάθε σωστή απάντηση βαθµολογείται µε ένα βαθµό (µέγιστο σύνολο 12 βαθµοί). 6. είγµα γραφής του ονόµατος Αξιολογεί την παραγωγή των κατάλληλων γραφηµάτων και τη σωστή διάταξή τους. Το παιδί γράφει σε χαρτί το όνοµά του και το αποτέλεσµα βαθµολογείται στην ακόλουθη κλίµακα 6 µονάδων: (1) λιγότερα από τα µισά γράµµατα σωστά (2) περίπου τα µισά γράµµατα κατά βάση σωστά (3) πάνω από τα µισά γράµµατα είναι απολύτως σωστά (4) ένα ή δύο λάθη (5) ένα ή δύο λιγότερο σηµαντικά λάθη (6) τέλεια γραφή του ονόµατος 7. Οικογενειακό ερωτηµατολόγιο Απευθύνεται στους γονείς και αξιολογεί κατά πόσο προάγονται οι αναγνωστικές δεξιότητες στο οικογενειακό περιβάλλον. Περιλαµβάνονται 26 ερωτήσεις που αναφέρονται στην ποιότητα και συχνότητα της επαφής του παιδιού µε γλωσσικό υλικό (π.χ. βιβλία), σε πιθανή διδασκαλία ανάγνωσης και γραφής από τους γονείς κ.ά. Σε κάθε ερώτηση παρέχονται

10 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 10 προκαθορισµένες απαντήσεις, µορφής ναι/όχι ή κλίµακας 5 σηµείων, από τις οποίες ο γονέας επιλέγει την προτιµότερη. ιαδικασία Τα παιδιά αξιολογήθηκαν σε 1 ατοµική συνεδρία διάρκειας λεπτών, σε ήσυχο χώρο του σχολείου τους. Οι δοκιµασίες χορηγήθηκαν από ειδικά εκπαιδευµένο άτοµο. Οι αποκρίσεις καταγράφηκαν σε ατοµικά φυλλάδια και ηχογραφήθηκαν σε κασέτα. Αποτελέσµατα Στον Πίνακα 1 φαίνονται οι συνάφειες µεταξύ των µετρήσεων, πολλές από τις οποίες είναι υψηλές και σηµαντικές, ιδιαίτερα µεταξύ φωνολογικών και αλφαβητικών µετρήσεων και επίγνωσης του γραπτού. Οι υψηλότερες συνάφειες διαπιστώνεται ανάµεσα στη φωνηµική επίγνωση και το φωνηµικό προσδιορισµό των γραµµάτων (r=0,742) και ανάµεσα στη φωνολογική επίγνωση και την επίγνωση του γραπτού (r=0,742). Επίσης ο αφηγηµατικός λόγος έχει σηµαντική συνάφεια µε την επίγνωση του γραπτού και το λεξιλόγιο µε το µέσο όρο λέξεων στον προφορικό λόγο και µε την φωνολογική επίγνωση. Η συλλαβική επίγνωση (µ.ο. 15,89) ήταν σηµαντικά ευκολότερη από τη φωνηµική (µ.ο. 9,73), F(1,100)=274,5, p<0,0005). Ειδικότερα για τη φωνηµική επίγνωση, οι τρεις υποκλίµακες διαφέρουν σηµαντικά µεταξύ τους σε δυσκολία, F(2,99)=133,4, p<0,0005. Σε επιµέρους συγκρίσεις post-hoc, η απαλοιφή (µ.ο. 1,81) ήταν δυσκολότερη από τη σύνθεση (µ.ο. 2,96) που ήταν δυσκολότερη από τη διαφορά (µ.ο. 4,95), p<0,0005. Η αξιοπιστία των κλιµάκων συλλαβικής και φωνηµικής επίγνωσης (α του Cronbach) από τις τρεις επιµέρους κλίµακες ήταν 0,31 και 0,77 αντίστοιχα. Η τελευταία βελτιώνεται (σε 0,82) µε την αφαίρεση της φωνηµικής διαφοράς, κάτι που δικαιολογείται δεδοµένου ότι η διαφορά

