Δπιμοπθωηικό ςλικό για ηην επιμόπθωζη ηων εκπαιδεςηικών ζηα Κένηπα ηήπιξηρ Δπιμόπθωζηρ. Σεύσορ 3: Κλάδορ ΠΔ02

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Δπιμοπθωηικό ςλικό για ηην επιμόπθωζη ηων εκπαιδεςηικών ζηα Κένηπα ηήπιξηρ Δπιμόπθωζηρ. Σεύσορ 3: Κλάδορ ΠΔ02"

Transcript

1 Δ.Π. Δκπαίδεςζη και Για Βίος Μάθηζη, ΔΠΑ ( ) ΔΠΙΜΟΡΦΩΗ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΩΝ ΓΙΑ ΣΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΩΝ ΣΠΔ ΣΗ ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Δπιμοπθωηικό ςλικό για ηην επιμόπθωζη ηων εκπαιδεςηικών ζηα Κένηπα ηήπιξηρ Δπιμόπθωζηρ Σεύσορ 3: Κλάδορ ΠΔ02 B έκδοζη Αναθεωπημένη & Δμπλοςηιζμένη Τομέας Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Πάηπα, Νοέμβπιορ 2010

2 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 2 ΡΟΟΛΜΛΟ Σν επηκνξθσηηθφ πιηθφ γηα ηελ επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηα Κέληξα ηήξημεο Δπηκφξθσζεο εθπνλήζεθε ζην πιαίζην ηεο Πξάμεο «Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ ζηε ρξήζε θαη αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηδαθηηθή δηαδηθαζία» ηνπ ΔΠΔΑΔΚ ΗΗ, Γ ΚΠ, ρσξίζηεθε ζε πέληε ηεχρε (έλα ηεχρνο γηα ην Γεληθφ Μέξνο θαη ηέζζεξα αθφκε ηεχρε γηα ηνπο ηέζζεξηο θιάδνπο ηνπ Δηδηθνχ Μέξνπο). Σν θείκελν ηνπ Σεχρνπο 3 πνπ αθνινπζεί πεξηιακβάλεη ην αλαζεσξεκέλν επηκνξθσηηθφ πιηθφ γηα ην Δηδηθφ Μέξνο ηεο εθπαίδεπζεο επηκνξθσηψλ ηνπ θιάδνπ ΠΔ02 ζηα Κέληξα ηήξημεο Δπηκφξθσζεο (ΚΔ). Σν πιηθφ επηθαηξνπνηήζεθε ζην πιαίζην ηεο Πξάμεο «Δπηκφξθσζε ησλ Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε» ηνπ Δπηρεηξεζηαθνχ Πξνγξάκκαηνο «Δθπαίδεπζε θαη Γηα Βίνπ Μάζεζε» ηνπ ΔΠΑ ( ). Σν πιηθφ ηνπ παξφληνο ηεχρνπο εθπνλήζεθε θαη επηθαηξνπνηήζεθε απφ ζπγγξαθηθή νκάδα κε επηθεθαιήο ηνλ επίθνπξν θαζεγεηή ηνπ Αξηζηνηειείνπ Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαινλίθεο Γεκήηξε Κνπηζνγηάλλε. Πην ζπγθεθξηκέλα, ζηελ θαηάξηηζε ηνπ πιηθνχ 1 ζπκκεηείραλ νη: Γεκήηξεο Κνπηζνγηάλλεο, Δπίθνπξνο Καζεγεηήο Α.Π.Θ., Σκήκα Φηινινγίαο (επηθεθαιήο ηεο νκάδαο ζχληαμεο, ππεχζπλνο γηα ην ζχλνιν ηνπ παξφληνο πιηθνχ θαη ζπγγξαθέαο γηα: Δλφηεηα Η, Δλφηεηα ΗΗ: θεθ. 2 & θεθ. 6, Δλφηεηα ΗΗΗ θεθ. 1,2,3 & 5, Δλφηεηα IV: θεθ. 1-4 & θεθ. 5.1, Δλφηεηα V: θεθ.1-2) & Αθξηηίδνπ Μαξία, Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02 / Κέληξν Διιεληθήο Γιψζζαο, ππνςήθηα δξ. Νενειιεληθήο Φηινινγίαο (Δλφηεηα ΗΗ: θεθ. 4.1 & θεθ. 4.3, Δλφηεηα ΗΗΗ: θεθ. 5 (ζε ζπλεξγαζία) θαη Δλφηεηα V: θεθ. 3.5.), Αλησλνπνχινπ ηαπξνχια, Γισζζνιφγνο, κεηαπηπρηαθφ δίπισκα ζπνπδψλ ζηελ Δθαξκνζκέλε Γισζζνινγία κε εηδίθεπζε ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία κέζσ ΣΠΔ ( Δλφηεηα ΗΗΗ: θεθ. 5 (ζε ζπλεξγαζία) θαη Δλφηεηα V: θεθ. 3.8.), Βαθαινχδε Αλαζηαζία Γ., Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02, δξ. ηζηνξηθφο-βπδαληηλνιφγνο, ζρνιηθή ζχκβνπινο θηινιφγσλ, επηκνξθψηξηα ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε (Δλφηεηα ΗΗ: θεθ. 5.1, Δλφηεηα V: θεθ. 3.6 & 3.7), Γηάλλνπ Σξηαληαθπιιηά, Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02 / Κέληξν Διιεληθήο Γιψζζαο, ππνςήθηα δξ. Κιαζηθήο Φηινινγίαο, επηκνξθψηξηα ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε (Δλφηεηα ΗΗ: θεθ. 3, Δλφηεηα ΗΗΗ: θεθ. 5.3, Δλφηεηα V: θεθ. 3.4), 1 Σα θείκελα ησλ ζπγγξαθέσλ ζηελ αλαζεσξεκέλε έθδνζε ηνπ πιηθνχ έρνπλ ελνπνηεζεί ζχκθσλα κε ηε λέα ζρνιηθή Γξακκαηηθή Νέαο Διιεληθήο Γιψζζαο Α, Β, Γ Γπκλαζίνπ (. Υαηδεζαββίδεο ζε ζπλεξγαζία κε Αζ. Υαηδεζαββίδνπ). Σε θηινινγηθή επηκέιεηα ηεο αξρηθήο έθδνζεο είρε ε Μαξία Αξαπνπνχινπ, γισζζνιφγνο επηζηεκνληθή ζπλεξγάηηδα ηνπ Κέληξνπ Διιεληθήο Γιψζζαο. Σελ επζχλε ηεο ειεθηξνληθήο ζειηδνπνίεζεο θαη ςεθηαθήο επηκέιεηαο είρε ε Μ. Αθξηηίδνπ, κέινο ηεο ζπγγξαθηθήο νκάδαο.

3 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 3 Γθίθα Διέλε, Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02, δξ. Γηδαθηηθήο ηεο Ηζηνξίαο, (Δλφηεηα ΗΗ: θεθ. 5.2), Μαπξνζθνχθεο Γεκήηξεο, Αλαπιεξσηήο Καζεγεηήο Α.Π.Θ., Σκήκα Φηινζνθίαο θαη Παηδαγσγηθήο (Δλφηεηα ΗΗ: θεθ. 5.3), Νέδε Μαξία, Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02, δξ. Γηδαθηηθήο ησλ Νέσλ Διιεληθψλ, επηκνξθψηξηα ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε (Δλφηεηα III: θεθ. 4.3), Νηθνιαΐδνπ νθία, Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02, δξ. Γηδαθηηθήο ηεο Λνγνηερλίαο θαη ΣΠΔ, επηκνξθψηξηα ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε (Δλφηεηα ΗΗ: θεθ. 4.2, Δλφηεηα V: θεθ. 3.1 ), Παπιίδνπ Μαξία, Γισζζνιφγνο, κεηαπηπρηαθφ δίπισκα ζπνπδψλ ζηελ Δθαξκνζκέλε Γισζζνινγία κε εηδίθεπζε ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία κέζσ ΣΠΔ (Δλφηεηα III: θεθ. 4.1, 4.2), Σνπινχκεο Κνζκάο, Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02, δξ. Ηζηνξίαο, επηκνξθσηήο ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε (Δλφηεηα V: θεθ. 3.2), Σζέιηθαο σηήξεο, Δθπαηδεπηηθφο ΠΔ02 / Κέληξν Διιεληθήο Γιψζζαο (Δλφηεηα ΗΗΗ: θεθ. 5.2, Δλφηεηα V: θεθ. 3.3). Μεγάιν κέξνο ηνπ δηδαθηηθνχ πιηθνχ ζηεξίδεηαη ζε ειεθηξνληθά πεξηβάιινληα πνπ έρνπλ αλαπηπρζεί απφ ην Κέληξν Διιεληθήο Γιψζζαο θαη θπξίσο ζηελ «Πχιε γηα ηελ ειιεληθή γιψζζα θαη ηε γισζζηθή εθπαίδεπζε». Δπραξηζηνχκε ζεξκά ην Κέληξν Διιεληθήο Γιψζζαο γηα ηε δπλαηφηεηα πνπ καο έδσζε λα αμηνπνηήζνπκε θαη λα ελζσκαηψζνπκε ζηα παξαδείγκαηά καο ην πιηθφ απηφ. Ζ παξνχζα πξφηαζε ζπληάρζεθε ζην πιαίζην ησλ αξκνδηνηήησλ ηεο εηδηθήο επηζηεκνληθήο επηηξνπήο, απνηεινχκελεο απφ ηνπο: Υαξάιακπν Εαγνχξα, Καζεγεηή Παλεπηζηεκίνπ Παηξψλ, ν νπνίνο έρεη ηελ επζχλε ζπληνληζκνχ ησλ εξγαζηψλ ηεο επηηξνπήο Βαζίιεην Γαγδηιέιε, Αλαπιεξσηή Καζεγεηή Παλεπηζηεκίνπ Μαθεδνλίαο Βαζίιεην Κφκε, Αλαπιεξσηή Καζεγεηή Παλεπηζηεκίνπ Παηξψλ Γεκήηξην Κνπηζνγηάλλε, Δπίθνπξν Καζεγεηή Αξηζηνηειείνπ Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαινλίθεο Υξφλε Κπλεγφ, Καζεγεηή Παλεπηζηεκίνπ Αζελψλ Γεκήηξην Φχιιν, Καζεγεηή Αξηζηνηειείνπ Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαινλίθεο. Ζ σο άλσ εηδηθή επηζηεκνληθή επηηξνπή ιεηηνπξγεί ζηελ παξνχζα Πξάμε σο Δπηζηεκνληθή Δπηηξνπή ηνπ ΔΑ.ΗΣΤ, ζπκπξάηηνληνο επηζηεκνληθνχ θνξέα πινπνίεζεο ηνπ έξγνπ. Σν παξφλ επηκνξθσηηθφ πιηθφ απνηειεί ηδηνθηεζία ηνπ ΤπΠΓΒΜ θαη θαιχπηεηαη απφ ηελ ηζρχνπζα λνκνζεζία γηα ηελ πξνζηαζία ησλ πλεπκαηηθψλ δηθαησκάησλ.

4 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 4 ΡΕΛΕΧΟΜΕΝΑ ΔΙΑΓΩΓΗ. Πεξηγξαθή θαη ηξόπνο ρξήζεο ηνπ επηκνξθσηηθνύ πιηθνύ... 8 [ΔΝΟΣΗΣΑ Ι] Η εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε θαη ηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθώλ καζεκάησλ Ζ εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε. Απφ ην ηερληθνθεληξηθφ ζην νινθιεξσκέλν πξφηππν χλδεζε ηνπ νινθιεξσκέλνπ πξνηχπνπ κε ηε λέα νηθνλνκηθή πξαγκαηηθφηεηα: ε θνηλσλία ηεο γλψζεο θαη νη απαηηήζεηο γηα δεκηνπξγηθφηεηα Ζ δηεζλήο εκπεηξία Ζ ειιεληθή εκπεηξία. πλήζεηο δπζθνιίεο θαηά ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ΣΠΔ θαη γξακκαηηζκόο Γξακκαηηζκφο: νξηζκφο θαη ζεσξεηηθνί πξνβιεκαηηζκνί Ζ ζρέζε ησλ ΣΠΔ κε ηε δηδαζθαιία ησλ αλζξσπηζηηθψλ καζεκάησλ ρνιηθφο γξακκαηηζκφο θαη θηινινγηθέο πξαθηηθέο: Θεσξεηηθφ πιαίζην γηα ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δψλε ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ Ζ δηδαζθαιία σο δηαδηθαζία δηακφξθσζεο εγγξάκκαησλ ηαπηνηήησλ [ΔΝΟΣΗΣΑ ΙΙ]: Γηδαθηηθή ησλ θηινινγηθώλ καζεκάησλ θαη ΣΠΔ Δηζαγσγή Θεσξεηηθό πιαίζην ηεο γισζζηθήο δηδαζθαιίαο θαη αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ Οη αξρηθέο αλαδεηήζεηο: ζεσξεηηθφ πιαίζην θαη ν ππνινγηζηήο σο δάζθαινο Ζ έληνλε επηζηεκνληθή δχκσζε ζηηο δεθαεηίεο ηνπ 1970 θαη 1980 θαη νη ζπλέπεηέο ηεο ζηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ Οη λέεο ζεσξεηηθέο αλαδεηήζεηο θαη ν ππνινγηζηήο σο πεξηβάιινλ εξγαζίαο Πξφζθαηεο επηζηεκνληθέο αλαδεηήζεηο Ο ππνινγηζηήο σο κέζν πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ θαη νη πνιπγξακκαηηζκνί πκπεξάζκαηα Οη ΣΠΔ ζην κάζεκα ησλ αξραίσλ ειιεληθώλ Σν κάζεκα ησλ αξραίσλ ειιεληθψλ (αληηθείκελν, κέζνδνη, ζηφρνη)

5 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ Γηδαζθαιία ησλ αξραίσλ ειιεληθψλ θαη ΣΠΔ Οη ΣΠΔ ζην κάζεκα ηεο ινγνηερλίαο Δηζαγσγή. Λνγνηερληθή ζεσξία θαη δηδαθηηθή πξαθηηθή Ζ δηδαζθαιία ηεο ινγνηερλίαο κε ειεθηξνληθνχο ππνινγηζηέο ΣΠΔ θαη δηδαζθαιία ηεο ινγνηερλίαο ζην πιαίζην ηνπ θξηηηθνχ γξακκαηηζκνχ ΣΠΔ θαη δηδαζθαιία ηεο Ιζηνξίαο Γηδαθηηθή θαη παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζην κάζεκα ηεο ηζηνξίαο Γηδάζθνληαο Ηζηνξία κε ηελ ππνζηήξημε ΣΠΔ Γηδαζθαιία ηνπ καζήκαηνο ηεο ηζηνξίαο κε ζθνπφ ηελ αλάπηπμε ηεο θξηηηθήο ζθέςεο Αλαδπόκελνη ξόινη, παξαδνρέο θαη αληηιήςεηο εθπαηδεπηηθώλ θαη καζεηώλ [ΔΝΟΣΗΣΑ ΙΙΙ]: Υξήζε βαζηθώλ εξγαιείσλ πιεξνθνξηθήο ζηα θηινινγηθά καζήκαηα Δηζαγσγή Η εηζαγσγή ηεο κεραλήο ζηελ παηδαγσγηθή ηνπ γξαπηνύ ιόγνπ θαη νη ζπλέπεηέο ηεο Σα ειεθηξνληθά πεξηβάιινληα παξαγσγήο ιόγνπ Καηεγνξηνπνίεζε θαη πνιηηηζκηθφο ρξσκαηηζκφο ησλ ειεθηξνληθψλ πεξηβαιιφλησλ παξαγσγήο ιφγνπ Πξνγξάκκαηα επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ: Ζ ξεπζηφηεηα ηνπ θεηκέλνπ Γηαδίθηπν, ειεθηξνληθά πεξηβάιινληα γξαπηήο επηθνηλσλίαο θαη δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ Γηαδίθηπν θαη γισζζηθή δηδαζθαιία ζηε ρψξα καο: δπλαηφηεηεο θαη πεξηνξηζκνί Σν Web 2.0 θαη ε αμηνπνίεζή ηνπ ζηα θηινινγηθά καζήκαηα Δηζαγσγή Πξαθηηθέο ςεθηαθνχ γξακκαηηζκνχ θαη ρξήζε ησλ ηζηνινγίσλ (blogs): Ηδηαηηεξφηεηεο, εξεπλεηηθέο αλαδεηήζεηο θαη αμηνπνίεζε ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία Δθπαηδεπηηθέο εθαξκνγέο Wiki Οη Γηαδξαζηηθνί Πίλαθεο θαη ε αμηνπνίεζή ηνπο ζηα θηινινγηθά καζήκαηα Δηζαγσγή Ζ δηεζλήο εκπεηξία Δθδνρέο δηδαθηηθήο αμηνπνίεζεο ηνπ δηαδξαζηηθνχ πίλαθα πκπεξάζκαηα

6 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 6 [ΔΝΟΣΗΣΑ IV]: Υξήζε ινγηζκηθώλ εηδηθόηεηαο γηα ηελ αμηνπνίεζή ηνπο ζηε δηδαζθαιία θαη ηε κάζεζε Δηζαγσγή Καηεγνξίεο εθπαηδεπηηθνύ ινγηζκηθνύ Α. Καηεγνξηνπνίεζε ζχκθσλα κε ηνλ βαζκφ αιιειεπίδξαζεο Β. Καηεγνξηνπνίεζε ζχκθσλα κε ηε ρξήζε ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία Αμηνιόγεζε εθπαηδεπηηθνύ ινγηζκηθνύ Έλα παξάδεηγκα αμηνιόγεζεο ινγηζκηθώλ κε βάζε ηελ θνηλσληθν-ζεκεησηηθή πξνζέγγηζε Παξνπζίαζε ινγηζκηθώλ (αλνηρηά δηεξεπλεηηθά πεξηβάιινληα) Ζ δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ησλ ειεθηξνληθψλ ιεμηθψλ γηα ηελ απφθηεζε γλψζεσλ γηα ηε γιψζζα Αλνηρηά δηεξεπλεηηθά πεξηβάιινληα θαη δηδαζθαιία ησλ αξραίσλ ειιεληθψλ Ζιεθηξνληθνί ζπκθξαζηηθνί πίλαθεο ιέμεσλ ζε ινγνηερληθά έξγα: Έλα παξάδεηγκα δηδαθηηθήο αμηνπνίεζεο Άιια δηαδηθηπαθά πεξηβάιινληα κε ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ γηα ηνπο θηινιφγνπο [ΔΝΟΣΗΣΑ V]: Αμηνιόγεζε θαη πξνζαξκνγή εθπαηδεπηηθώλ ζελαξίσλ θαη δξαζηεξηνηήησλ Δηζαγσγή ελάξηα: δνκή θαη αμηνιόγεζε εθπαηδεπηηθώλ ζελαξίσλ Ζ δνκή ελφο ζελαξίνπ Ζ σο ηψξα εκπεηξία. Σα ραξαθηεξηζηηθά ελφο θαινχ ζελαξίνπ H δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ησλ ζσκάησλ θεηκέλσλ σο δηαδηθαζία δηακφξθσζεο εγγξάκκαησλ ππνθεηκέλσλ ή ε ηδενινγηθή δηάζηαζε ησλ ζελαξίσλ Γηδαθηηθέο πξνηάζεηο θαη παξαδείγκαηα εθπαηδεπηηθώλ ζελαξίσλ ΣΠΔ θαη ινγνηερλία. Απφ ηε ζεσξία ζηε δηδαθηηθή πξάμε: δχν δηδαθηηθέο πξνηάζεηο Απφ ηηο ιέμεηο ζηηο έλλνηεο θαη ζηηο ηδέεο: Ζ «κλήκε». Γηαζεκαηηθφ ζελάξην δηδαζθαιίαο «Ρήκαηα ηεο ΑΔ πνπ ζπληάζζνληαη κε απαξέκθαην ή θαηεγνξεκαηηθή κεηνρή: Γηεξεχλεζε ηεο ζεκαζίαο ηνπο». ελάξην γηα ηελ αμηνπνίεζε ησλ ειεθηξνληθψλ ζσκάησλ θεηκέλσλ ζηε δηδαζθαιία ηνπ ζπληαθηηθνχ ηεο αξραίαο ειιεληθήο «Ζ ηχθισζε ηνπ Πνιχθεκνπ» ζηελ Οδχζζεηα θαη ζηελ ηέρλε, απφ ηελ αξρατθή έσο θαη ηελ ειιεληζηηθή επνρή

7 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ «Γπλαίθεο, ηζηνξία θαη εξγαζία: Οη Διιελίδεο ηνπ Μεζνπνιέκνπ». Μηα δηδαθηηθή παξέκβαζε κε ρξήζε ΣΠΔ «Μηα αξραηνινγηθή αλαζθαθή ζηηο Μπθήλεο». Γηδαθηηθή αμηνπνίεζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ Μπθελατθφο Πνιηηηζκφο/Αβάθην Δ-Slate θαη ηνπ δηαδηθηχνπ «Αξραίν ειιεληθφ ζέαηξν ζε ζχγθξηζε κε ην ηαπσληθφ ζέαηξν Νoh-Kyogen θαη δπλαηφηεηα πξνέθηαζεο ζηελ Comedia dell' Arte». Γηαζεκαηηθή εξγαζία ηχπνπ WebQuest Μηα πνιπήκεξε εθπαηδεπηηθή εθδξνκή: αμηνπνίεζε ησλ άηππσλ ζρνιηθψλ πξαθηηθψλ ζην πιαίζην ηνπ γισζζηθνχ γξακκαηηζκνχ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ A. ΥΟΛΙΑΜΔΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ B. ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ ΠΔΡΙΒΑΛΛΟΝΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΙΜΙΚΟ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Γ - ΥΡΗΙΜΟΙ ΓΙΚΣΤΑΚΟΙ ΣΟΠΟΙ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Γ - ΓΙΓΑΚΣΙΚΑ ΔΝΑΡΙΑ [ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΔ ΑΝΑΦΟΡΔ]

8 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 8 ΕΙΑΓΩΓΘ. Περιγραφι και τρόποσ χριςθσ του επιμορφωτικοφ υλικοφ Δθμιτρθσ Κουτςογιάννθσ Ζ εμνηθείσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ κε ηε ρξήζε, γεληθή αιιά θαη παηδαγσγηθή, ησλ Σερλνινγηψλ ηεο Πιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσλίαο (ΣΠΔ) απνηειεί κφληκν ζηφρν ηεο πνιηηηθήο πνιιψλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ ζηνλ δπηηθφ, θαη φρη κφλν, θφζκν θαηά ηηο ηειεπηαίεο δχν ηνπιάρηζηνλ δεθαεηίεο. Απηφ είλαη εκθαλέο θαη ζηελ Διιάδα, ηδηαίηεξα απφ ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1990 θαη εμήο. Ζ φιε πξνζπάζεηα θπξηαξρείηαη απφ κηα αληίιεςε πνπ ζα κπνξνχζακε λα απνθαιέζνπκε εξγαιεηαθή ινγηθή. ην πιαίζην ηεο ινγηθήο απηήο ε έκθαζε δίλεηαη ζηνλ ππνινγηζηή σο εξγαιείν θαη ηηο δπλαηφηεηέο ηνπ λα ζπκβάιεη ζηελ αιιαγή ησλ δεδνκέλσλ ζηελ εθπαίδεπζε. Σν ζέκα φκσο είλαη εμαηξεηηθά πην ζχλζεην, θαζψο ζηελ φιε απηή δηαδηθαζία εκπιέθεηαη ην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα ζην ζχλνιφ ηνπ θαη κε ηα επηκέξνπο ζηνηρεία ηνπ πνπ κπνξεί λα εληζρχνπλ ή λα εκπνδίδνπλ ηελ φιε πξνζπάζεηα. Κάπνηα ελδεηθηηθά παξαδείγκαηα ζα θαηαζηήζνπλ ηελ επηζήκαλζε απηή ζαθέζηεξε. Οη εμεηάζεηο εηζαγσγήο ζηελ ηξηηνβάζκηα εθπαίδεπζε απνηεινχλ ζεκαληηθφ ζηνηρείν ηνπ ζπζηήκαηνο πνπ πξνζδηνξίδεη ζε κεγάιν βαζκφ ηα φξηα ησλ πξσηνβνπιηψλ πνπ κπνξνχλ λα αλαπηπρζνχλ απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο ζην ιχθεην. Μνηξαία, επνκέλσο, ην ζηνηρείν απηφ ηνπ ζπζηήκαηνο κε ηνλ ηφζν ηζρπξφ ξφιν ζην «ηη» θαη ην «πψο» ηεο δηδαζθαιίαο ζηε ζπγθεθξηκέλε βαζκίδα εθπαίδεπζεο πξνζδηνξίδεη θαη ηα φξηα ησλ πξσηνβνπιηψλ ζε ζρέζε κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Σν ίδην ζπκβαίλεη θαη κε ηα ηζρχνληα πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ, ηα δηδαθηηθά εγρεηξίδηα θαη ηηο ηζρχνπζεο δηδαθηηθέο πξαθηηθέο, κέξνο ησλ νπνίσλ κπνξεί λα επλνεί ηε ρξήζε ησλ ΣΠΔ θαη κέξνο λα ηελ απνηξέπεη. Καη έλα ηειεπηαίν ελδεηθηηθφ παξάδεηγκα απφ ηνλ ρψξν ησλ δηδαζθφλησλ. πάληα ζπλεηδεηνπνηνχκε, φζνη δηδάζθνπκε γηα πνιιά ρξφληα ζηελ εθπαίδεπζε, φηη έρνπκε απνθηήζεη κηα ζπγθεθξηκέλε ηαπηφηεηα δηδάζθνληνο, ε νπνία είλαη ην απνηέιεζκα ηεο καθξνρξφληαο ζπκκεηνρήο καο ζηηο δηδαθηηθέο πξαθηηθέο ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ δηδαθηηθνχ ζπζηήκαηνο. Ζ ηαπηφηεηά καο απηή ζέηεη ηα φξηα ησλ πξσηνβνπιηψλ πνπ κπνξνχλ λα αλαπηπρζνχλ θαη κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. πλήζσο ληψζνπκε απφιπηα εμνηθεησκέλνη κε κνξθέο δηδαζθαιίαο θαη εθπαηδεπηηθά ινγηζκηθά ηα νπνία είλαη πην θνληά ζηε δηδαθηηθή καο ηαπηφηεηα θαη ην αληίζεην. Γελ είλαη ηπραίν φηη ηα θχξηα δεηήκαηα-εξσηήκαηα πνπ ηίζεληαη ζε θάζε επηκνξθσηηθή δηαδηθαζία εθ κέξνπο ησλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη ε «εζηίαζε ζηε δηδαθηηθή πξάμε θαη φρη ζηηο ζεσξίεο», ζην

9 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 9 «ηη ζα θάλνπκε κέζα ζηελ ηάμε», «πψο ζα δηδάμνπκε θαιχηεξα ζπγθεθξηκέλεο ελφηεηεο ησλ εγρεηξηδίσλ» θηι. Δίλαη πξνθαλέο φηη σο έλα βαζκφ ηα εξσηήκαηα απηά είλαη απνιχησο θαηαλνεηά, αθνχ κέξνο ησλ επηκνξθψζεσλ ζηε ρψξα καο έρεη ηνλ ραξαθηήξα ηνπ «γεληθνχ θαη αφξηζηνπ» ή δηαθαηέρεηαη ελδερνκέλσο απφ ζεσξίεο πνπ δε ζπλδένληαη κε ην δηα ηαχηα ηεο εθπαηδεπηηθήο πξαθηηθήο. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, πίζσ απφ ηα εξσηήκαηα απηά δελ είλαη δχζθνιν λα αλαγλσξηζηεί κηα ηάζε γηα θπζηθνπνίεζε ηνπ ηζρχνληνο θαη απνζεσξεηηθνπνίεζή ηνπ. Με άιια ιφγηα, ζηα εξσηήκαηα απηά ε δηδαθηηθή πξαθηηθή εθιακβάλεηαη σο θάηη ην θπζηθφ θαη νπδέηεξν, ζην πιαίζην ηνπ νπνίνπ πξέπεη λα θηλεζεί ε θάζε επηκνξθσηηθή δηαδηθαζία. Κάηη ηέηνην φκσο δελ ηζρχεη: πίζσ απφ θάζε εξψηεκα, φπσο θαη απφ θάζε δηδαθηηθή πξαθηηθή, ππάξρεη ζεσξία είηε απηφ ην αληηιακβαλφκαζηε είηε φρη. Πξψηηζην θαζήθνλ θάζε επηκνξθσηηθήο δηαδηθαζίαο πηζηεχνπκε πσο είλαη ε αλάδεημε απηήο ηεο αφξαηεο ζεσξίαο θαη ε παξνρή ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο εξγαιείσλ κε ηε βνήζεηα ησλ νπνίσλ ζα κπνξνχλ λα επηιέγνπλ ζπλεηδεηά θαη φρη επεηδή θάηη ηέηνην ηζρχεη ηε δηδαθηηθή ινγηθή θαη πνξεία πνπ ζα αθνινπζήζνπλ. Έλαο απφ ηνπο άμνλεο γχξσ απφ ηνπο νπνίνπο δηακνξθψζεθε ε ινγηθή ηνπ επηκνξθσηηθνχ πιηθνχ πνπ αθνινπζεί είλαη απηφο. Γελ πξφθεηηαη γηα πιηθφ «ηπθινζνχξηε» πνπ ζα καο παξέρεη παξαδείγκαηα θαη ινγηζκηθά γηα ηελ εθαξκνγή ηνπο ζην ζρνιείν, αιιά γηα πιηθφ κε ζηφρν ηελ αλάπηπμε πξνβιεκαηηζκνχ πνπ ζα ηζνξξνπεί αλάκεζα ζηε ζεσξία θαη ηελ πξάμε. Ζ αλαγλψξηζε ηεο εθπαηδεπηηθήο ηαπηφηεηαο ησλ εθπαηδεπηηθψλ σο ζεκαληηθήο παξακέηξνπ γηα ηελ ηχρε πνπ ζα έρεη θάζε απφπεηξα αμηνπνίεζεο ησλ ππνινγηζηψλ ζηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ απνηειεί, φπσο επηζεκάλακε ήδε, έλαλ ζεκαληηθφ άμνλα πνπ πξνζδηφξηζε ην είδνο θαη ηε κνξθή ηνπ επηκνξθσηηθνχ πιηθνχ πνπ παξέρεηαη. Πξφζεζή καο δελ είλαη λα δψζνπκε απιψο εχπεπηα ζελάξηα, ηα νπνία κπνξνχλ λα εθαξκνζηνχλ ρσξίο δπζθνιία ζην πιαίζην ηνπ ηζρχνληνο δηδαθηηθνχ παξαδείγκαηνο. ε απηή ηελ πεξίπησζε ε πξνζηηζέκελε απφ ηηο ΣΠΔ παηδαγσγηθή αμία είλαη ειάρηζηε θαη δε δηθαηνινγείηαη ε επέλδπζε ηφζσλ πιηθψλ θαη αλζξψπηλσλ πφξσλ. Αληίζεηα, πξφζεζή καο είλαη λα εληζρχζνπκε ππάξρνπζεο αλαδεηήζεηο (ζηα πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ (Π..), ζηα ζρνιηθά εγρεηξίδηα, αιιά θαη ζηηο ζρνιηθέο δηδαθηηθέο πξαθηηθέο, γεληθφηεξα) πξνο ηνλ εθζπγρξνληζκφ ηνπ ειιεληθνχ ζρνιείνπ, παξέρνληαο πιηθφ γηα πξνβιεκαηηζκφ θαη πνιιέο ηδέεο γηα δηδαθηηθή αμηνπνίεζε. Φξνληίζακε έηζη ψζηε θάπνηεο απφ απηέο ηηο ηδέεο λα έρνπλ ήδε αμηνπνηεζεί δηδαθηηθά ζην ειιεληθφ ζρνιείν. Έλα εχινγν φκσο εξψηεκα κπνξεί λα ηεζεί: εθζπγρξνληζκφο ηνπ ειιεληθνχ ζρνιείνπ, λαη, αιιά πξνο πνηα θαηεχζπλζε; Σν εξψηεκα είλαη πξάγκαηη θαίξην, αιιά ε απάληεζε δελ είλαη δχζθνιε. Ζ επηζηεκνληθή αλαδήηεζε ησλ ηειεπηαίσλ δεθαε-

10 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 10 ηηψλ ζπγθιίλεη πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο κεηαηξνπήο ηνπ ζρνιείνπ ζε ρψξν πξσηνβνπιίαο, δεκηνπξγίαο θαη αλαδήηεζεο. Έλαλ ρψξν πνπ ζα πξνεηνηκάδεη πνιίηεο δεκηνπξγηθνχο αιιά θαη ζθεπηφκελνπο. Κάηη ηέηνην δελ κπνξεί λα επηηεπρζεί κε ηε κεραληζηηθή δηεθπεξαίσζε ηεο δηδαθηέαο χιεο αιιά νχηε θαη κε ππνινγηζηηθέο εθαξκνγέο πνπ εμππεξεηνχλ κηα ηέηνηα ινγηθή. Αληίζεηα, απηφ κπνξεί λα εμππεξεηεζεί απφ έλα ζρνιείν πνπ αλαγλσξίδεη ηελ πξσηνβνπιία ησλ δηδαζθφλησλ, ηελ ελίζρπζε ηνπ ξφινπ ηνπο σο ππνζηεξηρηψλ ησλ καζεηψλ ζηελ αλαδήηεζε ηεο γλψζεο θαη ηε ζχλζεζε ησλ απφςεψλ ηνπο. Δίλαη πξνθαλέο φηη κηα ηέηνηα θαηεχζπλζε ζηελ επηκνξθσηηθή δηαδηθαζία κπνξεί λα ππνζηεξηρζεί απφ επηκνξθσηηθφ πιηθφ πνπ εληζρχεη ηελ αλαδήηεζε θαη ηνλ πξνβιεκαηηζκφ ησλ εθπαηδεπηηθψλ, ηνπο παξέρεη ζεσξεηηθφ πιαίζην αιιά θαη παξαδείγκαηα δεκηνπξγηθήο αμηνπνίεζεο. Απνηειεί, επνκέλσο, ζπλεηδεηή καο επηινγή λα εληζρχζνπκε απηέο ηηο θαηεπζχλζεηο ζην πιηθφ πνπ αθνινπζεί. εκαληηθφ ξφιν ζην είδνο ηνπ παξερφκελνπ πιηθνχ παίδνπλ θαη δχν άιινη παξάγνληεο: ην ππάξρνλ Π.. γηα ηελ επηκφξθσζε θαη ην εηδηθά εθπαηδεπκέλν ζψκα επηκνξθσηψλ γηα ηελ πινπνίεζε ηεο φιεο δηαδηθαζίαο. Ζ εθπαίδεπζε επηκνξθσηψλ δε γίλεηαη γηα πξψηε θνξά ζηελ Διιάδα θαη απνηειεί κηα ζεκαληηθή θαηάθηεζε, αθνχ νη επηκνξθσηέο πξνέξρνληαη απφ ην ζψκα ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη επνκέλσο γλσξίδνπλ θαιά ηηο ηζρχνπζεο πξαθηηθέο θαη ηδηαηηεξφηεηεο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο. Γηα πξψηε θνξά, σζηφζν, παξέρεηαη έλα Π.. γηα ηελ επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηε ρψξα καο. Σν παξφλ πιηθφ θηλείηαη ζην πιαίζην ηνπ ηζρχνληνο Π.. θαη παξάιιεια απνβιέπεη ζην λα απνηειέζεη έλα ζηήξηγκα ζηελ πξνζπάζεηα ησλ επηκνξθσηψλ λα θάλνπλ θαιχηεξα ηε δνπιεηά ηνπο. Παξ φηη, επνκέλσο, κπνξεί λα δηαβαζηεί απηφλνκα, δε γξάθεηαη σο κηα «κέζνδνο δηδαζθαιίαο άλεπ δηδαζθάινπ». Αληίζεηα, πξνυπνζέηεη ηνλ εθπαηδεπκέλν επηκνξθσηή πνπ κπνξεί λα επηιέμεη ελφηεηεο ή ζελάξηα γηα δηδαζθαιία, ζπδήηεζε ή θαη ακθηζβήηεζε. Αμίδεη, ηέινο, λα πνχκε ιίγα ιφγηα γηα ηελ νκάδα πνπ ζπλέζεζε ην πιηθφ απηφ. Πξφθεηηαη γηα κηα κηθηή νκάδα απφ παλεπηζηεκηαθνχο, νη νπνίνη έρνπλ εξγαζηεί αξθεηά ρξφληα σο εθπαηδεπηηθνί, θαη πξνζνληνχρνπο εθπαηδεπηηθνχο πνπ ηνπο απαζρνιεί ην δήηεκα ηεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ. Ζ νκάδα απηή έρεη κηα επξχηεξε ζπλαληίιεςε ζε ζέκαηα ζεσξίαο θαη δηδαζθαιίαο. Δίλαη πξνθαλέο φκσο φηη δελ ππάξρεη απφιπηε ηαχηηζε, θάηη πνπ ζα ήηαλ εμαηξεηηθά δχζθνιν λα επηηεπρζεί θαη δελ μέξνπκε, άιισζηε, αλ ππάξρεη ιφγνο λα επηδησρζεί θάηη ηέηνην. ύληνκε πεξηγξαθή ησλ πεξηερνκέλσλ Σν πιηθφ πνπ αθνινπζεί ζθνπφ έρεη λα παξάζρεη ην ζεσξεηηθφ ππφβαζξν θαη λα ππνζηεξίμεη ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζα αλαπηπρζνχλ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο επηκφξθσζεο. Απαξηίδεηαη απφ

11 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 11 ζεσξεηηθά θείκελα, δηδαθηηθά ζελάξηα, ζρνιηαζκέλε βηβιηνγξαθία θαη θαηαιφγνπο ρξήζηκσλ δηαδηθηπαθψλ δηεπζχλζεσλ. Σα ζεσξεηηθά θείκελα αθνξνχλ δεηήκαηα δηδαθηηθήο θαη αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ, εθαξκνγήο θαη αμηνιφγεζεο ινγηζκηθνχ, αλάιπζεο ηεο κέρξη ζήκεξα ε- κπεηξίαο θηι. Σα θείκελα επηδηψθνπλ λα δηεπθνιχλνπλ ηνπο ΠΔ02 λα αληηκεησπίζνπλ ην ζρνιείν σο ηζηνξηθή θαηαζθεπή θαη λα αληηιεθζνχλ ηνλ ξφιν ηνπο, φρη απιψο σο ππνζηεξηθηψλ ηεο εηζαγσγήο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ησλ καζεκάησλ αιιά σο ππνζηεξηθηψλ ηεο αιιαγήο ηνπ ειιεληθνχ ζρνιείνπ πξνο έλα ζρνιείν δπλακηθφ θαη ζχγρξνλν. Σν επηκνξθσηηθφ απηφ πιηθφ έρεη, επνκέλσο, επξχηεξν ζεσξεηηθφ πξνζαλαηνιηζκφ θαη δε ζθνπεχεη ηφζν ζηελ παξνπζίαζε ζπγθεθξηκέλσλ ινγηζκηθψλ φζν ζηελ άζθεζε ζηελ θξηηηθή αλάγλσζε ηνπ πξνζθεξφκελνπ ινγηζκηθνχ θαη ζηελ ηεθκεξησκέλε αμηνιφγεζε ησλ δηαζέζηκσλ δηδαθηηθψλ ζελαξίσλ. Ζ Δλόηεηα Ι πεξηιακβάλεη δχν κέξε. ην πξψην κέξνο κε ηίηιν «Η εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε θαη ηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθώλ καζεκάησλ» αλαιχνληαη ηα δεδνκέλα ηεο δηεζλνχο θαη ειιεληθήο πξαγκαηηθφηεηαο ζε ζρέζε κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε. Δπηρεηξείηαη, επηπιένλ, λα γίλεη ζαθέο φηη ε γφληκε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο θαη ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ δελ είλαη κηα εχθνιε θαη απιή δηαδηθαζία πνπ εμαληιείηαη ζηελ απφθαζε γηα δεκηνπξγία θάπνηνπ ινγηζκηθνχ παηγληψδνπο ραξαθηήξα, πξνθεηκέλνπ λα ππνζηεξηρζεί ε δηδαζθαιία ζηα ζρνιεία. Αληίζεηα, πξφθεηηαη γηα κηα πνιχπινθε θαη ζχλζεηε ππφζεζε. Απηή πνπ απνθαιέζακε ήδε εξγαιεηαθή ινγηθή είλαη, επνκέλσο, απαξαίηεην λα δψζεη ηε ζέζε ηεο ζε κηα ζαθή ζηξαηεγηθή, ε νπνία ζα απνηειεί ηελ αθεηεξία θαη ην ζεκείν αλαθνξάο γηα θάζε επηκέξνπο ελέξγεηα. Σν παξφλ επηκνξθσηηθφ πιηθφ θαη ε φιε ινγηθή ηνπ ζηνρεχνπλ αθξηβψο πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε: ηνπ εμνπιηζκνχ ησλ θηινιφγσλ κε ζεσξεηηθά εθφδηα θαη παξαδείγκαηα πνπ ζα θαζηζηνχλ εθηθηή κηα ζπλνιηθή, ηζηνξηθά ππνςηαζκέλε, αλάγλσζε ηνπ ειιεληθνχ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, ζην πιαίζην ηεο νπνίαο ζα γίλεηαη αληηιεπηή θαη ε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Σν ζεσξεηηθφ πιαίζην αλαθνξάο γηα ηελ πξνηεηλφκελε αλάγλσζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο θαη ηεο δεκηνπξγηθήο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ είλαη ην πιαίζην ηνπ γξακκαηηζκνχ θαη αλαπηχζζεηαη αλαιπηηθά ζην δεχηεξν θεθάιαην ηεο ίδηαο ελφηεηαο κε ηίηιν «ΣΠΔ θαη γξακκαηηζκόο». Δδψ επηρεηξείηαη ν νξηζκφο ηεο έλλνηαο θαη ε παξνπζίαζε ηεο ζρεηηθήο δηακάρεο ζηε βάζε δχν ζεσξεηηθψλ κνληέισλ: ηνπ απηφλνκνπ θαη ηνπ ηδενινγηθνχ. Ζ έλλνηα ηνπ γξακκαηηζκνχ δελ έρεη γηα φινπο ην ίδην πεξηερφκελν, είλαη φκσο ζαθψο θάηη δηαθνξεηηθφ απφ ηελ απιή γλψζε γξαθήο θαη αλάγλσζεο, θαζψο αθνξά ηε δπλαηφηεηα ηνπ εγγξάκκαηνπ αηφκνπ λα ιεηηνπξγεί απνηειεζκαηηθά ζε δηάθνξεο ζπλζήθεο επηθνηλσλίαο πνπ επηβάιιεη ε εθάζηνηε θνηλσληθή, πνιηηηζκηθή θαη νηθνλνκηθή πξαγκαηηθφηεηα. Με κηα ηέηνηα νπηηθή κεηαβάιιεηαη ζεκαληηθά ην ηνπίν ζηνλ ρψξν ηεο δηδαζθαιίαο ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ, φρη κφλν σο πξνο ην πψο ζα αμηνπνηήζνπκε θαιχηεξα ηηο ΣΠΔ ζε κηα δεδνκέλε δηδαζθαιία αιιά θαη πψο ζα πξνζαξκφζνπκε ην πεξηερφκελν ηεο δηδαζθαιίαο, πξνθεηκέλνπ λα αληαπνθξίλεηαη ζηηο

12 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 12 ιεηηνπξγηθέο αιιά θαη θξηηηθέο δηαζηάζεηο ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ (πνπ ζπκπεξηιακβάλεη ηηο ΣΠΔ). ηα επηκέξνπο θεθάιαηα ηεο ελφηεηαο απηήο ζα επηρεηξεζεί ε αλάδεημε ηεο ηζηνξηθφηεηαο ησλ ηερλνινγηψλ πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ θαη κηα ζχληνκε αλαδξνκή ζηελ ηζηνξία ηνπ νηθείνπ επηζηεκνληθνχ ρψξνπ κε έκθαζε ζηε δηακφξθσζε ηνπ λένπ πεξηερνκέλνπ ηεο γισζζηθήο εθπαίδεπζεο: ηνλ ςεθηαθφ (digital) ή λέν γξακκαηηζκφ 2 (new literacy). ηε ζπλέρεηα ζα δηεξεπλεζνχλ νη επξχηεξεο αιιαγέο ηεο επνρήο καο θαη ν ηξφπνο κε ηνλ νπνίν απηέο ζπλδένληαη κε ηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ, κε ηηο ζπγθεθξηκέλεο δηδαθηηθέο επηδηψμεηο θαη πξαθηηθέο ηνπο. Σέινο, ζα εζηηάζνπκε ην ελδηαθέξνλ καο ζηελ αλάιπζε ησλ πξαθηηθψλ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ πνπ δηαπεξλνχλ ην ζεκεξηλφ δεπηεξνβάζκην ζρνιείν, θαη ζρεηίδνληαη εκκέζσο ή ακέζσο κε ηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ, θαζψο θαη ζηνπο ηξφπνπο ζχλδεζεο ησλ πξαθηηθψλ απηψλ κε ηε γφληκε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. ηελ αλαζεσξεκέλε παξνχζα έθδνζε ηνπ πιηθνχ πξνζηίζεηαη έλα αθφκε θεθάιαην: κηα ελδεηθηηθή δηδαθηηθή πξφηαζε ζην αληηθείκελν ηεο γισζζηθήο δηδαζθαιίαο ζε ηξεηο δηαθνξεηηθέο δηδαθηηθέο εθδνρέο, πξνθεηκέλνπ λα αλαδεηρζεί ε ζεκαζία πνπ έρεη ε δηδαθηηθή πξαθηηθή ζηελ ππνδνρή θαη παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Ζ Δλφηεηα ΗΗ, «Γηδαθηηθή ησλ θηινινγηθώλ καζεκάησλ θαη ΣΠΔ», πεξηιακβάλεη θεθάιαηα πνπ εμεηάδνπλ ρσξηζηά ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζε θάζε δηδαθηηθφ αληηθείκελν: γιψζζα, αξραία ειιεληθή γξακκαηεία θαη γιψζζα, ινγνηερλία, ηζηνξία. ε θάζε θεθάιαην ζίγνληαη δεηήκαηα πνπ άπηνληαη ηεο δηδαθηηθήο, ηεο ηζηνξίαο θαη ηεο ηδενινγίαο ηεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζην ζπγθεθξηκέλν δηδαθηηθφ αληηθείκελν. Ζ πεξηδηάβαζε ζηελ ηζηνξία ηνπ νηθείνπ επηζηεκνληθνχ θιάδνπ θξίλεηαη απαξαίηεηε, θαζψο ε ζεψξεζή καο βαζίδεηαη ζηελ πεπνίζεζε θάηη πνπ εθθξάδεηαη θαη ζην Π.. φηη πξέπεη λα απνθεπρζεί ε πξνζέγγηζε ηνπ θάζε ινγηζκηθνχ σο νπδέηεξνπ πεξηβάιινληνο πνπ δελ απνκέλεη παξά λα ην εθαξκφζνπκε ζηελ ηάμε εξήκελ ηεο δηδαθηηθήο ηνπ νηθείνπ επηζηεκνληθνχ θιάδνπ. ηελ αλαζεσξεκέλε έθδνζε ηα θείκελα ζπληνκεχζεθαλ ζε νξηζκέλα ζεκεία, πξνθεηκέλνπ λα πξνζηεζνχλ πεξηζζφηεξα παξαδείγκαηα πνπ λα ζπλνδεχνπλ ηε ζεσξία, ελψ εκπινπηίζηεθαλ κε επηπιένλ θείκελα ηα θεθάιαηα γηα ηε δηδαζθαιία ηεο ινγνηερλίαο θαη ηεο ηζηνξίαο. 3 ηελ επφκελε Δλφηεηα ΗΗΗ κε ηίηιν «Υξήζε βαζηθώλ εξγαιείσλ πιεξνθνξηθήο ζηα θηινινγηθά καζήκαηα» παξνπζηάδνληαη θξηηηθέο αλαγλψζεηο ινγηζκηθνχ γεληθήο ρξήζεο, φπσο ηα πξνγξάκκαηα επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ θαη ην δηαδίθηπν. Σν ινγηζκηθφ απηήο ηεο θαηεγνξίαο ιεηηνπξγεί σο κέζν πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ θαη σο ηέηνην αλαιχεηαη θαη εληάζζε- 2 Ο J. Lemke (1998) απνθαιεί απηνχ ηνπ είδνπο ηνλ γξακκαηηζκφ πιεξνθνξηθφ γξακκαηηζκφ (informatic literacies), ελψ ζηνλ ρψξν ηεο επηζηήκεο ηνπ γξακκαηηζκνχ ρξεζηκνπνηείηαη ρσξίο δηάθξηζε θαη νξφο ηερλνινγηθφο γξακκαηηζκφο (technological literacy) ή ηερλνγξακκαηηζκφο. ηελ παξνχζα αλαζεσξεκέλε έθδνζε ηνπ πιηθνχ πξνηηκάηαη ν φξνο ςεθηαθφο γξακκαηηζκφο. 3 ηελ αλαζεσξεκέλε έθδνζε έρεη αιιάμεη ε δνκή ηεο ελφηεηαο κε ηε ζπγρψλεπζε ησλ θεηκέλσλ πνπ αθνξνχλ ην δηδαθηηθφ αληηθείκελν ηεο Ηζηνξίαο ζε έλα θεθάιαην.

