ΠΑΙΓΑΓΧΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΔΠΙΜΟΡΦΧΣΙΚΟ ΤΛΙΚΟ ΓΔΝΙΚΟΤ ΜΔΡΟΤ ΣΟΤ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΟ ΠΟΤΓΧΝ ΓΙΑ ΣΗΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΣΧΝ ΔΠΙΜΟΡΦΧΣΧΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΙΓΑΓΧΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΔΠΙΜΟΡΦΧΣΙΚΟ ΤΛΙΚΟ ΓΔΝΙΚΟΤ ΜΔΡΟΤ ΣΟΤ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΟ ΠΟΤΓΧΝ ΓΙΑ ΣΗΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΣΧΝ ΔΠΙΜΟΡΦΧΣΧΝ"

Transcript

1 ΠΑΙΓΑΓΧΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΔΠΙΜΟΡΦΧΣΙΚΟ ΤΛΙΚΟ ΓΔΝΙΚΟΤ ΜΔΡΟΤ ΣΟΤ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΟ ΠΟΤΓΧΝ ΓΙΑ ΣΗΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΣΧΝ ΔΠΙΜΟΡΦΧΣΧΝ

2 ΠΙΝΑΚΑ ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΧΝ Δλφηεηα Ο ξφινο ησλ ΣΠΔ ζηε δφκεζε ηεο θνηλσλίαο ηεο Γλψζεο Η έληαμε ησλ ΣΠΔ ζηα πιαίζηα ησλ ζηφρσλ ηεο εθπαίδεπζεο γηα ην Σν πξφγξακκα «ΔΠΙΜΟΡΦΧΗ ΣΧΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΧΝ ΣΗ ΥΡΗΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΣΧΝ ΣΠΔ ΣΗΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΓΙΑΓΙΚΑΙΑ» Δπξσπατθή θαη Γηεζλήο Πνιηηηθή ζε ζέκαηα έληαμεο ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε-δξεπλεηηθά Γεδνκέλα γηα ηελ έληαμε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε Μνληέια εηζαγσγήο ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε ζε επίπεδν εθπαηδεπηηθήο πνιηηηθήο θαη ζε επίπεδν ζρνιηθήο κνλάδαο 26 Δλφηεηα Απφ ηηο παξαδνζηαθέο ζηηο ζχγρξνλεο απφςεηο γηα ηε κάζεζε: Θεσξεηηθφ πιαίζην θαη κεηεμέιημε ηεο εθπαηδεπηηθήο πξαθηηθήο χγρξνλεο ζεσξήζεηο γηα ηε κάζεζε. Δμέιημε ησλ αληηιήςεσλ γηα ηελ παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε χγρξνλεο πξνζεγγίζεηο ζηε Γηδαθηηθή θαη ηε Μεζνδνινγία κε ηε δηακεζνιάβεζε ησλ ΣΠΔ Μέζνδνη θαη πξαθηηθέο δεκηνπξγίαο θαη ππνζηήξημεο θνηλνηήησλ κάζεζεο (Learning Communities) Αλάπηπμε καζεζηαθψλ πεξηβαιιφλησλ κε ηε ζπκβνιή ησλ Σ.Π.Δ. 86 Δλφηεηα Σν Γηαδίθηπν σο πεγή πιεξνθνξηψλ θαη εθπαηδεπηηθψλ πφξσλ, σο κέζν επηθνηλσλίαο θαη σο «ρψξνο» δεκνζίεπζεο έξγσλ Γεκηνπξγία Μαζεζηαθνχ πιηθνχ Πνιπκέζσλ θαη Τπεξκέζσλ ρεδίαζε δηεξεχλεζε - αμηνπνίεζε αμηνιφγεζε ηζηνζειίδσλ, ηζηνρψξσλ θαη ππιψλ ρεδίαζε καζεκάησλ επηκφξθσζεο θαη δηδαζθαιίαο κε ρξήζε ηνπ δηαδηθηχνπ (ζεσξεηηθέο αξρέο θαη δηδαθηηθή πξαθηηθή) πζηήκαηα Γηαρείξηζεο ηεο Μάζεζεο (CMS, LMS): Γλσξηκία, ρξήζε θαη αμηνπνίεζε, δηδαθηηθή αμηνιφγεζε Οκνγελνπνίεζε βαζηθψλ γλψζεσλ ινγηζκηθνχ γεληθήο ρξήζεο - Δθπαηδεπηηθή αμηνπνίεζε, εξγαιείσλ γεληθήο ρξήζεο Πξφηππα Μαζεζηαθψλ Σερλνινγηψλ - Παξνπζίαζε θαη δηδαθηηθά νθέιε 128 Δλφηεηα Ιζηνξηθή εμέιημε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ ζε ζρέζε κε ηελ εμέιημε ηεο πιεξνθνξηθήο θαη ησλ επηζηεκψλ ηεο Αγσγήο 137 2

3 4.2 Βαζηθέο θαηεγνξίεο ινγηζκηθνχ απφ πιεπξάο ραξαθηεξηζηηθψλ θαη απφ πιεπξάο δξαζηεξηνηήησλ κε ηε ρξήζε ηνπο Κξηηήξηα αμηνιφγεζεο, πιαίζην έληαμεο θαη θαηαιιειφηεηαο εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ Παξνπζίαζε, εμεξεχλεζε θαη ρξήζε πθηζηάκελνπ εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ (Λνγηζκηθφ ΤΠΔΠΘ) Γξαζηεξηφηεηεο 150 Δλφηεηα ρνιηθφ εξγαζηήξην πιεξνθνξηθήο: Γλσξηκία, ρξήζε θαη δηαρείξηζε Αζθάιεηα (αληηβίσζε (antivirus), θιπ), αληίγξαθα αζθαιείαο (backup) Δηζαγσγή ζηα δίθηπα ( client / server, δηαρείξηζε πφξσλ θιπ) Αληηκεηψπηζε ζηνηρεησδψλ πξνβιεκάησλ ηερληθήο θχζεσο (αζθαιείαο, εγθαηάζηαζεο ινγηζκηθνχ θηι.) 202 Δλφηεηα Ιδηαηηεξφηεηεο ηεο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ - Παηδαγσγηθέο αξρέο εθπαίδεπζεο ελειίθσλ Ο ξφινο ηνπ εθπαηδεπηή ελειίθσλ Δηδηθά ζέκαηα επηκφξθσζεο εθπαηδεπηηθψλ Υξεζηκφηεηα ησλ ΣΠΔ σο κέζν απηνεπηκφξθσζεο ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο Γηαδηθαζίεο αμηνιφγεζεο ελήιηθσλ εθπαηδεπνκέλσλ Δλλνηνινγηθά, ζπλαηζζεκαηηθά θαη θνηλσληθά πξνβιήκαηα ησλ εθπαηδεπηηθψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ζέκαηα ηεο επηκφξθσζήο ηνπο θαη αληηκεηψπηζή ηνπο ρεδίαζε θαη παξαγσγή θαηάιιεινπ επηκνξθσηηθνχ πιηθνχ. Τινπνίεζε θαη αμηνιφγεζε επηκνξθσηηθψλ δξάζεσλ ζρεηηθά κε ζέκαηα ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε Δλζάξξπλζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ πξνθεηκέλνπ λα εληάμνπλ ηηο ΣΠΔ ζηελ εθπαηδεπηηθή ηνπο πξαθηηθή Βαζηθά ζηνηρεία δηακφξθσζεο άκεζεο θαη ζπλερνχο επηθνηλσλίαο επηκνξθσηή-εθπαηδεπηηθψλ 227 3

4 ENOTHTA 1 Σερλνινγίεο Πιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ ζηελ Δθπαίδεπζε, εθπαηδεπηηθή πνιηηηθή θαη επηζηεκνληθή ζεκειίσζε πγγξαθείο Δπαλζία Μαθξή Μπφηζαξε αξάληνο Φπράξεο 4

5 1.1 Ο ξφινο ησλ ΣΠΔ ζηε δφκεζε ηεο θνηλσλίαο ηεο Γλψζεο Νη δηεζλείο θνηλσληθν-νηθνλνκηθέο θαη επηζηεκνληθέο εμειίμεηο, επεξεάδνληαο ηηο πξαθηηθέο επηθνηλσλίαο ζε εζληθφ θαη ηνπηθφ επίπεδν, νδήγεζαλ ζηελ εηζαγσγή ηεο έλλνηαο Θνηλσλία ηεο Ξιεξνθνξίαο (ΘηΞ). Ζ αλαθνξά ζηελ έλλνηα ηεο Θνηλσλίαο ηεο Γλψζεο πξνθχπηεη απφ ηελ είζνδν ησλ ηνπηθψλ θνηλσληψλ θαη νηθνλνκηψλ ζε κηα λέα θάζε δηαθξηηά δηαθνξνπνηεκέλε απφ ηηο πξνγελέζηεξεο, θαζψο ζην πεδίν ησλ επηζηεκψλ ε ζπγθεθξηκέλε έλλνηα θαζίζηαηαη ηθαλή λα εξκελεχζεη ηηο ζχγρξνλεο εμειίμεηο. Ζ έλλνηα ηεο Θνηλσλίαο ηεο Γλψζεο εκθαλίδεηαη ζηε δηεζλή βηβιηνγξαθία πεξίπνπ ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1960, ζηε κεηαβηνκεραληθή θνηλσλία, ζην πιαίζην ηεο νπνίαο ε γλψζε θαη ε πιεξνθνξία δηαδξακαηίδνπλ έλα ηδηαίηεξα ζεκαληηθφ ξφιν. Πήκεξα, ε Θνηλσλίαο ηεο Γλψζεο πξνβάιιεηαη είηε σο κηα επαλάζηαζε πξνθχπηνπζα απφ ηελ επέθηαζε ησλ Ρερλνινγηψλ ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ (ΡΞΔ), είηε σο κηα αλακφξθσζε ησλ νηθνλνκηθψλ ζρέζεσλ, κέζα απφ ηελ αλαβάζκηζε ηνπ ξφινπ ηεο γλψζεο ζην πιαίζην ηεο εξγαζηαθήο δηαδηθαζίαο θαη ηελ αλαδηακφξθσζε ησλ θνηλσληθψλ θαη πνιηηηθψλ ζρέζεσλ (ACM Computing Curricula Πην πιαίζην ηεο αλακφξθσζεο ησλ νηθνλνκηθψλ ζρέζεσλ, ε Θνηλσλία ηεο Γλψζεο είρε σο άκεζν απνηέιεζκα ηελ εκθάληζε ηεο έλλνηαο ηεο «θνηλσλίαο ηεο κάζεζεο» θαη ηεο «δηα βίνπ εθπαίδεπζεο». Ππλεπψο ε Θνηλσλία ηεο Γλψζεο δελ κπνξεί λα εμεηαζηεί αλεμάξηεηα απφ ηελ έληαμε ησλ Ρερλνινγηψλ Ξιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσληψλ (ΡΞΔ) ζε φια ηα επίπεδα θαη κνξθέο ηεο εθπαίδεπζεο. Ζ Γηάρπζε ησλ ΡΞΔ ζηελ θνηλσληθή θαη νηθνλνκηθή δξαζηεξηφηεηα, ζπληειεί ζε κεηαζρεκαηηζκνχο ησλ παξαγσγηθψλ δηαδηθαζηψλ θαη ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπο, φπνπ νη επέιηθηεο κνξθέο, νη θαηλνηνκίεο θαη νη κνξθέο κεηαβαιιφκελεο γλψζεο θαη επηκφξθσζεο έξρνληαη λα αληηθαηαζηήζνπλ ηηο παξαδνζηαθέο κνξθέο ηηο ζρεηηθέο κε ην νηθνλνκηθφ θεθάιαην θαη ηηο εξγαζηαθέο κνξθέο θαη ζρέζεηο. Ζ επξπδσληθφηεηα, σο ηερλνινγία επηθνηλσλίαο, έδσζε ηε δπλαηφηεηα ηαρείαο κεηαθνξάο ςεθηαθψλ δεδνκέλσλ κε πςειέο απαηηήζεηο εχξνπο ζχλδεζεο, φπσο απηφλνκα βίληεν θαη απαίηεζε (video on demand), αιιά θαη ηε ζχγρξνλε ξνή εηθφλαο θαη ήρνπ (video streaming). Ππγρξφλσο, ππεηζέξρεηαη ζηηο νηθνλνκηθέο πξαθηηθέο, θαζψο ην 45% ησλ Κηθξψλ θαη Κεζαίσλ Δπηρεηξήζεσλ ηεο ρψξαο ρξεζηκνπνηνχλ ππνινγηζηέο θαη ην 62% απηψλ ρξεζηκνπνηεί επξπδσληθφ Ηληεξλεη, αλεβάδνληαο θαηά 75% ηελ παξαγσγηθφηεηα θαη θαηά 78% ηελ πνηφηεηα ησλ πξντφλησλ θαη ππεξεζηψλ ηνπο - ζχκθσλα κε πξφζθαηε έξεπλα ηνπ Δζληθνχ Γηθηχνπ Έξεπλαο θαη Ρερλνινγίαο ελψ ηνλίδεηαη ε ζεκαζία ηεο 5

6 επξπδσληθφηεηαο γηα ηε ζπκκεηνρή ησλ πνιηηψλ ζηελ Θνηλσλία ηεο Γλψζεο (http://www.eett.gr/eett). 1.2 Η έληαμε ησλ ΣΠΔ ζηα πιαίζηα ησλ ζηφρσλ ηεο εθπαίδεπζεο γηα ην Πηε Πχλνδν ηνπ Δπξσπατθνχ Ππκβνπιίνπ ηεο Ιηζζαβφλαο ην 2000, νη Αξρεγνί ησλ Θξαηψλ θαη Θπβεξλήζεσλ ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο (Δ.Δ) δηαπίζησζαλ φηη ε Δ.Δ βξίζθεηαη αληηκέησπε µε «µηα µεγάιε πνηνηηθή κεηαιιαγή, ε νπνία πξνθχπηεη απφ ηελ παγθνζκηνπνίεζε θαη ηηο πξνθιήζεηο µίαο λέαο νηθνλνκίαο θαζνδεγνχκελεο απφ ηε γλψζε», θαη έζεζαλ γηα ηελ Δ.Δ. ην Πηξαηεγηθφ Πηφρν γηα ην 2010 «λα γίλεη ε αληαγσληζηηθφηεξε θαη δπλακηθφηεξε νηθνλνκία πνπ ζα βαζίδεηαη ζε γλψζε ηθαλή γηα βηψζηκε νηθνλνκηθή αλάπηπμε, µε πεξηζζφηεξεο θαη θαιχηεξεο ζέζεηο εξγαζίαο θαη µε κεγαιχηεξε θνηλσληθή ζπλνρή». Πην πιαίζην απηφ πηνζεηήζεθε ε άπνςε φηη νη αιιαγέο απηέο απαηηνχλ φρη µφλν «ην ξηδηθφ κεηαζρεκαηηζκφ ηεο επξσπατθήο νηθνλνκίαο», αιιά θαη «έλα ηνικεξφ πξφγξακκα γηα ηνλ εθζπγρξνληζκφ ησλ ζπζηεκάησλ θνηλσληθήο πξφλνηαο θαη εθπαίδεπζεο». Δπίζεο ην 2006, ε θνηλή ελδηάκεζε έθζεζε πξνφδνπ ζην πιαίζην ηνπ πξνγξάκκαηνο εξγαζίαο «Δθπαίδεπζε θαη θαηάξηηζε 2010» επηζεκαίλεη φηη φινη νη πνιίηεο πξέπεη, θαζ φιε ηε δηάξθεηα ηεο δσήο ηνπο, λα απνθηνχλ δεμηφηεηεο θαη λα ηηο επηθαηξνπνηνχλ, θαη φηη πξέπεη λα δνζεί ηδηαίηεξε πξνζνρή ζηηο εηδηθέο αλάγθεο ησλ αηφκσλ πνπ αληηκεησπίδνπλ ηνλ θίλδπλν ηνπ θνηλσληθνχ απνθιεηζκνχ. Ζ εθπαίδεπζε ελειίθσλ (ηφζν πνζνηηθά φζν θαη πνηνηηθά) είλαη, επίζεο, ζεκαληηθή γηα ηελ αλάπηπμε ησλ δεμηνηήησλ ησλ αηφκσλ κε πξνζφληα κέζνπ θαη πςεινχ επηπέδνπ (Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο πξνο ην Ππκβνχιην, ην Δπξσπατθφ Θνηλνβνχιην, ηελ Δπξσπατθή Νηθνλνκηθή θαη Θνηλσληθή Δπηηξνπή θαη ηελ Δπηηξνπή ησλ Ξεξηθεξεηψλ: Γηα ηε ζέζπηζε θνηλψλ αξρψλ φζνλ αθνξά ηελ επειημία κε αζθάιεηα: Ξεξηζζφηεξεο θαη θαιχηεξεο ζέζεηο εξγαζίαο κέζσ ηεο επειημίαο κε αζθάιεηα, Γηα ηελ επίηεπμε ηνπ ζηφρνπ απηνχ πηνζεηήζεθε ε ρξήζε ηεο αλνηθηήο κεζφδνπ ζπληνληζκνχ, ε νπνία απέθηεζε ηελ νινθιεξσκέλε ηεο κνξθή (ζηα ζπκπεξάζκαηα ηεο Ππλφδνπ ηνπ Ινπμεκβνχξγνπ) θαη ζπλίζηαηαη ζε κία ζπληνληζκέλε ζηξαηεγηθή κέζσ ηεο νπνίαο ηα θξάηε κέιε ζέηνπλ θνηλνχο ζηφρνπο θαζψο θαη θνηλέο δηαδηθαζίεο γηα ηελ παξαθνινχζεζε ηεο πξνφδνπ ηνπο πξνο ηελ επίηεπμή απηή. Ρν λέν απηφ εξγαιείν πξνσζεί ηελ αλάπηπμε ζπλεθηηθψλ πνιηηηθψλ ζηελ Δπξψπε ζε ηνκείο φπσο ε εθπαίδεπζε, φπνπ απνθιείεηαη κελ θάζε πνιηηηθή ελαξκφληζεο πνπ ππνλνκεχεη ηε δηαθνξεηηθφηεηα ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ ησλ θξαηψλ κειψλ, αιιά πθίζηαηαη ζπγρξφλσο ηελ αλάγθε ελφο «επξσπατθνχ εθπαηδεπηηθνχ ρψξνπ». 6

7 Ξξφθεηηαη δειαδή, γηα κηα κέζνδν πνπ ζέβεηαη ηελ θαηαλνκή αξκνδηνηήησλ, φπσο πξνβιέπεηαη ζηηο ζπλζήθεο, ελψ παξάιιεια παξέρεη έλα λέν πιαίζην ζπλεξγαζίαο ησλ θξαηψλ κειψλ, ψζηε νη εζληθέο πνιηηηθέο λα ζπγθιίλνπλ ππέξ ηεο πινπνίεζεο νξηζκέλσλ θνηλψλ ζηφρσλ κέζσ: ηεο πηνζέηεζεο θνηλψλ εξγαιείσλ κέηξεζεο (ζηαηηζηηθέο πξνζεγγίζεηο, δείθηεο) γηα ηελ παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο πξνο ηνπο θαζνξηζκέλνπο ζηφρνπο, ηεο αλάπηπμεο κέζσλ-εξγαιείσλ ζπλεξγαζίαο θαη ζχγθξηζεο πνπ εληζρχνπλ ηελ θαηλνηνκία, ηελ πνηφηεηα θαη ηελ θαηαιιειφηεηα ησλ πξνγξακκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο (δηάδνζε ησλ «θαιψλ πξαθηηθψλ», πξφηππα ζρέδηα θιπ.) Ζ Πηξαηεγηθή ηεο Ιηζζαβφλαο πηνζεηήζεθε αθνινπζψληαο ηελ απειεπζέξσζε ησλ αγνξψλ θαη ην άλνηγκα ησλ ζπλφξσλ ησλ επξσπατθψλ θξαηψλ. Γελ πηνζεηήζεθε σο έλα ζηαηηθφ θείκελν θαηαγξαθήο πξνζέζεσλ θαη ζηφρσλ, αιιά σο έλα επξχ θαη πξφζθνξν πεδίν αληαιιαγήο πξνβιεκαηηζκψλ θαη εθαξκνγήο πνιηηηθήο, κεηαμχ θαη εληφο ησλ θξαηψλ κειψλ θαη απνηειεί έλα ζεκαληηθφ βήκα ζηελ πνξεία γηα ηελ νινθιήξσζε ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο θαη ηελ ελδπλάκσζή ηεο θαη σο πνιηηηθήο νληφηεηαο (http://www.ypan.gr). Ρα ζπκπεξάζκαηα ηνπ Δπξσπατθνχ Ππκβνπιίνπ ηεο Ιηζζαβφλαο ην 2000, έζεζαλ σο λέν Πηξαηεγηθφ Πηφρν γηα ηελ επφκελε δεθαεηία ηε ζεκειίσζε ηεο Δθπαίδεπζεο θαη Θαηάξηηζεο σο κέζν γηα ηελ επηηπρή κεηάβαζε ζε κηα θνηλσλία- νηθνλνκία βαζηζκέλεο ζηε γλψζε. Πην Ππκβνχιην ηεο Πηνθρφικεο ηεο 23εο θαη 24εο Καξηίνπ 2001 επηβεβαηψζεθε ν παξαπάλσ ζηφρνο ηεο Ιηζζαβφλαο θαη απνθαζίζζεθε ε πηνζέηεζε «ζπγθεθξηκέλσλ κειινληηθψλ ζηξαηεγηθψλ ζηφρσλ ζην πεδίν ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο θαηάξηηζεο» πνπ αθνξνχλ ζηελ πνηφηεηα ηεο εθπαίδεπζεο, ζηε δπλαηφηεηα πξφζβαζεο φισλ ζηε γλψζε κέζσ ησλ ζπζηεκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο - θαζψο θαη ζην «άλνηγκα» ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ ησλ θξαηψλ κειψλ ζηηο παγθφζκηεο πξνθιήζεηο Πεξηγξαθή ησλ ζηφρσλ ηόρνο 1: Βειηίσζε ηεο πνηόηεηαο ησλ ζπζηεκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο Ζ εθπαίδεπζε θαη ε θαηάξηηζε αληηπξνζσπεχνπλ έλα θαη' εμνρήλ κέζν γηα ηελ θνηλσληθή θαη πνιηηηζκηθή ζπλνρή, θαζψο θαη έλα ζπνπδαίν νηθνλνκηθφ πιενλέθηεκα γηα ηελ ελίζρπζε ηεο αληαγσληζηηθφηεηαο. Ρν δεηνχκελν είλαη λα εληζρπζεί ε πνηφηεηα ηεο εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο ησλ εθπαηδεπφκελσλ θαη ησλ εθπαηδεπηψλ θαη λα θαηαβιεζνχλ πξνζπάζεηεο γηα ηελ απφθηεζε βαζηθψλ δεμηνηήησλ πνπ ζα πξέπεη λα είλαη ζχγρξνλεο ψζηε λα αληαπνθξίλνληαη ζηηο εμειίμεηο ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο. Ν ζηφρνο 7

8 επνκέλσο, είλαη λα βειηησζνχλ ηα εθφδηα ησλ πνιηηψλ ζε φ,ηη αθνξά, αθελφο, ζηελ αλάγλσζε, ζηε γξαθή θαη ζηελ αξηζκεηηθή θαη, αθεηέξνπ, ζηελ απφθηεζε δεμηνηήησλ ζρεηηθψλ κε ηηο Ρερλνινγίεο ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ηεο Δπηθνηλσλίαο. Ζ ελίζρπζε ηεο πνηφηεηαο ηνπ εμνπιηζκνχ ησλ ζρνιείσλ θαη ησλ θέληξσλ θαηάξηηζεο κε ηε βέιηηζηε ρξήζε ησλ πφξσλ απνηειεί επίζεο πξνηεξαηφηεηα. Ξξνθεηκέλνπ λα εμαζθαιηζζεί ε αληαγσληζηηθή ζέζε ηεο Δπξψπεο ζηελ απξηαλή νηθνλνκία επηδηψθεηαη ε αχμεζε ηνπ δπλακηθνχ ζε θιάδνπο ζρεηηθνχο κε ηα καζεκαηηθά θαη ηηο θπζηθέο επηζηήκεο. Ζ βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ ζπζηεκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο ζεκαίλεη, ηέινο, εμηζνξξφπεζε πφξσλ θαη αλαγθψλ, θάηη πνπ ζα επηηξέςεη ζηα ζρνιηθά ηδξχκαηα λα πξαγκαηνπνηήζνπλ λέεο ζπκπξάμεηο πνπ ζα ηα βνεζήζνπλ ζην λέν ηνπο ξφιν. ηόρνο 2: Γηεπθόιπλζε ηεο πξόζβαζεο όισλ ζηελ εθπαίδεπζε θαη ηελ θαηάξηηζε Ρν επξσπατθφ κνληέιν θνηλσληθήο ζπλνρήο πξέπεη λα κπνξεί λα παξέρεη ηε δπλαηφηεηα πξφζβαζεο φισλ ησλ πνιηηψλ ζηα ζπζηήκαηα εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο (επίζεκεο ή/ θαη άηππεο κνξθέο εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο) θαζψο θαη ηε δπλαηφηεηα κεηάβαζεο απφ έλα ζχζηεκα ζπνπδψλ ζε έλα άιιν (γηα παξάδεηγκα απφ ηελ επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε ζηελ αλψηαηε εθπαίδεπζε). θαη απηφ ζα πξέπεη λα κπνξεί λα πξαγκαηνπνηείηαη απφ ηελ παηδηθή ειηθία έσο ηελ ελήιηθε δσή. Ρν άλνηγκα ησλ ζπζηεκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο θαη ε πξνζαξκνγή απηψλ ζηηο αλάγθεο ησλ ελ δπλάκεη εθπαηδεπφκελσλ νχησο ψζηε λα θαηαζηνχλ ειθπζηηθφηεξα πξνο ηηο νκάδεο-ζηφρνπο - κπνξεί λα δηαδξακαηίζεη ζεκαληηθφ ξφιν ζηελ θαζηέξσζε ηνπ πνιίηε σο ελεξγνχ ζηα θνηλά. ηόρνο 3: Άλνηγκα ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο θαηάξηηζεο ζηνλ θόζκν Ν ζηφρνο απηφο πεξηιακβάλεη, αθελφο, ηε δηακφξθσζε ελφο επξσπατθνχ ρψξνπ ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο θαηάξηηζεο, κέζσ ηεο θηλεηηθφηεηαο θαη ηεο δηδαζθαιίαο μέλσλ γισζζψλ, θαη αθεηέξνπ, ηελ ελίζρπζε ησλ δεζκψλ ηεο εθπαίδεπζεο κε: ηελ αγνξά εξγαζίαο, ηελ έξεπλαο, ηνπο θνηλσληθνχο εηαίξνπο θαη ηελ θνηλσλίαο ησλ πνιηηψλ. Ρν Δπξσπατθφ Ππκβνχιην ηεο Βαξθειψλεο ηεο 15εο θαη 16εο Καξηίνπ 2002 ελέθξηλε ην «Ιεπηνκεξέο Ξξφγξακκα Δξγαζίαο γηα ηελ πξνψζεζε ησλ ζηφρσλ ησλ ζπζηεκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο», νχησο ψζηε λα θαηαζηνχλ «έλα πνηνηηθφ ζεκείν αλαθνξάο παγθνζκίσο έσο ην 2010», νπφηε θαη πξνζππέγξαςε ην πξφγξακκα εξγαζηψλ θαη ελδεηθηηθφ θαηάινγν δεηθηψλ γηα ηελ παξαθνινχζεζε ηεο πξνφδνπ, φζνλ αθνξά ηελ επίηεπμε δεθαηξηψλ ζηφρσλ βάζεη ηεο «Αλνηθηήο Κεζφδνπ Ππληνληζκνχ». Ρν Ιεπηνκεξέο Ξξφγξακκα Δξγαζίαο δηακνξθψλεη έλα εληαίν πιαίζην παξαθνινχζεζεο ησλ 13 απηψλ ζηφρσλ κέζσ 33 ελδεηθηηθψλ δεηθηψλ. Ζ κέηξεζε κέζσ ησλ δεηθηψλ απηψλ ηεο πξνφδνπ ζηνλ ηνκέα ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο θαηάξηηζεο, σο πξνο ηελ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ ηεο Ιηζζαβφλαο, θαζνξίδεη ηε ράξαμε 8

9 θαηεπζχλζεσλ θαη πνιηηηθψλ κέηξσλ γηα ηελ επίηεπμε ησλ επηκέξνπο ζηξαηεγηθψλ ζηφρσλ, ζην πιαίζην ηνπ ρξνλνδηαγξάκκαηνο πινπνίεζεο. Ξαξαζέηνπκε ζπλνπηηθά ηνπο γεληθνχο θαη επηκέξνπο ζηξαηεγηθνχο ζηφρνπο ηνπ παξφληνο πξνγξάκκαηνο. ηόρνο 1: Βειηίσζε ηεο πνηόηεηαο ησλ ζπζηεκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο. ηξαηεγηθνί ηόρνη: Α. Βειηίσζε ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο θαηάξηηζεο εθπαηδεπηηθώλ θαη εθπαηδεπηώλ Ρν θεληξηθφ δήηεκα ζην νπνίν αλαθέξεηαη ν ζηφρνο απηφο αθνξά : ηνλ πξνζδηνξηζκφ ησλ δεμηνηήησλ πνπ ζα πξέπεη λα δηαζέηνπλ νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη εθπαηδεπηέο ηνπο βάζεη ησλ κεηαβαιιφκελσλ ξφισλ ηνπο ζην πιαίζην ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο, ηελ εμαζθάιηζε ησλ πξνυπνζέζεσλ γηα επαξθή ππνζηήξημε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ εθπαηδεπηψλ, ψζηε λα αληαπνθξηζνχλ ζηηο πξνθιήζεηο ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο, κεηαμχ άιισλ, κέζσ ηεο αξρηθήο θαηάξηηζεο θαη ηεο ζπλερνχο επηκφξθσζεο ζηελ πξννπηηθή ηεο Γηά βίνπ Κάζεζεο, ηελ εμαζθάιηζε ηεο επάξθεηαο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζε φια ηα γλσζηηθά αληηθείκελα θαη ηα επίπεδα εθπαίδεπζεο, ηελ πξφβιεςε ησλ καθξνπξφζεζκσλ αλαγθψλ ηνπ θιάδνπ θαη ηελ αχμεζε ηεο ειθπζηηθφηεηαο ηνπ ηεο ελαζρφιεζεο κε απηφλ ηνλ θιάδν. Ζ εμέιημε ηνπ αξηζκνχ ησλ αηηνχλησλ γηα πξνγξάκκαηα επηκφξθσζεο (εθπαηδεπηηθνί θαη εθπαηδεπηέο) θαη ην πνζνζηφ ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη εθπαηδεπηψλ πνπ αθνινπζνχλ Ππλερηδφκελε Δπαγγεικαηηθή Θαηάξηηζε (Continuing Vocational Training) είλαη έλαο δείθηεο ηνπ ηειεπηαίνπ απφ αλσηέξσ. Β. Αλάπηπμε δεμηνηήησλ γηα ηελ θνηλσλία ηεο γλώζεο Ρν θεληξηθφ δήηεκα ζην νπνίν αλαθέξεηαη ν ζηφρνο απηφο, αθνξά : ηνλ πξνζδηνξηζκφ λέσλ βαζηθψλ δεμηνηήησλ θαη ηελ ελζσκάησζε απηψλ, καδί κε ηηο παξαδνζηαθέο βαζηθέο δεμηφηεηεο, ζηα αλαιπηηθά πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ. Δπίζεο αλαθέξεηαη ζηα κέζα εθπαηδεπηηθέο πξαθηηθέο θαη δηαδηθαζίεο γηα ηελ απφθηεζε θαη δηαηήξεζε απηψλ ησλ δεμηνηήησλ, κε ζεβαζκφ πξνο ηα ιηγφηεξν επλνεκέλα άηνκα, ηα άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο, ηα άηνκα κε ηδηαηηεξφηεηεο θαη καζεζηαθέο δπζθνιίεο, είηε είλαη λένη πνπ εγθαηαιείπνπλ ην ζρνιείν, είηε ελήιηθνη εθπαηδεπφκελνη, ηελ πξνψζεζε ηεο επίζεκεο πηζηνπνίεζεο βαζηθψλ δεμηνηήησλ, πξνθεηκέλνπ λα δηεπθνιχλεηαη ε Ππλερηδφκελε Δπαγγεικαηηθή Θαηάξηηζε θαη ε απαζρνιεζηκφηεηα. 9

10 Έλαο απφ ηνπο δείθηεο είλαη ε ζπλερήο επηκφξθσζε εθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ απφθηεζε λέσλ δεμηνηήησλ. Γ. Δμαζθάιηζε ηεο πξόζβαζεο όισλ ζηηο ΣΠΔ Ρν θεληξηθφ δήηεκα ζην νπνίν αλαθέξεηαη απηφο ν ζηξαηεγηθφο ζηφρνο αθνξά : ζηελ παξνρή επαξθνχο εμνπιηζκνχ θαη εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ, ψζηε λα θαηαζηεί δπλαηή ε αμηνπνίεζε ησλ ΡΞΔ θαη ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο ζηηο πξαθηηθέο εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο, ηελ ελζάξξπλζε ηεο ρξήζεο θαηλνηφκσλ ηερληθψλ δηδαζθαιίαο θαη κάζεζεο, πνπ βαζίδνληαη ζηηο ΡΞΔ. Γείθηεο απηψλ είλαη: 1. ην πνζνζηφ δηδαζθφλησλ πνπ έρνπλ θαηαξηηζζεί ζηε ρξήζε ΡΞΔ ζην ζρνιείν 2. ην πνζνζηφ καζεηψλ θαη ζπνπδαζηψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ηηο ΡΞΔ ζηηο ζπνπδέο ηνπο 3. ην πνζνζηφ καζεκάησλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ηηο ΡΞΔ ζηα εθπαηδεπηηθά ηδξχκαηα θαη ηα θέληξα θαηάξηηζεο εθπαηδεπηηθψλ. Γ. Αύμεζε ηεο πξνζέιεπζεο ζηηο επηζηεκνληθέο θαη ηερλνινγηθέο ζπνπδέο Δ. Βέιηηζηε ρξήζε ησλ πόξσλ ηόρνο 2: Γηεπθόιπλζε ηεο πξόζβαζεο όισλ ζηα ζπζηήκαηα εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο. Δπηκέξνπο ζηόρνη: Α. Αλνηθηό πεξηβάιινλ κάζεζεο Β. Διθπζηηθόηεξε κάζεζε Γ. Πξνώζεζε ηεο ελεξγνπνίεζεο ηνπ πνιίηε, ηεο ηζόηεηαο ησλ επθαηξηώλ θαη ηεο θνηλσληθήο ζπλνρήο ηόρνο 3: πζηήκαηα εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο αλνηθηά ζηνλ επξύηεξν θόζκν. Δπηκέξνπο ζηξαηεγηθνί ζηόρνη Α. Δλίζρπζε ησλ δεζκώλ κε ηνλ θόζκν ηεο εξγαζίαο θαη ηελ έξεπλα, θαζώο θαη κε ηελ επξύηεξε θνηλσλία Β. Αλάπηπμε ηνπ επηρεηξεκαηηθνύ πλεύκαηνο Γ. Πξνώζεζε ηεο εθκάζεζεο μέλσλ γισζζώλ Γ. Αύμεζε ηεο θηλεηηθόηεηαο θαη ησλ αληαιιαγώλ 10

11 Δ. Δλίζρπζε ηεο επξσπατθήο ζπλεξγαζίαο Ρν ρξνλνδηάγξακκα πξνέβιεπε ηελ αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκάησλ ζηα κέζα ηνπ 2003 θαη, ζηε ζπλέρεηα, ελδηάκεζε έθζεζε γηα ηελ πινπνίεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο εξγαζίαο, ε νπνία ζα ππνβάιεην ζηελ εαξηλή ζχλνδν θνξπθήο ην 2004, θαη ηειηθή έθζεζε ην Ζ πεξηνδηθή παξαθνινχζεζε ησλ επηδφζεσλ θαη ηεο πξνφδνπ µε ηε ρξήζε δεηθηψλ θαη επηπέδσλ αλαθνξάο (εθζέζεηο αμηνιφγεζεο) απνηειεί βαζηθφ κέξνο ηεο δηαδηθαζίαο ηεο Ιηζζαβφλαο, δεδνκέλνπ φηη επηηξέπεη ηνλ εληνπηζκφ Ηζρπξψλ Πεκείσλ θαη Αδπλακηψλ, µε ζηφρν ηελ θαζνδήγεζε ησλ βξαρππξφζεζκσλ θαη καθξνπξφζεζκσλ κέηξσλ ηεο Πηξαηεγηθήο γηα ηελ Δθπαίδεπζε θαη ηελ Θαηάξηηζε. Ρν Ππκβνχιην Δθπαίδεπζεο ηνπ Καΐνπ ηνπ 2003 ελίζρπζε θαη επηβεβαίσζε ηνλ θεληξηθφ ξφιν ησλ δεηθηψλ θαη ησλ κέηξσλ ζχγθξηζεο γηα ηε κέηξεζε ηεο πξνφδνπ θαη ηελ θαζηέξσζε θαηεπζχλζεσλ θαη πνιηηηθψλ πξνο ηελ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ ηεο Ιηζζαβφλαο. Πηα πιαίζηα ησλ εξγαζηψλ γηα ηνπο ζηφρνπο ηεο εθπαίδεπζεο κέρξη ην 2010, ε Δπξσπατθή Δπηηξνπή δεκηνχξγεζε νκάδεο εξγαζίαο γηα ηνλ θαζνξηζκφ ησλ ζηφρσλ απηψλ θαη ησλ κεζφδσλ πινπνίεζήο ηνπο. Νη ζηφρνη απηνί, πξνέθηαζε ησλ αξρψλ ηεο Ιηζζαβφλαο, ζπγθιίλνπλ κε ηηο απαηηήζεηο ηεο «Θνηλσλίαο ηεο Γλψζεο» πξνζαξκνζκέλεο ζηηο εζληθέο θαη θνηλσληθέο ηδηαηηεξφηεηεο θαη αλάγθεο ησλ θξαηψλ κειψλ. Ζ νκάδα εξγαζίαο γηα ηνλ ζηφρν 1Α: εθπαίδεπζε εθπαηδεπηηθψλ θαη εθπαηδεπηψλ ηνπο, αθνχ έιαβε ππφςε ηηο εθζέζεηο γηα ηελ ηξέρνπζα θαηάζηαζε απφ ηα θξάηε-κέιε, πξνψζεζε ηε κέζνδν ησλ επηζθέςεσλ κειέηεο ζε νξηζκέλα θξάηε κέιε γηα λα δηαπηζησζεί ν βαζκφο πινπνίεζεο ησλ ζηφρσλ πνπ έρνπλ ήδε δηακνξθσζεί. Ν ζθνπφο απηήο ηεο κεζφδνπ δελ ήηαλ ε αληαιιαγή θαιψλ πξαθηηθψλ (αθνχ κηα θαιή πξαθηηθή ζε έλα θξάηνο κέινο δελ ζπλεπάγεηαη θαη ηελ θαηαιιειφηεηα απηήο ζε έλα άιιν, εμαηηίαο ησλ δηαθνξεηηθψλ ζπλζεθψλ θάζε θξάηνπο), αιιά ηε κειέηε ηεο δηαδηθαζίαο φζνλ αθνξά ηελ πηνζέηεζε, ηελ πινπνίεζε θαη ηελ αμηνιφγεζε ησλ πξαθηηθψλ απηψλ. Ζ έθζεζε ηεο νκάδαο εξγαζίαο πξνζδηφξηζε ηηο δεμηφηεηεο θαη ηηο ηδηφηεηεο πνπ απαηηνχληαη απφ ην επάγγεικα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ θαη ηηο θαηεπζχλζεηο ψζηε νη εθπαηδεπηηθνί λα αληαπνθξηζνχλ ζηηο πξνθιήζεηο ησλ ζηφρσλ γηα ην Ζ έθζεζε εζηηάδεη ζε δπν ζεκεία: ην πξψην ζεκείν αλαθέξεηαη ζηε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ηεο εθπαίδεπζεο κε ηε δεκηνπξγία ελφο θνηλνχ επξσπατθνχ πιαηζίνπ αλαθνξηθά κε ηηο ηθαλφηεηεο θαη ζηηο δεμηφηεηεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ εθπαηδεπηψλ ηνπο, θαη ην δεχηεξν ζηελ αλάπηπμε ζηξαηεγηθψλ γηα ηε δεκηνπξγία δεηθηψλ πνπ ζα κεηξνχλ ηε βειηίσζε ζηελ επαγγεικαηηθή εμέιημε ησλ εθπαηδεπηηθψλ. 11

12 Δπηπιένλ ε εξγαζία ηεο νκάδαο γηα ηελ εθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ηφληζε ηε ζπνπδαηφηεηα ηεο αλάπηπμεο: Α) πνιηηηθώλ γηα ηε ζπλεθηηθή δηά βίνπ κάζεζε ησλ εθπαηδεπηηθώλ θαζώο θαη ηελ επαγγεικαηηθή ηνπο αλέιημε Β) θαηάιιεισλ ζπζηεκάησλ πηζηνπνίεζεο θαη αμηνιόγεζεο Γ) λέσλ ηύπσλ ζπλεξγαζίαο αλάκεζα ζηα ηδξύκαηα εθπαίδεπζεο εθπαηδεπηηθώλ θαη ηα ζρνιεία. Ζ Έθζεζε ηνπ Δπξσπατθνχ Ππκβνπιίνπ θαη ηεο Δπηηξνπήο (ΔΠΠΔ) γηα ηνπο ζηφρνπο ηεο εθπαίδεπζεο κέρξη ην 2010, ηνλίδεη ην ξφιν ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ εθπαηδεπηψλ ηνπο ζηελ θνηλσλία ηεο γλψζεο θαη δίλεη έκθαζε: (1) ζηε ζηήξημε πνπ ζα πξέπεη λα παξέρεηαη ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο γηα ζπλερή επαγγεικαηηθή αλέιημε, (2) ζηε ζπνπδαηφηεηα ηεο χπαξμεο ελφο θνηλνχ πιαηζίνπ πξνζφλησλ θαη ηθαλνηήησλ ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη (3) ζηε δηαθάλεηα αλάκεζα ζηα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα. Ζ ΔΠΠΔ ηνλίδεη επίζεο φηη, ζηα πιαίζηα ηεο Γηά βίνπ Κάζεζεο, ζα πξέπεη λα αλαπηπρζνχλ θνηλέο αξρέο θαη ζπζηήκαηα αλαθνξάο ζηα πιαίζηα ηεο επίηεπμεο ησλ θνηλψλ ζηφρσλ Αλάπηπμε πνιηηηθώλ γηα ηε ζηήξημε ησλ εθπαηδεπηηθώλ Νη εθπαηδεπηηθνί 1 θαη νη εθπαηδεπηέο 2 δηαδξακαηίδνπλ θαζνξηζηηθφ ξφιν ζηελ ππνζηήξημε ηεο καζεζηαθήο εκπεηξίαο ησλ εθπαηδεπφκελσλ. Απνηεινχλ θνξείο λεπξαιγηθήο ζεκαζίαο γηα ηελ εμέιημε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ θαη γηα ηελ εθαξκνγή ησλ κεηαξξπζκίζεσλ νη νπνίεο κπνξνχλ λα θαηαζηήζνπλ ηελ Δπξσπατθή Έλσζε «ηελ πην απνδνηηθή, θαζνδεγνχκελε απφ ηε γλψζε, νηθνλνκία ζηνλ θφζκν κέρξη ην 2010». Νη ίδηνη νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη εθπαηδεπηέο αλαγλσξίδνπλ φηη ε πςειήο πνηφηεηαο εθπαίδεπζε πξνζθέξεη θαιχηεξεο θνηλσληθέο δεμηφηεηεο θαη πνηθίιεο επθαηξίεο απαζρφιεζεο. Νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη εθπαηδεπηέο νθείινπλ λα είλαη θαηάιιεια εθνδηαζκέλνη, έηζη ψζηε λα αληαπνθξίλνληαη ζηηο εμειηζζφκελεο πξνθιήζεηο ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο, αιιά θαη λα ζπκκεηέρνπλ ελεξγά ζε απηή θαη λα πξνεηνηκάδνπλ ηνπο καζεηέο γηα ηε Γηά βίνπ Κάζεζε. Νθείινπλ, ζπλεπψο, λα είλαη ηθαλνί λα αλαζηνράδνληαη ζρεηηθά κε ηηο δηαδηθαζίεο ηεο 1 Πην παξφλ έγγξαθν σο εθπαηδεπηηθόο ζεσξείηαη έλα άηνκν ην νπνίν αλαγλσξίδεηαη σο έρνλ ηελ ηδηφηεηα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ (ή αληίζηνηρε) ζχκθσλα κε ηε λνκνζεζία θαη ηνπο θαλνληζκνχο κηαο ζπγθεθξηκέλεο ρψξαο. Ν φξνο «αληίζηνηρε» ρξεηάδεηαη θαζψο ζε νξηζκέλεο ρψξεο κπνξεί λα ππάξρνπλ νκάδεο εθπαηδεπηηθψλ κε δηαθνξεηηθνχο ηίηινπο αιιά λα έρνπλ ηελ ίδηα ζέζε (status). Πε απηφ ην πιαίζην νη εθπαηδεπηηθνί κπνξεί λα εξγάδνληαη κε παηδηά ηεο πξνζρνιηθήο ειηθίαο, ηεο πξσηνβάζκηαο θαη ηεο δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο, θαζψο θαη κε ελήιηθνπο ζπνπδαζηέο. 2 Πην παξφλ έγγξαθν σο εθπαηδεπηήο ζεσξείηαη θάπνηνο πνπ εξγάδεηαη κε καζεηέο ηεο ζρνιηθήο ειηθίαο θαη κε λεαξνχο ελήιηθεο πνπ παξαθνινπζνχλ πξνγξάκκαηα επαγγεικαηηθήο εθπαίδεπζεο ζε ζρνιεία, θνιέγηα, εηαηξίεο ή νξγαληζκνχο θαηάξηηζεο. 12