11 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 11 φωνήµατος επιφέρει και διαφορά σε συλλαβικό επίπεδο, άρα για τη σωστή απάντηση δεν είναι απαραίτητη η επίγνωση και επεξεργασία µεµονωµένων φωνηµάτων. Με επιφύλαξη, λόγω του σχετικά µικρού αριθµού συµµετεχόντων, αναφέρουµε ότι τα αποτελέσµατα παραγοντικής ανάλυσης (principal axis factoring µε περιστροφή varimax) των 15 επιµέρους δοκιµασιών δίνουν 4 παράγοντες µε ιδιοτιµές µεγαλύτερες του 1, οι οποίοι φαίνεται ότι αντιστοιχούν κατά σειρά στη φωνηµική και γραπτή επίγνωση, στη συλλαβική επίγνωση, τη γλωσσική επίδοση και τη νοητική ανάπτυξη. Στους παράγοντες αυτούς µπορεί να αποδοθεί 53% της συνολικής διακύµανσης. Οι συνάφειες µεταξύ των απαντήσεων στο οικογενειακό ερωτηµατολόγιο και των άλλων µετρήσεων δεν ήταν στατιστικά σηµαντικές, πιθανότατα εξαιτίας του µικρού αριθµού (36) συµπληρωµένων ερωτηµατολογίων. Σε αναλύσεις διακύµανσης των διπολικών ερωτήσεων, F(1,34), το ότι δείχνουν οι γονείς στο παιδί κατά την ανάγνωση παιδικών βιβλίων κάποια γράµµατα έχει στατιστικά σηµαντική επίδραση στη γνώση του ονόµατος των γραµµάτων (p=0,005) και στη γραπτή επίγνωση (p=0,015), ενώ το ότι έχουν µάθει στο παιδί να γράφει το όνοµά του έχει στατιστικά σηµαντική επίδραση στο τεστ αφηγηµατικού λόγου (p=0,020, p=0,058, p=0,011 στις τρεις επιµέρους µετρήσεις). Συζήτηση Αναφορικά µε τη φωνολογική επίγνωση, επιβεβαιώνεται η ότι η συλλαβική επίγνωση είναι ευκολότερη και συνεπώς κατακτάται νωρίτερα από την αντίστοιχη φωνηµική (Πόρποδας, 2002). Ο µέσος όρος των επιδόσεων στις συλλαβικές υποδοκιµασίες υπερέχει σηµαντικά από τον αντίστοιχο µέσο όρο των φωνηµικών. Η διαφορά ίσως οφείλεται στο

12 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 12 µέγεθος της χειριζόµενης γλωσσολογικής µονάδας. Οι υψηλές επιδόσεις στη συλλαβική ενηµερότητα είναι σύµφωνες µε την υπόθεση ότι τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας δεν αντιµετωπίζουν δυσκολίες στη συνειδητοποίηση της συλλαβικής δοµής του προφορικού λόγου (Πόρποδας, 2002). Η συγκριτική εξέταση των επιµέρους δοκιµασιών του φωνολογικού τεστ σε επίπεδο φωνήµατος (επισήµανση διαφοράς, σύνθεση, απαλοιφή) επιβεβαιώνει ότι η απαλοιφή είναι η δυσκολότερη. Η δυσκολία µπορεί να οφείλεται στις γνωστικές απαιτήσεις που προϋποθέτει, συγκεκριµένα «για να διεκπεραιωθεί το τεστ απαλοιφής πρέπει να ενεργοποιηθούν µε τη σειρά οι λειτουργίες επιλογής του στοιχείου που πρέπει να απαλειφθεί, ανάλυσης της λέξης στα δοµικά φωνολογικά της στοιχεία, σύγκρισης του υπό απαλοιφής στοιχείου µε όλα τα άλλα, επισήµανσης του στοιχείου αυτού στην σειρά των άλλων στοιχείων, αφαίρεσης του στοιχείου, σύνθεσης των υπολοίπων και εκφώνησης του τµήµατος της λέξης που µένει» (Πόρποδας, 2002, σ. 233). Η υψηλή συνάφεια ανάµεσα στη φωνηµική επίδοση και το φωνηµικό προσδιορισµό των γραµµάτων ερµηνεύεται ως εξής: εφόσον τα παιδιά µπορούν να αποδώσουν στα γράµµατα µεµονωµένους φθόγγους, έχουν συνειδητοποιήσει ότι οι φθόγγοι απαρτίζουν µονάδες του προφορικού λόγου. Η υψηλή συνάφεια ανάµεσα στη φωνολογική επίγνωση και την επίγνωση του γραπτού ίσως οφείλεται σε συνάφεια και των δυο δεξιοτήτων µε το κοινωνικο-οικονοµικό επίπεδο της οικογένειας και τις αναγνωστικές δραστηριότητες στο σπίτι (Lonigan κ. συν., 2000). Η εξοικείωση του παιδιού µε τις γραπτές συµβάσεις προϋποθέτει τη γόνιµη επαφή του µε γλωσσικό υλικό, όπως για παράδειγµα την ανάγνωση παιδικών βιβλίων από ενήλικες της οικογένειας (µια συνηθισµένη δραστηριότητα της καθηµερινής ζωής των παιδιών). Στα πλαίσια τέτοιων

13 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 13 δραστηριοτήτων, µε συζήτηση πάνω στην ιστορία του βιβλίου, ενθαρρύνεται το παιδί να αποδώσει το κείµενο, µαθαίνει καινούριες λέξεις, ενώ εκτίθεται και σε όλες τις εκφάνσεις της γλώσσας (φωνολογία, µορφολογία, σηµασιολογία, σύνταξη, πραγµατολογία) τις οποίες και οικειοποιείται. Σε µελλοντική µελέτη θα ερευνηθεί η προβλεπτική ισχύς των δεικτών αναγνωστικών δεξιοτήτων όσον αφορά στην εκµάθηση της ανάγνωσης στην Α τάξη του ηµοτικού. Για τις δεξιότητες των οποίων η προβλεπτική ισχύς θα τεκµηριωθεί, θα πρέπει η προσχολική τάξη να διαδραµατίσει ένα πιο ενεργό ρόλο στην συστηµατική καλλιέργειά τους µε την εισαγωγή κατάλληλων δραστηριοτήτων στο Αναλυτικό Πρόγραµµα Προσχολικής Αγωγής.