13 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 13 ηαη ζηε δηδαθηηθή δηαδηθαζία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ. Βαζηθή ζέζε είλαη φηη ηα ειεθηξνληθά πεξηβάιινληα παξαγσγήο ιφγνπ δελ πξέπεη λα αληηκεησπίδνληαη απφ ηελ ηερληθή ηνπο κφλν πιεπξά. Γίλεηαη έκθαζε, επνκέλσο, ζηελ αλάδεημε ησλ ηδηαίηεξσλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπο θαη ησλ ζπλεπεηψλ πνπ έρεη ε ρξήζε ηνπο ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία θαη ζην ζχλνιν ηνπ Π.. Δπηπιένλ, ζηελ αλαζεσξεκέλε έθδνζε ηνπ πιηθνχ πξνζηίζεληαη δχν αθφκε θεθάιαηα, έλα γηα ηα εξγαιεία «δεχηεξνπ ηζηνχ» (WEB 2.0) θαη έλα γηα ηε ρξήζε ησλ δηαδξαζηηθψλ πηλάθσλ. ηελ Δλφηεηα ΗV, «Υξήζε ινγηζκηθώλ εηδηθόηεηαο γηα ηελ αμηνπνίεζή ηνπο ζηε δηδαζθαιία θαη ηε κάζεζε», επηρεηξείηαη κηα ηαμηλφκεζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ κε βάζε ηηο ζεσξεηηθέο πξνυπνζέζεηο πνπ έρνπλ πξνεγεζεί, εκπινπηηζκέλε κε παξαδείγκαηα, ελψ παξνπζηάδνληαη βαζηθέο παηδαγσγηθέο αξρέο θαη θξηηήξηα αμηνιφγεζεο. ηε ζπλέρεηα αλαιχνληαη κε κηα θξηηηθή νπηηθή ζπγθεθξηκέλα πεξηβάιινληα θαη ινγηζκηθά ζην πιαίζην πάληα ηεο επξχηεξεο ζεσξεηηθήο ηνπνζέηεζεο. Ζ Δλφηεηα V, «Αμηνιόγεζε θαη πξνζαξκνγή εθπαηδεπηηθώλ ζελαξίσλ θαη δξαζηεξηνηήησλ», νινθιεξψλεη ην ζεσξεηηθφ κέξνο ηεο επηκφξθσζεο κε έκθαζε ζηελ πξαθηηθή ηεο δηδαζθαιίαο. Παξνπζηάδεηαη κηα πξφηαζε νξηζκνχ ηεο δνκήο θαη ησλ θξηηεξίσλ αμηνιφγεζεο ελφο εθπαηδεπηηθνχ ζελαξίνπ, ελψ ζηε ζπλέρεηα παξαηίζεληαη έηνηκα δηδαθηηθά παξαδείγκαηα αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηα θηινινγηθά καζήκαηα, ηα νπνία νη επηκνξθνχκελνη ζα έρνπλ ηελ επθαηξία λα αλαιχζνπλ θαη λα αμηνινγήζνπλ. 4 Αθνινπζνχλ ηα «Παξαξηήκαηα», φπνπ νη επηκνξθνχκελνη κπνξνχλ λα βξνπλ ρξήζηκα δηαδηθηπαθά πεξηβάιινληα αλά δηδαθηηθφ αληηθείκελν, θαηάινγν ινγηζκηθνχ γηα ηα δηαζέζηκα αλνηρηά πεξηβάιινληα γηα ηε δηδαζθαιία (ζψκαηα θεηκέλσλ, ειεθηξνληθά ιεμηθά θηι.) θαη ζρνιηαζκέλε βηβιηνγξαθία. 4 Απφ ηελ ελφηεηα απηή αθαηξέζεθε ην δεχηεξν θεθάιαην ηεο πξνεγνχκελεο έθδνζεο κε ηίηιν «Αλάπηπμε δηαζεκαηηθψλ δηδαθηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ ζην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ. Παξαδείγκαηα έληαμεο ηεο ρξήζεο ησλ ΣΠΔ ζην ΑΠ», θαζψο ελνπνηήζεθε νπζηαζηηθά κε ην αληίζηνηρν θεθάιαην ηεο Δλφηεηαο Η, θεθ. 2.3 ρνιηθφο γξακκαηηζκφο θαη θηινινγηθέο πξαθηηθέο: Θεσξεηηθφ πιαίζην γηα ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δψλε ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ. Δπηπιένλ, έρεη πξνζηεζεί έλα αθφκε ζελάξην, γχξσ απφ κηα άηππε ζρνιηθή πξαθηηθή, ηελ νξγάλσζε εθδξνκψλ.

14 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 14 *ΕΝΟΣΘΣΑ Ι+ Σφνδεςθ με το Ειδικό Μζροσ του Αναλυτικοφ Ρρογράμματοσ Σπουδϊν (Α.Ρ.Σ.): Θ ειςαγωγι των ΤΡΕ ςτθν εκπαίδευςθ και τθ διδαςκαλία των φιλολογικϊν μακθμάτων. Επιςκόπθςθ τθσ διεκνοφσ και ελλθνικισ εμπειρίασ από τθν ειςαγωγι των ΤΡΕ ςτθν εκπαιδευτικι διαδικαςία και ιδιαίτερα τθ διδαςκαλία των φιλολογικϊν μακθμάτων (Νεοελλθνικι Γλϊςςα, Λογοτεχνία, Αρχαία Ελλθνικι Γλϊςςα και Γραμματεία, Λςτορία). Σφνδεςθ τθσ ειςαγωγισ των ΤΡΕ ςτθ διδαςκαλία με ευρφτερα ηθτιματα, όπωσ θ νζα οικονομικι πραγματικότθτα, θ κοινωνία τθσ γνϊςθσ και οι νζεσ δεξιότθτεσ που απαιτοφνται ςτουσ εργαςιακοφσ χϊρουσ. Ζμφαςθ ςτισ δυςκολίεσ και ιδιαιτερότθτεσ που παρουςιάηονται και ιδιαίτερα ςτθν ελλθνικι εμπειρία. Οι εκπαιδευτικοί κα πρζπει να γνωρίηουν α) Βαςικά ςτάδια κατά τθν ειςαγωγι των ΤΡΕ ςτθ διδαςκαλία και τθν εκπαίδευςθ. β) Να κατανοοφν τθν ειςαγωγι των ΤΡΕ ςε ςυνάρτθςθ με ευρφτερα κζματα, όπωσ θ κοινωνία τθσ γνϊςθσ και τθσ δθμιουργικότθτασ. γ) Να αντιλαμβάνονται και να ερμθνεφουν τισ ςυςτθμικοφ τφπου δυςκολίεσ που ζχει θ ειςαγωγι των ΤΡΕ ςτθ διδακτικι διαδικαςία. ΤΡΕ και Γραμματιςμόσ Σφνδεςθ των ΤΡΕ με το γραμματιςμό και τθ διδαςκαλία των φιλολογικϊν μακθμάτων. Νζοσ γραμματιςμόσ και διδαςκαλία των φιλολογικϊν μακθμάτων. Ανάλυςθ των ςχολικϊν διδακτικϊν πρακτικϊν και των περικωρίων που δίνουν για αξιοποίθςθ των ΤΡΕ. Οι εκπαιδευτικοί κα πρζπει να κατανοιςουν τθν ευρφτερθ ςχζςθ των ΤΡΕ με τισ νζεσ μορφζσ γραμματιςμοφ που ιςχφουν πια ςτθν κοινωνία και που είναι απαραίτθτο να διατρζχουν τα ςχολικά Ρ.Σ. Κα πρζπει να μποροφν να διαβάηουν δθμιουργικά τισ ςχολικζσ διδακτικζσ πρακτικζσ και να μποροφν να αναπτφςςουν τισ απαραίτθτεσ ςτρατθγικζσ για τθν γόνιμθ αξιοποίθςθ των ΤΡΕ ςε κάκε μία από αυτζσ.

15 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ Θ ειςαγωγι των ΣΠΕ ςτθν εκπαίδευςθ και τθ διδαςκαλία των φιλολογικϊν μακθμάτων Δθμιτρθσ Κουτςογιάννθσ 1.1 Θ ειςαγωγι των ΣΠΕ ςτθν εκπαίδευςθ. Από το τεχνικοκεντρικό ςτο ολοκλθρωμζνο πρότυπο Απφ ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 μεθίλεζε ζε πνιιέο ρψξεο ν εμνπιηζκφο ησλ ζρνιείσλ κε ππνινγηζηέο. Ο ρξφλνο θαη ν ηξφπνο εηζαγσγήο ηνπο ζηα ζρνιεία δελ είλαη εληαίνο θαη εμαξηάηαη απφ πνιινχο παξάγνληεο, κεηαμχ ησλ νπνίσλ θαη ε εθπαηδεπηηθή παξάδνζε αιιά θαη ε νηθνλνκηθνηερλνινγηθή αλάπηπμε ηεο θάζε ρψξαο. Θα κπνξνχζακε πάλησο λα πνχκε πσο ε σο ηψξα δηεζλήο εκπεηξία δείρλεη φηη ε αμηνπνίεζε ηεο πιεξνθνξηθήο ηερλνινγίαο ζηελ εθπαίδεπζε κπνξεί λα γίλεη κε έλαλ απφ ηνπο παξαθάησ ηξεηο ηξφπνπο, ρσξίο λα απνθιείεηαη θαη θάπνηνο ζπλδπαζκφο ηνπο (Κνληνγηαλλνπνχινπ 1991 Κπλεγφο 1995 Μαθξάθεο & Κνληνγηαλλνπνχινπ 1995) (βι. θαη Γεληθφ Μέξνο, Δλφηεηα 1.2.). 5 «απνκνλσκέλε ηερληθή πξνζέγγηζε» α. Ζ πιεξνθνξηθή ηερλνινγία ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηε δηδαζθαιία ηνπ καζήκαηνο ηεο πιεξνθνξηθήο, ην νπνίν εηζάγεηαη ζην ζρνιείν σο μερσξηζηφ γλσζηηθφ αληηθείκελν. Ολνκάδεηαη «απνκνλσκέλε ηερληθή πξνζέγγηζε» (Κνληνγηαλλνπνχινπ 1991), επεηδή κνλαδηθφο ζηφρνο είλαη ν ηερληθφο αιθαβεηηζκφο θαη ε ηερλνινγία δε ζρεηίδεηαη κε ηε δηδαζθαιία άιισλ καζεκάησλ. Σν πξφηππν απηφ εθαξκφζηεθε ζηηο αλαπηπγκέλεο ρψξεο ηε δεθαεηία ηνπ 1970 θαη ζηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ Απψηεξνο ζθνπφο ηνπ ήηαλ ε παξνρή εμεηδηθεπκέλσλ ηερλνινγηθά γλψζεσλ ζηνπο καζεηέο, ψζηε λα δεκηνπξγεζνχλ 5 ην εμήο νη παξαπνκπέο ζην «Γεληθφ Μέξνο» ηνπ επηκνξθσηηθνχ πιηθνχ αθνξνχλ ην Γαγδηιέιεο, Β., θ.ά Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ ζηε Υξήζε θαη Αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηελ Δθπαηδεπηηθή Γηδαθηηθή Γηαδηθαζία. Δπηκνξθσηηθφ πιηθφ γηα ηελ εθπαίδεπζε ησλ επηκνξθσηψλ ζηα Παλεπηζηεκηαθά Κέληξα Δπηκφξθσζεο. Σεχρνο 1: Γεληθφ Μέξνο. Πάηξα: Δ.Α.Η.Σ.Τ. (αλαζεσξεκέλε έθδνζε ). Ο αλαγλψζηεο πξέπεη λα έρεη ππφςε ηνπ φηη πηζαλψο λα ππάξμνπλ λέεο, αλαζεσξεκέλεο εθδφζεηο ηνπ επηκνξθσηηθνχ ηεχρνπο ηνπ Γεληθνχ Μέξνπο, θαη επνκέλσο, θάπνηεο απφ ηηο παξαπνκπέο λα δηαθνξνπνηεζνχλ.

16 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 16 εηδήκνλεο πάλσ ζηηο λέεο ηερλνινγίεο (πξνγξακκαηηζηέο, ζρεδηαζηέο θ.ά). Σν πξφηππν απηφ άξρηζε απφ πνιχ λσξίο λα ακθηζβεηείηαη θαη ελψ νη παιαηφηεξεο έξεπλεο (Pelgrum & Plomp 1993) αλαδείθλπαλ ηελ θπξηαξρία ηνπ ζηα πεξηζζφηεξα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα, νη λεφηεξεο έξεπλεο (Plomp et al. 2009) δείρλνπλ πσο έρεη αξρίζεη λα ππνρσξεί ζε κεγάιν βαζκφ, δίλνληαο ηε ζέζε ηνπ ζηα άιια πξφηππα. «πξαγκαηνινγηθή πξνζέγγηζε» β. Ζ ηερλνινγηθή εμέιημε, ε επξχηεηα ηεο θνηλσληθήο απνδνρήο πνπ έηπρε ε λέα ηερλνινγία, αιιά θαη ν επηζηεκνληθφο πξνβιεκαηηζκφο πνπ ελησκεηαμχ αλαπηχρζεθε νδήγεζαλ ζηελ εγθαηάιεηςε ηνπ ηερληθνχ πξνηχπνπ θαη ζηελ απφθαζε λα ρξεζηκνπνηεζεί ε ππνινγηζηηθή ηερλνινγία ζε φια ζρεδφλ ηα καζήκαηα ηνπ Π.., ρσξίο λα ζίγεηαη φκσο ε θηινζνθία ηνπ. Ζ λέα απηή πξνζέγγηζε, πνπ νλνκάδεηαη «πξαγκαηνινγηθή», πεξηνξίδεη ζεκαληηθά ηελ έκθαζε ζηνλ ηερληθφ αιθαβεηηζκφ θαη εθαξκφζηεθε ή θαηαβιήζεθε πξνζπάζεηα λα εθαξκνζηεί ζηηο αλαπηπγκέλεο ρψξεο ηε δεθαεηία ηνπ Γηα ηελ πινπνίεζε ηεο απφθαζεο απηήο είλαη γλσζηφ ην θχκα αλάπηπμεο πιεζψξαο εθπαηδεπηηθψλ πξνγξακκάησλ ππνινγηζηή, θχξην ραξαθηεξηζηηθφ ησλ νπνίσλ ήηαλ ε έιιεηςε επηζηεκνληθήο επάξθεηαο θαη παηδαγσγηθνχ ζρεδηαζκνχ (Pelgrum & Plomp 1993, 238). Οη παηδαγσγηθνί ζηφρνη πνπ επηδηψθνληαη κε ηελ αμηνπνίεζε ηεο ηερλνινγίαο, ζπλήζσο, είλαη: ε εμαηνκίθεπζε ηεο δηδαζθαιίαο, ε πνηθηιία θαη βειηίσζε ησλ κεζφδσλ δηδαζθαιίαο πνπ ήδε ηζρχνπλ θαη ε εμαζθάιηζε ηνπ ίδηνπ επηπέδνπ δηδαζθαιίαο, αλεμάξηεηα απφ ηηο επηκέξνπο ζπλζήθεο. Ζ ινγηθή απηή, ιακβαλνκέλεο ππφςε θαη ηεο πξαθηηθήο πνπ ηζρχεη ζηα ζρνιεία, είλαη ινγηθφ λα εληζρχεη θπξίσο ηελ αληίιεςε ηεο ρξεζηκνπνίεζεο ηνπ ππνινγηζηή σο δαζθάινπ (γηα ηελ αληίιεςε απηή βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ.2.1). «νινθιεξσκέλε πξνζέγγηζε» γ. H πιεξνθνξηθή ηερλνινγία ρξεζηκνπνηείηαη επξχηεξα ζηε δσή ηνπ ζρνιείνπ ζηα πιαίζηα ησλ επηκέξνπο Π.. ηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε ε πιεξνθνξηθή δε δηδάζθεηαη σο μερσξηζηφ γλσζηηθφ αληηθείκελν, αιιά ε δηδαζθαιία ηεο δηαρέεηαη φρη κφλν ζε φια ηα γλσζηηθά αληηθείκελα ηνπ ζρνιείνπ αιιά θαη ζε φιεο ηηο δξαζηεξηφηεηεο ηεο ζρνιηθήο δσήο (Κνληνγηαλλνπνχινπ 1991, 79). Καη απηφλ ηνλ ηξφπν, ελψ επηηπγράλεηαη ιεηηνπξγηθά ν πιεξνθνξηθφο αιθαβεηηζκφο, παξάιιεια επηδηψθεηαη, θαη απηή είλαη ε κεγάιε δηαθνξά απφ ην

17 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 17 «πξαγκαηνινγηθφ πξφηππν», ε αμηνπνίεζε ηεο ππνινγηζηηθήο ηερλνινγίαο ζηελ αλαλέσζε ησλ Π.. ηφρνο, επνκέλσο, δελ είλαη ε πνζνηηθή βειηίσζε ηεο παξερφκελεο εθπαίδεπζεο αιιά ε πνηνηηθή αλαβάζκηζή ηεο. Σν πξφηππν απηφ, γλσζηφ σο «νινθιεξσκέλε πξνζέγγηζε», γηα άιινπο κελ απνηειεί κηα νπηνπία (Mc Grath 1992, 13), ελψ γηα άιινπο πξέπεη λα είλαη ην αίηεκα ησλ εκεξψλ απφ φιεο ηηο αλαπηπγκέλεο εθπαηδεπηηθά ρψξεο (Κontogiannopoulou & Kynigos 1993, 377 Pelgrum & Plomp 1991 Soloway 1990) θαη λα απνηειεί ηε κνλαδηθή αηηία επξχηεξεο εηζαγσγήο ησλ ΣΠΔ ζην ζρνιείν (Chomienne 1988, 90). Πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή έρνπλ γίλεη αξθεηά ζε επίπεδν έξεπλαο, επεηδή φκσο είλαη αξθεηά δχζθνιε ε επξχηεξε εθαξκνγή ηνπ πξνηχπνπ απηνχ ζηελ πξάμε, ε επηδίσμε απηή απνηειεί δεηνχκελν γηα ηα πεξηζζφηεξα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα ηνπ δπηηθνχ θφζκνπ σζηφζν, φπσο θαίλεηαη απφ ηηο πξφζθαηεο έξεπλεο (Pelgrum et al. 2009), ήδε εθαξκφδεηαη επηηπρψο. Γελ ππάξρεη ακθηβνιία φηη ην ζρήκα απηφ είλαη ρξήζηκν, πξσηίζησο γηαηί καο βνεζάεη λα αληηιεθζνχκε φηη κνξθέο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ πνπ ηζρχνπλ ήδε (π.ρ. δηδαζθαιία ηνπ καζήκαηνο ηεο πιεξνθνξηθήο) ή πξνηείλνληαη σο θάηη λέν (π.ρ. αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία κε ρξήζε θάπνησλ θαηεγνξηψλ ινγηζκηθνχ) είλαη ήδε μεπεξαζκέλεο. Καη ε ίδηα φκσο ε ηαμηλφκεζε απηή είλαη εμαηξεηηθά ηερλνθεληξηθή, γηαηί θξίλεη ην ζέκα ηεο εθπαίδεπζεο κε βαζηθφ θξηηήξην ην είδνο θαη ην εχξνο ηεο ρξήζεο ησλ ππνινγηζηψλ. Έηζη δίλεηαη βαξχηεηα ζην κέζν θαη φρη ζηνλ θφζκν πνπ ζρεηίδεηαη κε ην λέν κέζν. 1.2 φνδεςθ του ολοκλθρωμζνου προτφπου με τθ νζα οικονομικι πραγματικότθτα: θ κοινωνία τθσ γνϊςθσ και οι απαιτιςεισ για δθμιουργικότθτα Οη πξφζθαηεο νηθνλνκηθέο, θνηλσληθέο θαη ηερλνινγηθέο εμειίμεηο θαζηζηνχλ επηηαθηηθή ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζην ζχλνιν ησλ καζεκάησλ θαη επξχηεξα ζηε δσή ηνπ ζρνιείνπ, θαη φρη απνκνλσκέλα ή πεξηζσξηαθά. Σν γεγνλφο απηφ νθείιεηαη ζηηο ξαγδαίεο αιιαγέο ησλ ηειεπηαίσλ δεθαεηηψλ ζε φινπο ζρεδφλ ηνπο ηνκείο ηεο θαζεκεξηλφηεηαο: ζηνπο ρψξνπο εξγαζίαο, ζηελ θαζεκεξηλή θνηλσληθή θαη πνιηηηζκηθή

18 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 18 πξαγκαηηθφηεηα, ζηελ επηθνηλσλία, ζηνπο λένπο ηξφπνπο θαη ζηηο λέεο δπλαηφηεηεο δφκεζεο ηεο ηαπηφηεηαο. Απηέο νη αιιαγέο ζπλδένληαη ζεκαληηθά κε ηηο ΣΠΔ: ζηνπο ρψξνπο εξγαζίαο απνηεινχλ θαζεκεξηλφ κέζν γηα ζπλεξγαζία, άληιεζε θαη επεμεξγαζία πιεξνθνξηψλ, ζπκπαξαγσγή ιφγνπ θηι. ζηελ θαζεκεξηλφηεηα απνηεινχλ ζεκαληηθφ κέζν γηα θνηλσληθή, πνιηηηζκηθή θαη ςπραγσγηθή δξαζηεξηφηεηα θηι. ζηνλ ρψξν ηεο επηθνηλσλίαο είλαη πιένλ βαζηθφ εξγαιείν, θαζψο ε αλάγλσζε θαη ε γξαθή αθελφο δηεμάγνληαη ζε ζεκαληηθφ βαζκφ ζε λέα ειεθηξνληθά πεξηβάιινληα κε πνιιέο ηδηαηηεξφηεηεο θαη, αθεηέξνπ, έρνπλ πνιιά απφ ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο απνθαινχκελεο «λέαο θεηκεληθφηεηαο» (πνιπηξνπηθά-πνιπκεζηθά θείκελα, βι. ζρεηηθά Δλφηεηα ΗΗ, θεθ. 2.5) ζηνλ ρψξν ηεο δηακφξθσζεο ηαπηνηήησλ έρνπλ ζεκαληηθφ ξφιν, αθνχ δίλεηαη ε δπλαηφηεηα ζπκκεηνρήο ζε δηαδηθηπαθέο-εηθνληθέο θνηλφηεηεο πξαθηηθήο (βι. ζρεηηθά Γεληθφ Μέξνο Δλφηεηα 2.3.1). Γελ είλαη ηπραίν ην γεγνλφο φηη ζηε δηεζλή βηβιηνγξαθία γίλεηαη ιφγνο γηα λέα ηάμε πξαγκάησλ (Street 2000) ζε φινπο ηνπο παξαπάλσ ηνκείο λέα εξγαζηαθή ηάμε πξαγκάησλ (new work order), λέα επηθνηλσληαθή ηάμε πξαγκάησλ (new communicative order) θηι. θαη φηη νη θιαζηθέο δηδαθηηθέο πνπ αζρνινχληαη κε ηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ έρνπλ θάλεη ζεκαληηθή ζηξνθή, πξνθεηκέλνπ λα δηαβάζνπλ ηε λέα πξαγκαηηθφηεηα θαη θπξίσο λα ηελ ελζσκαηψζνπλ ζηηο επηζηεκνληθέο ηνπο πξνηάζεηο. Η ςφγχρονθ επιςτθμονικι τάςθ και εκπαιδευτικι αναηιτθςθ επιδιϊκουν να προςαρμόςουν το ςχολείο ςτθν κοινωνία τθσ γνϊςθσ, τθσ πρωτοβουλίασ και τθσ αναηιτθςθσ, οργανικό μζροσ τθσ οποίασ είναι οι ΤΡΕ. Απηά ηα λέα δεδνκέλα έρνπλ νδεγήζεη ζε λέεο θαηεπζχλζεηο θαη ηνλ ζρεδηαζκφ ησλ πξνγξακκάησλ ζπνπδψλ (Π..), δηεζλψο. ηφρνο δελ είλαη απιψο ε θαηάθηεζε ηεο χιεο κε έλα ζηαηηθφ ηξφπν θαη επνκέλσο ε αμηνπνίεζε μεπεξαζκέλσλ θαη ζηαηηθψλ ππνινγηζηηθψλ πεξηβαιιφλησλ αιιά ε ζπκβνιή ζηε δεκηνπξγία ελεξγψλ ππνθεηκέλσλ, πνπ ζα κπνξνχλ λα είλαη δεκηνπξγηθά ζηνπο λένπο ρψξνπο εξγαζίαο, ηθαλά λα αμηνπνηνχλ θάζε κέζν επηθνηλσλίαο θαη φινπο ηνπο ζπκβνιηθνχο-ζεκεησηηθνχο πφξνπο (ιέμεηο, εηθφλεο, κνπζηθή, θείκελα) κε ηξφπν δεκηνπξγηθφ θαη, επηπιένλ, λα δηαζέηνπλ απμεκέλε θξηηηθή ηθαλφηεηα, πξνθεηκέλνπ λα κπνξνχλ λα «δηαβάδνπλ»

19 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 19 ηελ πνιχπινθε λέα επηθνηλσληαθή πξαγκαηηθφηεηα θαη λα ζηέθνληαη θξηηηθά απέλαληί ηεο (Kalantzis & Cope 1999). Θα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη ην δήηεκα, ελ ηέιεη, δελ είλαη κφλν πνηα ηερλνινγία ζα ρξεζηκνπνηεζεί αλ ζα είλαη ην έληππν, ν ππνινγηζηήο, ν πξνηδέθηνξαο ή ν δηαδξαζηηθφο πίλαθαο θηι. αιιά γηα πνην ιφγν ζα ρξεζηκνπνηεζεί (= ην «ηη» ηεο δηδαζθαιίαο), πψο ζα ρξεζηκνπνηεζεί θαη πφηε ζα ρξεζηκνπνηεζεί. Σν ζρνιείν, φπσο ιεηηνπξγεί κέρξη ζήκεξα σο πξνο ην «ηη», ην «πψο» θαη ην «πφηε», είλαη απνηέιεζκα καθξνρξφλησλ πξνζαξκνγψλ ζε κηα θνηλσλία φπνπ ε αθνκνίσζε ζπγθεθξηκέλεο χιεο θαη ε απφθηεζε ζπγθεθξηκέλσλ γλψζεσλ, ε δηδαζθαιία ζην πξφηππν ηνπ ζρήκαηνο «Δξψηεζε-Απάληεζε-Αμηνιφγεζε» θαη ν πεξηνξηζκφο ηεο δηδαζθαιίαο ζε ζπγθεθξηκέλν ρψξν θαη ρξφλν εμππεξεηνχζαλ θαηά βάζνο ην είδνο ησλ πνιηηψλ πνπ νη δπηηθέο θνηλσλίεο είραλ αλάγθε κέρξη θαη δχν-ηξεηο δεθαεηίεο κεηά απφ ην Β Παγθφζκην πφιεκν (βι. Κνπηζνγηάλλεο 2006, 2010α). Αλ αληηκεησπίζνπκε απφ κηα ηέηνηα νπηηθή ηα πξάγκαηα, ηφηε κπνξνχκε λα θαηαλνήζνπκε θαιχηεξα ηελ θξίζε ηνπ ζεκεξηλνχ ζρνιείνπ, ε νπνία νθείιεηαη ζηελ αλαληηζηνηρία αλάκεζα ζην είδνο ησλ πνιηηψλ πνπ ε ζεκεξηλή θνηλσλία απαηηεί θαη ην είδνο ησλ πνιηηψλ πνπ ην ίδην δεκηνπξγεί. Αλ, φπσο θαίλεηαη, φινη ζπκθσλνχκε φηη βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά πνπ πξέπεη λα θαιιηεξγεί ην ζεκεξηλφ ζρνιείν είλαη ε ηθαλφηεηα ζηε ζπλερή κάζεζε, ε ηθαλφηεηα ζηε ζπιινγηθή εξγαζία, ε αλάπηπμε ηεο πξσηνβνπιίαο, ε αλζξσπηζηηθή παηδεία, ν θιαζηθφο, ν λένο γξακκαηηζκφο αιιά θαη ν θξηηηθφο γξακκαηηζκφο θαη ε αηζζεηηθή θαιιηέξγεηα, ηφηε έρνπκε ελ πνιινίο έηνηκν ην πιαίζην θαη ηε ινγηθή βάζεη ησλ νπνίσλ ζα αμηνπνηεζνχλ νη ΣΠΔ ζην ζρνιείν, φπσο θαη θάζε ηερλνινγία παιηφηεξε (πίλαθαο, έληππν, ραξηί, κνιχβη) ή πην πξφζθαηε (βίληεν, πξνηδέθηνξαο, ππνινγηζηήο, δηαδξαζηηθφο πίλαθαο θηι.). 1.3 Θ διεκνισ εμπειρία πσο ήδε αλαθέξζεθε, νη αληηιήςεηο σο πξνο ηελ έθηαζε, ηνλ ηξφπν θαη ηε ινγηθή αμηνπνίεζεο ησλ ππνινγηζηψλ έρνπλ κεηαβιεζεί αξθεηά ζπρλά ζηε ζχληνκε ηζηνξία ηνπ νηθείνπ επηζηεκνληθνχ θιάδνπ. Οη ππνινγηζηέο ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηε δηδαζθαιία ήδε απφ ηε δεθαεηία ηνπ 70, ζην πιαίζην ηεο πξνζπάζεηαο λα θάλνπλ ηαρχηεξα, θηελφηεξα θαη απνηειεζκαηηθφηεξα φ,ηη έθαλαλ ηφηε νη δάζθαινη, εμ νπ θαη ν παξαδνζηαθφο θφβνο φηη νη ππνινγηζηέο ζα αληηθαηαζηήζνπλ ηνλ δάζθαιν (παξαδνζηαθή

20 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 20 ινγηθή: ν ππνινγηζηήο σο κέζν δηδαζθαιίαο). Απφ ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 80 θαη χζηεξα ν ππνινγηζηήο παχεη λα ζεσξείηαη κέζν δηδαζθαιίαο, αιιά πεξηβάιινλ πνπ δηεπθνιχλεη ηελ αλαδήηεζε θαη ηνλ πεηξακαηηζκφ θαηά ην γξάςηκν, ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε, ηελ απνηειεζκαηηθφηεξε ζπλεξγαζία κεηαμχ καζεηψλ-δαζθάινπ θαη ηε δεκηνπξγία πξαγκαηηθψλ πεξηζηάζεσλ επηθνηλσλίαο εληφο θαη εθηφο ζρνιείνπ, ζην πιαίζην ηεο πξνψζεζεο ηεο θνηλσληθήο δηάζηαζεο ηεο επηθνηλσλίαο θαη ηεο κάζεζεο (βι. ζρεηηθά Δλφηεηα ΗΗ, θεθ.2.3). Με ηελ πάξνδν ηνπ ρξφλνπ θαη κε ηνλ δηαθνξεηηθφ πξνζαλαηνιηζκφ ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ, επνκέλσο θαη ηεο δηδαζθαιίαο, νη ππνινγηζηέο ρξεζηκνπνηνχληαη πεξηζζφηεξν σο πεξηβάιινληα εξγαζίαο θαη ιηγφηεξν σο κέζα δηδαζθαιίαο 6 δηαζθεδάδνληαο έηζη ηηο εληππψζεηο γηα ηνλ θίλδπλν πνπ ζπλεπάγεηαη ε δηάδνζή ηνπο γηα ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη κεηαζέηνληαο ην πξφβιεκα ζηελ θαηάιιειε πξνεηνηκαζία ηνπο (Cox 2002). Έηζη, ζηε ζέζε ηνπ ππνινγηζηή πνπ δηδάζθεη πξνσζείηαη ζηηο κέξεο καο ν ππνινγηζηήο σο πεξηβάιινλ εξγαζίαο, ζηε ζέζε ηνπ καζεηή πνπ καζαίλεη ν καζεηήο θαη θπξίσο νη νκάδεο καζεηψλ πνπ αλαδεηνχλ, ζπγθξίλνπλ, αλαθαιχπηνπλ, ζπλζέηνπλ θαη παξνπζηάδνπλ (Κνπηζνγηάλλεο 2001α). Γελ ππάξρεη ακθηβνιία φηη ε εμέιημε απηή απαηηεί λέεο γλψζεηο απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη λέεο δεμηφηεηεο ζηε κεζφδεπζε ηεο δηδαζθαιίαο. Ζ δηεζλήο εκπεηξία (Pelgrum et al. 2009) αλαδεηθλχεη πσο ζήκεξα ην θπξίαξρν πξφηππν είλαη ην πξαγκαηνινγηθφ κε ηε ιεηηνπξγηθή ρξήζε ησλ ΣΠΔ σο πεξηβαιιφλησλ εξγαζίαο. Ζ απνκνλσκέλε πξνζέγγηζε κε ηελ απνθιεηζηηθή αμηνπνίεζε ησλ ππνινγηζηψλ σο μερσξηζηφ γλσζηηθφ αληηθείκελν έρεη αξρίζεη λα εγθαηαιείπεηαη απφ ηα πεξηζζφηεξα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα. κσο, απηφ δε ζεκαίλεη πσο εγθαηαιείπεηαη γεληθφηεξα ην κάζεκα ηεο πιεξνθνξηθήο. Απηφ πνηθίιιεη απφ ρψξα ζε ρψξα. Ζ χπαξμή ηνπ ζεσξείηαη πνιιέο θνξέο απαξαίηεηε, θαζψο ε απφθηεζε θάπνησλ απνθιεηζηηθά ηερληθψλ δεμηνηήησλ απνηειεί πξνυπφζεζε, γηα λα πξνρσξήζεη θαλείο ζηε ιεηηνπξγηθή ρξήζε ησλ ππνινγηζηψλ ζηα ππφινηπα καζήκαηα ζε έλα πξαγκαηνινγηθφ πξφηππν εηζαγσγήο. 7 Παξφιν, σζηφζν, πνπ ην πξαγκαηνινγηθφ πξφηππν παξακέλεη 6 Ζ ρξήζε ηνπο σο κέζα δηδαζθαιίαο είλαη πεξηνξηζκέλε ζε ρψξεο κε πεξηζζφηεξν ζπληεξεηηθή λννηξνπία, φπσο ε Κίλα, φπνπ ρξεζηκνπνηνχλ ηηο ΣΠΔ σο δάζθαιν ή απνθιεηζηηθά σο επνπηηθφ κέζν. 7 Έηζη, γηα παξάδεηγκα ζηε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε ηεο Αγγιίαο, νη καζεηέο καζαίλνπλ πξψηα ζην κάζεκα ηεο πιεξνθνξηθήο ζρεηηθά κε ηε ιεηηνπξγία ησλ κεραλψλ αλαδήηεζεο θαη ηηο δηάθνξεο ηερληθέο αλαδήηεζεο ζηηο πεγέο ηνπ δηαδηθηχνπ θαη ζηε ζπλέρεηα εθαξκφδνπλ απηή ηνπο ηε γλψζε θαη ζηα ππφινηπα καζήκαηα. Απηφ γίλεηαη, γηα λα εμαζθαιηζηεί πσο φινη νη καζεηέο ζα θαηέρνπλ ηηο απα-

21 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 21 αθφκα ην θπξίαξρν, παξαηεξείηαη πσο πνιιά εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα, θπξίσο ηνπ αγγινζαμνληθνχ θφζκνπ, θηλνχληαη ήδε πξνο ην νινθιεξσκέλν πξφηππν αληηκεησπίδνληαο ηηο ΣΠΔ σο θνξέα αιιαγήο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο. Οη ζπληεινχκελεο θνηλσληθέο, νηθνλνκηθέο θηι. αιιαγέο ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ ηαρχηαηε δηάδνζε ησλ ΣΠΔ δεκηνπξγνχλ κηα λέα πξαγκαηηθφηεηα, έλα λέν γξακκαηηζκφ (new literacy), πνπ επεξεάδεη ζεκαληηθά ην πεξηερφκελν ηεο γισζζηθήο εθπαίδεπζεο, θαη φρη κφλν, ζε φιεο ηηο ζρνιηθέο βαζκίδεο (γηα ηελ έλλνηα ηνπ γξακκαηηζκνχ βι. θεθ. 2. ΣΠΔ θαη γξακκαηηζκφο ηεο παξνχζαο ελφηεηαο). Ο ςεθηαθφο ή λένο γξακκαηηζκφο ζεσξείηαη αλαπφζπαζην ηκήκα ηνπ γξακκαηηζκνχ θαη θαηά πξνέθηαζε ηνπ θνηλσληθνχ γξακκαηηζκνχ πνπ πξέπεη λα παξέρεηαη απφ ην ζχγρξνλν ζρνιείν. Ζ αλάπηπμε δεμηνηήησλ λένπ γξακκαηηζκνχ κε απψηεξν ζθνπφ ηελ αλάπηπμε ηεο ηθαλφηεηαο ηεο ίδηαο ηεο κάζεζεο («καζαίλσ πψο λα καζαίλσ» / learn how to learn) ζηα πιαίζηα ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο απνηειεί δεηνχκελν ζηα πην πξφζθαηα πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ (π.ρ. ηεο Αγγιίαο ηνπ 2008 θαη ηεο Απζηξαιίαο ηνπ 2009). Απφ ηα αλσηέξσ επηρεηξείηαη λα γίλεη ζαθέο φηη ε εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε δελ απνηειεί παηδαγσγηθή παλάθεηα, αιιά έξρεηαη λα ππνζηεξίμεη κηα ζπλνιηθή πξνζπάζεηα αιιαγήο ηνπ ζρνιείνπ. 1.4 Θ ελλθνικι εμπειρία. υνικεισ δυςκολίεσ κατά τθν αξιοποίθςθ των ΣΠΕ ςτθ διδαςκαλία Ζ δηεζλήο βηβιηνγξαθία είλαη πινχζηα απφ αλαθνξέο θαη έξεπλεο πνπ δείρλνπλ φηη έρνπλ γίλεη πνιιέο απφπεηξεο εηζαγσγήο θαηλνηνκηψλ ζηα ζρνιεία, πξνθεηκέλνπ λα πξνζαξκνζηνχλ ζηα λέα δεδνκέλα πνπ έρνπλ πξνθχςεη, θαη έρνπλ επελδπζεί ηεξάζηηα θνλδχιηα πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο θαηάιιειεο πξνεηνηκαζίαο ησλ εθπαηδεπηηθψλ, γηα λα αληαπνθξηζνχλ ζηηο λέεο ζπλζήθεο. Σα απνηειέζκαηα, σζηφζν, είλαη δπζαλάινγα ζε ζρέζε κε ηνπο πφξνπο πνπ επελδχζεθαλ θαη επελδχνληαη, αθνχ νη επηηπρεκέλεο πξνζπάζεηεο είλαη πξάγκαηη πνιχ ιίγεο δηεζλψο. Ο γλσζηφο ακεξηθάλνο ζεσξεηηθφο ηεο εθπαίδεπζεο Larry Cuban ελζσκαηψλεη πνιχ επηγξακκαηηθά ζηνλ ηίηιν ηνπ βηβιίνπ ηνπ Oversold and Underused: Computers in the Classroom [Τπεξπνπιεκέλνη ξαίηεηεο δεμηφηεηεο θαη δελ ζα ρξεηαζηεί ν εθπαηδεπηηθφο ηνπ γισζζηθνχ καζήκαηνο λα επηθνξηηζηεί κε ηε δηδαζθαιία ηνπο. Γηα πεξηζζφηεξεο πιεξνθνξίεο βι.http://nationalstrategies.standards.dcsf.gov.uk/secondary