13 κάζεζεο θαη ηεο δηδαζθαιίαο, κέζσ κηαο δηαξθνχο ελαζρφιεζεο κε ηε γλψζε ηνπ εηδηθνχ ηνπο αληηθεηκέλνπ, κε ην πεξηερφκελν ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο, ηελ παηδαγσγηθή, ηελ θαηλνηνκία, ηελ έξεπλα θαη ηηο θνηλσληθν-πνιηηηζκηθέο δηαζηάζεηο ηεο εθπαίδεπζεο. Νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη εθπαηδεπηέο δηαδξακαηίδνπλ θξίζηκν ξφιν ζηελ πξνεηνηκαζία ησλ καζεηψλ γηα ην ξφιν ηνπο σο πνιίηεο ηεο Δ.Δ. ζε θνηλή πνιηηηζκηθή βάζε, ζεβφκελνη ηηο δηαθνξεηηθέο θνπιηνχξεο ηεο πινχζηαο ηνπηθήο πνηθηινκνξθίαο - παξέρνληαο εχθνια πξνζβάζεηο θαη δηαδηθαζίεο γηα επαγγεικαηηθή κεηαθίλεζε κέζα ζηα θξάηε-κέιε. Ξξνηεξαηφηεηα, ζπλεπψο, νθείιεη λα δνζεί ζηελ αλάπηπμε ακνηβαίαο εκπηζηνζχλεο θαη ζηελ αλαγλψξηζε ησλ δεμηνηήησλ θαη ησλ πξνζφλησλ ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ εθπαηδεπηψλ κεηαμχ ησλ θξαηψλ - κειψλ. Ξαξά ηελ θξηζηκφηεηα ηνπ ξφινπ ηνπο ζηελ θνηλσλία, νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη εθπαηδεπηέο δελ κπνξνχλ λα ελεξγνχλ απηφλνκα: ε εθπαίδεπζή ηνπο πξέπεη λα ππνζηεξίδεηαη απφ ζπλεθηηθέο εζληθέο θαη πεξηθεξεηαθέο πνιηηηθέο, κέζσ ηεο εμαζθάιηζεο ησλ απαξαίηεησλ πφξσλ. Απηέο νη πνιηηηθέο πξέπεη λα αθνξνχλ ζηελ Αξρηθή θαη ζηε Ππλερηδφκελε Δπαγγεικαηηθή Θαηάξηηζε (Initial & Continuing Vocational Training) θαη λα εληάζζνληαη ζην επξχηεξν πιαίζην ηεο εθπαηδεπηηθήο πνιηηηθήο. Ρα κέηξα ζηήξημεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ επαγγεικαηηθή ηνπο αλέιημε, ε εμαζθάιηζε ηεο πνηφηεηαο ηεο εθπαίδεπζεο θαη ε αλάπηπμε δεηθηψλ ζα πξέπεη λα ζπλνδεχνληαη απφ αλάπηπμε πνιηηηθψλ πνπ ζα ζηεξίμνπλ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο ζηα πιαίζηα ηεο Γηά βίνπ Κάζεζεο ελψ απηέο νη πνιηηηθέο ζα πξέπεη λα εληάζζνληαη ζε έλα θνηλφ επξσπατθφ πιαίζην πνπ ζα έρεη ηηο παξαθάησ αξρέο: Ζ δηδαζθαιία είλαη κηα επαγγεικαηηθή ηδηφηεηα πνπ βαζίδεηαη ζε αλψηαηε εθπαίδεπζε θαη ζπλεπψο ζα πξέπεη λα ππάξμεη έξεπλα γηα ηελ αξρηθή εθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ. Νη δεμηφηεηεο πνπ απαηηνχληαη απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο εθπαηδεπηέο ηνπο ζα πξέπεη λα εληαρζνχλ ζην πιαίζην ηεο δηα- βίνπ κάζεζεο. Θα πξέπεη λα ππάξμεη ζπλεξγαζία κεηαμχ ησλ ηδξπκάησλ παξνρήο αξρηθήο εθπαίδεπζεο κε ηνπο θνηλσληθνχο εηαίξνπο. Ζ θηλεηηθφηεηα είλαη ζεκειηψδεο παξάκεηξνο γηα ηελ επαγγεικαηηθή αλάπηπμε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ θαη πξέπεη λα ζεσξεζεί φηη πξνζδίδεη κηα πξνζηηζέκελε αμία ζηελ αλάπηπμε βέιηηζησλ πεξηβαιιφλησλ κάζεζεο. Ζ επξσπατθή δηάζηαζε ζα πξέπεη λα ππάξρεη ζε κεγάιν βαζκφ ζηα αλαιπηηθά πξνγξάκκαηα ησλ ηδξπκάησλ αξρηθήο εθπαίδεπζεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ. Δθηφο απφ ηα κέηξα ζηήξημεο γηα ηνπο εθπαηδεπηηθνχο ζα πξέπεη λα ππάξμεη κειέηε γηα ηελ ζηήξημε ησλ εθπαηδεπηψλ ησλ εθπαηδεπηηθψλ. 13

14 Πην πιαίζην απηφ, ε νκάδα εξγαζίαο γηα ηελ εθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαηέιεμε ζε έλα ζχλνιν δεμηνηήησλ γηα ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο εθπαηδεπηέο εθπαηδεπηηθψλ πνπ εληάζζεηαη ζηηο αξρέο ηεο δηα-βίνπ κάζεζεο θαη απνηειείηαη απφ ηνπο εμήο άμνλεο: Α. Δλαζρφιεζε κε λένπο ηξφπνπο εξγαζίαο ζηε ζρνιηθή ηάμε (Νξγάλσζε δπλακηθψλ πεξηβαιιφλησλ κάζεζεο θαη δηεπθφιπλζεο ηεο δηαδηθαζίαο ηεο κάζεζεο, εξγαζία ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ εθπαηδεπηψλ ηνπο ζε νκάδεο). Β. Ρν ζρνιείν σο θέληξν εθπαίδεπζεο θαη ζπλεξγαζίαο κε ηνπο θνηλσληθνχο εηαίξνπο (Αλαιπηηθφ πξφγξακκα πνπ ζα έρεη σο βάζε ηε ζρνιηθή κνλάδα θαη ζα επηδέρεηαη ιεηηνπξγηθέο θαη νξγαλσηηθέο αιιαγέο ζε ζπλεξγαζία κε γνλείο θαη άιινπο θνηλσληθνχο εηαίξνπο). Γ. Αλάπηπμε λέσλ ζηφρσλ ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο. (Αλάπηπμε δεμηνηήησλ γηα καζεηέο θαη εθπαηδεπηηθνχο γηα λα αληαπνθξηζνχλ ζηε θνηλσλία ηεο γλψζεο. Νη δεμηφηεηεο απηέο πξνβιέπνληαη ζηα λέα αλαιπηηθά πξνγξάκκαηα θαη απνθηψληαη παξάιιεια κε ηε κάζεζε ηνπ γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ). Γ. Ζ δξάζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ σο επαγγεικαηία (Γξάζεηο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ κε ραξαθηήξα δηεξεχλεζεο ή επίιπζεο πξνβιεκάησλ, αλάπηπμε ηνπ επαγγεικαηηθνχ ηνπ πξνθίι κέζα ζην πιαίζην ηεο Γηά βίνπ Κάζεζεο). Δ. Αμηνπνίεζε ησλ Λέσλ Ρερλνινγηψλ ζηε δηδαθηηθή πξάμε απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο εθπαηδεπηέο ηνπο θαη δηαζχλδεζή ηνπο κε ην εηδηθφ γλσζηηθφ αληηθείκελν. Νη ΡΞΔ δελ ζα πξέπεη λα απνκνλσζνχλ απφ ην γλσζηηθφ αληηθείκελν αιιά λα εληαρζνχλ ζηε δηδαθηηθή ηνπ γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ. Νη άμνλεο απηνί ζα πξέπεη λα ελζσκαησζνχλ ζηα αλαιπηηθά πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ θαη λα εληαρζνχλ ζηελ θαζεκεξηλή δηδαθηηθή πξαθηηθή ηόρνη ηεο Δ.Δ. πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ Δπηκόξθσζε ησλ Δθπαηδεπηηθώλ. Η επαγγεικαηηθή αλάπηπμε ηνπ εθπαηδεπηηθνύ θαη νη απαηηνύκελεο δεμηόηεηεο. Έλαο απφ ηνπο βαζηθνχο ζηφρνπο ηνπ Πηξαηεγηθνχ Πρεδίνπ ηεο Δ.Δ. γηα ηε δεκηνπξγία ηεο πην αληαγσληζηηθήο θαη δπλακηθήο νηθνλνκίαο, βαζηζκέλεο ζηε γλψζε, είλαη ε επαγγεικαηηθή αλάπηπμε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ εθπαηδεπηψλ ηνπο. Χο βαζηθέο ζπληζηψζεο ηεο επαγγεικαηηθήο αλάπηπμεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζεσξνχληαη: Ζ αλαβάζκηζε ηνπ ξφινπ ηνπ εθπαηδεπηηθνχ. Ζ δηαηήξεζε ηνπ ελδηαθέξνληφο ηνπ γηα ην επάγγεικά ηνπ θαη ηε δηά βίνπ κάζεζε. 14

15 Ζ βειηίσζε ηεο ζέζεο ηνπ ζην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα, ηφζν γηα πξνζσπηθή ηνπ ηθαλνπνίεζε, φζν θαη γηα κεγαιχηεξε απνηειεζκαηηθφηεηα ηνπ έξγνπ ηνπ Ζ αιιαγή ηνπ ξφινπ ηνπ ζην πιαίζην ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο Κνριφο γηα ηελ επίηεπμε ηεο επαγγεικαηηθήο αλάπηπμεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζεσξείηαη φηη απνηειεί ε Γηά βίνπ Κάζεζε. Απνηέιεζκα ηεο επαγγεικαηηθήο αλάπηπμεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ, ζε θνηλσληθφ επίπεδν, αλακέλεηαη λα είλαη: Ζ βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο θαη ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηεο Δθπαίδεπζεο. Ζ εμαζθάιηζε πξφζβαζεο ησλ πνιηηψλ ζε φια ηα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα. Ρν άλνηγκα ηεο εθπαίδεπζεο ζηελ θνηλσλία Οη πξνυπνζέζεηο γηα ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ ελεξγεηψλ γηα ηελ επαγγεικαηηθή αλάπηπμε ησλ εθπαηδεπηηθψλ είλαη: Ν πξνζδηνξηζκφο ησλ επηζπκεηψλ δεμηνηήησλ ησλ εθπαηδεπηηθψλ, κε δεδνκέλε ηελ αλάγθε αιιαγήο ηνπ ξφινπ ηνπο ζην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα. Ζ εμαζθάιηζε θαηάιιεισλ ζπλζεθψλ γηα λα αληαπνθξίλνληαη νη εθπαηδεπηηθνί ζηηο αλάγθεο ηνπ λένπ ηνπο ξφινπ. Ζ δηαζθάιηζε ζπλζεθψλ πνπ ζα θάλνπλ ην επάγγεικα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ειθπζηηθφ. Οη δεμηφηεηεο πνπ αλακέλεηαη λα αλαπηχμνπλ νη εθπαηδεπηηθνί, κέζα απφ ηηο δηαδηθαζίεο επηκφξθσζεο, ζα πξέπεη λα κπνξνχλ λα ηνπο ζηεξίδνπλ: ζηελ νξγάλσζε δπλακηθψλ πεξηβαιιφλησλ κάζεζεο ζηελ αμηνπνίεζε ησλ ΡΞΔ ζηηο δηαδηθαζίεο κάζεζεο, αιιά θαη ζηελ θαζεκεξηλή επαγγεικαηηθή πξαθηηθή ζηελ νξγάλσζε θαη ην ζπληνληζκφ εξγαζίαο ησλ καζεηψλ ζε νκάδεο ζηελ νξγάλσζε ηνπ ζρνιηθνχ πξνγξάκκαηνο θαη ηεο δηδαζθαιίαο ηνπο ζχκθσλα κε ηα επίζεκα πξνγξάκκαηα ζπνπδψλ θαη ηηο ηδηαίηεξεο αλάγθεο ησλ καζεηψλ, ζηνπο νπνίνπο απεπζχλνληαη θάζε θνξά ζηελ πξνζπάζεηα ζχλδεζεο ηνπ πεξηερνκέλνπ ηνπ γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ πνπ δηδάζθνπλ, κε ηελ αλάπηπμε πνηθίισλ δεμηνηήησλ ησλ καζεηψλ. ζηελ επνηθνδνκεηηθή ζπλεξγαζία κε γνλείο θαη άιινπο θνηλσληθνχο εηαίξνπο ζηε ζπλεηδεηνπνίεζε θαη ηε δπλαηφηεηα αμηνπνίεζεο ηεο πνιηηηζκηθήο ηδηαηηεξφηεηαο ηνπ καζεηηθνχ δπλακηθνχ ζην θαζεκεξηλφ παηδεπηηθφ ηνπ έξγν 15

16 ζηελ αληαπφθξηζή ηνπο ζηηο αλάγθεο ηεο δηά βίνπ κάζεζεο ζηελ πξνζέγγηζε ησλ παηδηψλ κε εηδηθέο εθπαηδεπηηθέο αλάγθεο θαη ζηελ παξνρή θηλήηξσλ κάζεζεο αλάινγα κε ηελ πεξίπησζε. 1.3 Σν πξφγξακκα «ΔΠΙΜΟΡΦΧΗ ΣΧΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΧΝ ΣΗ ΥΡΗΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΣΧΝ ΣΠΔ ΣΗΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΓΙΑΓΙΚΑΙΑ» Οη ΣΠΔ ζε ζρέζε κε ηνπο εκπιεθόκελνπο παξάγνληεο ηεο εθπαίδεπζεο. Θεσξψληαο ηελ εηζαγσγή θαη νπζηαζηηθή αθνκνίσζε ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία σο θαηλνηφκν εθπαηδεπηηθή δξαζηεξηφηεηα (θαη φρη σο δηαδηθαζία κάζεζεο ρεηξηζκνχ ησλ Ζ/ θαη αλάπηπμεο δεμηνηήησλ πξνγξακκαηηζκνχ), πξνθχπηεη σο αλαγθαηφηεηα ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ε επαγγεικαηηθή ηνπο αλέιημε ζηα πιαίζηα ηεο Γηά βίνπ κάζεζεο. ΣΠΔ θαη Δθπαηδεπηηθνί Ξξνηεξαηφηεηα ζην πιαίζην ηεο εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηελ καζεζηαθή δηαδηθαζία, απνηειεί ν επαλαπξνζδηνξηζκφο θαη ε δηαζαθήληζε ηνπ ξφινπ ησλ εθπαηδεπηηθψλ, θαζψο ε εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ έρεη σο ζηφρν λα κεηαβάιιεη ηελ ηππηθή εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία θαη, ζπλεπψο, λα αιιάμεη ηνλ ραξαθηήξα ηεο ζρέζεο εθπαηδεπηηθνχ - καζεηή. Ν επαλαπξνζδηνξηζκφο ηνπ ξφινπ ησλ εθπαηδεπηηθψλ κπνξεί λα έρεη σο απνηέιεζκα ηελ αλάζεζε λέσλ αξκνδηνηήησλ θαη ηελ αλαδηνξγάλσζε ηνπ ρξφλνπ θαη ηεο πξνεηνηκαζίαο ηεο δηδαζθαιίαο. Ν ξφινο ηνπο, σο δηακεζνιαβεηέο ζηε γλψζε, νθείιεη λα αλαζεσξεζεί θαη λα εληζρπζεί, γεγνλφο πνπ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θφξην εξγαζίαο (φπσο απνδεηθλχνπλ ζρεηηθέο έξεπλεο), ελψ ε ακεζφηεξε πξφζβαζε ζηηο πεγέο ηεο πιεξνθφξεζεο εμαξηάηαη ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηελ θνπιηνχξα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο. ΣΠΔ θαη Μαζεηέο Ζ πξφζβαζε ζηηο πνηθίιεο πεγέο ηεο πιεξνθνξίαο, ε επειημία ζε ζρέζε κε ηνπο παξαδνζηαθνχο πεξηνξηζκνχο ηνπ ρξφλνπ θαη ηνπ ηφπνπ, ν ζεβαζκφο ζηνπο αηνκηθνχο ξπζκνχο κάζεζεο, ε κεγαιχηεξε απηνλνκία θαη ε δηεπθφιπλζε ηεο κάζεζεο κέζσ ηεο ρξήζεο ησλ ππνινγηζηψλ ζπκπεξηιακβάλνληαη κεηαμχ ησλ πιενλεθηεκάησλ ηεο εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηελ δηδαθηηθή δηαδηθαζία. Ρα πιενλεθηήκαηα απηά σζηφζν ζπλδένληαη κε ζέκαηα φπσο: ηηο πξνζδνθίεο θαη ηηο απαηηήζεηο ησλ δηαθνξεηηθψλ νκάδσλ ησλ καζεηψλ ηε δπλαηφηεηα ηαρχηεξεο απφθηεζεο ησλ πιεξνθνξηψλ, αιιά θαη ηε ζπλεηδεηνπνίεζε 16

17 φηη δελ κπνξεί λα κεησζεί θαη ν απαξαίηεηνο ρξφλνο γηα ηελ θαηάθηεζε ηεο γλψζεο ηελ επίδξαζε ησλ ΡΞΔ γηα ηελ απφθηεζε θαη άιισλ δεμηνηήησλ, φπσο ηεο αλάγλσζεο, ηεο γξαθήο θιπ. θαζψο επίζεο θαη θνηλσληθψλ δεμηνηήησλ. Ππλεπψο, αλεμάξηεηα απφ ηηο δπλαηφηεηεο ησλ ΡΞΔ ζα πξέπεη λα ιεθζεί ππφςε θαη έλα πιήζνο πεξηνξηζκψλ, αιιά θαη αηνκηθψλ απαηηήζεσλ ησλ καζεηψλ αλάινγα κε ηνπο ζηφρνπο ηνπο, ηηο δεμηφηεηεο θαη ηηο ζηξαηεγηθέο πνπ αθνινπζνχλ γηα ηελ απφθηεζε ησλ λέσλ δεμηνηήησλ. Ζ εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ ζπλδέεηαη, εμάιινπ, κε πνιιέο θνξέο αληηηηζέκελεο θηινζνθηθέο απφςεηο ζε ζρέζε κε ηε κάζεζε, νη νπνίεο επεξεάδνπλ ηνλ ηξφπν έληαμεο ησλ ΡΞΔ ζε απηή. Οη ΣΠΔ ζε ζρέζε κε ηελ νξγάλσζε ηεο δηδαζθαιίαο. Πρεηηθά κε ηελ νξγάλσζε ηεο δηδαζθαιίαο, νη ΡΞΔ κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ γηα απινχο ηξφπνπο επηθνηλσλίαο, γηα ηε δεκηνπξγία αξρείσλ, γηα ηελ παξνρή πιεξνθνξίαο, ηελ θηλεηνπνίεζε ηνπ ελδηαθέξνληνο, ηελ ελίζρπζε δεμηνηήησλ, ηελ νξγάλσζε ηεο δηδαζθαιίαο, ηελ αμηνιφγεζε, θαζψο θαη γηα παηδαγσγηθέο ρξήζεηο (κνληεινπνίεζε, πξνζνκνίσζε θιπ). Νη ΡΞΔ παξέρνπλ επθαηξίεο γηα ηελ εηζαγσγή λέσλ καζεζηαθψλ θαηαζηάζεσλ ζηελ ηάμε, ελεξγνπνηψληαο ηηο δεμηφηεηεο ηεο επίιπζεο πξνβιεκάησλ, δηεπθνιχλνληαο ηελ ελζσκάησζε δηαθνξεηηθψλ ηχπσλ γλψζεο, ηελ αλάπηπμε δηαζεκαηηθψλ εξγαζηψλ, ηελ ελζάξξπλζε αλάπηπμεο κεηα-γλσζηηθψλ δεμηνηήησλ, ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε ζηε ζρνιηθή κνλάδα ή ζε ζπζηήκαηα εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζεο θιπ. Νη επηθνηλσληαθέο ηνπο ιεηηνπξγίεο κπνξεί λα είλαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθέο θαη απφ δηαπνιηηηζκηθή άπνςε κέζσ π.ρ. ηεο δεκηνπξγίαο δηθηχσλ θαη ειεθηξνληθήο επηθνηλσλίαο κεηαμχ ηάμεσλ απφ δηαθνξεηηθέο ρψξεο. Οη ΣΠΔ ζε ζρέζε κε ηνλ ηξφπν νξγάλσζεο ηεο εθπαίδεπζεο Νη ΡΞΔ κπνξεί λα απνηειέζνπλ κεραληζκφ ππνζηήξημεο πνπ δηεπθνιχλεη ηελ επηθνηλσλία κε ην άκεζν πεξηβάιινλ ηνπ ζρνιείνπ, θαζψο θαη κε φιν ην θάζκα ησλ θνξέσλ πνπ ζπλδένληαη κε απηφ, θέξλνληαο έηζη ην ζρνιείν ζε επαθή κε ηελ επξχηεξε εθπαηδεπηηθή, ηνπηθή, πεξηθεξεηαθή,εζληθή ή θαη επξσπατθή θνηλφηεηα. Κπνξεί αθφκα λα κεηαβάιιεη ηηο εζσηεξηθέο δηνηθεηηθέο δηαδηθαζίεο ησλ ζρνιείσλ θαη γεληθφηεξα λα βειηηψζεη νιφθιεξν ηνλ εθπαηδεπηηθφ κεραληζκφ Σν πξόγξακκα «ΔΠΙΜΟΡΦΩΗ ΣΩΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΩΝ ΣΗ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΗ ΣΩΝ ΣΠΔ (ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΔΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ) ΣΗΝ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΓΙΑΓΙΚΑΙΑ» ιακβάλεη ππόςε ηνπ ηηο 17

18 παξαπάλσ παξακέηξνπο αιιά θαη ηνπο ζηόρνπο πνπ έζεζε ην Δπξσπατθό πκβνύιην ηεο ην Μάξηην ηνπ 2001»). Νη ήδε δηακνξθσκέλεο ζπληζηψζεο πνπ αλαθέξζεθαλ ζηελ πξνεγνχκελε ελφηεηα εληζρχνπλ ηελ άπνςε ηεο «νπζηαζηηθήο» εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηελ καζεζηαθή δηαδηθαζία, φρη κφλν σο απηφλνκνπ καζήκαηνο ή σο κέζνπ δηδαζθαιίαο θαη πινπνίεζεο επηκνξθσηηθψλ δξάζεσλ (εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε θ.ι.π), αιιά σο δηδαθηηθνχ εξγαιείνπ αλά γλσζηηθφ αληηθείκελν, γεγνλφο πνπ ζα βνεζήζεη ζηε βαζχηεξε θαηαλφεζε ησλ ελλνηψλ ηνπ γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ κέζα απφ λέα πεξηβάιινληα κάζεζεο. Κε απηή ηελ πξννπηηθή, νη Λέεο Ρερλνινγίεο κπνξνχλ λα ζπλεηζθέξνπλ σο εξγαιείν ζηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο, εκπινπηίδνληαο ηε δηδαζθαιία θαη εληζρχνληαο ηελ θξηηηθή θαη δεκηνπξγηθή κάζεζε, ηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ, ηελ αλάπηπμε λέσλ δεμηνηήησλ θαη ηθαλνηήησλ, ηε ζπλεξγαζία κεηαμχ ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ηε ζπλεξγαζία κεηαμχ ησλ καζεηψλ θαη ηνπ επξχηεξνπ πεξηβάιινληνο ηνπ ζρνιείνπ. Νη δπλαηφηεηεο ησλ ΡΞΔ θαη εηδηθφηεξα ησλ εθπαηδεπηηθψλ ινγηζκηθψλ, ζπληεινχλ ζηε δεκηνπξγία πνιιαπιψλ αλαπαξαζηάζεσλ ηεο γλψζεο κέζα απφ δηαδηθαζίεο κνληεινπνίεζεο θαη πεηξακαηηθέο κεζφδνπο. Ρν παξφλ πξφγξακκα επηκφξθσζεο είλαη αλαγθαίν, πξνθεηκέλνπ νη εθπαηδεπηηθνί λα απνθηήζνπλ ηηο απαξαίηεηεο γλψζεηο θαη δεμηφηεηεο γηα λα αμηνπνηήζνπλ ηηο Ρερλνινγίεο ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ ζηελ αλακφξθσζε ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο πξνο ηελ πξνζαξκνγή ηεο ζηηο ζπλζήθεο ηεο ζεκεξηλήο «Θνηλσλίαο ηεο γλψζεο θαη ηεο πιεξνθνξίαο». Ρν πξφγξακκα αληαπνθξίλεηαη ζηνπο ζηφρνπο ηνπ Δπηρεηξεζηαθνχ Ξξνγξάκκαηνο ηνπ πδξθ γηα ηελ Δθπαίδεπζε θαη Αξρηθή Δπαγγεικαηηθή Θαηάξηηζε (Δ.Ξ.Δ.Α.Δ.Θ.) θαη είλαη ζε ζπκθσλία κε ην Ππκπιήξσκα Ξξνγξακκαηηζκνχ, Κέηξν 2.1 (Αλαβάζκηζε ηεο Ξνηφηεηαο ηεο Ξαξερφκελεο Δθπαίδεπζεο), Δλέξγεηα (Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ), ζην νπνίν επηζεκαίλεηαη φηη, γηα λα επηηεπρζεί ε βειηίσζε ηεο παξερφκελεο εθπαίδεπζεο, πξέπεη ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ λα ηνπο δίλεη ηε δπλαηφηεηα λα παξαθνινπζνχλ ηηο εμειίμεηο ζε ζέκαηα δηδαθηηθήο, παηδαγσγηθήο, ηερλνινγηθήο θαη επηζηεκνινγηθήο θχζεο, λα πξνζαξκφδνληαη ζηηο ζχγρξνλεο θνηλσληθέο θαη επαγγεικαηηθέο απαηηήζεηο, λα αληηιακβάλνληαη ηηο αλάγθεο ηνπ εθάζηνηε καζεηή θαη ηνπ ζρνιείνπ θαη λα αμηνινγνχλ ζπλερψο ηα επηηεχγκαηα θαη ηηο αλάγθεο, ηφζν ησλ ίδησλ φζν θαη ησλ καζεηψλ. Ρν πξφγξακκα επηκφξθσζεο έρεη σο αληηθείκελν ηελ επηκφξθσζε εθπαηδεπηηθψλ ησλ ειιεληθψλ δεκφζησλ θαη ηδησηηθψλ ζρνιείσλ ηεο Α βάζκηαο θαη Β βάζκηαο εθπαίδεπζεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ Δηδηθνχ Δθπαηδεπηηθνχ πξνζσπηθνχ πνπ ππεξεηεί 18

19 ζηηο εθπαηδεπηηθέο δνκέο Δηδηθήο Αγσγήο, ζηε δηδαθηηθή αμηνπνίεζε ζηελ ηάμε ησλ Ρερλνινγηψλ ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ. Ρν πξφγξακκα απνζθνπεί ζην λα ζπλερίζεη ηελ Ξξάμε «Δπηκφξθσζε Δθπαηδεπηηθψλ ζηελ Αμηνπνίεζε ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε» ηνπ Κέηξνπ 1.2 ηνπ Δ.Ξ. ΘηΞ, ε νπνίν μεθίλεζε ζην δηάζηεκα σο πξψηε πξνζπάζεηα επηκφξθσζεο ζηελ ρξήζε ησλ ΡΞΔ ζε επξεία θιίκαθα. Ζ Ξξάμε εθείλε είρε σο απνηέιεζκα ηελ επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ απφθηεζε βαζηθψλ γλψζεσλ θαη δεμηνηήησλ ζηε ρξήζε ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε (επηκφξθσζε Α επηπέδνπ). Υζηφζν, ε νπζηαζηηθή αμηνπνίεζε ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε πξνυπνζέηεη γλψζεηο θαη δεμηφηεηεο πέξα απφ ηηο βαζηθέο, πνπ απνθηήζεθαλ κε ηελ αλσηέξσ Ξξάμε. Γηα ην ιφγν απηφ, ην παξφλ πξφγξακκα πεξηιακβάλεη ην ζρεδηαζκφ, ηελ νξγάλσζε, ηε δηεμαγσγή, ηελ παξαθνινχζεζε θαη ηελ αμηνιφγεζε ηεο επηκφξθσζεο θαη πηζηνπνίεζεο ησλ γλψζεσλ θαη δεμηνηήησλ ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζε δχν επίπεδα επηκφξθσζεο, ηα νπνία ζρεηίδνληαη άκεζα κεηαμχ ηνπο θαη αθνξνχλ: ηελ εθπαίδεπζε 400 πεξίπνπ εθπαηδεπηηθψλ - επηκνξθσηψλ νη νπνίνη, γηα ηηο αλάγθεο ηνπ πξνγξάκκαηνο, ζα επηκνξθσζνχλ, ζα δηελεξγήζνπλ ηελ επηκφξθσζε θαη ζα ππνζηεξίμνπλ ηελ εθαξκνγή θαη αμηνπνίεζε ζηε δηδαθηηθή πξάμε ησλ δεμηνηήησλ θαη γλψζεσλ πνπ ζα απνθηήζνπλ νη επηκνξθσκέλνη εθπαηδεπηηθνί ηνπ Β επηπέδνπ. ηελ επηκφξθσζε Β επηπέδνπ εθπαηδεπηηθψλ, θαηά θιάδν, ζηηο αξρέο παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζεο ησλ ΡΞΔ, θαζψο θαη ζηελ απφθηεζε δεμηνηήησλ, γηα ηελ παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ θαη εξγαιείσλ γεληθήο ρξήζεο γηα ηνπο εμήο θιάδνπο εθπαηδεπηηθψλ: α) ΞΔ70 (δάζθαινη) θαη ΞΔ60 (λεπηαγσγνί), β) ΞΔ2 (θηιφινγνη), γ) ΞΔ3 (καζεκαηηθνί), δ) ΞΔ4 (θαζεγεηέο θπζηθψλ επηζηεκψλ). Αληηθείκελν ηεο επηκφξθσζεο Β επηπέδνπ είλαη ε εθκάζεζε ησλ αξρψλ παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζεο ησλ ΡΞΔ, ε απφθηεζε δεμηνηήησλ απφ, ηνπο θαηά θιάδν, εθπαηδεπηηθνχο, γηα ηελ παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ θαη εξγαιείσλ γεληθήο ρξήζεο θαη ηελ θαιιηέξγεηα ηνπ «ηξίπηπρνπ»: γλψζεηο - δεμηφηεηεο - ζηάζεηο. Ζ ηερλνθξαηηθή δηάζηαζε δελ πξέπεη λα αγλνεζεί ή λα ζεσξεζεί ιηγφηεξν ζεκαληηθή, θαζψο νη εθπαηδεπηηθνί έρνπλ ήδε επηκνξθσζεί ζηα βαζηθά ζεκεία ρξήζεο Ζ/, θαη επηπιένλ ζα επηκνξθσζνχλ ζηελ εθκάζεζε Ινγηζκηθψλ θαη ηε δεκηνπξγία ζελαξίσλ αλά γλσζηηθφ αληηθείκελν. Θαζψο ηα πξντφληα Ινγηζκηθνχ, φζν θαη αλ παξαθνινπζνχλ ηελ ηερλνινγηθή εμέιημε, δελ είλαη απφ κφλα ηνπο ηθαλά λα ελζσκαησζνχλ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία, θξίλεηαη απαξαίηεηε ε επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζε παηδαγσγηθά θαη δηδαθηηθά ζέκαηα ρξήζεο ησλ ΡΞΔ, νχησο ψζηε λα κπνξνχλ νη ίδηνη λα δεκηνπξγνχλ εθπαηδεπηηθέο δξαζηεξηφηεηεο αμηνπνηψληαο ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θάζε ινγηζκηθνχ θαη ζπλεηζθέξνληαο ζηελ νηθνδφκεζε ησλ ελλνηψλ ησλ εθπαηδεπηηθψλ αληηθεηκέλσλ. Ππλεπψο, απαηηείηαη ε 19

20 επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζε ζέκαηα πνπ ζπλδπάδνπλ ηηο ΡΞΔ κε ηηο ζεσξίεο κάζεζεο ιακβάλνληαο ππφςε βαζηθέο αξρέο ζρεδηαζκνχ θαη δηαρείξηζεο εθπαηδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Γηα ην ζθνπφ απηφ, ην πξφγξακκα απνηειείηαη απφ ην «Γεληθφ κέξνο» πνπ αθνξά ζηε ζχλδεζε ησλ ζεσξηψλ κάζεζεο κε ηηο ΡΞΔ, ζηελ παξνπζίαζε ζπζηεκάησλ δηαρείξηζεο ηεο δηαδηθαζίαο ηεο κάζεζεο, ζηελ νξγάλσζε ηνπ ζρνιηθνχ εξγαζηεξίνπ θιπ θαη, ζηε ζπλέρεηα, πξνρσξά ζην «Δηδηθφ κέξνο» πνπ πεξηιακβάλεη ηελ εθκάζεζε Ινγηζκηθψλ, ηελ παξνπζίαζε παηδαγσγηθψλ ζελαξίσλ θαη ηε δεκηνπξγία ζελαξίσλ απφ ηνπο ίδηνπο ηνπο εθπαηδεπφκελνπο. Πηφρνη, επνκέλσο, ηνπ πξνγξάκκαηνο είλαη νη επηκνξθνχκελνη εθπαηδεπηηθνί: λα θαηαλνήζνπλ ηηο πξνυπνζέζεηο θαη ηηο δπλαηφηεηεο παηδαγσγηθήο αμηνπνίεζεο ησλ ΡΞΔ ζηελ καζεζηαθή δηαδηθαζία γηα ηελ αλαβάζκηζε ηεο δηαδηθαζίαο ηεο δηδαζθαιίαο θαη ηεο κάζεζεο θαη ηελ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ πνπ ζέηεη ην Ξξφγξακκα Ππνπδψλ, λα κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηήζνπλ απνδνηηθά ηηο δπλαηφηεηεο πνπ πξνζθέξνπλ νη ΡΞΔ γηα ηελ ελεξγφ ζπκκεηνρή εθπαηδεπηηθψλ θαη καζεηψλ ζε νκάδεο / θνηλφηεηεο κάζεζεο, λα απνθηήζνπλ ζπλνιηθή επνπηεία γηα ην ππάξρνλ Δθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ, θαζψο θαη γηα ππάξρνληα γεληθά θαη εηδηθά εξγαιεία (π.ρ. Γηαδίθηπν, Δπεμεξγαζηήο θεηκέλνπ, Ινγηζηηθφ Φχιιν) πνπ κπνξνχλ λα αμηνπνηήζνπλ γηα ηελ έληαμε ησλ ΡΞΔ ζηε δηδαθηηθή πξάμε, λα είλαη ζε ζέζε λα ρξεζηκνπνηνχλ θαηάιιειν γηα ηελ εηδηθφηεηά ηνπο εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ ή γεληθά θαη εηδηθά εξγαιεία, λα αληηιεθζνχλ ηηο αλαγθαηφηεηεο θαη ην ξφιν ηεο εθπαηδεπηηθήο δξαζηεξηφηεηαο γηα ηελ εθαξκνγή ησλ ΡΞΔ ζηε δηδαζθαιία, λα θαηαλνήζνπλ ηηο αξρέο ζρεδηαζκνχ κηαο εθπαηδεπηηθήο δξαζηεξηφηεηαο ψζηε λα κπνξνχλ λα ηελ εληάμνπλ ζηε δηδαθηηθή πξάμε, λα είλαη ζε ζέζε λα ζρεδηάζνπλ θαη λα πινπνηήζνπλ, κε ρξήζε ηνπ θαηάιιεινπ εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ, ζελάξηα γηα ρξήζε ζηε δηδαθηηθή πξάμε, λα γλσξίζνπλ ηηο βαζηθέο αξρέο νξγάλσζεο θαη δηαρείξηζεο ηεο ρξήζεο ησλ ΡΞΔ ζηελ ηάμε. 1.4 Δπξσπατθή θαη Γηεζλήο Πνιηηηθή ζε ζέκαηα έληαμεο ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε-δξεπλεηηθά Γεδνκέλα γηα ηελ έληαμε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε Οη δξάζεηο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο - Σν ζρέδην e-learning 20

21 Πε πνιιέο επξσπατθέο ρψξεο, απφ ην ηέινο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1970, ππήξμε κηα απμεκέλε δξάζε γηα ηελ εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε. Ζ πξψηε έληαμε αθνξνχζε θπξίσο ηε ρξήζε ησλ ΡΞΔ γηα επηζηεκνληθνχο ιφγνπο φπνπ επηζηήκνλεο ρξεζηκνπνηνχζαλ ηνπο ππνινγηζηέο γηα ππνινγηζκνχο. Ρν απνηέιεζκα απηήο ηεο δξάζεο ήηαλ ε δεκηνπξγία επηζηεκψλ φπσο πνινγηζηηθά Καζεκαηηθά, πνινγηζηηθή Φπζηθή, θιπ.. Ζ έξεπλα ζηελ πεξηνρή απηή αθνξά ηε δεκηνπξγία, κέζσ Ζ/, ελφο πεηξάκαηνο ή κηαο δξαζηεξηφηεηαο κε ζπγθεθξηκέλεο πξάμεηο θαη ινγηθή αθνινπζία, δειαδή κε ρξήζε αιγνξίζκσλ (Shalmon θ.α.,1992). Ζ πεξηνρή απηή ζπλδέεηαη άκεζα κε ηε ηερλεηή λνεκνζχλε θαη ηηο ππνινγηζηηθέο ζεσξίεο κάζεζεο (computational learning theory). Αξρηθά, ε εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία απνζθνπνχζε ζηε κειέηε ηνπο απιά σο έλα γλσζηηθφ αληηθείκελν πξνο δηδαζθαιία κε πξνδηαγεγξακκέλε ζέζε ζην αλαιπηηθφ πξφγξακκα, ρσξίο λα αλαγλσξίδεηαη επξέσο ε δπλαηφηεηα αμηνπνίεζήο ηνπο σο δηδαθηηθφ κέζν ή σο αληηθείκελν πνπ ζα ζπλέβαιε ζηελ απνηειεζκαηηθφηεξε πινπνίεζε ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο ζην ζχλνιφ ηνπ. Ζ αλάπηπμε ηεο επηζηήκεο ηεο ηερλνινγίαο θαη ησλ πνιπκέζσλ ζπλεηέιεζε ζηελ αθχπληζε ζρεηηθά κε ηηο δπλαηφηεηέο ηνπο. Ρν 1983 ε Δπξσπατθή Δπηηξνπή ιεηηνχξγεζε σο θαηαιχηεο, πξνσζψληαο 3 ηελ έληαμε ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε κέζσ κηαο ζεηξάο δξάζεσλ, νξγάλσζεο ζεκηλαξίσλ θιπ. Ρν πξφγξακκα COMETT, ην 1986, πξνψζεζε ηε ζπλεξγαζία κεηαμχ ησλ παλεπηζηεκίσλ θαη ησλ επηρεηξήζεσλ γηα ηελ αλάπηπμε ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηεο ηερλνινγίαο θαη ην Eurotecnet, ην 1990, ηελ πξνψζεζε ηεο θαηλνηνκίαο ζηελ επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε κε βάζε ηελ ηερλνινγηθή πξφνδν. Ραδπν απηά πξνγξάκκαηα εληάρζεθαλ αξγφηεξα ζην πξφγξακκα Leonardo da Vinci. Απφ ην 1991 κεηά ηελ έθδνζε ηνπ Memorandum 4 απφ ηελ Δπηηξνπή, γηα ηελ αλνηθηή θαη εμ απνζηάζεσο κάζεζε ζηελ Δ.Δ., ε δξάζε ηεο ζηνλ ηνκέα ησλ ΡΞΔ επεθηείλεηαη δηαξθψο. Πηηο αξρέο ηνπ 90 επίζεο, ην 1994 θπθινθφξεζε ε Έθζεζε Bangemann Europe and the Global Information Society. ). Ζ αλάπηπμε ησλ ΡΞΔ ζεσξείηαη, ζηε Ιεπθή Βίβιν γηα ηελ Δθπαίδεπζε θαη ηελ Θαηάξηηζε (1995), σο έλαο απφ ηνπο ηξεηο βαζηθνχο «παξάγνληεο αλαηαξαρήο» πνπ θαζηζηνχλ επηβεβιεκέλε ηε κεηαβνιή ησλ Δπξσπατθψλ θνηλσληψλ ζε «Θνηλσλίεο κάζεζεο» (φπσο έρεη ήδε αλαθέξεη). 3 Βιέπε: the Resolution of the Council and of the Ministers for Education meeting within the Council of 19 September 1983 on measures relating to the introduction of new information technology in education; the Conclusions of the Council and of the Ministers for Education meeting within the Council of 4 June 1984 on technological change and social adjustment; the Resolution on education and training in new technologies of 11 November Βιέπε: the Conclusions of the Council and Ministers for Education meeting within the Council of 27 November 1992 on the development of open and distance learning. 21

22 Πην πιαίζην ησλ δξάζεσλ απηψλ ηδξχζεθε: Ρν Educational Software and Multimedia Task Force, ηνλ Κάξηην ηνπ 1995 ην νπνίν ζπλερίζηεθε κέρξη ην 1998, κε ζθνπφ ην ζπλδπαζκφ ησλ πξνζπαζεηψλ έμη επξσπατθψλ πξνγξακκάησλ γηα ηελ επηηάρπλζε ηεο αλάπηπμεο ηεο εθπαηδεπηηθήο ηερλνινγίαο. Ρν Πρέδην Γξάζεο γηα ηε Κάζεζε ζηελ Θνηλσλία ηεο Ξιεξνθνξίαο, ην 1996, πνπ εμέθξαζε ηελ πνιηηηθή πξφζεζε ησλ θξαηψλ κειψλ λα θαηαζηήζνπλ ηα πνιπκέζα θαη ην Internet εηδηθφηεξα, έλα αλαπφζπαζην κέξνο ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο. Ζ αλάπηπμε ηνπ επξσπατθνχ ζρνιηθνχ δηθηχνπ πνιπκέζσλ European Schoolnet (EUN), πνπ απνηέιεζε κέξνο ηεο δξάζεο απηήο, μεθίλεζε ζηηο Βξπμέιιεο ηνλ Γεθέκβξην ηνπ 1996 θαη ππνζηεξίρζεθε απφ ηνπο πνπξγνχο Ξαηδείαο ζην Ππκβνχιην ηνπ Άκζηεξληακ ηνλ Κάξηην ηνπ Απφ ην 1998 ιεηηνπξγεί θαη ην European Schoolnet. Γηα ηελ αθχπληζε θαη θηλεηνπνίεζε ησλ επξσπατθψλ θνξέσλ θαη ησλ εθδνηψλ ζηνπο ηνκείο ησλ νπηηθν-αθνπζηηθψλ κέζσλ ζρεδηάζηεθε, ην 1997, κηα βάζε δεδνκέλσλ πνπ εληφπηδε ηα θχξηα ζεκεία ηεο ζπλεξγαζίαο ηνπο ελψ ην Πεπηέκβξην ηνπ 1997, ηδξχζεθε κηα Δπξσπατθή Δθπαηδεπηηθή πλεξγαζία (European Education Partnership - EEP) γηα ηελ εθπξνζψπεζε ησλ πνηθίισλ ζπκθεξφλησλ ησλ ΡΞΔ, ησλ ηνκέσλ ησλ νπηηθν-αθνπζηηθψλ κέζσλ, ησλ εθδνηψλ θαη ηεο εθπαηδεπηηθήο θνηλφηεηαο γεληθφηεξα. Ζ Δπηηξνπή έρεη επίζεο δηελεξγήζεη απφ ην 1997, κηα ζεηξά πξνσζεηηθψλ δξάζεσλ, γλσζηψλ σο Europe ζηα ζρνιεία θαη έλαλ επξσπατθφ δηαγσληζκφ γηα ηα θαιχηεξα εθπαηδεπηηθά πνιπκέζα. Ν θαηλνχξηνο ξφινο ησλ εθπαηδεπηηθψλ, ησλ επηκνξθσηψλ θαη ησλ ππεχζπλσλ ησλ πξνγξακκάησλ (πνπ επηβάιεη ε Θνηλσλίαο ηεο Γλψζεο), θαζψο θαη ε βειηίσζε ηεο πνηφηεηα δσήο, ηδηαίηεξα γηα ηνπο κεηνλεθηνχληεο, απνηεινχλ πεδία πξνηεξαηφηεηαο ηεο πξσηνβνπιίαο 2000, πνπ εζηηάζηεθε ζηνλ επξσπαίν πνιίηε, ζηελ επξσπατθή πνιηηηζκηθή ηαπηφηεηα θαη πνηθηινκνξθία, ζηελ ηζφηεηα ησλ επθαηξηψλ, ζηελ εθπαίδεπζε θαη θαηάξηηζε γηα κηα θαιχηεξε αμηνπνίεζε ησλ κέζσλ, θαη ζηνλ θφζκν πέξα απφ ηελ Δπξψπε. Πην πιαίζην ηνπ πξνγξάκκαηνο Πσθξάηεο, ε δξάζε γηα ηελ Αλνηθηή θαη Δμ Απνζηάζεσο Μάζεζε ( ) ζπλέβαιε ζηελ ελζσκάησζε ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε φπσο θαη ην πξφγξακκα Minerva ζηε δεχηεξε θάζε ηνπ πξνγξάκκαηνο ( ). Ζ πξσηνβνπιία e-learning πηνζεηήζεθε απφ ηελ Δπξσπατθή Δπηηξνπή ζηηο 24 Καΐνπ 2000 θαη απνηέιεζε κηα βαζηθή δξάζε γηα ηελ εθαξκνγή ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε θαη θαηάξηηζε. Ζ πξσηνβνπιία απηή, ζε ζπλδπαζκφ κε ην ζρέδην δξάζεο γηα ην e-learning, πνπ πηνζεηήζεθε απφ ηελ Δπηηξνπή ζηηο 28 Καξηίνπ 2001, ζηνρεχεη ζηελ θηλεηνπνίεζε 22