14 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 14 Βιβλιογραφία Aidinis, A. & Nynes, T. (2001). The role of different levels of phonological awareness in the development of reading and spelling in Greek. Reading and Writing, 14, Bowey, J. A. (1994). Phonological sensitivity in novice readers and non-readers. Journal of Experimental Child Psychology, 58, Cardoso-Martins, C. (1995). Sensitivity to rhymes, syllables and phonemes in literacy acquisition in Portuguese. Reading Research Quarterly, 30, Dickinson, D. K., McCabe, A., Anastasopoulos, L., Peisner-Feinberg, E. S., & Poe, M. D. (2003). The comprehensive language approach to early literacy: The interrelationships among vocabulary, phonological sensitivity, and print knowledge among preschool-aged children. Journal of Educational Psychology, 95, Dickinson, D. K., & Snow, C. F. (1987). Interrelationships among pre-reading and oral language skills in kindergartens from two social classes. Early Childhood Research Quarterly, 2, Domínguez, A. B. (1996). Evaluación de los efectos a largo plazo de la enseñanza de habilidades de análisis fonológico en el aprendizaje de la lectura y de la escritura. Infancia y Aprendizaje, 76, Erickson, K.A. (2000). All children are ready to learn: An emergent versus readiness perspective in early literacy assessment. Seminars in Speech and Language, 21,

15 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 15 Fuchs, D., Fuchs, L., Thompson, A., Al Otaiba, S., Yen, L., Yang, N.J., Braun, M. and O Connor, R.E. (2001). Is reading important in reading-readiness programs? A randomized field trial with teachers as program implementers. Journal of Educational Psychology, 93, Goswami, U. (2001). Early phonological development and the acquisition of literacy. In S. B. Neuman & D. K. Dickinson (Eds), Handbook of Early Literacy Research. New York: Guilford. Haney, M.R. (2002). Name writing: A window into the emergent literacy skills of young children. Early Childhood Education Journal, 30, Lonigan, C. J., Burgess, S. R. & Anthony, J. L. (2000). Development of emergent literacy and early reading skills in preschool children: Evidence from a latent variable longitudinal study. Developmental Psychology, 36, Lundberg, I., Frost, J., & Petersen, O. (1988). Effects of an extensive program for stimulating phonological awareness in preschool children. Reading Research Quarterly, 23, Moomaw, S., & Hieronymus, B. (2001). More than letters: Literacy activities for preschool, kindergarten and first grade. Saint Paul, Minnesota: Redleaf. Niemi, P., Poskiparta, E., & Vauras, M. (2001). Benefits of training in linguistic awareness dissipate by Grade 3? Psychology, 8, Πόρποδας, Κ., (2002). Η Ανάγνωση. Πάτρα Renfrew, C.E. (1995). Word Finding Vocabulary Test. Oxford: Winslow Renfrew, C.E. (1997). Bus Story Test: A test of narrative speech (4th ed). Oxford: Winslow.

16 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 16 Scarborough, H. (2001). Connecting early language and literacy to later reading (dis)abilities: Evidence, theory and practice. In S. B. Neuman & D. K. Dickinsson (Eds), Handbook of Early Literacy Research. New York: Guilford. Schneider, W., Kuespert, P., Roth, E., & Vise, M. (1997). Shortand long-term effects of training phonological awareness in kindergarten: evidence from two German studies. Journal of Experimental Child Psychology, 66, Sonnenschein, S., & Munsterman K. (2002). The influence of homebased reading interactions on 5-year-olds reading motivations and early literacy development. Early childhood research quarterly, 17, Speece, D. L., Roth, F. P., Cooper, D. H., & de la Paz, S. (1999). The relevance of oral language skills to early literacy: A multivariate analysis. Applied Psycholinguistics, 20, Whitehurst, G.J. and Lonigan, C.J. (1998). Child development and emergent literacy. Child Development, 69,

17 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 17 Πίνακας 1. Συνάφειες µεταξύ των αναγνωστικών δεξιοτήτων (δείκτης r του Pearson, µε έντονα στοιχεία όταν p<0.0005) Αλφάβητο Αλφάβ,-Όνοµα Αλφάβ,-Φωνηµ Γραπτή επίγν. Συλλαβή-διαφ. Φώνηµα-διαφ. Οµοιοκαταληξία Συλλαβή-σύνθ Φώνηµα-σύνθ Συλλαβή-απαλ. Φώνηµα-απαλ. Φωνολογ. επίγ. Συλλαβ. επίγ. Φωνηµ. επίγ. Πληροφορίες Μ.Ο. λέξεων ευτερ. προτάσ. Γραφή ονόµατος Λεξιλόγιο Αλφάβητο Αλφάβ,-Όνοµα Αλφάβ,-Φωνηµ Γραπτή επίγν Συλλαβή-διαφ Φώνηµα-διαφ Οµοιοκαταληξία Συλλαβή-σύνθ Φώνηµα-σύνθ Συλλαβή-απαλ Φώνηµα-απαλ Φωνολογ. επίγ Συλλαβ. επίγ Φωνηµ. επίγ Πληροφορίες Μ.Ο. λέξεων ευτερ. προτάσ. 0.06