22 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 22 θαη Αρξεζηκνπνίεηνη: Τπνινγηζηέο ζηελ ηάμε] (Cuban 2001) ηηο αλχπαξθηεο νπζηαζηηθέο ζπλέπεηεο απφ ηελ εηζαγσγή ησλ ππνινγηζηψλ ζηελ εθπαίδεπζε. Τπνζηεξίδεη φηη νη ππνινγηζηέο πξάγκαηη δηαδφζεθαλ ζεακαηηθά ζηελ ακεξηθάληθε εθπαίδεπζε αιιά ρσξίο θακία νπζηαζηηθή ζπλέπεηα. ζνλ αθνξά ηελ ειιεληθή εκπεηξία, ε εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζην ειιεληθφ εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα θαζνξίζηεθε θαη ζπλερίδεη λα θαζνξίδεηαη αλαπφθεπθηα απφ ην επξχηεξν θνηλσληθφ, πνιηηηζκηθφ θαη εθπαηδεπηηθφ πιαίζην. Θα κπνξνχζακε ζπλνπηηθά λα πνχκε φηη ε δηδαθηηθή ηδενινγία ησλ δηδαζθφλησλ ηα θηινινγηθά καζήκαηα, αιιά θαη ηνπ κεγαιχηεξνπ κέξνπο ηεο ειιεληθήο θνηλσλίαο (γνλέσλ, καζεηψλ θηι.), δηακνξθψλεηαη απφ δχν θαζνξηζηηθνχο παξάγνληεο: ην πξφηππν ηεο δηδαζθαιίαο ησλ λεθξψλ γισζζψλ θαη ην ζπγθεθξηκέλν πξφηππν (πεξηερφκελν, δνκή, γισζζνδηδαθηηθή ινγηθή) ηνπ ελφο ηζρχνληνο δηδαθηηθνχ εγρεηξηδίνπ (Koutsogiannis 2001 Κνπηζνγηάλλεο 2001β, 2010α). Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ην ειιεληθφ εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα είλαη απζηεξά ζπγθεληξσηηθφ. Έηζη, νη επθαηξίεο πνπ δίλνληαη ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο γηα αλάιεςε πξσηνβνπιηψλ είλαη εμαηξεηηθά πεξηνξηζκέλεο. Οη αιιαγέο πνπ θαηά θαηξνχο έρνπλ επηρεηξεζεί αθνξνχλ θαηά θχξην ιφγν ηνλ ηξφπν επηινγήο ησλ ππνςεθίσλ γηα ηελ ηξηηνβάζκηα εθπαίδεπζε. Οιφθιεξν, ζρεδφλ, ην ζχζηεκα ηεο δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο επεξεάδεηαη ζεκαληηθά απφ ην πεξηερφκελν ησλ εμεηάζεσλ απηψλ, ε δηεμαγσγή ησλ νπνίσλ απνηειεί θεληξηθφ ζέκα ζηα κέζα ελεκέξσζεο θαη ζπρλά ζηελ θεληξηθή πνιηηηθή ζθελή. Σν πιαίζην απηφ παίδεη θαζνξηζηηθφ ξφιν θαη ζε φπνηα απφπεηξα εηζαγσγήο ησλ ΣΠΔ ζην ειιεληθφ ζρνιείν. Τπνινγηζηέο ππάξρνπλ ζε ειιεληθά ζρνιεία απφ ην νβαξή φκσο θαη ζπζηεκαηηθή πξνζπάζεηα παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζήο ηνπο μεθηλάεη απφ ην 1996 θαη χζηεξα κέζσ ελφο κεγάινπ πξνγξάκκαηνο κε ην φλνκα «Οδχζζεηα». ηφρνο ηνπ ήηαλ ε ζηαδηαθή εηζαγσγή θαη παηδαγσγηθή αμηνπνίεζή ηνπο ζηα ζρνιεία ηεο δεπηεξνβάζκηαο, θπξίσο, εθπαίδεπζεο. ήκεξα, θαη απηφ είλαη απνηέιεζκα ησλ πξσηνβνπιηψλ πνπ αλαπηχρζεθαλ απφ ην ζπγθεθξηκέλν πξφγξακκα θαη χζηεξα, πνιιά ζρνιεία δηαζέηνπλ απφ έλα εξγαζηήξην κε δέθα-δψδεθα ζχγρξνλνπο ζηαζκνχο εξγαζίαο, νη νπνίνη ζπλδένληαη κεηαμχ ηνπο κε ηνπηθφ δίθηπν θαη έρνπλ άκεζε πξφζβαζε ζην δηαδίθηπν. Έρεη αλαπηπρζεί κεγάιεο έθηαζεο εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ θαη ηα ζρνιεία απηά ππνζηεξίρζεθαλ (ηδηαίηεξα θαηά ηελ πεξίνδν ) ζε ζπζηεκαηηθή, θαζεκεξηλή βάζε απφ θαηάιιεια πξνεηνηκαζκέλνπο εθπαηδεπηηθνχο. Πξφθεηηαη, δε-

23 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 23 ιαδή, γηα κηα πξνεηνηκαζία ζνβαξή θαη ζπζηεκαηηθή, ρσξίο πξνεγνχκελν ζηελ ηζηνξία ηεο ειιεληθήο εθπαίδεπζεο. Παξάιιεια, έρνπλ αλαπηπρζεί αξθεηέο άιιεο πξσηνβνπιίεο, φπσο ε επηκφξθσζε εθπαηδεπηηθψλ ζηα Κέληξα ηήξημεο Δπηκφξθσζεο (ΚΔ) θαη επηκνξθσηψλ ζηα Παλεπηζηεκηαθά Κέληξα Δπηκφξθσζεο (ΠΑΚΔ), ελψ έγηλε κηα πξψηε απφπεηξα εηζαγσγήο ησλ θνξεηψλ ππνινγηζηψλ ζηελ Α Γπκλαζίνπ (ζρ. έηνο ) θαη έρεη αλαγγειζεί ε εηζαγσγή ησλ δηαδξαζηηθψλ πηλάθσλ (επηέκβξηνο 2010). ιεο νη κέρξη ζήκεξα έξεπλεο πνπ αθνξνχλ ηηο δηάθνξεο πξνζπάζεηεο εηζαγσγήο ησλ ΣΠΔ ζηελ ειιεληθή εθπαίδεπζε (Koutsogiannis 2001 Κνπηζνγηάλλεο 1998, 2001, 2007α) αλέδεημαλ ηε ζπλζεηφηεηα ηνπ ππφ ζπδήηεζε ζέκαηνο. Μηα απφ ηηο πην πξφζθαηεο έξεπλεο εθπνλήζεθε απφ ην Κέληξν Διιεληθήο Γιψζζαο κε ηίηιν «Αμηνπνίεζε ησλ Σερλνινγηψλ ηεο Πιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσλίαο ζηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ θαη θπξίσο ζηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο. Έξεπλα ζηνπο θηινιφγνπο πνπ επηκνξθψζεθαλ ζην πιαίζην ηνπ έξγνπ Οδχζζεηα». 8 Απφ ηελ αλάιπζε πξνθχπηεη φηη νη εθπαηδεπηηθνί πνπ επηκνξθψζεθαλ έδεημαλ ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ θαη πξνζπκία γηα ηελ παξαθνινχζεζε ηεο επηκφξθσζεο, βξήθαλ δε ηα πξνγξάκκαηα επηκφξθσζεο ηδηαίηεξα επηηπρή. Παξ φια απηά, ε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία θαηά ηε δηάξθεηα ηεο επηκνξθσηηθήο δηαδηθαζίαο ήηαλ εμαηξεηηθά πεξηνξηζκέλε. Ηδηαίηεξα πεξηνξηζκέλε έσο αλχπαξθηε ππήξμε θαη ε δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ηα ρξφληα πνπ αθνινχζεζαλ, κεηά ην πέξαο ηεο επηκνξθσηηθήο δηαδηθαζίαο. Απφ ηελ αλάιπζε πξνθχπηεη, επίζεο, φηη θαη ζε φζεο πεξηπηψζεηο αμηνπνηήζεθαλ νη ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο, απηφ έγηλε θαηά ηξφπν κάιινλ ζηαηηθφ ζηηο πεξηζζφηεξεο απφ απηέο, ζηα πξφηππα παξαδνζηαθψλ αληηιήςεσλ πνπ θπξηαξρνχλ ζηελ ειιεληθή εθπαίδεπζε. Απηφ νθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο επηκνξθσηηθήο δηαδηθαζίαο παξέκεηλαλ αλέγγηρηα ηα δηδαθηηθά πξφηππα ησλ εθπαηδεπηηθψλ, θάηη βέβαηα ζην νπνίν δε ζηφρεπε νχησο ή άιισο ε ζπγθεθξηκέλε επηκφξθσζε θαη ην νπνίν γηα λα πξαγκαηνπνηεζεί απαηηείηαη ζπληνληζκέλε παξέκβαζε ζην επξχηεξν επίπεδν ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, αιιά θαη ηεο ζρνιηθήο κνλάδαο. 8 Κνπηζνγηάλλεο 2007α. Αλαξηεκέλν ζηελ «Πχιε γηα ηελ ειιεληθή γιψζζα θαη ηε γισζζηθή εθπαίδεπζε»:<http://www.greek-language.gr/greeklang/modern_greek/studies/ict/education/index.html>.

24 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 24 εμήο: Γεληθφηεξα, ηα δεηήκαηα πνπ αλέδεημαλ απηέο νη έξεπλεο είλαη ζπλνπηηθά ηα Τπάξρνπλ θάπνηνη παξάγνληεο πνπ εκπνδίδνπλ ηελ επξχηεξε ζπκκεηνρή ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Οη θπξηφηεξνη είλαη: ε έιιεηςε ζηαζεξφηεηαο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πξνζσπηθνχ ζηελ πεξηθέξεηα (ιφγσ ησλ κεηαζέζεσλ-απνζπάζεσλ), κε απνηέιεζκα λα κελ είλαη δπλαηή ε ζε καθξνρξφληα βάζε απφδνζε ησλ ελδνζρνιηθψλ επηκνξθψζεσλ ν δηζηαγκφο ησλ κεγαιχηεξσλ ζε ειηθία λα εκπιαθνχλ ζηελ πεξηπέηεηα ηεο παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζεο ηεο ηερλνινγίαο ε ζχλδεζε ηνπ ιπθείνπ κε ηηο εμεηάζεηο, γεγνλφο πνπ θαζηζηά εμαηξεηηθά δχζθνιε ηελ απνκάθξπλζε απφ ηελ παξαδνζηαθή ινγηθή ηεο δηδαθηέαο χιεο ε εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζην πξφγξακκα ζπνπδψλ ζε εζεινληηθή βάζε θαη ρσξίο παξνρή ηδηαίηεξσλ θηλήηξσλ δελ κπνξεί λα απνδψζεη ηα πνιιά λέα δεδνκέλα πνπ έρνπλ ζε θάζε δηδαζθαιία λα αληηκεησπίζνπλ νη εθπαηδεπηηθνί: έλα λέν θαη αλνίθεην γη απηνχο κέζν, φπσο ν ππνινγηζηήο, λέεο κνξθέο εξγαζίαο, φπσο ε νκαδηθή εξγαζία, ε νπνία ρξεζηκνπνηείηαη ειάρηζηα ζηα ειιεληθά ζρνιεία, θαζψο θαη ε γηα πξψηε θνξά εγθαηάιεηςε ηνπ βηβιίνπ σο απνθιεηζηηθνχ κέζνπ εξγαζίαο. Φπζηθά ζε φια απηά ζα πξέπεη λα πξνζηεζνχλ θαη ηα πξνβιήκαηα ζηηο ππνδνκέο θηι. Ζ ζπλήζεο αληίιεςε ζπλδέεη ηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο θαη ησλ άιισλ καζεκάησλ κε ηε δηεθπεξαίσζε θάπνηαο ζπγθεθξηκέλεο χιεο, ελφο ζπγθεθξηκέλνπ δηδαθηηθνχ εγρεηξηδίνπ. Οπνηαδήπνηε πξνζπάζεηα αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ κε απηή ηε ζηελή αληίιεςε ζα ήηαλ απαξάδεθηε, θαη ελ ηέιεη δε ζα είρε λα πξνζθέξεη θάηη ην νπζηψδεο. Αθφκα θαη ε πξνζπάζεηα αιιαγήο ησλ δηδαθηηθψλ εγρεηξηδίσλ κε πξνζζήθεο ζηνηρείσλ λένπ γξακκαηηζκνχ (π.ρ. κειέηε ηζηνζειίδσλ, ε έλλνηα ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο) δε θαίλεηαη λα απνηειεί νπζηαζηηθή αιιαγή, θαζψο εμαθνινπζεί λα θηλείηαη ζε παξαδνζηαθέο παηδαγσγηθέο αληηιήςεηο (Κνπηζνγηάλλεο 2010α). Απφ ηελ άιιε πιεπξά, νπνηαδήπνηε πξνζπάζεηα εγθαηάιεηςεο ηεο ινγηθήο απηήο πξνζθξνχεη ζηηο πνιχ θαιά ξηδσκέλεο αληηιήςεηο θαη είλαη πνιχ δχζθνιν λα ππνζηεξηρζεί απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο.

25 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 25 Παξάδεηγκα ρξήζεο ηνπ δηαδηθηχνπ σο βηβιίνπ: Ο εθπαηδεπηηθφο εληνπίδεη θάπνηεο δηεπζχλζεηο ζην δηαδίθηπν (εθεκεξίδεο, κνπζεία, αξραηνινγηθνχο ρψξνπο θηι.), αλάινγεο ζεκαηηθά κε ην ζέκα ηεο ζπγθεθξηκέλεο ελφηεηαο ηνπ ζρνιηθνχ εγρεηξηδίνπ. Απφ ηηο δηεπζχλζεηο απηέο αλαδεηά θάπνηεο ζπγθεθξηκέλεο ζειίδεο πιεξνθνξίαο, πνπ ζα είραλ αληίζηνηρνπ φγθνπ θαη ινγηθήο πιεξνθνξίεο κε απηέο ηνπ βηβιίνπ, έηζη ψζηε λα κπνξνχλ λα ηηο αληηθαηαζηήζνπλ. ηε ζπλέρεηα δηακνξθψλεη θάπνηεο εξσηήζεηο θαηαλφεζεο, αληίζηνηρεο ινγηθήο κε απηέο πνπ έρνπλ ηα ζρνιηθά βηβιία θάησ απφ ηα θείκελα. Γίλεηαη ζε θχιιν εξγαζίαο ε πνξεία πνπ ζα αθνινπζήζνπλ νη καζεηέο: πξψηα ζα αλνίμνπλ ηηο ζπγθεθξηκέλεο ζειίδεο, ζα ηηο δηαβάζνπλ θαη ζηε ζπλέρεηα ζα απαληήζνπλ, ζπκπιεξψλνληαο ην θχιιν εξγαζίαο. Μία ηαθηηθή, αξθεηά δηαδεδνκέλε, είλαη ε ρξήζε ηνπ δηαδηθηχνπ σο βηβιίνπ. Σελ αθνινπζνχλ πνιιέο απφ ηηο δηδαζθαιίεο πνπ έρνπλ γίλεη κέρξη ηψξα. πγθεθξηκέλα: θάζε δηδαθηηθή πξφηαζε ζπλδέεηαη κε ζπγθεθξηκέλν θεθάιαην θαη, ζε αξθεηέο πεξηπηψζεηο, κε ζπγθεθξηκέλεο ζειίδεο ησλ δηδαθηηθψλ εγρεηξηδίσλ θαηαβάιιεηαη πξνζπάζεηα λα κελ ππάξρεη αηζζεηή απφθιηζε απφ ηνλ ρξφλν πνπ πξνβιέπεηαη λα αθηεξσζεί γηα ηε ζπγθεθξηκέλε ελφηεηα ηνπ ζρνιηθνχ εγρεηξηδίνπ. Μηα άιιε ζπλήζεο ηαθηηθή είλαη ε αληηθαηάζηαζε ηεο απζεληίαο ηνπ βηβιίνπ κε ηελ πηνζέηεζε ηεο απζεληίαο ησλ δηδαθηηθψλ πξνηάζεσλ ησλ επηκνξθσηψλ. Απηέο νη δηδαζθαιίεο είλαη πην ελδηαθέξνπζεο, γηαηί μεθεχγνπλ αξθεηά απφ ηε ινγηθή ησλ βηβιίσλ θαη είλαη πνιχ θνληά ζηα ζχγρξνλα ζεσξεηηθά δεηνχκελα. Τηνζεηνχληαη απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο, πνπ πείζνληαη λα εγθαηαιείςνπλ γηα ιίγν ηελ πηζηή πξνζήισζε ζην εγρεηξίδην. Οη δηδαζθαιίεο φκσο απηέο δε δεκηνπξγνχληαη απφ ηνπο δηδάζθνληεο κε ηε ζπκκεηνρή ησλ επηκνξθσηψλ, αιιά επηιέγνληαη απηνχζηα ηα δηδαθηηθά παξαδείγκαηα πνπ δίλνπλ θαηά ηηο επηκνξθψζεηο ηνπο νη επηκνξθσηέο σο παξαδείγκαηα πξνβιεκαηηζκνχ. Έηζη παξαηεξήζεθε ζπρλά ην θαηλφκελν λα ππάξρεη έλα παξα-βηβιίν, επηθπξσκέλν απφ ηελ απζεληία ησλ επηκνξθσηψλ θαη άξα απφ ην ζχζηεκα. Παξφιν, ινηπφλ, πνπ επηκέξνπο ζηνηρεία ηνπ πξνγξάκκαηνο ήηαλ επηηπρή θαη πξέπεη λα αμηνπνηεζνχλ κειινληηθά, πεξηνξηζκέλα απνηειέζκαηα είρε ε ζπλνιηθή πξνζπάζεηα αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηελ θαζεκεξηλή δηδαθηηθή πξαθηηθή. Δπηζεκαίλεηαη δε φηη γηα λα επηηεπρζεί θάηη ηέηνην απαηηείηαη επξχηεξνο εθπαηδεπηηθφο ζρεδη-

26 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 26 αζκφο κε ζαθείο ζηφρνπο θαη φρη απνκνλσκέλε πξνζέγγηζε κε βάζε ηελ εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ. Σν πξφβιεκα πνπ αλαδεηθλχεηαη είλαη ζεκαληηθφ θαη ζρεηίδεηαη κε ηνλ ηξφπν πνπ νη ΣΠΔ πξνζεγγίδνληαη ζε ζρέζε κε ηελ εθπαίδεπζε. Απφ ηε καθξνρξφληα έξεπλα πξνθχπηεη φηη ην ζέκα είλαη εμαηξεηηθά πην ζχλζεην θαη ην ζπκπέξαζκα πξνθαλέο: δελ είλαη δπλαηφ λα ζρεδηάδνληαη ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ε εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαθηηθή δηαδηθαζία σο απνκνλσκέλεο δξαζηεξηφηεηεο. Απηφ (ε εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαθηηθή δηαδηθαζία) ζα πξέπεη λα αληηκεησπηζηεί ζην πιαίζην κηαο ζπλνιηθήο εθπαηδεπηηθήο πνιηηηθήο, φπνπ ηα επηκέξνπο ζηνηρεία ηνπ ζπζηήκαηνο ζα ζπιιεηηνπξγνχλ πξνο έλαλ ηειηθφ ζηφρν. Απηή ηε ζηηγκή πνιιά ζηνηρεία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο ιεηηνπξγνχλ πξνο ηελ αθξηβψο αληίζεηε θαηεχζπλζε θαη πεξηνξίδνπλ ζεκαληηθά ή θαη εμνπδεηεξψλνπλ ηηο φπνηεο πξσηνβνπιίεο αλαιακβάλνληαη. Σν πξφβιεκα επνκέλσο δελ είλαη ηφζν ε χπαξμε ππνδνκψλ, ε αλάπηπμε ινγηζκηθνχ θαη ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ, αιιά ε ράξαμε κηαο ζπλνιηθήο εθπαηδεπηηθήο πνιηηηθήο. Οη πεξηζζφηεξεο ζπδεηήζεηο γχξσ απφ ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία, φπσο άιισζηε θαη ζπλνιηθφηεξα ζην ζέκα ηεο παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζήο ηνπο ζην εξγαιεηαθή ινγηθή ζρνιείν, θηλνχληαη ζ απηφ πνπ ζα κπνξνχζακε λα απνθαιέζνπκε εξγαιεηαθή ινγηθή. Μία απφ ηηο θπξηφηεξεο εθθάλζεηο ηεο εξγαιεηαθήο ινγηθήο είλαη ε ζπξξίθλσζε ηνπ ζέκαηνο «δηδαζθαιία θαη ΣΠΔ» ζηελ πνιηηηθή αλάπηπμεο θαη δηάδνζεο εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ ζηα ζρνιεία, ζηελ χπαξμε ηνπ θαηάιιεινπ εμνπιηζκνχ, πνπ ζα είλαη ζε ζέζε λα «ηξέμεη ηηο ζχγρξνλεο απηέο παηδαγσγηθέο εθαξκνγέο» θαη ζηελ αγνξά λέσλ ηερλνινγηθψλ πξντφλησλ. πλήζσο, ινηπφλ, πξνσζείηαη κηα αξθεηά «ζηελή» θαη απνπξνζαλαηνιηζηηθή αληίιεςε πεξί ινγηζκηθνχ, ε πξνζθφιιεζε ζηελ νπνία κπνξεί λα έρεη νδπλεξέο ζπλέπεηεο γηα ηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο ζην ζχλνιφ ηεο. Παξάιιεια, ήδε εμεηάζηεθε παξαπάλσ ν ηξφπνο πνπ αληηκεησπίδεηαη κέρξη ζήκεξα ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ. Ζ πνιππινθφηεηα φκσο ηνπ ζέκαηνο δελ πεξηνξίδεηαη ζηνπο δχν απηνχο ηνκείο. Δμίζνπ ζεκαληηθνί θαη θαζνξηζηηθνί ζηελ επηηπρία ηνπ φινπ εγρεηξήκαηνο είλαη θαη άιινη παξάγνληεο φπσο: ε δνκή θαη ιεηηνπξγία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, ε θηινζνθία ησλ πξνγξακκάησλ ζπνπδψλ, ν ηξφπνο θαη ν βαζκφο δηάρπζεο ηεο

27 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 27 θηινζνθίαο απηήο ζηα δηδαθηηθά εγρεηξίδηα, ην δηνηθεηηθφ πιαίζην ηεο εθπαίδεπζήο καο θηι. Απφ ηηο επίκνλεο φκσο πξνζπάζεηεο αιιαγήο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ηνπίνπ έρνπλ πξνθχςεη σθέιηκα εξεπλεηηθά ζπκπεξάζκαηα, ηα νπνία κπνξνχλ λα απνηειέζνπλ ρξήζηκν νδεγφ γηα θάζε αληίζηνηρε πξνζπάζεηα ζην κέιινλ. Ζ έξεπλα, γηα παξάδεηγκα, είλαη ζαθήο ζηελ πεξίπησζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ: γηα λα έρεη πηζαλφηεηα επηηπρίαο θάζε αιιαγή, θάζε θαηλνηνκία πνπ εηζάγεηαη, είλαη απαξαίηεην λα ιακβάλεηαη ππφςε ε πξνυπάξρνπζα θαηάξηηζε ησλ δηδαζθφλησλ, νη ζηάζεηο θαη πεπνηζήζεηο ηνπο, ε εκπεδσκέλε θαζεκεξηλή δηδαθηηθή ηνπο πξαθηηθή (Fullan 1993 Karavas- Doukas 1998 Κνπηζνγηάλλεο 2007α). Σα εξεπλεηηθά απηά δεδνκέλα θαη νη δηαπηζηψζεηο ζηηο νπνίεο θαηέιεγαλ, ήδε απφ ηα πξψηα ρξφληα εηζαγσγήο ησλ ππνινγηζηψλ ζηελ εθπαίδεπζε, αγλνήζεθαλ θαη ε έκθαζε δφζεθε ζηε δεκηνπξγία ππνδνκψλ θαη ζηελ αλάπηπμε ινγηζκηθνχ. Ζ ζεκαληηθή ζηξνθή πνπ παξαηεξείηαη ηα ηειεπηαία ρξφληα πξνο κηαο κεγάιεο έθηαζεο επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη νπσζδήπνηε ζνβαξή θαη είλαη βέβαην φηη ζα απνδψζεη, αλ ζπλνδεπηεί θαη απφ παξάιιεια άιια κέηξα (π.ρ. ζνβαξέο αιιαγέο ζηα Π..). Δίλαη πξνθαλέο φηη θάζε ζνβαξή πξνζπάζεηα επξείαο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο θαη ησλ άιισλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ δελ κπνξεί λα αγλνεί ηα δεδνκέλα απηά νχηε κπνξεί λα επαθίεηαη ζηηο «ζαπκαηνπξγέο» δπλαηφηεηεο ησλ ππνινγηζηψλ. Οη πξψηεο έξεπλεο πνπ έρνπκε ζηε ρψξα καο επηβεβαηψλνπλ ηηο εξεπλεηηθέο δηαπηζηψζεηο άιισλ ρσξψλ: νη εθπαηδεπηηθνί δελ θάλνπλ κε ηηο ΣΠΔ ηίπνηα πέξα απφ απηφ πνπ γλψξηδαλ λα θάλνπλ θαιά θαη πξηλ απφ απηέο (Κνπηζνγηάλλεο 2000, 2007 Koutsogiannis 2001). Αλ βέβαηα ε φιε πξνζπάζεηα αμηνπνίεζεο ησλ ππνινγηζηψλ ζηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο θαη ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ γεληθφηεξα εζηηαζηεί ζηελ αλάπηπμε ινγηζκηθνχ, ηφηε πξφβιεκα δελ πθίζηαηαη. απηήλ φκσο ηελ πεξίπησζε δελ είλαη δπλαηφ λα γίλεηαη ιφγνο γηα εηζαγσγή ζεκαληηθψλ αιιαγψλ ζηελ εθπαίδεπζή καο. Οη εθπαηδεπηηθνί είηε ζα πξνζαξκφζνπλ, δπζθνιφηεξα ή επθνιφηεξα, ην ινγηζκηθφ πνπ ζα ηνπο απνζηαιεί ζηα ππάξρνληα δεδνκέλα είηε ζα ην εγθαηαιείςνπλ ζηηο ζρνιηθέο απνζήθεο, φπσο έρεη ζπκβεί ζε αξθεηέο πεξηπηψζεηο ζην παξειζφλ κε άιιεο ηερλνινγίεο. Σν πξφβιεκα πθίζηαηαη απφ ηε ζηηγκή πνπ γίλεηαη ιφγνο γηα ζεκαληηθέο αιιαγέο θαη δηακφξθσζε θηιφδνμσλ Π.. ηελ πεξίπησζε απηή θαη ε επηκφξθσζε είλαη

28 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 28 απαξαίηεηε αιιά θαη ην πεξηερφκελφ ηεο είλαη απαξαίηεην λα ζπκβαδίδεη κε ηε ζπγθεθξηκέλε θαηεχζπλζε. Γίνεται, επομζνωσ, ςαφζσ ότι θ γόνιμθ αξιοποίθςθ των ΤΡΕ ςτθ διδαςκαλία τθσ ελλθνικισ και των φιλολογικϊν μακθμάτων δεν είναι μια εφκολθ και απλι διαδικαςία που εξαντλείται ςτθν απόφαςθ για δθμιουργία κάποιου λογιςμικοφ παιγνιϊδουσ χαρακτιρα, προκειμζνου να υποςτθριχκεί θ διδαςκαλία ςτα ςχολεία, ι για τθ δθμιουργία καλφτερων υποδομϊν (π.χ. φορθτοί υπολογιςτζσ). Αντίκετα, πρόκειται για μια πολφπλοκθ και ςφνκετθ υπόκεςθ. Η εργαλειακι λογικι, με άλλα λόγια, είναι απαραίτθτο να δϊςει τθ κζςθ τθσ ςε μια ςαφι πολιτικι-πλαίςιο, θ οποία κα αποτελεί τθν αφετθρία και το ςθμείο αναφοράσ για κάκε επιμζρουσ ενζργεια: προγράμματα ςπουδϊν, περιεχόμενο προγραμμάτων επιμόρφωςθσ εκπαιδευτικϊν, αλλαγζσ ςτο ιςχφον διοικθτικό πλαίςιο, ανάπτυξθ λογιςμικοφ κτλ. Σν παξφλ επηκνξθσηηθφ πιηθφ ιακβάλεη ππφςε ηνπ φιεο απηέο ηηο παξακέηξνπο θαη επηρεηξεί λα βξεη ηα λήκαηα εθείλα πνπ ζα κπνξέζνπλ, ρσξίο λα αγλνήζνπλ ην ηζρχνλ, λα εληζρχζνπλ γφληκεο ήδε αλαδεηήζεηο εθπαηδεπηηθψλ θαη δπλακηθέο πξσηνβνπιίεο ζρνιείσλ.

29 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ ΣΠΕ και γραμματιςμόσ Δθμιτρθσ Κουτςογιάννθσ 2.1 Γραμματιςμόσ: οριςμόσ και κεωρθτικοί προβλθματιςμοί Βαζηθή έλλνηα ζηα θεθάιαηα πνπ αθνινπζεί είλαη απηή ηνπ γξακκαηηζκνύ. ηε ζέζε ηνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζπρλά θαη ν φξνο εγγξακκαηηζκόο. Οη φξνη απηνί απνδίδνπλ ζηα ειιεληθά ηνλ αγγιηθφ φξν literacy. ηα αγγιηθά ν φξνο ρξεζηκνπνηείηαη κε δηπιφ πεξηερφκελν: κε απηφ πνπ απνθαινχκε ζηα ειιεληθά αιθαβεηηζκόο θαη κε ην πεξηερφκελν πνπ απνδίδνπκε ζηνλ φξν γξακκαηηζκόο. Ο αιθαβεηηζκφο είλαη φξνο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε θπξίσο ζην παξειζφλ θαη έδηλε βαξχηεηα ζηελ θαιιηέξγεηα ηεο ηθαλφηεηαο γηα αλάγλσζε θαη γξαθή. Ο φξνο γξακκαηηζκφο πεξηιακβάλεη ηελ έλλνηα ηνπ αιθαβεηηζκνχ αιιά είλαη πην δπλακηθφο. Ζ δεχηεξε έλλνηα ζρεηίδεηαη κε ηε δπλαηφηεηα ηνπ εγγξάκκαηνπ αηφκνπ λα ιεηηνπξγεί απνηειεζκαηηθά ζε δηάθνξεο θαζεκεξηλέο θνηλσληθέο πξαθηηθέο πνπ ζπκπεξηιακβάλνπλ αλάγλσζε θαη γξαθή (θαη φρη κφλν) ζηηο πνηθίιεο εθδνρέο ηνπο. ήκεξα φκσο έρνπκε πνηθίια λέα δεδνκέλα: ην γεγνλφο φηη νη θνηλσληθέο πξαθηηθέο απαηηνχλ ζπρλά ηε ρξήζε πνηθίισλ ηερλνινγηψλ επηθνηλσλίαο, απφ ηηο πην παξαδνζηαθέο (κνιχβη, ραξηί, έληππν) κέρξη ηηο πην ζχγρξνλεο (ςεθηαθά κέζα) ην γεγνλφο φηη ε θαζεκία απφ απηέο ηηο ηερλνινγίεο ζπλδπάδεηαη κε ηελ παξαγσγή θαη θαηαλφεζε δηαθφξσλ θεηκέλσλ θαη θεηκεληθψλ εηδψλ πνπ ζρεηίδνληαη άκεζα κε πνηθίια θαζεκεξηλά θνηλσληθά ζπκβάληα (π.ρ. ε αλάιεςε ρξεκάησλ απφ ηελ ηξάπεδα, ε εχξεζε θαη αμηνιφγεζε κηα πιεξνθνξίαο απφ ην δηαδίθηπν, ε δηακφξθσζε κηαο ζρνιηθήο ηζηνζειίδαο, ε γξαθή κηαο παξνπζίαζεο ζην PowerPoint) πνπ απαηηνχλ ζπγθεθξηκέλνπ ηχπνπ γλψζεηο θαη δεμηφηεηεο, νη νπνίεο δελ ππήξραλ ζην παξειζφλ. Θα κπνξνχζακε, ελ θαηαθιείδη, λα πνχκε φηη ν ζεκεξηλφο εγγξάκκαηνο άλζξσπνο ζα πξέπεη λα είλαη ζε ζέζε λα παξάγεη, λα θαηαλνεί θαη λα επεμεξγάδεηαη κε θξηηηθφ ηξφπν θείκελα γξαπηνχ, πξνθνξηθνχ θαη ειεθηξνληθνχ ιφγνπ, θαζψο επίζεο θαη πνιπηξνπηθά θείκελα (θείκελα πνπ δελ είλαη κφλν γισζζηθά, αιιά δηακνξθψλνληαη κε

30 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 30 ηελ αμηνπνίεζε θαη άιισλ ζεκεησηηθψλ ζπζηεκάησλ, φπσο: εηθφλαο, ήρνπ, γξαθεκάησλ θηι.). 9 Δίλαη πξνθαλέο, επνκέλσο, φηη ην πεξηερφκελν ηνπ φξνπ γξακκαηηζκφο δελ είλαη ζηαζεξφ αιιά ζπλαξηάηαη κε επξχηεξεο νηθνλνκηθέο, θνηλσληθέο θαη πνιηηηζκηθέο κεηαβνιέο, κεηαβνιέο πνπ απαηηνχλ θαη ηελ πηζαλή ρξήζε λέσλ ηερλνινγηψλ θαη ηελ θαιιηέξγεηα λέσλ δεμηνηήησλ-γλψζεσλ, ψζηε λα είλαη ηθαλφο θαλείο λα αληαπεμέιζεη ζηε δεδνκέλε θνηλσλία αιιά θαη λα ηελ «δηαβάδεη» θξηηηθά. Απφ ηνλ νξηζκφ απηφ είλαη πξνθαλέο, επίζεο, φηη νη ΣΠΔ ζεσξνχληαη νξγαληθφ κέξνο ηεο «λέαο επηθνηλσληαθήο ηάμεο πξαγκάησλ», ε νπνία κε ηε ζεηξά ηεο δελ κπνξεί λα γίλεη θαηαλνεηή εθηφο ηνπ επξχηεξνπ νηθνλνκηθνχ, θνηλσληθνχ θαη πνιηηηζκηθνχ ζεκεξηλνχ γίγλεζζαη. Πξφθεηηαη γηα νπηηθή πνπ κεηαβάιιεη ζεκαληηθά ην ηνπίν ζηνλ ρψξν ηεο δηδαζθαιίαο ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ, φρη κφλν σο πξνο ην πψο ζα αμηνπνηήζνπκε θαιχηεξα ηηο ΣΠΔ ζε κηα δεδνκέλε δηδαζθαιία αιιά θαη πψο ζα πξνζαξκφζνπκε ην πεξηερφκελν ηεο δηδαζθαιίαο, πξνθεηκέλνπ λα αληαπνθξίλεηαη ζηηο ιεηηνπξγηθέο αιιά θαη θξηηηθέο δηαζηάζεηο ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ (πνπ ζπκπεξηιακβάλεη ηηο ΣΠΔ). Οπζηαζηηθά, ινηπφλ, απαηηείηαη κηα νινθιεξσκέλε πξνζέγγηζε γηα ηελ έληαμε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε κε ζθνπφ ηελ πνηνηηθή αλαβάζκηζε ηεο παηδείαο. Αλ φκσο έηζη έρνπλ ηα πξάγκαηα, ηφηε ε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ δελ κπνξεί λα είλαη ζε εζεινληηθή βάζε νχηε λα ζηεξίδεηαη ζηελ θαιή πξναίξεζε ησλ δηδαζθφλησλ. Δίλαη απαξαίηεην λα απνηειεί νξγαληθφ κέξνο ηεο δηδαζθαιίαο, φπσο απνηειεί θαη νξγαληθφ κέξνο ησλ θαζεκεξηλψλ επηθνηλσληαθψλ πξαθηηθψλ. Οη ηξεηο ελφηεηεο πνπ αθνινπζνχλ επηρεηξνχλ λα εκβαζχλνπλ πεξαηηέξσ ζηελ έλλνηα ηνπ γξακκαηηζκνχ, εμεηάδνληαο θάπνηεο πηπρέο ηνπ, θαη λα ηνλ ζπλδέζνπλ άκεζα κε ηελ ειιεληθή εθπαίδεπζε Θ ιςτορικότθτα των τεχνολογιϊν πρακτικισ γραμματιςμοφ 10 Ζ αλαδήηεζε θάπνηαο ζρέζεο αλάκεζα ζηε γιψζζα θαη ηελ ηερλνινγία, πξφζθαηε ή παιηφηεξε, κνηάδεη παξαδνμνιφγεκα. Θα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη απφ ηνλ ρψξν ησλ αλζξσπηζηηθψλ επηζηεκψλ, ηδηαίηεξα, ππάξρεη κηα παξαδνζηαθή επηθχιαμε πξνο ηελ 9 Γηα ηελ έλλνηα ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ θαζψο θαη Μεηζηθνπνχινπ 2001, Υνληνιίδνπ 1999, Kalantzis & Cope Πξαθηηθή γξακκαηηζκνχ: θνηλσληθή πξαθηηθή φπνπ ρξεζηκνπνηείηαη ε αλάγλσζε θαη ε γξαθή (έληππνο, ειεθηξνληθφο ιφγνο).

31 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 31 ηερλνινγία, ηδηαίηεξα πξνο ηηο ΣΠΔ. Έηζη απηέο εκθαλίδνληαη ζπλήζσο σο θάηη λέν θαη εληππσζηαθφ, ε θπξηφηεξε δε ζπλεηζθνξά, αλ φρη ε απνθιεηζηηθή, πξνο ηε κειέηε ηνπο ζεσξείηαη φηη κπνξεί λα πξνέιζεη απφ ηνλ ρψξν ησλ ζεηηθψλ επηζηεκψλ θαη ηδηαίηεξα ηεο πιεξνθνξηθήο. Με δεδνκέλν φκσο ην γεγνλφο φηη νη ΣΠΔ απνηεινχλ ζηηο κέξεο καο πηα έλα κέζν πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ (κέζν γηα δηάβαζκα, γξάςηκν θαη επηθνηλσλία), κεγάιε κπνξεί λα είλαη θαη ε ζπλεηζθνξά πνπ πξνέξρεηαη απφ ηηο επηζηήκεο πνπ αζρνινχληαη κε ηελ ηερλνινγηθά δηακεζνιαβεκέλε επηθνηλσλία, δειαδή ηνπο δηάθνξνπο θιάδνπο ηεο γισζζνινγίαο, θαη απηνχο πνπ αζρνινχληαη κε ηνλ γξακκαηηζκφ. Αλάκεζα ζηελ πξψηε, απφ ρξνλνινγηθή άπνςε, ηερλνινγηθά δηακεζνιαβεκέλε επηθνηλσλία (ηε γξαθή) θαη ηελ χζηεξε (ηηο ΣΠΔ) κπνξνχλ λα βξεζνχλ πνιιέο αλαινγίεο. Πνιιά, επίζεο, απφ ηα δεηήκαηα πνπ ζπδεηνχληαη ζηηο κέξεο καο έρνπλ ήδε ζε ζεκαληηθφ βαζκφ ζπδεηεζεί ζην πιαίζην δχν άιισλ ηερλνινγηψλ ηεο επηθνηλσλίαο: ηεο γξαθήο θαη ηεο ηππνγξαθίαο. Χο αξραηφηεξν παξάδεηγκα πνπ ζίγεη ηηο επηπηψζεηο πνπ έρεη ε δηάδνζε ηεο γξαθήο, θαη ηνπ γξακκαηηζκνχ θαηά πξνέθηαζε, αλαθέξεηαη ζπλήζσο (Eco 2003 Gee 1996, Murray 2000, 44-45) έλα απφζπαζκα ηνπ δηαιφγνπ κεηαμχ σθξάηε θαη Φαίδξνπ, ζηνλ Φαίδξν ηνπ Πιάησλα ( π.υ.). Παξ φηη ζηε βηβιηνγξαθία ν δηάινγνο απηφο αλαθέξεηαη ζπλήζσο σο θιαζηθή πεξίπησζε ηνπ θφβνπ ή ησλ επηθπιάμεσλ πνπ δεκηνπξγεί θάζε λέα ηερλνινγία πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ (γξαθή, βηβιίν, ππνινγηζηήο), ππνζηεξίδσ ζηε ζπλέρεηα φηη ην απφζπαζκα απηφ εκπεξηέρεη ηα βαζηθφηεξα επηρεηξήκαηα γηα ηηο ζέζεηο πνπ έρνπλ δηαηππσζεί σο ζήκεξα ζρεηηθά κε ηε γξαθή θαη ηνλ γξακκαηηζκφ, θαη θαηά πξνέθηαζε ζρεηηθά κε ηνλ λέν γξακκαηηζκφ ησλ ΣΠΔ. ην απφζπαζκα απηφ ν σθξάηεο αθεγείηαη ηελ ηζηνξία ηνπ Αηγχπηηνπ ζενχ Θεπζ, ν νπνίνο κεηαμχ ησλ άιισλ πνπ αλαθάιπςε πξψηνο (ινγαξηαζκνχο, γεσκεηξία, αζηξνλνκία θηι.) ήηαλ θαη ε γξαθή. Ο Θεπζ έθζαζε ζηνλ Θακνχο, βαζηιηά ηεο Άλσ Αηγχπηνπ (Θήβεο), πξνθεηκέλνπ λα δείμεη ηελ ηέρλε ηνπ θαη λα ππνζηεξίμεη ηε δηάδνζή ηεο ζηνπο ππφινηπνπο Αηγππηίνπο. Δθεί ν Θεπζ ππνζηήξημε κε επηρεηξήκαηα ηα ζεηηθά ηεο θάζε εθεχξεζήο ηνπ θαη φηαλ έθηαζε θαη ζηα γξάκκαηα (γξαθή), είπε: Μεηάθξαζε απφ ην Θενδσξαθφπνπινο 2000.