23 ησλ εκπιεθνκέλσλ ζην πεδίν ηεο εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο, θαζψο θαη ησλ ελδηαθεξνκέλσλ θνηλσληθψλ, βηνκεραληθψλ θαη νηθνλνκηθψλ θνξέσλ, έηζη ψζηε λα θαηαζηήζνπλ ηε Γηά βίνπ Κάζεζε θηλεηήξηα δχλακε γηα κηα αλεμάξηεηε θαη αξκνληθή θνηλσλία, γηα κηα αληαγσληζηηθή νηθνλνκία, γηα ηελ πξνψζεζε ηεο απαζρνιεζηκφηεηαο θαη ηεο πξνζαξκνζηηθφηεηαο, ηελ αλαπιήξσζε ησλ ειιείςεσλ ησλ δεμηνηήησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηηο λέεο ηερλνινγίεο θαη ηε δηαζθάιηζε κηαο απνηειεζκαηηθφηεξεο θνηλσληθήο ελζσκάησζεο 5. Ππκβάιιεη επίζεο ζηελ επίηεπμε ηνπ ζηφρνπ ηεο Ιηζζαβφλαο (Δπξσπατθφ Ππκβνχιην, Καξηίνπ 2000) γηα ηε δηαζθάιηζε ηεο δπλαηφηεηαο λα θαηαζηεί ε Δπξψπε ε πην αληαγσληζηηθή θαη δπλακηθή νηθνλνκία κε βάζε ηε γλψζε, ηθαλή γηα βηψζηκε νηθνλνκηθή αλάπηπμε ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ πνηνηηθή θαη πνζνηηθή βειηίσζε ζηνλ ηνκέα ηεο απαζρφιεζεο αιιά θαη κε κηα κεγαιχηεξε θνηλσληθή ζπλνρή. Γηα ηελ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ, ε επηηξνπή επηρεηξεί λα θηλεηνπνηήζεη κηα ζεηξά κεραληζκψλ θαη πνιηηηθψλ γηα ηηο νπνίεο είλαη αξκφδηα, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ θαη ησλ πξνγξακκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο. Ρν πξφγξακκα IST (Information Society Technologies Programme) απνηειεί έλα ζεκαληηθφ εξεπλεηηθφ θαη αλαπηπμηαθφ ζέκα ζην 5ν Ξξφγξακκα Ξιαηζίνπ ηεο Δ.Δ. γηα ηελ Έξεπλα θαη ηελ Ρερλνινγηθή Αλάπηπμε ( ). Πηξαηεγηθφο ηνπ ζηφρνο είλαη ε εμαζθάιηζε ηεο δπλαηφηεηαο ηεο Δπξψπεο λα σθειεζεί απφ ηηο εμειίμεηο ηεο θνηλσλίαο ηεο πιεξνθνξίαο, επηηαρχλνληαο ηελ αλάδεημή ηεο θαη δηαζθαιίδνληαο ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ αλαγθψλ ησλ αηφκσλ αιιά θαη ησλ επηρεηξήζεσλ Η Ηιεθηξνληθή κάζεζε Ζ Eπξσπατθή Δπηηξνπή έρεη θαηαξηίζεη έλα ζρέδην δξάζεο κε ηίηιν «e-learning: ζηνραζκόο γηα ηελ εθπαίδεπζε ηνπ αύξην», ην νπνίν απνηειεί κέξνο ελφο γεληθφηεξνπ ζρεδίνπ δξάζεο, ηνπ «eeurope», πνπ εγθξίζεθε ηνλ Ηνχλην ηνπ 2000 θαη επηδηψθεη λα επηηαρχλεη ηε ζπγθξφηεζε κηαο πςειήο πνηφηεηαο ππνδνκήο κε έλα ινγηθφ θφζηνο, λα πξναγάγεη ηε ςεθηαθή θαηάξηηζε θαη ηηο γεληθέο ςεθηαθέο γλψζεηο θαη λα εληζρχζεη ηε ζπλεξγαζία θαη ηνπο δεζκνχο ζε φια ηα επίπεδα - ηνπηθφ, πεξηθεξεηαθφ, εζληθφ θαη επξσπατθφ θαη ζε φινπο ηνπο ζρεηηθνχο ηνκείο. 5 Πηηο 14 Καξηίνπ 2001, ε Δπηηξνπή δήισζε ζε έλα έγγξαθν ζρεηηθά κε ηελ αμηνιφγεζε ηεο πξσηνβνπιίαο eeurope φηη ν ζηφρνο ηψξα είλαη λα επηηεπρζεί ην πνζνζηφ ηνπ ελφο ππνινγηζηή γηα θάζε πέληε καζεηέο ζε φιεο ηηο ηάμεηο., θαζψο θαη φηη ηα Θξάηε Κέιε ζα πξέπεη πιένλ λα ελζαξξχλνπλ ηελ επξεία πξφζβαζε ζην Internet απφ ηα ζρνιεία. 23

24 Ζ απφθαζε ηνπ Δπξσπατθνχ Θνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ Ππκβνπιίνπ, ηεο 5εο Γεθεκβξίνπ 2003, γηα ηε ζέζπηζε πνιπεηνύο πξνγξάκκαηνο ( ) κε ζθνπό ηελ απνηειεζκαηηθή ελζσκάησζε ησλ ΣΠΔ ζηα επξσπατθά ζπζηήκαηα εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο (πξόγξακκα e-learning), απνζθνπεί ζηε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο θαη ηεο πξφζβαζεο ζηα επξσπατθά ζπζηήκαηα εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο κέζσ ηεο απνηειεζκαηηθήο ρξήζεο ησλ ηερλνινγηψλ ησλ πιεξνθνξηψλ θαη ησλ επηθνηλσληψλ. Ν γεληθφο ζηφρνο ηνπ πξνγξάκκαηνο είλαη λα ππνζηεξίμεη θαη λα δηεπθνιχλεη ηελ απνηειεζκαηηθή ρξήζε ησλ ΡΞΔ ζηα επξσπατθά ζπζηήκαηα εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο, σο ζπκβνιή ζηελ πνηνηηθή εθπαίδεπζε θαη σο νπζηψδεο ζηνηρείν γηα ηελ πξνζαξκνγή ηνπο ζηηο αλάγθεο ηεο θνηλσλίαο ηεο γλψζεο θαη ηνπ επξσπατθνχ πξνηχπνπ θνηλσληθήο ζπλνρήο. Νη εηδηθνί ζηφρνη ηνπ πξνγξάκκαηνο e-learning είλαη: ε δηεξεχλεζε θαη ε πξνψζεζε ησλ ηξφπσλ θαη ησλ κέζσλ ρξήζεο ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο γηα ηελ ελίζρπζε ηεο θνηλσληθήο ζπλνρήο θαη ηεο πξνζσπηθήο αλάπηπμεο, ηελ πξνψζεζε ηνπ δηαπνιηηηζκηθνχ δηαιφγνπ θαη ηελ θαηαπνιέκεζε ηνπ ςεθηαθνχ ράζκαηνο ε πξνψζεζε θαη ε αλάπηπμε ηεο ρξήζεο ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο σο παξάγνληα πνπ ζα επηηξέςεη ηελ πινπνίεζε ηεο Γηά βίνπ Κάζεζεο θαη θαηάξηηζεο ζηελ Δπξψπε ε αμηνπνίεζε ησλ δπλαηνηήησλ ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο γηα ηελ ελδπλάκσζε ηεο επξσπατθήο δηάζηαζεο ζηελ εθπαίδεπζε ε ππνζηήξημε κηαο πεξηζζφηεξν δνκεκέλεο ζπλεξγαζίαο ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο κεηαμχ ησλ δηαθφξσλ θνηλνηηθψλ πξνγξακκάησλ, κέζσλ θαη δξάζεσλ ησλ θξαηψλ κειψλ, ε παξνρή κεραληζκψλ γηα ηελ βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο πξντφλησλ θαη ππεξεζηψλ, θαζψο θαη ε αληαιιαγή νξζψλ πξαθηηθψλ. Νη δξάζεηο ηνπ πξνγξάκκαηνο e-learning αθνξνχλ: ηελ πξνψζεζε ηεο εμνηθείσζεο κε ηα ςεθηαθά κέζα. Νη ελέξγεηεο ζηνλ ηνκέα απηφλ αθνξνχλ ζηε ζπκβνιή ησλ ΡΞΔ ζηα πιαίζηα ηεο κάζεζεο, ηδίσο γηα εθείλνπο πνπ ιφγσ ηεο γεσγξαθηθήο ζέζεο, ηεο θνηλσληθήο θαηάζηαζεο ή ησλ εηδηθψλ αλαγθψλ ηνπο, δελ έρνπλ εχθνιε πξφζβαζε ζηελ παξαδνζηαθή εθπαίδεπζε θαη θαηάξηηζε. Πηφρνο ηνπο είλαη λα εληνπηζζνχλ θαιά παξαδείγκαηα πξνο κίκεζε θαη λα αλαπηπρζνχλ ζπλέξγηεο κεηαμχ ησλ πνηθίισλ εζληθψλ θαη επξσπατθψλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ αθνξνχλ ηηο ελ ιφγσ νκάδεο-ζηφρνπο, ελψ κηα νκάδα εκπεηξνγλσκφλσλ πςεινχ επηπέδνπ ζα παξέρεη ζπζηάζεηο σο πξνο ηνλ ηνκέα απηφ. ηε δεκηνπξγία επξσπατθψλ εηθνληθψλ εθπαηδεπηηθψλ ρψξσλ. Νη ελέξγεηεο ζηνλ ηνκέα απηφ αθνξνχλ ζηε βειηίσζε ηεο ελζσκάησζεο ηεο εηθνληθήο δηάζηαζεο ζηελ 24

25 ηξηηνβάζκηα εθπαίδεπζε. Ν ζθνπφο είλαη λα ελζαξξπλζεί ε αλάπηπμε λέσλ νξγαλσηηθψλ πξνηχπσλ γηα εηθνληθά παλεπηζηήκηα ζηελ Δπξψπε (εηθνληθνί εθπαηδεπηηθνί ρψξνη), γηα επξσπατθά πξνγξάκκαηα αληαιιαγψλ θαη αληαιιαγήο εκπεηξηψλ (εηθνληθή θηλεηηθφηεηα) κε βάζε ηα πθηζηάκελα επξσπατθά πιαίζηα ζπλεξγαζίαο, θαζψο θαη γηα ηελ παξνρή κηαο «δηάζηαζεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο» ζηα επηρεηξεζηαθά εξγαιεία ηνπο (επξσπατθφ ζχζηεκα κεηαθνξάο αθαδεκατθψλ κνλάδσλ - ECTS, επξσπατθφ κεηαπηπρηαθφ δίπισκα Master, δηαζθάιηζε ηεο πνηφηεηαο, θηλεηηθφηεηα). ηελ αλάπηπμε ειεθηξνληθήο αδειθνπνίεζεο ζρνιείσλ πξσηνβάζκηαο θαη δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο θαη πξνψζεζε ηεο θαηάξηηζεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ (Twinning). Ζ ελέξγεηα ζηνλ ηνκέα απηφ άξρηζε ζηηο 14 Ηαλνπαξίνπ 2005 θαη απνζθνπεί ζηελ ελίζρπζε θαη ζηελ αλάπηπμε ηεο πινπνίεζεο ελφο δηθηχνπ κεηαμχ ζρνιείσλ, θπξίσο κέζσ ελφο επξσπατθνχ ζρεδίνπ αδειθνπνίεζεο ζρνιείσλ, ψζηε λα θαηαζηεί δπλαηφ γηα φια ηα ζρνιεία ζηελ Δπξψπε λα εθαξκφδνπλ παηδαγσγηθέο εηαηξηθέο ζρέζεηο κε ζρνιεία ζε άιια ζεκεία ηεο Δπξψπεο. Ξξνσζεί επίζεο ηελ εθκάζεζε γισζζψλ θαη ηνλ δηαπνιηηηζκηθφ δηάινγν, ελψ πξνάγεη ηελ επαηζζεηνπνίεζε σο πξνο ην πξφηππν ηεο πνιχγισζζεο θαη πνιππνιηηηζκηθήο επξσπατθήο θνηλσλίαο. ηελ πξαγκαηνπνίεζε εγθάξζησλ ελεξγεηψλ θαη παξαθνινχζεζε ηνπ ζρεδίνπ δξάζεο e-learning. Νη ελέξγεηεο ζηνλ ηνκέα απηφ αθνξνχλ ζηελ πξνψζεζε ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο ζηελ Δπξψπε, θαη ζηεξίδνληαη ζηελ παξαθνινχζεζε ηνπ ζρεδίνπ δξάζεο e-learning. Πηφρνη είλαη ε δηάδνζε, ε πξνψζεζε θαη ε εθαξκνγή νξζψλ πξαθηηθψλ θαη απνηειεζκάησλ απφ ηα πνιπάξηζκα ζρέδηα θαη πξνγξάκκαηα πνπ ρξεκαηνδνηνχληαη ζε επξσπατθφ επίπεδν ή απφ ηα θξάηε κέιε θαη ε ελίζρπζε ηεο ζπλεξγαζίαο κεηαμχ ησλ δηαθφξσλ αλακεκηγκέλσλ θνξέσλ, κε ηελ πξνψζεζε ηδίσο εηαηξηθψλ ζρέζεσλ δεκφζηνπ-ηδησηηθνχ ηνκέα Ζ πινπνίεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο ζα ππνζηεξίδεηαη, επίζεο, απφ φιεο ηηο άιιεο ελέξγεηεο πνπ απνζθνπνχλ ζηε δηάδνζε ησλ απνηειεζκάησλ (π.ρ. δεκνζηεχζεηο, παξαπνκπέο ζην Γηαδίθηπν, πξνβνιή ζρεδίσλ θαη εθδειψζεσλ) θαη ζηε κεηαθνξά ηνπο εθφζνλ είλαη αλαγθαίν, απφ κειέηεο πνπ εμεηάδνπλ αλαθχπηνληα πξνβιήκαηα, επθαηξίεο ή θάζε άιιν ζεκαληηθφ δήηεκα πνπ αθνξά ζηελ πνξεία ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο ζηελ Δπξψπε. Ζ Δπηηξνπή εμαζθαιίδεη επίζεο ηελ απνηειεζκαηηθή πινπνίεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο εμαζθαιίδνληαο δηαζπλδέζεηο κε άιια θνηλνηηθά πξνγξάκκαηα θαη ελέξγεηεο, πξνσζψληαο θαη δηεπθνιχλνληαο ηε ζπλεξγαζία κε δηεζλείο νξγαληζκνχο πνπ αλαπηχζζνπλ δξαζηεξηφηεηεο ζηνλ ηνκέα ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο. Ζ Δπηηξνπή, ζε ζπλεξγαζία κε κηα νκάδα, θαζνξίδεη ην εηήζην πξφγξακκα εξγαζίαο (ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο θαηαλνκήο ησλ θνλδπιίσλ κεηαμχ ησλ δηαθφξσλ δξάζεσλ ηνπ πξνγξάκκαηνο), θαζψο θαη άιια 25

26 κέηξα πνπ απαηηνχληαη γηα ηελ πινπνίεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο. Ρα θξάηε κέιε, απφ ηελ πιεπξά ηνπο, θαινχληαη λα νξίζνπλ θαηάιιεινπο αληαπνθξηηέο πνπ ζπλεξγάδνληαη ζηελά κε ηελ Δπηηξνπή φζνλ αθνξά ζηε ρξήζηκε πιεξνθφξεζε ζρεηηθά κε ηε ρξήζε θαη ηελ πξαθηηθή ηεο ειεθηξνληθήο κάζεζεο. Ζ Δπηηξνπή παξαθνινπζεί ηαθηηθά ην πξφγξακκα ζε ζπλεξγαζία κε ηα θξάηε κέιε. Κε ζθνπφ ηελ αμηνιφγεζε ηνπ γεληθνχ αληίθηππνπ ηνπ πξνγξάκκαηνο θαη ηελ εθηίκεζε ηεο ζπλάθεηαο θαη ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ησλ δηαθφξσλ ελεξγεηψλ, ην πξφγξακκα e- Learning ζα ππφθεηηαη ζε εμσηεξηθή αμηνιφγεζε θαηά ηελ πεξάησζή ηνπ. Ζ Δπηηξνπή ζα ππνβάιεη ζην Δπξσπατθφ Θνηλνβνχιην, ην Ππκβνχιην, ηελ Δπξσπατθή Νηθνλνκηθή θαη Θνηλσληθή Δπηηξνπή θαη ηελ Δπηηξνπή ησλ Ξεξηθεξεηψλ, έθζεζε γηα κηα εθ ησλ πζηέξσλ αμηνιφγεζε έσο ην ηέινο ηνπ Σν ζρέδην i2010 Ζ Δπξσπαία Δπίηξνπνο γηα ηελ Θνηλσλία ηεο Ξιεξνθνξίαο Βίβηαλ Οέληηλγθ, ζηελ παξνπζίαζε ηνπ λένπ ζρεδίνπ γηα ηηο Ρερλνινγίεο Ξιεξνθνξηθήο θαη Δπηθνηλσληψλ, αλαθνίλσζε ην ζρέδην "i2010" ην νπνίν πξφθεηηαη λα αληηθαηαζηήζεη ηελ πξσηνβνπιία "eeurope 2005 (http://europa.eu.int). Νη ζηφρνη ηνπ ζρεδίνπ απηνχ είλαη ε δεκηνπξγία ελφο ρψξνπ δηαθίλεζεο ηεο πιεξνθνξίαο ζηελ Δπξψπε ρσξίο πεξηνξηζκνχο θαη ζχλνξα (borderless European information space). Ν ρψξνο απηφο ζα ππνζηεξίδεη ηελ ειεθηξνληθή επηθνηλσλία θαη ηηο ςεθηαθέο ππεξεζίεο ψζηε λα πξαγκαηνπνηεζεί ζχγθιηζε κεηαμχ ηνπ Γηαδηθηχνπ, ησλ ηειεθσληθψλ επηθνηλσληψλ θαη ηεο ηειεφξαζεο. Δπίζεο, έλαο άιινο ζηφρνο είλαη ε επξχηεξε πξφζβαζε ζηελ Θνηλσλία ηεο Ξιεξνθνξίαο γηα π.ρ. άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο θιπ. 1.5 Μνληέια εηζαγσγήο ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε ζε επίπεδν εθπαηδεπηηθήο πνιηηηθήο θαη ζε επίπεδν ζρνιηθήο κνλάδαο Δηζαγσγή Νη Λέεο Ρερλνινγίεο Ξιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσληψλ (ΡΞΔ) έρνπλ ήδε εληαρζεί ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία ηφζν ζε επξσπατθφ φζν θαη ζε εζληθφ επίπεδν κε ζθνπφ ηε δεκηνπξγία λέσλ πεξηβαιιφλησλ κάζεζεο φπνπ, κέζσ θαηάιιεισλ δξαζηεξηνηήησλ, ζα δίλεηαη ε δπλαηφηεηα ζηνπο καζεηέο λα απνθηνχλ γλψζεηο, αιιειεπηδξψληαο φρη κφλν κε ηα αληηθείκελα ηνπ πξαγκαηηθνχ θφζκνπ αιιά θαη κε εηθνληθά αληηθείκελα. Ζ εηζαγσγή ηνπ ππνινγηζηή ζηελ Γηδαθηηθή δηαδηθαζία, κε ηε κνξθή θαηλνηφκνπ δξάζεο, ζα πξέπεη λα αιιάδεη ηηο ππάξρνπζεο δηδαθηηθέο κεζφδνπο, ηηο καζεζηαθέο δηαδηθαζίεο, ηα 26

27 πεξηβάιινληα κάζεζεο, ην ξφιν ηνπ εθπαηδεπηηθνχ θαη ηνπ καζεηή, ηηο δξαζηεξηφηεηεο ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο, θαζψο θαη ηηο εθπαηδεπηηθέο δηαδηθαζίεο (π.ρ. αμηνιφγεζε) (McKinsey & Company, 1997). Πην πιαίζην απηφ, ν ζθνπφο ηεο εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε είλαη ε αλάπηπμε θξηηηθήο θαη δεκηνπξγηθήο ζθέςεο θαη, θπξίσο, δηαδηθαζηψλ ζθέςεο φπσο ε επίιπζε απζεληηθψλ πξνβιεκάησλ κάζεζεο. Ζ ηερλνινγία ησλ πνιπκέζσλ πνπ εκθαλίζζεθε ηε δεθαεηία ηνπ 90 είρε σο απνηέιεζκα ηε κεγάιε αλάπηπμε εθπαηδεπηηθψλ ινγηζκηθψλ αιιά θαη ηελ ψζεζε ζηε δηεξεχλεζε ηεο ζρέζεο ηεο Γηδαθηηθήο ησλ Δπηζηεκψλ κε ηηο Λέεο Ρερλνινγίεο Ξιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσληψλ (ΡΞΔ). Ζ αλάπηπμε ηέινο, ησλ Γηθηχσλ ζηε λέα ρηιηεηία έδσζε ηελ ψζεζε γηα ηε ρξήζε ηνπο ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία κέζσ ησλ δπλαηνηήησλ πνπ πξνζθέξνπλ πξφζβαζε ζε πεγέο δεδνκέλσλ, αιιά θαη ζηε δπλαηφηεηα αλάπηπμεο λέσλ δνκψλ γηα καζεζηαθέο ζεσξίεο. Ζ έληαμε (θαη φρη ε ελζσκάησζε) ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε, ζηελ έξεπλα θαη ζηε δηδαθηηθή δηαδηθαζία ζηεξίδεηαη ζε επηζηεκνληθνχο, καζεζηαθνχο θαη θνηλσληθνχο ιφγνπο. Νη ΡΞΔ αξρηθά εηζήρζεζαλ ζηελ εθπαίδεπζε γηα επηζηεκνληθνχο ιφγνπο σο εξγαιεία δεκηνπξγίαο εθαξκνγψλ ινγηζκηθνχ (θπξίσο πξνζνκνηψζεσλ), γξήγνξσλ ππνινγηζκψλ, δεκηνπξγίαο βάζεσλ δεδνκέλσλ θιπ.. Νη καζεζηαθνί ιφγνη ζπλδένληαη κε ηηο δπλαηφηεηεο δεκηνπξγίαο δηδαθηηθψλ ή παηδαγσγηθψλ δξαζηεξηνηήησλ πνπ εληάζζνληαη ζε κηα ζεσξία κάζεζεο, θαζψο θαη κε ην αληίζηνηρν δηδαθηηθφ κνληέιν πνπ πξνθχπηεη απφ ηελ έληαμε απηή, ελψ νη ζχγρξνλεο δηδαθηηθέο εθαξκνγέο ησλ ΡΞΔ ππνζηεξίδνπλ ηελ επνηθνδνκεηηθή κάζεζε (Wilson & Lowry 2000). Πρεηηθέο κειέηεο αλαθέξνληαη ζε θάζεηο εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία. Αξρηθά (1970) ρξεζηκνπνηήζεθε ε εθπαηδεπηηθή ηερλνινγία θαη νη δηδαθηηθέο κεραλέο, ζηε ζπλέρεηα (1980) ε πιεξνθνξηθή πξνζέγγηζε, γηα λα θαηαιήμνπκε κεηά ην 1990 ζηελ εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ σο δηδαθηηθφ κέζν. Νη θνηλσληθνί ιφγνη ζπλδένληαη κε ην ξφιν πνπ δηαδξακαηίδνπλ νη ΡΞΔ ζηελ εξγαζία ζηελ θαζεκεξηλή δσή (Hawkridge,1996). θαη Ζ εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ, επνκέλσο, επηθέξεη αιιαγέο ζηελ εθπαίδεπζε, ηελ έξεπλα θαη ηηο δηαδηθαζίεο ηεο δηδαζθαιίαο θαη ηεο κάζεζεο θαη δεκηνπξγεί λένπο ξφινπο, κεζνδνινγίεο θαη πξαθηηθέο, θαζψο θαη λέα αλνηθηά πεξηβάιινληα κάζεζεο. Πην πιαίζην απηφ, ζθνπφο είλαη ε αλάπηπμε θξηηηθήο θαη δεκηνπξγηθήο ζθέςεο θαη ζχλζεησλ δηεξγαζηψλ ζθέςεο, θαζψο θαη ε επίιπζε απζεληηθψλ πξνβιεκάησλ κάζεζεο. (Underwood & Underwood

28 & Chan D., 2002, Τπράξεο 2005) Ιζηνξηθή αλαδξνκή Πηελ Διιάδα ε δηδαζθαιία ηεο Ξιεξνθνξηθήο μεθίλεζε ηε δεθαεηία ηνπ 80, αξρηθά ζηα Ρερληθά Δπαγγεικαηηθά Ιχθεηα (ΡΔΙ) θαη ζηα Δπαγγεικαηηθά Ξνιπθιαδηθά (ΔΞΙ) Ιχθεηα θαη ζηε ζπλέρεηα ζηα Γπκλάζηα θαη ηα Δληαία Ιχθεηα. Πην Δληαίν Ξιαίζην Ξξνγξάκκαηνο Ππνπδψλ (Δ.Ξ.Ξ.Π.) γηα ηελ Ξιεξνθνξηθή (π.δ.ξ.θ. Ξ.Η ) ζηελ Ξξσηνβάζκηα θαη ζηε Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε ηέζεθαλ νη πξνδηαγξαθέο γηα: ηηο γεληθέο αξρέο ζρεδηαζκνχ ησλ Ξξνγξακκάησλ Ππνπδψλ, ηηο θαηεπζχλζεηο γηα ηε δηδαθηηθή κεζνδνινγία ηηο πξνδηαγξαθέο γηα ηελ αλάπηπμε έληππνπ θαη ειεθηξνληθνχ πιηθνχ θαη θπξίσο ηηο ζρεδηαζηηθέο αξρέο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ θαη ηέινο, ηνλ εμνπιηζκφ ησλ ζρνιηθψλ εξγαζηεξίσλ Πην Ξξφγξακκα απηφ, ηα καζήκαηα πιεξνθνξηθήο είραλ ζαθέζηαηα εξγαζηεξηαθφ ραξαθηήξα θαη νη καζεηέο ρξεζηκνπνηψληαο ηνλ Ζ/ σο γλσζηηθφ-δηεξεπλεηηθφ εξγαιείν αλέπηπζζαλ ζηάζεηο θαη δεμηφηεηεο θαη κε ή ρσξίο ηε βνήζεηα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ αλαδεηνχλ πιεξνθνξίεο, επηθνηλσλνχλ θαη πξνζεγγίδνπλ βαζηθέο αξρέο πνπ δηέπνπλ ηε ρξήζε ηεο ππνινγηζηηθήο ηερλνινγίαο. Ρν 2001, ζηα πιαίζηα ηνπ Γηαζεκαηηθνχ Δληαίνπ Ξιαηζίνπ Ξξνγξάκκαηνο Ππνπδψλ (ΓΔΞΞΠ) γηα ηα καζήκαηα ηεο Ξιεξνθνξηθήο ζηε Γεληθή Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε, δεκηνπξγήζεθε εθπαηδεπηηθφ Ινγηζκηθφ (γηα ηα καζήκαηα «Ξιεξνθνξηθή Γπκλαζίνπ» θαη «Ρερλνινγία πνινγηζηηθψλ Ππζηεκάησλ θαη Ιεηηνπξγηθά Ππζηήκαηα»). Πηα πιαίζηα έξγσλ ηεο ελέξγεηαο «Νδχζζεηα», δεκηνπξγήζεθαλ δπν ηίηινη εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ γηα ηελ ππνζηήξημε ησλ καζεκάησλ ηεο Ξιεξνθνξηθήο (ην «ΓΔΙΠ» γηα ηα καζήκαηα «Δθαξκνγέο Ξιεξνθνξηθήο πνινγηζηψλ» θαη «Αλάπηπμε Δθαξκνγψλ ζε Ξξνγξακκαηηζηηθφ Ξεξηβάιινλ» θαη ην «ΓΝΚΖΚΔΛΝΠ ΞΟΝΓΟΑΚΚΑΡΗΠΚΝΠ» γηα ην κάζεκα «Αλάπηπμε Δθαξκνγψλ ζε Ξξνγξακκαηηζηηθφ Ξεξηβάιινλ»). Πηελ Ρερληθή Δθπαίδεπζε ζρεδηάζζεθε ην πξφγξακκα ζπνπδψλ ηνπ ηνκέα Ξιεξνθνξηθήο- Γηθηχσλ Ζ/ κε βάζεη ην πξνθίι ηνπ απνθνίηνπ ησλ ΡΔΔ Ξιεξνθνξηθήο (π.δ.ξ.θ. Ξ.Η., 2000 & 2001). Πηνλ Ρνκέα Ξιεξνθνξηθήο-Γηθηχσλ Ζ/ ησλ ΡΔΔ ιεηηνπξγνχζαλ δχν θχθινη ζπνπδψλ: ν 1νο Θχθινο κε Θαηεχζπλζε ηελ Τπνζηήξημε πζηεκάησλ Τπνινγηζηώλ θαη ν 2νο Θχθινο κε Θαηεχζπλζε ηελ Τπνζηήξημε πζηεκάησλ - Δθαξκνγώλ θαη Γηθηύσλ Τπνινγηζηώλ. 28

29 Θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ 2νπ Θ.Ξ.Π. νη ΡΞΔ εληάρζεθαλ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία κε έξγα ηεο ελέξγεηαο «Νδχζζεηα». Ρα έξγα αθνξνχζαλ ζηελ αλάπηπμε δηθηπαθήο θαη ππνινγηζηηθήο ππνδνκήο ζε Γεκνηηθά ζρνιεία, Γπκλάζηα, Δληαία Ιχθεηα θαη Ρ.Δ.Δ., έξγα αλάπηπμεο εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ θαη εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ. Πηελ ελέξγεηα απηή παξήρζεζαλ ή πξνζαξκφζζεθαλ 67 ζπλνιηθά ηίηινη εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ θαη δεκηνπξγήζεθε πνιπκεζηθφ πιηθφ. Δπηπιένλ ην Ξαηδαγσγηθφ Ηλζηηηνχην αμηνιφγεζε ηίηινπο Δθπαηδεπηηθνχ Ινγηζκηθνχ γηα πνιιά γλσζηηθά αληηθείκελα (ινγηζκηθά δηεξεπλεηηθήο θαη αλαθαιππηηθήο κάζεζεο). Ζ αμηνπνίεζε ηνπ Γηαδηθηχνπ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία μεθίλεζε πεξίπνπ ην 2000, αξρηθά, ζηα πιαίζηα πηινηηθνχ πξνγξάκκαηνο δηαζχλδεζεο νξηζκέλσλ ζρνιηθψλ κνλάδσλ θαη, ζηε ζπλέρεηα, κε ην έξγν «ΡΖΙΔΚΑΣΝΠ» βάζεη ηνπ νπνίνπ νη εθπαηδεπηηθνί κπνξνχλ λα επηθνηλσλνχλ ειεθηξνληθά αιιά έρνπλ θαη ηε δπλαηφηεηα δεκηνπξγίαο θαη ηζηνζειίδσλ ζηηο ζρνιηθέο κνλάδεο. (Φηινμελία Ηζηνζειίδσλ -web hosting). Ζ δπλαηφηεηα απηή παξέρεηαη ζε φιεο ηηο κνλάδεο, νη νπνίεο κπνξνχλ λα δεκνζηεχζνπλ ην πεξηερφκελν πνπ επηζπκνχλ ζην δηθηπαθφ ηνπο ηφπν, θαζψο επίζεο θαη ζηνπο εγγεγξακκέλνπο εθπαηδεπηηθνχο. Γίλεηαη αθφκε ε δπλαηφηεηα γηα Απηφκαηε Γεκηνπξγία Ηζηνζειίδσλ πνπ παξέρεηαη ζε φιεο ηηο κνλάδεο κέζσ απηνκαηνπνηεκέλνπ πεξηβάιινληνο δεκηνπξγίαο ζειίδσλ (πνπ πξνζπειαχλεηαη απφ ηνλ δηθηπαθφ ηφπν εθφζνλ γίλεη ζχλδεζε κε ην ινγαξηαζκφ ηεο ζρνιηθήο κνλάδαο). Ρα ζρνιηθά εξγαζηήξηα ησλ Γπκλαζίσλ θαη Δληαίσλ Ιπθείσλ έρνπλ πξφζβαζε ζην Γηαδίθηπν κέζσ ηνπ Ξαλειιελίνπ Πρνιηθνχ Γηθηχνπ (http://www.sch.gr) ελψ ε αλαινγία καζεηή-ζ/ είλαη πνιχ θαιή ζε Δπξσπατθφ Δπίπεδν. Ρν Ξαλειιήλην Πρνιηθφ Γίθηπν ΞΠΓ (www.sch.gr) είλαη έλα ηερλνινγηθά πξνεγκέλν Δθπαηδεπηηθφ Γίθηπν πνπ ζρεδηάζηεθε θαη ιεηηνπξγεί κε ζηφρν ηε δηαζχλδεζε φισλ ησλ ζρνιείσλ ηεο πξσηνβάζκηαο θαη δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο ζε έλα εθπαηδεπηηθφ Intranet θαη ηελ παξνρή πξνεγκέλσλ ππεξεζηψλ ηειεκαηηθήο, ζπληειψληαο ζηε δεκηνπξγία κίαο λέαο γεληάο εθπαηδεπηηθψλ θνηλνηήησλ πνπ ρξεζηκνπνηεί θαζεκεξηλά ηηο ΡΞΔ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία. Ρν Ξαλειιήλην Πρνιηθφ Γίθηπν δελ αλαπηχζζεη δηθφ ηνπ δίθηπν θνξκνχ, αιιά ρξεζηκνπνηεί ην Δζληθφ Γίθηπν Έξεπλαο θαη Ρερλνινγίαο (ΔΓΔΡ, Ρα ηειεπηαία ρξφληα, κέζα απφ δξάζεηο πνπ ρξεκαηνδνηήζεθαλ απφ ην Β θαη Γ ΘΞΠ, κεγάινο αξηζκφο ζρνιηθψλ κνλάδσλ, φισλ ησλ βαζκίδσλ,εμνπιίζηεθαλ κε ππνινγηζηηθφ θαη δηθηπαθφ εμνπιηζκφ. Νη θχξηεο δξάζεηο κέζα απφ ηηο νπνίεο έγηλε ε πξνκήζεηα ηνπ εμνπιηζκνχ πεξηιακβάλνπλ: Γηα ηελ πξσηνβάζκηα εθπαίδεπζε, δξάζεηο ηνπ Δπηρεηξεζηαθνχ Ξξνγξάκκαηνο «Θνηλσλία ηεο Ξιεξνθνξίαο» (Δ.Ξ. ΘηΞ) / Γ ΘΞΠ - Κέηξν 1.1- Κέηξν

30 Γηα ηε δεπηεξνβάζκηα εθπαίδεπζε, Δλέξγεηα ΝΓΠΠΔΗΑ, έξγα ΝΓΠΠΔΑΠ (α θαη β θάζε, ) θαη ΚΛΖΠΡΖΟΔΠ (α θαη β θάζε, ) ηνπ ΔΞΔΑΔΘ /Β ΘΞΠ, «Ξξνκήζεηα θαη εγθαηάζηαζε ππνινγηζηηθνχ εμνπιηζκνχ εξγαζηεξίσλ ζε επξεία θιίκαθα» (http://www.ypepth.gr/ktp/pgrodgym.doc). Ξαξάιιεια, πνιιέο δξάζεηο απνζθνπνχζαλ ζηελ παξνρή εμεηδηθεπκέλνπ ινγηζκηθνχ γηα άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο Πξόηππα εηζαγσγήο ΣΠΔ ζηελ δηδαθηηθή δηαδηθαζία Πχκθσλα κε ηνπο ζηφρνπο ηεο Δπξσπατθήο Δπηηξνπήο πνπ αθνξνχλ ηελ Δθπαίδεπζε γηα ην 2010, ε εηζαγσγή ησλ Ρερλνινγηψλ Ξιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσληψλ (ΡΞΔ) ζηελ δηδαθηηθή δηαδηθαζία ζα πξέπεη λα εληαρζεί εθηφο ησλ άιισλ θαη κέζα ζηε Γηδαθηηθή ηνπ γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ. Ρα πξφηππα εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηελ δηδαθηηθή δηαδηθαζία είλαη ηα εμήο (Καθξάθεο & Θνληνγηαλλνπνχινπ Ξνιπδσξίδε, 1995): 1. Νη ΡΞΔ σο απηφλνκν γλσζηηθφ αληηθείκελν ζηα πιαίζηα ηνπ ςεθηαθνχ- πιεξνθνξηθνχ αιθαβεηηζκνχ (ICT digital-literacy). Πε απηφ ην πιαίζην ν βαζηθφο ζηφρνο είλαη ε απφθηεζε βαζηθψλ γλψζεσλ θαη δεμηνηήησλ ζε ζέκαηα ειεθηξνληθψλ ππνινγηζηψλ θαη ε εηζαγσγή ζηελ έλλνηα ηνπ πξνγξακκαηηζκνχ θαη ησλ αιγνξίζκσλ. 2. Νη ΡΞΔ εληαγκέλεο ζηε Γηδαθηηθή ηνπ γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ κε ζθνπφ ηελ νιηζηηθή, δηαζεκαηηθή πξνζέγγηζε ηεο κάζεζεο. 3. Νη ΡΞΔ σο ζπλδπαζκφο ησλ δχν πξνεγνχκελσλ πξνζεγγίζεσλ, Πηελ πεξίπησζε απηή δίλεηαη βαξχηεηα ζηε ρξήζε ηνπ Ζ/ σο εξγαιείνπ πνπ ζηεξίδεη ηα δηάθνξα γλσζηηθά αληηθείκελα κέζσ ηεο ρξήζεο δξαζηεξηνηήησλ θιπ.. Πηελ πξψηε πξνζέγγηζε ηεο εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ, ν πξνβιεκαηηζκφο αθνξά ζηελ ηερλνινγηθή ππνδνκή, ζην πνηα γλψζε πξέπεη λα νηθνδνκεζεί, πνηεο ζηάζεηο θαη δεμηφηεηεο ζα πξέπεη λα αλαπηπρζνχλ, πνηα ζα είλαη ηα πξνζφληα ησλ εθπαηδεπηηθψλ πνπ ζα δηδάμνπλ, πνηα δηδαθηηθή κεζνδνινγία ζα εθαξκνζζεί θιπ. Πηε δεχηεξε πξνζέγγηζε ηεο εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηε δηδαθηηθή ππάξρεη δπαδηθή ζρέζε κεηαμχ ΡΞΔ θαη γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ. Πηε πξνζέγγηζε απηή ε έκθαζε δίλεηαη ζε ζεκειηψδε ζηνηρεία ηεο Ξαηδαγσγηθήο θαη ηεο Γηδαθηηθήο φπσο ηε κνληεινπνίεζε, ηε πξνζνκνίσζε, ην ζρεδηαζκφ αιγνξίζκσλ θαη επηζηεκνληθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαζψο θαη ηελ αλάπηπμε επηζηεκνληθήο κεζνδνινγίαο πξνθεηκέλνπ λα δηεξεπλεζεί θαη λα αλαθαιπθζεί ε γλψζε κέζσ ηεο κνληεινπνίεζεο θαη ηεο πξνζνκνίσζεο. Δίλαη γλσζηφ φηη απφ ηε θχζε ηνπο - ηα κνληέια ζηνλ Ζ/ αληηζηνηρνχλ ζε ηξφπνπο ζθέςεο θαη εγθαζηζηνχλ κηα δπαδηθή ζρέζε αλάκεζα ζηα λνεηηθά κνληέια θαη ηα θαηλφκελα πνπ 30

31 πξνζνκνηψλνπλ (Jonassen,2000). Δίλαη επίζεο γλσζηφ φηη ε κάζεζε ζρεηίδεηαη κε ηηο αιιαγέο ηεο εζσηεξηθήο γλσζηηθήο δνκήο, δειαδή ηνπ ηξφπνπ κε ηνλ νπνίν αιιάδνπλ θαη κεηαζρεκαηίδνληαη νη ζπκβνιηθέο αλαπαξαζηάζεηο (γλσζηηθή άπνςε) ηνπ αηφκνπ σο απνηέιεζκα ηεο εκπεηξίαο αιιά θαη ηεο γλσζηηθήο δξαζηεξηφηεηάο ηνπ. Πην πιαίζην ησλ ζηφρσλ γηα ηελ εθπαίδεπζε κέρξη ην 2010, ε εθπαίδεπζε είλαη ην πεδίν ζην νπνίν ε Δπξσπατθή Έλσζε βαζίδεη ην Πηξαηεγηθφ ηεο Πρέδην γηα ηελ δεκηνπξγία ηεο πην αληαγσληζηηθήο θαη δπλακηθήο νηθνλνκίαο πνπ ζα βαζίδεηαη ζηε γλψζε θαη ζα ζέηεη ζηφρνπο - κέρξη ην , ψζηε ηα ζπζηήκαηα Δθπαίδεπζεο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο λα είλαη παγθφζκηα ζεκεία αλαθνξάο. Έλαο απφ ηνπο βαζηθνχο άμνλεο γηα ηελ επίηεπμε ηνπ παξαπάλσ ζηφρνπ είλαη ε εηζαγσγή ησλ Λέσλ Ρερλνινγηψλ Ξιεξνθνξηθήο θαη Δπηθνηλσληψλ (ΡΞΔ) ζηε δηδαθηηθή πξαθηηθή θαη ηελ επηζηεκνληθή έξεπλα. Ζ εηζαγσγή απηή φκσο δελ ζα πξέπεη λα παξακέλεη κφλν ζην επίπεδν ηεο αιιαγήο ησλ νξγαλσηηθψλ δνκψλ ηεο εθπαίδεπζεο ή ζηελ απιή ρξήζε ησλ ΡΞΔ, αιιά λα πξνθαιεί ηε δεκηνπξγία λέσλ δπλακηθψλ πεξηβαιιφλησλ κάζεζεο φπνπ νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη καζεηέο ζα πξέπεη λα αλαπηχμνπλ θαη δεμηφηεηεο ζθέςεο (θξηηηθή ζθέςε θαη δεκηνπξγηθή ζθέςε) θαη δεμηφηεηεο δηεξγαζηψλ ζθέςεο (ιήςεο απνθάζεσλ θαη επίιπζεο απζεληηθψλ πξνβιεκάησλ). Γηα ηελ απνηειεζκαηηθή εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ ζηελ δηδαθηηθή δηαδηθαζία ζα πξέπεη λα αμηνπνηεζνχλ ηα γλσζηηθά πεδία θαη άιισλ επηζηεκψλ, πέξα απφ ην γλσζηηθφ πεδίν ηεο επηζηήκεο πνπ ζα εθαξκφζνπκε ηηο ΡΞΔ, φπσο ε πιεξνθνξηθή, ε γλσζηηθή ςπρνινγία θαη ε Γηδαθηηθή ηεο ζπγθεθξηκέλεο επηζηήκεο. Απηφ έρεη σο ζπλέπεηα ην γεγνλφο φηη νπνηαδήπνηε έληαμε ησλ ΡΞΔ ζα πξέπεη λα ιακβάλεη ππφςε ηεο ηηο ζχγρξνλεο ζεσξίεο κάζεζεο θαη, ηαπηφρξνλα, λα αλαδηακνξθψλεη απηέο κέζσ ησλ εξγαιείσλ θαη ησλ δπλαηνηήησλ πνπ πξνζθέξνπλ γηα δεκηνπξγία λέσλ δξαζηεξηνηήησλ. Ζ εθπαηδεπηηθή ηερλνινγία θαη ηα ινγηζκηθά, εμάιινπ, δελ ελεξγνχλ πξνο ηελ επίηεπμε ηνπ αλακελφκελνπ γλσζηηθνχ επηπέδνπ ησλ καζεηψλ, αιιά πξνο ηελ ελίζρπζε ησλ γλσζηηθψλ επηπέδσλ (scaffolding). Ρα ηερλνινγηθά εξγαιεία επνκέλσο, ζα είλαη εξγαιεία ζπδήηεζεο, ζεκαζηνινγηθά εξγαιεία, εξγαιεία δπλακηθήο κνληεινπνίεζεο, εξγαιεία δηεξεπλεηηθά θαη εξγαιεία θαηαζθεπήο ηεο γλψζεο, φπνπ ν καζεηήο κε ηε ρξήζε γηα παξάδεηγκα ησλ πξνζνµνηψζεσλ ζα ειέγρεη ηηο κεηαβιεηέο ηνπ ζπζηήκαηνο κε απνηέιεζκα ηελ αλαθαιππηηθή-δηεξεπλεηηθή κάζεζεο, ελψ παξάιιεια ζα επλννχληαη θαη νη δηαδηθαζίεο ηεο επηζηεκνληθήο κεζφδνπ. 31