18 Προσχολικοί δείκτες αναγνωστικών δεξιοτήτων 18 Preschool indexes of reading skills in Greek Dimitra Tsantoula University of Athens Athanassios Protopapas Institute for Language & Speech Processing Angeliki Mouzaki University of Crete Abstract Mastery of reading presupposes complex cognitive, linguistic, and metalinguistic skills that are normally acquired during the preschool years. To evaluate these reading prerequisites in the Greek language, we tested 101 children in kindergarten. A broad range of correlates was examined, including metalinguistic awareness in smaller-than-word units, print awareness, identification of single letters in terms of their names and sounds, and family literacy. In accordance with studies in other languages, a strong correlation was found among phonemic awareness, letter identification and print awareness and medium correlation among the linguistic skills. Keywords: Early reading skills, family literacy, phonological awareness, preschool

Αθανάσιος Πρωτόπαπας. Κύριος Ερευνητής. Τµήµα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Αθηνά.

Αθανάσιος Πρωτόπαπας. Κύριος Ερευνητής. Τµήµα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας. Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Αθηνά. Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Τµήµα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Αθηνά Αγγελική Μουζάκη Εντεταλµένη Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολικοί δείκτες πρόγνωσης αναγνωστικών δεξιοτήτων. στην Α Δημοτικού

Προσχολικοί δείκτες πρόγνωσης αναγνωστικών δεξιοτήτων. στην Α Δημοτικού Προσχολικοί δείκτες πρόγνωσης αναγνωστικών δεξιοτήτων στην Α Δημοτικού Αγγελική Μουζάκη Εντεταλμένη Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης Αθανάσιος Πρωτόπαπας

Διαβάστε περισσότερα

12 Σταθμισμένα διερευνητικά ανιχνευτικά εργαλεία κριτήρια μαθησιακών δυσκολιών

12 Σταθμισμένα διερευνητικά ανιχνευτικά εργαλεία κριτήρια μαθησιακών δυσκολιών 12 Σταθμισμένα διερευνητικά ανιχνευτικά εργαλεία κριτήρια μαθησιακών δυσκολιών Διαδικασίες διαχείρισης περίπτωσης Στάδιο 1 Εντοπισμός Στάδιο 2 Αξιολόγηση Στάδιο 3 Παρέμβαση Στάδιο 4 Υποστήριξη Παρακολούθηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 5: Πρώτος/φυσικός/αναδυόμενος γραμματισμός Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ:

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΑTEI Ηπείρου Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας και Πρόνοιας Τμήμα: Λογοθεραπείας ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΑΘΜΙΣΜΕΝΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΜΕΤΑΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΜΕΤΑΦΩΝ ΤΕΣΤ»

Διαβάστε περισσότερα

Η φωνολογική επίγνωση. Ευφημία Τάφα

Η φωνολογική επίγνωση. Ευφημία Τάφα Η φωνολογική επίγνωση Ευφημία Τάφα Γλωσσική ανάπτυξη Κλάμα ή γέλιο (0-2 μηνών) Βαβίσματα (2-4 μηνών) Συγκεκριμένοι ήχοι (6 μηνών περίπου) Πρώτες λέξεις (1 ο έτος) Τηλεγραφικός λόγος (2 ο έτος) 1000 λέξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ βιβλιο_layout 1 24/12/2015 11:50 πμ Page 7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1. Εισαγωγή... 21 2. Τα αλφάβητα και οι λειτουργίες τους... 24 2.1 Το ελληνικό αλφάβητο: χαρακτήρες και χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 10: Φωνολογική και φωνητική συνειδητοποίηση Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 8: Αλφαβητική φάση Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 8: Αλφαβητική φάση Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 8: Αλφαβητική φάση Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Συσχέτιση της φωνολογικής ενηµερότητας και της µουσικής ακουστικότητας σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας

Θέµα: Συσχέτιση της φωνολογικής ενηµερότητας και της µουσικής ακουστικότητας σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ιπλωµατική εργασία της Τροκάνα Αρίστης Θέµα: Συσχέτιση της φωνολογικής ενηµερότητας και της µουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 5: Φωνολογική ενημερότητα Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών)

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) Κουμούλλη Τσαμπίκα (Α.Μ.: 10155)

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις. Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης

Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις. Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια ΠΤΠΕ Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα Παλαιότερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι: υπάρχει μια συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 7: Συλλαβικό και φθογγικό περιβάλλον Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 3: Φωνολογικό σύστημα Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΠΑΙΔΙΩΝ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΠΑΙΔΙΩΝ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΠΑΙΔΙΩΝ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Υπεύθυνος Καθηγητής: Γραµµατικόπουλος Βασίλειος

Διαβάστε περισσότερα

Η ενίσχυση της φωνολογικής επίγνωσης στα παιδιά της προσχολικής ηλικίας Ευφημία Τάφα