32 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 32 (1)Τοφτο δα το μάκθμα βαςιλιά μου κα κάμει τουσ Αιγφπτιουσ πιο ςοφοφσ, και το μνθμονικό τουσ πιο καλό, γιατί για τθ μνιμθ και για τθ ςοφία βρζκθκε το φάρμακο (274e). ηνπ Πιάησλα: Αμίδεη φκσο λα δνχκε θαη ηελ απάληεζε ηνπ Θακνχο, νπζηαζηηθά ηελ άπνςε (2) Ρολφτεχνε Θευκ, άλλοσ ζχει τθ δφναμθ να γεννάει τισ τζχνεσ, κι άλλοσ πάλι να κρίνει πόςο κε να βλάψουν και κε να ωφελιςουν εκείνουσ ποφ μζλλουν να τισ μεταχειριςκοφν. Και ςυ τϊρα, ςαν πατζρασ των γραμμάτων, από εφνοια είπεσ το αντίκετο απ εκείνο που αυτά μποροφν. Γιατί τα γράμματα ςτισ ψυχζσ εκείνων που κα τα μάκουν, κα φζρουν λθςμονιά, μια και αυτοί κα παραμελιςουν τθ μνιμθ τουσ, γιατί από εμπιςτοςφνθ ςτθ γραφι κα φζρνουν τα πράγματα ςτθ μνιμθ τουσ απ' ζξω με ξζνα ςθμάδια, όχι από μζςα από τον εαυτό τουσ τον ίδιο. Ώςτε δεν ευρικεσ το φάρμακο για τθ μνιμθ τθν ίδια, άλλα για το να ξαναφζρνεισ κάτι ςτθ κφμθςθ. Κι από τθ ςοφία δίνεισ ςτουσ μακθτζσ ςου μια δόκθςθ, κι όχι τθν αλικεια γιατί ζχοντασ πολλά ακοφςει χωρίσ να τα διδαχκοφνε κάχουν τθ γνϊμθ πωσ ξζρουνε πολλά, ενϊ είναι ανίδεοι ςτα πιο πολλά και φορτικοί ςτθ ςυντροφιά τουσ, και κα ζχουν γίνει αντίσ ςοφοί δοκθςίςοφοι (274e-275b). ηα απνζπάζκαηα απηά παξαηίζεληαη πνιχ επηγξακκαηηθά ηα επηρεηξήκαηα γηα δχν απφ ηηο θπξηφηεξεο απφςεηο πνπ έρνπλ δηαηππσζεί γχξσ απφ ηηο επηπηψζεηο ηνπ γξακκαηηζκνχ. ην πξψην απφζπαζκα δηαηππψλεηαη ε άπνςε φηη ε γξαθή θαη ε επξεία θνηλσληθή δηάδνζή ηεο (γξακκαηηζκφο) απνηεινχλ θαηαιχηεο αιιαγψλ. Πξφθεηηαη γηα ηελ πξψηε κνξθή ελφο απφ ηα θπξηφηεξα επηρεηξήκαηα πνπ ζπλδέεη ηε δηάδνζε ηνπ γξακκαηηζκνχ κε ζεηηθέο επηπηψζεηο ζηε γλψζε θαη ηε κφξθσζε, ζηελ αλάπηπμε θαη ηελ πξφνδν, θαηά πξνέθηαζε. Ζ αλαδήηεζε αλαινγηψλ κε ηηο απφςεηο πνπ δηαηππψλνληαη γηα ηηο ζεηηθέο ζπλέπεηεο πνπ έρεη ε δηάδνζε ησλ ΣΠΔ ζηελ θνηλσλία θαη ηελ εθπαίδεπζε δελ είλαη δχζθνιε. Ζ ξεηνξεία, πνιηηηθή θαη πνιχ ζπρλά επηζηεκνληθή, σο πξνο ηηο ζεηηθέο ζπλέπεηεο ησλ ΣΠΔ ζηελ θνηλσλία θαη ηελ εθπαίδεπζε είλαη γλσζηή θαη δε δηαθέξεη σο πξνο ηελ νπζία ηεο απφ ηελ πξψηε απηή δηαηχπσζε. Αξθεί λα αλαθέξνπκε έλα ελδεηθηηθφ παξάδεηγκα ηεο ινγηθήο απηήο, πξνεξρφκελν απηή ηε θνξά απφ ηνλ θφζκν ησλ ΣΠΔ: «Σν κφλν πνπ ρξεηάδεηαη πηα ν θφζκνο καο είλαη λα δψζνπκε ζε θάζε παηδί έλα θνξεηφ ππνινγηζηή, θαηεβάδνληαο ην θφζηνο ηνπ ζηα 100 δνιάξηα κέζα ζηα επφκελα πέληε ρξφληα» (Νεγθξεπφληε Νίθνιαο, Σν Βήκα 2/5/2004). Δίλαη γλσζηφ φκσο φηη νη θνξεηνί ππνινγηζηέο πνπ δφζεθαλ ζηελ Α Γπκλαζίνπ θαηά ην δε βειηίσζαλ ηελ ειιεληθή εθπαίδεπζε. Σν δεχηεξν απφζπαζκα έρεη ζεσξεζεί σο θιαζηθή πεξίπησζε πξνζπάζεηαο γηα ακθηζβήηεζε ηεο λέαο αθφκε, παξ φηη είραλ πεξάζεη ήδε θάπνηνη αηψλεο απφ ηελ

33 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 33 αλαθάιπςή ηεο, ηερλνινγίαο ηεο γξαθήο. Τπνζηεξίδεηαη φηη κέζσ ηεο γξαθήο νη άλζξσπνη ζα παξακεινχλ ηε κλήκε, αθνχ «ζα θέξλνπλ ηα πξάγκαηα ζηε κλήκε ηνπο απ' έμσ κε μέλα ζεκάδηα, φρη απφ κέζα απφ ηνλ εαπηφ ηνπο ηνλ ίδην». Παξάιιεια, ζην ίδην απφζπαζκα (2), ν Πιάησλαο θαίλεηαη λα επηηίζεηαη ζηε γξαθή κέζσ ηεο γξαθήο θαη λα ππνζηεξίδεη ηελ αλσηεξφηεηα ηεο απεπζείαο δηδαζθαιίαο έλαληη ηεο ππελζχκηζεο πνπ πξνζέθεξε ε λέα ηφηε ηερλνινγία. Σν απφζπαζκα απηφ ρξεζηκνπνηείηαη θαηά θφξνλ σο ελδεηθηηθφ ηεο επηθπιαθηηθφηεηαο, ηνπ θφβνπ πνπ έρνπλ νη άλζξσπνη ζε θάζε λέα ηερλνινγία πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ, σο ε πξψηε νπζηαζηηθά θαη ζεκαληηθφηεξε επίζεζε ελαληίνλ ηεο πξψηεο ηερλνινγηθά δηακεζνιαβεκέλεο επηθνηλσλίαο (Eco 2003 Murray 2000). Καη εδψ δελ είλαη δχζθνιν λα αλαδεηεζνχλ αλαινγίεο κε ηηο απφςεηο πνπ ζπρλά δηαηππψλνληαη σο πξνο ηηο αξλεηηθέο ζπλέπεηεο πνπ κπνξεί λα έρεη ε δηάδνζε ησλ ΣΠΔ. Αο ζπκεζνχκε, ελδεηθηηθά, ηελ αλαθνίλσζε ηεο Αθαδεκίαο Αζελψλ γηα ηνλ θίλδπλν πνπ δηαηξέρεη ην ειιεληθφ αιθάβεην απφ ηε ρξήζε ησλ Greeklish ζηνπο ππνινγηζηέο (Koutsogiannis & Mitsikopoulou 2003). Ζ απνζπαζκαηηθή σζηφζν απηή πξνζέγγηζε αδηθεί ηελ νπηηθή ηνπ Πιάησλα, αιιά θαη ηνλ φιν πξνβιεκαηηζκφ πνπ αλαπηχρζεθε ζηελ αξραηφηεηα γχξσ απφ ηηο ζπλέπεηεο πνπ κπνξεί λα έρεη ε δηάδνζε ηεο γξαθήο. Θα δνχκε ζηε ζπλέρεηα θάπνηα επηπιένλ απνζπάζκαηα, πξνθεηκέλνπ λα απνηηκήζνπκε θαιχηεξα ηελ άπνςε πνπ εθθξάδεηαη. Παξαθάησ πάιη ν σθξάηεο: (3) Πποιοσ λοιπόν νομίηει πωσ μζςα ςτα γραμμζνα αφινει για τουσ κατοπινοφσ καμιά τζχνθ, και όποιοσ πάλι παραδζχεται, πωσ από τα γραμμζνα κα βγει τίποτε κακαρό και βζβαιο, κα είναι πολφ απλοϊκόσ αφοφ νομίηει πωσ οι γραμμζνοι λόγοι είναι κάτι πιο πολφ από το να ξανακυμίηουν τα πράγματα που λζνε τα γραφτά ς εκείνον που τα ξζρει (275c). (4) Γιατί αυτό δα το κακό, Φαίδρε, ζχει το γράψιμο και μοιάηει, μα τθν αλικεια, με τθ ηωγραφικι. Κι αυτισ δα τα ζργα ςτζκονται μπροςτά ςου ςαν να είναι ηωντανά, αν όμωσ τα ρωτιςεισ ςιωποφνε με πολλι ςοβαροφάνεια (275d). (5) Το ίδιο λοιπόν κάνουν και οι γραμμζνοι λόγοι: πασ δθλαδι να πιςτζψεισ πωσ αυτοί ζχουνε νόθςθ και μιλάνε, αν όμωσ τουσ ρωτιςεισ κάτι για κείνα ποφ λζνε, γιατί κζλεισ να το καταλάβεισ, δθλϊνουν ζνα μονάχα πράγμα, το ίδιο πάντοτε. Και όταν μια φορά γραφτεί, κυλιζται παντοφ ο κάκε λόγοσ, όμοια και ςε κείνουσ που τον νοιϊκουν, όπωσ και ςε κείνουσ πάλι ποφ κακόλου δεν τουσ ταιριάηει, και δεν ξζρει ο ίδιοσ να λζγει για ποιουσ είναι και για ποιουσ δεν είναι. Και όταν τον κακομεταχειρίηονται και τον κακολογοφν άδικα, πάντα ζχει ανάγκθ από τον πατζρα του για βοθκό γιατί ο ίδιοσ δεν μπορεί οφτε ν' αμυνκεί οφτε να βοθκιςει τον εαυτό του (275e).

34 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 34 Γηα ηελ θαιχηεξε αλάγλσζε ηεο ελφηεηαο ζην ζχλνιφ ηεο είλαη απαξαίηεην λα έρνπκε ππφςε καο δχν ζεκαληηθά δεδνκέλα: 1. Οη απφςεηο απηέο ηνπ Πιάησλα κπνξνχλ λα δηαβαζηνχλ θαιχηεξα ζην πιαίζην ηεο αληίζεζεο πνπ θαίλεηαη πσο ππήξρε ζηελ αξραηφηεηα σο πξνο ηε ζπνπδαηφηεηα ή φρη ηεο γξαθήο (Dihle 1992). ην απφζπαζκα θαίλεηαη λα παξαηίζεληαη γλσζηά επηρεηξήκαηα ηεο κηαο θαη ηεο άιιεο άπνςεο, ελψ είλαη πξνθαλέο φηη ν Πιάησλ αλήθε ζηελ παξάδνζε πνπ ήηαλ αληίζεηε κε ηελ ππεξεθηίκεζε ηεο γξαθήο. Απηφ φκσο δε ζεκαίλεη φηη πνιεκνχζε ηε γξαθή κέζσ ηεο γξαθήο. 2. Γελ κπνξνχκε λα θαηαλνήζνπκε, επίζεο, ηνλ πξνβιεκαηηζκφ απηφλ εθηφο ηεο δηαιεθηηθήο, ηεο βαζηθήο αληίιεςεο ηνπ Πιάησλα γηα ηε θηινζνθία θαη ηελ απνηειεζκαηηθή δηδαζθαιία. ην πιαίζην απηφ «ε δηαιεθηηθή δηαδηθαζία ηεο αιεζηλήο θηινζνθίαο πξνθχπηεη απφ ην αμίσκά ηεο γηα ην αηειεχηεην» (Dihle 1992). Ο δξφκνο κέλεη πάληα αλνηρηφο πξνο ην άγλσζην, ελψ ε νξηζηηθή γξαπηή δηαηχπσζε ελφο ζπκπεξάζκαηνο αλαηξέπεη ηε δηαιεθηηθή απηή δηαδηθαζία. Σν ίδην ηζρχεη θαη γηα ηελ πξαγκαηηθή δηδαζθαιία: ππάξρεη ζην πιαίζην ηνπ ελδεδεηγκέλνπ δηαιφγνπ, φπνπ ν καζεηήο κπνξεί λα ειέγμεη ηνλ δάζθαιν θαη ν δάζθαινο λα ππνζηεξίμεη ηηο απφςεηο ηνπ. Αληίζεηα, ην γξαπηφ θείκελν δελ κπνξεί λα απαληήζεη ζε εξσηήκαηα, κέλεη ζηαζεξφ θαη «αλππεξάζπηζην» (Row 1986, 10-11). Γηα ηνλ Πιάησλα «ε ζσθξαηηθή κέζνδνο» είλαη απηή πνπ νδεγεί ηνλ νκηιεηή λα ζθεθηεί ζε κεγαιχηεξν βάζνο θαη θξηηηθά ηηο ηδέεο ηνπ. Ζ ζπλεηζθνξά ηνπ ζπλνκηιεηή νδεγεί ζε κεγαιχηεξν βάζνο θαη πηζαλψο ζηελ επαλεμέηαζε ηεο ζέζεο, ζηελ πξνζέγγηζε ηνπ ζέκαηνο απφ κηα άιιε νπηηθή γσλία. Γελ πξφθεηηαη επνκέλσο γηα άξλεζε, αθνχ ν ίδηνο ν Πιάησλ ζε άιια θείκελά ηνπ (π.ρ. Νφκνη) επηζεκαίλεη θαη ηε ρξεζηκφηεηα ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ (Dihle 1992). Πξφθεηηαη γηα επίζεζε πξνο απηφ πνπ απνθιήζεθε αηψλεο αξγφηεξα ζέζε ηνπ γξακκαηηζκνχ (literacy thesis), ε νπνία, φπσο ζα δνχκε ζην ακέζσο επφκελν θεθάιαην, αληηζηνηρεί ζην απηφλνκν κνληέιν γξακκαηηζκνχ. Με φξνπο ηεο πιεξνθνξηθήο ζα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη ν Πιάησλ θάλεη απφ πνιχ λσξίο ηε δηάθξηζε κεηαμχ πιεξνθνξίαο θαη γλψζεο, δίλνληαο κεγάιε βαξχηεηα ζηε δεχηεξε. Με απηή ηε ινγηθή, ν Πιάησλ εθθξάδεη απφςεηο παξάιιειεο κε απηέο πνπ ζήκεξα επηθξίλνπλ ηελ επξέσο δηαδεδνκέλε αληίιεςε φηη ε δηάδνζε ηεο γξαθήο θαη ν γξακκαηηζκφο ζπλδένληαη λνκνηειεηαθά κε ηελ αλάπηπμε θαη ηελ πξφνδν, επηθξίλεη δειαδή ηνλ κχζν πεξί γξακκαηηζκνχ ηεο επνρήο ηνπ. Απφ ηελ άπνςε

35 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 35 απηή ζπκίδεη πνιχ ηνλ ζχγρξνλν πξνβιεκαηηζκφ γχξσ απφ ην ζέκα, φπσο ζα δνχκε ζηε ζπλέρεηα Σο αυτόνομο και το ιδεολογικό μοντζλο ηνλ ρψξν ησλ αλζξσπηζηηθψλ επηζηεκψλ, θαη ηδηαίηεξα απηψλ πνπ αζρνινχληαη κε δεηήκαηα γιψζζαο θαη γξακκαηηζκνχ, έρεη αλαπηπρζεί πινχζηνο πξνβιεκαηηζκφο πνπ κπνξεί λα ζπκβάιεη νπζηαζηηθά ζηελ θαιχηεξε πξνζέγγηζε δεηεκάησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνλ ςεθηαθφ γξακκαηηζκφ ή ηελ εηζαγσγή θαη αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε. Σίπνηα ζρεδφλ δελ είλαη λέν απφ ηα ζεκαληηθά δεηήκαηα πνπ ζήκεξα ζπδεηνχληαη ζε ζρέζε κε ηελ θνηλσληθή ή ηελ εθπαηδεπηηθή δηάζηαζε ησλ ΣΠΔ. Οη απφςεηο πνπ εθθξάδνληαη αλήθνπλ ζπλήζσο ζε θάπνηα απφ ηηο αληηιήςεηο πνπ γηα αηψλεο πξηλ απφ εκάο απαζρφιεζαλ θαη πξνβιεκάηηζαλ. Ζ γλψζε ησλ ζπδεηήζεσλ απηψλ θαη ησλ επηρεηξεκάησλ ηνπο ζπλεηζθέξεη ζεκαληηθά, ψζηε νη επηινγέο καο λα είλαη πην ζπλεηδεηέο, πνπ ζεκαίλεη πην μεθάζαξεο πνιηηηθά. Καη απηήλ ηελ πνιηηηθή θαζαξφηεηα λνκίδσ πσο έρνπκε ζήκεξα αλάγθε πεξηζζφηεξν απφ θάζε άιιε θνξά, ηδηαίηεξα ζηνλ ρψξν ηεο πιεξνθνξηθήο ζε ζρέζε κε ηελ εθπαίδεπζε. Τπάξρνπλ δχν θαηεπζχλζεηο ζηελ πξφζθαηε έξεπλα σο πξνο ην πψο αληηκεησπίδεηαη ε δηάδνζε ηνπ γξακκαηηζκνχ θαη ηδηαίηεξα ε θπξηφηεξε έθθαλζή ηνπ, ε δηάδνζε ηεο γξαθήο. Ζ πξψηε αλαδεηά ηηο γεληθέο επηπηψζεηο (ςπρνινγηθέο, πνιηηηζηηθέο, πνιηηηθέο, νηθνλνκηθέο) θαη ππνζηεξίδεη φηη ε δηάδνζε ηεο αλάγλσζεο θαη ηεο γξαθήο, ηεο ηππνγξαθίαο ζηε ζπλέρεηα θαη ησλ ΣΠΔ πξφζθαηα απνηεινχλ ζεκαληηθνχο παξάγνληεο αιιαγψλ. Ζ ηερλνινγία ηνπ γξακκαηηζκνχ, ελ νιίγνηο, αληηκεησπίδεηαη σο αλεμάξηεηε κεηαβιεηή, νη επηπηψζεηο ηεο νπνίαο κπνξνχλ λα απνκνλσζνχλ θαη λα κειεηεζνχλ. Ζ πξνζέγγηζε απηή απνθαιείηαη «απηφλνκν κνληέιν γξακκαηηζκνχ», επεηδή νη ππνζηεξηρηέο ηεο αθελφο ππνβηβάδνπλ ην ζέκα ηνπ πεξηερνκέλνπ ζε ηερληθήο θχζεσο ζέκαηα (π.ρ. ζηα εγρεηξίδηα, ζηα πξνγξάκκαηα, ζηηο εμεηάζεηο πηζηνπνίεζεο θηι.) θαη αθεηέξνπ ππνηηκνχλ ην θνηλσληθνπνιηηηζκηθφ πιαίζην ζην νπνίν ε αλάγλσζε θαη ε γξαθή εηζάγεηαη (Street , 161). ηνλ αληίπνδα ηεο πξνεγνχκελεο άπνςεο είλαη απηή πνπ ππνζηεξίδεη φηη δελ κπνξεί λα γίλεηαη ιφγνο γηα γεληθέο επηπηψζεηο ηνπ γξακκαηηζκνχ. Μία απφ ηηο πην

36 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 36 γλσζηέο εθδνρέο ηεο πξνέξρεηαη απφ ηνλ ρψξν ηεο εζλνγξαθίαο ηνπ γξακκαηηζκνχ. Ζ άπνςε απηή δελ παξαγλσξίδεη ηνλ θεθαιαηψδε ραξαθηήξα ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ ζηνλ ζχγρξνλν θφζκν. Γε ζεσξεί φκσο απηνλφεην ην πεξηερφκελν ηνπ γξακκαηηζκνχ θαη ακθηζβεηεί ηελ άπνςε φηη ε δηάδνζε ηεο αλάγλσζεο θαη ηεο γξαθήο αθ εαπηψλ κπνξνχλ λα θαηαζηνχλ νη θχξηνη παξάγνληεο κεηαζρεκαηηζκνχ ησλ θνηλσληψλ, θάλεη δε ιφγν γηα «κχζν ηνπ γξακκαηηζκνχ» (The literacy myth) (Graff 1979). Πξφθεηηαη γηα κχζν, γηαηί ν γξακκαηηζκφο πνπ αληηκεησπίδεηαη αθεξεκέλα, αλεμάξηεηα απφ ηζηνξηθά δεδνκέλα θαη θνηλσληθέο πξαθηηθέο, δελ κπνξεί λα έρεη πξνβιέςηκεο επηπηψζεηο. Ο γξακκαηηζκφο (ζπκβαηηθφο ή ςεθηαθφο) κπνξεί λα έρεη ζπλέπεηεο κφλν εάλ ζπιιεηηνπξγεί κε κηα ζεηξά απφ άιιεο θνηλσληθέο παξακέηξνπο, κεηαμχ ησλ νπνίσλ πνιηηηθέο θαη νηθνλνκηθέο πξνυπνζέζεηο, θνηλσληθέο δνκέο θαη επηηφπηεο ηδενινγίεο. Ζ δεχηεξε απηή πξνζέγγηζε απνθαιείηαη «ηδενινγηθφ κνληέιν γξακκαηηζκνχ» θαη ππνζηεξίδεη φηη ε εηζαγσγή ηνπ γξακκαηηζκνχ δελ επεξεάδεη κφλν, αιιά θαη επεξεάδεηαη απφ ηελ θνηλσλία ζηελ νπνία εηζάγεηαη (Street 1984, 1993). Ζ νπηηθή απηή αληηκεησπίδεη ηηο πξαθηηθέο γξακκαηηζκνχ σο αλαπφζπαζηα ζπλδεδεκέλεο κε πνιηηηζκηθέο δνκέο αιιά θαη δνκέο εμνπζίαο κηαο θνηλσλίαο. Γελ ππνηηκά ηελ ηερληθή δηάζηαζε ή ηηο λνεηηθέο δηαζηάζεηο ηεο αλάγλσζεο θαη ηεο γξαθήο, αιιά ηηο θαηαλνεί φπσο ελζσκαηψλνληαη ζε θνηλσληθνπνιηηηζκηθέο νιφηεηεο θαη φρη απνζπαζκαηηθά (Gee 1996 Street 1995) Γραμματιςμόσ και νζοσ γραμματιςμόσ Δίλαη πεξηηηφ λα πνχκε φηη ζήκεξα θπξίαξρε είλαη ε ινγηθή ηνπ «απηφλνκνπ κνληέινπ» ζε φ,ηη έρεη ζρέζε κε ηνλ λέν γξακκαηηζκφ θαη ηελ εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε (ζε παγθφζκην ζρεδφλ επίπεδν). Οη αληηιήςεηο απηέο αληαλαθιψληαη ζηηο καδηθέο πξνζπάζεηεο εμνπιηζκνχ ησλ ζρνιείσλ κε εξγαζηήξηα ππνινγηζηψλ, ζηνπο πνζνηηθνχο δείθηεο ηεο Δ.Δ. πνπ απνηηκνχλ ηνλ βαζκφ πξνφδνπ ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ κε βάζε ηελ αλαινγία καζεηψλ αλά ππνινγηζηή θαη ηνλ βαζκφ πξφζβαζεο ζην δηαδίθηπν, ζηα πξνγξάκκαηα θαη ζηηο δηαθεξχμεηο ησλ θνκκάησλ πνπ ππφζρνληαη «πεξηζζφηεξνπο ππνινγηζηέο ζηα ζρνιεία γηα έλα θαιχηεξν κέιινλ» θαη φια ηα ζρεηηθά (Κνπηζνγηάλλεο 2005).

37 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 37 Βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηεο ινγηθήο απηήο είλαη φηη ε παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ αληηκεησπίδεηαη σο αλεμάξηεηε απφ ην θνηλσληθφ, νηθνλνκηθφ, πνιηηηζκηθφ θαη παηδαγσγηθφ πεξηθείκελν, ζην νπνίν εηζάγνληαη, κεηαβιεηή κε πξνβιεπφκελα ζεηηθά απνηειέζκαηα ζε πνιινχο ηνκείο, π.ρ. παηδαγσγηθφ, επαγγεικαηηθήο πξννπηηθήο, θνηλσληθήο θαη νηθνλνκηθήο πξνφδνπ θηι. ην πιαίζην ηεο πξνζέγγηζεο απηήο έρνπλ αλαπηπρζεί κηα ζεηξά απφ απηνλφεηεο νηθνπκεληθέο «αιήζεηεο» θαη κηα έληνλε ηερλνθεληξηθή ξεηνξεία, πνπ πηνζεηνχληαη απηνκάησο απφ θάζε εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα καδί κε ηελ πνιηηηθή εηζαγσγήο ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε. Αλαθέξνπκε ελδεηθηηθά θάπνηεο απφ ηηο «αιήζεηεο» απηέο, πνπ πξνβάιινληαη ηδηαίηεξα γηα ηε δηδαζθαιία ησλ γισζζψλ, θαη φρη κφλνλ: νη ζρέζεηο δαζθάινπ-καζεηή γίλνληαη πην δεκνθξαηηθέο ν δάζθαινο εγθαηαιείπεη ηνλ παξαδνζηαθφ ηνπ ξφιν θαη κεηαηξέπεηαη ζε βνεζφ θαη ζπκπαξαζηάηε ησλ καζεηψλ πινπνηείηαη πην εχθνια ε νκαδνθεληξηθή δηδαζθαιία νη ΣΠΔ βνεζνχλ ζηνλ πεηξακαηηζκφ θαηά ην γξάςηκν ε επηθνηλσληαθή ηερλνινγία ξίρλεη ηα ηείρε πνπ ρψξηδαλ ηα ζρνιεία απφ ηνλ έμσ θφζκν, επηηξέπνληαο ηε δεκηνπξγία απζεληηθψλ πεξηζηάζεσλ επηθνηλσλίαο, δπλαηφηεηα ηδηαίηεξα ζεκαληηθή ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία (Υαξαιακφπνπινο & Υαηδεζαββίδεο 1997). Σα βήκαηα πνπ είλαη απαξαίηεην λα αθνινπζεζνχλ γηα ηελ πινπνίεζε ηεο ινγηθήο απηήο θαίλνληαη ζαθή θαη ζπγθεθξηκέλα: αγνξά-εγθαηάζηαζε ζχγρξνλνπ εμνπιηζκνχ, αλάπηπμε «πνιπκεζηθνχ θαη δηθηπαθνχ ινγηζκηθνχ», εθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηε ρξήζε ηνπ ινγηζκηθνχ απηνχ θαη αλάπηπμε θαηάιιεισλ ζελαξίσλ δηδαζθαιίαο, γηα λα ρξεζηκνπνηεζνχλ απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο σο «παξαδείγκαηα ελδεδεηγκέλεο δηδαθηηθήο πξαθηηθήο». κσο ζεκαληηθνί θαη θαζνξηζηηθνί ζηελ επηηπρία θάζε ηέηνηνπ εγρεηξήκαηνο είλαη θαη άιινη παξάγνληεο, φπσο: ε δνκή θαη ιεηηνπξγία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, ε θηινζνθία ησλ πξνγξακκάησλ ζπνπδψλ, ν ηξφπνο θαη ν βαζκφο δηάρπζεο ηεο θηινζνθίαο απηήο ζηα δηδαθηηθά εγρεηξίδηα, ην δηνηθεηηθφ πιαίζην ηεο εθπαίδεπζήο καο θηι. πσο ζηελ πεξίπησζε ηνπ γξακκαηηζκνχ, έηζη θαη ζηελ πεξίπησζε ηεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ηνπ γξακκαηηζκνχ, έρνπκε αλάγθε απφ ηε δηακφξθσζε ελφο ηδενινγηθνχ κνληέινπ. Απηφ ζηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε ζεκαίλεη πσο δελ κπνξνχκε λα κειεηάκε ηηο επηπηψζεηο απφ ηε ρξήζε ηεο ηερλνινγίαο αλεμάξηεηα απφ ην πεξηερφκελφ ηεο, αιιά θαη «απφ έλαλ επξχ αξηζκφ άιισλ θνηλσληθψλ παξακέηξσλ,

38 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 38 ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ πνιηηηθψλ θαη νηθνλνκηθψλ πξνυπνζέζεσλ, ηεο δνκήο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, ηηο ηνπηθέο ηδενινγίεο» (Gee 1996, 58) θαη ηελ πνηθηιία ησλ ηζρπνπζψλ παηδαγσγηθψλ πξαθηηθψλ. 2.2 Θ ςχζςθ των ΣΠΕ με τθ διδαςκαλία των ανκρωπιςτικϊν μακθμάτων Ζ δηεζλήο θαη ε ειιεληθή εκπεηξία δείρλεη φηη, δπζηπρψο, αληί νη ΣΠΔ λα γίλνπλ ε αθεηεξία θαη ε αθνξκή γηα εηζαγσγή αιιαγψλ ζηελ εθπαίδεπζε, έγηλε αθξηβψο ην αληίζεην: ε εηζαγσγή ηνπο έγηλε πξφρεηξα, βηαζηηθά θαη ρσξίο ζνβαξφ πνιηηηθφ ζρεδηαζκφ, κε απνηέιεζκα λα αθνκνησζνχλ ζε πνιχ ζεκαληηθφ βαζκφ απφ ην ηζρχνλ πιαίζην. Έηζη, ελψ δηαηεξήζεθε ην ηζρχνλ «ηη», «πψο» θαη «πφηε» ηεο δηδαζθαιίαο, εηζήρζεζαλ νη ΣΠΔ πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζεί απηφ θαιχηεξα. Υξεζηκνπνηήζεθε, δειαδή, ζε κεγάιε έθηαζε ε Νέα Σερλνινγία ζηελ ππεξεζία ηνπ παιηνχ ζρνιείνπ. ην πιαίζην ηεο ινγηθήο απηήο έρεη αλαπηπρζεί, φπσο ήδε αλαθέξζεθε, κηα εξγαιεηαθή πξνζέγγηζε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε, κε θχξηεο εθθάλζεηο ηε ζπξξίθλσζε ηνπ ζέκαηνο «δηδαζθαιία ησλ (θηινινγηθψλ) καζεκάησλ θαη ΣΠΔ» ζηελ πνιηηηθή αλάπηπμεο θαη δηάδνζεο εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ ζηα ζρνιεία, ζηελ ηαρχξξπζκε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη, βέβαηα, ζηελ χπαξμε ηνπ θαηάιιεινπ εμνπιηζκνχ (βι. θαη θεθ. 2.1 ηεο παξνχζαο ελφηεηαο). ηα ηζρχνληα Π.. θαη ζρνιηθά εγρεηξίδηα ελππάξρεη, άιινηε ζε κηθξφηεξε θαη άιινηε ζε κεγαιχηεξε έθηαζε, ε ινγηθή αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζην πιαίζην ηεο πξνζπάζεηαο γηα αλακφξθσζε ηνπ ειιεληθνχ ζρνιείνπ θαη θαηά πξνέθηαζε γηα ηε βειηίσζε ηεο δηδαζθαιίαο ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ, κηα ινγηθή πνπ ππεξβαίλεη ηελ εξγαιεηαθή αληηκεηψπηζε πνπ ζα ζήκαηλε απιή αμηνπνίεζε θάπνησλ ινγηζκηθψλ ζηε δηδαζθαιία. Υαξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα απνηεινχλ νη δηαζεκαηηθέο εξγαζίεο, φπσο ζπλαληψληαη ζηα δηδαθηηθά εγρεηξίδηα ηνπ Γπκλαζίνπ γηα ην κάζεκα ηεο γιψζζαο. Ζ παξαθάησ εξγαζία είλαη απφ ην βηβιίν ηεο Α Γπκλαζίνπ (2006, ζει.

39 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ ): Εικόνα 1 Σέηνηνπ είδνπο παξαδείγκαηα αθνξνχλ ηε ιεηηνπξγηθή ελζσκάησζε ησλ ΣΠΔ ζην γισζζηθφ κάζεκα κε ηε δεκηνπξγηθή ρξήζε ηνπ δηαδηθηχνπ θαη ησλ πξνγξακκάησλ επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ. Ξεθεχγνπλ εκθαλψο απφ ηελ εξγαιεηαθή αληίιεςε θαη έρνπλ σο απψηεξν ζθνπφ ηε ιεηηνπξγηθή θαηάθηεζε ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ (New literacy). ην ίδην πιαίζην πξνηείλνπκε θαη ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζε φιν ην εχξνο ησλ ζρνιηθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαη θπζηθά ζηελ θαζεκεξηλή δηδαθηηθή πξαθηηθή, πξνθεηκέλνπ λα θαηαθηεζεί ιεηηνπξγηθά ν λένο γξακκαηηζκφο. Αλ νη εθπαηδεπηηθνί δελ αληηιεθζνχλ ηε ζεκαζία ηεο θαζεκεξηλήο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζε φιν ζρεδφλ ην εχξνο ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο (ζχληαμε θαη βειηίσζε θεηκέλσλ, αλαδήηεζε θαη αμηνιφγεζε πιεξνθνξηψλ, επηθνηλσλία-ζπλεξγαζία κε άιινπο γηα ηε κάζεζε, αμηνπνίεζε γηα ην ζρνιηθφ κάζεκα θηι.), ε αμηνπνίεζε ησλ ππνινγηζηψλ ζηα ζρνιεία ζα είλαη επθαηξηαθή θαη κε ειάρηζηα απνηειέζκαηα.

40 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 40 Γηα λα γίλεη απηφ απαηηνχληαη λέεο πξνζεγγίζεηο ζηα δεηήκαηα ηεο δηδαθηηθήο ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ. Παξ φηη γίλεηαη πνιιή ζπδήηεζε ηειεπηαία γηα δηαζεκαηηθέο πξνζεγγίζεηο, δηεπηζηεκνληθνχ ραξαθηήξα δξαζηεξηφηεηεο, φπσο απηή πνπ παξαηέζεθε παξαπάλσ, δελ ππάξρεη θάπνην ζεσξεηηθφ θείκελν πνπ λα πξνζεγγίδεη ην δήηεκα απηφ απφ ηελ νπηηθή ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ θαη ηδηαίηεξα ηεο γιψζζαο, ηνπιάρηζηνλ ζηελ ειιεληθή βηβιηνγξαθία. Σν επφκελν θεθάιαην επηρεηξεί λα θαιχςεη ην θελφ απηφ, ηνπνζεηψληαο ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζε έλα επξχηεξν απφ ην κάζεκα πιαίζην θαη παξέρνληαο έλα ζεσξεηηθφ ππφβαζξν γηα θάζε δηαζεκαηηθνχ ραξαθηήξα πξσηνβνπιία. 2.3 χολικόσ γραμματιςμόσ και φιλολογικζσ πρακτικζσ: Θεωρθτικό πλαίςιο για τθν αξιοποίθςθ των ΣΠΕ ςτθ ηϊνθ των φιλολογικϊν μακθμάτων Σα δεδομζνα Κάζε απφπεηξα πνπ απνβιέπεη ζηελ αλαλέσζε ηεο δηδαθηηθήο πξαθηηθήο, φπσο ζπκβαίλεη κε ηελ πεξίπησζε ηεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία, είλαη απαξαίηεην λα αληηκεησπίζεη ζπλεηδεηά ην δήηεκα ηεο πιεζψξαο ησλ δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ πνπ θαινχληαη νη θηιφινγνη λα δηδάμνπλ. Σν γεγνλφο ηεο δηδαζθαιίαο πνιιψλ δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ απφ έλαλ εθπαηδεπηηθφ ζεσξήζεθε ζπρλά ζην παξειζφλ σο κεηνλέθηεκα, φηαλ ην βάξνο δηλφηαλ ζηελ απνθιεηζηηθή κεηάδνζε γλψζεσλ γηα θάζε δηδαθηηθφ αληηθείκελν. ηηο κέξεο καο, πνπ ελδηαθέξεη παξάιιεια κε ηηο γλψζεηο θαη ε θαιιηέξγεηα δεμηνηήησλ, απηφ κπνξεί λα ζεσξεζεί σο πιενλέθηεκα, αλ αμηνπνηεζεί θαηάιιεια. Αο δνχκε ζηε ζπλέρεηα πψο κπνξεί λα γίλεη απηφ. Σα αληηθείκελα πνπ δηδάζθνπλ νη θηιφινγνη ζηελ ειιεληθή Β/ζκηα εθπαίδεπζε ζα κπνξνχζαλ λα νκαδνπνηεζνχλ ζε ηξεηο θαηεγνξίεο: Γισζζηθά καζήκαηα ή καζήκαηα γξακκαηηζκνχ (λέα ειιεληθή γιψζζα θαη ινγνηερλία). ε πνιιέο ρψξεο απνηειεί εληαίν κάζεκα θαη ζπληζηά ηνλ ππξήλα απηνχ πνπ ζηνλ αγγινζαμνληθφ θφζκν απνθαιείηαη ηα ηειεπηαία ρξφληα literacy education θαη English education. ηελ Διιάδα ε λ.ε. γιψζζα θαη ε ινγνηερλία απνηεινχλ δηαθνξεηηθά καζήκαηα θαη πξνζεγγίδνληαη ζπλήζσο μερσξηζηά θαη απφ επηζηεκνληθή-δηδαθηηθή άπνςε. Οη ψξεο δηδαζθαιίαο θπκαίλνληαη αλάκεζα ζε 4-5 εβδνκαδηαία, ζπλνιηθά. Σα πεξηζψξηα αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηα καζήκαηα απηά είλαη πάξα πνιιά ζην Γπκλάζην, πξσηίζησο, αιιά θαη ζην Λχθεην. ηε δηεζλή

41 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 41 βηβιηνγξαθία, άιισζηε, έρεη αλαπηπρζεί πινχζηνο πξνβιεκαηηζκφο σο πξνο ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηα καζήκαηα απηά. Αξραίεο γιψζζεο (αξραία ειιεληθά θαη ιαηηληθά). Σα αξραία ειιεληθά θαηέρνπλ θπξίαξρε ζέζε ζην πξφγξακκα ζπνπδψλ ηεο Β/ζκηαο εθπαίδεπζεο, ε δε ζέζε ηνπο εληζρχζεθε θαηά ηα ηειεπηαία ρξφληα. Σα ιαηηληθά δηδάζθνληαη κφλν ζηηο δχν ηειεπηαίεο ηάμεηο ηνπ Λπθείνπ θαη κφλν ζηε ζεσξεηηθή θαηεχζπλζε, ζπλδένληαη δε απνθιεηζηηθά κε ηηο εηζαγσγηθέο εμεηάζεηο ζηα ΑΔΗ θαη επνκέλσο ηα πεξηζψξηα δεκηνπξγηθήο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ είλαη ζρεδφλ αλχπαξθηα. Αληίζεηα, ηα πεξηζψξηα αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ηνπ καζήκαηνο ησλ αξραίσλ ειιεληθψλ είλαη αξθεηά. Ηζηνξία. Απνηειεί επίζεο κάζεκα κε ζεκαληηθή ζέζε ην ζρνιηθφ πξφγξακκα ζπνπδψλ θαη γηα ην νπνίν ε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ είλαη εχθνια πξαγκαηνπνηήζηκε. πρλή είλαη θαη ε δηδαζθαιία θαη άιισλ καζεκάησλ απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο ΠΔ02, φπσο είλαη ε «Κνηλσληθή θαη πνιηηηθή αγσγή». Καη ζηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε νη δπλαηφηεηεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ είλαη πνιιέο, θπξίσο ζε ζπλδπαζκφ κε άιια δηδαθηηθά αληηθείκελα (π.ρ. γιψζζα ή ηζηνξία). Σέινο, νη θηιφινγνη εκπιέθνληαη ζηηο πεξηζζφηεξεο απφ ηηο άηππεο θαη εκηηππηθέο κνξθέο ζρνιηθψλ πξαθηηθψλ γξακκαηηζκνχ (βι. θεθ ακέζσο κεηά), φπσο ε νξγάλσζε ζρνιηθψλ γηνξηψλ, εθπαηδεπηηθψλ εθδξνκψλ θηι. Σν εξψηεκα πνπ είλαη απαξαίηεην λα απαληεζεί είλαη ζε πνηεο δξαζηεξηφηεηεο θαη ζε πνηα απφ ηα αλσηέξσ καζήκαηα ζα αμηνπνηεζνχλ νη ΣΠΔ ζην ειιεληθφ ζρνιείν θαη επνκέλσο πνχ ζα δνζεί ε δένπζα πξνηεξαηφηεηα. ην εξψηεκα απηφ κπνξνχλ λα δνζνχλ δχν απαληήζεηο: Απάντθςθ πρϊτθ: ςε όλα ι ςτα κυριότερα μακιματα. Πξφθεηηαη γηα νπηηθή πνπ ζεσξείηαη ζρεδφλ απηνλφεηε θαη απαηηεί: έκθαζε ζηε δηδαθηηθή ηνπ θάζε δηδαθηηθνχ αληηθεηκέλνπ, επηινγή ινγηζκηθνχ πνπ πξνζθέξεηαη γηα θάηη ηέηνην θαη αλάπηπμε δηδαθηηθψλ ζελαξίσλ πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε. Γηα παξάδεηγκα, ν εθπαηδεπηηθφο επηιέγεη λα ρξεζηκνπνηήζεη ζην κάζεκα ηεο αξραίαο ειιεληθήο έλα θιεηζηφ ινγηζκηθφ κε αζθήζεηο ζπκπιήξσζεο θελψλ. Σα παηδηά εμαζθνχληαη ζε απηφ ην ινγηζκηθφ κία ψξα ηελ εβδνκάδα, φηαλ είλαη ειεχζεξν ην εξγαζηήξην πιεξνθνξηθήο ή φηαλ ππάξρεη ν δηαδξαζηηθφο πίλαθαο (βι. παξαδείγκαηα ζηελ Δλφηεηα ΗΗΗ θεθ. 5). Καηά ηελ εμάζθεζε, δελ ππάξρεη αλαηξνθνδφηεζε απφ ηνλ εθπαηδεπηηθφ, νη καζεηέο

42 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 42 εξγάδνληαη αηνκηθά θαη ε ρξήζε ηνπ έρεη σο ζθνπφ ηελ εχθνιε αμηνιφγεζε ησλ καζεηψλ απφ ην κεράλεκα. Ζ ιχζε απηή είλαη πξνβιεκαηηθή γηα πνιινχο ιφγνπο αλαθέξνληαη νη θπξηφηεξνη: Σα ζπλήζε ινγηζκηθά πνπ πξνζθέξνληαη γηα κηα ηέηνηνπ είδνπο πξνζέγγηζε είλαη εμαηξεηηθά ζηαηηθά, κε απνηέιεζκα λα εληζρχνπλ κηα παξαδνζηαθνχ ηχπνπ δηδαθηηθή πξαθηηθή, ηελ νπνία ε εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε ππνηίζεηαη φηη ζέιεη λα ππνζθάςεη. Ο ζρνιηθφο ρψξνο θαη ρξφλνο επηηξέπεη ηελ επθαηξηαθή θαη κφλν αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζην πιαίζην ηεο ινγηθήο απηήο. Σα εξσηήκαηα πνπ κπνξνχλ λα ηεζνχλ είλαη απιά αιιά θαίξηα γηα ηελ ηχρε ηεο εηζαγσγήο ησλ ΣΠΔ ζην ζρνιείν, κε βάζε ηε ινγηθή απηή: Πφζεο ψξεο ζα βξεζεί δηαζέζηκν εξγαζηήξην ζηε δηάξθεηα ηεο ρξνληάο γηα ην θάζε κάζεκα; Πφζνο πξαγκαηηθφο ρξφλνο απνκέλεη απφ κηα κεηαθίλεζε ζην εξγαζηήξην ησλ ππνινγηζηψλ; Ζ σο ηψξα εκπεηξία ζηε ρψξα καο δείρλεη φηη ε έιιεηςε δηαζέζηκνπ εξγαζηεξίνπ απνηειεί έλαλ απφ ηνπο ζεκαληηθφηεξνπο παξάγνληεο πνπ ιεηηνπξγεί αλαζηαιηηθά ζηελ επξεία ρξήζε ησλ ΣΠΔ ζηελ ειιεληθή εθπαίδεπζε. Ο ρξφλνο επίζεο ησλ 45 ιεπηψλ ηεο θάζε δηδαθηηθήο ψξαο ζπαηαιάηαη ζηε δηαδηθαζία (άθημε θαη αλαρψξεζε ζην εξγαζηήξην, εθθίλεζε ησλ ππνινγηζηψλ θαη θιείζηκν) θαη απνκέλεη ειάρηζηνο ρξφλνο γηα ηελ νπζία. Αιιά θαη ζηελ πεξίπησζε αθφκε πνπ ππάξρνπλ θνξεηνί ππνινγηζηέο, ε ηερληθή δηαδηθαζία (ηξνθνδνζία, απξφζθνπηε ιεηηνπξγία, θαιή ιεηηνπξγία ηνπ ινγηζκηθνχ θηι.) δεκηνπξγεί ζπρλά ζεκαληηθά πξνβιήκαηα (Κνπηζνγηάλλεο 1998). Ζ νπηηθή απηή δελ πξνζεγγίδεη απφ δεκηνπξγηθή αιιά απφ ζηαηηθή νπηηθή ηε δηδαζθαιία, απφ ηε ζηηγκή πνπ αμηνπνηεί ηηο ΣΠΔ γηα λα απνκνλψζεη πεξαηηέξσ ηα δηδαθηηθά αληηθείκελα. Αληίζεηα, ζήκεξα έρνπκε αλάγθε απφ κηα δεκηνπξγηθή πξνζέγγηζε ηνπ ζρνιηθνχ ρξφλνπ, ρψξνπ θαη ησλ πεξηερνκέλσλ ηεο δηδαζθαιίαο, απφ ηε ζηηγκή πνπ κία απφ ηηο βαζηθέο ζχγρξνλεο επηδηψμεηο είλαη ε θαιιηέξγεηα ηεο πξσηνβνπιίαο ησλ καζεηψλ.