32 Δηδηθφηεξα, ηα εξγαιεία κνληεινπνίεζεο θαη νη πξνζνκνηψζεηο αλαδεηθλχνπλ ηε δπλακηθή ζρέζε κεηαμχ ησλ ελλνηψλ ησλ δηαθφξσλ γλσζηηθψλ αληηθεηκέλσλ θαη, πεξηζζφηεξν, φηαλ ζπλνδεχνληαη απφ θαηάιιειεο δηδαθηηθέο δξαζηεξηφηεηεο πνπ ν καζεηήο πεηξακαηίδεηαη θαη δεκηνπξγεί κνληέια ζην πεξηβάιινλ ηνπ ινγηζκηθνχ ππφ ηελ θαζνδήγεζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ. Υζηφζν, ην δήηεκα ηεο νπζηαζηηθήο ελζσκάησζεο ησλ ΡΞΔ ζηελ δηδαθηηθή δηαδηθαζία δελ είλαη κφλν επηζηεκνληθφ αιιά θαη πνιηηηθφ ζέκα. Γηα ηελ άξηηα νινθιήξσζε ηεο δηαδηθαζίαο εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ θαη ηελ απνηειεζκαηηθή πινπνίεζε ηεο, απαηηνχληαη: ν επαλαπξνζδηνξηζκφο ησλ δεμηνηήησλ ησλ εθπαηδεπηηθψλ, ε εμέιημε ησλ ζεσξηψλ κάζεζεο βάζε ησλ ΡΞΔ θαη ε θαηάιιειε αιιαγή ησλ αλαιπηηθψλ πξνγξακκάησλ. Αλ γηα ηηο δπν ηειεπηαίεο παξακέηξνπο ε ιχζε ηνπ πξνβιήκαηνο έρεη θαζαξά επηζηεκνινγηθφ ραξαθηήξα θαη κπνξεί λα επηιπζεί απφ θαηάιιειεο επηζηεκνληθέο επηηξνπέο, ε πξψηε παξάκεηξνο έρεη ηαπηφρξνλα θαη πνιηηηθφ ραξαθηήξα. Νη λέεο δεμηφηεηεο ζα πξέπεη λα θαζνξηζζνχλ απφ επηζηεκνληθή επηηξνπή ζηα πιαίζηα ησλ αξρψλ ηεο Γηά βίνπ Κάζεζεο, ελψ ηαπηφρξνλα ζα πξέπεη λα ζεζκνζεηεζεί έλα πιαίζην γηα ζπλερή επηκφξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ Δξεπλεηηθά Γεδνκέλα γηα ηελ έληαμε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε Ζ εηζαγσγή θαη πιήξεο αθνκνίσζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ ζηελ εθπαίδεπζε απνηειεί έλα θξίζηκν ζηφρν γηα ηα πεξηζζφηεξα επξσπατθά εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα. Ζ πξσηνβνπιία γηα ην e-learning θαη ην ζρεηηθφ πξφγξακκα δξάζεο εληάζζνληαη ζην πιαίζην ηνπ ζηφρνπ απηνχ. Ρα εξσηήκαηα πνπ πξνθχπηνπλ απφ ην ελδηαθέξνλ θαη ηηο πξσηνβνπιίεο ζρεηηθά κε ηελ έληαμε ησλ ΡΞΔ ζηελ εθπαίδεπζε, αθνξνχλ ζηηο θηινδνμίεο πνπ θηλεηνπνηνχλ ηηο ζρεηηθέο πνιηηηθέο 6, ζηηο ζηξαηεγηθέο κε ηηο νπνίεο επηρεηξνχληαη λα εθαξκνζηνχλ, ζηνπο ζηφρνπο θαη ζηα επίπεδα ηνπο, ζηε ζέζε, ζην ξφιν ηνπο θαη ζηνλ αληίθηππν ζηα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα. Ρίζεληαη ππφ ζπδήηεζε επίζεο, δεηήκαηα πνπ αθνξνχλ ζηηο ζπλζήθεο θαη ζηηο πξνυπνζέζεηο ππφ ηηο νπνίεο νη ΡΞΔ ζα ζπκβάιινπλ ζηελ αιιαγή ή ζηελ «επηθαηξνπνίεζε» ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ. Γηα ηε δηεξεχλεζε ησλ εξσηεκάησλ απηψλ ζε ζρέζε κε ηηο εθαξκνδφκελεο πνιηηηθέο ζηελ Δπξψπε δηελεξγήζεθε απφ ην Γίθηπν Δπξπδίθε κηα έξεπλα ζρεηηθά κε ηνλ ηξφπν εηζαγσγήο ησλ ΡΞΔ ζηα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα 30 επξσπατθψλ ρσξψλ 7 κέζσ εξσηεκαηνινγίσλ πνπ 6 Ζ έλλνηα ησλ ΡΞΔ θαιχπηεη ηνπο ππνινγηζηέο, ηε δηθηχσζε κέζσ ππνινγηζηψλ (Internet θαη Intranet) θαη ηα πνιπκέζα. Θεσξνχληαη δε θαη σο έλα δηδαθηηθφ κέζν ή εξγαιείν γηα έξεπλα αιιά θαη σο ακηγέο αληηθείκελν κειέηεο ζην πιαίζην ηεο εθπαίδεπζεο ζε φιεο ηηο βαζκίδεο. 7 Πηελ έξεπλα ζπκκεηείραλ νη εμήο ρψξεο: Βέιγην, Γαλία, Γεξκαλία, Διιάδα, Ηζπαλία, Γαιιία, Ηξιαλδία, Ηηαιία, Ινπμεκβνχξγν, Νιιαλδία, Απζηξία, Ξνξηνγαιία, Φηλιαλδία, Πνπεδία, θαη Δλσκέλν Βαζίιεην σο θξάηε Κέιε ηεο Δ.Δ. θαη Ηζιαλδία, Ιηρηελζηάηλ, θαη Λνξβεγία σο ρψξεο EFTA/EEA Βνπιγαξία, Ρζερία, 32

33 ζηάιζεθαλ ζηηο αξκφδηεο δηεπζχλζεηο ηνλ Λνέκβξην ηνπ Ζ έξεπλα θαιχπηεη ζέκαηα θεληξηθήο δεκφζηαο πνιηηηθήο γηα ηελ έληαμε ησλ ΡΞΔ ζηα ζρνιεία θαη ζηα αλψηεξα εθπαηδεπηηθά ηδξχκαηα, θαζψο θαη ηελ αξρηθή θαη ελδνυπεξεζηαθή θαηάξηηζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ. Κηα πξνζσξηλή έθδνζε ησλ απνηειεζκάησλ αλαθνηλψζεθε ζην 5 Ππλέδξην ησλ Δπξσπαίσλ πνπξγψλ Ξαηδείαο ζηε Οίγα ζηηο Ηνπλίνπ Ρα εξσηεκαηνιφγηα αθνξνχζαλ ζπγθεθξηκέλα: ζηνπο ζηφρνπο θαη ζηηο ζηξαηεγηθέο κε ηηο νπνίεο επηρεηξείηαη ε εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ ζε θάζε εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα θαη ηηο επηκέξνπο βαζκίδεο ηεο ζηα ζπγθεθξηκέλα κέηξα εθαξκνγήο ζηελ αλάζεζε ησλ ζρεηηθψλ αξκνδηνηήησλ ζηα δηάθνξα επίπεδα δηνίθεζεο ζηηο δεκφζηεο/ ηδησηηθέο ζπλεξγαζίεο πνπ έιαβαλ ρψξα ή πξνβιέθζεθαλ γηα ηελ πινπνίεζε ησλ πξσηνβνπιηψλ ζε επξεία θιίκαθα. ΜΔΡΙΚΑ ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΣΗ ΔΡΔΤΝΑ Νη πην ζπρλά αλαθεξφκελνη ζηφρνη ησλ πνιηηηθψλ γηα ηελ εηζαγσγή ησλ ΡΞΔ ζηα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα είλαη κε θζίλνπζα ζεηξά, νη εμήο: Ζ βειηίσζε ησλ δηαδηθαζηψλ ηεο δηδαζθαιίαο θαη ηεο κάζεζεο έηζη ψζηε λα εληζρχζνπλ ηε γεληθή πνηφηεηα ηεο εθπαίδεπζεο θαη ηα επίπεδα δεμηνηήησλ ησλ καζεηψλ (Γαιιφθσλν Βέιγην, Ηζπαλία, Ηξιαλδία, Ηηαιία, Ινπμεκβνχξγν, Νιιαλδία, Φηλιαλδία, Πνπεδία, Δλσκέλν Βαζίιεην, Λνξβεγία, Βνπιγαξία, Ιεηνλία, Ιηζνπαλία, Νπγγαξία, Κάιηα, Ξνισλία, θαη Ονπκαλία) Ζ παξνρή ηεο δπλαηφηεηαο ζε φινπο γηα πξφζβαζε ζηηο ΡΞΔ ζχκθσλα κε ηηο αξρέο ηεο ηζφηεηαο ησλ επθαηξηψλ (Γαιιφθσλν Βέιγην, Γεξκαλία, Ηξιαλδία, Ινπμεκβνχξγν, Νιιαλδία, Φηλιαλδία, Πνπεδία, Δλσκέλν Βαζίιεην, Λνξβεγία, Ιηζνπαλία, Νπγγαξία, Κάιηα θαη Πινβελία) Ζ δηεπθφιπλζε ηεο αλάπηπμεο ηεο δηά βίνπ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο (Γαιιφθσλν Βέιγην, Φιακαλδία, Απζηξία, Φηλιαλδία, Πνπεδία, Δλσκέλν Βαζίιεην, Ιηρηελζηάηλ, Λνξβεγία, Δζζνλία, Θχπξνο θαη Ιηζνπαλία) Ζ ζπλεηζθνξά ζηε δηακφξθσζε κηαο θνηλσλίαο ηεο πιεξνθνξίαο κε ηελ πιεξέζηεξε δπλαηή έλλνηα (Ξνξηνγαιία, Φηλιαλδία, Δλσκέλν Βαζίιεην, Βνπιγαξία, Ρζερία, Δζζνλία, Δζζνλία, Ιεηνλία, Ιηζνπαλία, Νπγγαξία, Ξνισλία, Ονπκαλία, Πινβελία, Πινβαθία, Θχπξνο θαη Κάιηα σο ππφ έληαμε ρψξεο. 33

34 Ξνισλία θαη Ονπκαλία) Ζ ζπκβνιή ζηελ αλάπηπμε ππεχζπλσλ, θξηηηθψλ θαη δεκηνπξγηθψλ ζηάζεσλ ησλ αηφκσλ απέλαληη ζηηο ΡΞΔ θαη ζηε δηεπθφιπλζε ηεο εκπινθήο ηνπο ζηελ θνηλσλία ηεο γλψζεο (Γεξκαλία, Διιάδα, Ηζπαλία, Γαιιία, Ηηαιία, Ινπμεκβνχξγν θαη Λνξβεγία) Πηήξημε ηεο νηθνλνκηθήο αλάπηπμεο θαη αληαγσληζηηθφηεηαο (Γεξκαλία, Διιάδα, Πνπεδία, Δλσκέλν Βαζίιεην, Λνξβεγία θαη Δζζνλία) Ζ δηεπθφιπλζε ηεο ελζσκάησζεο ησλ λέσλ ζηελ αγνξά εξγαζίαο (Γαιιφθσλν Βέιγην, Γεξκαλία, Πνπεδία, Δλσκέλν Βαζίιεην/ Πθνηία, θαη Ιηρηελζηάηλ). ζνλ αθνξά ζηε δξάζε γηα παξνρή ζχγρξνλνπ εμνπιηζκνχ πνιπκέζσλ θαη δηθηπαθψλ ζπλδέζεσλ (Intranet, Internet θαη αηνκηθέο δηεπζχλζεηο ειεθηξνληθνχ ηαρπδξνκείνπ, θιπ.) ζηα ζρνιεία ηεο πξσηνβάζκηαο θαη δεπηεξνβάζκηαο βαζκίδαο, απηή κπνξεί λα ζπλδέεηαη κε άιιεο παξερφκελεο ππεξεζίεο φπσο: on-line ζπλδέζεηο εθπαηδεπηηθψλ ή/θαη καζεηψλ, δεκηνπξγία ηξάπεδαο εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ, δεκηνπξγία βάζεσλ δεδνκέλσλ κε εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ, δεκηνπξγία νκάδσλ ζπδήηεζεο γηα ηηο πξαθηηθέο θαη ηηο κεζφδνπο, εξγαιεία απην-αμηνιφγεζεο δεμηνηήησλ, δηθηχσζε ςεθηαθψλ βηβιηνζεθψλ θιπ. Κεξηθέο ελδεηθηηθέο δξάζεηο είλαη νη: Πηηο ρψξεο αλαθνξάο, νη πξνζπάζεηεο εζηηάζζεθαλ θπξίσο ζηελ εγθαηάζηαζε δηθηχσλ γηα ηε κεηάδνζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πεξηερνκέλνπ θαη ησλ ππεξεζηψλ (Νιιαλδία, Φηλιαλδία, Πνπεδία, Ηζιαλδία θαη Λνξβεγία αιιά θαη Γεξκαλία, Γαιιία, Ηξιαλδία θαη Δλσκέλν Βαζίιεην, νη νπνίεο ζπλερίδνπλ παξάιιεια λα επελδχνπλ ζεκαληηθά ζηε βειηίσζε ηνπ βαζηθνχ ηνπο εμνπιηζκνχ). Πηηο ρψξεο αλαθνξάο, ελψ επηρεηξείηαη ε αλάπηπμε ηεο δηθηχσζεο, νη πξνζπάζεηεο εζηηάζζεθαλ πεξηζζφηεξν ζηελ παξνρή ππνινγηζηψλ, γεληθνχ θαη εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ θαη ζπλδέζεσλ ζην Internet γηα ηα ζρνιεία (ζην Βέιγην, ηελ Ηηαιία, ην Ινπμεκβνχξγν, ηελ Απζηξία, θαη ηελ Ξνξηνγαιία εκπιέθνληαη θπξίσο κε ηε δηθηχσζε ζην πιαίζην ηεο πξσηνβνπιίαο ηνπ European Schoolnet, ελψ ε Γαλία, ε Γεξκαλία, ε Ηζπαλία, ε Διιάδα, ην Ιηρηελζηάηλ θαη ε Κάιηα αλαπηχζζνπλ δηθά ηνπο εζληθά δίθηπα. Ζ παξνρή ησλ βαζηθψλ κέζσλ δελ είλαη αθφκα επαξθήο ζηελ Ρζερία, ηε Ιεηνλία, ηελ Νπγγαξία, ηε Ονπκαλία, ηε Πινβελία θαη ηε Πινβαθία αλ θαη έρνπλ αλαιάβεη ζεκαληηθέο πξσηνβνπιίεο γηα ηελ αλάπηπμε δηθηχσλ). Πηηο: Βνπιγαξία, Δζζνλία, Θχπξνο, Ιηζνπαλία θαη Ξνισλία, ην ελδηαθέξνλ εζηηάζηεθε θπξίσο ζηελ παξνρή ησλ βαζηθψλ κέζσλ εμνπιηζκνχ (ππνινγηζηψλ θαη ζπλδέζεσλ Internet). 34

35 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ξελφγισζζε Βηβιηνγξαθία Chen, D. T., Hsu, J. F., & Hung, D. (2000). Learning theories and IT: The computer as a tool. In M. D. Williams (Ed.), Integrating technology into teaching and learning - Concept and applications. Singapore: Prentice-Hall. Hawkridge, D. (1994). Educational technology: Developing nations. In T. Husén & T. Postlethwaite (Eds.), The international encyclopedia of education (pp ). Oxford: Pergamon Press. Jonassen, D.H. (2000). Computers as Mind tools for Schools: Engaging critical thinking. Columbus.OH:Merrill/Pentice-Hall. McKinsey and Company (1997). The Future of Information Technology in UK Schools, McKinsey & Co., London. OECD (2001). Schooling for tomorrow. Learning to change: ICT in schools, OECD Publications, Paris. Psycharis, S. (2005). Presumptions and actions affecting an e-learning adoption by the educational system Implementation using virtual private networks. Γηαζέζηκν απφ : Salmon, M.H., Earman, J., Glymour, C., Lennox, J., Machamer, P., McGuire, J.E., Norton, J.D., Salmon, W.C., Schaffner, K.F (1992). Introduction to Philosophy of Science. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. McKinsey & Company (1997). The future of information technology in UK schools, McKinsey & Company, London, Underwood, JDM and Underwood, G. (1990). Computers and learning: helping children acquire thinking skills. Basil Blackwell, Oxford. Wilson, B., and Lowry, M. (2000). Constructivist Learning Happens All the Time on the Web. In Learning Technologies: Reflective and Strategic Thinking, New Directions for Adult and Continuing Education, no. 88, edited by E. Burge. San Francisco, CA: Jossey- Bass. Διιελφγισζζε Βηβιηνγξαθία 35

36 Καθξάθεο B., & Θνληνγηαλλνπνχινπ Ξνιπδσξίδε Γ. (1995). Τπνινγηζηέο ζηελ εθπαίδεπζε: κηα θξηηηθή επηζθόπεζε ζην δηεζλή ρώξν θαη ζηελ Διιάδα. Δζληθφ Ίδξπκα Δξεπλψλ. Καθξή-Κπφηζαξε, Δ. & Τπράξεο, Π. (2005). «Έλα κνληέιν ειεθηξνληθήο κάζεζεο ζην εθπαηδεπηηθό ζύζηεκα: νξίδνπζεο θαη παξάκεηξνη ηεο εθαξκνγήο ηεο ζηελ επηκόξθσζε ησλ εθπαηδεπηηθώλ. Τινπνίεζε ηνπ κνληέινπ κε ρξήζε Ιδησηηθώλ Δηθνληθώλ Γηθηύσλ». ΣΗ Ππλέδξην ηεο Διιεληθήο Ξαηδαγσγηθήο Δηαηξείαο, Οφδνο, ζει Τπράξεο, Π. (2005). Ζ δηδαζθαιία ηεο θχιηζεο ρσξίο νιίζζεζε, ηνπ λφκνπ ηνπ Lenz θαη ηεο πιάγηαο βνιήο κε ηε ρξήζε ηεο γιψζζαο Java ζε ππνςεθίνπο εθπαηδεπηηθνχο πξσηνβάζκηαο εθπαίδεπζεο. Γηδαζθαιία ησλ Φπζηθώλ Δπηζηεκώλ,14, Ιζηνζειίδεο Ππλζήθε πεξί ηδξχζεσο ηεο Δπξσπατθήο Θνηλφηεηαο (Δλνπνηεκέλε έθδνζε 1997). Δπίζεκε Δθεκεξίδα αξηζ. C 340 ηεο 10εο Ννεκβξίνπ Presidency Conclusions, Lisbon, 23/24 March Έθζεζε ηεο Δπηηξνπήο, ηεο 31εο Ηαλνπαξίνπ 2001: Νη ζπγθεθξηκέλνη κειινληηθνί ζηφρνη ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ [COM(2001) 59]. Ιεπηνκεξέο πξφγξακκα ησλ επαθνινπζψλ εξγαζηψλ ζρεηηθά κε ηνπο ζηφρνπο ησλ ζπζηεκάησλ εθπαίδεπζεο θαη θαηάξηηζεο ζηελ Δπξψπε [Δπίζεκε Δθεκεξίδα C 142, ]. Presidency Conclusions, Brussels, 20/21 March Presidency Conclusions, Stockholm, 23/24 March Presidency Conclusions, Barcelona, 15/16 March, Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο, ηεο 21εο Λνεκβξίνπ 2001, ζρεηηθά κε ηελ πξαγκάησζε κηαο επξσπατθήο πεξηνρήο δηά βίνπ κάζεζεο. COM(2001)

37 Αλαθνίλσζε ηεο Δπηηξνπήο, ηεο 13εο Φεβξνπαξίνπ 2002, ζην Ππκβνχιην, ην Δπξσπατθφ Θνηλνβνχιην, ηελ Νηθνλνκηθή θαη Θνηλσληθή Δπηηξνπή θαη ηελ Δπηηξνπή ησλ Ξεξηθεξεηψλ - Πρέδην δξάζεο ηεο Δπηηξνπήο γηα ηηο δεμηφηεηεο θαη ηελ θηλεηηθφηεηα COM(2002) 72. Communication from the Commission elearning - Designing tomorrow's education (pdf format ) (May 2000). The elearning Action Plan Designing tomorrow s education, Communication from the Commission to the Council and the European Parliament, COM(2001)172 final, The eeurope 2002 Action Plan: an information society for all, prepared by the Council and the European Commission for the Feira Council, June Ηζηνζειίδα -πιηθφ γηα ζέκαηα ζρεηηθά ηελ εθπαίδεπζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ. Ηζηνζειίδα The European Employment Strategy. Ηζηνζειίδα Ηζηνζειίδα π.δ.ξ.θ. Ξ.Η. (2001), Γηαζεκαηηθφ Δληαίν Ξιαίζην Ξξνγξάκκαηνο Ππνπδψλ, Socrates, Leonardo da Vinci, Targeted Socio-Economic Research, Esprit, Telematics Applications and Trans-European Telecommunications Networks. Ηζηνζειίδα 37

38 ΔΝΟΣΗΣΑ 2 χγρξνλεο αληηιήςεηο γηα ηε κάζεζε θαη ηε δηδαζθαιία θαη ε εθαξκνγή ηνπο κε εξγαιεία ππνινγηζηηθήο θαη δηθηπαθήο Σερλνινγίαο πγγξαθείο Δπαλζία Μαθξή Μπφηζαξε Γεψξγηνο Καιθάλεο αξάληνο Φπράξεο Φσηεηλή Παξαζθεπά πκεψλ Ρεηάιεο Αλαζηαζία Κπξθίλε Βαζηιηθή Πεξάθε Αηθαηεξίλε Καζηκάηε 38

39 Εισαγωγή Ρα ηειεπηαία ρξφληα, ζε πνιιέο ρψξεο, ην ελδηαθέξνλ γηα ηελ αλάδεημε λέσλ εθπαηδεπηηθψλ ζπζηεκάησλ απμάλεηαη ζπλερψο, θαζψο νη εθπαηδεπηηθέο εκπεηξίεο πνπ παξέρνληαη απφ ην παξαδνζηαθφ ζχζηεκα εθπαίδεπζεο θξίλνληαη αλεπαξθείο σο πξνο ηελ πξνεηνηκαζία ησλ κειινληηθψλ πνιηηψλ θαη εξγαδνκέλσλ. Ζ αλάδπζε ησλ λέσλ ζεσξηψλ κάζεζεο θαη ε επηλφεζε λέσλ καζεζηαθψλ εξγαιείσλ θαζηζηνχλ αλαγθαία ηελ ηξνπνπνίεζε ησλ ππαξρφλησλ ηξφπσλ δηδαζθαιίαο. Ζ έληαμε ηεο ηερλνινγίαο ζηελ θαζεκεξηλή δηδαθηηθή πξαθηηθή, απνηειεί βαζηθφ δεηνχκελν ζηελ πξνζπάζεηα απηή. Ρν εξψηεκα πνπ πξνθχπηεη είλαη κε πνην ηξφπν κπνξεί λα εληαρζνχλ νη Λέεο Ρερλνινγίεο ζηελ εθπαίδεπζε, ψζηε ε εηζαγσγή ηνπο λα επηθέξεη απνηειεζκαηηθφηεξε κάζεζε (learning processing) αιιά θαη εθκάζεζε λέσλ δεμηνηήησλ (knowledge-skills) πνπ θξίλνληαη απαξαίηεηεο γηα ηελ αηνκηθή θαη θνηλσληθή αλάπηπμε, ππφ ην πξίζκα ησλ λέσλ νηθνλνκηθν-θνηλσληθψλ θαη πνιηηηθψλ ζπλζεθψλ. Πηηο αξρέο ηνπ 20νπ αηψλα νη ξαγδαίεο εμειίμεηο ζηε βηνκεραλία επέβαιαλ ηελ θαζηέξσζε ελφο εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο, ηθαλνχ λα ηξνθνδνηήζεη ηηο βηνκεραλίεο θαη ηα εξγνζηάζηα κε εξγαδφκελνπο πνπ ζα δηέζεηαλ ρακεινχ επηπέδνπ δεμηφηεηεο. Αλαιφγσο, δηακνξθψζεθε θαη ην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα. Έηζη, ην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα εζηηάζηεθε ζηνλ εληνπηζκφ ησλ γλσζηηθψλ αλεπαξθεηψλ ηνπ καζεηή γηα ηελ θαηεγνξηνπνίεζή ηνπ. Ζ κάζεζε δε ζα έπξεπε λα ζπλνδεχεηαη απφ δηαζθέδαζε, γηαηί ζεσξεηηθά δελ ήηαλ θαηά απηφλ ηνλ ηξφπν παξαγσγηθή. Κέζα ζε απηφ ην ζχζηεκα ν εθπαηδεπηήο-δάζθαινο ζεσξείηαη θπξίαξρνο σο απνθιεηζηηθφο θνξέαο θαη δηαβηβαζηήο ηεο γλψζεο θη επνκέλσο ν ξφινο ηνπ καζεηή πεξηνξίδεηαη ζηελ παζεηηθή απνδνρή ηεο κεηαθεξφκελεο γλψζεο. Ζ δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο ζπρλά είλαη γξακκηθή θαη πεξηνξίδεηαη θάζε θνξά ζε έλα θαη κνλαδηθφ δηδαθηηθφ πεδίν. Γηα παξάδεηγκα, ζε αξθεηά καζεκαηηθά πξνβιήκαηα πξνσζείηαη ζπλήζσο κφλνλ έλαο ηξφπνο ιχζεο θη επνκέλσο δελ θαιιηεξγείηαη ε κε γξακκηθή ζθέςε. Κε ηελ έξεπλα ηεο επηζηήκεο ζηνλ ηνκέα ηεο αλζξψπηλεο κάζεζεο, πνιιά απφ ηα δεδνκέλα ηνπ παξαδνζηαθνχ εθπαηδεπηηθνχ ζπζηήκαηνο έρνπλ αλαηξαπεί. Έηζη, θάζε καζεηήο ζεσξείηαη μερσξηζηή κνλάδα κάζεζεο κε ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά θαη κε ην δηθφ ηνπ ηξφπν κάζεζεο. Ρν άηνκν καζαίλεη απνηειεζκαηηθφηεξα κέζα ζε ζπλεξγαηηθά πεξηβάιινληα φπσο ησλ ζπκκαζεηψλ, ησλ δαζθάισλ, ησλ γνλέσλ. Ξξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε νη Ρερλνινγίεο ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ (Ρ.Ξ.Δ.) δχλαληαη λα πξνζθέξνπλ ζεκαληηθή ζπκβνιή κε ηε δηεπθφιπλζε απηήο ηεο ζπλεξγαζίαο ηφζν ζε ηνπηθφ φζν θαη παγθφζκην επίπεδν. Δπηπιένλ, ε κάζεζε δε ζεσξείηαη αλαπαξαγσγηθή αιιά κηα παξαγσγηθή δηαδηθαζία, κε ην καζεηή λα ελεξγεί ν ίδηνο θαη λα δεκηνπξγεί ζπλδέζεηο κε ηελ πξνυπάξρνπζα γλψζε θαη εκπεηξία ηνπ. Ρν πνιηηηζκηθφ ππφβαζξν, νη ηθαλφηεηεο 39

40 θαη ηα ελδηαθέξνληα ηνπ εθπαηδεπφκελνπ ζεσξνχληαη βαζηθά γηα ην πεξηερφκελν ηεο κάζεζεο θαη ην ζρεδηαζκφ αλάινγσλ εθπαηδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Ρέινο, ε αμηνιφγεζε ζηξέθεηαη απφ ην απνηέιεζκα ζηε δηαδηθαζία πνπ νδεγεί ζε απηφ. Δπνκέλσο, θαζίζηαηαη αλαγθαία ε αλαζεψξεζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηξαηεγηθψλ θαη κεζφδσλ αιιά θαη ν επαλαπξνζδηνξηζκφο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ. Σξεηάδεηαη δειαδή λα δνζεί έκθαζε ζηελ αμηνπνίεζε ηεο δηα-βίνπ κάζεζεο, ζηε κεηαηφπηζε ηνπ ελδηαθέξνληνο απφ ηε δηδαζθαιία ζηε κάζεζε θαη ηελ ελίζρπζε ηεο απηνλνκίαο ηεο κάζεζεο. Νη Ρερλνινγίεο ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ εμαζθαιίδνπλ εξγαιεία δπλακηθά γηα ηελ αιιαγή απηή θαη ηελ πιαηζίσζε ησλ λέσλ αλαγθψλ κε θαηάιιεια ππνζηεξηθηηθά πεξηβάιινληα. Πηε δηεζλή πξαθηηθή ε ελζσκάησζε ησλ Ρερλνινγηψλ ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ (Ρ.Ξ.Δ.) ζπλνδεχεηαη απφ ηε ζπλεξγαζία ηεο επξχηεξεο εθπαηδεπηηθήο θνηλφηεηαο γηα ηε ζέζπηζε θξηηεξίσλ θαη νδεγηψλ ζρεηηθά κε ηε γλψζε, ηηο δεμηφηεηεο θαη ηα ραξαθηεξηζηηθά, πνπ ζα πξέπεη νη εθπαηδεπφκελνη εθπαηδεπηηθνί λα απνθηήζνπλ κε ηελ νινθιήξσζε ηεο εθπαίδεπζήο ηνπο ζηηο Ρ.Ξ.Δ. Απηά ηα θξηηήξηα απνηεινχλ θαη ηε κνλάδα κέηξεζεο ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο ηεο εθπαίδεπζήο ηνπο. Ζ Γηεζλήο Θνηλφηεηα γηα ηελ Ρερλνινγία ζηελ Δθπαίδεπζε (International Society for Technology in Education) έρεη ζεζπίζεη 6 γεληθά θξηηήξηα (standards), πνπ αθνξνχλ : ηελ ηερληθή ηθαλφηεηα, ηελ πξνεηνηκαζία, ηελ εθαξκνγή, ηελ αμηνιφγεζε ηνπ ππνζηεξηθηηθνχ πιηθνχ κάζεζεο, ηελ αμηνιφγεζε ησλ απνηειεζκαηηθψλ παηδαγσγηθψλ ζηξαηεγηθψλ θαη ηελ αμηνιφγεζε ησλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ. Ζ φιε πξνζπάζεηα πξέπεη λα βαζίδεηαη ζηελ ππνζηήξημε ή θαη ηελ αλακφξθσζε ησλ αλαιπηηθψλ πξνγξακκάησλ ηα νπνία, αλ θαη παξνπζηάδνπλ πνηθηιία σο πξνο ηηο παηδαγσγηθέο ζηξαηεγηθέο παξνπζίαζεο ηνπ πιηθνχ πξνο κάζεζε, ππνιείπνληαη φκσο σο πξνο ηελ ππνζηήξημε ηεο κάζεζεο κέζσ ησλ εξγαιείσλ ησλ Ρ.Ξ.Δ. Νη εθπαηδεπηηθνί ζα πξέπεη εμάιινπ λα πξνεηνηκάζνπλ ηνπο καζεηέο ηνπο γηα λα επηβηψζνπλ ζηα λέα νηθνλνκηθν-θνηλσληθά θαη πνιηηηθά δεδνκέλα. Απηφ κπνξεί λα μεθηλήζεη κε ηελ πηνζέηεζε λέσλ δηδαθηηθψλ πξαθηηθψλ κέζα ζηηο ζρνιηθέο αίζνπζεο. Δπηπιένλ, κε ηε ρξήζε ησλ ΡΞΔ ε κάζεζε γίλεηαη καζεην-θεληξηθή, ζπλεξγαηηθή, 40

41 ελεξγεηηθή, πξνσζείηαη ε θξηηηθή ζθέςε θαη ε ιήςε απνθάζεσλ κέζα ζε έλα απζεληηθφ θαη πξνζνκνησκέλν κε ηνλ πξαγκαηηθφ θφζκν πεξηβάιινλ. Δξγαιεία Ρ.Ξ.Δ. γηα ηελ ππνζηήξημε ηεο Γηα ηελ εθπιήξσζε ησλ θξηηεξίσλ κάζεζεο: ελζσκάησζεο ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηελ εθπαίδεπζε Δπεμεξγαζηήο θεηκέλνπ έρνπλ αλαγλσξηζηεί κηα ζεηξά απφ ζηξαηεγηθέο θαη κέζνδνη, ζηηο νπνίεο Ινγηζηηθά Φχιια Βάζεηο Γεδνκέλσλ Φπιινκεηξεηήο ρξεζηκνπνηνχληαη θνηλά εξγαιεία φπσο ν επεμεξγαζηήο θεηκέλνπ, ε βάζε δεδνκέλσλ, ηα ινγηζηηθά θχιια ή ν θπιινκεηξεηήο, αιιά αθφκε θαη πην ζχγρξνλα εξγαιεία Γηαδηθηπαθά καζήκαηα Ξαξνπζηάζεηο κε Multimedia φπσο δηαδηθηπαθά καζήκαηα, ζπκκεηνρή ζε ζπδήηεζε κέζσ ηνπ δηαδηθηχνπ, γλσζηηθά Γλσζηηθά εξγαιεία κάζεζεο εξγαιεία κάζεζεο (cognitive tools), παξνπζηάζεηο κε multimedia θ.α. Νκάδεο ζπδεηήζεσλ θνηλφηεηεο πξαθηηθψλ Γηα ηελ επηηπρή ελζσκάησζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηελ εθπαίδεπζε, ζα πξέπεη νη εθπαηδεπφκελνη θαη νη εθπαηδεπηέο ηνπο λα βξίζθνληαη ζε ζπλεξγαζία σο πξνο ην ζρεδηαζκφ θαη ηελ εθαξκνγή ηεο επηθείκελεο αιιαγήο θαη λα κνηξάδνληαη ην θνηλφ φξακα ηεο δηα-βίνπ κάζεζεο, ηελ ίδηα αίζζεζε αλαγθαηφηεηαο γη απηφ ην εγρείξεκα θαη ηελ θνηλή αληίιεςε γηα ην ξφιν πνπ κπνξνχλ λα δηαδξακαηίζνπλ νη ηερλνινγίεο ζηελ εθπαίδεπζε. Ζ ζπλεξγαζία κεηαμχ φισλ ησλ εκπιεθφκελσλ θνξέσλ ζα πξέπεη λα ππάξρεη φρη κφλν ζηελ αξρή, αιιά θαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο επηρεηξνχκελεο εθπαηδεπηηθήο αιιαγήο. Ζ πξνζβαζηκφηεηα ζηηο ζχγρξνλεο ηερλνινγίεο, ηα ινγηζκηθά θαη ηα δίθηπα ηειεπηθνηλσληψλ είλαη έλα αθφκε βαζηθφ ζηνηρείν, απαξαίηεην γηα ηελ εθπιήξσζε ηνπ παξαπάλσ ζηφρνπ. Δάλ φια ηα παξαπάλσ δελ ηεξεζνχλ, θάζε πξνζπάζεηα έληαμεο ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηελ εθπαίδεπζε ζα πέθηεη ζην θελφ. Έξγν ησλ εθπαηδεπηψλ θαη ησλ εθπαηδεπνκέλσλ είλαη ε εζηίαζε ζηε κάζεζε θαη ηε δηδαζθαιία, ελψ παξάιιεια ζα πξέπεη λα παξέρεηαη ε αλάινγε ηερληθή ππνζηήξημε, ψζηε λα μεπεξαζηνχλ φπνηεο ηερλνινγηθέο δπζθνιίεο πξνθχπηνπλ. Ζ εζηίαζε ηεο δηδαζθαιίαο ησλ εθπαηδεπφκελσλ εθπαηδεπηηθψλ ζα πξέπεη λα βξίζθεηαη ζε καζεηνθεληξηθέο πξνζεγγίζεηο. Έηζη, νη εθπαηδεπηέο ζα πξέπεη λα επηδείμνπλ ηηο επθαηξίεο πνπ παξέρνπλ νη Ρ.Ξ.Δ. γηα ζπλεξγαζία, άληιεζε πιηθνχ, αλάιπζε, ζχλζεζε, παξνπζίαζε θαη δεκνζίεπζε, κε θχξην πξσηαγσληζηή ην καζεηή. Ρέινο, ε ελζσκάησζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. 41

42 ζηελ εθπαίδεπζε δε ζα ήηαλ νινθιεξσκέλε αλ δελ ππήξρε πξφλνηα γηα ηελ αμηνιφγεζε ηεο πξνζπάζεηαο απηήο, κηα δηαξθήο αμηνιφγεζε πνπ ζα θξίλεη ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ή φρη ηνπ εγρεηξήκαηνο. Κε ηε βνήζεηα ηεο αμηνιφγεζεο απηήο, ζα επαλαπξνζδηνξίδνληαη νη πνιηηηθέο αιιά θαη νη ηαθηηθέο πξνψζεζήο ηνπο. Ππλνπηηθά, ν ζρεδηαζκφο ελζσκάησζεο ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηελ εθπαίδεπζε πξέπεη λα ζπλνδεχεηαη απφ ηελ αλαγλψξηζε θαη θαηαλφεζε εθείλεο ηεο γλψζεο αιιά θαη ησλ δεμηνηήησλ πνπ θξίλνληαη απαξαίηεηεο γηα ηνπο εθπαηδεπηηθνχο-εθπαηδεπφκελνπο, ψζηε λα ηηο εληάμνπλ απνηειεζκαηηθά ζηε δηδαζθαιία ηνπο. Ρα θξηηήξηα θαη νη ζπλζήθεο πάλσ ζηηο νπνίεο ζα αλαπηπρζεί έλα πξφγξακκα εθπαίδεπζεο ησλ ππνςήθησλ εθπαηδεπηηθψλ ζα πξέπεη λα πξνζδηνξηζηνχλ ζαθψο θαη λα ζπκθσλεζνχλ απφ ηνπο ζπκκεηέρνληεο. Άιισζηε, φηαλ νη ζηφρνη είλαη θνηλνί θαη ε πξνζπάζεηα ζπιινγηθή, ηφηε απμάλνληαη νη πηζαλφηεηεο επηηπρίαο. Ξξνθεηκέλνπ λα αμηνπνηήζνπκε ηηο δπλαηφηεηεο ησλ Ρερλνινγηψλ ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ ζηελ εθπαίδεπζε (Ρ.Ξ.Δ.), ζα πξέπεη: νη εθπαηδεπηηθνί λα έρνπλ πξφζβαζε ζηε ςεθηαθή ηερλνινγία θαη ζην δηαδίθηπν, ζηηο ηάμεηο ηνπο, ζηα ζρνιεία αιιά θαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εθπαίδεπζήο ηνπο. λα ππάξρεη πςειήο πνηφηεηαο δηαζέζηκν ςεθηαθφ πιηθφ γηα ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο καζεηέο πνπ λα αληηπξνζσπεχεη ηελ θνπιηνχξα θαη λα κπνξεί παξάιιεια λα δψζεη λφεκα θαη ζεκαζία ζην εθπαηδεπηηθφ πιαίζην. νη εθπαηδεπηηθνί πξέπεη λα δηαζέηνπλ ηε γλψζε θαη ηηο δεμηφηεηεο γηα λα ρξεζηκνπνηήζνπλ ηα λέα ςεθηαθά εξγαιεία πξνθεηκέλνπ λα επηηπγράλνπλ πςειά αθαδεκατθά πξφηππα. (UNESCO World Education Report, Teachers and Teaching in a Changing World, 1998) 2.1 Απφ ηηο παξαδνζηαθέο ζηηο ζχγρξνλεο απφςεηο γηα ηε κάζεζε: Θεσξεηηθφ πιαίζην θαη κεηεμέιημε ηεο εθπαηδεπηηθήο πξαθηηθήο Γηα δεθαεηίεο ε εθπαίδεπζε πνξεχηεθε αληαλαθιψληαο ηελ θνπιηνχξα ηεο βηνκεραληθήο λεσηεξφηεηαο: καδηθφηεηα, κεραληζηηθφο ραξαθηήξαο παξαγσγήο, ηεξαξρηθή δνκή θαη νξγάλσζε (Καηζαίνπ, 2000). Ρα ζεκάδηα απηά είλαη εκθαλή ζηε καζεζηαθή θαη δηδαθηηθή δηαδηθαζία κε θπξίαξρα ηα κεραληζηηθά ζηνηρεία θαη ηε καδηθφηεηα (Κπνπδάθεο, 2000). Αθεηεξία θαη ηέξκα ηεο γλψζεο είλαη ν δάζθαινο πνπ σζεί, έηζη, ην καζεηή ζε κηα παζεηηθή απνδνρή ησλ φζσλ πξνζθέξνληαη-θνηλνπνηνχληαη. Ζ πξνζθεξφκελε γλψζε είλαη εληαία, δελ έρεη άκεζν ραξαθηήξα, αιιά ραξαθηεξίδεηαη απφ έλα ζπλαθέο αμηαθφ 42

43 πεξηερφκελν πνπ ζηφρν έρεη ηε δηακφξθσζε εζηθνχ ραξαθηήξα θαη νινθιεξσκέλεο πξνζσπηθφηεηαο (Αγγειφπνπινο θ.ά., 2002). Έηζη, ζην παξαδνζηαθφ ζρνιείν νη γλψζεηο παξέρνληαη ζε κηα γλσζηνθεληξηθή θαη δαζθαινθεληξηθή βάζε, ρσξίο ηελ νπζηαζηηθή βίσζε απφ ην καζεηή, γεγνλφο πνπ δεκηνπξγεί έλα έιιεηκκα πνπ βαξαίλεη θπξίσο ην καζεηή θαη πνπ ηνλ θαζηζηά αδχλακν λα αληαπνθξηζεί ζηηο απαηηήζεηο ησλ θαηξψλ. Ρν παξαδνζηαθφ κνληέιν κάζεζεο εζηηάζηεθε κε άιια ιφγηα ζηνλ εληνπηζκφ ησλ γλσζηηθψλ αλεπαξθεηψλ ηνπ καζεηή γηα ηελ θαηεγνξηνπνίεζή ηνπ, αμηνπνηψληαο ηηο βαζηθέο θαη θαηψηεξεο δεμηφηεηεο κάζεζεο. Ν δάζθαινο ζεσξήζεθε απνθιεηζηηθφο θνξέαο θαη δηαβηβαζηήο ηεο γλψζεο θαη θαηά ζπλέπεηα ν καζεηήο πεξηνξίζηεθε ζε παζεηηθφ δέθηε. Ζ δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο ήηαλ γξακκηθή θαη κε θαλέλαλ ηξφπν δε ζα έπξεπε λα ραξαθηεξίδεηαη απφ δηαζθέδαζε. Πχκθσλα κε ηηο ζχγρξνλεο απφςεηο γηα ηε κάζεζε, θάζε καζεηήο ζεσξείηαη μερσξηζηή νληφηεηα, έρνληαο ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ζχκθσλα κε ηα νπνία είλαη δπλαηφλ λα καζαίλεη αμηνπνηψληαο έλα ηδαίηεξν ζηπι θαη ηξφπν κάζεζεο. Νη Ρ.Ξ.Δ. κπνξνχλ λα αμηνπνηήζνπλ ην δπλακηθφ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή θαη λα αλαδείμνπλ ην εχξνο ηεο αηνκηθφηεηαο ησλ εθπαηδεπνκέλσλ. Ρν άηνκν καζαίλεη απνηειεζκαηηθφηεξα κέζα ζε ππνινγηζηηθά πεξηβάιινληα ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο (Computer Supported Collaborative Learning /CSCL). O ξφινο ηνπ εθπαηδεπνκέλνπ ζεσξείηαη δπλακηθφο θαη ελεξγεηηθφο ζε έλα απζεληηθφ πιαίζην κάζεζεο (γλσζηηθφ, θνηλσληθφ, πνιηηηζηηθφ θ.ιπ) θαη ζπκβάιιεη ζηελ αλάπηπμε ζπζρεηίζεσλ κε ηελ πξνεγνχκελε γλσζηηθή ππνδνκή (γλψζε, εκπεηξία). Νη θιίζεηο, ηα ελδηαθέξνληα, ηα θίλεηξα, νη ζηάζεηο, νη αλάγθεο, ην γλσζηηθφ ζηπι κάζεζεο θ.ιπ. ησλ εθπαηδεπνκέλσλ αμηνπνηνχληαη σο βαζηθνί αηνκηθνί πξνζσπηθνί δείθηεο γηα ηνλ επαλαπξνζδηνξηζκφ ηνπ πεξηερνκέλνπ ηεο κάζεζεο (declarative knowledge) θαη ην ζρεδηαζκφ αλάινγσλ εθπαηδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ (procedural knowledge) ζε ζπγθεθξηκέλεο ζπλζήθεο κάζεζεο (conditional knowledge) θαη ζε απζεληηθά εθπαηδεπηηθά πιαίζηα-πεξηβάιινληα (authentic learning environments). Ζ απνηίκεζε ηεο φιεο παξέκβαζεο θαη αμηνπνίεζεο ηεο κάζεζεο ηνπνζεηείηαη πιένλ - πέξα απφ ην απνηέιεζκα - ζηε δηαδηθαζία αμηνιφγεζεο, σο απνηέιεζκα κηαο ζεηξάο λνεηηθψλ δηεξγαζηψλ θαη ςπρνινγηθψλ, θνηλσληθψλ θαη πνιηηηζηηθψλ θαηλνκέλσλ. Πηα πιαίζηα απηά νη Ρερλνινγίεο ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ εμαζθαιίδνπλ εξγαιεία δπλακηθά γηα ηελ αιιαγή απηή θαη γηα ηελ πιαηζίσζε ησλ λέσλ απηψλ αλαγθψλ κε θαηάιιεια ππνζηεξηθηηθά πεξηβάιινληα. 43