Η ενίσχυση της φωνολογικής επίγνωσης στα παιδιά της προσχολικής ηλικίας Ευφημία Τάφα Η ενίσχυση της φωνολογικής επίγνωσης στα παιδιά της προσχολικής ηλικίας Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Κρήτης Γλωσσική ανάπτυξη Κλάμα ή γέλιο (0-2 μηνών)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ' ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Λογοθεραπεία: «Αντιμετώπιση Προβλημάτων Προφορικού και Γράπτου Λόγου» (Μαθησιακές Δυσκολίες) Θέμα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (2)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (2) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (2) Αντίληψη της ομιλίας Απεικόνιση της πρότασης «θα σας διηγηθώ την ιστορία των δύο νέων» κυματομορφή Φασματόγραμμα Συνάρθρωση Οι φθόγγοι αλληλεπικαλύπτονται μέσα

Διαβάστε περισσότερα

"H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις"

H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις Περίληψη εισήγησης "H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις" Βούλγαρης ηµήτριος Dr Ειδικής Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Η αναπτυξιακή δυσλεξία αποτελεί αντικείµενο έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 7 η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ Η δυσλεξία ορίζεται συνοπτικά ως σοβαρή καθυστέρηση στην κατάκτηση του γραπτού λόγου ενώ δεν υπάρχει νοητικό ή αισθητηριακό έλλειµµα ή ψυχιατρική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

«Εφαρμογή προγράμματος εκπαιδευτικής παρέμβασης κι αντιμετώπισης των αναγνωστικών και ορθογραφικών δυσκολιών στη σχολική τάξη»

«Εφαρμογή προγράμματος εκπαιδευτικής παρέμβασης κι αντιμετώπισης των αναγνωστικών και ορθογραφικών δυσκολιών στη σχολική τάξη» «Εφαρμογή προγράμματος εκπαιδευτικής παρέμβασης κι αντιμετώπισης των αναγνωστικών και ορθογραφικών δυσκολιών στη σχολική τάξη» Δρ. Αργυρώ Παλαιοθόδωρου 1 Αργυρώ Θ. Παλαιοθόδωρου (M.Ed., Ph.D.) Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 1: Εισαγωγικές Επισημάνσεις Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η πρώτη ανάγνωση και γραφή στο σχολείο: η οπτική των εκπαιδευτικών και η συσχέτιση τους με τα δεδομένα παρατήρησης.»

Θέμα: «Η πρώτη ανάγνωση και γραφή στο σχολείο: η οπτική των εκπαιδευτικών και η συσχέτιση τους με τα δεδομένα παρατήρησης.» ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Φοιτήτρια: Γώτα Χρύσα Α.Μ.: 1012031 Θέμα: «Η πρώτη ανάγνωση και γραφή στο σχολείο: η οπτική των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

«Συνεργασία Νηπιαγωγείου-Οικογένειας: Ένα Πρόγραμμα Παρέμβασης Αναδυόμενου Γραμματισμού» Μεταπτυχιακή εργασία της. Μαλέα Βασιλικής του Πέτρου

«Συνεργασία Νηπιαγωγείου-Οικογένειας: Ένα Πρόγραμμα Παρέμβασης Αναδυόμενου Γραμματισμού» Μεταπτυχιακή εργασία της. Μαλέα Βασιλικής του Πέτρου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

Οι διαταραχές του λόγου και τις οµιλίας στην παιδική ηλικία. Αναστασία Λαµπρινού Δεκέµβριος 2001

Οι διαταραχές του λόγου και τις οµιλίας στην παιδική ηλικία. Αναστασία Λαµπρινού Δεκέµβριος 2001 Οι διαταραχές του λόγου και τις οµιλίας στην παιδική ηλικία Αναστασία Λαµπρινού Δεκέµβριος 2001 Γλώσσα- είναι µία ταξινοµική αρχή, ένας κώδικας επικοινωνίας, ένα κοινωνικό φαινόµενο έξω από το άτοµο. Οµιλία-

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 15: Αρχές αξιολόγησης και παρέμβασης Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr

Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Οικογένεια και γραμματισμός (family literacy) Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την ψηφιακή πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση Τι είναι ο «οικογενειακός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Χορήγηση υλικού παρέμβασης σε παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές μάθησης κατά την προσχολική ηλικία στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Ε.Υ.Π. Τμήμα Λογοθεραπείας ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΟΠΤΗΣ: Κος ΔΡΟΣΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 6: Φώνημα Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γραφή. Ευφημία Τάφα

Η Γραφή. Ευφημία Τάφα Η Γραφή Ευφημία Τάφα Η γραφή στα μικρά παιδιά δεν αρχίζει με πραγματικά γράμματα. Τα μικρά παιδιά πολύ πριν μάθουν να αναπαριστάνουν τα γράμματα εκδηλώνουν την επιθυμία να γράψουν. Στα δε γραπτά τους τα

Διαβάστε περισσότερα

«Βρες τη Λέξη τη Σωστή, Ποίημα Κάνε στη Στιγμή»: Διδακτικό Σενάριο με τη Χρήση των ΤΠΕ

«Βρες τη Λέξη τη Σωστή, Ποίημα Κάνε στη Στιγμή»: Διδακτικό Σενάριο με τη Χρήση των ΤΠΕ «Βρες τη Λέξη τη Σωστή, Ποίημα Κάνε στη Στιγμή»: Διδακτικό Σενάριο με τη Χρήση των ΤΠΕ Σ. Απιδοπούλου 1, Δ. Γιάγκογλου 2, Ε. Γώτη 3, Α. Τζήμα 4 1 12 ο Νηπιαγωγείο Βέροιας, sapidopoulou@gmail.com 2 12 ο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Τηλεοπτικές συνήθειες-τρόπος χρήσης των Μ.Μ.Ε.