43 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 43 Απάντθςθ δεφτερθ: ςυνολικότερθ προςζγγιςθ των διδακτικϊν πρακτικϊν ςτισ οποίεσ εμπλζκονται οι φιλόλογοι και δθμιουργικι ανάγνωςι τουσ. ηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε επηρεηξείηαη κηα ζπλνιηθή πξνζέγγηζε ησλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ ζηηο νπνίεο παίξλνπλ κέξνο νη δηδάζθνληεο ηα θηινινγηθά καζήκαηα. Κξίλεηαη επνκέλσο απαξαίηεηε κηα ζπλνιηθή αλάγλσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ πξαθηηθψλ ζηηο νπνίεο νη εθπαηδεπηηθνί-θηιφινγνη εκπιέθνληαη θαη ησλ πεξηζσξίσλ πνπ δεκηνπξγνχλ γηα δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Θα επηρεηξήζνπκε θάηη ηέηνην ζηε ζπλέρεηα χολικζσ πρακτικζσ γραμματιςμοφ και αξιοποίθςθ των ΣΠΕ Κξίλνληαο φηη είλαη απαξαίηεηε κηα επξχηεξε αλάγλσζε ηνπ ζρνιηθνχ ρξφλνπ, ρψξνπ, αιιά θαη ησλ πεξηερνκέλσλ ηεο δηδαζθαιίαο πνπ ζα επηηξέςεη ηε δεκηνπξγηθφηεξε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ζεσξνχκε ην ζρνιείν σο έλαλ ρψξν επαλαιακβαλφκελσλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ, ζηηο νπνίεο ζεκαληηθφο είλαη ν ξφινο ηεο γιψζζαο (γξαπηήο, πξνθνξηθήο, πνιπηξνπηθήο). Ζ ζεψξεζε απηή επηηξέπεη ηελ επθνιφηεξε ζχγθξηζε ηνπ παξερφκελνπ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ ηφζν κε ηνλ πξσηνγελή γξακκαηηζκφ ησλ παηδηψλ φζν θαη κε ηνπο απαηηνχκελνπο θνηλσληθνχο πνιπγξακκαηηζκνχο ησλ εκεξψλ καο. Δδψ ζα ζπδεηεζεί ηδηαίηεξα ε δεχηεξε πεξίπησζε θαη ζα ζπλδεζεί κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Ζ νιηζηηθή απηή αληηκεηψπηζε επηηξέπεη, επίζεο, θαη ηελ απνθπζηθνπνίεζε ησλ ηζρπφλησλ, ηελ έμνδν δειαδή απφ ηνλ θαχιν θχθιν ηνπ απηνλφεηνπ θαη ησλ εκβαισκαηηθψλ πξνζεγγίζεσλ πνπ ζπλήζσο επηρεηξνχληαη. Γίλεη ηε δπλαηφηεηα, ηέινο, ν φπνηνο ζρεδηαζκφο λα κελ μεθηλήζεη απφ ηα επηκέξνπο αιιά απφ ην ζρνιείν σο φιν, αλαδεηψληαο ηηο δπλαηφηεηεο πνπ παξέρεη ε ηζρχνπζα θαηάζηαζε θαη πξαθηηθή. Γηα ηελ θαιχηεξε πξνζέγγηζε ηνπ ζέκαηνο, ζα κπνξνχζακε λα εμεηδηθεχζνπκε ηνλ παξερφκελν ζρνιηθφ γξακκαηηζκφ ζε ηξεηο επηκέξνπο θαηεγνξίεο κε κεηαβιεηή ηνλ βαζκφ «ηαμηλφκεζεο» 12 ησλ ζρνιηθψλ πξαθηηθψλ: ηππηθφο, εκηηππηθφο θαη άηππνο ζρνιηθφο γξακκαηηζκφο. 12 Ο φξνο ρξεζηκνπνηείηαη κε ηε ινγηθή πνπ ηνλ ρξεζηκνπνηεί ν Bernstein (1989). H ηαμηλφκεζε «αλαθέξεηαη ζηνλ βαζκφ δηαθχιαμεο ησλ ζπλφξσλ κεηαμχ πεξηερνκέλσλ» (67-68). Έρνπκε «ηζρπξή

44 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ ) Σππηθόο ζρνιηθόο γξακκαηηζκόο ηελ πξψηε θαηεγνξία, ζα ηνλ απνθαιέζνπκε εδψ ηππηθφ ζρνιηθφ γξακκαηηζκφ, αλήθνπλ νη ζρνιηθέο πξαθηηθέο πνπ δηαθξίλνληαη γηα ηελ «ηζρπξή ηνπο ηαμηλφκεζε». ηελ πεξίπησζε απηή ππάξρεη ζπγθεθξηκέλν πξφγξακκα ζπνπδψλ, βηβιία, νδεγίεο, βηβιία χιεο θαη φια φζα ζπλεπάγεηαη ε δηδαζθαιία ελφο καζήκαηνο ζηελ ειιεληθή δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε. ηελ θαηεγνξία απηή αλήθνπλ φια ηα καζήκαηα ηνπ ζρνιηθνχ πξνγξάκκαηνο, επνκέλσο θαη νη θαηεγνξίεο καζεκάησλ πνπ δηδάζθνπλ νη θηιφινγνη θαη αλαθέξζεθαλ παξαπάλσ. Βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηνπ ηππηθνχ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ, ην νπνίν παίδεη ζεκαληηθφ ξφιν ζην πψο ζα αμηνπνηεζνχλ νη ΣΠΔ, είλαη ε βηβιηνθεληξηθή εζηίαζε. ε φια ηα δηδαζθφκελα θηινινγηθά καζήκαηα, αθφκε θαη απηφ ηεο ινγνηερλίαο, ν βαζηθφο άμνλαο ηεο δηδαθηηθήο πξαθηηθήο είλαη ην βηβιίν θαη ε δηδαθηέα χιε. Κάζε απφπεηξα αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ πξνζθξνχεη ζηε ινγηθή απηή. Οη «ιχζεηο» πνπ ζα κπνξνχζαλ λα δνζνχλ, ζηα πιαίζηα ηνπ ηππηθνχ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ, είλαη νη εμήο: πξνζθφιιεζε ζηε δηδαζθαιία ηεο χιεο, εξγαζία ζηελ ηάμε κε βάζε ζηξαηεγηθέο, αμηνπνίεζε φινπ ηνπ εχξνπο ηεο θηινινγηθήο δψλεο. α) Ρροςκόλλθςθ ςτθ διδαςκαλία τθσ φλθσ Ζ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία θάπνηνπ κέξνπο ηεο χιεο, πξνθεηκέλνπ απηή λα γίλεη θαιχηεξα θαηαλνεηή, θαη κε βαζηθφ άμνλα ην δηδαθηηθφ εγρεηξίδην. Πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ ηα ινγηζκηθά πνπ θπθινθνξνχλ ζηε ρψξα καο (π.ρ. Λνγνκάζεηα γηα ηε δηδαζθαιία θάπνηαο ζπγθεθξηκέλεο χιεο ζηε γξακκαηηθή, Ζξφδνηνο γηα ηε δηδαζθαιία ηνπ Ζξνδφηνπ θηι.), ηα πξνγξάκκαηα επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ γηα ηε δηδαζθαιία θαη επεμεξγαζία ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ θηι. Σα πξνβιήκαηα ζηελ πεξίπησζε απηή είλαη πξνθαλή: δχζθνιε ε χπαξμε ινγηζκηθνχ πνπ ζα θαιχπηεη επαθξηβψο ηε δηδαθηέα χιε, ππεξβνιηθή απψιεηα ρξφλνπ ηαμηλφκεζε», φηαλ ηα ζχλνξα κεηαμχ δηαθφξσλ πεξηερνκέλσλ (π.ρ. δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ) δηαγξάθνληαη κε ζαθήλεηα θαη «αζζελή», φηαλ ζπκβαίλεη ην αληίζεην.

45 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 45 ζηε δηαδηθαζία κε ειάρηζην επί ηεο νπζίαο φθεινο, δχζθνινο ν ρξνληζκφο αλάκεζα ζηελ χιε πνπ πξέπεη λα δηδαρζεί, ηελ εχξεζε αληίζηνηρνπ ινγηζκηθνχ θαη ηε δηάζεζε ηνπ εξγαζηεξίνπ ηε ζπγθεθξηκέλε ρξνληθή ζηηγκή. Σν κεγαιχηεξν πξφβιεκα φκσο είλαη φηη δελ επηρεηξείηαη κηα αλαηξνπή ή βειηίσζε ηεο ηζρχνπζαο θαηάζηαζεο, ηε ζηηγκή πνπ νη ΣΠΔ ππνηάζζνληαη απνιχησο ζηε ινγηθή ηνπ βηβιίνπ θαη ν εθπαηδεπηηθφο παξακέλεη απιφο δηεθπεξαησηήο ηεο δηδαθηηθήο πξαθηηθήο. Ζ εκπεηξία θαη ε έξεπλα ζηε ρψξα καο έρεη δείμεη φηη κηα ζηελή πξνζέγγηζε κε βάζε ηα ηζρχνληα είλαη ζλεζηγελήο θαη αλαπνηειεζκαηηθή. β) Εργαςία ςτθν τάξθ με βάςθ ςτρατθγικζσ Έλα κέξνο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ρξφλνπ κπνξεί λα δηαηεζεί φλησο θαη πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο θάιπςεο ηεο δηδαθηέαο χιεο, απηφ φκσο είλαη απαξαίηεην λα γίλεη θαηά ηξφπν δεκηνπξγηθφ θαη φρη γξακκηθφ. ηελ πεξίπησζε απηή ν εθπαηδεπηηθφο θηλείηαη βάζεη ζηξαηεγηθήο θαη ε ηερλνινγία απνηειεί κέξνο ηεο ηαθηηθήο ηνπ γηα ηελ θαιχηεξε επίηεπμε ηεο ζηξαηεγηθήο απηήο: έρνληαο θαηά λνπ ηνπο ζπλνιηθνχο ζηφρνπο, κπνξεί λα θξίλεη πνηα ηερλνινγία ζα αμηνπνηήζεη θαη γηα πνην/πνηνπο ζηφρνπο, λα νξγαλψζεη ηνλ ρξφλν ηνπ θαιχηεξα (π.ρ. ζπλερφκελα δίσξα, πξνθεηκέλνπ λα έρεη ρξνληθή άλεζε ζην εξγαζηήξην), λα εθηηκήζεη γηα πνην κέξνο ησλ ζηφρσλ ηνπ ζα αμηνπνηήζεη ην εξγαζηήξην γηα φιε ηελ ηάμε ή ζα αλαζέζεη θάπνηεο εξγαζίεο ζε νκάδεο ή παηδηά, ηα νπνία ζα αμηνπνηήζνπλ ηηο ζρνιηθέο ππνδνκέο (π.ρ. βηβιηνζήθε, εξγαζηήξην) γηα ηελ νινθιήξσζή ηνπο θηι., λα εθηηκήζεη, επίζεο, ηη είδνπο ινγηζκηθά ή παξαδείγκαηα ζα αμηνπνηήζεη ν ίδηνο γηα ηελ θαιχηεξε δηδαζθαιία ελψπηνλ φιεο ηεο ηάμεο (αμηνπνηψληαο ελδερνκέλσο βηληενπξνηδέθηνξα ή δηαδξαζηηθφ πίλαθα). Σα ηζρχνληα Π.. θαη ζρνιηθά εγρεηξίδηα πξνζθέξνληαη γηα κηα ηέηνηνπ είδνπο πξνζέγγηζε. Αο πάξνπκε γηα παξάδεηγκα ηα βηβιία πνπ αθνξνχλ ηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο ζην Γπκλάζην. Οη δηαζεκαηηθέο εξγαζίεο ζην ηέινο ηνπ θάζε θεθαιαίνπ πξνζθέξνληαη ζαπκάζηα σο αθεηεξία πνπ ζα ελζσκαηψζνπλ φιε ηελ χιε ηνπ θεθαιαίνπ, ελψ επηηξέπνπλ θαη ηελ επξεία ρξήζε ησλ ΣΠΔ. Ζ δηδαζθαιία ησλ δνκψλ ηεο γιψζζαο κπνξεί λα γίλεη επίζεο ζπγθεληξσηηθά κε ηελ αμηνπνίεζε ηεο θαηάιιειεο ηερλνινγίαο. Σν παξαθάησ παξάδεηγκα πξνέξρεηαη απφ ην βηβιίν ηεο Γ Γπκλαζίνπ (2006, ζει. 61):

46 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 46 Εικόνα 2 Έλαο εθπαηδεπηηθφο κπνξεί μεθηλψληαο ην κάζεκά ηνπ κέζα απφ απηή ηε δηαζεκαηηθή εξγαζία λα ελζσκαηψζεη φιε ηελ χιε ηνπ θεθαιαίνπ, πνπ έρεη σο ζπλνιηθφηεξν ζέκα ηηο πξνθαηαιήςεηο θαη ηα ζηεξεφηππα. ηε ζπγθεθξηκέλε εξγαζία, ηδηαίηεξα, ε ελζσκάησζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ είλαη απαξαίηεηε θαη κε ηξφπν πνπ μεθεχγεη απφ ηε ζπλήζε εξγαιεηαθή ινγηθή. Οη καζεηέο ζα πξέπεη λα ρξεζηκνπνηήζνπλ ιεηηνπξγηθά ην δηαδίθηπν γηα ηελ αλεχξεζε πιεξνθνξηψλ αιιά θαη σο ρψξν ηειηθήο δεκνζίεπζεο ησλ ζπκπεξαζκάησλ (ΣΠΔ σο πεξηβάιινλ εξγαζίαο). ηξαηεγηθέο ζαλ απηή δελ είλαη πξνζαλαηνιηζκέλεο κφλν ζηελ αμηνπνίεζε ζπγθεθξηκέλσλ ινγηζκηθψλ ή ηνπ ζρνιηθνχ εξγαζηεξίνπ, αιιά εξγαιείσλ γεληθφηεξεο ρξήζεο, φπσο είλαη ν επεμεξγαζηήο ηνπ θεηκέλνπ θαη ην δηαδίθηπν. Γλσξίδνπκε ήδε απφ έξεπλεο ζηε ρψξα καο (Κνπηζνγηάλλεο ππφ δεκνζίεπζε) φηη φινη νη καζεηέο καο είλαη εμνηθεησκέλνη κε ηε ρξήζε ησλ ΣΠΔ, αλεμάξηεηα απφ ην αλ έρνπλ ή φρη ππνινγηζηή ζην ζπίηη. Θα βνεζνχζε πνιχ, αλ νη θηιφινγνη αμηνπνηνχζαλ απηή ηε γλψζε ησλ καζεηψλ θαη ηελ επέθηεηλαλ πεξαηηέξσ κε ηελ αλάζεζε εξγαζηψλ πνπ ζα εκπιέθνπλ ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε ζα κπνξνχζε λα αμηνπνηεζεί θαη ε ζρνιηθή βηβιηνζήθε κε ηηο ππνδνκέο ηεο, ην ζρνιηθφ εξγαζηήξην πιεξνθνξηθήο κε κηα θαηάιιειε ξχζκηζε, αιιά θαη ην ζπίηη ησλ παηδηψλ, αθνχ φια ζρεδφλ ηα παηδηά δηαζέηνπλ ππνινγηζηή (Κνπηζνγηάλλεο ππφ δεκνζίεπζε).

47 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 47 Αο ππνζέζνπκε φηη ν εθπαηδεπηηθφο δηδάζθεη γιψζζα ζε θάπνηα ηάμε ηνπ Γπκλαζίνπ. Καιχηεξα ζα ήηαλ λα κελ αληηκεησπίδεη ην κάζεκα σο ην άζξνηζκα ησλ θεθαιαίσλ ελφο βηβιίνπ, αιιά λα ζέηεη ζηφρνπο πνπ έρεη λα θαιχςεη ηε ζπγθεθξηκέλε ζρνιηθή ρξνληά. ηελ πεξίπησζε απηή, ν εθπαηδεπηηθφο θηλείηαη βάζεη ζηξαηεγηθήο θαη ε ηερλνινγία απνηειεί κέξνο ηεο ηαθηηθήο ηνπ γηα ηελ θαιχηεξε επίηεπμε ηεο ζηξαηεγηθήο απηήο. Ζ αμηνπνίεζε ηεο ηερλνινγίαο ζε κηα ηέηνηνπ είδνπο νπηηθή κπνξεί λα πάξεη ηηο εμήο κνξθέο: πζηεκαηηθή ρξήζε ΣΠΔ, φρη σο ζπκπιήξσκα ηεο δηδαζθαιίαο αιιά φπνπ απηφ εμππεξεηεί ζπγθεθξηκέλν δηδαθηηθφ ζηφρν, σο κέξνο επξχηεξεο ζηξαηεγηθήο. Π.ρ. ρξήζε ηνπ πξνγξάκκαηνο επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ γηα ηελ επεμεξγαζία θεηκέλνπ καζεηή ή καζεηψλ κε ηε ζπλεξγαζία φιεο ηεο ηάμεο πξνεηνηκαζία ησλ καζεηψλ ηνπ γηα γφληκε αμηνπνίεζε ηνπ δηαδηθηχνπ θαηά ηελ αλαδήηεζε πιεξνθνξηψλ (π.ρ. θξηηήξηα αμηνιφγεζεο ηεο πιεξνθνξίαο), ρξήζε δηαδξαζηηθνχ πίλαθα ζην πιαίζην ζηξαηεγηθήο γηα δηδαζθαιία πνπ απεπζχλεηαη ζε φιε ηελ ηάμε (ελζσκαηψλνληαο δηαθνξεηηθνχο ηχπνπο κάζεζεο, π.ρ. νπηηθφ, αθνπζηηθφ θηι.), αμηνπνίεζε ινγηζκηθνχ γηα ελδπλάκσζε καζεηψλ ζην πιαίζην ζηξαηεγηθά δηαθνξνπνηεκέλεο δηδαζθαιίαο θηι.. Αλάζεζε εξγαζηψλ ζηελ αξρή ηεο ρξνληάο (θπξίσο) ή θαη ελδηακέζσο, νη νπνίεο ζα απαηηνχλ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ γηα ηελ νινθιήξσζή ηνπο. Οη εξγαζίεο απηέο ζα παξνπζηάδνληαη ζηελ ηάμε ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα, αθνχ νινθιεξψλνληαη κε ηε ζηελή θαζνδήγεζε ησλ δηδαζθφλησλ. Οη εξγαζίεο απηέο είλαη πνιχ ζεκαληηθέο, γηαηί εκπιέθνπλ ηα παηδηά ζε ζχγρξνλεο κνξθέο έξεπλαο, ζχλζεζεο θεηκέλσλ θαη παξνπζίαζεο ελψπηνλ αθξναηεξίνπ (ελψπηνλ ηεο ηάμεο), θαιιηεξγψληαο παξάιιεια ηε δεκηνπξγηθφηεηα. γ) Αξιοποίθςθ όλου του εφρουσ τθσ φιλολογικισ ηϊνθσ Ζ εζηίαζε ζηελ χιε θαη ε βηβιηνθεληξηθή νπηηθή, γεληθφηεξα, απνηειεί ζεκαληηθφ κεηνλέθηεκα ηεο ειιεληθήο εθπαίδεπζεο, ην νπνίν κπνξεί ελ κέξεη λα θαιπθζεί ζηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε κε πξνζεγγίζεηο ζαλ θαη απηέο πνπ ζίρηεθαλ ζηελ ακέζσο παξαπάλσ. Ζ ειιεληθή εθπαίδεπζε δηαζέηεη παξάιιεια θαη δχν ζεκαληηθά πιενλεθηήκαηα ζε θάζε βαζκίδα ηεο, πνπ κπνξνχλ λα παίμνπλ πνιχ ζεκαληηθφ ξφιν ζηε δεκηνπξγηθή δηάρπζε ησλ ΣΠΔ ζην ζρνιείν. Θα κπνξνχζακε λα ζεσξήζνπκε ηα πιενλεθηήκαηα απηά σο «ελ δπλάκεη ζεκεία αλνηρηφηεηαο» (Bernstein 1989, 107) ηνπ ειιεληθνχ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο. Χο πξψην πιενλέθηεκα ζεσξνχκε ην γεγνλφο φηη έλαο εθπαηδεπηηθφο (θηιφινγνο ζηε Β/ζκηα) θαη έλαο δάζθαινο ζην δεκνηηθφ δηδάζθνπλ πνιιέο ψξεο ζην ίδην ηκήκα ηε βδνκάδα. Απηφ έρεη αμηνπνηεζεί ζπάληα σο ηψξα. Οη ΣΠΔ απνηεινχλ

48 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 48 ζαπκάζηα επθαηξία, πξνθεηκέλνπ λα γεθπξσζεί ε απφζηαζε κεηαμχ ησλ θηινινγηθψλ (θαη φρη κφλν) δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ θαη λα επηηεπρζνχλ πνιινί απφ ηνπο ζηφρνπο ησλ ηζρπφλησλ Π.. Απηφ κπνξεί λα επηηεπρζεί, αλ ππάξμεη κηα ζπλδπαζηηθή αλάγλσζε, κε επξχηεξν πλεχκα θαη ινγηθή, ησλ δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ πνπ δηδάζθεη ζε θάζε ηάμε ν θηιφινγνο. Γελ είλαη ζπάλην ην θαηλφκελν ν ίδηνο δηδάζθσλ λα δηδάζθεη ζην ίδην ηκήκα αξραία, λέα ειιεληθά θαη ηζηνξία ή ζπλδπαζκφ ησλ δχν απφ απηά. ε απηή ηελ πεξίπησζε δελ είλαη δχζθνιε ε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ γηα ηε ζπλδπαζηηθή θαη απνηειεζκαηηθφηεξε δηδαζθαιία. Παξαθάησ αλαθέξνληαη ελδεηθηηθά κεξηθά παξαδείγκαηα εθαξκνγψλ ζην πιαίζην ηεο αμηνπνίεζεο φινπ ηνπ εχξνπο ηεο θηινινγηθήο δψλεο: Οκεξηθά έπε θαη δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο. Έλαο απφ ηνπο βαζηθνχο ζηφρνπο ηνπ γισζζηθνχ καζήκαηνο ζηελ Α Γπκλαζίνπ είλαη ε δηδαζθαιία ηεο πεξηγξαθήο σο θεηκεληθνχ είδνπο. Ζ αλάζεζε εξγαζηψλ πνπ ζα πεξηγξάθνπλ π.ρ. πξφζσπα ή ζενχο ζηελ Οδχζζεηα (Αζελά, Πελειφπε, Οδπζζέαο, Σειέκαρνο θηι.) κπνξεί λα απνηειέζεη πνιχ θαιή αθνξκή γηα ζπλδπαζηηθή δηδαζθαιία ησλ δχν δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ. Οη εξγαζίεο κπνξνχλ λα έρνπλ απνθιεηζηηθά γισζζηθή κνξθή θαη λα γξάθνληαη ζε πξνγξάκκαηα επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ ή λα έρνπλ πνιπηξνπηθή κνξθή κε ηελ ελζσκάησζε εηθφλσλ απφ πνηθίιεο πεγέο αιιά θαη απφ ην δηαδίθηπν. Κάηη αληίζηνηρν κπνξεί λα γίλεη κε ηνλ ζπλδπαζκφ ηεο Αξραίαο Ηζηνξίαο θαη ηεο Γιψζζαο ζηε δηδαζθαιία θαη πάιη ηεο πεξηγξαθήο. ηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε κπνξεί λα αμηνπνηεζεί ε πεξηγξαθή ησλ αξραίσλ λαψλ θηι. Γίλεηαη π.ρ. ε δπλαηφηεηα ζηνλ εθπαηδεπηηθφ λα εζηηάζεη παξάιιεια ζηελ θαηάθηεζε ηεο γιψζζαο ηεο ηζηνξίαο θαη ζηελ θαιιηέξγεηα ηνπ θεηκεληθνχ είδνπο ηεο πεξηγξαθήο. Δίλαη γλσζηφ φηη γηα ηζηνξηθνχο ιφγνπο (ρξήζεο ηεο θαζαξεχνπζαο) έρνπλ επηθξαηήζεη ιφγηνη ηχπνη ζηε γιψζζα καο (ηδηαίηεξα ζηελ θιηηηθή κνξθνινγία), νη νπνίνη δπζθνιεχνπλ ηδηαίηεξα ηνπο καζεηέο. Ζ αμηνπνίεζε ησλ ζσκάησλ θεηκέλσλ γηα ηελ αλαδήηεζε ηεο ζπκπεξηθνξάο ησλ ηχπσλ απηψλ ζηνλ λενειιεληθφ ιφγν κπνξεί λα απνηειέζεη ζεκαληηθή αθεηεξία γφληκνπ ζπλδπαζκνχ ησλ δχν δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ ηεο αξραίαο θαη ηεο λέαο ειιεληθήο (βι. ζρεηηθφ παξάδεηγκα ζην θεθ. 2.4 "Ζ δηδαζθαιία σο δηαδηθαζία δηακφξθσζεο εγγξάκκαησλ ηαπηνηήησλ" ηεο παξνχζαο ελφηεηαο). Έλαο εθπαηδεπηηθφο ΠΔ02, πνπ δηδάζθεη ζηε Β Λπθείνπ Κείκελα Νενειιεληθήο Λνγνηερλίαο θαη Νενειιεληθή Γιψζζα, απνθαζίδεη λα εθκεηαιιεπηεί απηά ηα δχν καζήκαηα πξνο κηα θνηλή θαηεχζπλζε. Γλσξίδεη πσο ζηε δηδαθηέα χιε ηνπ γισζζηθνχ καζήκαηνο εληάζζεηαη ε παξνπζίαζε θαη ε θξηηηθή ελφο βηβιίνπ. Αλαζέηεη ζηνπο καζεηέο, θαηά ηε δηάξθεηα φιεο ηεο ζρνιηθήο ρξνληάο, λα παξνπζηάδνπλ ηα θείκελα πνπ κειεηψληαη ζην κάζεκα ηεο

49 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 49 ινγνηερλίαο θαζψο θαη έλα βηβιίν ηεο επηινγήο ηνπο ζε έλα ηζηνιφγην (blog) πνπ ζα έρνπλ δεκηνπξγήζεη γηα απηφλ ηνλ ζθνπφ. Πέξα απφ ρψξνο δεκνζίεπζεο, απηφο ν ηζηνρψξνο ζα ιεηηνπξγεί θαη σο ρψξνο ζρνιηαζκνχ ησλ ίδησλ ησλ παξνπζηάζεσλ κέζα απφ ηα ζρφιηα πνπ ζα παξαζέηνπλ νη καζεηέο θαη ν εθπαηδεπηηθφο ζε θάζε δεκνζίεπζε. Έηζη ηειηθά, νη καζεηέο ζα ρξεζηκνπνηήζνπλ ηηο γλψζεηο πνπ απνθηνχλ ζην κάζεκα ηεο γιψζζαο ζπλδπαζηηθά κε ηηο γλψζεηο πνπ απνθηνχλ ζην κάζεκα ηεο ινγνηερλίαο δεκνζηεχνληαο ηελ άπνςή ηνπο θαη, ηειηθά, απνθηψληαο δεμηφηεηεο πνπ αθνξνχλ ηηο ΣΠΔ θαη ηνλ λέν γξακκαηηζκφ. Πέξα απφ ην πιενλέθηεκα ησλ πνιιψλ δηδαθηηθψλ σξψλ ζε κηα ηάμε, έλα δεχηεξν πιενλέθηεκα κπνξεί λα ζεσξεζεί ην γεγνλφο φηη ην ειιεληθφ ζρνιείν αλαπηχζζεη πνιιέο πξσηνβνπιίεο ζε δξαζηεξηφηεηεο εθηφο ηεο ζρνιηθήο ηάμεο (π.ρ. γηνξηέο, εθπαηδεπηηθέο εθδξνκέο θηι.). Απηέο νη δξαζηεξηφηεηεο ζρεηίδνληαη ζε ζεκαληηθφ βαζκφ κε πεξηερφκελα πνπ εμεηάδνληαη ζηε θηινινγηθή δψλε καζεκάησλ θαη κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ ζαπκάζηα, πξνθεηκέλνπ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ θαηά ηξφπν ιεηηνπξγηθφ θαη δεκηνπξγηθφ νη ΣΠΔ. Απηή ε δπλαηφηεηα ζα αλαπηπρζεί ζηηο ππνελφηεηεο πνπ αθνξνχλ ηνλ εκηηππηθφ θαη άηππν ζρνιηθφ γξακκαηηζκφ. 2) Ηκηηππηθέο κνξθέο ζρνιηθνύ γξακκαηηζκνύ θαη ΣΠΔ Ο δεχηεξνο ηχπνο ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ είλαη ν εκηηππηθφο. Πξφθεηηαη γηα πξφζθαην κάιινλ θαηλφκελν θαη απνηειεί αληαλάθιαζε ησλ επξχηεξσλ αιιαγψλ πνπ ζπκβαίλνπλ ζηελ θνηλσλία καο. Θα κπνξνχζαλ λα ζεσξεζνχλ κηθξέο ξσγκέο πνπ αξρίδνπλ λα παξαηεξνχληαη ζηνλ παξερφκελν ηππηθφ γξακκαηηζκφ πξνο ηε θαηεχζπλζε ηεο ραιαξφηεξεο ηαμηλφκεζεο. Δλδεηθηηθέο ηέηνηεο πεξηπηψζεηο είλαη ε «επέιηθηε δψλε», ε δηαζεκαηηθφηεηα, ην 25% ηνπ ρξφλνπ πνπ παξέρεηαη ζην δεκνηηθφ ζρνιείν ζηνπο δαζθάινπο γηα θαηά βνχιεζε αμηνπνίεζε ηνπ ρξφλνπ πνπ δηαηίζεηαη γηα ηε δηδαζθαιία ηεο ειιεληθήο γιψζζαο, ε πεξηβαιινληηθή εθπαίδεπζε, ε αγσγή πγείαο θηι. Οη κνξθέο απηέο ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ πξνζθέξνληαη ζαπκάζηα γηα γφληκε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ, επεηδή παξνπζηάδνπλ κεγαιχηεξν βαζκφ επειημίαο ζε ζρέζε κε ηνλ πξνεγνχκελν ηχπν. ηηο κνξθέο απηέο δελ ππάξρεη ν πεξηνξηζκφο ηεο χιεο, δελ ππάξρεη απζηεξφο ρξνληθφο θαη ρσξηθφο πεξηνξηζκφο θαη γηα φινπο απηνχο ηνπο ιφγνπο είλαη δπλαηέο νη δηδαθηηθέο πξνζεγγίζεηο ηχπνπ κηθξψλ εξγαζηψλ (πξφηδεθη),

50 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 50 φπνπ ν ξφινο ησλ καζεηψλ είλαη πην ελεξγφο θαη πην εχθνιε ε θαηάθηεζε κνξθψλ ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ. Σα παξαδείγκαηα κπνξεί λα είλαη πάξα πνιιά. Δλδεηθηηθά αλαθέξεηαη ην παξαθάησ: ε έλα πξφγξακκα πεξηβαιινληηθήο αγσγήο νη καζεηέο πνιιέο θνξέο θαινχληαη λα δεκηνπξγήζνπλ θάπνην πιηθφ ζην ηέινο ηνπ πξνγξάκκαηνο. Σν πιηθφ απηφ πξνέξρεηαη απφ ηελ έξεπλα πνπ έρνπλ εθπνλήζεη πάλσ ζε έλα πεξηβαιινληηθφ ζέκα, έξεπλα πνπ γίλεηαη είηε ζε πεγέο ζην δηαδίθηπν θαη αιινχ, είηε απφ ζπλεληεχμεηο, είηε απφ ηηο επηζθέςεηο ηνπο. Ζ γισζζηθή δηδαζθαιία κπνξεί λα ελζσκαησζεί κε κεγάιε επθνιία ζηε δηαδηθαζία δεκηνπξγίαο απηνχ ηνπ πιηθνχ (π.ρ. CD-ROM, παξνπζίαζε θσηνγξαθηψλ, θείκελν πξνο εθηχπσζε), ζε ζπλδπαζκφ πάληα κε ηε ιεηηνπξγηθή ελζσκάησζε ησλ ΣΠΔ (βι. Κνπηζνγηάλλεο 2006 θαη αληίζηνηρε δξαζηεξηφηεηα ζηελ Δλφηεηα ΗΗΗ, θεθ.5.3. Δθδνρέο δηδαθηηθήο αμηνπνίεζεο ηνπ δηαδξαζηηθνχ πίλαθα). 3) Άηππεο κνξθέο ζρνιηθνύ γξακκαηηζκνύ Ο άηππνο ζρνιηθφο γξακκαηηζκφο έρεη ζρέζε κε ηελ επξχηεξε ζρνιηθή, θπξίσο εμσδηδαθηηθή, δσή. Γελ είλαη απζηεξά ζεζκνζεηεκέλνο σο πξνο ην πεξηερφκελφ ηνπ θαη είλαη δπλαηφ λα πνηθίιιεη απφ ζρνιείν ζε ζρνιείν ζεακαηηθά. Απφ έξεπλεο πνπ έρνπλ γίλεη γλσξίδνπκε φηη ζηα πεξηζζφηεξα δεκφζηα ζρνιεία νη επθαηξίεο πνπ έρνπλ νη καζεηέο γηα ζπκκεηνρή ζε πξαθηηθέο άηππνπ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ είλαη πνιχ ιίγεο θαη ζρεηίδνληαη ζπλήζσο κε ηειεηνπξγηθνχ ραξαθηήξα εθδειψζεηο (π.ρ. ζρνιηθέο γηνξηέο, καζεηηθέο θνηλφηεηεο θηι.) (Ξσρέιιεο & Hopf 2003). Ζ θαηεγνξία απηή ζρνιηθψλ πξαθηηθψλ έρεη αλαδσνγνλεζεί θαηά ηελ ηειεπηαία πεληαεηία, ιφγσ ηεο ελίζρπζεο πνπ παξέρεηαη απφ ηα δηάθνξα επξσπατθά πξνγξάκκαηα ζηα νπνία ζπκκεηέρνπλ πνιιά ειιεληθά ζρνιεία (π.ρ. ην πξφγξακκα etwinning). Γε γλσξίδνπκε φκσο κε βεβαηφηεηα ην είδνο ησλ πξαθηηθψλ ζηηο νπνίεο θαινχληαη ηα παηδηά λα ζπκκεηέρνπλ, ηνλ αξηζκφ ησλ καζεηψλ πνπ ιακβάλεη κέξνο θαη, θπξίσο, αλ θαη πνηνπο γξακκαηηζκνχο ηα παηδηά θαηαθηνχλ ζπκκεηέρνληαο ζηα πξνγξάκκαηα απηά. Απηφ πνπ είλαη γλσζηφ είλαη φηη πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο δηεχξπλζεο ησλ άηππσλ κνξθψλ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ θηλνχληαη ήδε πνιιά (ηδησηηθά θπξίσο) ζρνιεία κε ηηο επηπιένλ δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζεζκνζεηνχλ θαη πξνζθέξνπλ σο επηινγέο ζηα παηδηά (π.ρ. νκάδεο έθδνζεο εθεκεξίδαο, νκάδεο ζεάηξνπ θηι.). ε θάζε πεξίπησζε φκσο ν ηχπνο

51 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 51 απηφο ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ πξνζθέξεηαη πάξα πνιχ γηα ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ γηα ιφγνπο επλφεηνπο. Αξρίδεη λα δηαθαίλεηαη ήδε φηη νη δηαθνξέο κεηαμχ ησλ ζρνιείσλ αιιά θαη ε πξνζαξκνγή ησλ ζρνιείσλ ζηα λέα δεδνκέλα ζα πξνζδηνξίδεηαη απφ εδψ θαη χζηεξα ζηε ρψξα καο, κε δεδνκέλν ηνλ απζηεξά ζπγθεληξσηηθφ ξφιν ηνπ εθπαηδεπηηθνχ καο ζπζηήκαηνο, φρη ηφζν ζην επίπεδν ηνπ ηππηθνχ αιιά ηνπ εκηηππηθνχ θαη άηππνπ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ. Δίλαη ηα κφλα πεδία, φπνπ ην ραιαξφ ζεζκηθφ πιαίζην επηηξέπεη νπζηψδεηο παξεκβάζεηο εθ κέξνπο ηεο δηεχζπλζεο ησλ ζρνιείσλ θαη ησλ εθπαηδεπηηθψλ. Πξφθεηηαη, επίζεο, γηα πεδία ζηα νπνία κπνξεί λα ελζσκαησζεί ε θαιιηέξγεηα πνιιψλ απφ ηνπο γξακκαηηζκνχο πνπ απαηηεί ε επνρή καο θαη φπνπ νη ΣΠΔ κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ γφληκα θαη δεκηνπξγηθά. Δλδεηθηηθά αλαθέξνληαη εδψ θάπνηα παξαδείγκαηα: ρνιηθέο γηνξηέο θαη ΣΠΔ. Οη θαζηεξσκέλεο ζρνιηθέο γηνξηέο (28ε Οθησβξίνπ, 17ε Ννεκβξίνπ, 25ε Μαξηίνπ) ζεσξνχληαη γηνξηέο πνπ «αλήθνπλ», ζπλήζσο, ζηνπο θηινιφγνπο. ε πνιιά ζρνιεία έρνπλ ράζεη πξν πνιινχ ηε δπλακηθή ηνπο θαη έρνπλ κεηαηξαπεί ζε επαλαιακβαλφκελεο αλνχζηεο ηειεηνπξγηθνχ ραξαθηήξα δηαδηθαζίεο. Οη γηνξηέο απηέο κπνξνχλ λα απνηειέζνπλ ην πιαίζην φπνπ νκάδεο παηδηψλ ζα αλαιακβάλνπλ λα δηεξεπλήζνπλ θαη λα παξνπζηάζνπλ πηπρέο ηνπ γεγνλφηνο πνπ ενξηάδεηαη. Μπνξεί, γηα παξάδεηγκα, λα αλαηεζεί ζε κηα νκάδα καζεηψλ λα δεκηνπξγήζεη κηα παξνπζίαζε κέζσ ηνπ ινγηζκηθνχ παξνπζηάζεσλ (PowerPoint) πνπ ζα αθνξά ζεκαληηθά πξφζσπα θαη γεγνλφηα πνπ αθνξνχλ ηελ επέηεην ηνπ «ρη». Σν κάζεκα ηεο Ηζηνξίαο θαζψο θαη ην ίδην ην γισζζηθφ κάζεκα έρνπλ άκεζε ζρέζε κε ηέηνηνπ είδνπο εξγαζίεο. Αθφκα, κπνξεί λα αλαηεζεί ζε κηα νκάδα λα δεκηνπξγήζεη κηα ρξνλνγξακκή γεγνλφησλ ηεο επαλάζηαζεο ηνπ 1821, ηελ νπνία ζα παξνπζηάζνπλ ζηε γηνξηή. Απηή ε ρξνλνγξακκή κπνξεί λα είλαη εκπινπηηζκέλε κε βίληεν, ήρν θαη θείκελν. Οη ΣΠΔ κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ κε γφληκν ηξφπν ζηε ζπγγξαθή θαη παξνπζίαζε πνιπηξνπηθψλ θαη πνιπκεζηθψλ θεηκέλσλ απφ ηα παηδηά, ηε δηεμαγσγή έξεπλαο, ηελ εκβάζπλζε ζε ηζηνξηθά γεγνλφηα θηι. Θα δψζεη, επίζεο, ηε δπλαηφηεηα ζπλεξγαζίαο αλάκεζα ζε θηινιφγνπο θαη θαζεγεηέο άιισλ εηδηθνηήησλ, φπσο ηεο πιεξνθνξηθήο. Οξγάλσζε εθδξνκψλ. Μεγάιν κέξνο ησλ ζρνιηθψλ εθδξνκψλ έρεη ράζεη, επίζεο, ζε πνιιά ζρνιεία ηνλ εθπαηδεπηηθφ ηνπο ραξαθηήξα. Οη εθδξνκέο κπνξνχλ λα νξγαλσζνχλ θαη λα πξνεηνηκαζηνχλ πνιχ θαιχηεξα κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ: λα κειεηεζνχλ νη ηφπνη πνπ ζα επηζθεθηνχλ, λα ζπδεηεζνχλ νη δηαδξνκέο πνπ ζα επηιέμνπλ, λα πξαγκαηνπνηεζεί ιεπηνκεξήο πξνεηνηκαζία ησλ επηζθέςεσλ θηι. Οη ΣΠΔ κπνξνχλ λα παίμνπλ θαηαιπηηθφ ξφιν

52 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 52 ζε φια απηά, αλ αμηνπνηεζνχλ θαηά ηέηνην ηξφπν, ψζηε λα δίλεηαη πξσηνβνπιία ζηα παηδηά θαη λα ππνζηεξίδεηαη ε φιε εξγαζία ηνπο. (γηα έλα ζρεηηθφ δηδαθηηθφ ζελάξην βι. Δλφηεηα V, θεθ. 3.7.) Οη ηνκείο πνπ ζίρηεθαλ παξαπάλσ κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ απνηειεζκαηηθά θαη δεκηνπξγηθά γηα ηελ θαιχηεξε αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηα θηινινγηθά καζήκαηα κε κηα επξχηεξε ινγηθή. Μηα ζπλεηδεηή θαη θαιά ζρεδηαζκέλε αμηνπνίεζε ηεο θηινινγηθήο δψλεο, ηνπ εκηηππηθνχ θαη ηνπ άηππνπ ζρνιηθνχ γξακκαηηζκνχ κπνξεί λα απνηειέζεη αθελφο ηνλ άμνλα γφληκεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ, αθεηέξνπ ηελ αθεηεξία γηα απνηειεζκαηηθή αλαβάζκηζε ηεο παξερφκελεο εθπαίδεπζεο ζην ζρνιείν. ζνη εθπαηδεπηηθνί, ινηπφλ, ζεσξνχλ πσο δελ κπνξνχλ αθφκα λα μεθχγνπλ απφ ηελ πξνζθφιιεζε ζηελ χιε, ψζηε λα ελζσκαηψζνπλ ιεηηνπξγηθά ηηο ΣΠΔ ζηελ θαζεκεξηλή δηδαθηηθή πξαθηηθή, κπνξνχλ πην εχθνια λα θαηαθχγνπλ ζε άηππεο πξαθηηθέο γξακκαηηζκνχ. Απηφ πνπ ρξεηάδεηαη είλαη ε αλαδσνγφλεζε ησλ ζεζκψλ πνπ ππάξρνπλ αιιά ππνιεηηνπξγνχλ θαη ε δεκηνπξγία λέσλ. Κπξίσο φκσο ρξεηάδεηαη ε νξγάλσζε ησλ ζρνιηθψλ απηψλ δξαζηεξηνηήησλ πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζην πιαίζην ησλ λέσλ γξακκαηηζκψλ ή πνιπγξακκαηηζκψλ, ηε δεκηνπξγηθή εκπινθή ησλ καζεηψλ ζην πιαίζην ηεο επνηθνδνκεηηθήο (θνλζηξνπθηηβηζκφο) ινγηθήο ζηε κάζεζε θαη ηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ-αλζξσπηζηηθψλ καζεκάησλ κε κία επξχηεξε ινγηθή. ην πιαίζην απηφ είλαη απαξαίηεην λα ζρεδηάδνληαη ιεπηνκεξψο νη ζηφρνη ησλ εθάζηνηε δξαζηεξηνηήησλ, ε νξγάλσζε θαη ε πνξεία πινπνίεζήο ηνπο, ην είδνο ηεο ηερλνινγίαο πνπ ζα αμηνπνηείηαη θηι. Απψηεξνο ζηφρνο ζα είλαη ε ζπλεηζθνξά πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο δεκηνπξγίαο λένπ ηχπνπ καζεηψλ, πνπ ζα είλαη πην θνληά ζηε λέα εμσζρνιηθή πξαγκαηηθφηεηα θαη ζηηο λέεο απαηηήζεηο ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο θαη ηεο πιεξνθνξίαο. ε θάζε πεξίπησζε απηφ πνπ πξνηείλεηαη είλαη κηα ζπλνιηθφηεξε πξνζέγγηζε ησλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ ζηηο νπνίεο εκπιέθνληαη νη θηιφινγνη θαη κηα δεκηνπξγηθή αλάγλσζή ηνπο, ζην πιαίζην ησλ ζεσξεηηθψλ παξακέηξσλ ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ.

53 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 53 ηελ Δλφηεηα V παξαηίζεληαη ελδεηθηηθά δηδαθηηθέο πξνηάζεηο θαη παξαδείγκαηα εθπαηδεπηηθψλ ζελαξίσλ γηα αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηα θηινινγηθά καζήκαηα θαη ζηηο άηππεο ζρνιηθέο πξαθηηθέο Θ διδαςκαλία ωσ διαδικαςία διαμόρφωςθσ εγγράμματων ταυτοτιτων Μέρξηο εδψ δφζεθε βαξχηεηα ζε κηα, ζα κπνξνχζακε λα πνχκε, νξηδφληηα αλάγλσζε ησλ ζρνιηθψλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ θαη ζην πψο ζα κπνξνχζαλ λα αμηνπνηεζνχλ γφληκα νη ΣΠΔ ζην πιαίζην απηφ. Δίλαη φκσο απαξαίηεηε θαη κηα πξνζπάζεηα γηα θάζεηε αλάγλσζε ηεο δηδαζθαιίαο. Αλ κέρξηο εδψ απαληνχζακε ζην εξψηεκα «πψο κπνξνχκε λα δηαβάζνπκε θξηηηθά ην ζχλνιν ησλ ζρνιηθψλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ ζηηο νπνίεο εκπιέθνληαη νη θηιφινγνη, έηζη ψζηε λα ελζσκαηψζνπκε δεκηνπξγηθά ηηο ΣΠΔ;», ηψξα ζα επηρεηξήζνπκε λα δείμνπκε φηη ν ηξφπνο πνπ απηφ ζα γίλεη έρεη ζεκαληηθέο επηπηψζεηο ζηε ζπγθξφηεζε ηεο εγγξάκκαηεο ηαπηφηεηαο ησλ καζεηψλ καο. πσο έρεη ήδε γίλεη θαλεξφ, κεγάιν κέξνο ηνπ πξνβιεκαηηζκνχ ζηελ παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ δίλεη έκθαζε ζε εμαηξεηηθά επηθαλεηαθά ζηνηρεία, φπσο είλαη ε δεκηνπξγία ππνδνκψλ, ε αλάπηπμε ινγηζκηθνχ θαη ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηε δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ηνπ ινγηζκηθνχ. Πξφθεηηαη γηα κηα πξνζέγγηζε εμαηξεηηθά ξερή θαη θάζε άιιν παξά νπδέηεξε απφ κηα βαζχηεξε πνιηηηθή νπηηθή, ηελ νπνία έρνπκε απνθαιέζεη ζε πξνεγνχκελεο ελφηεηεο «εξγαιεηαθή ινγηθή» (βι. Δηζαγσγή θαη Δλφηεηα Η, θεθ. 1.4). Οη ζπλέπεηεο ηεο πξνζέγγηζεο απηήο είλαη ήδε νξαηέο: παξά ηνπο πφξνπο πνπ έρνπλ επελδπζεί (ή θαιχηεξα ζπαηαιεζεί) δηεζλψο πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε, ηα απνηειέζκαηα είλαη πνιχ θησρά. Αλαθέξακε ελδεηθηηθά ζην θεθ ηεο ελφηεηαο Η ηνλ ηίηιν ηνπ βηβιίνπ ηνπ Larry Cuban Oversold and Underused, ην νπνίν αλαθέξεηαη ζηελ εηθνζαεηή εκπεηξία ησλ ΖΠΑ, φπνπ νη ππνινγηζηέο πνπιήζεθαλ θαηά εθαηνληάδεο ρηιηάδεο ζηα ζρνιεία, αιιά έκεηλαλ ζρεδφλ αρξεζηκνπνίεηνη. Ζ ζπγθεθξηκέλε, βέβαηα, θξηηηθή εζηηάδεη ζηηο ηερληθέο θαη άιιεο δπζθνιίεο ηνπ πξάγκαηνο, ζπλερίδνληαο κηα ζεκαληηθή επηζηεκνληθή παξάδνζε σο πξνο ηε γεληθφηεξε δπζθνιία εηζαγσγήο θαηλνηνκηψλ ζηελ εθπαίδεπζε 13 θαη ππνβαζκίδεη άιιεο πνιχ ζεκαληηθέο παξακέηξνπο, φπσο ην είδνο ησλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ ζην πιαίζην 13 Βι. π.ρ. Fullan 1993.