44 Πήκεξα θαζίζηαηαη αλαγθαία ε κεηαηφπηζε απφ ην παξαδνζηαθφ πιαίζην ζε έλα λέν πεξηβάιινλ κάζεζεο κέζα ζην νπνίν αλαδεηθλχνληαη νη ζχγρξνλεο δηαδηθαζίεο κάζεζεο γηα ηελ απφθηεζε ηεο γλψζεο. Ν αθφινπζνο πίλαθαο πεξηγξάθεη ηε κεηαηφπηζε απηή: Υαξαθηεξηζηηθά ηεο παξαδνζηαθήο αληίιεςεο γηα ηε κάζεζε Ζ γλψζε πξνθχπηεη απφ ηελ παζεηηθή απνδνρή Ζ κάζεζε είλαη κηα κνλαρηθή πνξεία Ζ κάζεζε είλαη κνλνδηάζηαηε θαη αθνινπζεί έλα κφλν δξφκν Ζ κάζεζε εζηηάδεηαη ζηηο γλσζηηθέο αλεπάξθεηεο ησλ καζεηψλ Ξεγή πιεξνθφξεζεο είλαη κφλν ν δάζθαινο θαη ην βηβιίν Ζ γλψζε αλαπαξάγεηαη Ν δάζθαινο κεηαθέξεη γλψζε Υαξθηεξηζηηθά ηεο ζχγρξνλεο αληίιεςεο γηα ηε κάζεζε Ζ γλψζε αλαθαιχπηεηαη θαη θαηαθηάηαη απφ ην καζεηή Ζ κάζεζε είλαη θνηλσληθή δηαδηθαζία Ζ κάζεζε είλαη ζθαηξηθή (νιηζηηθή) θαη νδεγνχκαζηε ζε απηήλ απφ δηάθνξα κνλνπάηηα Ζ κάζεζε εζηηάδεηαη ζηα ελδηαθέξνληα θαη ηηο ηθαλφηεηεο ησλ καζεηψλ Ζ πιεξνθφξεζε πξνέξρεηαη απφ πνηθίιεο δηαθνξεηηθέο πεγέο Ζ γλψζε παξάγεηαη απφ ηνπο καζεηέο Ν δάζθαινο δηεπθνιχλεη ηε ζχλδεζε ηεο γλψζεο κε ηελ πξαγκαηηθφηεηα Ζ κεηαηφπηζε απφ ηε δηδαζθαιία πξνο ηηο δηαδηθαζίεο ηεο κάζεζεο κπνξεί λα δεκηνπξγήζεη έλα λέν ππνζηεξηθηηθφ καζεζηαθφ πεξηβάιινλ. Απηφ ην λέν πεξηβάιινλ πεξηιακβάλεη επίζεο ηελ αιιαγή ζηνπο ξφινπο θαη ησλ δχν, εθπαηδεπηηθψλ θαη εθπαηδεπνκέλσλ. Ν ξφινο ηνπ δαζθάινπ κεηαηνπίδεηαη απφ ηε κεηαθνξά ηεο γλψζεο ζηε δηεπθφιπλζε ηεο κάζεζεο (νδεγεί, πξνζαλαηνιίδεη, ζπκκεηέρεη, βνεζά ζηνλ αλαζηνραζκφ θ.ιπ). Ν λένο απηφο ξφινο δε κεηψλεη ηελ αμία ηνπ εθπαηδεπηηθνχ, αιιά ππαγνξεχεη λέα γλψζε θαη δεμηφηεηεο. Ραπηφρξνλα, νη εθπαηδεπφκελνη απνθηνχλ κεγαιχηεξε επζχλε γηα ηελ ίδηα ηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζήο ηνπο ζε απηφ ην πεξηβάιινλ, κέζσ ηεο αλαδήηεζεο θαη ηεο ζχλζεζεο ησλ πιεξνθνξηψλ, ελψ ζπκκεηέρνπλ ζε κηα θνηλή δηαδηθαζία κε ελεξγεηηθνχο ξφινπο. Νη Ρ.Ξ.Δ. κπνξνχλ λα ζηεξίμνπλ ηελ κεηαηφπηζε απηή, αξθεί λα ελζσκαησζνχλ ζην πιαίζην ηεο κάζεζεο θαη ηνπ πνιηηηζκνχ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ (Βνζληάδνπ, 2006). 44

45 Νένο Ρφινο Γαζθάινπ Γηεπθνιχλεη ην ζρεκαηηζκφ νκάδσλ ζπλεξγαζίαο θαη ην δηάινγν κεηαμχ ησλ κειψλ Δλζαξξχλεη θαη ππνζηεξίδεη καζεηηθέο πξσηνβνπιίεο Πρεδηάδεη ην πεξηβάιινλ κάζεζεο, ψζηε λα πξνσζείηαη ε απηνλνκία ε αιιειεπίδξαζε θαη νη επηινγέο Δληάζζεη ηελ απνθηεζείζα γλψζε ζε έλα ξεαιηζηηθφ πιαίζην Σξεζηκνπνηεί πνηθίιεο ζηξαηεγηθέο γηα λα θαιχςεη φια ηα ελδηαθέξνληα Αμηνινγεί ηε δηαδηθαζία ηεο δηθήο ηνπ δηδαζθαιίαο πνζηεξίδεη θαη δηεπθνιχλεη ηνλ αλαζηνραζκφ (self-reflection) επί ηεο δηαδηθαζίαο κάζεζεο Θάλεη ρξήζε δηάθνξσλ εξγαιείσλ γηα ηελ παξαθνινχζεζε ηεο πνξείαο κάζεζεο Νένο Ρφινο Μαζεηή Απνηειεί κέινο κηαο νκάδαο κε θνηλφ ζηφρν Αλαιακβάλεη ηελ απνπεξάησζε έξγνπ θαη αλαπηχζζεη ηελ αλάινγε δξάζε Αιιειεπηδξά κε ζπκκαζεηέο ηεο ίδηαο νκάδαο γηα ηελ εθπιήξσζε ηνπ ζηφρνπ Αλαδεηά ηε ζχλδεζε ηεο γλψζεο κε ηελ πξαγκαηηθφηεηα Θαιιηεξγεί ηα ηαιέληα ηνπ θαη ηα ρξεζηκνπνηεί ζε φια ηα γλσζηηθά πεδία Δπηβιέπεη ηε δηαδηθαζία κάζεζεο ηνπ θαη απην-αμηνινγείηαη Αλαζηνράδεηαη ηελ φιε πξνζπάζεηα πνπ θαηέβαιε, ζηέθεηαη θξηηηθά θαη ιακβάλεη απνθάζεηο γηα ηε κειινληηθή ηνπ δξάζε Ξαξαθνινπζεί θαζεκεξηλά ηε δηαδηθαζία κάζεζεο πνπ αθνινπζεί θαη ηα απνηειέζκαηα απηήο Δπνκέλσο, θαζίζηαηαη αλαγθαία ε επαλεμέηαζε ηεο εθπαηδεπηηθήο θαηάζηαζεο, αιιά θαη ν επαλαπξνζδηνξηζκφο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ κε ηε κεηαηφπηζε ηνπ ελδηαθέξνληνο απφ ηε δηδαζθαιία ζηε κάζεζε θαη ηελ ελίζρπζε ηεο απηνλνκίαο ηεο κάζεζεο. Νη Ρερλνινγίεο ηεο Ξιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ εμαζθαιίδνπλ εξγαιεία δπλακηθά γηα ηελ αιιαγή απηή θαη γηα ηελ πιαηζίσζε ησλ λέσλ απηψλ ζπλζεθψλ κε θαηάιιεια ππνζηεξηθηηθά πεξηβάιινληα. 45

46 2.2 χγρξνλεο ζεσξήζεηο γηα ηε κάζεζε. Δμέιημε ησλ αληηιήςεσλ γηα ηελ παηδαγσγηθή αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε 2.3 χγρξνλεο πξνζεγγίζεηο ζηε Γηδαθηηθή θαη ηε Μεζνδνινγία κε ηε δηακεζνιάβεζε ησλ ΣΠΔ O γλσζηηθφο θνλζηξνπθηηβηζκφο (Cognitive Constructivism): J. Piaget & J. Bruner Πχκθσλα κε ηηο γλσζηηθέο ζεσξίεο κάζεζεο, ε κάζεζε αλαθέξεηαη ζηηο γλσζηηθέο δνκέο θαη ηηο εζσηεξηθέο δηαδηθαζίεο ηνπ αηφκνπ. Ζ κάζεζε πξαγκαηψλεηαη κέζσ ηνπ ζρεδηαζκνχ γλσζηηθψλ καζεζηαθψλ ζηξαηεγηθψλ. Ξνιιέο απφ ηηο πξνζεγγίζεηο απηέο ζηεξίδνληαη ζην θηινζνθηθφ πιαίζην ηεο ζεσξίαο ηνπ Dewey ( ) φπνπ ε κάζεζε εθηηκάηαη σο κηα ελεξγεηηθή δηαδηθαζία, κε εζηίαζε ζηνλ «ελεξγεηηθφ καζεηή», ν νπνίνο ρξεζηκνπνηεί ηηο αηζζήζεηο γηα λα θαηαζθεπάζεη έλλνηεο. Πηα πιαίζηα απηά ε εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία θαη ε κάζεζε κπνξεί λα έρνπλ λφεκα θαη αμία γηα ηνλ εθπαηδεπφκελν ζε έλα ππνζηεξηθηηθφ πεξηβάιινλ κάζεζεο. Ν Piaget ( ) ηφληζε ηε ζπνπδαηφηεηα ηεο ελεξγεηηθήο θαη άκεζεο επαθήο κε πξφζσπα, γεγνλφηα, αληηθείκελα θαη θαηλφκελα ζηε γλσζηηθή αλάπηπμε. Ν Piaget νλφκαζε ην ζεσξεηηθφ ηνπ πιαίζην "γελεηηθή επηζηεκνινγία" ("genetic epistemology"), επεηδή ελδηαθέξζεθε πξψηηζηα γηα ην πψο ε γλψζε αλαπηχρζεθε ζηνπο αλζξψπηλνπο νξγαληζκνχο, βαζηδφκελνο ζην ππφβαζξν ηεο βηνινγίαο θαη ηεο θηινζνθίαο. Γηαηχπσζε έηζη έλλνηεο, νη νπνίεο επεξέαζαλ ηε ζεσξία θαη ηελ έξεπλά ηνπ γηα ηελ αλάπηπμε ηνπ αηφκνπ (http://www.piaget.org/). Βαζηθή είλαη ε ζέζε ηνπ φηη ε κάζεζε πξαγκαηνπνηείηαη κέζσ ηεο πξνζαξκνγήο θαηά ηελ αιιειεπίδξαζε κε ην πεξηβάιινλ. Θαηά ηνλ Piaget ππάξρνπλ ηέζζεξηο πεξίνδνη ή ζηάδηα γλσζηηθήο αλάπηπμεο ηνπ αηφκνπ. Πηε θάζε ηεο εθπαίδεπζεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ ε κάζεζε αλαθέξεηαη ζην ζηάδην ηεο αθαηξεηηθήο, ηππηθήο ινγηθήο ζθέςεο. ΠΡΑΓΗΑ ΓΛΥΠΡΗΘΖΠ ΑΛΑΞΡΜΖΠ Αηζζεζηνθηλεηηθφ ζηάδην (sensorimotor):αηζζήζεηο/αληαλαθ ια-ζηηθέο θηλήζεηο. Πηάδην ηεο πξνζπιινγηζηηθήο ζθέςεο (pre-operational): γιψζζα/ζχκβνια. Πηάδην ησλ ζπγθεθξηκέλσλ πξάμεσλ (concrete operational):αθεξεκέλεο έλλνηεο κέζσ ζπγθεθξηκέλσλ εξγαιείσλ. Πηάδην ησλ ηππηθψλ ινγηθψλ πξάμεσλ (formal operational): ρξήζε αθεξεκέλεο ζθέςεο. 46

47 Πχκθσλα κε ηνλ J. Piaget: H κάζεζε είλαη κηα ελεξγεηηθή δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία απηή (ε κάζεζε)επέξρεηαη σο απνηέιεζκα ηεο πξνζαξκνγήο ηνπ αηφκνπ ζην πεξηβάιινλ θαη πξαγκαηψλεηαη κέζσ δχν βαζηθψλ ιεηηνπξγηψλ: ηεο αθνκνίσζεο θαη ηεο ζπκκφξθσζεο. Ππλεπψο, ε εκπεηξία θαη ε επίιπζε πξνβιεκάησλ είλαη βαζηθνί παξάγνληεο γηα ηελ αθνκνίσζε θαη ηε ζπκκφξθσζε ησλ πιεξνθνξηαθψλ εξεζηζκάησλ, ψζηε λα επέιζεη ε ΞΟΝΠΑΟΚΝΓΖ=ΑΦΝΚΝΗΥΠΖ+ΠΚΚΝΟΦΥΠΖ Αθνκνίσζε: ελζσκάησζε ησλ εξεζηζκάησλ ζηα ππάξρνληα γλσζηηθά ζρήκαηα. Ππκκφξθσζε: ηξνπνπνίεζε ησλ ππαξρφλησλ γλσζηηθψλ ζρεκάησλ, ψζηε λα ελζσκαησζνχλ ηα λέα εξεζίζκαηα ζηηο ππάξρνπζεο γλσζηηθέο δνκέο ηνπ αηφκνπ. εθπαηδεπφκελνππεξηβάιινληνο. πξνζαξκνγή ηεο πιεξνθνξίαο πνπ ιακβάλεη ν εθπαηδεπφκελνο ζηηο ππάξρνπζεο γλσζηηθέο ηνπ δνκέο. Ν ηξφπνο πνπ παξνπζηάδεηαη ε πιεξνθνξία είλαη επίζεο ζεκαληηθφο. Ζ κάζεζε είλαη νιηθή, απζεληηθή θαη πξαγκαηηθή. Ζ γλψζε νηθνδνκείηαη κέζσ ηεο αιιειεπίδξαζεο Ρφζν ν Piaget φζν θαη ν Bruner ππνγξάκκηζαλ ηε ζεκαζία ηεο κειέηεο ηεο δνκήο ησλ πξαγκάησλ, ηε ζπζρέηηζε δειαδή, κεηαμχ πξαγκάησλ, πνπ γίλεηαη εθηθηή φηαλ ζηε ΒΑΠΗΘΔΠ ΑΟΣΔΠ Ππεηξνεηδήο δηάηαμε ηεο χιεο, φπνπ ην πεξηερφκελν εμειίζζεηαη απφ ην γεληθφ ζηε εμεηδίθεπζε (spiral organization). Ξξνδηάζεζε γηα κάζεζε: γη απηφ πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε φιεο νη εκπεηξίεο θαη ην πιαίζην πνπ ζα θάλεη ηνλ εθπαηδεπφκελν πξφζπκν λα κάζεη (readiness). Ζ κάζεζε κπνξεί λα αθνινπζεί έλα αλαθαιππηηθφ πιαίζην, ψζηε νη πιεξνθνξίεο λα κπνξνχλ λα δνκεζνχλ κε απνηειεζκαηηθφ ηξφπν (discovery learning-going beyond the information given): Ξξαμηαθά (enactive) Δηθνληζηηθά (iconic) Ππκβνιηθά (symbolic) δηδαζθαιία πηνζεηεζεί ε κέζνδνο εχξεζεο κε αλαθάιπςε, επηλφεζε θαη πξνβιεκαηηζκφ. Πχκθσλα κε ηνλ J. Bruner (1915) ε κάζεζε είλαη κηα αλαθαιππηηθή δηαδηθαζία (discovery learning) θαη ραξαθηεξίδεηαη απφ πνιχπινθεο γλσζηηθέο δηαδηθαζίεο, νη νπνίεο έρνπλ ζρέζε κε ηελ πξφζθηεζε, ηελ επεμεξγαζία θαη ηελ θσδηθνπνίεζε ησλ πιεξνθνξηψλ. Ν Bruner επηζεκαίλεη φηη θαηά ηε καζεζηαθή δηαδηθαζία ην άηνκν πξέπεη λα νδεγείηαη απφ ηελ αλαθάιπςε ησλ ελλνηψλ, ζην κεηαζρεκαηηζκφ θαη ηελ αμηνιφγεζε εθηίκεζε έιεγρν ησλ γλψζεσλ (http://www.infed.org/thinkers/bruner.htm). Ρα εθπαηδεπηηθά ινγηζκηθά ηα νπνία ζηεξίδνληαη ζηε ζπκπεξηθνξηζηηθή ζεψξεζε γηα ηε κάζεζε έρνπλ βαζηθφ γλψξηζκα ηελ απζηεξά δνκεκέλε εμειηθηηθή ηνπο αιιεινπρία, είλαη δειαδή «θιεηζηά» ινγηζκηθά κε ζπγθεθξηκέλε ζηνρνζεζία, πνπ γηα λα ηελ θαηαθηήζεη ν εθπαηδεπφκελνο, ζα πξέπεη λα αθνινπζήζεη βήκαηα πξνο ηελ 47

48 θαηάθηεζε ηεο γλψζεο. Ρα ινγηζκηθά εθείλα ηα νπνία βαζίδνληαη ζηε γλσζηηθή ζεψξεζε είλαη επέιηθηα, κε ηνλ εθπαηδεπφκελν λα αζθεί θαζνξηζηηθφ ξφιν ζηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζήο ηνπ. Νη δπλαηφηεηεο ηνπ ηη ζα πξέπεη λα δηδαρζεί ην ππνθείκελν κάζεζεο, θαζψο θαη πφηε ζα ην δηδαρζεί κπνξεί λα εμαξηψληαηηαη απφ ηα εμειηθηηθά ζηάδηα λνεηηθήο αλάπηπμεο ηνπ Piaget ή απφ ηνλ ηξφπν πηνζέηεζεο ελφο αλαθαιππηηθνχ ζηπι κάζεζεο θαηά ηνλ Bruner. Πηηο γλσζηηθέο ζεσξήζεηο ν εθπαηδεπφκελνο θαηέρεη θεληξηθφ ξφιν ζε φια ηα εμειηθηηθά ζηάδηα ηνπ καζήκαηνο θαη ν εθπαηδεπηηθφο πξέπεη λα ην αλαγλσξίζεη. Ξην ζπγθεθξηκέλα: Ν εθπαηδεπηηθφο θαζνδεγεί, ζπκβνπιεχεη, ιχλεη θάπνηεο απφ ηηο απνξίεο ηνπ εθπαηδεπφκελνπ. Ζ αλαηξνθνδφηεζε ηεο γλψζεο πνπ παξέρνπλ ηα ινγηζκηθά, ελζαξξχλεη ηνπο εθπαηδεπφκελνπο λα ζπκκεηάζρνπλ ζηε δηαδηθαζία πξφζθηεζεο ηεο λέαο γλψζεο θαη λα αλαπηχμνπλ ηελ απηνπεπνίζεζή ηνπο. Ν εθπαηδεπφκελνο κέζα απφ ζπγθξίζεηο, θαηεγνξηνπνηήζεηο, γεληθεχζεηο θ.ιπ. κπνξεί λα αλαπηχζζεη έλλνηεο θαη λα ιχλεη πξνβιήκαηα. Ν εθπαηδεπφκελνο έρεη ηε δπλαηφηεηα λα απηναμηνινγείηαη αθνχ νινθιεξσζεί ε πεξηήγεζε ζην ινγηζκηθφ. Ζ ζεσξία ηνπ θνλζηξνπθηηβηζκνχ εμειίρζεθε ρξνληθά. Ζ κάζεζε βαζίδεηαη ζην λνεηηθφ ρεηξηζκφ ησλ ζπκβφισλ ηα νπνία κπνξνχλ λα νηθνδνκήζνπλ λέεο έλλνηεο. Απφ ηηο βαζηθέο ζέζεηο ησλ γλσζηηθψλ ζεσξηψλ κάζεζεο, ζηελ πνξεία δηαηππψζεθαλ ν γλσζηηθφο ή θνηλσληθφο ζπκπεξηθνξηζκφο (Bandura), ην αλαθαιππηηθφ κνληέιν (Bruner), ην θνλζηξνπθηηβηζηηθφ κνληέιν ηνπ Papert ελψ ζήκεξα βξίζθεηαη ζε πεξαηηέξσ πεηξακαηηθή δηεξεχλεζε ε ζεσξία κάζεζεο ηεο «πνιιαπιήο λνεκνζχλεο (Multiple Intelligence Theory)» (Gardner). Πχκθσλα κε ηνπο θνλζηξνπθηηβηζηέο ε κάζεζε είλαη ε πξνζσπηθή αλαθάιπςε πνπ πξνθχπηεη σο απνηέιεζκα ελδειερνχο έξεπλαο (ε κάζεζε είλαη αλάπηπμε). Ν θνλζηξνπθηηβηζκφο σο ζεσξία (constructivist theory) εξκελεχεη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν νη εθπαηδεπφκελνη καζαίλνπλ, ελψ αληηιακβάλνληαη ηνλ θφζκν ελζσκαηψλνληαο λέεο εκπεηξίεο ζε απηέο πνπ ήδε γλσξίδνπλ. Ζ νηθνδφκεζε ηεο γλψζεο είλαη ν ζθνπφο ηεο κάζεζεο. Δηδηθφηεξα, ζχκθσλα κε ηε ζεσξία απηή, νη άλζξσπνη θαηαζθεπάδνπλ ηηο δηθέο ηνπο θαηαλνήζεηο γηα ηνλ θφζκν γχξσ ηνπο, κέζα απφ ηελ εκπεηξία θαη ηνλ (αλα)ζηνραζκφ ηνπο πάλσ ζηελ εκπεηξία απηή. Δίλαη επνκέλσο, ελεξγνί δεκηνπξγνί ηεο γλψζεο ηνπο. Πχκθσλα κε ηνπο θνλζηξνπθηηβηζηέο ε κάζεζε λνείηαη σο ε αλαδήηεζε ησλ ελλνηψλ, εληαγκέλε κέζα ζε πιαίζην (πξνζσπηθέο εκπεηξίεο, θνηλσληθέο αιιειεπηδξάζεηο). Ζ 48

49 δηδαζθαιία ζα πξέπεη λα ζηνρεχεη ζηελ θαηαζθεπή λέσλ ελλνηψλ, έρνληαο αμηνπνηήζεη ηελ πξνυπάξρνπζα γλψζε (Schema) ησλ καζεηψλ. Έηζη ε κάζεζε θαηά ηνπο νπαδνχο ηνπ θνλζηξνπθηηβηζκνχ, δελ είλαη κηα απιή κεηαθνξά γλψζεσλ απφ ηνλ εθπαηδεπηή ζηνλ εθπαηδεπφκελν, αιιά ην απνηέιεζκα κηαο δηαδηθαζίαο πξνζσπηθήο νηθνδφκεζεο ηεο γλψζεο, κέζα απφ ηνλ ζπλδπαζκφ ηεο λέαο πιεξνθνξίαο κε ηελ πξνυπάξρνπζα γλψζε ηνπ θάζε αηφκνπ θαη ηελ πξνζαξκνγή ησλ λέσλ ηδεψλ θαη γλψζεσλ ζηηο ππάξρνπζεο. Απηφ επηηπγράλεηαη κε ηε ζηαδηαθή νηθνδφκεζε ηεο γλψζεο μεθηλψληαο απφ ηελ απιή αλάγλσζε ησλ πεγψλ έσο ηελ πιήξε επεμεξγαζία. Ρν εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ πνπ βαζίδεηαη ζηελ ηερληθή ηνπ θνλζηξνπθηηβηζκνχ κπνξεί λα έρεη εθαξκνγή ζε θάζε είδνπο γλσζηηθά αληηθείκελα, κπνξεί δε λα κεγηζηνπνηήζεη ηα νθέιε πξνο ηνλ δηδαζθφκελν, αλ εθαξκνζηεί ζε έλλνηεο θαη γλψζεηο πνπ ρξεηάδνληαη πνιιαπιή ζχλδεζε θαη αλαπαξάζηαζε. Έλα ζχζηεκα εμάιινπ,ην νπνίν ζηεξίδεηαη ζηε ζεσξία ηνπ θνλζηξνπθηηβηζκνχ παξέρεη έλα πεξίπινθν πεξηβάιινλ, κε ηε βνήζεηα ηνπ νπνίνπ κπνξεί ν ρξήζηεο λα νηθνδνκήζεη λέεο γλψζεηο ζηελ πξνυπάξρνπζα εκπεηξία ηνπ. Ξξφζθαηεο κειέηεο( π.ρ. Jonassen 2000) κεηαηνπίδνπλ ην βάξνο ηνπ ππνινγηζηή θαη ηνλ κεηαηξέπνπλ θαηά ηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία ζε εξγαιείν θαη γλσζηηθφ κέζν, πνπ βνεζά ζηελ αληίιεςε ελλνηψλ θαη θαηαζηάζεσλ. Βαζηθέο αξρέο ηνπ θνλζηξνπθηηβηζκνχ ζηνλ εθπαηδεπηηθφ ζρεδηαζκφ κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ: Γεκηνπξγήζηε ηηο ζπλζήθεο, αιιά αθήζηε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο λα αλαθαιχςνπλ, εμάγνληαο ηε γλψζε απφ κέζα ηνπο. Γεκηνπξγήζηε ηε γλψζε κε απζεληηθέο θαηαζηάζεηο θαη δξαζηεξηφηεηεο. Σξεζηκνπνηήζηε ηηο γλσζηηθέο κεζφδνπο καζεηείαο, ψζηε λα κπνξέζεη ν εθπαηδεπφκελνο λα θαηαζθεπάζεη ηε γλψζε ζε πξαγκαηηθέο θαηαζηάζεηο θαη δξαζηεξηφηεηεο. Ρνπνζεηήζηε ηε γλψζε ζε πνιιαπιά πιαίζηα, πξνεηνηκάδνληαο γηα ηε κεηαθνξά ζε λέα πιαίζηα. Γεκηνπξγήζηε γλσζηηθή επειημία κε δεδνκέλν φηη, φιε ε γλψζε θαίλεηαη απφ πνιιέο πξννπηηθέο. Βνεζήζηε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο λα ζπλεξγαζηνχλ ζηελ νηθνδφκεζε ηεο γλψζεο. Θαηά ζπλέπεηα πξνηείλνληαη ζηξαηεγηθέο νη νπνίεο ζα κπνξνχζαλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ θαηά ηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο ζε αλάινγα πεξηβάιινληα: ζπλεξγαηηθή κάζεζε (collaborative learning), 49

50 κάζεζε βαζηζκέλε ζε εξγαζίεο (projects based learning), επίιπζε πξνβιεκάησλ (problem solving). e-portfolio θαη projects. Η θνηλσληθνπνιηηηζκηθή ζεψξεζε γηα ηε κάζεζε: L. Vygotsky θαη Α. Bandura i) Κνηλσληθνπνιηηηζκηθέο Θεσξίεο Μάζεζεο (Socio-Cultural Learning Theories) Πχκθσλα κε ηε ζεσξία ηνπ L. Vygotsky ( ) ε θνηλσληθή αιιειεπίδξαζε (social interaction) δηαδξακαηίδεη έλα ζεκειηψδε ξφιν ζηελ αλάπηπμε ηεο γλψζεο (development of cognition). Ππγθεθξηκέλα πξνηείλνληαη: Ζ εζηίαζε ζηελ θνηλσληθή πηπρή ηεο γλψζεο (πνπ αληηπαξαβάιιεηαη ζπρλά κε ηνλ Piaget). Νη θνηλσληθέο αιιειεπηδξάζεηο είλαη αξρηθή πεγή γλψζεο θαη ζπκπεξηθνξάο. Ζ κάζεζε βειηηζηνπνηείηαη απφ ηηο αιιειεπηδξάζεηο θαη ηε ζπλεξγαζία κε ηνπο ελήιηθεο ή ηνπο πην ηθαλνχο εθπαηδεπφκελνπο. Ζ κάζεζε δηαθνξνπνηείηαη (incremental learning) κέζσ ηεο θνηλσληθήο αιιειεπίδξαζεο θαη ζπλεξγαζίαο κε ηνπο πεξηζζφηεξν έκπεηξνπο, πνπ κπνξεί λα είλαη νη γνλείο/δάζθαινη/ζπκκαζεηέο θαη πεξηγξάθεηαη σο «δψλε ηεο επηθείκελεο αλάπηπμεο» (proximal development). Ζ θνηλσληθνπνιηηηζκηθή ζεσξία ηνπ L. Vygotsky εθαξκφδεηαη ζε ζπλεξγαηηθά πεξηβάιινληα κάζεζεο ηα νπνία βαζίδνληαη ζηνλ ππνινγηζηή. Ζ ζπλεξγαηηθή κάζεζε βαζίδεηαη ζηελ αιιειεπίδξαζε ηνπ εθπαηδεπνκέλνπ κε ην καζεζηαθφ ζηφρν θαη ηα δηαζέζηκα εξγαιεία, ζηα πιαίζηα ελφο θνηλσληθνπνιηηηζκηθνχ πιαηζίνπ αλαθνξάο. Ν Vygotsky ππνγξακκίδεη ηε ζεκαζία ηνπ δηαιφγνπ σο νξγάλνπ κε ην νπνίν ηα άηνκα ζπιινγηθά ή αηνκηθά κπνξνχλ λα δηαπξαγκαηεπηνχλ ηνπο ελλνηνινγηθνχο κεηαζρεκαηζκνχο. Ξέξα απφ ηηο απφςεηο ηεο γλσζηηθήο ζεψξεζεο θαη ηνπ θνλζηξνπθηηβηζκνχ, ζεκαληηθέο ζεσξνχληαη νη επηζηεκνληθέο απφςεηο ηεο θνηλσληθνγλσζηηθήο ζεψξεζεο ηεο κάζεζεο ηνπ Α. Bandura (γλσζηηθφο θνηλσληθφο ζπκπεξηθνξηζκφο). Ζ ζεσξία ηνπ Vygotsky ζεσξείηαη ζπκπιεξσκαηηθή ζε απηή ηνπ Bandura γηα ηελ θνηλσληθή κάζεζε θαη έλα βαζηθφ ζπζηαηηθφ ηεο εκπιαηζησκέλεο ζεσξίαο κάζεζεο (situated learning theory). Ραπηφρξνλα νη απφςεηο ηνπ γηα ηε γλσζηηθή αλάπηπμε παξνπζηάδνπλ ελδηαθέξνλ ζπγθξηηηθά κε ηηο απφςεηο ησλ Bruner θαη Piaget. ii) Κνηλσληθνγλσζηηθέο Θεσξίεο Μάζεζεο (Socio-Cognitive Learning Theories) 50

51 Ν φξνο θνηλσληθν-γλσζηηθή ζεσξία (socio-cognitive learning theory) ρξεζηκνπνηείηαη απφ ηνλ Α. Bandura, γηα λα δειψζεη ηφζν ηνπο θνηλσληθνχο παξάγνληεο πνπ ζπκβάιινπλ ζηε δηακφξθσζε ηεο ζπκπεξηθνξάο θαη ηεο δξάζεο ηνπ αλζξψπνπ, φζν θαη ηνπο γλσζηηθνχο παξάγνληεο, δειαδή ηηο δηαδηθαζίεο ηεο ζθέςεο πνπ δηακνξθψλνπλ θαη θαζνδεγνχλ ηα θίλεηξα, ηα ζπλαηζζήκαηα θαη ηηο πξάμεηο ηνπ. πνζηεξίδεη φηη κηα απφ ηηο βαζηθέο δπλαηφηεηεο ηνπ αλζξψπνπ είλαη ε δπλαηφηεηα ηνπ αηφκνπ λα παξεκβαίλεη θαη λα ξπζκίδεη ηε ζπκπεξηθνξά ηνπ. Ρν κεγαιχηεξν κέξνο ηεο ζπκπεξηθνξάο ηνπ αηφκνπ δε δηακνξθψλεηαη κφλν απφ εμσηεξηθνχο παξάγνληεο θαη ζπγθεθξηκέλα ζχκθσλα κε ηε κίκεζε ηεο ζπκπεξηθνξάο ησλ άιισλ, αιιά απφ ηνπο εζσηεξηθνχο - ελδνπξνζσπηθνχο παξάγνληεο, φπσο νη εθηηκήζεηο θαη νη αμηνινγήζεηο πνπ θάλεη ην άηνκν γηα ηηο δπλαηφηεηεο θαη ηηο πξάμεηο ηνπ (vicarious reinforcement). Ζ λέα ζπκπεξηθνξά δνκείηαη κε ηελ παξαηήξεζε θαη ηε κίκεζε πξνηχπσλ ζπκπεξηθνξάο ηελ νπνία ν Bandura αληηιακβάλεηαη σο κηα δεκηνπξγηθή δηαδηθαζία δηακφξθσζεο ηεο πξνζσπηθφηεηαο ηνπ αηφκνπ θαη φρη σο παζεηηθή απνδνρή ζπκπεξηθνξψλ, αληηιήςεσλ θαη ζηάζεσλ απφ ην άηνκν. Πεκαληηθή δηάζηαζε ηεο ζεσξίαο ηνπ θαηέρεη ε απην-απνηειεζκαηηθφηεηα (selfefficacy), δειαδή νη εθηηκήζεηο πνπ θάλεη ν ίδηνο γηα ηελ αμία ησλ ηθαλνηήησλ ηνπ (Θνιηάδεο, 2002). Ζ απην-απνηειεζκαηηθφηεηα αλαθέξεηαη ζην θαηά πφζν ζεσξνχκε φηη είκαζηε ηθαλνί θαη ζε ζέζε λα ρεηξηζηνχκε ηνπο ηδηαίηεξνπο ζηφρνπο καο. Ζ αίζζεζε απνηειεζκαηηθφηεηαο επεξεάδεη ηνπο ζηφρνπο πνπ θάπνηνο επηιέγεη λα πξαγκαηνπνηήζεη ή ηελ πξνζπάζεηα πνπ θαηαβάιεη πξνο ηνπο ζηφρνπο απηνχο θαη ην βαζκφ κε ηνλ νπνίν εκκέλεη φηαλ αληηκεησπίδεη εκπφδηα. Ζ απην-απνηειεζκαηηθφηεηα έρεη ζεκαληηθφ αληίθηππν ζηηο ζπκπεξηθνξέο πνπ επηιέγνπκε, ελψ ζήκεξα επεθηείλεηαη ζε δηάθνξνπο ηνκείο αλάπηπμεο ηεο αλζξψπηλεο δξάζεο θαη ζπκπεξηθνξάο, κε θπξίαξρεο ηηο εθηηκήζεηο γηα ην ρεηξηζκφ ησλ ππνινγηζηηθψλ ζπζηεκάησλ (computer self-efficacy). Νη εθπαηδεπηηθνί πξέπεη λα αλαγλσξίζνπλ φηη ε ρακειή αίζζεζε απηναπνηειεζκαηηθφηεηαο κεηαμχ ησλ ζπνπδαζηψλ κπνξεί λα νδεγήζεη ζηα ρακειφηεξα επίπεδα πξνζπάζεηαο θαη πξσηνβνπιίαο θαηά ηελ αληηκεηψπηζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ. Ν Α. Bandura, σο παηέξαο ηεο θνηλσληθήο γλσζηηθήο ζεσξίαο, δηαηππψλεη ηε ζεσξία ηνπ βαζηζκέλνο ζην κνληέιν ηεο ηξηαδηθήο ακνηβαίαο αηηηνθξαηίαο (Triadic Reciprocal Causation Model), κε ζθνπφ λα εμεγήζεη πψο ε κάζεζε πξνθχπηεη απφ ηηο αιιειεπηδξάζεηο κεηαμχ ηξηψλ παξαγφλησλ: 1. ησλ πξνζσπηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ 2. ηεο ζπκπεξηθνξάο, θαη 3. ηνπ θνηλσληθνχ πεξηβάιινληνο. 51

52 Ζ θνηλσληθή γλσζηηθή ζεσξία έρεη ρξεζηκνπνηεζεί γηα λα εμεγήζεη πψο νη άλζξσπνη κπνξνχλ λα αλαπηχμνπλ δεμηφηεηεο απην-ξπζκηδφκελεο κάζεζεο (self-regulation). Ζ απην-ξχζκηζε είλαη ε ρξήζε ησλ δεμηνηήησλ απην-ειέγρνπ ζηηο λέεο θαηαζηάζεηο, είλαη ην πξντφλ ησλ αιιειεπηδξάζεσλ κεηαμχ ησλ ηξηψλ απηψλ παξαγφλησλ. Ζ απηνξχζκηζε είλαη κηα ζεκαληηθή ηθαλφηεηα γηα ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο. Θαζψο νη ζπνπδαζηέο πξνρσξνχλ ζην ζρνιείν, αλακέλεηαη λα γίλνπλ φιν θαη πεξηζζφηεξν πην αλεμάξηεηνη εθπαηδεπφκελνη θαη απηφ ζεκαίλεη φηη ζα πξέπεη λα αλαιάβνπλ ηε κεγαιχηεξε επζχλε γηα ηε κάζεζή ηνπο κε ηε ιηγφηεξε θαζνδήγεζε θαη ηηο ιηγφηεξεο νδεγίεο απφ ηνπο δαζθάινπο θαη ηνπο γνλείο. Δπηπιένλ, ζηελ επνρή ηεο γξήγνξεο αιιαγήο ησλ πιεξνθνξηψλ, είλαη ζεκαληηθφ γηα φινπο ηνπο αλζξψπνπο λα έρνπλ ηζρπξέο δεμηφηεηεο ζηε δπλαηφηεηα γηα απην-ξχζκηζε θαη απην-θαζνδήγεζε (self-direction) ζηε ζπκπεξηθνξά ηνπο, φηαλ κάιηζηα γίλεηαη έληνλνο ιφγνο γηα δηα-βίνπ κάζεζε, γηα δηαξθή εθπαίδεπζε, επηκφξθσζε θαη θαηάξηηζε (on the job training). Πρεηηθά κε ηελ απην-ξχζκηζε αμίδνπλ ηα πξνζερζνχλ ηα εμήο: Ρν απην-ξπζκηζηηθφ ζχζηεκα απνηειείηαη απφ ηξία ζπζηαηηθά. Ρν πξψην ζπζηαηηθφ πεξηιακβάλεη ηηο δηαδηθαζίεο πξφβιεςεο (forethought processes) πνπ εκθαλίδνληαη πξηλ απφ ηελ αξρή ελφο ζηφρνπ. Απηέο νη δηαδηθαζίεο πεξηιακβάλνπλ ηελ αλάιπζε ζηφρνπ (task analysis) θαη ηηο πεπνηζήζεηο θηλήηξσλ (self-motivational beliefs). Ρν δεχηεξν ζπζηαηηθφ απνηειείηαη απφ ηηο δηαδηθαζίεο απφδνζεο (performance processes), ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ ηνπ απην-ειέγρνπ (self-control) θαη ηεο απην-παξαηήξεζεο (selfobservation), νη νπνίεο ελεξγνπνηνχληαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο νινθιήξσζεο ελφο ζηφρνπ. Ρν ηξίην ζπζηαηηθφ πεξηιακβάλεη ηηο δηαδηθαζίεο ηεο απην-αληαλάθιαζεο ή ηνπ αλαζηνραζκνχ (self-reflection) πνπ εκθαλίδνληαη κεηά απφ ηελ νινθιήξσζε ελφο ζηφρνπ. Νη δηαδηθαζίεο απηέο πεξηιακβάλνπλ ηελ απην-θξίζε (self-judgment) θαη ηελ απηναληίδξαζε (self-reaction). Ζ ηερλνινγία κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα λα βνεζήζεη θαη λα πξνσζήζεη ηελ απηνξχζκηζε. Ζ ηερλνινγία κπνξεί λα βνεζήζεη πνιχ ζηελ αλάπηπμε ηεο απην-ξπζκηδφκελεο κάζεζεο. Ρα βίληεν πνπ βαζίδνληαη ζηνλ ππνινγηζηή κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα λα δηακνξθψζνπλ ηηο δηάθνξεο δεμηφηεηεο απην-ξχζκηζεο. Νη ππνινγηζηέο κπνξνχλ επίζεο λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα λα παξάζρνπλ ηελ πνιχηηκε κεηαγλσζηηθή αλαηξνθνδφηεζε (metacognitive feedback) ζηνπο ζπνπδαζηέο, θαζψο επίζεο θαη ηα πιηθά νηθνδφκεζεο (scaffolding) ησλ δεμηνηήησλ ησλ ζπνπδαζηψλ, βαζηθά ζηνηρεία γηα ηελ αλάπηπμε ησλ απην-ξπζκηζηηθψλ δεμηνηήησλ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ. 52

53 Η ζεσξία ηεο εκπιαηζησκέλεο κάζεζεο Η ζεσξία ηεο Δγθαζηδξπκέλεο ή Δκπιαηζησκέλεο Μάζεζεο (Situated Learning Theory) Ζ κάζεζε εκπεξηέρεη (πξνυπνζέηεη) δξάζε (δξαζηεξηφηεηα) ε νπνία είλαη αλαπφζπαζηα ζπλδεδεκέλε κε ην επξχηεξν πιαίζην θαη ηελ θνπιηνχξα ζηελ νπνία ζπληειείηαη (Lave J., 1991). Δίλαη θνηλσληθφ θαηλφκελν θαη θπζηθή ζπλέπεηα θνηλσληθήο αιιειεπίδξαζεο θαη ζπλεξγαζίαο ησλ κειψλ ζε κηα θνηλφηεηα πξαθηηθήο (community of practice, ζρ.1). Ρα κέιε ηεο ελζηεξλίδνληαη ζπγθεθξηκέλα «πηζηεχσ», αληηιήςεηο θαη έρνπλ αλαπηχμεη ζπγθεθξηκέλεο ζπκπεξηθνξέο (http://tip.psychology.org/lave.html). Νη Jean Lave and Etienne Wenger (1991) ηνλίδνπλ φηη νη εθπαηδεπφκελνη εηζέξρνληαη ζε θνηλφηεηεο πξαθηηθψλ πηνζεηψληαο έλαλ ή πεξηζζφηεξνπο ξφινπο θαη ζπλεξγάδνληαη κε άηνκα δηαθνξεηηθήο εκπεηξίαο. Ρα κε έκπεηξα κέιε ηεο θνηλφηεηαο ζηελ αξρή βξίζθνληαη ζην πεξηζψξην ηεο νκάδαο. Κε ην πέξαζκα ηνπ ρξφλνπ θαη θαζψο αιιειεπηδξνχλ κε ην πεξηβάιινλ θαη ηα εκπεηξφηεξα κέιε δξαζηεξηνπνηνχληαη πεξηζζφηεξν, αλαγλσξίδνληαη απφ ηα ππφινηπα κέιε θαη πξνρσξνχλ πξνο ην θέληξν ηεο θνηλφηεηαο θαη γίλνληαη εκπεηξνγλψκνλεο (λφκηκε πεξηθεξεηαθή ζπκκεηνρή/ legitimate peripheral participation). Δθπαηδεπφκελνη θαη εηδηθνί (learners and experts) Κοινότητες πρακτικών (Communities of Practice) (Lave & Wenger 1991) Νφκηκε πεξηθεξηθή ζπκκεηνρή (legitimate peripheral participation) ρήκα1: θνηλόηεηεο πξαθηηθώλ (communities of practice) Πχκθσλα κε ηε ζεσξία ηεο εκπιαηζησκέλεο ή εγθαζηδξπκέλεο κάζεζεο (situated learning) ζηηο «θνηλφηεηεο πξαθηηθψλ»: ε γλψζε είλαη ελζσκαησκέλε ζηε δσή ησλ θνηλνηήησλ, κέζα ζηηο νπνίεο ηα κέιε κνηξάδνληαη αμίεο, πεπνηζήζεηο, θαη πξαθηηθέο. ε γλψζε είλαη ζπλδεδεκέλε κε ηελ πξαθηηθή. Γελ πθίζηαηαη γλψζε ρσξίο ηελ πξάμε. 53