Α. Τηλεοπτικές συνήθειες-τρόπος χρήσης των Μ.Μ.Ε. 38 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Ένας από τους βασικούς στόχους της παρούσας έρευνας ήταν η εύρεση εκείνων των χαρακτηριστικών των εφήβων τα οποία πιθανόν συνδέονται με τις μελλοντικές επαγγελματικές τους επιλογές. Ως

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Οι γλωσσικές και μαθησιακές δεξιότητες μαθητών Ρομά και μη Ρομά που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου

Οι γλωσσικές και μαθησιακές δεξιότητες μαθητών Ρομά και μη Ρομά που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου Ασημίνα Μ. ΡΑΛΛΗ Φωτεινή ΠΟΛΥΧΡΟΝΗ Κωνσταντίνα ΛΑΜΠΗ Οι γλωσσικές και μαθησιακές δεξιότητες μαθητών Ρομά και μη Ρομά που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος

Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος «Μαθησιακές υσκολίες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μαθησιακές υσκολίες = προβλήµατα που εµφανίζονται στη διάρκεια της εκπαίδευσης επηρεάζοντας τη µάθηση, την επίδοση κ τη συµπεριφορά Τα παιδιά διαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση του θεραπευτικού προγράμματος <<Ασκήσεις λόγου>> σε ηλικιωμένους με Ήπια Νοητική Διαταραχή

Επίδραση του θεραπευτικού προγράμματος <<Ασκήσεις λόγου>> σε ηλικιωμένους με Ήπια Νοητική Διαταραχή lysitsas.kon@gmail.com 9th Panhellenic Conference on Alzheimer's Disease and 1st Mediterranean on Neurodegenerative Diseases Επίδραση του θεραπευτικού προγράμματος σε ηλικιωμένους με

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές. xcvbnmqwertyuiopaβsdfghjklzxcεr. στα πειραματικά σχολεία.

Ερευνητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές. xcvbnmqwertyuiopaβsdfghjklzxcεr. στα πειραματικά σχολεία. qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmη qσwωψerβνtyuςiopasdρfghjklzxcvb nmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnφγι mλιqπςπζαwωeτrtνyuτioρνμpκaλs dfghςjklzxcvλοπbnαmqwertyuiopa sdfghjklzxcvbnmσγqwφertyuioσδφ pγρaηsόρωυdfghjργklαzxcvbnβφδ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση. Ευφημία Τάφα

Αξιολόγηση. Ευφημία Τάφα Αξιολόγηση Ευφημία Τάφα Η αξιολόγηση αποτελεί βασικό στάδιο της μαθησιακής διαδικασίας στην τάξη και ο βασικός της σκοπός είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής πράξης με στόχο τη βελτίωσή της. Όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 17: Διακριτικά χαρακτηριστικά και περιβάλλοντα Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Κεντούλλα Πέτρου Αριθμός Φοιτητικής Ταυτότητας 2008761539 Κύπρος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγικά. 2. Πριν το σχολείο. Βασίλειος Γιάντσιος

1. Εισαγωγικά. 2. Πριν το σχολείο. Βασίλειος Γιάντσιος Eπιστημονικό Bήμα, τ. 6, Ιούνιος 2006 Γλωσσικές και επικοινωνιακές γνώσεις που αναπτύσσει το παιδί κατά την προσχολική και σχολική ηλικία και πώς αυτές σχετίζονται με τη χρήση του γραπτού λόγου στο Δημοτικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.»

«ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» «ΜΑΘΑΙΝΩ ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΩ... ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΩ ΟΣΑ ΔΙΑΒΑΖΩ.» Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΩΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ Της Αλεξάνδρας Λέττη, Δευτεροετούς φοιτήτριας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Objectives-Στόχοι: -Helping your Child become a fantastic language learner «Βοηθώντας το παιδί σας να γίνει εξαιρετικό στην εκμάθηση γλωσσών» 6/2/2014

Objectives-Στόχοι: -Helping your Child become a fantastic language learner «Βοηθώντας το παιδί σας να γίνει εξαιρετικό στην εκμάθηση γλωσσών» 6/2/2014 -Helping your Child become a fantastic language learner «Βοηθώντας το παιδί σας να γίνει εξαιρετικό στην εκμάθηση γλωσσών» Dr Caroline Linse Queens University, Belfast, Northern Ireland Objectives-Στόχοι:

Διαβάστε περισσότερα

Γραμματισμός στο νηπιαγωγείο. Μαρία Παπαδοπούλου

Γραμματισμός στο νηπιαγωγείο. Μαρία Παπαδοπούλου Γραμματισμός στο νηπιαγωγείο Μαρία Παπαδοπούλου ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ; ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Η διδακτέα ύλη αντιμετωπίζεται με «ακαδημαϊκό» τρόπο. Θεωρητική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ.