54 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 54 ησλ νπνίσλ ζα αμηνπνηεζνχλ νη ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία. Αγλνείηαη, δειαδή, ην γεγνλφο φηη ε δηδαθηηθή δηαδηθαζία θηλείηαη ζπλεηδεηά ή αζχλεηδα ζην πιαίζην θάπνηαο ή θάπνησλ δηδαθηηθψλ παξαδφζεσλ κε ζπγθεθξηκέλεο ζπλέπεηεο σο πξνο ην «ηη», «πψο» θαη «πφηε» ηεο δηδαζθαιίαο. Πξφθεηηαη γηα δηδαθηηθέο παξαδφζεηο θαη εθδνρέο πνπ κπνξεί λα δηαθέξνπλ ζεκαληηθά κεηαμχ ηνπο θαη πνπ ε πηνζέηεζή ηνπο νδεγεί ζηε ζπγθξφηεζε δηαθνξεηηθνχ ηχπνπ εγγξάκκαησλ ππνθεηκέλσλ κε απηή ηελ έλλνηα ε δηδαζθαιία απνηειεί κηα βαζηά πνιηηηθή επηινγή, κε ην πεξηερφκελν πνπ δίλεη ν Αξηζηνηέιεο ζηνλ φξν «πνιηηηθφο» (Gee 1996). Πξνθεηκέλνπ λα γίλεη απηφ θαηαλνεηφ κπνξνχκε λα δηαθξίλνπκε ηξεηο δηαθνξεηηθέο εθδνρέο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία, κε βάζε ηνλ βαζκφ ηεο θαηλνηνκίαο ηνπο: Αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζε πην παξαδνζηαθέο κνξθέο δηδαζθαιίαο ην πιαίζην κηαο πεξηζζφηεξν παξαδνζηαθήο θαη δαζθαινθεληξηθήο δηδαζθαιίαο, ν εθπαηδεπηηθφο κπνξεί λα ρξεζηκνπνηήζεη ηηο ΣΠΔ απιά σο έλα επνπηηθφ κέζν, γηα λα πξνζειθχζεη ην ελδηαθέξνλ ησλ καζεηψλ θαη λα δηαθσηίζεη νξηζκέλα ζεκεία ηεο χιεο. ηελ ίδηα θαηεχζπλζε θηλνχληαη θαη ηα ινγηζκηθά πνπ εζηηάδνπλ ζηελ εθκάζεζε ησλ γισζζηθψλ δνκψλ κε ζηαηηθφ θαη κεραληζηηθφ ηξφπν. Ζ πξνζέγγηζε απηή απνδίδεη ζηα παηδηά έλαλ ηδηαίηεξα παζεηηθφ ξφιν. Αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζε πην θαηλνηόκεο θαηεπζύλζεηο Οη ΣΠΔ δίλνπλ επθαηξίεο ζε εθπαηδεπηηθνχο λα θηλεζνχλ θαη ζε πην ζχγρξνλεο δηδαθηηθέο πξνζεγγίζεηο, 14 θπξίσο πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηνπ δεκηνπξγηθνχ ξφινπ ησλ καζεηψλ, νη νπνίνη δελ παξαθνινπζνχλ απιψο ηνλ δάζθαιν, αιιά εκπιέθνληαη δεκηνπξγηθά ζηελ παξαγσγή ηεο ζρνιηθήο γλψζεο, αλαπηχζζνπλ γλσζηηθέο θαη θνηλσληθέο δεμηφηεηεο πςειφηεξνπ επηπέδνπ, ελψ εμνηθεηψλνληαη ηαπηφρξνλα κε πξαθηηθέο ηνπ ςεθηαθνχ γξακκαηηζκνχ αμηνπνηψληαο ιεηηνπξγηθά ηα λέα κέζα (ιεηηνπξγηθφο ςεθηαθφο γξακκαηηζκφο / ιεηηνπξγηθφο λένο γξακκαηηζκφο). ην πιαίζην απηφ ε ηάμε κεηαηξέπεηαη ζηαδηαθά ζε θνηλφηεηα δεκηνπξγηθήο κάζεζεο. Μηα ηέηνηνπ είδνπο δηδαθηηθή ινγηθή απαηηεί απφ ηνλ δάζθαιν λα δηαβάζεη «ηελ χιε» πνπ έρεη λα δηδάμεη πεξηζζφηεξν δεκηνπξγηθά θαη θάζεηα θαη ιηγφηεξν δηεθπεξαησηηθά γξακκηθά. 14 Με ηνλ φξν «ζχγρξνλεο πξνζεγγίζεηο» λννχληαη νη ζχγρξνλεο δηδαθηηθέο ζεσξήζεηο ησλ γισζζηθψλ - θηινινγηθψλ καζεκάησλ αιιά θαη νη ζχγρξνλεο ζεσξίεο κάζεζεο, φπσο ε πξνζέγγηζε ηνπ επνηθνδνκηζκνχ (ε κάζεζε σο δηαδηθαζία δεκηνπξγίαο ηεο γλψζεο απφ ηνπο ίδηνπο ηνπο καζεηέο) θαη νη θνηλσληθνπνιηηηζκηθέο πξνζεγγίζεηο (ε κάζεζε σο απνηέιεζκα αιιειεπίδξαζεο θαη ζπκκεηνρήο ζε θνηλσληθέο νκάδεο). Βι. Γεληθφ Μέξνο, Δλφηεηα 2.1.

55 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 55 Αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ πξνο ηελ θαηεύζπλζε ηνπ θξηηηθνύ θαη λένπ γξακκαηη- Ζ εθπαηδεπηηθή πξφηαζε ηνπ θξηηηθνχ λένπ γξακκαηηζκνχ δελ αξθείηαη ζηελ αμίσζε γηα απιή θαιιηέξγεηα ηνπ ιεηηνπξγηθνχ ςεθηαθνχ γξακκαηηζκνχ, αιιά επηρεηξεί λα πξνζζέζεη ηελ θξηηηθή δηάζηαζε ζηελ πξνζέγγηζε ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ. ηνλ ππξήλα ησλ ζθέςεσλ απηψλ ππάξρεη ε ινγηθή ηεο ακθηζβήηεζεο θαη απνκπζνπνίεζεο ησλ ππνινγηζηψλ σο νπδέηεξσλ ηερλνινγηθψλ κέζσλ πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ θαη ε πξνζπάζεηα ζπλεηδεηήο ζχλδεζήο ηνπο κε ηε ζπγθεθξηκέλε νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή πξαγκαηηθφηεηα πνπ ηνπο δεκηνπξγεί (Koutsogiannis 2004). ζκνύ. Οη παξαπάλσ εθδνρέο κπνξνχλ λα πάξνπλ θάπσο δηαθνξεηηθφ πεξηερφκελν αλάινγα κε ην εθάζηνηε δηδαθηηθφ αληηθείκελν, ρσξίο απηφ λα αιιάδεη ηηο δηδαθηηθέο θαη παηδαγσγηθέο αξρέο πνπ πξνυπνζέηνπλ. Γηα λα γίλεη απηφ ζαθέζηεξν, ζα δψζνπκε κηα ελδεηθηηθή δηδαθηηθή πξφηαζε ζην αληηθείκελν ηεο γισζζηθήο δηδαζθαιίαο, ε νπνία ζα παξνπζηαζηεί ζε ηξεηο δηαθνξεηηθέο δηδαθηηθέο εθδνρέο. Μέζσ ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ παξαδείγκαηνο επηρεηξείηαη: λα αλαδεηρζεί ε νξγαληθή ζρέζε ησλ ΣΠΔ κε ηε γισζζηθή εθπαίδεπζε, λα ηνληζηεί ν ζεκαληηθφο ξφινο πνπ έρεη ε ηερλνινγία ηεο δηδαζθαιίαο (= ν ίδηνο ν ηξφπνο δηδαζθαιίαο) ζηελ ππνδνρή θαη παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ θαη, ηέινο, λα δείμεη φηη θάζε δηδαζθαιία ζηεξίδεηαη πάληα ζε ζπγθεθξηκέλν ζεσξεηηθφ ππφβαζξν. Σν ζπγθεθξηκέλν παξάδεηγκα παίδεη θαη έλαλ άιιν ζπκπιεξσκαηηθφ ξφιν: απνηειεί ην πιαίζην γχξσ απφ ην νπνίν είλαη δνκεκέλν κεγάιν κέξνο θαη ηνπ ππφινηπνπ πιηθνχ, γηα απηφ είλαη θαιχηεξα λα δηαβαζηεί ζπκπιεξσκαηηθά κε ηηο ελφηεηεο πνπ ζα αθνινπζήζνπλ (ηδηαίηεξα κε ηα θεθάιαηα 5.3 "Δθδνρέο δηδαθηηθήο αμηνπνίεζεο ηνπ δηαδξαζηηθνχ πίλαθα" (Δλφηεηα ΗΗΗ) θαη 2.3. "Ζ δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ησλ ζσκάησλ θεηκέλσλ σο δηαδηθαζία δηακφξθσζεο εγγξάκκαησλ ππνθεηκέλσλ ή ε ηδενινγηθή δηάζηαζε ησλ ζελαξίσλ" (Δλφηεηα V). Αο ππνζέζνπκε φηη έρνπκε ηξεηο εθπαηδεπηηθνχο, νη νπνίεο δε κέλνπλ ηθαλνπνηεκέλεο απφ ηε δηδαζθαιία ηνπο θαη εμεηάδνπλ αλ ζα κπνξνχζαλ λα βνεζεζνχλ απφ ηε ρξήζε ησλ ΣΠΔ. Καη νη ηξεηο εληνπίδνπλ θαη ζέινπλ λα αληηκεησπίζνπλ ην ίδην πξφβιεκα: ηε ζχγρπζε πνπ παξαηεξείηαη ζε πνιιά παηδηά, φηαλ επηρεηξνχλ λα ρξεζηκνπνηήζνπλ θάπνηνπο ιφγηνπο ξεκαηηθνχο ηχπνπο. Αο εζηηάζνπκε γηα ηηο αλάγθεο ηνπ

56 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 56 παξαδείγκαηνο ζηα ζχλζεηα ηνπ ξήκαηνο -άγσ (π.ρ. παξάγσ), θάηη πνπ πξάγκαηη δπζθνιεχεη ηα παηδηά θαη φρη κφλν. Δθπαηδεπηηθόο 1 Ζ πξψηε εθπαηδεπηηθφο έρεη αθνχζεη φηη ην εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ θάλεη ην κάζεκα πην ελδηαθέξνλ, αιιά παξάιιεια ζπλδέεη ηα παηδηά κε ην κέιινλ, ιφγσ ηεο ρξήζεο ησλ ΣΠΔ. Έηζη, ζηξέθεηαη ζηελ αλαδήηεζε εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ. Πξάγκαηη, ε έξεπλά ηεο απνδίδεη, αθνχ βξίζθεη αξθεηά πξντφληα πνπ εκπεξηέρνπλ «ηελ χιε» πνπ ζέιεη λα δηδάμεη. Γίλνπκε ζηε ζπλέρεηα κηα ελδεηθηηθή εηθφλα (εηθφλα 3), φπνπ θαίλεηαη ε ινγηθή ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ινγηζκηθνχ, ην νπνίν είλαη νπζηαζηηθά έλα πην δπλακηθφ βηβιίν γξακκαηηθήο: ηα παηδηά κπνξνχλ λα «δηεξεπλήζνπλ» ηελ θιίζε ηνπ ξήκαηνο, λα επηιέμνπλ ρξφλνπο, εγθιίζεηο θηι. ην παξάδεηγκά καο θαίλεηαη ε θιίζε ηεο ππνηαθηηθήο ανξίζηνπ ηνπ ξήκαηνο παξάγσ. Εικόνα 3 Ζ ζπγθεθξηκέλε εθπαηδεπηηθφο ρξεζηκνπνηεί ην παξαπάλσ ινγηζκηθφ ζηελ ηάμε ηεο, φηαλ «μεθιέβεη» θάπνην ρξφλν, κε ζηφρν λα θάλεη πην επνπηηθφ ην κάζεκά ηεο θαη ηα παηδηά «λα κάζνπλ πην εχθνια» πψο θιίλεηαη ην ζπγθεθξηκέλν ξήκα. Μφιηο ηειεηψζεη κε ην ξήκα απηφ, εζηηάδεη κε ηνλ ίδην ηξφπν θαη ζε άιιεο παξφκνηεο πεξηπηψζεηο, αλάινγα κε ηηο δπζθνιίεο πνπ αληηκεησπίδεη ε ηάμε ηεο. Δζηηάδνληαο ηδηαίηεξα ζην

57 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 57 παξάδεηγκα ηεο εηθφλαο 3, επηζεκαίλεη ηε δηπινηππία πνπ παξαηεξείηαη ζηελ θιίζε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ξήκαηνο (λα παξαγάγσ/λα παξάμσ), ε νπνία δελ ππάξρεη ζηηο ζρνιηθέο γξακκαηηθέο. Δπηζεκαίλεη ζηα παηδηά λα κάζνπλ ηνπο θχξηνπο κφλν ηχπνπο, αιιά λα έρνπλ ππφςε ηνπο φηη ππάξρεη ην ελδερφκελν λα ζπλαληήζνπλ θαη ηνπο δεχηεξνπο ηχπνπο. Θα κπνξνχζακε ζε έλα πξψην επίπεδν λα εμεηάζνπκε ηα δηδαθηηθά νθέιε θαη ηα πξνβιήκαηα πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηελ πξσηνβνπιία ηεο ζπγθεθξηκέλεο εθπαηδεπηηθνχ, ηα νπνία παξαζέηνπκε επηγξακκαηηθά ζηε ζπλέρεηα: Πίλαθαο 1 Οθέιε Σα παηδηά δσεξεχνπλ θαη δείρλνπλ κεγαιχηεξν ελδηαθέξνλ γηα ηε γξακκαηηθή, θάηη πνπ δελ έθαλαλ ζην παξειζφλ. Σα πεξηζζφηεξα ρξψκαηα θαη ε κηθξή έζησ αιιειεπίδξαζε πνπ παξαηεξείηαη θαζηζηνχλ επθνιφηεξε ηε κάζεζε, ζε ζρέζε κε κηα έληππε γξακκαηηθή. Αμηνπνηψληαο ηηο ΣΠΔ, πηζηεχεη φηη πξνεηνηκάδεη ηα παηδηά γηα ην κέιινλ. Γελ αλαηξέπεηαη ν δηαζέζηκνο ζρνιηθφο ρξφλνο θαη ρψξνο, αθνχ δε ρξεηάδνληαη ηδηαίηεξεο αλαηξνπέο γηα λα αμηνπνηεζνχλ νη ΣΠΔ: κε ηελ πξνζζήθε κφλν ελφο πξνηδέθηνξα ή ελφο δηαδξαζηηθνχ πίλαθα (βι. Δλφηεηα ΗΗΗ, θεθ. 5), ην ζέκα ιχλεηαη. Πξνβιήκαηα Σα παηδηά είλαη εμνηθεησκέλα κε πην «πξνρσξεκέλα» πεξηβάιινληα (π.ρ. ειεθηξνληθά παηρλίδηα, δηαδίθηπν) θαη πνιχ γξήγνξα ζα βαξεζνχλ. Ζ κάζεζε απηή είλαη επηθαλεηαθή: δε ζπλδέεη ηε γιψζζα κε ηελ θνηλσλία θαη επλνεί ηελ απνκλεκφλεπζε. Πξφθεηηαη γηα θάηη «ςεχηηθα λέν»: ην κέιινλ δελ έρεη ζρέζε κε κεραληζηηθέο δπλαηφηεηεο. Γελ αιιάδεη φκσο θάηη ζεκαληηθφ ζε ζρέζε κε ηελ νπζία ηεο δηδαζθαιίαο, αθνχ κε ην ζπγθεθξηκέλν ινγηζκηθφ εληζρχεηαη ε κεραληζηηθή δηάζηαζε ηεο κάζεζεο. Θα κπνξνχζακε ζε έλα δεχηεξν επίπεδν λα εζηηάζνπκε πεξηζζφηεξν ζην αφξαην ζεσξεηηθφ πιαίζην πνπ ππάξρεη πίζσ απφ ηε ζπγθεθξηκέλε πξφηαζε (βι. πίλαθα 2). Πίλαθαο 2 Θεσξ. πιαίζην Παξάδεηγκα 1 Γιώζζα Γηδ. Γιώζζαο Θεσξία κάζεζεο Μαζεηήο σο Τπνθείκελν (Τ) Ο ππνινγηζηήο ρνιηθόο ρξόλνο - ρώξνο Γιψζζα = απνπιαηζησκέλνο θψδηθαο Αζξνηζηηθή ινγηθή, δηδαζθαιία ησλ δνκψλ Παξαδνζηαθή / πκπεξηθνξηζκφο Γλψζεηο γηα ηε δνκή, ειάρηζηε ελεξγνπνίεζε Μέζν δηδαζθαιίαο Ο ηζρχσλ

58 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 58 Ζ γιψζζα ζην ζπγθεθξηκέλν παξάδεηγκα αληηκεησπίδεηαη σο θψδηθαο απνθνκκέλνο απφ ηελ θνηλσλία θαη ηε ρξήζε, ε δε δηδαζθαιία ηεο αληηκεησπίδεηαη σο άζξνηζκα επηκέξνπο δνκψλ θαη θιηηηθψλ ηχπσλ, νη νπνίνη ζα πξέπεη λα δηδαρζνχλ ζηα παηδηά, γηα «λα κάζνπλ ηε γιψζζα ηνπο». Πξφθεηηαη γηα κηα αζξνηζηηθή ινγηθή ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία, πνπ έρεη επξχηαηε δηάδνζε ζηελ ειιεληθή εθπαίδεπζε θαη δελ πεξηνξίδεηαη κφλν ζηε δηδαζθαιία ησλ δνκψλ, αιιά θαη ησλ θεηκέλσλ (Κνπηζνγηάλλεο 2010α). Πίζσ απφ ην ζπγθεθξηκέλν παξάδεηγκα είλαη εχθνιν λα αλαγλσξηζηνχλ παξαδνζηαθέο ζεσξίεο σο πξνο ηε κάζεζε, αθνχ ε έκθαζε δίλεηαη ζηελ απνκλεκφλεπζε θαη ν ππνινγηζηήο ρξεζηκνπνηείηαη σο εξέζηζκα, γηα λα γίλεη ε κάζεζε επθνιφηεξε (ζπκπεξηθνξηζκφο). Ζ ζπγθεθξηκέλε πξφηαζε θαηαζθεπάδεη θαη ζπγθεθξηκέλνπ ηχπνπ καζεηέο: νη γλψζεηο ηνπο αθνξνχλ ηε δνκή ηεο γιψζζαο, νη δπλαηφηεηεο δε αλάιεςεο πξσηνβνπιηψλ ζπλεξγαζίαο, θξηηηθήο ζθέςεο θηι. πνπ απνθηνχλ είλαη αλχπαξθηεο. Σέινο, ζην παξάδεηγκα απηφ ν ππνινγηζηήο αληηκεησπίδεηαη σο κέζν δηδαζθαιίαο (βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ 2.1), ελψ είλαη εκθαλέο φηη δε ζίγεηαη ν ηζρχσλ ζρνιηθφο ρξφλνο θαη ρψξνο, θάηη πνπ δηεπθνιχλεη ζεκαληηθά ηελ αμηνπνίεζή ηνπ ππνινγηζηή ζηελ ηάμε. Ιζηνξηθή αλάγλσζε απηήο ηεο πξνζέγγηζεο Ζ ζπγθεθξηκέλε πξνζέγγηζε αλήθεη ζηηο πξψηεο απφπεηξεο αμηνπνίεζεο ησλ ππνινγηζηψλ ζηε δηδαζθαιία (δεθαεηία 1970), φηαλ νη απφςεηο γηα ηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο θηλνχληαλ ζε ζεκαληηθφ βαζκφ αθφκε ζε αλάινγα παξαδνζηαθά πιαίζηα (βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ 2.1). Ζ νπηηθή απηή είλαη ζπρλά ειθπζηηθή απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο, γηαηί ηαηξηάδεη εχθνια κε ην θπξίαξρν κνληέιν δηδαζθαιίαο ζηελ εθπαίδεπζή, καο θαη κπνξεί λα πινπνηεζεί εχθνια, αλ εμαηξέζεη θαλείο θάπνηνλ απαξαίηεην ζπληνληζκφ κε ηελ χιε θαη ηελ χπαξμε θάπνησλ ζηνηρεησδψλ ππνδνκψλ. Δθπαηδεπηηθόο 2 Ζ δεχηεξε εθπαηδεπηηθνχο γλσξίδεη φηη ην πξφβιεκα δε ιχλεηαη κε κηα απνζπαζκαηηθνχ ηχπνπ παξνπζίαζε ηεο θιίζεο ηνπ ξήκαηνο θαη απνθαζίδεη λα αθηεξψζεη κία νιφθιεξε δηδαθηηθή ελφηεηα ζηα ιφγηα ξήκαηα θαη ηδηαίηεξα ζηα ζχλζεηα κε ην -άγσ. «Ξεθιέβεη» γηα απηφ 3-4 ψξεο, ρσξίο λα επεξεάδεηαη νπζησδψο ην πξφγξακκα δηδαζθαιίαο ηεο θαη αμηνπνηεί ηα ζψκαηα θεηκέλσλ. Σα παξαδείγκαηα δίλνληαη απφ ηελ

59 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 59 Πχιε γηα ηελ ειιεληθή γιψζζα (www.greek-language.gr), αιιά ζα κπνξνχζαλ λα αληιεζνχλ θαη απφ άιια ζψκαηα θεηκέλσλ. 15 Θεσξεηηθή ηεο αθεηεξία είλαη ην ηξίπηπρν: ην παηδί καζαίλεη, φηαλ ςάρλεη ε κειέηε ηεο γιψζζαο πξέπεη λα ζπλδέεηαη κε ηε ρξήζε ηεο θαη ε θαηαλφεζε ηεο γξακκαηηθήο δελ πξέπεη λα γίλεηαη απνθνκκέλα απφ ηε ρξήζε ηεο. ην πιαίζην απηφ δεηάεη απφ ηα παηδηά λα δηεξεπλήζνπλ ηελ θιηηηθή ζπκπεξηθνξά ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ξήκαηνο, λα ζπλδέζνπλ ηελ θιίζε ηνπ κε ηε ρξήζε (π.ρ. ζε πνηα είδε θεηκέλσλ ρξεζηκνπνηείηαη θαη ζε πνηνπο ρξφλνπο, θπξίσο) θαη λα δνπλ αλ ππάξρεη δηαθνξά σο πξνο ην πψο ρξεζηκνπνηείηαη ην ζπγθεθξηκέλν ξήκα ζηνλ ηχπν ζε ζρέζε κε ην πψο ρξεζηκνπνηείηαη ζηα ζρνιηθά εγρεηξίδηα. Παξαθάησ δίλνληαη ελδεηθηηθά απνηειέζκαηα απφ ηελ έξεπλα ζην ζψκα θεηκέλσλ, φπνπ κπνξεί λα εξεπλεζεί ε θιηηηθή ζπκπεξηθνξά ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ξήκαηνο. Έηζη, ηα παηδηά κπνξνχλ λα θαηαγξάςνπλ κφλα ηνπο πψο θιίλεηαη ην ζπγθεθξηκέλν ξήκα θηι. (εμαγσγή ηνπ θαλφλα θαη φρη απνκλεκφλεπζε). 15 Άιια δηαζέζηκα ειεθηξνληθά ζψκαηα θεηκέλσλ γηα ηε λενειιεληθή γιψζζα είλαη ην ψκα Διιεληθψλ Κεηκέλσλ < (ΔΚ), πξντφλ ζπλεξγαζίαο ηνπ Δζληθνχ θαη Καπνδηζηξηαθνχ Παλεπηζηεκίνπ Αζελψλ κε ην Παλεπηζηήκην Κχπξνπ θαη ν Δζληθφο Θεζαπξφο ηεο Διιεληθήο Γιψζζαο <http://hnc.ilsp.gr/> (ΔΘΔΓ) απφ ην Ηλζηηηνχην Δπεμεξγαζίαο Λφγνπ. Βι. θαη Παξάξηεκα Β.

60 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 60 Εικόνα 4 Γηαπηζηψλνπλ, επίζεο, φηη ρξεζηκνπνηείηαη πεξηζζφηεξν ζε θάπνηα θεηκεληθά είδε (π.ρ. επηζηεκνληθέο πεξηγξαθέο, βι. εηθφλα 5) θαη πξνζπαζνχλ λα θαηαλνήζνπλ γηαηί. Εικόνα 5 Αποτζλεςμα από τθν αναηιτθςθ ςτο Σϊμα Κειμζνων με τα βιβλία του Ραιδαγωγικοφ Λνςτιτοφτου ηνλ επφκελν πίλαθα ζπγθεληξψλνληαη ηα νθέιε θαη ηα πξνβιήκαηα πνπ δεκηνπξγεί ε ζπγθεθξηκέλε επηινγή: Πίλαθαο 3 Οθέιε Γεκηνπξγηθή εκπινθή ησλ παηδηψλ ζηε δηεξεχλεζε ηεο γλψζεο δεκηνπξγηθά εγγξάκκαηα ππνθείκελα. χλδεζε ηεο γιψζζαο κε ηε δσή θαη φρη θαλφλεο απνπιαηζησκέλνη χλδεζε ηεο γξακκαηηθήο κε ηελ θεηκεληθή πξαγκαηηθφηεηα. Πξνβιήκαηα Γχζθνιε ε πινπνίεζε. Οη ππνινγηζηέο ρξεζηκνπνηνχληαη κφλν επθαηξηαθά. Οη ΣΠΔ ρξεζηκνπνηνχληαη κφλν σο παηδαγσγηθά πεξηβάιινληα (βι. επφκελν παξάδεηγκα). Ζ έξεπλα γίλεηαη κφλν ζε θάπνηα πεδία (εθεκεξίδεο, ζρνιηθά βηβιία) έιιεηςε θξηηηθήο δηάζηαζεο (βι. επφκελν παξάδεηγκα)

61 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 61 Θα κπνξνχζακε, κε βάζε ηε ζπγθεθξηκέλε δηδαθηηθή πνξεία, λα αλαδείμνπκε ην θξπκκέλν ζεσξεηηθφ ππφβαζξν πνπ δηαπεξλά ηε δηδαζθαιία ηεο εθπαηδεπηηθνχ (βι. πίλαθα 4). Πίλαθαο 4 Θεσξ. πιαίζην Παξάδεηγκα 1 Παξάδεηγκα 2 Γιώζζα Γιψζζα = δνκή, θψδηθαο Γιψζζα = δνκή ζε ζπλδπαζκφ κε ηε ρξήζε Γηδ. Γιώζζαο Αζξνηζηηθή ινγηθή, δηδαζθαιία ησλ δνκψλ Θεσξία κάζεζεο Παξαδνζηαθή / Μαζεηήο σο Τ πκπεξηθνξηζκφο Γλψζεηο γηα ηε δνκή, ειάρηζηε ελεξγνπνίεζε ηνηρεία επηθνηλσληαθήο θαη θεηκελνθεληξηθήο νπηηθήο Μαζαίλσ εξεπλψληαο (δηεξεπλεηηθή κάζεζε) Γλψζεηο γηα ηε δνκή ζε ζρέζε κε ηε ρξήζε θαη ηα θείκελα, ζεκαληηθή ελεξγνπνίεζε Ο ππνινγηζηήο Μέζν δηδαζθαιίαο Γηεξεπλεηηθφ πεξηβάιινλ ρνιηθόο ρξόλνο - ρώξνο Ο ηζρχσλ Γελ αξθνχλ ηα ηζρχνληα Ζ ζπγθεθξηκέλε εθπαηδεπηηθφο εμαθνινπζεί λα εζηηάδεη ζηε δηδαζθαιία ηεο δνκήο ηεο γιψζζαο, αιιά ηελ αληηκεησπίδεη ζε ζπλδπαζκφ κε ηε ρξήζε ηεο γιψζζαο θαη φρη απνθνκκέλα, φπσο ε εθπαηδεπηηθφο 1. Ζ ζεσξία σο πξνο ηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο, απφ ηελ νπνία αληιεί, έρεη πνιιά ζηνηρεία επηθνηλσληαθψλ θαη θεηκελνθεληξηθψλ παξαδφζεσλ (βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ. 2.2). ην πιαίζην απηφ ν καζεηήο είλαη απηφο πνπ «γεκίδεη ηνλ δηδαθηηθφ ρψξν θαη ρξφλν» κε βνεζεηηθφ ηνλ ξφιν ηεο δηδάζθνπζαο. Έηζη, ηα παηδηά ελεξγνπνηνχληαη, απνθηψληαο παξάιιεια γλψζεηο γηα ηε γιψζζα. Αιιάδνληαο ην φιν δηδαθηηθφ πιαίζην, κεηαβάιιεηαη θαη ν ξφινο ηνπ ππνινγηζηή, ν νπνίνο δελ είλαη πηα κέζν δηδαζθαιίαο, αιιά πεξηβάιινλ πνπ παξέρεη ηηο δπλαηφηεηεο γηα έξεπλα (βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ. 2.2). Δίλαη πξνθαλέο φηη κηα ηέηνηνπ είδνπο πξνζέγγηζε είλαη δχζθνιν λα αληηκεησπηζηεί ζεηηθά απφ εθπαηδεπηηθνχο πνπ αληηκεησπίδνπλ ηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο σο έλα άζξνηζκα ζειίδσλ πνπ ζα πξέπεη λα «θαιπθζνχλ», αγλνψληαο ηη πξάγκαηη είλαη απαξαίηεην λα κάζνπλ ηα παηδηά θαη πψο. Σν ελδηαθέξνλ είλαη φηη ππάξρνπλ θάπνηεο ελφηεηεο ζηα ζρνιηθά βηβιία ηνπ Γπκλαζίνπ παξαπιήζηαο ινγηθήο (πξφθεηηαη θπξίσο γηα ηηο δηαζεκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζην ηέινο ησλ θεθαιαίσλ ζηα βηβιία ηεο γιψζζαο) θαη επνκέλσο ε ζπγθεθξη-

62 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 62 κέλε εθπαηδεπηηθφο, ζα κπνξνχζακε λα πνχκε, φηη αμηνπνηεί θαη επεθηείλεη δπλαηφηεηεο πνπ ηεο δίλνπλ ηα δηδαθηηθά εγρεηξίδηα. Ιζηνξηθή αλάγλσζε απηήο ηεο πξνζέγγηζεο Ζ πξνζέγγηζε απηή είλαη ζαθψο κεηαγελέζηεξε ρξνληθά (απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1980 θαη χζηεξα, θπξίσο), φηαλ ε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο δε ζηεξηδφηαλ ζηελ απνπιαηζησκέλε δηδαζθαιία ησλ δνκψλ θαη ηα επηκέξνπο γισζζηθά ζηνηρεία θαηαλννχληαλ ζην πιαίζην ησλ θεηκέλσλ θαη ηεο επηθνηλσλίαο (βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ. 2.2). ην πιαίζην απηφ νη ππνινγηζηέο άξρηζαλ λα αληηκεησπίδνληαη φρη σο δηδαθηηθέο κεραλέο, αιιά σο δηεξεπλεηηθά παηδαγσγηθά πεξηβάιινληα. Δθπαηδεπηηθόο 3 Ζ επφκελε εθπαηδεπηηθφο είλαη εμαηξεηηθά πην ηνικεξή, ζθέθηεηαη λα πξνζεγγίζεη ην ζπγθεθξηκέλν πξφβιεκα επξχηεξα θαη θηλείηαη γχξσ απφ ηνπο επφκελνπο άμνλεο: απνθαζίδεη λα ζπλδέζεη ηε δηδαζθαιία ησλ ζπγθεθξηκέλσλ ιφγησλ ξεκαηηθψλ ηχπσλ κε ηε δηδαζθαιία ηνπ καζήκαηνο ησλ αξραίσλ ειιεληθψλ λα δψζεη βαξχηεηα ζηελ ηδηαηηεξφηεηα ησλ ΣΠΔ σο πεξηβαιιφλησλ επηθνηλσλίαο (αλάγλσζε, γξαθή) θαη λα θάλεη έλα εηήζην ζρέδην εξγαζίαο («ιφγηα ξήκαηα θαη ε ρξήζε ηνπο ζηε λέα ειιεληθή»), αμηνπνηψληαο ρξφλν θαη απφ ηα δχν απηά δηδαθηηθά αληηθείκελα. Θα αμηνπνηήζεη επίζεο ην ηζηνιφγην, φπνπ ηα παηδηά ζα αλαξηήζνπλ ηηο εξγαζίεο ηνπο. Ζ εθπαηδεπηηθφο απηή μεθηλάεη απφ ην πξφβιεκα, ην νπνίν έρνπλ λα δηεξεπλήζνπλ ηα παηδηά θαη ζέηεη ηνπο άμνλεο πνπ ζα θηλεζνχλ. Οη πηπρέο ηνπ πξνβιήκαηνο πνπ έζεζε είλαη νη εμήο: 1. Πψο ζπκπεξηθέξνληαη ηα ζπγθεθξηκέλα ξήκαηα ζηνλ θαζεκεξηλφ ιφγν θαη γηαηί; 2. Γηαθέξνπλ νη επίζεκεο απφςεηο (π.ρ. ζρνιηθή γξακκαηηθή) απφ ηελ πξαγκαηηθφηεηα; 3. Πνηεο ελδερφκελεο ζπδεηήζεηο γίλνληαη γηα ηα ξήκαηα απηά θαη ηη ππνζηεξίδνπλ; Εεηάεη απφ ηα παηδηά λα γξάςνπλ δχν εηδψλ θείκελα, κεηά απφ ηελ έξεπλα πνπ ζα επηρεηξήζνπλ: έλα ζε πξφγξακκα παξνπζίαζεο (π.ρ. PowerPoint), ην νπνίν ζα παξνπ-

63 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 63 ζηαζηεί ζηελ ηάμε θαη πηζαλψο ζε θάπνηα εθδήισζε πνπ κπνξεί λα νξγαλψζνπλ, θαη έλα θείκελν ζε κνξθή εξεπλεηηθήο εξγαζίαο γηα ην ηζηνιφγηφ ηνπο (blog). Σα παηδηά ηεο ζπγθεθξηκέλεο εθπαηδεπηηθνχ είλαη εμνηθεησκέλα κε ηελ νκαδηθή εξγαζία απηήο ηεο κνξθήο θαη κε ηε δηεξεπλεηηθή ρξήζε ησλ ΣΠΔ. Έηζη, δελ εζηηάδεη ζε ηδηαίηεξεο ιεπηνκέξεηεο, αιιά ζέηεη κε ζαθήλεηα ην πιαίζην πνπ ζα εξγαζηνχλ: -Δπηζεκαίλεη ηα πεδία ρξήζεο ηεο γιψζζαο πνπ ζα δηεξεπλεζνχλ θαη ζα είλαη αθελφο ν δεκνζηνγξαθηθφο θαη εθπαηδεπηηθφο ιφγνο κέζσ ησλ ζσκάησλ θεηκέλσλ ηνπ Κέληξνπ Διιεληθήο Γιψζζαο απφ ηελ Πχιε γηα ηελ ειιεληθή γιψζζα (http://www.greek-language.gr/greeklang/modern_greek/tools/corpora/index.html), αθεηέξνπ ν πην θαζεκεξηλφο ιφγνο ηνπ δηαδηθηχνπ. -Πξνηείλεη ζηα παηδηά λα ρξεζηκνπνηήζνπλ πνηθίια βνεζήκαηα, φπσο γξακκαηηθέο (αξραίαο & λέαο), ιεμηθά ζε έληππε θαη ειεθηξνληθή κνξθή, ελδερνκέλσο ινγηζκηθά (βι. π.ρ. ινγηζκηθφ πνπ ρξεζηκνπνίεζε ε εθπαηδεπηηθφο 1) θαη νηηδήπνηε άιιν θξίλνπλ απαξαίηεην (έληππν, ειεθηξνληθφ), πξνθεηκέλνπ λα απαληήζνπλ κε πιεξφηεηα ζηα εξσηήκαηα πνπ έρνπλ ηεζεί. Οη ζηφρνη ηεο επηγξακκαηηθά είλαη νη εμήο: Γηεξεχλεζε ηνπ δεηήκαηνο ζε βάζνο (ελ κέξεη θαη ε εθπαηδεπηηθφο 2). χλδεζε κε ηε γισζζηθή πξαγκαηηθφηεηα (ελ κέξεη θαη ε εθπαηδεπηηθφο 2). Καηαλφεζε θαη εξκελεία ησλ έληνλσλ ζπδεηήζεσλ ζε κεηαγισζζηθά δεηήκαηα. Καηαλφεζε ηεο ηδηαηηεξφηεηαο ηνπ δηαδηθηχνπ σο επηθνηλσληαθνχ πεξηβάιινληνο (λένο γξακκαηηζκφο). Καηαλφεζε θαη παξαγσγή ιφγνπ ζε ειεθηξνληθά πεξηβάιινληα (λένο γξακκαηηζκφο). Γηα λα αληαπνθξηζνχλ ζηα εξσηήκαηα πνπ έρνπλ ηεζεί ηα παηδηά είλαη αλαγθαζκέλα λα δηεξεπλήζνπλ ηα ζψκαηα θεηκέλσλ θαη ην δηαδίθηπν. Έλα κέξνο ηεο εξγαζίαο ηνπο ζα ζπκπεξηιακβάλεη, επνκέλσο, φ,ηη είδακε λα θάλνπλ θαη ηα παηδηά ηεο εθπαηδεπηηθνχ 2. Δθεί ζα δηαπηζηψζνπλ φηη ζηα ζψκαηα θεηκέλσλ ηνπ ΚΔΓ δελ παξαηεξείηαη ρξήζε δεχηεξσλ ηχπσλ ηνπ ξήκαηνο παξάγσ. Έλα κέξνο ηεο εξγαζίαο ηνπο ζα πξέπεη λα γίλεη ζην πψο ην ξήκα απηφ ρξεζηκνπνηείηαη ζην δηαδίθηπν. Δθεί ηα πξάγκαηα είλαη

64 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 64 πνιχ δηαθνξεηηθά. Αο δνχκε θαη αο ζπδεηήζνπκε θάπνηεο ελδεηθηηθέο εηθφλεο απφ ηελ αλαδήηεζε απηή. Ένηονο μεηαγλωζζικό ενδιαθέρον Βγαίνει ηο ίδιο Πρόζωπο κλπ. Δηθφλα 6 Οη πξψηεο δχν δηαπηζηψζεηο ησλ παηδηψλ είλαη φηη παξαηεξείηαη έληνλν κεηαγισζζηθφ ελδηαθέξνλ γηα ην ξήκα απηφ ζην δηαδίθηπν θαη φηη ζε αληίζεζε κε ηα ζψκαηα θεηκέλσλ, φπνπ πξνθχπηνπλ φινη νη θιηηηθνί ηχπνη, εδψ «βγαίλεη» κφλν ν ξεκαηηθφο ηχπνο πνπ πιεθηξνινγείηαη. Πξφθεηηαη γηα ρξήζηκε πιεξνθνξία, πνπ ζα πξνζδηνξίζεη ην πψο ζα ζπλερηζηεί ε έξεπλα ζην πεξηβάιινλ ηνπ Google. Ζ θαζεγήηξηα δίλεη έκθαζε θαηά ηελ πεξηήγεζή ηεο απφ νκάδα ζε νκάδα ζην λα αλαδείμεη ην δήηεκα απηφ, πξνθεηκέλνπ ηα παηδηά λα αμηνπνηήζνπλ ηε γλψζε απηή γηα ηε ζπλέρεηα ηεο έξεπλάο ηνπο. Έλα άιιν ζεκαληηθφ δήηεκα πνπ ζέιεη λα αλαδείμεη ε θαζεγήηξηα απηή είλαη ην πψο λα δηαβάδνπλ ηα απνηειέζκαηα ηνπ Google σο θείκελα. ηελ παξαθάησ εηθφλα είλαη έλα παξάδεηγκα πνπ ρξεζηκνπνίεζε ε θαζεγήηξηα ζηνλ δηαδξαζηηθφ πίλαθα, πξνθεηκέλνπ λα δείμεη ζηα παηδηά πνηα ζεκεία ηνπ θάζε απνηειέζκαηνο ζα πξέπεη λα πξνζέρνπλ, έηζη ψζηε λα θηάζνπλ ζε γξήγνξα θαη αζθαιή ζπκπεξάζκαηα.

65 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 65 Εικόνα 7 Έηζη ηα παηδηά ζα εμνηθεησζνχλ κε ηξφπν ιεηηνπξγηθφ κε πνιιά ζηνηρεία ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ, φπσο: κε πνηα ινγηθή ρξεζηκνπνηνχληαη νη ιέμεηο θιεηδηά θαη γηαηί, πψο γίλνληαη ζπλερψο ππνζέζεηο έξεπλαο κε βάζε απηφ πνπ ςάρλνπλ, ηελ ηδηαηηεξφηεηα ηνπ δηαδηθηχνπ σο γισζζηθνχ πεξηβάιινληνο θαη πψο δηαβάδνληαη λένπ ηχπνπ θείκελα, φπσο είλαη ηα «θεηκεληθά ζπαξάγκαηα» πνπ δίλεη ην Google. Θα δηαπηζηψζνπλ επίζεο φηη ζην δηαδίθηπν ρξεζηκνπνηνχληαη ζε επξεία έθηαζε νη δεχηεξνη ηχπνη θαη φηη ππάξρνπλ έληνλεο ζπδεηήζεηο γηα ην αλ πξέπεη ή φρη λα ρξεζηκνπνηνχληαη νη ηχπνη απηνί (βι. π.ρ. εηθφλα 8) Δηθφλα 8 (http://mundusphilologiae.blogspot.com/2009/03/blog-post_31.html) [ ] Παξάιιεια, ηα παηδηά έρνπλ λα γξάςνπλ ζπγθεθξηκέλα θείκελα θαη λα επηιέμνπλ: πνηεο απφ ηηο παξαπάλσ πιεξνθνξίεο ζα αμηνπνηήζνπλ ζηελ ςεθηαθή

66 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 66 παξνπζίαζε πνπ ζα δεκηνπξγήζνπλ θαη πνηεο ζην θείκελν ηνπ ηζηνινγίνπ θαη γηαηί; Ση είδνπο θείκελα ζα είλαη απηά; Πψο ζα νξγαλψζνπλ ηε δηαδηθαζία παξαγσγήο ιφγνπ ζε ειεθηξνληθά πεξηβάιινληα; Πνηα ππνζηεξηθηηθά εξγαιεία ζα ρξεζηκνπνηήζνπλ θαη ηη ζα πξνζέμνπλ (π.ρ. κεραληθφο νξζνγξαθηθφο έιεγρνο, βι. ζρεηηθά παξαδείγκαηα ζηελ Δλφηεηα ΗΗΗ, θεθ. 3); Ζ θαζεγήηξηα είλαη πάληα δίπια ηνπο. Γε δίλεη έηνηκεο απαληήζεηο θαη δελ επηθξνηεί απιψο ή επηδνθηκάδεη. Γίλεη ηελ θαηάιιειε αλαηξνθνδφηεζε, γηα λα κπνξέζνπλ ηα παηδηά λα θαηαθηήζνπλ ην επφκελν θάζε θνξά ζθαιί ηνπ γξακκαηηζκνχ. Απηφ δελ κπνξεί λα γίλεη, παξά κε ηε δηθή ηεο ζπζηεκαηηθή ππνζηήξημε. Αο δνχκε, φπσο θαη ζηηο άιιεο πεξηπηψζεηο, πνηα είλαη ηα νθέιε θαη πνηα ηα πξνβιήκαηα απφ ηελ πξνζέγγηζε ηεο ζπγθεθξηκέλεο θαζεγήηξηαο (πίλαθαο 5). Πίλαθαο 5 Οθέιε Λεηηνπξγηθή θαηάθηεζε ηνπ λένπ γξακκαηηζκνχ. Γεκηνπξγία δεκηνπξγηθψλ εγγξάκκαησλ καζεηψλ. Οξγαληθή ζχλδεζε ηεο γξακκαηηθήο κε πνηθίιεο φςεηο ηεο δσήο θξηηηθή νπηηθή. Γηαζεκαηηθή πξνζέγγηζε Πξνβιήκαηα Γχζθνιε ε πινπνίεζε ηεο δηδαζθαιίαο απηήο. Γχζθνιε ε αλεχξεζε ηνπ ρξφλνπ. Γελ πξνβιέπνληαη απηά απφ ηα ηζρχνληα Π.. θαη ζρνιηθά βηβιία. Γελ ππάξρνπλ νη απαξαίηεηεο ζεζκηθέο πξνυπνζέζεηο (π.ρ. πιηθφ, θαηάηκεζε ηνπ ρξφλνπ, Π.). ηελ ηξίηε ζηήιε ηνπ πίλαθα πνπ αθνινπζεί (πίλαθαο 6) παξαηίζεληαη επηγξακκαηηθά νη ζεσξεηηθέο απφςεηο πνπ δηαπεξλνχλ ην ζπγθεθξηκέλν παξάδεηγκα. Δίλαη εκθαλέο φηη νη δηαθνξέο ηεο θάζε κηαο άπνςεο είλαη ζεκαληηθέο θαη εθηείλνληαη απφ ην πψο γίλεηαη αληηιεπηή ε γιψζζα θαη ε δηδαζθαιία ηεο, κέρξη ην πψο γίλεηαη αληηιεπηφο ν καζεηήο σο εγγξάκκαην ππνθείκελν θαη ν ζρνιηθφο ρξφλνο θαη ρψξνο.