54 νη άλζξσπνη νξγαλψλνπλ ηε κάζεζή ηνπο αλάινγα κε ηηο θνηλφηεηεο ζηηο νπνίεο αλήθνπλ. Δπνκέλσο, ηα ζρνιεία είλαη ηζρπξά καζεζηαθά πεξηβάιινληα γηα ηνπο εθπαηδεπφκελνπο. ε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο θαη ε ηδηφηεηα ηνπ κέινπο ηεο νκάδαο (membership) είλαη αδηάζπαζηεο. Ρν άηνκν αηζζάλεηαη φηη αλήθεη θάπνπ θαη ξπζκίδεη αλάινγα ηε ζέζε ηνπ ζηελ νκάδα αιιά θαη καζαίλεη ηαπηφρξνλα. ε ζπλεηζθνξά ζηελ θνηλφηεηα- ή ε ελδπλάκσζε (empowerment) - δεκηνπξγεί ηηο πξνυπνζέζεηο γηα κάζεζε.άιισζηε θαηαζηάζεηο ζηηο νπνίεο ζπκκεηέρνπκε πξαγκαηηθά, θαη πνπ έρνπλ ζπλέπεηεο γηα καο θαη ηελ θνηλφηεηά καο, δεκηνπξγνχλ ηα πην ηζρπξά καζεζηαθά πεξηβάιινληα. κσο, πψο γίλεηαη αληηιεπηή ε γλψζε κέζα ζηε ζεσξία απηή (Clansey J. William, 1995) ε γλψζε θαηαζθεπάδεηαη δπλακηθά θαζψο θηλνχκαζηε θαη επηθνηλσλνχκε, θαζψο αληηιακβαλφκαζηε. Θάζε άηνκν θσδηθνπνηεί ηηο δηάθνξεο πιεξνθνξίεο θαη θαηαζθεπάδεη πξνζσπηθέο αλαπαξαζηάζεηο θαηά ηε δηάξθεηα ησλ θαζεκεξηλψλ δξαζηεξηνηήησλ ηνπ. ε γλψζε δελ απνηειεί έλα ζχλνιν γεγνλφησλ ή θαλφλσλ. ηαλ έλα άηνκν δξα, δελ αθνινπζεί απιά ζρήκαηα, θαλφλεο ή δηαδηθαζίεο πνπ αλαθαιεί απφ ηελ κλήκε ηνπ, αιιά δεκηνπξγεί θάζε θνξά θάηη λέν. ε γλψζε ζπλδέεηαη κε ηε δπλαηφηεηα λα πξνζαλαηνιίδνπκε θαη λα πξνζδηνξίδνπκε ηελ ζπκπεξηθνξά καο ψζηε λα πξνζαξκφδεηαη δπλακηθά ζηηο δηάθνξεο ζπλζήθεο. Ρν ηη θάλεη έλα άηνκν θαη ην ηη βιέπεη ζπλπθαίλνληαη, κε απνηέιεζκα λα δεκηνπξγνχληαη λέεο αληηιήςεηο θαη δξάζεηο, νη νπνίεο ζπλζέηνπλ θαη επεξεάδνπλ ηε κειινληηθή ζπκπεξηθνξά ηνπ. Ζ γλψζε είλαη ζαλ ηελ ελέξγεηα, κία αλαιπηηθή αθαίξεζε. Γελ κπνξεί λα δψζεη θαλείο ηελ γλψζε ζε έλα άιιν άηνκν. (αθφκα θαη ηα βηβιία απνηεινχλ πεξηγξαθή ηεο γλψζεο, είλαη ν ράξηεο ηεο πεξηνρήο, φρη ε πεξηνρή). Ππλεπψο, αθνχ ε γλψζε δελ είλαη έλα ζχλνιν απφ πεξηγξαθέο, είλαη απηνλφεην φηη δελ κπνξνχκε λα κάζνπκε κεηαθέξνληαο απιψο θαλφλεο απφ ην κπαιφ ελφο αηφκνπ ζην κπαιφ ελφο άιινπ. Θαηαλνψληαο φηη καζαίλνπκε θαζψο αληηιακβαλφκαζηε κία δξαζηεξηφηεηα θαη επεηδή νη δξαζηεξηφηεηεο είλαη θπξίσο θνηλσληθέο, ε ζεσξία απηή δίλεη έκθαζε ζην πψο κπνξνχκε λα βειηηψζνπκε ηνλ ηξφπν πνπ καζαίλνπκε ιακβάλνληαο ππφςε ηε ζπκκεηνρή ζε κία θνηλφηεηα θαη ηελ ηαπηφηεηα πνπ παίξλνπκε ζπκκεηέρνληαο. Νδεγνχκαζηε ινηπφλ ζηηο βαζηθέο αξρέο ηεο ζεσξίαο απηήο νη νπνίεο ζπλνςίδνληαη ζηα εμήο: 54

55 Ζ γλψζε πξέπεη λα παξνπζηαζηεί ζε έλα απζεληηθφ πιαίζην, δειαδή ζε θαηαζηάζεηο θαη εθαξκνγέο πνπ ζα πεξηιακβάλνπλ ή ζα εκπιαηζηψλνπλ ηε ζπγθεθξηκέλε γλψζε. Ζ κάζεζε απαηηεί ηελ θνηλσληθή αιιειεπίδξαζε θαη ηε ζπλεξγαζία. Δθηφο ηνπ απζεληηθνχ πιαηζίνπ (in real world settings) πνπ γίλεηαη νξαηφ ζε πξαγκαηηθέο θαηαζηάζεηο δσήο, ηνλίδεηαη αθφκε ν θαηαιπηηθφο ξφινο ηεο καζεηείαο (apprenticeship), ηεο ζπλεξγαηηθφηεηαο (collaboration), ηνπ αλαζηνραζκνχ (self-reflection), ηεο ππνζηήξημεο θαη βνήζεηαο (coaching, scaffolding), ησλ θαζεθφλησλ (tasks), ησλ δξαζηεξηνηήησλ (activities) αιιά θαη ησλ γλσζηηθψλ εξγαιείσλ (cognitive tools) (Brown, Collins θαη Duguid, 1989), πνπ επηηξέπνπλ ζηνπο καζεηεπφκελνπο λα απνθηήζνπλ κε κεγαιχηεξε επηηπρία ηηο γλψζεηο πνπ δηδάζθνληαη. Βαζηζκέλνη ζηηο ζεσξεηηθέο βάζεηο πνπ είρε ζέζεη ε Jean Lave, νη Brown, Collins θαη Duguid (1989), πξφηεηλαλ έλα κνληέιν δηδαζθαιίαο, πνπ λα κπνξεί λα εθαξκνζηεί ζηηο ηάμεηο. Ξξφθεηηαη γηα ην κνληέιν ηεο γλσζηηθήο καζεηείαο (cognitive apprenticeship) κέζα απφ ην νπνίν ε κάζεζε απνθηά λφεκα (meaningful learning) θαη είλαη επθνιφηεξν λα ζπκβεί φηαλ νη καζεηεπφκελνη βξίζθνληαη ζε έλα πξαγκαηηθφαπζεληηθφ πιαίζην θαη νη δξαζηεξηφηεηεο (authentic activities) κε ηηο νπνίεο αζρνινχληαη (through collaborative problem solving, dialogue, and discussion) είλαη απηέο εμαηηίαο ησλ νπνίσλ νδεγνχληαη ζε βαζχηεξα επίπεδα θαηαλφεζεο ηεο επηδησθφκελεο γλψζεο. Δίλαη πξνθαλέο φηη έλα πνιχ ζεκαληηθφ θνκκάηη ηνπ κνληέινπ ηεο εκπιαηζησκέλεο κάζεζεο είλαη ε ηδέα ηεο ζπκκεηνρήο ηνπ αξράξηνπ ζε θάπνηα θνηλφηεηα πξαθηηθήο (CoP: Community of practice, Lave θαη Wegner,1991) φπνπ κε ην πέξαζκα ηνπ ρξφλνπ,ηα κέιε ηεο πξνρσξνχλ πξνο ην θέληξν ηεο θνηλφηεηαο, γηλφκελνη εκπεηξνγλψκνλεο (λφκηκε πεξηθεξεηαθή ζπκκεηνρή/ Legitimate peripheral participation). Έλα εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ πνπ έρεη θαηαζθεπαζηεί βαζηδφκελν ζηελ εκπιαηζσκέλε κάζεζε παξέρεη επίζεο ζηνλ εθπαηδεπφκελν ηελ επθαηξία λα εξεπλήζεη πνιιαπινχο ξφινπο θαη πξννπηηθέο. Θαζψο δίλνληαη ζηνλ εθπαηδεπφκελν πνιιαπινί ξφινη θαη επθαηξίεο λα εξεπλήζεη ην ινγηζκηθφ απφ δηάθνξεο πξννπηηθέο, πξνυπνηίζεηαη φηη ν πφξνο (resource) πξέπεη λα έρεη αθεξαηφηεηα πνπ λα επηηξέπεη ηελ εμνλπρηζηηθή έξεπλα θαη εμέηαζε, θαη λα κπνξεί λα παξαγάγεη ζεκαληηθέο πιεξνθνξίεο θαη πινχζηεο θαηαζηάζεηο κάζεζεο, θαη επαλάιεςε (multiple roles and perspectives) Η απην-ξπζκηδφκελε κάζεζε (Self-regulated learning) Ζ Πρνιηθή απην-ξχζκηζε αλαθέξεηαη ζηηο απην-παξαγφκελεο ζθέςεηο, ζπλαηζζήκαηα θαη πξάμεηο ζηνρεχνληαο ζηελ απφθηεζε ζπγθεθξηκέλσλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ, φπσο ε 55

56 αλάιπζε ελφο γξαπηνχ θεηκέλνπ, ε πξνεηνηκαζία γηα θάπνηα δνθηκαζία ή ε ζπγγξαθή ελφο θεηκέλνπ. Ζ απην-ξχζκηζε κηαο ζπκπεξηθνξάο είλαη ζπλπθαζκέλε κε έλλνηεο, φπσο ε απηναπνηειεζκαηηθφηεηα (δειαδή ηα πηζηεχσ θάπνηνπ γηα ηελ ηθαλφηεηά ηνπ λα νξγαλψζεη θαη λα εθαξκφζεη ζπγθεθξηκέλεο δξάζεηο γηα ζρεδηαζκέλνπο ζηφρνπο). Ξξφθεηηαη γηα κηα θπθιηθή δηαδηθαζία πνπ επαλαιακβάλεηαη δηαξθψο, θαζψο ε αλαηξνθνδφηεζε απφ πξνεγνχκελε ζπκπεξηθνξά νδεγεί ζε αλαγθαίεο πξνζαξκνγέο θαη ππξνδνηεί κειινληηθέο πξνζπάζεηεο Ν Barry J. Zimmerman (1998), έρνληαο ζηεξηρζεί ζηε ζεσξία ηνπ Bandura, δηαηχπσζε ηα 3 ζηνηρεία ηεο θπθιηθήο θάζεο ηεο απηνξχζκηζεο: ηελ πξφβιεςε (φιεο εθείλεο νη δηαδηθαζίεο πνπ πξνεγνχληαη ηεο πξνζπάζεηαο θαη πξνεηνηκάδνπλ ην ζθεληθφ ηεο πξάμεο), ην βνπιεηηθφ έιεγρν ή έιεγρν απφδνζεο (φιεο εθείλεο νη δηαδηθαζίεο πνπ ιακβάλνπλ ρψξα θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πξνζπάζεηαο θη επεξεάδνπλ ηελ πξνζνρή θαη ηελ πξάμε) θαη ηνλ αλαζηνραζκφ (ν νπνίνο ιεηηνπξγεί σο ην επηζηέγαζκα ηεο φιεο πξνζπάζεηαο θαη επεξεάδεη ηελ πξφβιεςε ηεο επφκελεο πξνζπάζεηαο). Ζ κάζεζε, ζε απηή ηε ζεσξία, ππνγξακκίδεη ηελ αμία χπαξμεο εηδηθψλ (experts) θαη ζπλεθπαηδεπνκέλσλ (peers) καδί. Γηα λα δεκηνπξγεζνχλ ζρνιεία κάζεζεο πξέπεη λα δηαζθαιηζηεί έλα πεξηβάιινλ φπνπ νη αηνκηθνί ζηφρνη θαη ε απην-απνηειεζκαηηθφηεηα αληηκεησπίδνληαη ζπζηεκαηηθά σο αιιειέλδεηα ζηνηρεία, ηθαλά λα παξαρζνχλ δηά ηεο παξαηήξεζεο ησλ εηδηθψλ θαη ηεο εμάζθεζεο κέζα απφ ηε ζπλεξγαζία κε ζπκκαζεηέο. Πε απηά ηα ζρνιεία έκθαζε ηδηαίηεξε δίδεηαη ζηηο κεζφδνπο θαη ηερληθέο επίβιεςεο ηεο δηαδηθαζίαο, κεηάθξαζεο θαη αμηνιφγεζεο ηνπ απνηειέζκαηνο. Φάζεηο Απην-ξπζκηδφκελεο Κάζεζεο, θαηά Schunk & Zimmerman (1998): 1. Ξξφβιεςε (Αλάιπζε Δξγαζίαο & Ξεπνηζήζεηο Θηλήηξσλ)-Forethought 2. Έιεγρνο Απφδνζεο/Βνχιεζεο (Απην- Έιεγρνο & Απην-Ξαξαηήξεζε)- Performance/Volitional Control 3. Αλαζηνραζκφο (Θξίζε & Αληίδξαζε)- Self-Reflection Έηζη, ε απην-ξπζκηδφκελε κάζεζε μεθηλά αξρηθά απφ ηελ παξαηήξεζε ηνπ πξνηχπνπ, αθνινπζεί ηε κίκεζε ηνπ πξνηχπνπ γηα λα θαηαιήμεη ζηνλ απην-έιεγρν θαη ηελ ηειηθή πξνζαξκνγή ηεο επηδεηθλπφκελεο δεμηφηεηαο ζηηο λέεο ζπλζήθεο,πνπ είλαη θαη ην ηειηθφ δεηνχκελν ηεο απην-ξπζκηδφκελεο κάζεζεο. Δπνκέλσο, ν απην-ξπζκηδφκελνο καζεηήο πξέπεη δηαξθψο λα επηβιέπεη ηα απνηειέζκαηα ηεο κάζεζεο θαη λα πξνζαξκφδεη ηηο ζηξαηεγηθέο ηνπ επηινγέο αλάινγα κε ηελ πεξίπησζε θαη ην ζηφρν πνπ έρεη ν ίδηνο πξνζσπηθά ζέζεη. Πεκαληηθφ ξφιν ζηελ απνηειεζκαηηθφηεξε πηνζέηεζε απην-ξπζκηζηηθψλ ζηξαηεγηθψλ δηαδξακαηίδεη ν θνηλσληθφο πεξίγπξνο θαη ζπγθεθξηκέλα ε απην-θαζνδήγεζε 56

57 γηα ηε ρξήζε ηεο θνηλσληθήο βνήζεηαο. Ν ξφινο ηνπ εθπαηδεπηή, εδψ, είλαη λα κεηαβηβάζεη ηελ επζχλε ηεο κάζεζεο ζηνλ εθπαηδεπφκελν δεηψληαο ηνπ λα πξνβαίλεη ζε απην-επίβιεςε ησλ ελεξγεηψλ ηνπ, λα ηνλ βνεζά λα αλαιχεη ηα δεδνκέλα ηνπ είηε ζε αηνκηθφ επίπεδν είηε κε ηε βνήζεηα κηθξψλ νκάδσλ, λα ππνζηεξίδεη ηελ επηινγή ζηφρσλ θαη ζηξαηεγηθψλ γηα ηελ επίηεπμή ηνπο κε θξηηήξην αλαθνξάο ηα πνξίζκαηα ηεο απην-επίβιεςεο. Αθφκε, ν ίδηνο ν εθπαηδεπηήο κπνξεί λα ιεηηνπξγήζεη σο πξφηππν θαη σο ηέηνην θέξεη ηελ επζχλε λα επηδείμεη ζηνπο εθπαηδεπφκελνπο πιεζψξα ζηξαηεγηθψλ, ψζηε λα επηιέμνπλ νη ίδηνη απηή ηε ζηξαηεγηθή πνπ πξνζεγγίδεη ην δηθφ ηνπο ζηπι κάζεζεο. Ρειηθά, ην ελδηαθέξνλ ηνπ εθπαηδεπηή κεηαηνπίδεηαη απφ ην απνηέιεζκα ζηε δηαδηθαζία πνπ νδεγεί ζε απηφ. Βαζηθέο αξρέο ηεο απην-ξπζκηδφκελεο κάζεζεο ζηνλ εθπαηδεπηηθφ ζρεδηαζκφ κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ: 1. Βνεζήζηε ηνλ εθπαηδεπφκελν λα νδεγεζεί ζηνλ εληνπηζκφ ησλ γλσζηηθψλ ηνπ ηθαλνηήησλ θαη αλεπαξθεηψλ. 2. Γεκηνπξγήζηε ηηο πξνυπνζέζεηο εθείλεο, ψζηε ν εθπαηδεπφκελνο λα επηιέγεη κε πξνζσπηθή επζχλε ην ζηφρν ηνπ. 3. Θαιιηεξγήζηε ηε ζπλεηδεηνπνίεζε ησλ γλσζηηθψλ απαηηήζεσλ ηνπ έξγνπ. 4. Γεκηνπξγήζηε ηηο ζπλζήθεο, φπνπ ε γλψζε θαη νη δεμηφηεηεο επηδεηθλχνληαη απφ ηνπο εηδηθνχο ζηνλ ηνκέα. 5. Γεκηνπξγήζηε επθαηξίεο ζπλεξγαζίαο γηα εμάζθεζε ηεο επηδεηθλπφκελεο γλψζεο ή δεμηφηεηαο. 6. Ππλνδέςηε ηελ πξνζπάζεηα ηνπ εθπαηδεπφκελνπ κε ελεκέξσζε ηεο πνξείαο πνπ αθνινπζεί θαη ηεο πξνζέγγηζεο ή απφθιηζεο απφ ηνλ ζηφρν. 7. Βνεζήζηε ηνπο εθπαηδεπφκελνπο λα πξνζαξκφζνπλ ηελ απνθηεζείζα δεμηφηεηα ζε επξχηεξεο θαηαζηάζεηο θαη θπξίσο ζε θαζεκεξηλέο θαηαζηάζεηο δσήο Η γλσζηηθή καζεηεία (cognitive apprenticeship) Ζ γλσζηηθή καζεηεία (cognitive apprenticeship) δηαηππψζεθε απφ ηνπο Collins, Brown, and Newman θαη είλαη έλα δηδαθηηθφ εθπαηδεπηηθφ κνληέιν, πνπ εξκελεχεη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ηα άηνκα καζαίλνπλ (Collins, Brown, and Newman, 1989, Bransford, Brown, & Cocking, 2000). 57

58 Κε ην κνληέιν ηεο γλσζηηθήο καζεηείαο επηρεηξείηαη λα εμεηαζηεί ην πξφβιεκα ηεο άδειεο γλψζεο θαη λα εξκελεπηνχλ νη δηαδηθαζίεο ηεο ζθέςεο, σο νξαηέο δξαζηεξηφηεηεο κάζεζεο απφ ηνπο ζπνπδαζηέο θαη ηνλ εθπαηδεπηή. Πηε δηάζηαζε απηή ν εθπαηδεπηήο θαζίζηαηαη ηθαλφο, ψζηε λα πηνζεηεί ηηο κεζφδνπο ηεο παξαδνζηαθήο καζεηείαο, φπσο είλαη: ηα πξφηππα (modelling), ε άζθεζε (coaching), ηα πιηθά ζθαισζηάο (scaffolding), θαη ε κείσζε (fading), πξνθεηκέλνπ λα θαζνδεγήζεη απνηειεζκαηηθά ηε κάζεζε ησλ ζπνπδαζηψλ ηνπ (Collins et al., 1991). Πηελ αλάπηπμε ηνπ κνληέινπ απηνχ αζθνχλ ζεκαληηθή επηξξνή νη εμήο ζεσξίεο: i. Κνηλσληθν-πνιηηηζκηθή ζεσξία κάζεζεο (Socio-cultural theory of learning) Πχκθσλα κε ηελ θνηλσληθν-πνιηηηζκηθή ζεσξία ε απφθηεζε ηεο γλψζεο είλαη απνηέιεζκα θνηλσληθν-ηζηνξηθφ-πνιηηηζηηθήο δηαδηθαζίαο (Driscoll, 2000). Ζ ζεσξία απηή βαζίδεηαη ζηηο επξχηεξεο ζεσξεηηθέο πξνζεγγίζεηο ηεο ζεσξίαο ηνπο Vygotsky, ν νπνίνο δίλεη έκθαζε ζε δνκηθά ζηνηρεία, φπσο: θνηλσληθά ραξαθηεξηζηηθά, επηθνηλσληαθά ζηπι, αθαδεκατθφ ππφβαζξν θ.ιπ., ηα νπνία αλαπηχζζνληαη κέζα ζε κία ηδηαίηεξα θνηλσληθή θαη πνιηηηζηηθή αιιειεπίδξαζε. ii. H ζεσξία ηεο επηθείκελεο αλάπηπμεο ηνπ Vygotsky (Vygotsky 's Zone of Proximal Development -ZPD) Πχκθσλα κε ηνλ Vygotsky, ε αλζξψπηλε αλάπηπμε θαη κάζεζε δεκηνπξγνχληαη θαη αλαπηχζζνληαη απφ ηελ θνηλσληθή θαη πνιηηηζηηθή αιιειεπίδξαζε κέζα ζην πιαίζην πνπ νξίδεηαη σο "δψλε ηεο επηθείκελεο αλάπηπμεο" (Vygotsky,1987). Ν Vygotsky δηέθξηλε ηελ αλάπηπμε ηνπ παηδηνχ ζε πξαγκαηηθή (actual) θαη πηζαλή (potential) αλάπηπμε. Ζ πξαγκαηηθή αλάπηπμε θαζνξίδεηαη απφ απηφ πνπ έλα παηδί κπνξεί λα θάλεη ρσξίο ηε βνήζεηα απφ έλαλ ελήιηθα ή ην δάζθαιν. Αληίζεηα, ε πηζαλή αλάπηπμε αλαθέξεηαη ζην ηη έλα παηδί κπνξεί λα θάλεη "κέζσ ηεο δηαδηθαζίαο επίιπζεο ελφο πξνβιήκαηνο θάησ απφ ηελ ππνζηήξημε ή ηελ θαζνδήγεζε ησλ ελειίθσλ ή ηε ζπλεξγαζία κε ηνπο ζπλνκήιηθεο πνπ θαίλεηαη λα ηα θαηαθέξλνπλ (Vygotsky, 1987). iii. Η ζεσξία ηεο εκπιαηζησκέλεο ή εγθαζηδξπκέλεο γλψζεο (Situated Cognition) Βαζηζκέλε ζηελ θνηλσληθνπνιηηηζκηθή ζεσξία ε εκπιαηζησκέλε κάζεζε αλαθέξεηαη ζηηο γλσζηηθέο δηαδηθαζίεο πνπ είλαη ηνπνζεηεκέλεο κέζα ζε θπζηθά θαη θνηλσληθά πιαίζηα. Ζ εκπιαηζησκέλε κάζεζε ελζσκαηψλεηαη ζην πιαίζην θαη βαζίδεηαη ζε θνηλσληθνχο, πνιηηηζηηθνχο παξάγνληεο θαη πιηθά πφξσλ. Θαηά ζπλέπεηα, νη γλσζηηθέο δηαδηθαζίεο αθνξνχλ ζηνλ πνιηηηζκφ ("enculturation"), πηνζεηψληαο θαλφλεο, ζπκπεξηθνξέο, δεμηφηεηεο, πεπνηζήζεηο, γιψζζα, θαη ηηο ηνπνζεηήζεηο κηαο ηδηαίηεξεο θνηλφηεηαο (Lave, & Wenger, 1991). 58

59 Ζ κάζεζε ζηεξίδεηαη ζηηο αξρέο ζχκθσλα κε ηηο νπνίεο: 1. ε κάζεζε δελ κπνξεί λα θαζνξηζηεί απφ άιιν πιαίζην παξά κφλν κέζα απφ ηε ζπλεξγαζία 2. ε κάζεζε είλαη πξνζδηνξηζκέλε αληηθεηκεληθά θαη πξνθχπηεη απφ πξνζσπηθέο πιεξνθνξίεο θαη επεμεξγαζία. Ν John Dewey ήηαλ ππνζηεξηρηήο ησλ εκπιαηζησκέλσλ πξνζεγγίζεσλ ζηε κάζεζε, ζπκθσλψληαο φηη ε θαηαλφεζε θαζνξίδεηαη κέζα απφ ηελ θνηλσληθή κνλάδα, αληηπαξαβάιινληαο ηηο απφςεηο ηνπ απηέο κε ηε γλσζηηθή ζεψξεζε ζηε ςπρνινγία, ε νπνία επηδηψθεη λα θαζνξίζεη πψο ηα άηνκα επεμεξγάδνληαη ηηο πιεξνθνξίεο. Ξέληε βαζηθέο δηαζηάζεηο απηήο ηεο ζεψξεζεο: 1.Πιαίζην (Context). Ρν πιαίζην δίλεη λφεκα θαη ζεκαζία ζην πεξηερφκελν. 2. Απζεληηθφηεηα (Authenticity). Ζ απζεληηθφηεηα αλαθέξεηαη θαη πξνζδηνξίδεηαη απφ ην γλσζηηθό (cognition) κέξνο ή ηελ αηηηνινγία-ινγηθή (reasoning). 3. Γξαζηεξηφηεηα & ζπκκεηνρή (Activity & Participation). Ζ νηθνδφκεζε ηεο γλψζεο πξνθχπηεη απφ ηε δξαζηεξηφηεηα (Jonassen, 1999). Δπνκέλσο, ε γλψζε ελζσκαηψλεηαη ζηε δξαζηεξηφηεηα. 4. Κνηλφηεηα Πξαθηηθήο (Community of practice). Ξέξα απφ ηε ζεκαζία ή ην πεξηερφκελν ηεο εκπιαηζησκέλεο κάζεζεο, ε αλζξσπνινγηθή πξννπηηθή εζηηάδεη ζηηο θνηλφηεηεο πνπ ζεκαίλεη φηη θάπνηνο καζαίλεη απφ ηελ χπαξμε θαη ηε ζπκκεηνρή ζηελ θνηλφηεηα (Lave J., Wenger E.,1991). 5. Κνηλή ή θαηαλεκεκέλε γλψζε (Shared or distributed cognition). Ζ ζεσξία ηεο θαηαλεκεκέλεο γλψζεο -πνπ ππνζηεξίδεηαη ζεκαληηθά απφ ηνπο Hollan, J. Hutchins, E. & Kirsch, D. (2000) θαη Pea (1995)- ππνζηεξίδεη φηη ε γλψζε δελ πξαγκαηψλεηαη κέζα ζην θεθάιη ησλ εθπαηδεπνκέλσλ, αιιά θαηαλέκεηαη ζηνλ θφζκν κεηαμχ ησλ αηφκσλ, ησλ εξγαιείσλ, ησλ αληηθεηκέλσλ, θαζψο θαη ησλ βηβιίσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχλ, ησλ θνηλνηήησλ θαη ησλ πξαθηηθψλ ζηηο νπνίεο ζπκκεηέρνπλ (Pea, 1995). Απφ ηηο παξαδνζηαθέο ζέζεηο γηα ηε κάζεζε ζηηο ζχγρξνλεο ζεσξήζεηο γηα ηε κάζεζε 59

60 Θαηά ηε δηάξθεηα ησλ αηψλσλ, νη καζεηείεο έρνπλ απνδεηρζεί απνηειεζκαηηθέο κνξθέο εθπαίδεπζεο. Νη καζεηεπφκελνη δνπιεχνληαο παξάιιεια έρνπλ θαηαθηήζεη πνιιέο δεμηφηεηεο ζην εκπφξην θαη ζηηο ηέρλεο. Ρν ζχζηεκα καζεηείαο πεξηιακβάλεη ζπρλά κηα νκάδα εθπαηδεπνκέλσλ, νη νπνίνη ρξεζηκεχνπλ σο πφξνη ν έλαο γηα ηνλ άιινλ, εξεπλψληαο κηα λέα πεξηνρή θαη ηαπηφρξνλα βνεζψληαο ν έλαο ηνλ άιιν. Ν εκπεηξνγλψκνλαο (δάζθαινο-εθπαηδεπηήο) είλαη ζρεηηθά πην εηδηθεπκέλνο απφ ηνπο εθπαηδεπνκέλνπο, κε κηα επξχηεξε νπηηθή ησλ ζεκαληηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ γλσξηζκάησλ ηεο δξαζηεξηφηεηαο. Ζ γλσζηηθή καζεηεία είλαη ε επέθηαζε ηεο καζεηείαο (Brown, Collins, & Duguid, 1989). Γηαθνξέο κεηαμχ ηεο παξαδνζηαθήο καζεηείαο θαη ηεο γλσζηηθήο καζεηείαο έρνπλ θαζνξηζηεί απφ Collins et al (1989). Πχκθσλα κε ηε γλσζηηθή καζεηεία, ν εθπαηδεπηηθφο θαηά ηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία ππνζηεξίδεη ηνπο ζπνπδαζηέο παξέρνληαο δπλαηφηεηεο γηα ηελ θαιιηέξγεηα ελφο ππφβαζξνπ ππνζηήξημεο θαη νηθνδφκεζεο γλψζεο σο κηα «ζθαισζηά» (scaffold) πνπ βνεζά ηε κάζεζε θαη ηελ απφθηεζε γλσζηηθψλ ζηξαηεγηθψλ (cognitive strategies). Ζ γλσζηηθή καζεηεία επηηξέπεη ζηνπο εθπαηδεπνκέλνπο λα καζαίλνπλ κέζσ ησλ αιιειεπηδξάζεψλ ηνπο, αλαπηχζζνληαο ζελάξηα - ηζηνξίεο κέζα απφ ηελ θνηλή εκπεηξία, νηθνδνκψληαο έηζη ηε γλψζε ζηελ νκάδα. Ζ γλσζηηθή καζεηεία σο κνληέιν βαζίδεηαη ζεκαληηθά ζηε ζεσξία ηεο εγθαζηδξπκέλεο ή εκπιαηζησκέλεο κάζεζεο, παξέρνληαο πξαθηηθά βήκαηα γηα εθαξκνγή ηεο ζεσξίαο απηήο. Ρφζν ε ζεσξία ηεο εκπιαηζησκέλεο κάζεζεο φζν θαη ην κνληέιν ηεο γλσζηηθήο καζεηείαο βαζίδνληαη ζηηο δεμηφηεηεο πνπ αλαπηχζζνληαη θαηεπζείαλ κέζα απφ απζεληηθά πιαίζηα, απφ ηελ επηθνηλσλία κεηαμχ ησλ εθπαηδεπνκέλσλ θαη ησλ πην έκπεηξσλ εθπαηδεπνκέλσλ (εκπεηξνγλψκνλεο) ζην πιαίζην ηνπ πεξηερνκέλνπ ηεο κάζεζεο (peers and experts). Δλψ ην κνληέιν ηεο γλσζηηθήο καζεηείαο ζπζρεηίδεηαη ακεζφηεξα κε ηε ζεσξία ηεο εκπιαηζησκέλεο κάζεζεο, ηαπηφρξνλα ζρεηίδεηαη θαη κε άιια κνληέια ηνπ θνηλσληθνχ θνλζηξνπθηηβηζκνχ, ηα νπνία ζρεηίδνληαη κε ηελ ίδηα ζεσξία, φπσο είλαη: goal based models, anchored instruction, problem based models θ.ιπ. Κεξηθά βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο γλσζηηθήο καζεηείαο είλαη: o o o o o επξεηηθέο κέζνδνη (heuristics), εκπιαηζησκέλε κάζεζε (situated learning), επίδεημε πξνηχπσλ κνξθψλ ζπκπεξηθνξάο (modeling), άζθεζε (coaching), νξζή δηαηχπσζε (articulation), 60

61 o o o αλαζηνραζκφο (self-reflection), αλαθάιπςε (exploration), θαη ζηαδηαθή αχμεζε ηεο δπζθνιίαο (increasing complexity). Ζ γλσζηηθή καζεηεία ππνζηεξίδεη ηελ απνηειεζκαηηθή ελζσκάησζε ηεο αθαδεκατθήο θαη επαγγεικαηηθήο εθπαίδεπζεο έηζη ψζηε νη ζπνπδαζηέο λα νηθνδνκνχλ ηηο δηθέο ηνπο θαηαλνήζεηο γηα ηα αθαδεκατθά πξφηππα θαη λα εζσηεξηθεχνπλ ηηο δηαδηθαζίεο ηεο ζθέςεο. Απηή ε πξνζέγγηζε πεξηιακβάλεη ηελ αλάπηπμε γλσζηηθψλ θαη κεηαγλσζηηθψλ δεμηνηήησλ, πξνθεηκέλνπ νη εθπαηδεπφκελνη λα ρξεζηκνπνηήζνπλ ηηο γλψζεηο ηνπο ζε λέεο θαηαζηάζεηο. Πηε ζεκεξηλή ηάμε, σο επί ην πιείζηνλ, νη εθπαηδεπφκελνη πξνζπαζνχλ λα απαληήζνπλ γηα ηνπο θαλφλεο θαη ηνπο λφκνπο πνπ δηαηππψλνπλ νπζηαζηηθά άιινη, λα δξάζνπλ πάλσ ζε παξαδεθηά ζχκβνια ή ζπζηήκαηα, θαη λα επηιχνπλ κε ζαθήλεηα πξνβιήκαηα, αιιά θαη λα είλαη ζε ζέζε λα κεηαθέξνπλ φια ηα παξαπάλσ ζε λέεο θαηαζηάζεηο. Πε αληηπαξαβνιή κε ηελ παξαδνζηαθή απηή πξνζέγγηζε γηα ηνλ ηξφπν πνπ νη εθπαηδεπφκελνη καζαίλνπλ, ζήκεξα ππνζηεξίδεηαη φηη εξκελεχνπλ, αηηηνινγνχλ θαη καζαίλνπλ κε κνλαδηθά πξφηππα, αλαιχζεηο πεξηπηψζεσλ, απζεληηθέο θαηαζηάζεηο θαη είλαη ζε ζέζε λα επηιχνπλ ζχλζεηα, αλεπαξθψο δνκεκέλα πξνβιήκαηα. Απηφο ν ηξφπνο κάζεζεο απνθαιείηαη έλα είδνο καζεηείαο θαη ζεσξείηαη πην απνηειεζκαηηθφο επεηδή νη έλλνηεο "ζπλερψο εμειίζζνληαη ζε λέεο πεξηπηψζεηο, κε ηε κνξθή ηεο δηαπξαγκάηεπζεο, θαη κέζα απφ αλαπφθεπθηεο δξαζηεξηφηεηεο αλαζρεκαηίδνληαο λέεο έλλνηεο θαη ηδέεο ζε κηα λέα θαηαζθεπαζκέλε κνξθή " (Brown et al., 1989, p. 33). Νη ππνζηεξηθηέο ηνπ κνληέινπ απηνχ ζεσξνχλ φηη ε γλψζε κπνξεί λα θαηαθηεζεί θαιχηεξα ζηα καζεζηαθά πεξηβάιινληα πνπ ραξαθηεξίδνληαη απφ ηα αθφινπζα ραξαθηεξηζηηθά: o o o o o o o απζεληηθφ πιαίζην (authentic context) απζεληηθέο δξαζηεξηφηεηεο (authentic activities) πξνηππνπνίεζε ησλ δηαδηθαζηψλ ηεο ζθέςεο (modeling of processes) πνιιαπινί ξφινη θαη πξννπηηθέο (multiple roles and perspectives) ζπλεξγαηηθά πεξηβάιινληα κάζεζεο γηα ηελ νηθνδφκεζε ηεο γλψζεο (collaboration to construction of knowledge) άζθεζε θαη πιηθά ζθαισζηάο (coaching and scaffolding) γηα ηελ αλάπηπμε δεμηνηήησλ θαη ηελ νινθιήξσζε πην δχζθνισλ έξγσλ αλαζηνραζκφο (self-reflection) 61

62 o o o νξζή δηαηχπσζε (articulation) πνπ δειψλεη φηη ε κάζεζε θαηαθηήζεθε αμηνιφγεζε κέζα απφ ηνπο ζηφρνπο κάζεζεο (integrated assessment of learning tasks) (Collins, Brown, & Holum, 1991, Collins, Brown, & Newman,1989, Herrington & Νliver, 2000) Ρν γλσζηηθφ πξφηππν καζεηείαο απνηειείηαη απφ απηά ηα ζηάδηα. Νη δάζθαινη/εθπαηδεπηέο πξέπεη λα εμεηάζνπλ ηηο εηδηθέο δηαδηθαζίεο πνπ πεξηιακβάλνληαη ζε έλαλ δχζθνιν, εθπαηδεπηηθφ/επαγγεικαηηθφ ζηφρν. Νη απζεληηθνί ζηφρνη έρνπλ σο ζθνπφ λα νδεγήζνπλ ηνπο ζπνπδαζηέο ζε εθείλεο ηηο δηαδηθαζίεο θαη λα ζπκκεηέρνπλ ζηηο απνηειεζκαηηθέο ζηξαηεγηθέο Η δηδαζθαιία κε ζχλδεζε (Αnchored instruction) Απηνχ ηνπ είδνπο ε δηδαζθαιία πξνηάζεθε γηα πξψηε θνξά απφ ηνλ John Bransford ζην Cognition and Tecnhology Group ηνπ Vanderbilt. Αξρηθά δίδνληαλ πνιχπινθα πξνβιήκαηα πξνο επίιπζε ζε βηληενθαζζέηεο, κε ζηφρν λα δεκηνπξγεζνχλ ελδηαθέξνληα θαη ξεαιηζηηθά πεξηβάιινληα πνπ ελεζάξξπλαλ ηελ ελεξγή θαηαζθεπή γλψζεο απφ ηνπο καζεηέο. Ζ κάζεζε απηή είλαη ζπλδεδεκέλε κε ην ζεσξεηηθφ πιαίζην ηεο εγθαηεζηεκέλεο κάζεζεο. Σαξαθηεξηζηηθή θαζζέηα απηήο ηεο δηδαζθαιίαο είλαη ην «Jasper Woodbury Problem Solving Series», φπνπ παξνπζηάδνληαη πεξηπέηεηεο κε καζεκαηηθέο έλλνηεο γηα ηελ επίιπζε καζεκαηηθψλ πξνβιεκάησλ. Ν θχξηνο ζηφρνο ηεο δηδαζθαιίαο κε ζχλδεζε είλαη λα θαζηζηά ηνπο καζεηέο ηθαλνχο λα αληηιακβάλνληαη ηα θξηηηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πξνβιεκάησλ θαη, βιέπνληαο ηελ θαηάζηαζε απφ δηαθνξεηηθέο νπηηθέο γσλίεο, λα βηψλνπλ ηηο αιιαγέο ζηελ αληίιεςή ηνπο θαη ηελ θαηαλφεζε ζηε ζχλδεζε. Υο anchor ζεσξείηαη νπνηαδήπνηε πξνβιεκαηηθή θαηάζηαζε ή κειέηε πεξίπησζεο, απ φπνπ αγθηζηξψλεηαη κηα ζεηξά δξαζηεξηνηήησλ θαη παξνπζηάδεηαη κε ηε βνήζεηα ηεο ηερλνινγίαο. Πχκθσλα κε ηηο αξρέο ηεο δηδαζθαιίαο κε ζχλδεζε, ε φιε δξαζηεξηφηεηα επηθεληξψλεηαη γχξσ απφ έλα πξφβιεκα δνζκέλν ζε ξεαιηζηηθφ πεξηβάιινλ φπνπ νη καζεηέο : o o o ζπκκεηέρνπλ ελεξγά ζηελ εμεχξεζε ιχζεο, δηαζπνχλ ην αξρηθφ πξφβιεκα ζε ππν-πξνβιήκαηα θαη επηλννχλ ηε κεηαμχ ηνπο ζπλάθεηα, κεηαθέξνπλ ηελ απνθηεκέλε γλψζε ζε πνιιά θαη δηαθνξεηηθά επίπεδα, 62

63 o ε ζπκκεηνρή ηνπο είλαη παξαγσγηθή θαη πξνζσπηθή αθνχ εκπιέθνληαη ζε απηή ηελ θαηάζηαζε πξνζσπηθά, παίξλνληαο ηελ θαηάζηαζε ζηα δηθά ηνπο ρέξηα. Κε ηελ εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο θαη ηελ επξεία δηάδνζε ηνπ δηαδηθηχνπ, παξέρεηαη ε δπλαηφηεηα:.1 είηε γηα λα παξνπζηαζηεί κηα πξνβιεκαηηθή θαηάζηαζε ηελ νπνία νη καζεηέο θαινχληαη λα εμεξεπλήζνπλ θαη λα επηιχζνπλ.2 είηε γηα λα αληιεζνχλ πιεξνθνξίεο ρξήζηκεο γηα ηελ επίιπζε κηαο πξνβιεκαηηθήο θαηάζηαζεο Βαζηθέο αξρέο γηα ηνλ εθπαηδεπηηθφ ζρεδηαζκφ κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ ηεο δηδαζθαιίαο κε ζχλδεζε:.1 Γεκηνπξγήζηε απζεληηθά πεξηβάιινληα κε παξνπζηαδφκελεο πξνβιεκαηηθέο θαηαζηάζεηο πξνζνκνησκέλεο κε απηέο ηεο αιεζηλήο δσήο.2 Γεκηνπξγήζηε ξφινπο πξνζνκνησκέλνπο ζε απηνχο ηεο θαζεκεξηλφηεηαο.3 Φξνληίζηε, ψζηε ην παξνπζηαδφκελν πξφβιεκα λα ππν-δηαηξείηαη ζε ππν-πξνβιήκαηα.4 Γεκηνπξγήζηε ζπλδέζεηο κε αιιειεπηδξαζηηθά πεξηβάιινληα.5 Γψζηε ηε δπλαηφηεηα ζηνλ ζπκκεηέρνληα λα ππνβάιιεη εξσηήζεηο.6 Δμαζθαιίζηε ηε δπλαηφηεηα ζην ζπκκεηέρνληα λα πινεγείηαη ζε δηάθνξα πεξηβάιινληα πξνθεηκέλνπ λα αζθήζεη ην ξφιν ηνπ θαηά ην δπλαηφλ απνηειεζκαηηθφηεξα θαη λα επηηχρεη ζηελ απνζηνιή ηνπ.7 Αλαζέζηε ζην δηδάζθνληα ην ξφιν ηνπ κεζάδνληα-δηεπθνιπληή Η κάζεζε κέζσ επίιπζεο πξνβιήκαηνο (Problem-Based Learning) Ν φξνο κάζεζε βαζηζκέλε ζε πξφβιεκα πξσηνρξεζηκνπνηήζεθε απφ ηνλ Howard Barrows θαη ηνπο ζπλαδέιθνπο ηνπ ην 1980 ζηελ εθπαίδεπζε ηαηξψλ, σο κηα πξνζέγγηζε ηνπ Αλαιπηηθνχ Ξξνγξάκκαηνο φπνπ νιφθιεξε ε εθπαίδεπζε ζηεξίδεηαη ζε πξνβιήκαηα πνπ νδεγνχλ ζηελ θαιχηεξε θαηαλφεζε ησλ επηκέξνπο επηζηεκψλ ηεο ηαηξηθήο. Ξξφθεηηαη γηα κηα δπλακηθή θαη απνηειεζκαηηθή κέζνδν πξνεηνηκαζίαο ησλ ηαηξψλ γηα λα γίλνπλ θαιχηεξνη ιχηεο πξνβιεκάησλ. Υζηφζν, ζην ρψξν ηεο πξσηνβάζκηαο θαη δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο ε κάζεζε ε βαζηζκέλε ζε πξνβιήκαηα απαηηεί αλαγθαίεο πξνζαξκνγέο ζε επίπεδν θνηλσληθφ θαη παηδαγσγηθφ. Πηνρεχεη ζηελ θαιιηέξγεηα αλψηεξσλ λνεηηθά 63