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. Διονύσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ (ΑΔΜΕ) ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Σ. Παπαϊωάννου, Α. Μουζάκη Γ. Σιδερίδης & Π. Σίμος

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ (ΑΔΜΕ) ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Σ. Παπαϊωάννου, Α. Μουζάκη Γ. Σιδερίδης & Π. Σίμος ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ (ΑΔΜΕ) ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σ. Παπαϊωάννου, Α. Μουζάκη Γ. Σιδερίδης & Π. Σίμος ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης δραστηριότητας Βασικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΕΟ ΙΟΡΙΣΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Α/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Προγραµµατισµός διδακτέας ύλης και εκπόνηση σχεδίου µαθήµατος

ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΕΟ ΙΟΡΙΣΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Α/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Προγραµµατισµός διδακτέας ύλης και εκπόνηση σχεδίου µαθήµατος ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΕΟ ΙΟΡΙΣΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Α/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Προγραµµατισµός διδακτέας ύλης και εκπόνηση σχεδίου µαθήµατος ΤΙΤΛΟΣ: Ευέλικτες δραστηριότητες δηµιουργικής διδασκαλίας για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: Σπουδάστρια: Καρούτα Αικατερίνη. Εποπτεύουσα Καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

ΤΙΤΛΟΣ: Σπουδάστρια: Καρούτα Αικατερίνη. Εποπτεύουσα Καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία ΤΙΤΛΟΣ: Χορήγηση υλικού παρέμβασης σε παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές μάθησης κατά την προσχολική ηλικία στον τομέα της γραφο-φωνολογίας. Πιλοτική χορήγηση. Σπουδάστρια: Καρούτα Αικατερίνη Εποπτεύουσα

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Η φωνολογική συνείδηση ως δείκτης διαχωρισμού «καλών» - «κακών» αναγνωστών, μαθητών από την Α στη Β τάξη του Δημοτικού σχολείου (διαχρονική μελέτη)

Η φωνολογική συνείδηση ως δείκτης διαχωρισμού «καλών» - «κακών» αναγνωστών, μαθητών από την Α στη Β τάξη του Δημοτικού σχολείου (διαχρονική μελέτη) Eπιστημονικό Bήμα, τ. 6, Ιούνιος 2006 Η φωνολογική συνείδηση ως δείκτης διαχωρισμού «καλών» - «κακών» αναγνωστών, μαθητών από την Α στη Β τάξη του Δημοτικού σχολείου (διαχρονική μελέτη) Θεόδωρος Π. Καρυώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 βιβλιο_layout 1 20/6/2014 4:43 πμ Page 5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕφAλαιο 1: Ένα μοντέλο αναγνωστικής κατανόησης Η εξέλιξη της έννοιας «αναγνωστική κατανόηση»...

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή: Γλωσσική ανάπτυξη και διδασκαλία Τι είναι γλωσσική ανάπτυξη: τι μαθαίνει το

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναγνωστικός Αλφαβητισµός σε Μαθητές Ε Τάξης ηµοτικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΕ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΗ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ. Dr Maria Hatzigianni Lecturer E:

Η ΑΡΧΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ. Dr Maria Hatzigianni Lecturer E: Η ΑΡΧΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ Dr Maria Hatzigianni Lecturer E: maria.hatzigianni@mq.edu.au ΜΑΘΑΙΝΩ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 1) ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΔΙΓΛΩΣΙΑΣ. 2) ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: τουρκόφωνους/ μουσουλμάνους μαθητές:

Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: τουρκόφωνους/ μουσουλμάνους μαθητές: Δοµή της παρουσίασης Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: παλιννοστούντες και αλλοδαπούς μαθητές: http://www.keda.uoa.gr/ed_material.html http://eppas.web.auth.gr/didaktiko/didaktiko.html

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πρέπει να αρχίζει η λογοθεραπεία στα παιδιά - λόγος και μαθησιακές δυσκολίες

Πότε πρέπει να αρχίζει η λογοθεραπεία στα παιδιά - λόγος και μαθησιακές δυσκολίες Η διάγνωση των διαταραχών λόγου πρέπει να γίνεται έγκαιρα, μόλις οι γονείς αντιληφθούν οτι κάτι ισως δεν πάει καλά και πρέπει να παρουσιάσουν το παιδί τους στον ειδικό. Ο ειδικός θα λάβει μέτρα για την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγάθη Γεωργιάδου Δρ. Φιλολογίας, Σχολική Σύμβουλος Μαθησιακές Δυσκολίες στην παραγωγή γραπτού λόγου: vαίτια vανίχνευση vχαρακτηριστικά vαντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περίπτωσης εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης - MultiBlog. Ισπανική γλώσσα. 33 φοιτητές (ενήλικες > 25 ετών) και 2 εκπαιδευτικοί

Μελέτη περίπτωσης εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης - MultiBlog. Ισπανική γλώσσα. 33 φοιτητές (ενήλικες > 25 ετών) και 2 εκπαιδευτικοί Μελέτη περίπτωσης εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης - MultiBlog Σελίδα 1 μελέτη περίπτωσης πληροφορίες 1. Γενικές Πληροφορίες Πρόσβαση στο Πανεπιστήμιο για ενήλικες (ηλικία άνω 25 Επίπεδο (ηλικία των μαθητών)