67 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 67 Σξεηο δηαθνξεηηθνί ηξφπνη δηδαθηηθήο αλαπιαηζίσζεο ησλ ΣΠΔ (Πίλαθαο 6) Θεσξ. πιαίζην Παξάδεηγκα 1 Παξάδεηγκα 2 Παξάδεηγκα 3 Γιώζζα Γιψζζα = δνκή, θψδηθαο Γιψζζα = δνκή ζε ζπλδπαζκφ κε ηε ρξήζε Ζ γιψζζα (δνκέο) θαηαλνείηαη σο κέξνο ηεο ζχλζεηεο θνηλσληθνπνιηηηζκηθήο πξαγκαηηθφηεηαο Γηδ. Γιώζζαο Αζξνηζηηθή ινγηθή, δηδαζθαιία ησλ δνκψλ ηνηρεία επηθνηλσληαθήο θαη θεηκελνθεληξηθήο νπηηθήο ηνηρεία επηθνηλσληαθήο θαη θεηκελνθεληξηθήο νπηηθήο, θξηηηθήο γισζζηθήο επίγλσζεο, θαη πνιπγξακκαηηζκψλ. Θεσξία κάζεζεο Παξαδνζηαθή / πκπεξηθνξηζκφο Μαζαίλσ εξεπλψληαο Μαζαίλσ εξεπλψληαο θαη ζπλζέηνληαο. Μαζεηήο σο Τ Γλψζεηο γηα ηε δνκή, ειάρηζηε ελεξγνπνίεζε Γλψζεηο γηα ηε δνκή ζε ζρέζε κε ηε ρξήζε θαη ηα θείκελα, ζεκαληηθή Δπηθνηλσληαθή, θεηκεληθή, θξηηηθή ηθαλφηεηα -γλψζεηο γηα ηε γιψζζα, ζεκαληηθή ελεξγνπνίεζε. ελεξγνπνίεζε Ο ππνινγηζηήο Μέζν δηδαζθαιίαο Γηεξεπλεηηθφ πεξηβάιινλ Πεξηβάιινλ δηεξεχλεζεο ζπλεξγαζίαο παξαγσγήο ιφγνπ (πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ), έκθαζε ζηνλ λέν γξακκαηηζκφ. ρνιηθόο ρξόλνο - ρώξνο Ο ηζρχσλ Γελ αξθνχλ ηα ηζρχνληα Γηαζεκαηηθή ινγηθή, δηαθνξεηηθφο ρεηξηζκφο ησλ ηζρπφλησλ Ζ ζπγθεθξηκέλε πξφηαζε είλαη ζαθψο πην πξφζθαηε επηζηεκνληθά. ην πιαίζην απηφ νη ππνινγηζηέο δελ είλαη απιψο κέζα πνπ κπνξνχλ λα ζπλεηζθέξνπλ ζηελ θαιχηεξε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο, αιιά κέζα πξαθηηθήο γξακκαηηζκνχ κε ζπγθεθξηκέλεο ηδηαηηεξφηεηεο (βι. Δλφηεηα ΗΗ, θεθ. 2.5). Σν ζεσξεηηθφ ππφβαζξν πνπ δηαπεξλά ηελ πξφηαζε απηή αλαγλσξίδεη φηη ην επηθνηλσληαθφ ηνπίν είλαη πην ζχλζεην ζήκεξα, φηη ε επηθνηλσλία δε γίλεηαη κφλν κε ηα έληππα, φηη ην δηάβαζκα θαη ην γξάςηκν ζηα λέα πεξηβάιινληα έρεη ηδηαηηεξφηεηεο θαη φηη νη ζρνιηθέο γξακκαηηθέο κπνξεί λα κε καο παξνπζηάδνπλ φιε ηελ αιήζεηα γηα ηα γισζζηθά θαηλφκελα. Παξάιιεια αλαδεηθλχεηαη φηη ν ηξφπνο πνπ νξγαλψλνπκε ηε δηδαζθαιία καο έρεη ηδηαίηεξε βαξχηεηα γηα ην είδνο ηεο καζεηηθήο ηαπηφηεηαο πνπ ζπλεηζθέξνπλ ηα καζήκαηά καο λα δεκηνπξγεζεί.

68 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 68 πκπεξάζκαηα Απφ ηελ ελδεηθηηθή θαη ππνζεηηθή ζπδήηεζε ησλ δηαθνξεηηθψλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ ησλ ηξηψλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη πξνθαλέο φηη νη εθπαηδεπηηθνί απηέο αλαπιαηζηψλνπλ 16 ηειείσο δηαθνξεηηθά ηνπο ππνινγηζηέο ζηε δνπιεηά ηνπο. Ο δηαθνξεηηθφο απηφο ηξφπνο αλαπιαηζίσζεο έρεη ζεκαληηθέο ζπλέπεηεο γηα ηε γιψζζα, γηα ηα παηδηά, γηα ην είδνο ηνπ ζρνιείνπ πνπ δεκηνπξγείηαη ζε θάζε πεξίπησζε. Αλαδεηθλχεηαη φηη ην ζρνιείν θαη ε δηδαζθαιία δελ είλαη θάηη ζηαηηθφ θαη δεδνκέλν, αιιά φηη θαηαζθεπάδεηαη θάζε θνξά δηαθνξεηηθά αλάινγα κε ηηο ζεσξίεο πνπ πηνζεηνχκε θαη ηηο πξσηνβνπιίεο πνπ αλαιακβάλνπκε. Θα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη πίζσ απφ ηελ θάζε πξφηαζε δελ ππάξρεη απιψο κηα δηαθνξεηηθή ζεσξεηηθή αθεηεξία, αιιά κηα δηαθνξεηηθή πνιηηηθή νπηηθή, κε ηελ έλλνηα φηη ε θάζε πξφηαζε εθβάιιεη ζηελ εθγχκλαζε δηαθνξεηηθνχ ηχπνπ κειινληηθψλ πνιηηψλ. Δπνκέλσο, ην πξφβιεκα δελ είλαη ε ηερλνινγία (λέα θαη παιηφηεξε), αιιά ε πνιηηηθή θαηεχζπλζε πνπ ππεξεηεί ζην ειιεληθφ ζρνιείν. Σν ελδηαθέξνλ απφ ηα παξαδείγκαηα πνπ ζπδεηήζακε είλαη φηη φζν πην παιηά θαη μεπεξαζκέλε είλαη ε ζεσξία, ηφζν πην έηνηκν είλαη ην εθπαηδεπηηθφ καο ζχζηεκα λα ηελ εθαξκφζεη. Απηφ δελ είλαη, βέβαηα, πεξίεξγν, αλ ζθεθηεί θαλείο φηη ην ζρνιείν ζην ζχλνιφ ηνπ είλαη παηδί κηαο ζπγθεθξηκέλεο ηζηνξηθήο πεξηφδνπ, ε νπνία πνιχ κηθξή ζρέζε έρεη κε ηελ επνρή καο. Πξνζπαζήζακε ζην θεθάιαην απηφ λα δείμνπκε δξφκνπο σο πξνο ην πψο ην ηζρχνλ κπνξεί λα κεηαβιεζεί πξνο κηα πην ζχγρξνλε θαηεχζπλζε. ίγνπξα απηφ δελ είλαη εχθνιν θαη δελ εμαξηάηαη κφλν απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο. Κξίλνπκε φκσο σο πνιχ ζεκαληηθφ ηνλ ξφιν ηνπ εθπαηδεπηηθνχ σο θαζνξηζηηθνχ θξίθνπ ζηελ εθπαηδεπηηθή αιπζίδα, πνπ κπνξεί λα επεξεάζεη πξνο ηε κία ή ηελ άιιε θαηεχζπλζε. Έηζη, δελ είλαη απφ άγλνηα ηεο ηζρχνπζαο θαηάζηαζεο πνπ ζπρλά ζην πιηθφ απηφ πξνηείλνληαη πην «πξνρσξεκέλα πξάγκαηα» ζε ζρέζε κε απηά πνπ ηζρχνπλ. Δίλαη επεηδή πηζηεχνπκε φηη νη ΣΠΔ κπνξεί λα είλαη κηα επθαηξία, γηα λα βνεζήζνπκε ηε γξεγνξφηεξε θξηηηθή πξνζαξκνγή ηνπ ζρνιείνπ καο ζηα πνιιά λέα δεδνκέλα ηεο επνρήο καο. 16 Γηα ην αθξηβέο πεξηερφκελν ηνπ φξνπ βι "Ζ δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ησλ ζσκάησλ θεηκέλσλ σο δηαδηθαζία δηακφξθσζεο εγγξάκκαησλ ππνθεηκέλσλ ή ε ηδενινγηθή δηάζηαζε ησλ ζελαξίσλ" (Δλφηεηα V).

69 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 69 [ΕΝΟΣΘΣΑ ΙΙ]: Διδακτικι των φιλολογικϊν μακθμάτων και ΣΠΕ Σφνδεςθ με το Ειδικό Μζροσ του Αναλυτικοφ Ρρογράμματοσ Σπουδϊν (Α.Ρ.Σ.): Βαςικζσ αρχζσ ςτθ διδαςκαλία τθσ Νεοελλθνικισ Γλϊςςασ, τθσ Λογοτεχνίασ, τθσ Αρχαίασ Ελλθνικισ Γλϊςςασ και Γραμματείασ και τθσ Λςτορίασ. Επιδιϊκεται να τονιςτεί θ ςυνάφεια με τισ ΤΡΕ. Οι εκπαιδευτικοί κα πρζπει να κατανοιςουν βαςικζσ κατακτιςεισ ςτθ διδακτικι του κάκε διδακτικοφ αντικειμζνου με τθν αξιοποίθςθ των ΤΡΕ. Κα πρζπει να μποροφν να ςυνδζουν τισ κατακτιςεισ αυτζσ με τθ διδακτικι αξιοποίθςθ των ΤΡΕ. Κα πρζπει να κατανοιςουν, κυρίωσ, τισ κοινζσ διδακτικζσ αρχζσ που διαπερνοφν τισ επιςτθμονικζσ αναηθτιςεισ των φιλολογικϊν μακθμάτων.

70 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ Ειςαγωγι ηελ ελφηεηα απηή εμεηάδεηαη ην ζεσξεηηθφ πιαίζην γηα ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία ησλ θηινινγηθψλ καζεκάησλ. Ζ πεξηδηάβαζε ζηελ ηζηνξία ηνπ νηθείνπ επηζηεκνληθνχ θιάδνπ θξίλεηαη απαξαίηεηε, θαζψο ε ζεψξεζή καο βαζίδεηαη ζηελ πεπνίζεζε φηη πξέπεη λα απνθεπρζεί ε πξνζέγγηζε ηνπ θάζε ινγηζκηθνχ σο νπδέηεξνπ πεξηβάιινληνο, πνπ δελ απνκέλεη παξά λα ην εθαξκφζνπκε ζηελ ηάμε εξήκελ ηεο δηδαθηηθήο ηνπ αληηθεηκέλνπ. Ζ ελφηεηα ρσξίδεηαη ζε ηέζζεξα θεθάιαηα, πέξαλ ηεο εηζαγσγήο, πνπ εμεηάδνπλ ρσξηζηά ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζε θάζε ζπγθεθξηκέλν δηδαθηηθφ αληηθείκελν: ΣΠΔ θαη γιψζζα ΣΠΔ θαη ινγνηερλία ΣΠΔ θαη αξραία ειιεληθή γξακκαηεία θαη γιψζζα ΣΠΔ θαη ηζηνξία ε θάζε θεθάιαην ζίγνληαη δεηήκαηα πνπ άπηνληαη ηεο δηδαθηηθήο, ηεο ηζηνξίαο θαη ηεο ηδενινγίαο ηεο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζην ζπγθεθξηκέλν δηδαθηηθφ αληηθείκελν.

71 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ Θεωρθτικό πλαίςιο τθσ γλωςςικισ διδαςκαλίασ και αξιοποίθςθ των ΣΠΕ Δθμιτρθσ Κουτςογιάννθσ Με το παρόν κείμενο επιχειροφμε να αναδείξουμε μζροσ τθσ πολυπλοκότθτασ του κζματοσ γλωςςικι εκπαίδευςθ και νζεσ τεχνολογίεσ (Κουτςογιάννθσ 2004β). Η πολυπλοκότθτα αυτι οφείλεται εν πολλοίσ ςτο γεγονόσ ότι ο Η/Υ δεν είναι πια να υπολογιςτικό μθχάνθμα, αλλά είναι ςε ςθμαντικό βακμό ζνα μζςο για γράψιμο, διάβαςμα και επικοινωνία ζνα μζςο πρακτικισ γραμματιςμοφ, δθλαδι. Ρριν όμωσ κίξουμε τθ ςχζςθ ΤΡΕ και γλωςςικισ διδαςκαλίασ, κα παρουςιάςουμε ςυνοπτικά τισ τάςεισ τθσ επιςτθμονικισ ζρευνασ που ζχουν ςχζςθ με τθ διδαςκαλία τθσ γλϊςςασ και κα επιχειριςουμε μια ςφντομθ ςφνδεςθ των αναηθτιςεων αυτϊν με τθ δι - δακτικι αξιοποίθςθ των ΤΡΕ. 2.1 Οι αρχικζσ αναηθτιςεισ: κεωρθτικό πλαίςιο και ο υπολογιςτισ ωσ δάςκ α- λοσ Μεηά απφ ην ηέινο ηνπ Β Παγθφζκηνπ πνιέκνπ αξρίδνπλ λα κπαίλνπλ νη βάζεηο γηα ηε δεκηνπξγία κηαο κεηαβηνκεραληθήο Ακεξηθήο σο παγθφζκηαο δχλακεο. Οη επελδχζεηο ζηελ ηερλνινγία θαη ηδηαίηεξα ζηελ πνιεκηθή ηερλνινγία ήηαλ κία απφ ηηο πξνηεξαηφηεηεο πνπ επηιέρηεθαλ κε ζηφρν ηελ παγθφζκηα επηθξάηεζή ηεο θαη θπξίσο ηελ εμνπδεηέξσζε ηεο κεγάιεο αληηπάινπ ηεο επνρήο, ηεο νβηεηηθήο Έλσζεο. Ζ εθηφμεπζε ηνπ πξψηνπ ππξαχινπ απφ ηελ ηφηε νβηεηηθή Έλσζε ζην δηάζηεκα (1957) πξνθάιεζε πξαγκαηηθφ ζνθ ζηηο ΖΠΑ (Sputnic Shock) θαη είλαη έλα επηκέξνπο επεηζφδην κε πνιχ ζεκαληηθέο επηπηψζεηο θαη ζηελ εθπαίδεπζε, αθνχ νδήγεζε ζε ξηδηθέο αιιαγέο ηφζν ηα πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ φζν θαη ηελ εθπαηδεπηηθή πνιηηηθή, γεληθφηεξα. Ζ επέλδπζε πνιιψλ θξαηηθψλ ή θαη ηδησηηθψλ θεθαιαίσλ ζηελ ηερλνινγία πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο πνιηηηθήο - ηερλνινγηθήο επηθξάηεζεο ησλ ΖΠΑ έδσζε ηε δπλαηφηεηα, παξάιιεια κε ηελ έκθαζε πξνο ηηο ζεηηθέο επηζηήκεο, λα εληζρπζεί ε έξεπλα θαη ζηνλ ηνκέα ηεο δηδαζθαιίαο ησλ γισζζψλ θαη ηδηαίηεξα ησλ μέλσλ γισζζψλ, γηα επλφεηνπο πνιηηηθνχο ιφγνπο (Hawisher et al. 1996).

72 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 72 Οη πξψηεο απηέο πξνζπάζεηεο δελ κπνξνχζαλ παξά λα ζηεξηρζνχλ ζηα επηζηεκνληθά παξαδείγκαηα ηεο επνρήο, ηνλ ζπκπεξηθνξηζκφ σο πξνο ηε κάζεζε (βι. Γεληθφ Μέξνο, Δλφηεηα 2.1) θαη ηνλ δνκηζκφ σο πξνο ηε κειέηε ηεο γιψζζαο, ζεσξεηηθέο πξνζεγγίζεηο πνπ ζπλππήξραλ κέζσ θπξίσο ηνπ ακεξηθάληθνπ δνκηζκνχ. Οη πξνζεγγίζεηο απηέο απνηέιεζαλ ην ππφβαζξν ζην νπνίν ζηεξίρηεθαλ νη πξψηεο απφπεηξεο αμηνπνίεζεο ησλ ππνινγηζηψλ ζηε δηδαζθαιία ησλ γισζζψλ. χκθσλα κε ηε ζεσξία ηνπ ζπκπεξηθνξηζκνχ πνπ παξείρε ην ζεσξεηηθφ πιαίζην ηεο «κάζεζεο ηεο γιψζζαο» ν αλζξψπηλνο νξγαληζκφο είλαη ηθαλφο λα αλαπηχμεη επξεία γθάκα ζπκπεξηθνξψλ. Γηα λα επηηεπρζεί απηφ απαηηείηαη αξρηθά έλα εξέζηζκα, κέζσ ηνπ νπνίνπ ζα πξνθιεζεί ε ζπκπεξηθνξά, ην εξέζηζκα απηφ νδεγεί ζε κηα απάληεζε-αληίδξαζε, ε νπνία κπνξεί λα είλαη ε επηζπκεηή ή φρη. ηελ πξψηε πεξίπησζε ε ζπκπεξηθνξά επαηλείηαη, ζηε δεχηεξε ε δηαδηθαζία επαλαιακβάλεηαη. Ζ ελίζρπζε ηεο επηζπκεηήο ζπκπεξηθνξάο (π.ρ. έπαηλνο) είλαη εμαηξεηηθά ζεκαληηθή, γηαηί νδεγεί ζηελ ηθαλνπνίεζε ησλ ζπνπδαζηψλ, ζηελ επαλάιεςή ηεο θαη θπξίσο γηαηί ζα απνβεί ζπλήζεηα, πνπ απνηειεί θαη ηνλ ηειηθφ ζηφρν ηεο φιεο δηαδηθαζίαο (Richards & Rodgers 1986, 50). Σν πεξηερφκελν ηεο δηδαζθαιίαο πξνζδηνξηδφηαλ απφ ηηο ζεσξεηηθέο βάζεηο ηνπ δνκηζκνχ, θπξίαξρν γισζζνινγηθφ ξεχκα θαηά ηελ πεξίνδν εθείλε. Με δεδνκέλν ην γεγνλφο φηη ζηε γισζζνινγία ε πεξηγξαθή ηεο γιψζζαο άξρηδε απφ ην θσλνινγηθφ επίπεδν θαη θαηέιεγε ζην επίπεδν ηεο πξφηαζεο, ζεσξήζεθε φηη απηή ήηαλ ε ελδεδεηγκέλε πνξεία θαη ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία. Απφ ηε ζηηγκή, επίζεο, πνπ πξνηεξαηφηεηα είρε ν πξνθνξηθφο ιφγνο, απηφ ζεσξήζεθε σο ελδεδεηγκέλν θαη ζηελ πεξίπησζε ηεο δηδαζθαιίαο ησλ μέλσλ γισζζψλ. Οη δηάινγνη, επνκέλσο, θαη νη αζθήζεηο ζε επίπεδν πξφηαζεο απνηεινχζαλ ηε βάζε ηεο δηδαζθαιίαο, πξνζέγγηζε πνπ είλαη γλσζηή σο audio-lingual ζηε δηδαζθαιία ησλ μέλσλ γισζζψλ. Ζ ζέζε ηεο ηερλνινγίαο ζηελ αληίιεςε απηή είρε ζεκαληηθφ ξφιν θαη αμηνπνηήζεθε πνιχ ην καγλεηφθσλν, ην νπνίν παξείρε ηα απαξαίηεηα γισζζηθά πξφηππα. Σα γισζζηθά εξγαζηήξηα, ζηεξηγκέλα ζηε ρξήζε ηνπ καγλεηνθψλνπ, είραλ επίζεο ζεκαληηθή ζέζε ζηα καζήκαηα. Παξείραλ ηε δπλαηφηεηα αλεμάξηεηεο εμάζθεζεο, ρσξίο ηνπο ρξνληθνχο πεξηνξηζκνχο ησλ ηππηθψλ καζεκάησλ (Richards & Rodgers φ.π., 57).

73 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 73 πλήζεηο πξαθηηθέο ζε απηφ ην πιαίζην είλαη νη αζθήζεηο ζπκπιήξσζεο θελψλ, νη πίλαθεο κε θιίζεηο νλνκάησλ θαη ξεκάησλ, νη αζθήζεηο πνιιαπιήο α- ληηζηνίρηζεο θαη επηινγήο. ε ηέηνηνπ είδνπο αζθήζεηο ε γιψζζα απνκνλψλεηαη απφ ην θνηλσληθφ θαη επηθνηλσληαθφ ηεο πιαίζην, δεδνκέλνπ φηη βαζηθφο ζθνπφο είλαη ε ζσζηή ρξήζε ησλ δνκψλ ηεο θαζψο επίζεο θαη ε γλψζε ηεο γισζζηθήο νξνινγίαο (κεηαγιψζζα). Με αλάινγε νπηηθή πξνζεγγίζηεθε θαη ε δηδαζθαιία ηεο κεηξηθήο γιψζζαο, φπνπ έκθαζε δηλφηαλ θαη πάιη ζηελ εμάζθεζε ζε επίπεδν πξφηαζεο θαη ζηελ αλαηξνθνδφηεζε (θπξίσο ζεηηθή), κε ζηφρν λα κάζεη ην παηδί ηηο δνκέο ηεο γιψζζαο (Μήηζεο 1996). ηελ πξνθεηκέλε, βέβαηα, πεξίπησζε δελ πξέπεη λα ππνηηκάηαη ν ζεκαληηθφο ξφινο ηεο ξπζκηζηηθήο παξάδνζεο (Υαξαιακπφπνπινο & Υαηδεζαββίδεο 1997), ε νπνία επεξέαδε ζεκαληηθά ηηο ηζρχνπζεο έσο θαη ηε δεθαεηία ηνπ 1960 δηδαθηηθέο πξαθηηθέο. Απηφ ζπλέβαηλε πεξηζζφηεξν ζε εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα, φπσο ην ειιεληθφ, κε ηε γλσζηή έκθαζε ζην παξειζφλ θαη ηελ ηππνιαηξία. ηνλ ηνκέα ηεο αλάγλσζεο ε βαξχηεηα δηλφηαλ ζηελ θαιιηέξγεηα ηεο ηθαλφηεηαο γηα «ζπάζηκν ηνπ θψδηθα», γηα θαηαλφεζε, δειαδή, ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ. Ζ πξνζέγγηζε πνπ αθνινπζήζεθε, γλσζηή σο «phonics», επηθεληξσλφηαλ ζηε κεκνλσκέλε αληηζηνίρεζε γξάκκαηνο-θσλήο έμσ απφ νπνηνδήπνηε πιαίζην πνπ κπνξεί λα εληαρζεί ε αλάγλσζε. ηνλ ηνκέα ηεο παξαγσγήο γξαπηνχ ιφγνπ ζην κάζεκα ηεο κεηξηθήο γιψζζαο κεγάιε δηάδνζε είρε ε ζεσξία ησλ ηξηψλ ζηαδίσλ. Χο πξψην ζηάδην ζεσξνχληαλ ε πξνεηνηκαζία (planning, pre-writing) γηα γξάςηκν. Πνιιέο έξεπλεο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1960 ζηηο ΖΠΑ πξνζπαζνχζαλ λα απνδείμνπλ ηε ζπνπδαηφηεηα ηνπ ζρεδηαζκνχ ζηελ παξαγσγή γξαπηνχ ιφγνπ. Χο δεχηεξν ζηάδην ζεσξνχληαλ ην γξάςηκν (writing) θαη σο ηξίην ε επαλεμέηαζε (revision) ηνπ ηειηθνχ γξαπηνχ πξντφληνο. Ηδηαίηεξε βαξχηεηα ζηε δηδαζθαιία ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ δηλφηαλ ζηε βειηίσζε ησλ επηθαλεηαθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ καζεηηθνχ θεηκέλνπ θαη ζην ηειηθφ γξαπηφ πξντφλ, γηα ηε βειηίσζε ηνπ νπνίνπ αξθνχζε ε γλψζε ησλ γισζζηθψλ δνκψλ, ηεο νξζνγξαθίαο θαη ηεο ζηίμεο. Ζ αμηνιφγεζε ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ ζπλήζσο γηλφηαλ κέζσ ηεο απιήο δηφξζσζεο απηψλ ησλ επηθαλεηαθψλ ιαζψλ απφ ηνλ εθπαηδεπηηθφ θαη ηεο επηζηξνθήο ησλ «δηνξζσκέλσλ» γξαπηψλ ζηνπο καζεηέο, ρσξίο θάπνηα άιιε ζπδήηεζε πάλσ ζηηο γισζζηθέο ηδηαηηεξφηεηεο ησλ γξαπηψλ ηνπο. Οη αληηιήςεηο απηέο, νη νπνίεο ήηαλ νη θπξίαξρεο ζηηο ΖΠΑ κέρξη θαη ηε δεθαεηία ηνπ 1960, παξ φηη είραλ αξρίζεη πιένλ λα ακθηζβεηνχληαη επηζηεκνληθά, απνηέιεζαλ ην ππφβαζξν ζην νπνίν ζηεξίρηεθαλ θαη ηα πξψηα πξνγξάκκαηα ζε ππνινγη-

74 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 74 ζηή. Οη πξψηεο απηέο απφπεηξεο αμηνπνίεζεο ηεο ηερλνινγίαο ζηε γισζζηθή εθπαίδεπζε πξνζδηφξηζαλ ζε κεγάιν βαζκφ θαη ηνλ ηξφπν αμηνπνίεζεο ηεο ππνινγηζηηθήο ηερλνινγίαο ζηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο κέρξη θαη ζήκεξα. Θα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη απφ απηέο ηηο πξψηεο αιιά θαη ηηο ζπλαθείο απφπεηξεο πνπ αθνινχζεζαλ κέρξη θαη ζήκεξα αλαδχζεθε κηα θπξίαξρε αληίιεςε ε νπνία εθδειψζεθε κε ηελ αλάπηπμε δχν ή ηξηψλ θχξησλ θαηεγνξηψλ εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ. ην πιαίζην απηφ ν ππνινγηζηήο γίλεηαη αληηιεπηφο σο ππνκνλεηηθή δηδαθηηθή κεραλή πνπ αλαιακβάλεη ηνλ ξφιν ηεο δηδαζθαιίαο ή (θαη) ηεο εμάζθεζεο ησλ καζεηψλ κε ζθνπφ ηελ θαιχηεξε κάζεζε ησλ γισζζηθψλ δνκψλ. Ζ βαξχηεηα δίλεηαη αθξηβψο ζηελ αλάπηπμε εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ θιεηζηνχ ηχπνπ (βι. Δλφηεηα IV, θεθ. 2) κε ηνλ δηηηφ απηφ ξφιν: πξνγξάκκαηα εμάζθεζεο (Drill and Practice) θαη πξνγξάκκαηα δηδαζθαιίαο (Tutorials) κε παξάιιειε εμάζθεζε. Ο ππνινγηζηήο, ινηπφλ, σο ππνκνλεηηθφο δάζθαινο παξέρεη ηελ χιε ζε κηθξέο ελφηεηεο ζηνλ καζεηή: εληζρχεη ηελ επηηπρία κε έπαηλν θαη ζε πεξίπησζε απνηπρίαο ηνχ παξέρεη ηελ θαηάιιειε αλαηξνθνδφηεζε, έηζη ψζηε λα νδεγεζεί (ν καζεηήο) ζηελ θαηαλφεζε ηνπ πξνβιήκαηνο θαη ζηελ επηινγή ηεο νξζήο απάληεζεο. Δπηπιένλ, έρεη ηε δπλαηφηεηα λα αμηνινγεί ηνλ αζθνχκελν θαη λα πιεξνθνξεί έηζη ηνλ θπζηθφ ηνπ δάζθαιν γηα ηελ πνξεία ηνπ. Σν θίλεκα απηφ γλσζηφ σο CAI (Computer Assisted Instruction) ή, πξνθεηκέλνπ γηα ηε γιψζζα, Computer Assisted Language Learning (CALL), ζηεξίρηεθε θαηά ηηο πξψηεο ηνπ αλαδεηήζεηο ζηηο αξρέο ηεο πξνγξακκαηηζκέλεο δηδαζθαιίαο, φπσο εθθξάζηεθαλ απφ ην θίλεκα ηνπ ζπκπεξηθνξηζκνχ θαη ην θίλεκα ηεο γισζζνινγηθήο ζρνιήο ηνπ δνκηζκνχ. ην πιαίζην ηεο ινγηθήο ηνπ CALL, ν ππνινγηζηήο απνηεινχζε επηπιένλ κέζν γηα θαιχηεξε αθνκνίσζε ηεο «χιεο» θαη ηε δηεπθφιπλζε ηνπ δηδάζθνληνο. Χο πιενλεθηήκαηα επηζεκαίλνληαη κεηαμχ άιισλ: ε δπλαηφηεηα απηνλνκίαο ζηε κάζεζε, γεγνλφο πνπ δηεπθνιχλεηαη απφ ηηο δπλαηφηεηεο αιιειεπίδξαζεο πνπ πξνζθέξνπλ νη λέεο ηερλνινγίεο ε παξαζηαηηθφηεηα ζηελ παξνπζίαζε ε πνηθηιία ζηνλ ηξφπν κεηάδνζεο ηεο δηδαζθφκελεο χιεο θαη ε έιμε πνπ αζθεί ην εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ ζηα παηδηά. Ο ξφινο ησλ καζεηψλ θαη ησλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη ζπγθεθξηκέλνο. Οη καζεηέο αιιειεπηδξνχλ κε ην κεράλεκα ζην πιαίζην ησλ νξίσλ πνπ ζέηεη ην ινγηζκηθφ, φξηα ηα Ο υπολογιςτισ ωσ δάςκαλοσ Οι ρόλοι μακθτϊν / εκπαιδευτικϊν νπνία είλαη ζπλήζσο πεξηνξηζκέλα. Ο ξφινο ησλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη επίζεο ζπγθε-

75 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 75 θξηκέλνο θαη πεξηνξίδεηαη ζηελ αλαδήηεζε ηνπ ινγηζκηθνχ, ζηελ επηβνιή ηεο ηάμεο ζηε ζρνιηθή αίζνπζα θαη ζηελ παξαθνινχζεζε ηεο επίδνζεο ησλ καζεηψλ κέζσ ησλ ζηαηηζηηθψλ ζηνηρείσλ πνπ ηνπο παξέρεη ην ζπγθεθξηκέλν ινγηζκηθφ. Ζ αληίιεςε απηή, παξ φηη εθθξάδεη μεπεξαζκέλεο ζπκπεξηθνξηζηηθέο θαη δνκηζηηθέο αληηιήςεηο γηα ηε γιψζζα θαη ηε γισζζηθή αγσγή θαη παξ φηη εγθαηαιείθζεθε πνιχ λσξίο απφ ηελ επηζηεκνληθή θνηλφηεηα, εμαθνινπζεί λα έρεη αθφκε αξθεηή δηάδνζε ζηε ρψξα καο θαη ζε πνιιέο άιιεο ρψξεο κέρξη θαη ζήκεξα. Απφ ηε ζηηγκή πνπ ε βαξχηεηα δίλεηαη ζρεδφλ απνθιεηζηηθά ζηελ αλάπηπμε εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ θαη ζηελ πεξαηηέξσ αμηνπνίεζή ηνπ ζην ζρνιείν, ε ηερλνινγία ζεσξείηαη θάηη επηπξφζζεην, έλα εμαηξεηηθά ζχγρξνλν ππνζηεξηθηηθφ κέζν, πξνθεηκέλνπ λα γίλεη απνηειεζκαηηθφηεξε ε αθνκνίσζε ηεο «δηδαθηέαο χιεο». Σα πνιπκέζα είλαη ε ηερλνινγία πνπ έδσζε θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1990 λέα πλνή ζηελ θαηεγνξία απηή ινγηζκηθνχ, αθνχ επηρεηξήζεθε ε αλαδσνγφλεζε κηαο μεπεξαζκέλεο δηδαθηηθήο νπηηθήο κε ηελ αμηνπνίεζε κηαο λέαο ηερλνινγηθήο πιαηθφξκαο. Ζ ρξήζε ηέηνησλ ινγηζκηθψλ πνιιέο θνξέο ζηεξίδεηαη ζηελ αληίιεςε ηεο ηερλνινγίαο σο κέζνπ εληππσζηαζκνχ θαη πξνζέιθπζεο ηνπ ελδηαθέξνληνο ησλ παηδηψλ, θάηη πνπ, φπσο γλσξίδνπκε, ζα δηαξθέζεη κφλν γηα ιίγν. Αο δνχκε έλα ππνζεηηθφ παξάδεηγκα: Οη καζεηέο θαινχληαη ζε κηα νζφλε λα ζπκπιεξψζνπλ ηα θελά ζε πξνηάζεηο γηα λα αζθεζνχλ ζηελ θιίζε ηνπ ξήκαηνο. Ζ άζθεζε απηή έρεη σο ζθνπφ πεξηζζφηεξν ηελ απφθηεζε κεραληζηηθψλ δεμηνηήησλ πάλσ ζε γξακκαηηθέο γλψζεηο, θάηη πνπ γίλεηαη απνθιεηζηηθά ζε επίπεδν πξφηαζεο, ζχκθσλα κε ηηο αξρέο ηνπ δνκηζκνχ. Σν ινγηζκηθφ δίλεη ζπγθεθξηκέλα φξηα επηινγψλ ζηνπο καζεηέο. Αλ ν καζεηήο επηιέμεη θάπνηα ιάζνο ιέμε, ηφηε ν ήξσαο ηνπ ινγηζκηθνχ ζα ηνλ παξνηξχλεη λα πξνζπαζήζεη θαη πάιη, ελψ αλ επηιέμεη ακέζσο ηε ζσζηή ιέμε, ηφηε ηνλ επηβξαβεχεη. Ζ νπηηθή απηή ζηε δηδαζθαιία αληηζηνηρεί ζε αδξέο γξακκέο κε ηελ πξψηε δηδαθηηθή νπηηθή ζην πιαίζην παξαδνζηαθψλ κνξθψλ δηδαζθαιίαο, φπσο ηε ζπδεηήζακε ζηελ Δλφηεηα Η, θεθ. 2.4 "Ζ δηδαζθαιία σο δηαδηθαζία δηακφξθσζεο εγγξάκκαησλ ηαπηνηήησλ".

76 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ Θ ζντονθ επιςτθμονικι ηφμωςθ ςτισ δεκαετίεσ του 1970 και 1980 και οι ςυνζπειζσ τθσ ςτθν αξιοποίθςθ των ΣΠΕ Ζ έκθαζε ζε απηφ πνπ απνθαινχκε ζήκεξα παξαδνζηαθφ γξακκαηηζκφ, γλσζηφ σο «βαζηθά» (basics) ζηνλ αγγινζαμνληθφ θφζκν, ηνλ νπνίν πεξηγξάςακε ζηελ πξνεγνχκελε ελφηεηα, δελ αξθνχζε απφ ηε ζηηγκή πνπ νη ΖΠΑ θαη ν ππφινηπνο δπηηθφο θφζκνο εηζέξρνληαλ ζηαδηαθά ζην κεηαβηνκεραληθφ ζηάδην παξαγσγήο θαη νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο. Απηφ ζεκαίλεη φηη νη θαιιηεξγνχκελεο δεμηφηεηεο ηεο αλάγλσζεο θαη γξαθήο δελ αξθνχζαλ γηα ην είδνο ησλ πνιηηψλ πνπ ε λέα νηθνλνκία θαη θνηλσλία απαηηνχζε. Ζ λένπ ηχπνπ νηθνλνκία πνπ αξρίδεη ζηαδηαθά λα απαηηεί λένπ είδνπο πνιίηεο είλαη πξνθαλέο πσο έρεη αλάγθε θαη απφ λέεο ζεσξίεο. ε έλα ηέηνην εξκελεπηηθφ πιαίζην είλαη πην εχθνιν λα θαηαλνήζνπκε ηηο έληνλεο επηζηεκνληθέο θαη ηερλνινγηθέο αλαδεηήζεηο ησλ θξίζηκσλ δεθαεηηψλ ηνπ 1970 θαη Θα δψζνπκε πνιχ επηγξακκαηηθά ζηε ζπλέρεηα θάπνηεο ηέηνηεο εμειίμεηο θαη ζα εζηηάζνπκε ην ελδηαθέξνλ καο ζε απηέο πνπ επεξέαζαλ ζεκαληηθά ηελ αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ. Δίλαη γεγνλφο φηη θαηά ηελ πεξίνδν πνπ ζπδεηάκε παξαηεξνχληαη έληνλεο επηζηεκνληθέο αλαδεηήζεηο νη νπνίεο ραξαθηεξίδνληαη απφ κηα κεηαηφπηζε ηνπ επηζηεκνληθνχ παξαδείγκαηνο απφ ην κηθξνεπίπεδν ζην καθξνεπίπεδν ζε πιήζνο επηζηεκνληθνχο θιάδνπο θαη πεδία. Ηδηαίηεξε βαξχηεηα γηα ην ζέκα καο έρνπλ νη εμειίμεηο ζηνλ ρψξν ηεο γισζζνινγίαο. Μεηά απφ ηελ απφξξηςε ησλ απφςεσλ ηνπ ζπκπεξηθνξηζκνχ γηα ηελ θαηάθηεζε ηεο γιψζζαο απφ ηνλ Chomsky (1959) θαη ηε κεηαθνξά ηνπ ελδηαθέξνληνο ζηε γισζζηθή ηθαλφηεηα, κε ηελ αλάπηπμε λέσλ θιάδσλ ηεο γισζζνινγίαο δίλεηαη παξάιιεια ηδηαίηεξε έκθαζε ζηε γισζζηθή πνηθηιφηεηα (θνηλσληνγισζζνινγία), ζηε κειέηε επξχηεξσλ, πέξαλ ηεο πξφηαζεο, γισζζηθψλ κνλάδσλ (θείκελν - θεηκελνγισζζνινγία), αιιά θαη ζηελ πξνζέγγηζε ηεο γιψζζαο ζε επίπεδν ιφγνπ (πξαγκαηνινγία, αλάιπζε ιφγνπ). Οη εμειίμεηο απηέο ζπλέβαιαλ ζεκαληηθά ζηε ζηξνθή πξνο νιηζηηθέο αληηιήςεηο ζηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο, ζηελ έκθαζε ζην θείκελν θαη ζηνλ ηδηαίηεξν ξφιν ηνπ ζπγθεηκέλνπ (context) θαη ηεο πεξίζηαζεο επηθνηλσλίαο. Πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε ηδηαίηεξα ζεκαληηθή ήηαλ ε ζπκβνιή ησλ απφςεσλ ησλ Halliday θαη Hymes. Απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1960 ήδε ν M.A.K. Halliday θαηέβαιε ζνβαξέο πξνζπάζεηεο ζηε Μ. Βξεηαλία λα εηζαγάγεη ζηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο ηελ θεηκεληθή δηάζηαζε θαη λα επηζεκάλεη ηνλ ζεκαληηθφ ξφιν ηνπ ζπγθεη-

77 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 77 κέλνπ (context). Παξάιιεια, άξρηζε λα πξνζεγγίδεη ην ζχλνιν ηεο δηδαζθαιίαο ζην ζρνιείν απφ ηελ νπηηθή ηεο γιψζζαο, δίλνληαο βαξχηεηα ζηελ αλάδεημε ησλ ηδηαηηεξνηήησλ πνπ έρεη ν ζρνιηθφο ιφγνο. Πξφθεηηαη γηα ζθέςεηο πνπ βξήθαλ επξεία εθαξκνγή απφ ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 θαη χζηεξα ζην ξεχκα πνπ είλαη γλσζηφ σο «δηδαζθαιία κε βάζε ηα θεηκεληθά είδε» ζηελ Απζηξαιία. εκαληηθή είλαη θαη ε ζπλεηζθνξά ηνπ Hymes (1971) ν νπνίνο εηζήγαγε ηελ έλλνηα ηεο «επηθνηλσληαθήο ηθαλφηεηαο». Δπηζήκαλε φηη ε ηθαλφηεηα ρξήζεο ηεο γιψζζαο δελ εμαξηάηαη κφλν απφ ηελ θαηνρή ηνπ γισζζηθνχ ζπζηήκαηνο, αιιά επεξεάδεηαη ζεκαληηθά θαη απφ θαηαζηαζηαθέο θαη εμσγισζζηθέο θνηλσληθνπνιηηηζκηθέο παξακέηξνπο. Ζ ζπλνιηθή ηθαλφηεηα πνπ δηαζέηνπλ νη νκηιεηέο φρη κφλν λα παξάγνπλ θαη λα θαηαλννχλ γξακκαηηθά νξζφ-απνδεθηφ ιφγν, αιιά θαη λα ηνλ πξνζαξκφδνπλ θαηάιιεια ζηελ εθάζηνηε πεξίζηαζε επηθνηλσλίαο απνθιήζεθε απφ ηνλ Hymes επηθνηλσληαθή ηθαλφηεηα. Ζ επηθνηλσληαθή ηθαλφηεηα δειαδή εκπεξηθιείεη ηε γισζζηθή ηθαλφηεηα (φξν πνπ ρξεζηκνπνίεζε ν Chomsky (1965) θαη αθνξά ηε γλψζε θαη θαηάθηεζε ηνπ γισζζηθνχ ζπζηήκαηνο), αιιά δελ πεξηνξίδεηαη κφλν ζε απηήλ. Δίλαη ζαθέο πσο πξφθεηηαη γηα κηα κεγάιε ζηξνθή πνπ κεηαθηλεί ηελ έκθαζε απφ ηε δνκή ηεο γιψζζαο ζηνλ νκηιεηή σο παξαγσγφ ιφγνπ, ηνλίδνληαο ηνλ ξφιν ηνπ εθάζηνηε επηθνηλσληαθνχ πιαηζίνπ. Οη επηζεκάλζεηο απηέο επεξέαζαλ ζεκαληηθά θαη ηε γισζζηθή δηδαζθαιία, θαζψο ε έκθαζε κεηαηνπίζηεθε απφ ηε κειέηε ησλ γισζζηθψλ ηχπσλ θαη δνκψλ ζηε ρξήζε ηεο γιψζζαο ζε απζεληηθά επηθνηλσληαθά πιαίζηα (Υαξαιακπφπνπινο 1999). Οη απφςεηο απηέο ηνπ Hymes έζηξεςαλ θαηά ηελ ίδηα πεξίπνπ πεξίνδν (ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1970) ηελ έξεπλα πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο κειέηεο ησλ εμσζρνιηθψλ γισζζηθψλ πξαθηηθψλ ησλ παηδηψλ θαη πξνο ηελ αλαδήηεζε ηεο ζρέζεο ησλ ζρνιηθψλ κε ηηο εμσζρνιηθέο γισζζηθέο πξαθηηθέο. Δλδεηθηηθή πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε είλαη ε έξεπλα ηεο Heath (1983), ε νπνία ζηεξηδφκελε ζην ζεσξεηηθφ πιαίζην ηνπ Hymes, κειέηεζε ζπζηεκαηηθά ηε ζρέζε ησλ εμσζρνιηθψλ πξαθηηθψλ γξακκαηηζκνχ κε ηηο ζρνιηθέο επηδφζεηο. Πξφθεηηαη γηα έξεπλα πνπ εγθαηληάδεη πιήζνο αλάινγσλ εζλνγξαθηθνχ ραξαθηήξα εξεπλψλ, νη νπνίεο αλαδεηθλχνπλ ηνλ ζεκαληηθφ ξφιν ηεο πξσηνγελνχο γισζζηθήο θνηλσληθνπνίεζεο ησλ παηδηψλ θαη ηε ζηελή ηεο ζρέζε κε ηε κεηέπεηηα ζρνιηθή πνξεία ηνπ θάζε παηδηνχ. Ζ έξεπλα απηή επηβεβαηψλεη κε άιιε ζεσξεηηθή αθεηεξία φ,ηη ν Bernstein επηζήκαλε ήδε απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1960: ηε ζηελή ζρέζε ηεο πξσηνγελνχο γισζζηθήο θνηλσληθνπνίεζεο κε ηε ζρνιηθή πνξεία

78 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 78 ησλ παηδηψλ: παηδηά απφ πξνλνκηνχρα θνηλσληθά ζηξψκαηα έρνπλ θαιχηεξε ζρνιηθή πνξεία ζε ζρέζε κε ηα κε πξνλνκηνχρα. Σέινο, ηδηαίηεξε κλεία ζα πξέπεη λα γίλεη ζηε κεηάθξαζε ην 1978 ηεο εξγαζίαο ηνπ Vygotsky Γιψζζα θαη ζθέςε, πνπ αμηνπνηήζεθε ζηε ζπλέρεηα ζεκαληηθά ζηελ εθπαίδεπζε θαη ηε γισζζηθή δηδαζθαιία θαη ζπλδπάζηεθε γφληκα κε ηε ζθέςε ηνπ Bruner. Δίλαη γλσζηή ε επξεία δηάδνζε θαη ρξήζε ησλ φξσλ δψλε ηεο επηθείκελεο εμέιημεο θαη ζθαισζηά (φξνο ηνπ Bruner) απφ ηηο θνλζηξνπθηηβηζηηθέο ζεσξίεο ηεο κάζεζεο (βι. Γεληθφ Μέξνο, ελφηεηα 2.1.) ζηνλ ρψξν ηεο παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ. Οι επιςτθμονικζσ αυτζσ αναηθτιςεισ και το νζο μεταβιομθχανικό τοπίο που αναδφεται όλο και περιςςότερο κατά τθν περίοδο αυτι, δθμιοφργθςαν τισ προχποκζςεισ για μια ριηικι ανατροπι των ωσ τότε αντιλιψεων ςε κζματα γλωςςικισ διδαςκαλίασ. Το νζο αυτό πλαίςιο είναι απαραίτθτο, προκειμζνου να γίνουν κατανοθτζσ και οι αναηθτιςεισ ςτον χϊρο τθσ αξιοποίθςθσ των ΤΡΕ ςτθ γλωςςικι διδαςκαλία για τον λόγο αυτόν κα παρουςιαςτεί εδϊ με ςυντομία, πριν περάςουμε ςτθν εκτενζςτερθ εναςχόλθςθ με τισ ειδικότερεσ αναηθτιςεισ που αφοροφν τθ ςχζςθ γλωςςικισ διδαςκαλίασ και ΤΡΕ Κινιματα προοδευτικισ γλωςςοδιδακτικισ ην πιαίζην ησλ γισζζνινγηθψλ αλαδεηήζεσλ πνπ πεξηγξάθηεθαλ ελ ζπληνκία παξαπάλσ, αιιά θαη παξάιιεισλ αλαδεηήζεσλ απφ ηνλ ρψξν ηεο ςπρνινγίαο θαη παηδαγσγηθήο, αλαπηχζζνληαη ζηηο δεθαεηίεο ηνπ 70 θαη ηνπ 80 δχν ζεκαληηθά γισζζνδηδαθηηθά θηλήκαηα ζηνλ αγγινζαμνληθφ επηζηεκνληθφ ρψξν πνπ επηρεηξνχλ λα εηζαγάγνπλ πνιιά λέα δεδνκέλα ζηε δηδαζθαιία ηνπ γισζζηθνχ καζήκαηνο. Σα θηλήκαηα απηά είλαη ην «Whole Language» («ε γιψζζα σο φιν») θαη ην «Process Writing» («ην γξάςηκν σο δηαδηθαζία»). Παξά ηε δηαθνξεηηθή ηνπο αθεηεξία, ε θνηλή ελλνηνινγηθή ζχληαμε ησλ δχν θηλεκάησλ νδήγεζε ζηε ζηαδηαθή ζπγρψλεπζή ηνπο, ελψ ε δηείζδπζή ηνπο ππήξμε ηεξάζηηα ζηνλ αγγιφθσλν, θπξίσο, θφζκν, αιιά φρη κφλν.