64 δεμηνηήησλ κε ηελ παξνρή πνιχπινθσλ θαη γλήζησλ πξνβιεκάησλ. Απηή ε κάζεζε έρεη, πηα, ζπλδεζεί κε θάζε θαηλνηνκία πνπ πεξηιακβάλεη επίιπζε πξνβιεκάησλ. Ρν επηρείξεκα πνπ πξνβάιιεηαη είλαη φηη ζε φιε καο ηε δσή θαινχκαζηε λα ιχζνπκε έλα πξφβιεκα, είηε κέζα ζην ζρνιηθφ πεξηβάιινλ είηε εθηφο απηνχ. ζν πην επηηπρεκέλνη ιχηεο είκαζηε ηφζν πην επηηπρεκέλνη είκαζηε ζηε δσή καο θαη ηφζν πην εχθνιε θαζίζηαηαη ε επηβίσζή καο. Δπνκέλσο, ε επίιπζε πξνβιεκάησλ είλαη κηα αλαγθαία θαη νπζηαζηηθή δηαδηθαζία ζηελ νπνία πξέπεη λα ζηνρεχεη ε εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία (Jonassen et al., 2003). Πηεξηγκέλε ζηε Γλσζηηθή Τπρνινγία απηνχ ηνπ είδνπο ε κάζεζε έρεη ηξεηο αξρέο (Schmidt, 1993):.1 Δλεξγνπνίεζε ηεο πξνυπάξρνπζαο γλψζεο πάλσ ζηελ νπνία ζα ζηεξηρζεί ε λέα.2 Κέζσ ηεο ζπλεξγαζίαο δεκηνπξγνχληαη λέεο ζπλδέζεηο κεηαμχ ησλ λέσλ θαη παιηψλ ελλνηψλ..3 Ρα πξνβιήκαηα παξνπζηάδνληαη φπσο θαη ζε πξαγκαηηθέο ζπλζήθεο. Ρα πεξηβάιινληα πνπ έρνπλ αλαπηπρζεί γηα ηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ αθνξνχλ ζε ηξία είδε πξνβιεκάησλ:.3.1 Ιεθηηθά (Story Problems). Ξξφθεηηαη γηα αιγνξηζκηθά πξνβιήκαηα πιαηζησκέλα απφ κηα ηζηνξία. Σξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο ζηα καζεκαηηθά θαη ζε άιια γλσζηηθά αληηθείκελα, φπσο θπζηθή, ρεκεία θ.ά. Δδψ πξφθεηηαη θπξίσο γηα δηδαθηηθά πεξηβάιινληα πνπ εζηηάδνπλ θπξίσο ζηα δηαδηθαζηηθά επίιπζεο (tutorials). Αλ θαη δελ εληάζζνληαη ζηηο πξνζεγγίζεηο ηνπ θνλζηξνπθηηβηζκνχ, παξακέλνπλ απφ ηα πην απνηειεζκαηηθά γη απηή ηελ θαηεγνξία πξνβιεκάησλ..3.2 Δξγαζηεξηαθά Ξξνβιήκαηα (Laboratory Problems). Ξξφθεηηαη γηα πξνβιήκαηα πνπ γηα ηελ επίιπζή ηνπο απαηηείηαη ε αθνινπζία ζπγθεθξηκέλσλ δηαδηθαζηψλ, ε παξαηήξεζε ησλ απνηειεζκάησλ, ε κέηξεζε απηψλ θαη ηέινο, ε εμαγσγή ζπκπεξαζκάησλ. Ξξνζθέξνληαη ηδηαίηεξα γηα ην κάζεκα ηεο Σεκείαο, κέξνο ηνπ νπνίνπ δηεμάγεηαη ζην εξγαζηήξην. Ρα εηθνληθά πεξηβάιινληα ζεσξνχληαη ηδαληθά, κεηαμχ άιισλ, γηα θαηαζηάζεηο πνπ ζπλεπάγνληαη ηε δηεμαγσγή πεηξακάησλ πνπ κπνξεί λα εγθπκνλνχλ θλδχλνπο γηα ηνπο εθπαηδεπφκελνπο. Έλα γλσζηφ ηέηνην πεξηβάιινλ είλαη ην ChemLab φπνπ ν εθπαηδεπφκελνο κπνξεί λα πξαγκαηνπνηήζεη εηθνληθά πεηξάκαηα, λα παξαηεξήζεη, λα κεηξήζεη, λα ζπκπεξάλεη..3.3 Ξξνβιήκαηα Αλαθάιπςεο (Investigation Problems). Ξξφθεηηαη γηα πξνβιήκαηα κέζα απφ ηα νπνία ν εθπαηδεπφκελνο θαιείηαη λα απηελεξγήζεη θαη λα επηιέμεη ηνλ ηξφπν πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζεη ηηο δηάθνξεο πεγέο πιεξνθφξεζεο πξνθεηκέλνπ λα δηεμαρζεί κηα επηζηεκνληθή έξεπλα ή λα αλαθαιπθζεί θάηη γηα ην νπνίν απαηηνχληαη 64

65 δεδνκέλα θαη ζπγθεθξηκέλε κέζνδνο ζπιινγήο θη επεμεξγαζίαο απηψλ. Πε απηνχ ηνπ ηχπνπ ηα πξνβιήκαηα ν εθπαηδεπφκελνο απαηηείηαη λα γλσξίδεη κηα ζεηξά απφ δεμηφηεηεο φπσο επηθνηλσληαθέο δεμηφηεηεο, γισζζηθέο, καζεκαηηθέο, ηερληθέο θ.ά. Γλσζηφ πεξηβάιινλ γηα ηέηνηνπ ηχπνπ πξνβιήκαηα αλέπηπμε ε NASA, ην «The Astronomy Village», φπνπ ν εθπαηδεπφκελνο κπνξεί λα πξνβεί ζε έξεπλα, ζε ζπιινγή θαη αλάιπζε δεδνκέλσλ, γηα ηελ εθκάζεζε βαζηθψλ κεζφδσλ αζηξνλνκίαο. Γεληθά, φκσο, ζα κπνξνχζε λα εηπσζεί φηη ε κάζεζε ε βαζηζκέλε ζε πξφβιεκα ζηεξίδεηαη ζε δχν κεγάιεο θαηεγνξίεο πξνβιεκάησλ (Good & Brophy, 1995; Sternberg, 1999) : ηα Δπαξθψο Γνκεκέλα (Well-Structured Problems) θαη ηα Αλεπαξθψο Γνκεκέλα Ξξνβιήκαηα (Ill-Structured Problems). Έλαο ηξφπνο θαηάηαμεο ησλ πξνβιεκάησλ ζε κία απφ ηηο δχν θαηεγνξίεο είλαη ην θαηά πφζν ν ιχηεο-εθπαηδεπφκελνο γλσξίδεη φηη πξφθεηηαη γηα πξφβιεκα ή φρη. Αλ δελ είλαη εκθαλέο εμ αξρήο θαη απαηηείηαη ν εληνπηζκφο ηεο χπαξμεο πξνβιήκαηνο ζε κία δνζκέλε θαηάζηαζε, ηφηε απηφ νξίδεηαη σο Αλεπαξθψο Γνκεκέλν Ξξφβιεκα. Γηα ηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ ππάξρνπλ δπν ζρνιέο: ε εκπεηξηθή (Thorndike) θαη ε ελνξαηηθή (Κνξθνινγηθή Τπρνινγία). Πηελ πξψηε ζρνιή,ε ιχζε επέξρεηαη κε ηε κέζνδν ηεο δνθηκήο θαη πιάλεο. Πηε δεχηεξε, ε ιχζε επέξρεηαη μαθληθά σο κηα «εζσηεξηθή ιάκςε», κεηά απφ κηα δηαδηθαζία αλαδηνξγάλσζεο ηνπ πξνβιήκαηνο. Κέξνο απηψλ ησλ πνξηζκάησλ έρνπλ ελζσκαησζεί ζην Κνληέιν ηεο Δπεμεξγαζίαο ησλ Ξιεξνθνξηψλ (Θνιηάδεο, 2002). Γηα ηελ απνηειεζκαηηθή επίιπζε πξνβιεκάησλ πξνηείλεηαη απφ δηάθνξνπο εξεπλεηέο, κία ζεηξά βεκάησλ πνπ νδεγνχλ κε κεγαιχηεξε βεβαηφηεηα ζηελ επίιπζε απηψλ. Έλα ηέηνην γλσζηφ κνληέιν είλαη ην I.D.E.A.L. ησλ Bransford & Stein (1993) απφ ηα αξρηθά: Identify, Define, Explore, Act, Look at. Βαζηθέο αξρέο γηα ηνλ εθπαηδεπηηθφ ζρεδηαζκφ κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ, ηεο κάζεζεο ηεο βαζηζκέλεο ζε πξφβιεκα:.1 Γεκηνπξγήζηε απζεληηθά πεξηβάιινληα κε παξνπζηαδφκελεο πξνβιεκαηηθέο θαηαζηάζεηο πξνζνκνησκέλεο κε απηέο ηεο αιεζηλήο δσήο..2 Δμαζθαιίζηε ζηνλ εθπαηδεπφκελν πιεζψξα κνληέισλ πξνβιεκάησλ, ψζηε λα επηιέμεη εθείλνο απηφ πνπ αληαπνθξίλεηαη ζηα ελδηαθέξνληα θαη ηηο αλάγθεο ηνπ..3 Γψζηε ηε δπλαηφηεηα ζηνλ εθπαηδεπφκελν λα δεκηνπξγήζεη ηα δηθά ηνπ κνληέια πξνζνκνίσζεο, ψζηε λα εμάγεη επθνιφηεξα ζπκπεξάζκαηα. 65

66 .4 Ξαξέρεηε ζηνλ εθπαηδεπφκελν κηα ζεηξά πεγψλ πιεξνθφξεζεο πξνθεηκέλνπ λα νδεγεζεί ζηελ εχξεζε ηνπ αλαγθαίνπ ζηνηρείνπ γηα ηελ θαηάθηεζε ηνπ ζηφρνπ ηνπ..5 Ππκπεξηιάβεηε ηφζν αηνκηθέο φζν θαη ζπλεξγαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαηά ηελ εμεξεχλεζε ηνπ πξνβιήκαηνο..6 Γψζηε ζηνλ εθπαηδεπφκελν ηε δπλαηφηεηα λα επηιέμεη εθείλνο ηε κέζνδν επεμεξγαζίαο ησλ δεδνκέλσλ ηνπ θαη παξνπζίαζεο ησλ απνηειεζκάησλ ηεο εξγαζίαο ηνπ Η θαηαλεκεκέλε γλψζε (Distributed Cognition) Ζ εζηίαζε εδψ δίλεηαη ζηνλ ηξφπν πνπ ην άηνκν δηαρεηξίδεηαη ηε γλψζε ηφζν ηελ εζσηεξηθή -πνπ ήδε θαηέρεη- φζν θαη ηελ εμσηεξηθή, πνπ ζπκβαίλεη γχξσ ηνπ θαη ηελ νπνία ζα πξέπεη λα κάζεη λα δηαρεηξίδεηαη. Απηή ε λέα πξνζέγγηζε ζηφρν έρεη λα κειεηήζεη ην γλσζηηθφ θαηλφκελν, έηζη φπσο απηφ παξάγεηαη αζπλαίζζεηα θάησ απφ ηελ αιιειεπίδξαζε ηεο ζπλεξγαζίαο ησλ αηφκσλ κεηαμχ ηνπο αιιά θαη ζε ζρέζε κε ηα εξγαιεία πνπ ρξεζηκνπνηνχλ, θαζψο επίζεο θαη ην απνηέιεζκα ηεο αιιειεπίδξαζεο απηήο δειαδή ηελ παξαγσγή λέαο γλψζεο. Δλδηαθέξεηαη θπξίσο γηα ηε δηάδνζε ηεο γλψζεο κεηαμχ ησλ αηφκσλ, ηελ αιιειεπίδξαζε εξγαιείσλ θαη αηφκνπ θαη ηνπο κεηαζρεκαηηζκνχο, πνπ παξάγνληαη κέζα απφ απηή ηελ αιιειεπίδξαζε. Ν ζπλεξγαηηθφο ηξφπνο εξγαζίαο, ε κειέηε ησλ κεκνλσκέλσλ αιιά θαη ησλ ζπιινγηθψλ δξαζηεξηνηήησλ εξγαζίαο ελδηαθέξεη πνιιέο νκάδεο εξεπλεηψλ (γλσζηηθνχο, θνηλσληθνχο θαη νξγαλσηηθνχο ςπρνιφγνπο, θνηλσληνιφγνπο, αλζξσπνιφγνπο θαη εηδηθνχο ζηελ αλάπηπμε ησλ ππνινγηζηηθψλ ζπζηεκάησλ). Ζ θαηαλεµεµέλε γλψζε (distributed cognition) έρεη πξνηαζεί απφ ηνπο James Hollan, Edwin Hutchins, and David Kirsch (1995) σο κηα λέα εξεπλεηηθή θαηεχζπλζε.ππλνπηηθά,ε ζεσξία ηεο θαηαλεµεµέλεο γλψζεο (distributed cognition) κεηαθέξεη ηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο απφ ην άηνκν, ζην θνηλσληθφ θαη πιηθφ πιαίζην (εξγαιεία, πεξηβάιινλ) ζην νπνίν πξαγκαηψλεηαη ε δηαδηθαζία απηή. Δηδηθφηεξα ε ζεσξία ηεο θαηαλεµεµέλεο γλψζεο (distributed cognition) απνηειεί µηα πξψηκε εξκελεία ηεο γλψζεο, απφ γλσζηηθή, θνηλσληθή θαη νξγαλσηηθή πξννπηηθή. Ζ πξνζέγγηζε απηή απνηειεί κία εξκελεία ηεο κειέηεο ησλ γλσζηηθψλ θαηλνκέλσλ, ζχκθσλα κε ηελ νπνία ε γλψζε ζεσξείηαη σο έλα θαηαλεµεµέλν θαηλφµελν (distributed), αληίζεηα µε ηελ παξαδνζηαθή γλσζηηθή ςπρνινγία ε νπνία εξκελεχεη ηε γλψζε σο θαηλφκελν επεμεξγαζίαο ησλ πιεξνθνξηψλ απφ ην άηνκν (Salomon 1995, Pea 1995, Hollan, Hutchins & Kirsh 2000). 66

67 Ζ έξεπλα πνπ αλαπηχζζεηαη ζην ρψξν ηεο αιιειεπίδξαζεο αλζξψπνπ κεραλήο (Human Computer Interaction) έρεη εζηηάζεη ηειεπηαία ζηελ εξκελεία ηνπ γλσζηηθνχ κέξνπο ηεο αλζξψπηλεο αλάπηπμεο θαη ηνπο ζηφρνπο πνπ ζα πξέπεη λα επηηεπρζνχλ. Ζ ζχγρξνλε έξεπλα θαη νη ζεσξίεο πνπ αλαπηχζζνληαη νθείινπλ λα πξνζαξκνζηνχλ θαη λα κεηαηνπηζηνχλ πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή. Ζ θαηαλεµεµέλε γλψζε (distributed cognition) είλαη κηα ηέηνηα λέα πξνζέγγηζε, ε νπνία δείρλεη ηε κεηαηφπηζε απηή απφ ηηο ζεσξίεο επεμεξγαζίαο ησλ πιεξνθνξηψλ ζηηο λέεο εθαξκνγέο ηνπ γλσζηηθνχ κέξνπο ηεο αλζξψπηλεο θχζεο. Γειαδή, ελψ νη παξαδνζηαθέο ζεσξήζεηο ηεο αιιειεπίδξαζεο ηνπ αλζξψπνπ κε ηα ππνινγηζηηθά ζπζηήκαηα (HCI) δε δίλνπλ έκθαζε ζε θνηλσληθέο θαη πνιηηηζηηθέο πιεπξέο ηνπ αηφκνπ, νη λέεο πξνζεγγίζεηο ππνζηεξίδνπλ απηέο ηηο πιεπξέο. Κέζσ ηεο εξκελείαο απηήο, δίλεηαη έκθαζε ζηελ θαηαλεµεµέλε θχζε ησλ γλσζηηθψλ θαηλνκέλσλ αλάκεζα ζε ππνθείκελα, θαηαζθεπάζµαηα (artifacts) θαη εζσηεξηθέο θαη εμσηεξηθέο αλαπαξαζηάζεηο. Ππλεπψο, ην ππνθείκελν ζεσξείηαη κέξνο ελφο επξχηεξνπ ιεηηνπξγηθνχ ζπζηήκαηνο πνπ πεξηιακβάλεη ην θνηλσληθφ θαη πιηθφ πεξηβάιινλ ηνπ. Ρα πιαίζηα απηά νξηνζεηνχλ ζε κεγάιν βαζκφ ηηο έξεπλεο πνπ αθνξνχλ ζηελ επηθνηλσλία αλζξψπνπ - ππνινγηζηή θαη εηδηθφηεξα ζηελ αλάπηπμε θαη ην ζρεδηαζκφ ζπλεξγαηηθψλ δηθηπαθψλ πεξηβαιιφλησλ. Ξνιιά απφ απηά ηα πεξηβάιινληα έρνπλ σο ζηφρν ηε δηδαζθαιία θαη ηε κάζεζε θαη κπνξνχλ λα ζπκβάιινπλ ζε πεξηβάιινληα άκεζεο εθπαηδεπηηθήο πξαθηηθήο θαζψο θαη ζε ππνζηεξηθηηθά πεξηβάιινληα αλνηρηήο θαη εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζεο. Ζ βάζε ηεο ζεσξίαο απηήο ζηεξίδεηαη ζηελ παξαδνρή: Ζ ζεσξία ηεο θαηαλεµεµέλεο γλψζεο (distributed cognition), φπσο νπνηαδήπνηε γλσζηηθή ζεσξία, επηδηψθεη λα εξκελεχζεη ηελ νξγάλσζε ησλ γλσζηηθψλ ζπζηεκάησλ. Αληίζεηα απφ ηηο παξαδνζηαθέο ζεσξήζεηο γηα ηε γλσζηηθή πιεπξά ηεο κάζεζεο, ε ζεσξία απηή επεθηείλεη ηελ έλλνηα ηεο γλψζεο πέξα απφ ην άηνκν γηα λα θαιχςεη ηηο αιιειεπηδξάζεηο κεηαμχ ησλ αλζξψπσλ θαη κε ηηο πεγέο θαη ηνπο πφξνπο (resources), αιιά θαη ηα πιηθά (materials) πνπ πξνθχπηνπλ απφ ην πεξηβάιινλ. Βαζηθέο αξρέο ηεο ζεσξίαο ηεο θαηαλεµεµέλεο γλψζεο (distributed cognition):.1 Ζ πξψηε αξρή αθνξά ηα όξηα ηεο αλάιπζεο ηνπ γλσζηηθνχ κέξνπο: Ζ θαηαλεκεκέλε γλψζε (distributed cognition) ςάρλεη ηηο γλσζηηθέο δηαδηθαζίεο ζηηο ιεηηνπξγηθέο ζρέζεηο κεηαμχ ησλ ζηνηρείσλ πνπ ζπκκεηέρνπλ καδί ζε κηα δηαδηθαζία επεμεξγαζίαο, αληίζεηα κε ηελ παξαδνζηαθή άπνςε ε νπνία εζηηάδεη κεκνλσκέλα ζην γλσζηηθφ κέξνο ηνπ αηφκνπ..2 Ζ δεχηεξε αξρή αθνξά ζην εχξνο ησλ κεραληζκώλ πνπ πηζαλψο ζπκκεηέρνπλ ζηε γλσζηηθή δηαδηθαζία: νη παξαδνζηαθέο ζέζεηο εζηηάδνπλ ζηα γλσζηηθά γεγνλφηα 67

68 ζχκθσλα κε ηα νπνία γίλεηαη ν ρεηξηζκφο ησλ ζπκβφισλ απφ ην άηνκν. Ζ θαηαλεκεκέλε γλψζε (distributed cognition) εζηηάδεη ζε κηα επξχηεξε θαηεγνξία γλσζηηθψλ γεγνλφησλ θαη δελ αλακέλεη φια απηά ηα γεγνλφηα λα ζπκβαίλνπλ ζε θάζε έλα άηνκν μερσξηζηά. Ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ παξνπζηάδνπλ νη επηκέξνπο αξρέο: 1. Νη γλσζηηθέο δηαδηθαζίεο κπνξνχλ λα θαηαλεκεζνχλ ζηα κέιε κηαο θνηλσληθήο νκάδαο 2. Νη γλσζηηθέο δηαδηθαζίεο κπνξνχλ λα ζπκπεξηιακβάλνπλ ην ζπληνληζκφ αλάκεζα ζε εζσηεξηθά θαη εμσηεξηθά ζηνηρεία ηεο γλσζηηθήο δνκήο (πιηθά, πεξηβάιινλ). 3. Νη γλσζηηθέο δηαδηθαζίεο κπνξνχλ λα θαηαλεκεζνχλ κέζσ ηνπ ρξφλνπ, έηζη ψζηε ηα πξντφληα ησλ πξνεγνχκελσλ γεγνλφησλ λα κπνξνχλ λα κεηαζρεκαηίδνπλ ηε θχζε ησλ πην πξφζθαησλ γεγνλφησλ. Πηελ αλάπηπμε ηεο ζεσξίαο ζεκαληηθνί παξάγνληεο είλαη: o o ν ζεκαληηθφο ξφινο ηεο ηερλνινγίαο γηα ην ρεηξηζκφ ησλ λνεηηθψλ ζηφρσλ ε θνηλσληθνπνιηηηζηηθή ζεσξία ηνπ Vygotsky, ζχκθσλα κε ηελ νπνία πεξηγξάθεηαη ν ραξαθηήξαο ησλ θνηλσληθψλ αιιειεπηδξάζεσλ κε ηα εμσηεξηθά δηακεζνιαβνχληα γεγνλφηα, ηα νπνία ζπκβάιινπλ ζηελ αλάπηπμε ησλ δηαδηθαζηψλ γηα ηελ εζσηεξίθεπζε σο άδειεο θαη εζσηεξηθέο ζθέςεηο ζην άηνκν. Ζ ζεσξία ηεο θαηαλεκεκέλεο γλψζεο βξίζθεη ηδηαίηεξε εθαξκνγή ζηελ θαηαλφεζε ησλ αιιειεπηδξάζεσλ κεηαμχ ησλ αλζξψπσλ θαη ηεο ηερλνινγίαο. Πχκθσλα κε ηε βαζηθή ππφζεζε ηεο ζεψξεζεο απηήο, νη γλσζηηθέο θαη ππνινγηζηηθέο ηδηφηεηεο ησλ ζπζηεκάησλ κπνξνχλ λα απνηεινχληαη απφ ηελ νξγάλσζε θαη ηνπο πεξηνξηζκνχο πνπ ηίζεληαη, απφ ηελ αθζνλία ηνπ ζχγρξνλνπ πξαγκαηηθνχ πεξηβάιινληνο (π.ρ. ρψξνη εξγαζίαο πνπ εμνπιίδνληαη κε πςειή ηερλνινγία). Δηδηθφηεξα, απηή ε ζεσξία πξνηείλεη ηελ εζηίαζε ζηελ θαηαλνκή ησλ γλσζηηθψλ δηαδηθαζηψλ ζηα κέιε ησλ θνηλσληθψλ νκάδσλ, ηνλ ζπληνληζκφ κεηαμχ ηεο εζσηεξηθήο θαη εμσηεξηθήο δνκήο, θαζψο θαη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν,ηα πξντφληα ησλ πξνεγνχκελσλ γεγνλφησλ κπνξνχλ λα κεηαζρεκαηίζνπλ ηε θχζε ησλ πιένλ πξφζθαησλ γεγνλφησλ. Ζ ζεσξία ιακβάλεη ππφςε ην πεξηβάιινλ ησλ αλζξψπσλ ζε ζρέζε κε ην πνιηηηζηηθφ θαη ηζηνξηθφ ππφβαζξφ ηνπο. Ππλνπηηθά, ε ζεσξία ηεο θαηαλεκεκέλεο γλψζεο πξνζθέξεη ην ζεσξεηηθφ πξνζαλαηνιηζκφ θαη ηελ θαζνδήγεζε πνπ απαηηνχληαη γηα ηε κειέηε, ην ζρεδηαζκφ θαη ηε βειηίσζε ησλ ζχλζεησλ ζηνηρείσλ αλζξψπνπ θαη ππνινγηζηηθψλ πεξηβαιιφλησλ. 68

69 Η γλσζηηθή επειημία (Cognitive Flexibility Theory) Ζ ζεσξία ηεο γλσζηηθήο επειημίαο (cognitive flexibility theory), ε ζεσξία ηνπ Spiro, εζηηάδεηαη ζηε κάζεζε ζε πνιπζχλζεηα θαη κε επαξθψο δνκεκέλα (ill-structured) πεδία, εμαξηεκέλα απφ ηηο ζπλζήθεο (context dependant) θαη βαζίδεηαη ζηε γλσζηηθή επειημία (Spiro, R.J., Feltovich, P.J., Jacobson, M.J., & Coulson, R.L., 1992). Κε ηνλ φξν «γλσζηηθή επειημία» ελλννχκε ηελ ηθαλφηεηα ηεο άκεζεο επαλαδφκεζεο ησλ γλψζεσλ θάπνηνπ κε πνιινχο ηξφπνπο, σο απηελεξγφ αληίδξαζε ζε κεηαβαιιφκελεο ζπλζήθεο θαη αλάγθεο. Έλα κε επαξθψο δνκεκέλν γλσζηηθφ πεδίν (ill-structured domain) ζπλήζσο πεξηιακβάλεη ηελ παξάιιειε θαη δηαδξαζηηθή αιιειεπίδξαζε πνιιαπιψλ, επξείαο εθαξκνγήο γλσζηηθψλ δνκψλ (πνιιαπιά γλσζηηθά ζρήκαηα, νπηηθέο, αξρέο θ.η.ι.), θαζεκία απφ ηηο νπνίεο είλαη απφ κφλε ηεο πνιχπινθε (δειαδή έρνπκε ζεκαηηθή θαη αλά πεξίπησζε πνιππινθφηεηα). Θαηά ζπλέπεηα, έλα κε επαξθψο δνκεκέλν γλσζηηθφ αληηθείκελν παξνπζηάδεη θαη αλνκνηνκνξθία ζηηο εθαξκνγέο ηνπ. Ν Spiro, πξνθεηκέλνπ λα ππνζηεξίμεη ηελ ζεσξία ηνπ, αλαθέξεη φηη: θάπνηνο καζαίλεη δηαζρίδνληαο ζε δηάθνξεο θαηεπζχλζεηο ην «γλσζηηθφ ηνπίν». Έλα ηνπίν είλαη κία πνιχπινθε δνκή θαη θάπνηνο κπνξεί λα ζπιιάβεη κφλν κία κηθξή πνζφηεηα απφ ηηο ιεπηνκέξεηεο πνπ ην απνηεινχλ κε κία κφλν βφιηα ζε απηφ. Αλ φκσο θάπνηνο ην δηαζρίζεη πνιιέο θνξέο θαη ζε δηαθνξεηηθέο θαηεπζχλζεηο, ζα κπνξνχζε λα ζπιιέμεη φιν θαη πεξηζζφηεξε πιεξνθνξία γη απηφ. Ζ γλψζε ηειηθά απνηειεί κηα αλαπαξάζηαζε πνπ θαζξεθηίδεη φιε ηε δηαδηθαζία ηνπ criss-crossing θαηά ηε κειέηε ηνπ ζέκαηνο. Κε ηε κέζνδν απηή ζηφρνο είλαη ε δεκηνπξγία κίαο «δηθηπνκνξθηθήο» γλψζεο πνπ θαηαζθεπάδεηαη θαη πνπ έρεη ηε δπλαηφηεηα λα πξνζαξκφδεηαη ζηηο εθάζηνηε ζπλζήθεο. Ζ κνξθή απηή ηεο γλψζεο ηελ θάλεη πην επέιηθηε θαη ηθαλή λα αληαπνθξηζεί ζε πιεηάδα δηαθνξεηηθψλ πεξηπηψζεσλ. Κέζα απφ ηηο βαζηθέο αξρέο ηεο ζεσξίαο, ηνλίδνληαη ηα εμήο: ζηε δηδαζθαιία πξέπεη λα απνθεχγεηαη ε ππεξαπινχζηεπζε, γηα λα κελ θαηαιήγνπκε ζηελ αδπλακία ηεο ζπζρέηηζεο ησλ ελλνηψλ θαη ηε κε ζπλνρή ησλ ηδεψλ ζηηο πξνεγκέλεο πεξηνρέο γλψζεο (advanced knowledge domains). νη καζεζηαθέο δξαζηεξηφηεηεο πξέπεη λα ρξεζηκνπνηνχλ πνιιαπιέο αλαπαξαζηάζεηο, αληί λα ζηεξίδνληαη ζε εληαία ζρήκαηα γηα λα πεξηγξάςνπλ ηα αληηθείκελα ή ηα γεγνλφηα. πξέπεη λα δίλεηαη έκθαζε ζηε δηδαζθαιία ε νπνία βαζίδεηαη ζε πξαγκαηηθά παξαδείγκαηα (case-based), ψζηε λα γίλεη ζαθέο φηη πνηθίια παξαδείγκαηα κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ γηα λα επεμεγήζνπλ ηηο πνιιαπιέο αλαπαξαζηάζεηο ηνπ γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ. 69

70 ε πξνεγκέλε γλψζε κπνξεί λα απνθηεζεί ζε έλα πξαγκαηηθφ πιαίζην (real-world context) ε θαηαζθεπή ηεο γλψζεο ζε αληίζεζε κε ηε κεηάδνζε ηεο πιεξνθνξίαο, βνεζάεη ζηε κεηαθνξά ηεο γλψζεο, επηηξέπνληαο ζηνπο εθπαηδεπφκελνπο λα αλαπηχμνπλ ηηο δηθέο ηνπο ελλνηνινγηθέο θαηαζθεπέο, ψζηε λα πξνζαξκφζνπλ ηε γλψζε ζε δηαθνξεηηθέο θαηαζηάζεηο γηα κειινληηθή ρξήζε. νη πεγέο γλψζεο πξέπεη λα δηαζπλδένληαη (highly interconnected) παξά λα δηαρσξίδνληαη (compartmentalized). ππνζηεξίδεηαη ε πνιππινθφηεηα ζηε ζχγθξηζε ησλ νκνηνηήησλ θαη ησλ δηαθνξψλ ησλ παξαδεηγκάησλ ζε κε επαξθψο δνκεκέλεο (ill structured) καζεζηαθέο πεξηνρέο, κε ηελ παξνπζίαζε πνιιαπιψλ αλαπαξαζηάζεσλ ησλ ίδησλ πιεξνθνξηψλ θαη δηαθνξεηηθψλ ζεκαηηθψλ πξννπηηθψλ ησλ πιεξνθνξηψλ. Πεκαληηθά ζπζηαηηθά γηα ηε καζεζηαθή δηαδηθαζία ζεσξνχληαη: ηα ζέκαηα (themes), νη πεξηπηψζεηο (cases), νη ππνπεξηπηψζεηο (mini - cases) θαη νη νπηηθέο (perspectives). Ρα ζπζηαηηθά απηά παξέρνπλ ηε βάζε γηα ηελ ππεξθεηκεληθή (hypertext) πξαθηηθή. Ν ππνινγηζηήο ηαηξηάδεη απφιπηα, ράξε ζηελ εγγελή επειημία πνπ παξέρεη, γηα λα θαιιηεξγεζεί ε γλσζηηθή επειημία. Ππγθεθξηκέλα, ηα πνιπδηάζηαηα θαη κε γξακκηθά ππεξθεηκεληθά ζπζηήκαηα (hypertext systems), αλ ζρεδηαζηνχλ θαηάιιεια ψζηε λα ιακβάλνπλ ππφςε ηνπο φια ηα παξαπάλσ, έρνπλ ηε δχλακε λα αληαπνθξηζνχλ ζε illstructured καζεζηαθά αληηθείκελα θαη λα ζηεξίμνπλ ηελ επειημία ηα γλψζεο, κε ηξφπν πνπ ηα παξαδνζηαθά κέζα (θείκελα, παξαδφζεηο, αλαδήηεζε ζην internet) δελ κπνξνχλ. Ζ ηθαλφηεηα ηεο κειέηεο ελφο ζέκαηνο απφ δηαθνξεηηθέο νπηηθέο γσλίεο θαη ε δηαζχλδεζε φισλ απηψλ ησλ πεγψλ είλαη έκθπηε ζηνλ ππνινγηζηή. Ρν δηαδίθηπν κπνξεί θαη παξέρεη ζηνπο ρξήζηεο ηεξάζηηεο πνζφηεηεο δεδνκέλσλ γηα φια ηα ζέκαηα, ζε φιεο ηηο κνξθέο (θείκελα, βίληεν, εηθφλεο, ήρνο) θαη απφ φιεο ηηο νπηηθέο γσλίεο, ιφγσ ηεο παγθφζκηαο απήρεζήο ηνπ. Νη Jonassen, Ambruso & Olesen (1992) πεξηγξάθνπλ κηα εθαξκνγή ηεο γλσζηηθήο ζεσξίαο επειημίαο, πξνθεηκέλνπ λα ζρεδηάζνπλ έλα πξφγξακκα ππεξθεηκέλσλ γηα ηελ ηαηξηθή. Ρν πξφγξακκα παξέρεη δηαθνξεηηθέο θιηληθέο πεξηπηψζεηο πνπ νη ζπνπδαζηέο πξέπεη λα εληνπίζνπλ θαη λα αμηνπνηήζνπλ ρξεζηκνπνηψληαο ηηο πνηθίιεο πεγέο ησλ δηαζέζηκσλ πιεξνθνξηψλ (ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ ησλ ζπκβνπιψλ απφ ηνπο εκπεηξνγλψκνλεο). Απαηηείηαη φκσο κία ζσζηή αξρηηεθηνληθή πνπ ζα θαζνδεγήζεη ηελ εμεξεχλεζε ησλ πιεξνθνξηψλ θαη ζα αληηθαηαζηήζεη ηελ ηπραία αλαδήηεζε. Δηδηθφηεξα, φζνη εηζάγνληαη 70

71 γηα πξψηε θνξά ζε έλα ζέκα είλαη δχζθνιν λα αθνινπζήζνπλ κία ζσζηή θαηεχζπλζε κφλν κε ηελ ηπραία αλαδήηεζε ζε θαηάιιεια πξνγξάκκαηα. Έηζη, ε Cognitive Flexibility Theory απνηειεί κία ηδηαίηεξε ηζρπξή ιχζε γηα ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ζα πξέπεη λα δνκείηαη ε πιεξνθνξία ζηνλ παγθφζκην ηζηφ. Αο θαληαζηνχκε φιε απηή ηε γξαπηή πιεξνθνξία πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζηε δηδαζθαιία, ζε έλα πεξηβάιινλ εχθνιν ζηελ πξφζβαζε, κε αλαθνξέο απφ ην έλα θείκελν ζην άιιν θαη γξήγνξν ζηελ πξνζπέιαζε. Ρα πιηθά, ηα θείκελα θαη νη πιεξνθνξίεο, νη ζεσξίεο κάζεζεο, ε δηδαθηηθή κεζνδνινγία, ε δηαρείξηζε ηεο ηάμεο, ε ηζηνξία ηεο εθπαίδεπζεο, νη νκηιίεο, ηα παξαδείγκαηα, ηα θηινζνθηθά επξήκαηα, ηα δεκνθηιή βηβιία γηα ηελ εθπαίδεπζε, νη έξεπλεο, νη εθεκεξίδεο, φια απνθηνχλ ηελ ίδηα αμία θαη δχλακε ζηε δηαδηθαζία ηεο κάζεζεο. Πηε ζπλέρεηα κπνξνχκε λα πξνζζέζνπκε θαη φια απηά ηα κέζα πνπ καο πξνζθέξεη ν ππνινγηζηήο: forum, internet, δίθηπα επηθνηλσλίαο, βηληενζθνπεκέλα καζήκαηα, επηθνηλσλία πξαγκαηηθνχ ρξφλνπ, αιιειεπίδξαζε. ια απηά ζπλζέηνπλ έλα ηδαληθφ πεξηβάιινλ κάζεζεο, ρσξίο πεξηνξηζκνχο. 71

72 Βηβιηνγξαθία Ξελφγισζζε Βηβιηνγξαθία Bransford, J.D. & Stein, B.S. (1993). The Ideal Problem Solver (2nd Ed). New York: Freeman. Bransford, J. D., Brown, A. L., & Cocking, R. R. (2000). How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School. Washington, D.C.: National Academy Press. Also available: Brown J., Collins A., Duguid P. (1989). Situated cognition and the culture of learning. Educational Researcher, Vol.18, No. 1, pp Brown J., Collins A., Duguid P., (1989). Situated cognition and the culture of learning. Educational Researcher, Vol.18, No. 1, pp Collins, A., Brown, J. S., & Holum, A. (1991). Cognitive apprenticeship: Making thinking visible. American Educator: The Professional Journal of the American Federation of Teachers, 15(3), 6-11, Collins, A., Brown, J. S., & Newman, S.E. (1989). Cognitive apprenticeship: Teaching the crafts of reading, writing, and mathematics. In L. B. Resnick (Ed.), Knowing, Learning and Instruction, Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Driscoll, M. (2000). Psychology of Learning for Instruction, Allyn and Bacon, Boston. Good, T.L., and Brophy, J. (1995). Contemporary Educational Psychology, 5 th Ed. N.York: Longman. Herrington, J., & Oliver, R. (2000). An instructional design framework for authentic learning environments. Educational Technology Research and Development, 48(3), Herrington, J., Oliver, R. (2000). Critical Characteristics of situated learning: Implications for the instructional design of multimedia, 17 Oct. 1997: 29 pars. 18 Sep Hollan, J. Hutchins, E. & Kirsch, D. (2000). Distributed Cognition: Toward a New Foundation for Human-Computer Interaction Research. ACM Transactions on Computer- Human Interaction, 7(2), pp Jonassen, D.H., Howland, j., Moore, J., and Marra, R.M. (2003). Learning to solve problems with technology: a constructivist perspective. New Jersey: Merrill Prentice Hall. 72

73 Jonassen, D., Ambruso, D. & Olesen, J. (1992). Designing hypertext on transfusion medicine using cognitive flexibility theory. Journal of Educational Multimedia and Hypermedia, 1(3), Jonassen, D. H Computers as Mindtools for Schools: Engaging Critical Thinking. Upper Saddle River, NJ: Merrill. Lave J., Wenger E.(1991) Situated Learning: Legitimate Peripheral Participation. New York: Cambridge University Press. Pea, R. (1995) Practices of distributed intelligence and designs for education. In G. Salomon (Ed). Distributed cognitions: considerations (pp.47-87). Cambridge, England: Cambridge University Press. Salomon G. (1995). Distributed Cognitions: Psychological and educational considerations, Cambridge, England: Cambridge University Press. Schmidt H.G. (1993) Foundations of problem-based learning: Some explanatory notes. Medical Education 27, Spiro, R.J., Feltovich, P.J., Jacobson, M.J., & Coulson, R.L. (1992). Cognitive flexibility, constructivism and hypertext: Random access instruction for advanced knowledge acquisition in ill-structured domains. In T. Duffy & D. Jonassen (Eds.), Constructivism and the Technology of Instruction. Hillsdale, NJ: Erlbaum Sternberg, R.J. (1999). Handbook of creativity. New York: Cambridge University Press. One of the most comprehensive surveys of the entire field of creativity. Vygotsky, L. S. (1987). The Collected Works of L. S. Vygotsky, Volume 1: Problems of General Psychology. R. W. Rieber & A. S. Carton (Eds.). NY, Plenum Press. Zimmerman, B.J. (1998). Developing self-fulfilling cycles of academic regulation:an analysis of exemplary instructional models. In D.H.Schunk & B.J. Zimmerman (Eds.), Self-regulated learning: From teaching to self-reflective practice (pp.1-19). New York, Guilford. Διιελφγισζζε Αγγειφπνπινο, Ζ., Θαξαγηάλλεο, Ξ., Θαξαληδήο, Η., Φξαγθνχιεο, Η., & Φσθάο, Δ. (2002). Η δηδαζθαιία ησλ καζεκάησλ ηνπ δεκνηηθνύ ζρνιείνπ κε ειεθηξνληθό ππνινγηζηή. Δθδ. Θαιεηδνζθφπην, Αζήλα, ζζ Βνζληάδνπ, Π. (2006). ρεδηάδνληαο Πεξηβάιινληα Μάζεζεο Τπνζηεξηδόκελα από ηηο ύγρξνλεο Σερλνινγίεο, Gutenberg. 73

74 Θνιηάδεο, Δ. (2002). Γλσζηηθή ςπρνινγία, γλσζηηθή λεπξνεπηζηήκε θαη εθπαηδεπηηθή πξάμε: Μνληέιν Δπεμεξγαζίαο Πιεξνθνξηώλ. Γ ηφκνο. Αζήλα. Θνιηάδεο, Δ. (2002). Θεσξίεο Μάζεζεο θαη Δθπαηδεπηηθή Πξάμε, θνηλσληθνγλσζηηθέο πξνζεγγίζεηο, Αζήλα. Καηζαίνπ, Γ. (2000). Παγθνζκηνπνίεζε, θνηλσλία ηεο γλώζεο θαη δηά βίνπ εθπαίδεπζε. Οη λέεο νξίδνπζεο ηνπ εθπαηδεπηηθνύ έξγνπ. Λέα Ξαηδεία, ηρ.93, ζζ Κπνπδάθεο, Π. (2000). ύγρξνλα παηδαγσγηθά θαη εθπαηδεπηηθά πξνβιήκαηα. Δθδ. Gutenberg, Αζήλα. Γηθηπαθνί ηφπνη Μέζνδνη θαη πξαθηηθέο δεκηνπξγίαο θαη ππνζηήξημεο θνηλνηήησλ κάζεζεο (Learning Communities) Οη «Κνηλφηεηεο Μάζεζεο» (Learning Communities) Νη Ρ.Ξ.Δ. πξνζθέξνπλ πνιιέο δπλαηφηεηεο γηα ηε βειηίσζε ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο νη νπνίεο ζρεηίδνληαη κε ηελ επειημία ζηνλ ηξφπν απφθηεζεο πιεξνθνξηψλ, ζηηο δπλαηφηεηεο επηθνηλσλίαο θαη ζπλεξγαζίαο φπνηε θη απφ φπνπ νη εθπαηδεπηέο θαη νη εθπαηδεπφκελνη πξνηηκνχλ. Ξην ζπγθεθξηκέλα, Ν εθπαηδεπφκελνο πιένλ κπνξεί: o o o λα ππνβάιιεη εξσηήζεηο νπνηαδήπνηε ζηηγκή ζέιεη, λα ζπκκεηέρεη ζε ζπδεηήζεηο, λα ζπλεξγάδεηαη κε ηνπο ζπκκαζεηέο ηνπ, 74

75 o λα επηθνηλσλεί κε εηδηθνχο, ζρεηηθνχο κε ην αληηθείκελν ηνπ καζήκαηνο γηα ηελ απφθηεζε γλψζεο Ρν καζεζηαθφ πιηθφ κε πνιπκέζα είλαη δηαδξαζηηθφ, πην πινχζην ζε καζεζηαθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη πην ειθπζηηθφ Ν εθπαηδεπηηθφο κπνξεί: o o o λα ζπλεξγάδεηαη κε ζπλαδέιθνπο γηα ηελ παξαγσγή καζεζηαθνχ πιηθνχ λα βξίζθεη έηνηκν καζεζηαθφ πιηθφ ην νπνίν κπνξεί λα επαλαρξεζηκνπνηήζεη κε θαηάιιειε πξνζαξκνγή λα ελεκεξψλεηαη ζρεηηθά κε ηηο λέεο ηάζεηο ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία o λα αλαπηχζζεη γφληκν πξνβιεκαηηζκφ ζρεηηθά κε παηδαγσγηθά θαη επηζηεκνληθά ζέκαηα ηεο εηδηθφηεηάο ηνπ Ζ αμηνπνίεζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηελ εθπαηδεπηηθή πξαθηηθή ζπλεπάγεηαη κνηξαία κία αιιαγή ζηνλ ξφιν ηνπ καζεηή θαη ηνπ δαζθάινπ. Νη δάζθαινη κπνξνχλ λα είλαη ηξνθνδφηεο «κεηα»-πιεξνθνξηψλ θαη ζεκαληηθνί ππνζηεξηθηέο ηεο δηαδηθαζίαο, παξέρνληαο ηελ ζεκαληηθή εκπεηξία ηνπο, ρσξίο λα εκπνδίδνπλ ηε κάζεζε ηνπ καζεηή απφ πνιιαπιέο πεγέο πιεξνθνξηψλ. Νη καζεηέο ηνπνζεηνχληαη πιένλ ζην θέληξν ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο θαη έρνπλ πνιιαπιά εθπαηδεπηηθά κέζα θαη εξγαιεία γηα ηελ απφθηεζε ηεο γλψζεο, ηελ θαηαλφεζε ελλνηψλ, ηελ πξαθηηθή εμάζθεζε θαη ηε ζπλεξγαζία κε ζπκκαζεηέο ηνπο( Paris S., Ayres L.,1994). Δπίζεο, νη δάζθαινη ζπλεξγάδνληαη πην εχθνια κε ζπλαδέιθνπο απφ φιν ηνλ θφζκν ζηε ζπιινγή θαη παξαγσγή καζεζηαθνχ πιηθνχ, θαζψο θαη ζηε ζρεδίαζε αιιά θαη ζηελ δηεθπεξαίσζε ελφο καζήκαηνο ζε δηαθνξεηηθέο ρψξεο. Κε απηφ ηνλ ηξφπν δεκηνπξγνχληαη θνηλφηεηεο κάζεζεο. Γεκηνπξγείηαη ην ζρνιείν «ρσξίο ηνίρνπο» φπνπ ν εθπαηδεπηηθφο κπνξεί λα ζπλεξγαζηεί κε ζπλαδέιθνπο εληφο θαη εθηφο ησλ ζπλφξσλ. Ραπηφρξνλα, νη καζεηέο έξρνληαη ζε επαθή κε άιινπο καζεηέο άιισλ ζρνιείσλ, θαζψο έρνπλ ζηε δηάζεζή ηνπο πνηθίιν καζεζηαθφ πιηθφ, μεθεχγνληαο έηζη απφ ηελ ηπξαλλία ηνπ ελφο ζρνιηθνχ βηβιίνπ. Ήδε ζην θεθάιαην 1 έρεη αλαθεξζεί ε δξάζε e-twinning πνπ θέξεη ζε επαθή ζρνιεία δηαθνξεηηθψλ ρσξψλ ζε κία πξνζπάζεηα απφ θνηλνχ ζρεδηαζκφ θαη εθηέιεζε καζεζηαθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Κία πνιχ ζεκαληηθή πξνζπάζεηα δεκηνπξγία θνηλνηήησλ κάζεζεο, ππφ ηελ επνπηεία ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο θαη ησλ πνπξγείσλ Ξαηδείαο, είλαη ε δεκηνπξγία θαη ζπληήξεζε ηνπ δηαδηθηπαθνχ θφκβνπ ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθηχνπ Πρνιείσλ, The European Schoolnet [http://www.eun.org]. Ν θφκβνο απηφο πξνζθέξεη εθπαηδεπηηθφ 75