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές

Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Φωνολογική Ανάπτυξη και Διαταραχές Ενότητα 11: Εργαλεία μέτρησης της φωνολογικής ενημερότητας Ζακοπούλου Βικτωρία 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 4: Γραμματισμός Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 4: Γραμματισμός Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 4: Γραμματισμός Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του

Διαβάστε περισσότερα

: (2006) ,,,, ,,, ? (2) ? (3) [7 ] :,. E2mail :

: (2006) ,,,, ,,, ? (2) ? (3) [7 ] :,. E2mail : 2006 4 :100124918 (2006) 0420068275 : G442 :A - 3 1 1,2 1 1 3 4 (11, 100875 ;21, 450014 ; 31, 100007 ;41, 100875) : -, 39, 23, 28, - : (1) -,; (2), ; (3), ;,, : ;; ; ; 1, ( map), ( [ m p ]), ( map), ;

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φωνολογικής Ενημερότητας στο πλαίσιο της Ειδικής Αγωγής στην Ελλάδα

Ο ρόλος της Φωνολογικής Ενημερότητας στο πλαίσιο της Ειδικής Αγωγής στην Ελλάδα Ο ρόλος της Φωνολογικής Ενημερότητας στο πλαίσιο της Ειδικής Αγωγής στην Ελλάδα Εμίλ Θεοδωρόπουλος (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) Περίληψη Το σχολείο αποτελεί τον πρώτο οργανωμένο φορέα διαπαιδαγώγησης με τον

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι. ο προσδιορισμός δεξιοτήτων με την υψηλότερη προβλεπτική αξία για την πρόγνωση της μετέπειτα σχολικής επίδοσης

Στόχοι. ο προσδιορισμός δεξιοτήτων με την υψηλότερη προβλεπτική αξία για την πρόγνωση της μετέπειτα σχολικής επίδοσης Η μελέτη Διερεύνηση της σχέσης μεταξύ γλωσσικών & γνωστικών δεξιοτήτων και δεξιοτήτων γραμματισμού στην προσχολική ηλικία και των αναγνωστικών και ορθογραφικών δεξιοτήτων κατά τη σχολική ηλικία Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά

Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση. Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά Σύγχρονες Μεθοδολογίες Μάθησης στην Α/βάθμια Εκπαίδευση 1 Ειρήνη Μαμάκου Μέλος Ε.Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστήμιο Πειραιά 2 Περιεχόμενο παρουσίασης: Παρούσα κατάσταση-ελλείψεις-ανάγκες Μεθοδολογίες μάθησης συμβατές

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης 1. Σεβασμός της προσωπικότητας του μαθητή 2. Η όλη διαδικασία πρέπει να διακρίνεται από ψυχολογική υποστήριξη του μαθητή 3. Καθημερινή μέριμνα του δασκάλου (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Σκοπός και στόχοι: Σκοπός του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις διαδικασίες ανάπτυξης του γραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ανάπτυξη λόγου 1 Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ιωάννης Βογινδρούκας, Ισµήνη Τσαµουρτζή, Βάγια Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Βόρειας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο αναδυόμενος γραμματισμός στην προσχολική εκπαίδευση: Νέα ζητήματα και εκπαιδευτικές προτάσεις

Ο αναδυόμενος γραμματισμός στην προσχολική εκπαίδευση: Νέα ζητήματα και εκπαιδευτικές προτάσεις Προσχολική & Σχολική Εκπαίδευση, 2016, Τόμος 4, Tεύχος 1, σσ. 3-34 e-issn: 2241-7206 Εργαστήριο Παιδαγωγικών Ερευνών & Εφαρμογών Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Κρήτης doi: http://dx.doi.org /10.12681/ppej.9970

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 Η ορθογραφία ως σύνθετη μηχανιστική δεξιότητα. 2 Η εκμάθηση της γραφής αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά άτυπης αξιολόγησης

Χαρακτηριστικά άτυπης αξιολόγησης Προσαρμογή Διδακτικών Στόχων σε μαθητές με Μαθησιακές Δυσκολίες Νιάκα Ευγενία Ειδική παιδαγωγός, Σχολική Σύμβουλος Τι λάβαμε υπόψη; Το ατομικό ιστορικό των μαθητών Την αξιολόγηση της διεπιστημονικής ομάδας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό πρόγραµµα [«...»] Τελική εργασία µαθήµατος: Ερευνητική πρόταση

Μεταπτυχιακό πρόγραµµα [«...»] Τελική εργασία µαθήµατος: Ερευνητική πρόταση Μεταπτυχιακό πρόγραµµα [«...»] Τελική εργασία µαθήµατος: Ερευνητική πρόταση Η σχέση άτυπων δραστηριοτήτων οικογενειακού γραµµατισµού µε τη γραφή γραµµάτων παιδιών προσχολικής ηλικίας [Επίθετο Όνοµα ΑM...]

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές υσκολίες (Πηγή : http://mariaskokou.wordpress.com ) Μιλώντας για τη δυσλεξία Έχει ϖεράσει ϖάνω αϖό ένας αιώνας αϖό την ϖρώτη ϖεριγραφή ενός ϖεριστατικού δυσλεξίας. O γιατρός W.Pringle Morgan

Διαβάστε περισσότερα