79 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 79 α) Whole Language Ζ «γιψζζα σο φιν» είλαη έλα θίλεκα πνπ μεθίλεζε απφ ηε Νέα Εειαλδία ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ Ζ δηάδνζή ηνπ ζηηο αγγιφθσλεο ρψξεο ήηαλ πνιχ κεγάιε θαη δεκηνχξγεζε ηνλ άιιν πφιν γχξσ απφ ηνλ νπνίν ζπζπεηξψζεθαλ πνιινί εθπαηδεπηηθνί θαη εξεπλεηέο, πξνθεηκέλνπ λα αληηκεησπίζνπλ ηελ παξαδνζηαθή αληίιεςε ζηε δηδαζθαιία. ήκεξα, παξά ηελ έληνλε θξηηηθή, εμαθνινπζεί λα απνηειεί δηεζλέο θίλεκα κε ηδηαίηεξε δηάδνζε, θπξίσο ζηνλ αγγινζαμνληθφ εθπαηδεπηηθφ ρψξν. Σν θίλεκα παίξλεη ηελ νλνκαζία ηνπ απφ ηε αληίιεςε πνπ πηνζεηεί γηα ηε γιψζζα, ε νπνία εθιακβάλεηαη σο έλα αξξαγέο ζχλνιν θαη έηζη δηδάζθεηαη, ζε αληίζεζε κε ηζρχνπζεο σο ηφηε πξαθηηθέο δηδαζθαιίαο, ζην πιαίζην ηεο ινγηθήο ησλ Πξφθεηηαη γηα πξνζέγγηζε πνπ αληηηίζεηαη ζηηο ζπκπεξηθνξηζηηθέο αξρέο κάζεζεο θαη ηηο δνκηζηηθέο γισζζνδηδαθηηθέο αληηιήςεηο, πνπ έδηλαλ βαξχηεηα ζηε δηδαζθαιία απνκνλσκέλσλ δεμηνηήησλ κε κεραληζηηθφ ηξφπν. νπνίσλ ε γιψζζα θαηαθεξκαηίδεηαη θαη ε έκθαζε δίλεηαη ζηε δηδαζθαιία απνπιαηζησκέλσλ απφ ηε ρξήζε παξαδεηγκάησλ. ηνλ ρψξν ηεο κάζεζεο, πηνζεηνχληαη θαηαξρήλ νη θνλζηξνπθηηβηζηηθέο απφςεηο ηνπ Piaget θαη ηεο κάζεζεο κέζσ ηεο ζπκκεηνρήο (learning by doing) ηνπ Dewey (Cope & Kalantzis 2003, 4), ελψ απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1980 θαη χζηεξα εκθαλήο είλαη θαη ε επηξξνή ηεο θνηλσληθήο ζεσξίαο σο πξνο ηε κάζεζε ηνπ Vygotsky (1978) (Goodman 1992, 358). Ζ αλάιπζε ησλ επηθνηλσληαθψλ ζπκβάλησλ (πνηνο γξάθεη ή κηιάεη ζε πνηνλ, πνχ, πφηε θαη γηαηί) παίξλεη ζεκαληηθή ζέζε ζηελ πξνζέγγηζε απηή. Καη ζην πιαίζην απηφ γίλεηαη αξθεηά ζπρλά επίθιεζε ζηηο πξψηκεο ζεσξεηηθέο ηνπνζεηήζεηο ηνπ Halliday (1978), φηη ε γιψζζα αμηνπνηείηαη γηα ηελ εμππεξέηεζε θνηλσληθνιεηηνπξγηθψλ αλαγθψλ θαη φηη ε γισζζηθή αλάπηπμε ζρεηίδεηαη κε ηελ αλάγθε ηνπ παηδηνχ γηα επηθνηλσλία (Grabe & Kaplan 1996, ). Απφ απηή ηελ άπνςε ε κάζεζε/θαηάθηεζε ηεο αλάγλσζεο θαη ηεο γξαθήο δελ κπνξνχλ λα αληηκεησπηζηνχλ παξά σο πξνέθηαζε ηεο ιεηηνπξγηθήο δπλαηφηεηαο ηεο γιψζζαο θαη ζηνλ θφζκν ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ, κηα επέθηαζε δειαδή ησλ ιεηηνπξγηψλ ηεο γιψζζαο (Grabe & Kaplan φ.π., 103 Halliday φ.π., 57). Δπηζεκαίλεηαη φηη απηή ε «θπζηθή» δηάζηαζε πνπ έρεη ε δηαδηθαζία θαηάθηεζεο ηεο πξνθνξηθήο γιψζζαο ζα πξέπεη λα ζπλερίδεηαη ζην ζρνιείν θαη κε ηελ θαηάθηεζε ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ θαη ηνλίδεηαη φηη δελ κπνξεί λα απνθφπηεηαη βίαηα κε ηελ

80 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 80 είζνδν ηνπ παηδηνχ ζην ζρνιείν. Αληίζεηα, πξέπεη λα δεκηνπξγνχληαη φιεο νη πξνυπνζέζεηο, ψζηε ην πιαίζην λα δηαηεξείηαη ην ίδην, γηα λα κπνξεί ην παηδί λα θαηαθηά θαηά ηξφπν θπζηθφ θαη ηνλ ζρνιηθφ γξακκαηηζκφ. Δίλαη πξνθαλέο φηη ην θίλεκα απηφ δελ απνδέρεηαη ηνλ ηεκαρηζκφ ηεο γιψζζαο (θσλήκαηα, ιέμεηο, θξάζεηο θηι.) θαηά ηε δηδαζθαιία ηεο νχηε θαη πηνζεηεί ηελ θαηαλνκή ηεο ζρνιηθήο χιεο κε κηα ηέηνηα αθεηεξία. Ζ πξνηεξαηφηεηα δίλεηαη πάληα ζην φιν, ην νπνίν δελ κπνξεί λα γίλεη θαηαλνεηφ κε ηελ αλάιπζή ηνπ ζηα επηκέξνπο. Απνθεχγεηαη, επνκέλσο, ε απνζπαζκαηηθή δηδαζθαιία θαη πξνηείλεηαη ε νιηθή πξνζέγγηζε, ε έκθαζε ζηελ παξαγσγή θαη θαηαλφεζε απζεληηθψλ-αιεζηλψλ θαη φρη πξνθαηαζθεπαζκέλσλ θεηκέλσλ γηα ηε δηδαζθαιία θάπνηνπ θαηλνκέλνπ. Απηέο, σζηφζν, νη εμειίμεηο επεξέαζαλ ζρεηηθά αξγφηεξα (κεηά απφ ην δεχηεξν κηζφ ηνπ 1980) ηνλ ηξφπν αμηνπνίεζεο ησλ ΣΠΔ ζηε δηδαζθαιία. Ζ αληίιεςε πνπ επεξέαζε άκεζα είλαη ε γλσζηαθή αληίιεςε γηα ην γξάςηκν πνπ αλαπηχρζεθε ζηελ αξρή ζηε Β. Ακεξηθή θαη δηαδφζεθε ηδηαίηεξα ζηνλ αγγινζαμνληθφ θφζκν κέζσ ηνπ θηλήκαηνο «ην γξάςηκν σο δηαδηθαζία». β) Γνωςιακζσ αντιλιψεισ ςτθ διδαςκαλία του γραπτοφ λόγου και το γράψιμο ως διαδικασία Απφ ηελ αξρή ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1970 θαη χζηεξα, θαη σο απνηέιεζκα ηεο κεηάβαζεο απφ ηνλ ζπκπεξηθνξηζκφ ζηνλ ρψξν ηεο γλσζηαθήο ςπρνινγίαο, ην θέληξν βάξνπο ηνπ επηζηεκνληθνχ ελδηαθέξνληνο (ζην πεδίν ηεο δηδαζθαιίαο ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ) κεηαθέξζεθε απφ ην ηειηθφ γξαπηφ πξντφλ ζηε δηαδηθαζία παξαγσγήο ηνπ. Απφ ην απνθιεηζηηθφ ελδηαθέξνλ, δειαδή, ηνπ ηη δηδάζθεη ν εθπαηδεπηηθφο, ζην ηη ζπκβαίλεη θαηά ηε δηάξθεηα παξαγσγήο ιφγνπ ζηνπο καζεηέο ζην πψο π.ρ. γξάθνπλ, πνηεο δπζθνιίεο αληηκεησπίδνπλ, γηαηί ηηο αληηκεησπίδνπλ θαη θαηά πξνέθηαζε πψο είλαη δπλαηφ λα βνεζεζνχλ απνηειεζκαηηθφηεξα. ην πιαίζην απηψλ ησλ αλαδεηήζεσλ έλα κεγάιν κέξνο ηεο έξεπλαο θαηεπζχλεηαη ζηελ αλαδήηεζε ηνπ ηξφπνπ παξαγσγήο θεηκέλσλ εθ κέξνπο ησλ καζεηψλ («ηθαλψλ» θαη «ιηγφηεξν ηθαλψλ») θαη θαηά πξνέθηαζε ζηε δηαθξίβσζε ησλ δπζθνιηψλ θαη ησλ ηδηαηηεξνηήησλ πνπ παξνπζηάδνπλ (Kemp 1992). Αλεμάξηεηα απφ ηηο αληηξξήζεηο πνπ κπνξεί λα εθθξαζηνχλ σο πξνο ηελ εγθπξφηεηα απηψλ ησλ κνληέισλ, ζεκαζία έρεη λα ηνληζηεί εδψ φηη άξρηζε λα απαζρνιεί ηελ επηζηεκνληθή θνηλφηεηα ν καζεηήο σο γξάθσλ, νη ηδηαηηεξφηεηεο θαη νη

81 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 81 δπζθνιίεο πνπ αληηκεησπίδεη. Σν θίλεκα απηφ επεξέαζε αξθεηά, ηδηαίηεξα θαηά ηε δεθαεηία ηνπ 1980, ηηο απφςεηο γηα ηε δηδαζθαιία ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ θαη θαηά πξνέθηαζε ηνλ αληίζηνηρν ζρεδηαζκφ ησλ πξνγξακκάησλ ζπνπδψλ. Απηφ πνπ ζα κπνξνχζακε λα πνχκε πσο δηακνξθψζεθε σο ηζρπξφ ξεχκα ζηνλ ρψξν ηεο δηδαθηηθήο ηνπ καζήκαηνο, σο ζπλέπεηα ηεο αλσηέξσ εμέιημεο, ήηαλ ε αληίιεςε πσο ην γξάςηκν δελ είλαη κηα γξακκηθή δηαδηθαζία θαη κηα άπαμ ελέξγεηα. Θεσξήζεθε, δειαδή, ιαζεκέλε ε θιαζηθή αληίιεςε πσο ηα ζηάδηα ηεο παξαγσγήο γξαπηνχ ιφγνπ είλαη ηξία θαη κάιηζηα αλεμάξηεηα κεηαμχ ηνπο: πξνεγείηαη δειαδή ν ζρεδηαζκφο, αθνινπζεί ε γξαθή ησλ ζθέςεσλ κε βάζε ην ζρεδηάγξακκα θαη ζην ηέινο, κεηά ηελ νινθιήξσζε ηεο γξαθήο, αθνινπζεί ην ζηάδην ηεο δηφξζσζεο, πνπ γίλεηαη θπξίσο ζε επίπεδν κηθξνδνκήο (ζηίμε, νξζνγξαθία θηι.). ηα ζηάδηα απηά ζεσξνχληαλ σο δεδνκέλε ε ρξνληθή αθνινπζία ηεο πινπνίεζήο ηνπο. Αληίζεηα, ε ζρεηηθή έξεπλα επηζήκαλε πσο ην γξάςηκν είλαη κηα δηαδηθαζία πνπ δελ νινθιεξψλεηαη δηα κηαο, αξθεηά γλσζηφ απηφ ζηνπο ελήιηθεο πνπ γξάθνπλ, φπσο θαη ηα ζηάδηα πνπ πξναλαθέξζεθαλ δελ πινπνηνχληαη θαηά δηαδνρηθή ρξνληθή αθνινπζία. πλήζσο, θαη αλάινγα κε ηνλ ηξφπν πνπ ν θαζέλαο γξάθεη, ην έλα ζηάδην ελππάξρεη ζην άιιν θαη επαλέξρνληαη πνιιέο θνξέο θαηά ηε δηάξθεηα ηεο γξαθήο. Καηά ην γξάςηκν, δειαδή, πνιιέο θνξέο ζηακαηάεη θαλείο λα ειέγμεη φ,ηη έρεη γξάςεη. Αλ δηαπηζηψζεη πσο δελ εμππεξεηείηαη ν ζηφρνο πνπ είρε, ηφηε κπνξεί, αλ ε απφθιηζε είλαη κηθξή, λα βειηηψζεη ηα φζα έρνπλ γξαθεί, αλ φκσο είλαη κεγάιε, λα μαλαζρεδηάζεη ζε κηθξφ ή κεγάιν επίπεδν ην ζχλνιν ηνπ θεηκέλνπ ηνπ. πκβαίλεη δειαδή έλα είδνο αιιεινεγθηβσηηζκνχ ησλ ζηαδίσλ θαη φρη γξακκηθήο ρξνληθήο ηνπο αιιεινπρίαο (Flower & Hayes 1981). Ζ έξεπλα επηζήκαλε (Scardamalia & Bereiter 1986) φηη απηή ε δηαδηθαζία είλαη αξθεηά δχζθνιν λα νινθιεξσζεί κε επηηπρία απφ φινπο. Οη καζεηέο, ζε αληίζεζε κε ηνπο έκπεηξνπο γξαθείο, δελ έρνπλ αλαπηχμεη δεμηφηεηεο θαη θξηηήξηα ειέγρνπ ηνπ θεηκέλνπ πνπ παξάγνπλ. Έηζη, φηαλ δηαβάδνπλ ην θείκελφ ηνπο, δελ κπνξνχλ λα εληνπίζνπλ εχθνια αλ απηφ πιεξνί ή φρη ηνπο ζηφρνπο θαη ηηο απαηηήζεηο ηνχ πξνο αλάπηπμε ζέκαηνο. Έρνπλ γη απηφ αλάγθε απφ ζπζηεκαηηθή βνήζεηα, φρη ηφζν γηα λα αλαπηχμνπλ θαη λα νινθιεξψζνπλ κφλν ην ζπγθεθξηκέλν θείκελν πνπ παξάγνπλ, φζν γηα λα αλαπηχμνπλ δεμηφηεηεο πην ζχλζεηεο (κεηα-γλσζηηθέο), νη νπνίεο ζα ηνπο θαηαζηήζνπλ ηθαλφηεξνπο γξαθείο. Σνλίδεηαη φηη ε βνήζεηα απηή είλαη απνηειεζκαηηθφ-

82 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 82 ηεξε, φηαλ δίλεηαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δπζθνιίαο πνπ αληηκεησπίδνπλ θαη, επνκέλσο, αλ απηφ είλαη δπλαηφ λα γίλεη, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο παξαγσγήο ιφγνπ. Οι διαπιςτϊςεισ αυτζσ, όπωσ είναι φυςικό, είχαν μεγάλεσ και ςοβαρζσ επιπτϊςεισ ςτθ διδακτικι του γλωςςικοφ μακιματοσ και, κυρίωσ, τθσ διδαςκαλίασ του γραπτοφ λόγου. Κατά πρϊτο λόγο ανακεωρικθκε θ μζχρι τότε ιςχφουςα αντίλθψθ πωσ θ διαδικαςία παραγωγισ λόγου υλοποιείται με τθ γνωςτι διόρκωςθ και επιςτροφι των κειμζνων ςτουσ μακθτζσ. Αντίκετα, κεωρικθκε απαραίτθτο να δίνεται θ ευκαιρία ςτουσ μακθτζσ να βελτιϊνουν οι ίδιοι τα κείμενά τουσ, μετά, φυςικά, από μια κατάλλθλθ διδακτικι μεκόδευςθ διόρκωςθσ, ϊςτε να γνωρίηουν τι κα βελτιϊςουν και γιατί. Το γράψιμο, δθλαδι, κατά τθν αντίλθψθ αυτι, ζπρεπε να πάρει τθ μορφι μιασ δυναμικισ και όχι ςτατικισ διαδικαςίασ. Κατά δεφτερο λόγο, επιςθμάνκθκε πωσ είναι απαραίτθτο να παρζχεται βοικεια και τθν ϊρα που κυρίωσ τθν ζχει ανάγκθ ο μακθτισ, κατά τθ διάρκεια δθλαδι του γραψίματοσ και όχι μόνο εκ των υςτζρων (για παραδείγματα ςχετικϊν δραςτθριοτιτων αλλά και για μια κριτικι τθσ αντίλθψθσ που επικράτθςε ότι τα προγράμματα επεξεργαςίασ κειμζνου βελτιϊνουν αυτομάτωσ τθν παραγωγι λόγου από τουσ μακθτζσ/τριεσ βλ. Ενότθτα ΙΙΙ, κεφ. 3.2 "Ρρογράμματα επεξεργαςίασ κειμζνου: Η ρευςτότθτα του κειμζνου". Σα θηλήκαηα πξννδεπηηθήο παηδαγσγηθήο εθθξάζηεθαλ ζηε ρψξα καο κέζσ ηεο γλσζηήο σο επηθνηλσληαθήο αληίιεςεο. 17 Ζ ειιεληθή εθδνρή δελ έδσζε ηδηαίηεξε έκθαζε ζηε δηαδηθαζία παξαγσγήο γξαπηνχ ιφγνπ θαη ζην γξάςηκν σο δηαδηθαζία, φζν ζηελ θαιιηέξγεηα ηεο γισζζηθήο πνηθηιφηεηαο ζην πιαίζην ηεο επηθνηλσληαθήο δηάζηαζεο ηεο γιψζζαο. Ζ αληίιεςε απηή έρεη ηδηαίηεξε δηάδνζε ζηε ρψξα καο, θπξίσο θαηά ηελ ηειεπηαία δεθαεηία απφ ην 2000 θαη χζηεξα είλαη εκθαλήο ε επηξξνή ηεο ζηα πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ θαη ζηα δηδαθηηθά εγρεηξίδηα ηφζν ηνπ Γεκνηηθνχ φζν θαη ηνπ Γπκλαζίνπ (γηα ηνλ ξφιν ηνπ δηαδηθηχνπ ζηε λέα επηθνηλσληαθή πξαγκαηηθφηεηα βι. ζηε ζπλέρεηα θεθ "Ζ λέα θεηκεληθή πξαγκαηηθφηεηα" απηήο ηεο ελφηεηαο). 17 Βι. θαη Υαηδεζαββίδεο Γηα κηα ζχληνκε παξνπζίαζε ηεο επηθνηλσληαθήο πξνζέγγηζεο κε παξαδείγκαηα απφ ηε δηδαθηηθή πξάμε βι. ην 18ν βηβιίν ηεο ζεηξάο «Κιεηδηά θαη Αληηθιείδηα» απφ ην Πξφγξακκα Μνπζνπικαλνπαίδσλ, ζην <http://www.kleidiakaiantikleidia.net/book18/book18.pdf> (Ηνξδαλίδνπ & θπξφεξα 2003).

83 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ Οι νζεσ κεωρθτικζσ αναηθτιςεισ και ο υπολογιςτισ ωσ περιβάλλον εργαςίασ Ο λένο φξνο Computers and Composition, πνπ απφ ηηο αξρέο ήδε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 θάλεη ηελ εκθάληζή ηνπ ζηηο ΖΠΑ, εθθξάδεη ηε ζηξνθή απφ ηα θιεηζηά ζπζηήκαηα δηδαζθαιίαο θαη ηελ αληίιεςε ηνπ ππνινγηζηή σο δηδάζθνληνο ζηνλ ππνινγηζηή σο κέζν εξγαζίαο (Hawisher et al. 1996). Μέζσ ηεο ζηξνθήο απηήο εθθξάδεηαη θαηαξράο ε θπξηαξρία ησλ ςπρνινγηθψλ αληηιήςεσλ ζηε δηδαζθαιία ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ, φπσο απνηππψζεθε θπξίσο ζην θίλεκα ην γξάςηκν σο δηαδηθαζία (process writing) (βι. παξαπάλσ) ζηε ζπλέρεηα (απφ ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 θαη χζηεξα), εθθξάδνληαη νη επηπηψζεηο ησλ ξαγδαίσλ επηζηεκνληθψλ εμειίμεσλ ζηνλ ρψξν ηεο γισζζνινγίαο πνπ αλέδεημαλ ηε ζεκαζία ηεο θνηλσληθήο δηάζηαζεο ηεο γιψζζαο: Ο υπολογιςτισ ωσ περιβάλλον εργαςίασ Ο ππνινγηζηήο ζεσξείηαη πιένλ φρη κέζν δηδαζθαιίαο αιιά πεξηβάιινλ πνπ δηεπθνιχλεη ηελ αλαδήηεζε θαη ηνλ πεηξακαηηζκφ θαηά ην γξάςηκν, ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε θαη ηελ απνηειεζκαηηθφηεξε ζπλεξγαζία κεηαμχ καζεηψλ- δαζθάινπ, ηε δεκηνπξγία πξαγκαηηθψλ πεξηζηάζεσλ επηθνηλσλίαο εληφο θαη εθηφο ζρνιείνπ, ζην πιαίζην ηεο πξνψζεζεο ηεο θνηλσληθήο δηάζηαζεο ηεο κάζεζεο θαη ηεο γιψζζαο. ην πιαίζην απηφ αλαπηχρζεθε ηδηαίηεξα ε έξεπλα θαη ν πξνβιεκαηηζκφο γηα ηε ρξεζηκφηεηα ησλ πξνγξακκάησλ επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ ζηε δηδαζθαιία ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ, ησλ ηνπηθψλ δηθηχσλ επηθνηλσλίαο, ηνπ ππεξθεηκέλνπ ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1980 θαη ζηηο αξρέο ηνπ 1990 θαη θπζηθά ηνπ δηαδηθηχνπ απφ ην 1990 θαη χζηεξα. Μεγάιν κέξνο ηεο ινγηθήο απηήο έρεη εηζαρζεί ζε πνιιά δπηηθά εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα, πνπ επηδηψθνπλ ηελ αμηνπνίεζε ησλ ππνινγηζηψλ ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία. Σα πεξηβάιινληα πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ απφ ην 1980 κέρξη ζήκεξα, ζην πιαίζην ησλ ζεσξεηηθψλ αληηιήςεσλ πνπ κφιηο πεξηγξάςακε, είλαη πνιιά. Πξφθεηηαη θπξίσο γηα πεξηβάιινληα αλνηρηά, φπνπ παξέρεηαη ην πιαίζην γηα λα δηεπθνιπλζεί ε επηθνηλσλία κεηαμχ ησλ καζεηψλ θαη ε κεηαηξνπή ηεο ηάμεο ζε ρψξν θνηλσληθνχ πξνβιεκαηηζκνχ, αληαιιαγήο απφςεσλ, αμηνπνίεζεο ηνπ δηαδηθηχνπ γηα άληιεζε θαη αμηνπνίεζε πνηθίινπ απζεληηθνχ πιηθνχ θηι.

84 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 84 Θα κπνξνχζακε λα δηαθξίλνπκε ηέζζεξα είδε ινγηζκηθνχ πνπ αμηνπνηνχληαη θαηά θαη κεηά ηελ πεξίνδν ηνπ 1980 κέρξη θαη ζήκεξα [Γηα κηα πην ιεπηνκεξή παξνπζίαζε θαη αλάιπζε ινγηζκηθψλ κε παξαδείγκαηα βι. Δλφηεηα IV]: 1. πσο ήδε αλαθέξζεθε, ζην πιαίζην ηεο παξαπάλσ πξνβιεκαηηθήο αλαπηχρζεθε ηδηαίηεξα ε έξεπλα θαη ν πξνβιεκαηηζκφο γηα ηε ρξεζηκφηεηα πξνγξακκάησλ επεμεξγαζίαο θεηκέλνπ (θαη αξγφηεξα θαη ηνπ δηαδηθηχνπ) ζηε δηδαζθαιία ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ (βι. θαη Δλφηεηα ΗΗΗ. Υξήζε βαζηθψλ εξγαιείσλ πιεξνθνξηθήο ζηα θηινινγηθά καζήκαηα). 2. Ζ επηζηεκνληθή ζηξνθή πξνο ηνλ καζεηή σο παξαγσγφ ιφγνπ, παξάιιεια κε ηηο άιιεο επηζηεκνληθέο αλαδεηήζεηο πνπ απνδνκνχζαλ ηηο παξαδνζηαθέο αληηιήςεηο, είλαη θπζηθφ λα κεηαθξάδεηαη θαη ζε λέεο αλαδεηήζεηο ζηελ θαηαζθεπή ινγηζκηθνχ γηα ηε γισζζηθή δηδαζθαιία. Πξφθεηηαη γηα ινγηζκηθά πνπ δε ιεηηνπξγνχλ πιένλ σο κέζα θαζνδεγνχκελεο δηδαζθαιίαο (φπσο π.ρ. ηα πξνγξάκκαηα εμάζθεζεο θαη πξαθηηθήο) αιιά σο πεξηβάιινληα εξγαζίαο, ππνζηεξηθηηθά ηνπ γξάθνληα καζεηή, δειαδή γηα πξνγξάκκαηα ππνζηήξημεο ηεο δηαδηθαζίαο παξαγσγήο γξαπηνχ ιφγνπ (writing process). 3. ηελ ίδηα θαηεγνξία αλήθνπλ θαη ηα πξνγξάκκαηα πξνζνκνίσζεο π.ρ. πξνγξάκκαηα πνπ δίλνπλ ζηα παηδηά δηάθνξνπο ξφινπο, ηνπ δεκνζηνγξάθνπ, ηνπ αξραηνιφγνπ, ηνπ γεσιφγνπ θηι. θαη κέζσ ηεο ζπκκεηνρήο ηνπο εμνηθεηψλνληαη κε ηελ αληίζηνηρε επηζηεκνληθή νξνινγία θαη έρνπλ επθαηξίεο γηα ρξήζε απζεληηθνχ γισζζηθνχ πιηθνχ. 3.Σέινο, παξάιιεια κε ηελ θαηαζθεπή ππνζηεξηθηηθνχ ινγηζκηθνχ, ηδηαίηεξε έκθαζε άξρηζε λα δίλεηαη θαηά ηα ηειεπηαία ρξφληα θαη σο ζπλέπεηα ηεο επαλεμέηαζεο ηνπ ξφινπ ηεο γξακκαηηθήο ζηε δηδαζθαιία ζηελ αμηνπνίεζε ησλ ζσκάησλ θεηκέλσλ θαη ησλ ειεθηξνληθψλ ιεμηθψλ ζηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο (βι. Δλφηεηα IV, θεθ. 5). Πξφθεηηαη γηα πξνζπάζεηεο πνπ επαλαθέξνπλ ην δήηεκα ηεο δηδαζθαιίαο ησλ γισζζηθψλ δνκψλ ή ηεο γισζζηθήο ελεκεξφηεηαο, θαιχηεξα, κε κηα πην επηθνηλσληαθή (φζν νμχκσξν θαη αλ θαίλεηαη) ινγηθή. Κιείλνληαο ηελ ελφηεηα απηή είλαη θαιφ λα επηζεκαλζεί φηη ε αμηνπνίεζε ηεο επηθνηλσληαθήο ηερλνινγίαο ζηε δεκηνπξγία πξαγκαηηθψλ πεξηζηάζεσλ επηθνηλσλίαο απαηηεί ηα νλνκαδφκελα αλνηρηά αλαιπηηθά πξνγξάκκαηα ή ηα πξνγξάκκαηα ηχπνπ κηθξψλ εξγαζηψλ (project) (βι. θαη Γεληθφ Μέξνο, ελφηεηα 2.2). ην πιαίζην ησλ πξνγξακκάησλ απηψλ ππάξρεη κελ πξνθαζνξηζκέλε αληίιεςε σο πξνο ηε γισζζηθή

85 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 85 δηδαζθαιία, ζηεξηγκέλε ζε ζχγρξνλν γισζζνινγηθά θαη παηδαγσγηθά ζεσξεηηθφ ππφβαζξν, δελ ππάξρεη φκσο ζπγθεθξηκέλε θαη απζηεξά πξνθαζνξηζκέλε χιε. Σν γεγνλφο απηφ απαηηεί απμεκέλε πξσηνβνπιία απφ ηνλ δηδάζθνληα, ζρεηηθή εκπεηξία, γηαηί πξφθεηηαη γηα εμαηξεηηθά απαηηεηηθή δηδαθηηθή πξαθηηθή, θαη επνκέλσο πνιχ θαιφ ζεσξεηηθφ εμνπιηζκφ. Απηνχ ηνπ είδνπο ε θηινζνθία, βέβαηα, δελ έρεη θακία ζρέζε κε ηα θιαζηθά πξνγξάκκαηα γισζζηθήο δηδαζθαιίαο πνπ έρνπλ σο άμνλά ηνπο ηα εγρεηξίδηα δηδαζθαιίαο, θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ νπνίσλ είλαη ε γξακκηθφηεηα θαη ε απζηεξή νξγάλσζε ζηελ παξνπζίαζε ηεο χιεο. Βέβαηα, απηφ δε ζεκαίλεη πσο αθφκα θαη ζην πιαίζην ελφο ζπγθεληξσηηθνχ ζπζηήκαηνο, φπσο ην ειιεληθφ, δελ κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ νη ΣΠΔ σο πεξηβάιινληα εξγαζίαο. Απαηηείηαη ε άξηηα ελεκέξσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ απέλαληη ζηα ζέκαηα απηά, ε ζσζηή νξγάλσζε ηνπ καζήκαηνο θαη ε εθκεηάιιεπζε φισλ ησλ επθαηξηψλ πνπ δίλνληαη ζηα ζρνιηθά πιαίζηα (ηππηθέο, εκηηππηθέο θαη άηππεο πξαθηηθέο γξακκαηηζκνχ) πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή. Η δθμιουργία, επομζνωσ, προγραμμάτων ςπουδϊν που κα αξιοποιοφν κατά τον μζγιςτο δυνατό τρόπο τισ ΤΡΕ για δθμιουργία πραγματικϊν περιςτάςεων επικοινωνίασ δεν εξαρτάται μόνο από τθν τεχνολογία που χρθςιμοποιείται. Εξαρτάται κυρίωσ από τθ γνϊςθ των αρχϊν τθσ ςφγχρονθσ γλωςςοδιδακτικισ επιςτιμθσ και από τθν εντωμεταξφ ςχετικι εμπειρία που ζχει αποκτθκεί. 2.4 Πρόςφατεσ επιςτθμονικζσ αναηθτιςεισ Μέρξη θαη ηε δεθαεηία ηνπ 1980 επηθξαηνχζαλ, φπσο είδακε, ζε αξθεηέο αγγιφθσλεο ρψξεο, ηα δηάθνξα θηλήκαηα «πξννδεπηηθήο παηδαγσγηθήο» θαη νη «ξνκαληηθέο απφςεηο» γηα ηε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο κεηαμχ ησλ εθπαηδεπηηθψλ (Carter 1996). Βαξχηεηα δηλφηαλ ζηε ρξήζε ηεο γιψζζαο θαη ζηελ ελίζρπζε ησλ παηδηψλ λα αλαθαιχςνπλ ηε δηθή ηνπο «απζεληηθή έθθξαζε» θαη «δεκηνπξγηθφηεηα». Πξφθεηηαη γηα κηαο «θηιειεχζεξεο» ινγηθήο ελίζρπζε ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο, ζην πιαίζην ηνπ παηδνθεληξηθνχ πξννδεπηηζκνχ (Stubbs 1990). Γλσζηά πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή είλαη θπξίσο ηα θηλήκαηα Whole Language (νιηζηηθή αληίιεςε γηα ηε γιψζζα) θαη Process

86 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 86 Writing (ην γξάςηκν σο δηαδηθαζία), ηα νπνία παξνπζηάζακε παξαπάλσ (θεθάιαην 2.2). Οη πξνζεγγίζεηο απηέο ππνβάζκηδαλ, φπσο είλαη πξνθαλέο, ηελ ελαζρφιεζε κε ηελ ίδηα ηε γιψζζα θαη νδήγεζαλ φρη κφλν ζην λα κελ απνθηνχλ νη καζεηέο γλψζεηο γηα ηε γιψζζα σο ζχζηεκα θαη σο θνηλσληθφ θαηλφκελν, αιιά θαη ζην λα απνθνηηνχλ απφ ηα παλεπηζηήκηα γεληέο εθπαηδεπηηθψλ κε παληειή άγλνηα ησλ ζεκάησλ απηψλ (Halliday 2000). Ζ εμέιημε βέβαηα απηή δελ ήηαλ ηπραία, αιιά απνηεινχζε αληίδξαζε ζηελ παξαδνζηαθή αληίιεςε ηεο δηδαζθαιίαο ηεο γξακκαηηθήο θαηά ην πξφηππν ηεο δηδαζθαιίαο ησλ λεθξψλ γισζζψλ. ηελ επξεία θπξηαξρία ησλ «ξνκαληηθψλ» απηψλ απφςεσλ ππήξμε ζεκαληηθή αληίδξαζε, απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1980 θαη χζηεξα, απφ ηνλ ρψξν ηεο εθπαηδεπηηθήο γισζζνινγίαο. Σα θχξηα επηρεηξήκαηα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη είλαη φηη ε θαηάθηεζε ηεο γιψζζαο κπνξεί λα επηηεπρζεί απνηειεζκαηηθφηεξα κε ηελ θαιχηεξε γλψζε ηεο γιψζζαο σο ζπζηήκαηνο θαη σο κέζνπ επηθνηλσλίαο (Carter 1995, 84 Halliday 2000 Μπνπηνπινχζε 2001). Απφ ηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1990 θαη χζηεξα αμίδεη λα επηζεκαλζνχλ ηξεηο ζεκαληηθέο αλαδεηήζεηο ζηνλ ρψξν ηεο γισζζηθήο δηδαζθαιίαο: ε εζηίαζε ζηε δηδαζθαιία ησλ θεηκεληθψλ εηδψλ, ε θξηηηθή νπηηθή θαη ην θίλεκα ησλ πνιπγξακκαηηζκψλ. Αμίδεη λα επηζεκάλνπκε, επίζεο, θαη ηηο ηζρπξέο ηάζεηο ζε επίπεδν θπξίσο εθπαηδεπηηθνχ ζρεδηαζκνχ ζηνλ αγγινζαμνληθφ θφζκν πξνο θαηεπζχλζεηο «επηζηξνθήο ζηα βαζηθά», απφςεηο δειαδή πνπ αλαηξάπεθαλ απφ ηα επηθνηλσληαθά θηλήκαηα. Με ην θίλεκα ησλ πνιπγξακκαηηζκψλ ζα αζρνιεζνχκε ηδηαίηεξα ζηε ζπλέρεηα (θεθάιαην 2.5). Δδψ ζα δψζνπκε θάπνηα βαζηθά ζηνηρεία γηα ηα δχν πξψηα θηλήκαηα, επεηδή δελ επεξέαζαλ ζε ζεκαληηθφ βαζκφ ην πψο αληηκεησπίδνπκε ηηο ΣΠΔ ζηε γισζζηθή εθπαίδεπζε. Θα αλαθεξζνχκε, επίζεο, θαη ζηελ έληνλε πξνζπάζεηα πνπ παξαηεξείηαη ηα ηειεπηαία ρξφληα γηα επηζηξνθή ζε κνξθέο θαη πεξηερφκελα δηδαζθαιίαο πνπ επηθξαηνχζαλ πξηλ απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1950 (back to basics) Διδαςκαλία με βάςθ τα κειμενικά είδθ Ζ κεηαθνξά ηνπ ελδηαθέξνληνο ζηνλ ιφγν, ζηελ πεξίζηαζε επηθνηλσλίαο θαη ζην θείκελν νδήγεζε θαη ζηελ αλάδπζε λέσλ ηάζεσλ ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία. Κνηλή ζα ιέγακε φηη είλαη ζήκεξα ε αλαγλψξηζε ηεο ζεκαζίαο πνπ έρεη ε θεηκεληθή πνηθηιφηεηα

87 Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ Αμηνπνίεζε θαη Δθαξκνγή ησλ ΣΠΔ ζηε Γηδαθηηθή Πξάμε Δηδηθφ Μέξνο ΠΔ02 87 ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία. Σν δήηεκα ηεο αλαγλψξηζεο ηνπ θεηκέλνπ θαη ηνπ θεηκεληθνχ είδνπο σο κνλάδαο κε ηδηαίηεξε βαξχηεηα ζηε γισζζηθή δηδαζθαιία έρεη εθθξαζηεί ζε πνηθίιεο ηάζεηο. Δδψ ζα αζρνιεζνχκε θπξίσο κε ηελ πην επεμεξγαζκέλε θαη δνθηκαζκέλε ζηελ εθπαίδεπζε. Ζ πην επεμεξγαζκέλε αληίιεςε γηα ηε δηδαζθαιία κε βάζε ηα θεηκεληθά είδε πξνέξρεηαη απφ ηελ Απζηξαιία θαη επηρεηξεί λα επεθηείλεη απφςεηο ηεο ραιηληεταλήο παξάδνζεο ζηε δηδαζθαιία. Έρνληαο σο αθεηεξία ηνλ Halliday, ν νπνίνο επηζήκαλε ηελ ηδηαηηεξφηεηα ηνπ ζρνιηθνχ ιφγνπ θαη ηνλ ξφιν ηνπ ζηελ επηηπρή ζρνιηθή πνξεία ησλ παηδηψλ, κηα νκάδα επηζηεκφλσλ θαη εθπαηδεπηηθψλ ζην ίδλευ ηεο Απζηξαιίαο επηρείξεζε λα απνηππψζεη ηηο ηδηαηηεξφηεηεο ηνπ ζρνιηθνχ ιφγνπ (ζε φιν ην εχξνο ησλ δηδαθηηθψλ αληηθεηκέλσλ) κε άμνλα ην θεηκεληθφ είδνο (genre). Ζ πξνζπάζεηα απηή νδήγεζε ζε πνιχ ελδηαθέξνπζα θαηαγξαθή ησλ θεηκεληθψλ εηδψλ θαη θεηκεληθψλ ηχπσλ 18 πνπ απνηεινχλ ηε βάζε ηεο δηδαζθαιίαο ηνπ θάζε δηδαθηηθνχ αληηθεηκέλνπ θαη ζε κηα αλαιπηηθή πεξηγξαθή ηεο γξακκαηηθήο ηνπο, αθνινπζψληαο θαη ζε απηή ηελ πξνζπάζεηα ηε ζπζηεκηθή ιεηηνπξγηθή γξακκαηηθή (Halliday 1994). Σα πνηθίια θεηκεληθά είδε κε ηελ ηδηαίηεξε ιεμηθνγξακκαηηθή ηνπο, ηα νπνία δνκνχλ ηα ζρνιηθά πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ, ζεσξήζεθαλ σο νη ζεκαληηθνί πφξνηαθεηεξία γηα ηε δφκεζε κηαο απνηειεζκαηηθήο παηδαγσγηθήο ηνπ ζρνιηθνχ ιφγνπ. Άμνλαο ηεο παηδαγσγηθήο απηήο ήηαλ ε δηδαζθαιία ηεο ηδηαίηεξεο γιψζζαο ηνπ θάζε δηδαθηηθνχ αληηθεηκέλνπ, ε νπνία απνθξπζηαιιψλεηαη ζε ζπγθεθξηκέλα είδε θεηκέλσλ θαη θεηκεληθνχο ηχπνπο. Δπηλνήζεθε πξνο ηνχην ζεηξά κεζνδνινγηψλ, ε πξψηε απφ ηηο νπνίεο ήηαλ πνιχ θνληά ζε παξαδνζηαθφηεξεο κνξθέο δηδαζθαιίαο. Ζ πξψηε απηή εθδνρή, γλσζηή σο «κνληέιν ηνπ ηξνρνχ», πξνέβιεπε ζεηξά δηδαθηηθψλ ελεξγεηψλ γξακκηθνχ ραξαθηήξα, πνπ θηλνχληαλ ζπλεηδεηά πξνο ηειείσο δηαθνξεηηθή θαηεχζπλζε απφ ηηο αξρέο ηεο πξννδεπηηθήο γισζζνδηδαθηηθήο. Γηα ηε δηδαζθαιία ησλ δηαθφξσλ θεηκεληθψλ εηδψλ ρξεζηκνπνηήζεθαλ νξηζκέλα θεηκεληθά πξφηππα ηα νπνία απνδνκνχζαλ νη καζεηέο κε ηε βνήζεηα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ, ψζηε λα βξνπλ ηα δνκηθά ηνπο ραξαθηεξηζηηθά. ηε ζπλέρεηα, δάζθαινο θαη καζεηέο επηρεηξνχζαλ λα ζπληάμνπλ απφ θνηλνχ έλα παξάδεηγκα ηνπ ππφ δηδαζθαιία θεηκεληθνχ είδνπο. Σέινο, ηα παηδηά θαινχληαλ λα γξάςνπλ ην δηθφ ηνπο θεηκεληθφ είδνο. Πξφθεηηαη γηα κηα γξακ- 18 &Ga