76 πιηθφ, πεγέο, πιεξνθνξίεο, λέα θαη επηθνηλσλία γηα ηα ζρνιεία, ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο καζεηέο φισλ ησλ ρσξψλ ηεο Δπξψπεο. Αληίζηνηρνη θφκβνη είλαη νη παξαθάησ: Canada's Schoolnet [http://www.schoolnet.ca] Global Schoolnet Foundation [http://www.gsn.org/]. Educasource [http://www.educasource.education.fr]. Θφκβνο πνπ παξέρεη ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο ηεο Γαιιίαο πξφζβαζε ζε ειεθηξνληθέο πεγέο πιεξνθφξεζεο (βάζεηο δεδνκέλσλ, θαηαιφγνπο, ζπιινγέο εηθφλσλ θηι.) θαη ζε έλα ρψξν αληαιιαγήο απφςεσλ θαη εκπεηξηψλ. The Virtual Schoolhouse [http://metalab.unc.edu/cisco/schoolhouse/]. Θφκβνο ηεο CISCO γηα ηελ ππνζηήξημε ησλ ζρνιείσλ πνπ ζέινπλ λα αμηνπνηήζνπλ δηθηπαθέο ππεξεζίεο θαη πιηθφ. Νη Ρ.Ξ.Δ. κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ γηα λα επηηεπρζεί ελεξγή ζπκκεηνρή ηνπ καζεηή, ζπιινγηθή κάζεζε θαη ζπλεξγαηηθφηεηα ζηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ θαη εθπφλεζε πεηξακάησλ. Υο παξάδεηγκα αλαθέξνληαη ην αμηφινγν πξφγξάκκα γηα ηελ σθεαλνγξαθία SeaWiFS Project - The Living Ocean Teacher's Guide [http://seawifs.gsfc.nasa.gov/seawifs/living_ocean/living_ocean.html]. Πηνλ δηαδηθηπαθφ ηνπ θφκβν ππάξρεη επνπηηθφ πιηθφ, δξαζηεξηφηεηεο θαη νινθιεξσκέλα καζήκαηα βαζηζκέλα ζε ζηνηρεία ππεξεζίαο ηεο NASA θαη άιιεο έγθπξεο πεγέο. Νη καζεηέο ιεηηνπξγνχλ σο κηθξνί εξεπλεηέο, ζπιιέγνπλ πιεξνθνξίεο, δηαζηαπξψλνπλ πιεξνθνξίεο, ζπδεηνχλ κε ζπκκαζεηέο ηνπο (πνπ κπνξεί λα αλήθνπλ ζε άιια ζρνιεία) θαη πξαγκαηνπνηνχλ κειέηεο θαζνδεγνχκελνη απφ ηνπο θαζεγεηέο. Δλα άιιν ζπλαθέο έξγν είλαη ην MetLink International [http://atschool.eduweb.co.uk/radgeog/metlink/] πνπ αθνξά πεξηβαιινληηθή έξεπλα θαη εθπαίδεπζε, ζην νπνίν ζπκκεηέρνπλ ζρνιεία απφ φιν ηνλ Θφζκν. Νη καζεηέο ιεηηνπξγνχλ σο κεησξνιφγνη, θάλνπλ κεηξήζεηο, θαηαρσξνχλ ηηο κεηξήζεηο ηνπο ζε βάζεηο δεδνκέλσλ θαη επεμεξγάδνληαη ηα δεδνκέλα απηά ζηα πιαίζηα εξγαζηψλ Τπνινγηζηηθά πζηήκαηα πλεξγαηηθήο Μάζεζεο (Computer Supported Collaborative Learning) Ξιεζψξα ζπζηεκάησλ πνπ εληζρχνπλ ηελ επηθνηλσλία θαη ζπλεξγαζία κέζσ ππνινγηζηψλ αμηνπνηνχληαη ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία(avgeriou P., Papasalouros A., Retalis S.,2001). Θη απηφ γηαηί ζεκαληηθνί παξάγνληεο ηεο κάζεζεο είλαη ν δηάινγνο κεηαμχ εθπαηδεπφκελσλ θαη εθπαηδεπηψλ, ε ζπλεξγαζία ησλ εθπαηδεπφκελσλ γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε καζεζηαθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαη ε παξνρή επθαηξηψλ γηα ελεξγεηηθή 76

77 ζπκκεηνρή ησλ εθπαηδεπφκελσλ ζε αληίζεζε κε ηελ παζεηηθή παξαθνινχζεζε δηαιέμεσλ θαη ηε κνλαρηθή πξαγκαηνπνίεζε εξγαζηψλ. Ζ ζπκβνιή ησλ ζπζηεκάησλ ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο είλαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθή ζηελ αλάπηπμε ησλ ζρέζεσλ κεηαμχ ησλ εθπαηδεπφκελσλ πνπ αλαιακβάλνπλ ξφινπο ζε νκάδεο, κε ηε ζπλεπαθφινπζε αλάπηπμε αηζζεκάησλ αιιεινεθηίκεζεο θαη εκπηζηνζχλεο θαη ηελ απνηειεζκαηηθφηεξε δηαδηθαζία επίιπζεο ελφο πξνβιήκαηνο κέζα απφ ζπδήηεζε θαη ζπλεξγαζία (McCormack C., Jones D.,1998). Σσνεργασία Επικοινωνία Διάσταση Χρόνοσ Μέσο Σσστήματα Σσνεργατικής μάθησης Σύγτρονη Ασύγτρονη Κείμενο Πολσμέσα (ήτος, εικόνα, βίντεο) Σύγτρονα κειμενικά Σύγτρονα με πολσμέσα Ασύγτρονα κειμενικά Ασύγτρονα με πολύμεσα ρήκα 1. Ραμηλφκεζε ζπζηεκάησλ ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο Ρα ζπζηήκαηα ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο κπνξνχλ λα ηαμηλνκεζνχλ ζηηο αθφινπζεο θαηεγνξίεο, φπσο ζρεκαηηθά θαίλεηαη ζην ζρήκα 1: ζηα αζχγρξνλα θεηκεληθά ζπζηήκαηα, φπσο ην ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκείν (εηθ. 1), νη ιίζηεο ζπδήηεζεο, ηα ζπζηήκαηα αζχγρξνλσλ ζπλδηαζθέςσλ παγθνζκίνπ ηζηνχ (web discussion fora), νη ειεθηξνληθνί πίλαθεο αλαθνηλψζεσλ (bulletin boards εηθ. 2), θ.ιπ. 77

78 Δηθφλα1. Δθαξκνγή ειεθηξνληθνχ ηαρπδξνκείνπ Outlook express Δηθφλα 2. Ξαξάδεηγκα πξνγξάκκαηνο bulletin board ζηα ζύγρξνλα θεηκεληθά ζπζηήκαηα, φπσο απηά πνπ ρξεζηκνπνηνχλ ηελ ππεξεζία IRC ηνπ Γηαδηθηχνπ (chat εηθφλα 3), ή πεξηζζφηεξν πνιχπινθα ζπζηήκαηα ζαλ ηα MUD θαη ΚΝΝ (εηθ. 4). 78

79 Δηθφλα 3. Νζφλε απφ ην MSN messanger Δηθφλα 4. Νζφλε απφ απιή εθαξκνγή MOO (Multiuser Object-Oriented environment) ζηα ζύγρξνλα ζπλεξγαηηθά ζπζηήκαηα πνιπκέζσλ (εηθ. 5 θαη 6) (Alessi S., Trollip S.,2000), φπσο ηα ζπζηήκαηα βηληεν-δηάζθεςεο (π.ρ. Microsoft NetMeeting, Centra, θα.) ή ζπζηήκαηα ζχγρξνλεο ζπλεξγαζίαο πνπ πξνζθέξνπλ ππεξεζίεο ζαλ ην δηακνηξαδφκελν αζπξνπίλαθα (π.ρ. Synergo, CoolModes, θα). Δηθφλα 5. Ρν ζχζηεκα NetMeeting γηα ζχγρξνλε ζπλεξγαζία 79

80 Δηθφλα 6. Δθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ Synergo γηα ζχγρξνλε ζπλεξγαηηθή κάζεζε κε δηακνηξαδφκελν αζπξνπίλαθα Tα ζπλεξγαηηθά ζπζηήκαηα νκαδηθήο ελαζρόιεζεο (CSCW - Computer Supported Collaborative Work) πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ ππνζηήξημε ηεο νκαδηθήο εθπφλεζεο εξγαζίαο. Ρα ζπζηήκαηα απηά δηεπθνιχλνπλ ηνπο καζεηέο λα αληαιιάζζνπλ πιηθφ, λα απνζεθεχνπλ θαη λα δηαρεηξίδνληαη πιηθφ γηα ηελ εξγαζία ηνπο, λα πξνζζέηνπλ ζρφιηα ζην πιηθφ, λα θξαηνχλ εθδφζεηο ησλ εξγαζηψλ ηνπο φζν ηηο επεμεξγάδνληαη νκαδηθά, θ.α. (Mason J., Bruning R.,1998) Ξαξαδείγκαηα ηέηνησλ ζπζηεκάησλ είλαη ηα Synergeia, Teamware, GHT, VCR Feature, FLE3 (http://fle3.uiah.fi/), ΗΒΚ Lotus Learning Space ηεο (http://www.lotus.come/learnspace/), KnowledgeForum (http://www.knowledgeforum.com/), θ.α. Ξαξάδεηγκα ζπζηεκάησλ θαίλνληαη ζηηο εηθφλεο 8 θαη 9, νη εθπαηδεπφκελνη ζπλεξγάδνληαη ζηα πιαίζηα δεκηνπξγίαο ηζηνζειίδσλ θαη ζρνιηαζκνχ θεηκέλνπ. Δηθφλα 8. Ρν ζπλεξγαηηθφ ζχζηεκα νκαδηθήο ελαζρφιεζεο GHT 80

81 Δηθφλα 9. Ρν ζπλεξγαηηθφ ζχζηεκα νκαδηθήο ελαζρφιεζεο VCR Feature Ρα ζπλεξγαηηθά ζπζηήκαηα ηξηζδηάζηαησλ ελεξγώλ θόζκσλ. Πε έλα εηθνληθφ πεξηβάιινλ ή αιιηψο ζε έλα ηξηζδηάζηαην εηθνληθφ θφζκν, ν καζεηήο κπνξεί λα πινεγείηαη θαη λα αιιειεπηδξά κε αληηθείκελα θαη άιινπο καζεηέο ή ηνλ θαζεγεηή ζε πξαγκαηηθφ ρξφλν έρνληαο κία αίζζεζε ηεο «εκβχζηζεο» θαη ηεο άκεζεο αληαπφθξηζεο-αλάδξαζεο αθνχ παξέρνληαη εξγαιεία ζχγρξνλεο επηθνηλσλίαο κε chat. Σαξαθηεξηζηηθά ηέηνηα ζπηήκαηα πνπ έρνπλ ρξεζηκνπνηεζεί ζηελ εθπαίδεπζε είλαη ην ActiceWords (βι. εηθ. 10, Mpouta H., Paraskeva F., Retalis S., 2006), ην Eve, θα. Δηθφλα 10. Ρν ζπλεξγαηηθφ ζχζηεκα ηξηζδηάζηαηνπ ελεξγνχ θφζκνπ ActiveWorlds Ρα Wiki είλαη αζχγρξνλα ζπζηήκαηα πνπ επηηξέπνπλ ζηνπο ρξήζηεο ηνπο λα δεκηνπξγήζνπλ θαη λα επεμεξγαζηνχλ απφ θνηλνχ θείκελα ππεξκέζσλ. Γηα παξάδεηγκα κπνξνχλ νη καζεηέο λα δεκηνπξγήζνπλ κία ζρνιηθή εθεκεξίδα ρσξίο λα είλαη απαξαίηεηε ε γλψζε θάπνηα γιψζζαο φπσο ε HTML language. Ρα πην δεκνθηιή ηέηνηα ζπζηήκαηα είλαη ην TiKiWiki, MediaWiki (βι. Δηθ. 11), ην dokuwiki, θ.α. 81

82 Δηθφλα 11. Ρν αζχγρξνλν ζπλεξγαηηθφ ζχζηεκα Wiki, MediaWiki. Νινθιεξσκέλα ζπζηήκαηα γηα αίζνπζεο ζχγρξνλεο ηειε-εθπαίδεπζεο. Κία αίζνπζα ζχγρξνλεο ηειε-εθπαίδεπζεο είλαη εηδηθά δηακνξθσκέλε αίζνπζα (βι. εηθ. 12), φπνπ νη ζπκκεηέρνληεο κέζσ κίαο ή πεξηζζφηεξσλ νζνλψλ παξαθνινπζνχλ δηάιεμε, ζπλνκηινχλ θαη ζπλεξγάδνληαη κε θάπνηνλ ή θάπνηνπο νκηιεηέο νη νπνίνη βξίζθνληαη ζε απνκαθξπζκέλν γεσγξαθηθφ ρψξν. Νη δπλαηφηεηεο πνπ ζα παξέρνληαη απφ ηνλ εμνπιηζκφ κίαο ηέηνηαο αίζνπζαο ζα πξέπεη λα είλαη νη εμήο (πεξηζζφηεξεο πιεξνθνξίεο ζηνλ θφκβν: o δπλαηφηεηα ηειεδηάζθεςεο πνιιαπιψλ ζεκείσλ (multi-point)θαη δεκηνπξγία αλνηθηψλ εηθνληθψλ ηάμεσλ o δπλαηφηεηα εγγξαθήο (recording) ηνπ καζήκαηνο o δπλαηφηεηα παξάιιειεο πξνβνιήο/κεηάδνζεο πνηθίινπ εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ φπσο: δηαθάλεηεο ηνπ εθπαηδεπηή, ζεκεηψζεηο, αληηθείκελα, θσηνγξαθίεο θιπ. (ζε έληππε κνξθή) ήρνο, κνπζηθή, ερεηηθέο παξνπζηάζεηο θαη παξνπζηάζεηο βίληεν (αλαινγηθά κέζα) παξνπζηάζεηο Powerpoint, ειεθηξνληθέο ζεκεηψζεηο, ζρέδηα, εθαξκνγέο ινγηζκηθνχ (software applications) θαζψο θαη ζεκεηψζεηο ζε ιεπθφ πίλαθα (whiteboard) (ςεθηαθά κέζα). o δπλαηφηεηα θνηλήο ρξήζεο θαη δηακνηξαζκνχ εθαξκνγψλ (π.ρ. επεμεξγαζία ζηνηρείσλ ζην Excel). 82

83 Δηθφλα 12. Αίζνπζα ηειεθπαίδεπζεο Ρα παξαπάλσ ζπζηήκαηα δηαθέξνπλ σο πξνο ηηο ηερληθέο απαηηήζεηο θαη ηηο δπλαηφηεηεο ή ηνπο πεξηνξηζκνχο πνπ πξνζθέξνπλ/επηβάιινπλ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία (Psycharis, S., Daflos, A., Chrysafiadi, K. & Giannakopoulos, B.,2005). Γηα παξάδεηγκα, ηα αζχγρξνλα ζπζηήκαηα επηηξέπνπλ κεγαιχηεξε επειημία θαη θαιχηεξε ρξήζε ηνπ δηδαθηηθνχ ρξφλνπ. Γίλεηαη πεξηζζφηεξνο ρξφλνο θαη επθαηξίεο ζηνπο καζεηέο λα ππνβάινπλ εξσηήζεηο, απνξίεο θαη λα ζρνιηάζνπλ πξαθηηθέο απφ νπνπδήπνηε είλαη, νπνηεδήπνηε πξνηηκνχλ. Δπίζεο, εθπαηδεπφκελνη θαη εθπαηδεπηέο κπνξνχλ, κέζσ εξσηναπνθξίζεσλ, λα ζπλδηαιέγνληαη κε εχγισηην ηξφπν ρξεζηκνπνηψληαο ηε γιψζζα ζηελ νινθιεξσκέλε ηεο κνξθή (ζε αληίζεζε κε ηα ζχγρξνλα ζπζηήκαηα ησλ νπνίσλ νη ρξήζηεο θάησ απφ ηελ πίεζε ηνπ ρξφλνπ ρξεζηκνπνηνχλ ζπληνκνγξαθίεο, αδφθηκν θαη άηππν χθνο (chatty)). Νη ηνπνζεηήζεηο-απφςεηο είλαη δπλαηφλ λα απνηειέζνπλ λέν εξέζηζκα γηα πεξαηηέξσ ζρνιηαζκφ απφ άιινπο εθπαηδεπφκελνπο θαη ε φιε καζεζηαθή δηαδηθαζία λα εμειίζζεηαη ζπρλά ρσξίο ηελ άκεζε παξέκβαζε ηνπ εθπαηδεπηή. Αληίζεηα ηα ζχγρξνλα ζπλεξγαηηθά ζπζηήκαηα έρνπλ πςειή ακθηδξαζηηθφηεηα, ζπκβάιινπλ ζηε γξήγνξε απνζαθήληζε ελλνηψλ θαη επίιπζε πξνβιεκάησλ, αμηνπνηνχλ ηηο ηδηαηηεξφηεηεο πνπ έρεη ν πξνθνξηθφο ιφγνο (χθνο, ρξνηά θσλήο) θαη ηε δχλακε ηεο εηθφλαο (γηα ηελ πεξίπησζε ηνπ video-conferencing) ή ηνπ δηακνηξαδφκελνπ πίλαθα Γηαδηθαζία εθαξκνγήο ηεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο Νη βαζηθνί παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηελ αζχγρξνλε ζπλεξγαηηθή κάζεζε είλαη: ε δεκηνπξγία θιίκαηνο εκπηζηνζχλεο ζηελ ηάμε ε ζχλζεζε ηεο νκάδαο, ε θαηαλνκή θαη ζπγθεθξηκελνπνίεζε ξφισλ ζηελ νκάδα ε ζπγθεθξηκελνπνίεζε ησλ καζεζηαθψλ ζηφρσλ, ησλ ζπλεξγαηηθψλ ζηφρσλ, ε απνζαθήληζε ηνπ ηξφπνπ αμηνιφγεζεο ησλ γλσζηηθψλ θαη ζπλεξγαηηθψλ ζηφρσλ, ε 83

84 εηνηκαζία ησλ πεγψλ κε βάζε ηηο νπνίεο ζα εξγαζηνχλ νη νκάδεο, ε εηνηκαζία αηνκηθνχ ή νκαδηθνχ θχιινπ εξγαζίαο ε επηινγή ηνπ ζπζηήκαηνο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο νη ζηξαηεγηθέο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο. ζν ζεκαληηθή είλαη ε δηαθνξεηηθφηεηα ζηνπο καζεηέο πνπ ζπκκεηέρνπλ, ψζηε λα αθνπζηνχλ πνηθίιεο απφςεηο, λα ππάξρεη πινπξαιηζκφο ζην δηάινγν θαη λα βνεζά ν έκπεηξνο ηνλ άπεηξν, άιιν ηφζν πξέπεη λα ππάξρεη κία νκνηνγέλεηα ησλ καζεηψλ σο πξνο ηνπο ζηφρνπο, ψζηε λα είλαη δπλαηή ε νκαιή ζπλεξγαζία γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε (ή πεξάησζε) δξαζηεξηνηήησλ. Ζ ζπλεξγαηηθή κάζεζε πξέπεη λα εληζρχεηαη απφ αλάινγεοθαηάιιειεο δξαζηεξηφηεηεο. Ππάληα νη καζεηέο εκπιέθνληαη ζε αληαιιαγή απφςεσλ ρσξίο θάπνην θίλεηξν ή έλαπζκα. Γηα λα αλαπηπρζεί νπζηαζηηθή αιιειεπίδξαζε, λα ππάξρεη ζπλεξγαζία, απφθηεζε εκπεηξηψλ, εκπινπηηζκφο ηδεψλ θαη αληαιιαγή πιεξνθνξηψλ θαη γηα λα εληζρπζεί ε δεκηνπξγηθή θαη απνθιίλνπζα ζθέςε, πξέπεη νη καζεηέο λα εκπιαθνχλ ζε ζπγθεθξηκέλεο δξάζεηο κέζα ζε θιίκα εκπηζηνζχλεο ησλ κειψλ ηεο νκάδαο, μέξνληαο πσο ζα βαζκνινγεζνχλ (Tzanavari A., Retalis S. and Pastellis P.,2004). Ραπηφρξνλα, επηβάιιεηαη ε θαζνδήγεζε θαη παξέκβαζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ φπνπ θαη φηαλ ρξεηάδεηαη θαζψο θαη ε ελίζρπζε θαη εκςχρσζε ησλ καζεηψλ γηα ηελ νινθιήξσζε ησλ ζπλεξγαηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Ρέινο, είλαη ρξήζηκν λα αμηνπνηεζνχλ ζηξαηεγηθέο, φπσο ε ζπλεξγαηηθή ζπλαξκνιόγεζε (jigsaw), ε νκαδηθή εμεξεύλεζε, ε αληηπαξάζεζε ζε νκάδεο, θ.α. πλεξγαηηθή ζπλαξκνιόγεζε: Πχκθσλα κε απηή ηε κέζνδν ζπλεξγαζίαο νη καζεηέο εξγάδνληαη ζε νιηγνκειείο νκάδεο (5-6 καζεηψλ). Ζ ππφ εθπφλεζε εξγαζία ρσξίδεηαη ζε κέξε θαη θάζε κέινο ηεο νκάδαο αλαιακβάλεη λα αζρνιεζεί κε έλα απφ απηά. Κφιηο ηειεηψζεη ην ζπγθεθξηκέλν έξγν, αλαιακβάλεη ηελ ππνρξέσζε λα ην παξνπζηάζεη-εμεγήζεη ζηα ππφινηπα κέιε ηεο νκάδαο. Ξξηλ ν θάζε καζεηήο παξνπζηάζεη ην κέξνο πνπ ηνπ αλαινγεί, επηθνηλσλεί κε ηα κέιε ησλ άιισλ νκάδσλ πνπ έρνπλ αλαιάβεη θνηλφ κε απηφλ ζέκα. Πηφρνο είλαη λα βνεζήζνπλ ν έλαο ηνλ άιιν ψζηε λα γίλνπλ εηδηθνί ζην ζέκα ηνπο θαη λα κπνξέζνπλ λα ην παξνπζηάζνπλ κε ηνλ θαιχηεξν δπλαηφ ηξφπν. Ν θάζε καζεηήο επηζηξέθεη ζηελ νκάδα ηνπ, παξνπζηάδεη ην κέξνο ηεο εξγαζίαο πνπ ηνπ αλαινγεί θη φινη νη καζεηέο ζπλζέηνπλ ηε ζπλνιηθή εξγαζία. Αληηπαξάζεζε ζε νκάδεο: Δθαξκφδνληαο απηή ηε κέζνδν νη καζεηέο ρσξίδνληαη ζε δεχγε νκάδσλ, φπνπ ην έλα ζα είλαη ππεχζπλν γηα ηα ππέξ θαη ην άιιν γηα ηα ελαληίνλ ζηνηρεία θάπνηνπ ζέκαηνο. Ζ επηινγή ησλ νκάδσλ ζα πξέπεη λα ζηεξίδεηαη ζην γεγνλφο φηη νη νκάδεο ζα πξέπεη λα εέρνπλ κηθξφ πιήζνο ( απφ 2-5 άηνκα) ψζηε 84

85 λα πξνάγεηαη ε αλεμαξηεζία θαη ε δηαθνξεηηθφηεηα. Ρν πιήζνο επίζεο θάζε νκάδαο είλαη ζπλάξηεζε ηεο δξαζηεξηφηεηαο θαη ηνπ ρξφλνπ γηα ηε ζπγθεθξηκκέλε δξαζηεξηφηεηα θαζψο θαη ηεο απαίηεζεο γηα ζπλεθηηθφηεηα ησλ κειψλ πνπ εμαξηάηαη θαη απφ ην γλσζηηθφ ππφβαζξν ησλ κειψλ.απηφο ν ηξφπνο εξγαζίαο βνεζά ηνπο καζεηέο λα εληξπθήζνπλ ζε θάπνην ζέκα, λα ζπιιέμνπλ πνιιέο πιεξνθνξίεο θαη λα επηρεηξεκαηνινγήζνπλ ππέξ ή θαηά ηνπ ζέκαηνο. Βηβιηνγξαθία Ξελφγισζζε Alessi S., Trollip S.(2000). Multimedia for Learning. Pearson Education, Massachusetts. Avgeriou P., Papasalouros A., Retalis S. (2001). Learning Technology Systems: Issues, Trends, Challenges. In Proceedings of IOSTE Sumposium in Southern Europe, Science and Technology Education Paralimni, Cyprus, May. Mason J., Bruning R.(1998). Providing meaningful feedback. Πην Jonnasen, D. (επηκ.), Instructional Designs for Microcomputer Courseware, Lawrence Erlbaum, New Jersey. McCormack C., Jones D.,(1998). Building a Web-Based Education System, Wiley Computer Publishing Mpouta H., Paraskeva F., Retalis S. (2006), «An online 3d virtual learning environment for teaching children Mathematics»,ζην International Joint Conferences on Computer, Information, and Systems Sciences, and Engineering (CIS 2 E 06), Institute of Electrical & Electronics Engineers (IEEE), University of Bridgeport Paris S., Ayres L. (1994), Becoming reflective students and teachers with authentic assessment. American Psychological Association, Washington, DC. Tzanavari A., Retalis S. and Pastellis P.(2004), Giving More Adaptation Flexibility to Authors of Adaptive Assessments, Adaptive Hypermedia Conference 2004, Eidhoven, the Netherlands, August Psycharis, S., Daflos, A., Chrysafiadi, K. & Giannakopoulos, B.(2005): A decision support information system for the teaching and the evaluation of environmental aspects to students. The Journal of Science Education, vol. 6, No 1, 2005 (January) Psycharis, S., Daflos, A., Chrysafiadi, K. & Giannakopoulos, B.(2005): Education in the framework of System Theory.The Journal of Science Education, vol. 6, N0 2,

86 Γηθηπαθνί ηφπνη Australian National Training Authority. Assessment and Online Teaching, αλαθηεκέλν απφ ην Castle T.. Online Authentication Using Combined Smart Card And Fingerprint Recognition, Centre for Applied Research into Education Technology, αλαθηεκέλν απφ ην Culwick M., The Castle Toolkit, δηαζέζηκν ζην Computer Assisted Assessment Center. αλαθηεκέλν απφ ην European Computer Driving License, αλαθηεκέλν απφ ην Educational Testing Service. Erater, αλαθηεκέλν απφ ην Halfed-Baked Software, αλαθηεκέλν απφ ην Hazari S., Schno D.. Leveraging Student Feedback to Improve Teaching in Web-based Courses. αλαθηεκέλν απφ ην IMS. IMS Question & Test Interoperability: ASI Best Practice & Implementation Guide, v.1.2, αλαθηεκέλν απφ ην Kehoe J.,(1995) Writing multiple-choice test items. Practical Assessment, Research & Evaluation, Vol. 4 No. 9,.αλαθηεκέλν απφ ην Question Mark. Question Mark Perception, αλαθηεκέλν απφ ην Αλάπηπμε καζεζηαθψλ πεξηβαιιφλησλ κε ηε ζπκβνιή ησλ Σ.Π.Δ. 1. Γεκνπξγία πιαηζίνπ εθπαηδεπηηθψλ ζελαξίσλ δξαζηεξηνηήησλ - δηδαθηηθνχ πιηθνχ, ζρεδίαζε project, κε ηε ρξήζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. 2. Γηεπηζηεκνληθή δηαζεκαηηθή πξνζέγγηζε κε ηε ρξήζε ησλ Ρ.Ξ.Δ Αλάπηπμε καζεζηαθνχ πεξηβάιινληνο κε ηε ζπκβνιή ησλ Σ.Π.Δ. Ζ αλάπηπμε δηδαθηηθψλ εξγαιείσλ κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ Ρ.Ξ.Δ., πξέπεη λα εθπιεξψλεη νξηζκέλεο παηδαγσγηθέο αξρέο νη νπνίεο θαη πξνζδηνξίδνπλ ην παηδαγσγηθφ κνληέιν πνπ 86

87 θξίλεηαη απαξαίηεην λα πηνζεηεζεί (Crawford R.,1999, Negroponte N., Resnick M. and Cassel J. 1997)). Δλδεηθηηθά αλαθέξνληαη: Ζ γλψζε δε κεηαθέξεηαη νχηε κεηαδίδεηαη, αιιά νηθνδνκείηαη (Wilson B. & Lowry M.,2000, Mayer R. E. 1999). Ζ πξνζέγγηζε ηεο γλψζεο κπνξεί λα γίλεηαη κε βησκαηηθφ ηξφπν, ψζηε λα πξνθχπηεη ελεξγεηηθή νηθνδφκεζε θαη θαηάθηεζε ηεο επηζηεκνληθήο γλψζεο απφ ηνλ καζεηή. Ν καζεηήο πξέπεη λα έρεη ελεξγεηηθφ ξφιν θαη λα βξίζθεηαη ζηνλ ππξήλα ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο. Ζ δηδαζθαιία πξνζαξκφδεηαη ηφζν ζηηο εμαηνκηθεπκέλεο αλάγθεο, φζν θαη ζηνπο αηνκηθνχο ηνπ ξπζκνχο. Ρν ινγηζκηθφ πνπ αμηνπνηείηαη δηδαθηηθά πξέπεη λα παξέρεη δπλαηφηεηεο πξνζσπηθήο εμεξεχλεζεο. Νη Ρ.Ξ.Δ. πξέπεη λα αμηνπνηνχληαη απφ ην καζεηή φρη κφλν γηα ηελ πιεξνθφξεζε αιιά θπξίσο γηα ηελ αλαθάιπςε ηεο γλψζεο. Λα ελζαξξχλεηαη ε ζπλεξγαζία ησλ καζεηψλ ζηελ εθπφλεζε νκαδηθψλ εξγαζηψλ κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ Ρ.Ξ.Δ., κέζα θαη έμσ απφ ην ζρνιείν. Ρα δηδαθηηθά εξγαιεία πνπ αμηνπνηεί ν εθπαηδεπηηθφο πξέπεη λα ηνπ δίλνπλ ηε δπλαηφηεηα λα βνεζά ηνπο καζεηέο ηνπ, λα θαηεπζχλεη θαη λα νξγαλψλεη ηηο πξνζπάζεηέο ηνπο, κε ηξφπν ψζηε ε δηδαζθαιία λα είλαη επράξηζηε θαη δεκηνπξγηθή. Νη Ρ.Ξ.Δ. πξέπεη λα παξέρνπλ ζηνλ εθπαηδεπηηθφ ηε δπλαηφηεηα ρξεζηκνπνίεζεο αλαθαιππηηθψλ κεζφδσλ νη νπνίεο βνεζνχλ ην καζεηή λα καζαίλεη πψο λα πξνζεγγίδεη ηε γλψζε, πψο λα ζθέθηεηαη, πψο λα ειέγρεη ηελ πξνζνρή, ηε κλήκε, ηε ζθέςε, ηελ ηθαλφηεηά ηνπ ζηε ιχζε πξνβιεκάησλ θαη γεληθά ηε ζπκπεξηθνξά ηνπ, ζηνηρεία πνπ ζα ηνλ βνεζήζνπλ λα αλαπηχμεη ηε δηθή ηνπ «γλσζηηθή ζηξαηεγηθή» (Jonassen D. H. 1994). Π έλα ηέηνην πεξηβάιινλ, ν ξφινο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ αιιάδεη θαη αλαβαζκίδεηαη. Δίλαη πιένλ ν ζχκβνπινο, ν δηεπθνιπληήο, ν θαζνδεγεηήο ηεο κάζεζεο θαη ν πινεγφο ηεο γλψζεο (Wilson B. & Lowry M., 2000). Ρν κάζεκα κπνξεί λα ζρεδηάδεηαη κε ηέηνην ηξφπν ψζηε ηα ιάζε ηνπ καζεηή, θαηά ηε ρξήζε ηνπ ινγηζκηθνχ ή ησλ άιισλ ηερλνινγηθψλ εξγαιείσλ λα ρξεζηκνπνηνχληαη σο επθαηξίεο γηα κάζεζε θαη λα κελ εθιακβάλνληαη σο απνηπρίεο. Απνξίεο, απφςεηο θαη δηαθσλίεο πνπ ελδερφκελα δηαηππψλνληαη πξέπεη λα απνηεινχλ αθνξκή γηα δεκηνπξγηθνχο ηξφπνπο πξνζέγγηζεο ηεο γλψζεο, πνπ επλννχλ ηελ θξηηηθή ηθαλφηεηα θαη πξνάγνπλ ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε. 87

88 Νη δηδαθηηθέο ελέξγεηεο πνπ εθαξκφδνληαη κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηνρεχνπλ ζηελ πξφθιεζε ηνπ ελδηαθέξνληνο ηνπ καζεηή γηα ην γλσζηηθφ αληηθείκελν, ηελ παξνρή θηλήηξσλ γηα ηελ απφθηεζε γλψζεο, ηελ αλάθιεζε ηεο πξνυπάξρνπζαο γλψζεο, ηελ εθαξκνγή ηεο απνθηεκέλεο γλψζεο (πξαθηηθή εμάζθεζε), ηελ παξνρή βνήζεηαο πξνο ην καζεηή, ηελ παξνρή δπλαηφηεηαο αλάιεςεο νκαδηθψλ εξγαζηψλ πνπ λα ζπλδένπλ ην δηδαθηηθφ αληηθείκελν κε ην ηδηαίηεξν πεξηβάιινλ ησλ καζεηψλ (Clements D. 2000, Caccuran T. & Lambert P.,1999) ρεδίαζε εθπαηδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ Σ.Π.Δ. Νη εθαξκνγέο ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηελ εθπαίδεπζε έρνπλ βξεζεί ηα ηειεπηαία ρξφληα ζην θέληξν ηεο εθπαηδεπηηθήο έξεπλαο, θαζψο ραξαθηεξίδνληαη σο κέζν αλαδηακφξθσζεο ηεο εθπαηδεπηηθήο πξαθηηθήο. Θεσξψληαο ηηο ηερλνινγίεο ηεο πιεξνθνξίαο θαη ησλ επηθνηλσληψλ σο κέζν γηα ηε βειηηζηνπνίεζε ηεο εθπαίδεπζεο, ζπκπιεξσκαηηθφ ησλ φπνησλ παξαδνζηαθψλ κέζσλ θαη ππνβνεζεηηθφ γηα ηνλ εθπαηδεπηηθφ -θαη φρη σο ππνθαηάζηαηφ ηνπ- παξνπζηάδεηαη ν ζρεδηαζκφο θαη ε πινπνίεζε εθπαηδεπηηθψλ εθαξκνγψλ ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ ζε δηάθνξα γλσζηηθά αληηθείκελα ηεο πξσηνβάζκηαο θαη δεπηεξνβάζκηαο εθπαίδεπζεο (Θφκεο, επηκ.,2000, Οάπηεο Α. θαη Οάπηε Α.,1999 α, ΞΔΞΘ,1998). Ζ αλακελφκελε βειηηζηνπνίεζε ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο κε ηελ εθαξκνγή κεζφδσλ, ηερληθψλ θαη πξντφλησλ (πιηθνχ θαη ινγηζκηθνχ) ησλ ζχγρξνλσλ ηερλνινγηψλ ηεο πιεξνθνξίαο θαη ησλ επηθνηλσληψλ -ζέζε πνπ απέρεη καθξάλ ηεο ζεψξεζήο ηνπο σο παλάθεηα- ζηεξίδεηαη ηφζν ζηηο δπλαηφηεηέο ηνπο φζν θαη ζηελ ειθπζηηθφηεηα, αιιά θαη ζηελ απνηειεζκαηηθφηεηά ηνπο, φπσο φιεο νη ελδείμεηο ησλ πηινηηθψλ/πεηξακαηηθψλ εθαξκνγψλ ηνπο έρνπλ δείμεη - θαη δείρλνπλ, ζε κηα ζπλερηδφκελε εξεπλεηηθή πξνζπάζεηα δηεζλψο (Strommen E. & Lincoln B.,1992 Negroponte N., Resnick M. and Cassel J.,1997) Γεκηνπξγία ελφο πιαηζίνπ εθπαηδεπηηθψλ ζελαξίσλ κε ρξήζε ησλ Σ.Π.Δ. Ζ ρξήζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. ζηελ εθπαίδεπζε ζα πξέπεη λα γίλεηαη κε νξγαλσκέλν ηξφπν, ψζηε λα είλαη απνηειεζκαηηθή γηα ηνλ εθπαηδεπηηθφ θαη γηα ηνπο καζεηέο (ΞΔΞΘ, 2000). Ζ νξγάλσζε ηεο ρξήζεο ησλ Ρ.Ξ.Δ. είλαη δπλαηφ λα επηηεπρζεί κέζσ εθπαηδεπηηθψλ ζελαξίσλ δηδαζθαιίαο ηα νπνία ζα πεξηγξάθνπλ ηελ πξνεξγαζία πνπ απαηηείηαη θαηά πεξίπησζε, ηελ εθπαηδεπηηθή πνξεία ζηελ ηάμε θαζψο θαη ηελ αμηνιφγεζε ηεο φιεο δηαδηθαζίαο κεηά ηε δηδαζθαιία. Απηνί νη βαζηθνί άμνλεο ελφο εθπαηδεπηηθνχ ζελαξίνπ κπνξνχλ λα απνηειέζνπλ ην πιαίζην γηα ηε δεκηνπξγία δηαθνξεηηθψλ ζελαξίσλ αλάινγα 88

89 κε ην γλσζηηθφ αληηθείκελν θαη ηελ εθπαηδεπηηθή βαζκίδα. Έλα ελδεηθηηθφ πιαίζην πνπ ππνδεηθλχεη ζε γεληθέο γξακκέο ηε ζπλήζε δφκεζε ησλ ζελαξίσλ δηδαζθαιίαο κε ηελ αμηνπνίεζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. κπνξεί λα είλαη ην αθφινπζν:ξεξηγξαθή γλσζηαθνχ αληηθεηκέλνπ θαη εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ (ηάμε, κάζεκα, ζηφρνη) Σξφλνο θαη κέζα πινπνίεζεο (δηδαθηηθφο ρξφλνο, ηίηινη εθπαηδεπηηθνχ ινγηζκηθνχ, ηζηνζειίδεο αλαθνξάο, ζπλνδεπηηθφ πιηθφ θχιια εξγαζίαο) Κεζνδνινγία ινπνίεζεο Ζ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία πνπ ζα πινπνηεζεί κε βάζε ην ζελάξην ζα πξέπεη λα πεξηιακβάλεη δξαζηεξηφηεηεο, φπνπ ζα αμηνπνηνχληαη νη Ρ.Ξ.Δ. (αιιά θαη φιεο νη εθπαηδεπηηθέο ηερλνινγίεο, 3.6.: ηερλνινγίεο πξνζνκνίσζεο / νπηηθνπνίεζεο, πεηξακαηηζκνχ, ) θαη νη νπνίεο ζα εληάζζνληαη ζηα παξαθάησ κεζνδνινγηθά βήκαηα(ηα βήκαηα ηεο επηζηεκνληθήο / εθπαηδεπηηθήο κεζνδνινγίαο): o o o o o έλαπζκα ελδηαθέξνληνο (αλαδεηείηαη θπξίσο ζην δηαδίθηπν θαη ζην δηαζέζηκν ινγηζκηθφ θαη αμηνπνηείηαη δηαζεκαηηθή πιεξνθνξία: θείκελα, εηθφλεο, video, ήρνη, ) δηαηχπσζε ππνζέζεσλ / πξνβιεκαηηζκφο (κε βάζε πιεξνθνξίεο απφ ην δηαδίθηπν θαη ην δηαζέζηκν ινγηζκηθφ, ψζηε νη εθπαηδεπφκελνη λα δηαηππψζνπλ ππνζέζεηο ή πξναληηιήςεηο ηνπο) πεηξακαηηζκφο / ελεξγεηηθέο δξαζηεξηφηεηεο (κε ηελ δηεμαγσγή κεηξήζεσλ κέζσ ηνπ Ζ/ κε ρξήζε αηζζεηήξσλ / απηήξσλ, ηελ εθηέιεζε αλαδξαζηηθψλ πξνγξακκάησλ πξνζνκνίσζεο / νπηηθνπνίεζεο, ηελ εθηέιεζε εθπαηδεπηηθψλ παηρληδηψλ, ) δηαηχπσζε ζπκπεξαζκάησλ / εξκελεηψλ (κε βάζε ηα απνηειέζκαηα ησλ δξαζηεξηνηήησλ θαη ζχγθξηζε κε ηηο δηαηππσζείζεο ππνζέζεηο, ) εθαξκνγέο / εκπέδσζε / γεληθεχζεηο (κε ηελ αλαδήηεζε κέζσ ηνπ δηαδηθηχνπ, ηνπ δηαζέζηκνπ ινγηζκηθνχ αιιά θαη ζηελ θαζεκεξηλή δσή / ηερλνινγία παξφκνησλ πεξηπηψζεσλ θαη ζρεηηθψλ εθαξκνγψλ) Γηεπηζηεκνληθή πξνζέγγηζε κε ρξήζε ησλ Σ.Π.Δ. Νη ζηξαηεγηθέο θαη πξαθηηθέο πνπ ζηεξίδνληαη ζηελ αμηνπνίεζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. εμππεξεηνχλ ζε κεγάιν βαζκφ ηε δηαζεκαηηθή / δηεπηζηεκνληθή πξνζέγγηζε ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο, θαηά ηελ νπνία αλαιχεηαη ζεκαηηθά θάζε δήηεκα ζηηο επηκέξνπο παξακέηξνπο ηνπ (ηζηνξία, 89

90 επηζηήκε, ηερλνινγία, πεξηβάιινλ, θνηλσλία, ηέρλε, ) θαη δηεξεπλψληαη νη κεηαμχ ηνπο αιιειεπηδξάζεηο γηα ηελ αλεχξεζε θαη αλάδεημε ησλ πιένλ θαζνξηζηηθψλ ζηελ δηακφξθσζή ηνπ. Απηέο νη ζηξαηεγηθέο πξαγκαηνπνηνχληαη είηε κε ηελ αλάζεζε επηκέξνπο δξαζηεξηνηήησλ, πνπ ζπκπιεξψλνπλ θαη επεθηείλνπλ ζε πιάηνο ή βάζνο κηα γλσζηηθή πεξηνρή εμαζθαιίδνληαο κηα νινθιεξσκέλε θαη φρη απνζπαζκαηηθή κειέηε, είηε/θαη κε ηε ζρεδίαζε / νξγάλσζε / εθηέιεζε ελφο ζπλφινπ πξνγξακκαηηζκέλσλ δξαζηεξηνηήησλ, ελφο πξν-ζρεδίνπ δξαζηεξηνηήησλ (project), πνπ αθνξνχλ ζε κηα νινθιεξσκέλε ζεκαηηθή, εθαξκφδνληαο ζηελ πξάμε, ζην εξγαζηήξην θαη ζην πεδίν, ηε δηαζχλδεζε ηεο εθπαίδεπζεο κε ηνλ πξαγκαηηθφ θφζκν θαη ηελ θνηλσλία. Νη επηκέξνπο δξαζηεξηφηεηεο αλαηίζεληαη απφ ηνλ εθπαηδεπηηθφ ζε κεκνλσκέλνπο καζεηέο ή νιηγνκειείο νκάδεο θαη νινθιεξψλνληαη ζχληνκα, κε ηε ζπγθέληξσζε πξφζζεηεο πιεξνθνξίαο (απφ βηβιηνγξαθηθή έξεπλα, απφ έξεπλα ζε βάζεηο δεδνκέλσλ ή ζην δηαδίθηπν, απφ ζπλεληεχμεηο ή εξσηήζεηο ζε εηδηθνχο, ), αιιά θαη γηα ηελ εθηέιεζε κεηξήζεσλ, ηνλ πξνβιεκαηηζκφ θαη πεηξακαηηζκφ (ζηνλ θαζεκεξηλφ θφζκν κε απηνζρέδηεο δηαηάμεηο, ζην κνπζείν, ζην παηγλίδη,...), κε ηε ζρεδίαζε ή ηελ θαηαζθεπή πξνηχπσλ, ηελ παξνπζίαζε πιηθνχ ή/θαη ινγηζκηθνχ, ηε δξακαηνπνίεζε. Ζ ζεκαηηθή ηνπο είλαη δπλαηφ λα αθνξά ζε κηα γλσζηηθή ελφηεηα ή κηα επξχηεξε γλσζηηθή πεξηνρή, επθηαίν φκσο είλαη απηή ε ζεκαηηθή λα ζπλδέεηαη κε έλα ζπγθεθξηκέλν δήηεκα ή πξφβιεκα πνπ ελδηαθέξεη ή απαζρνιεί ηε ζρνιηθή ή επξχηεξε (ηνπηθή, εζληθή, δηεζλή, παγθφζκηα) θνηλφηεηα θαη πξνζθέξεηαη γηα δηαζεκαηηθή πξνζέγγηζε (θνηλσληθή, νηθνλνκηθή, πνιηηηζηηθή,...). Έηζη κφλν ε εθπαίδεπζε δελ παξακέλεη απνκνλσκέλε απφ ην θπζηθφ ηεο πεδίν, - ηνλ πξαγκαηηθφ θφζκν θαη ηνπο αλζξψπνπο ηνπ -, επηηπγράλεηαη ε δηαζχλδεζή ηεο κε ηα πξαγκαηηθά δεηήκαηα θαη πξνβιήκαηά ηνπ, παξέρεη φρη κφλν γλψζεηο αιιά θαη δεμηφηεηεο, ηέινο δε εκπινπηίδεηαη / νινθιεξψλεηαη κε ηε ζθαηξηθφηεηα θαη δηαζεκαηηθφηεηα πνπ πξέπεη λα έρεη ζήκεξα. Ζ (αιιειν-)εμάξηεζε επηζηήκεο ( / εθπαίδεπζεο) θαη θνηλσλίαο - ζε φιεο ηηο εθθάλζεηο ηεο - ήηαλ πάληα ηζρπξή θαη θαζνξηζηηθή, γηα ακθφηεξα ηα κέξε. Απηή φκσο ε - απαξαίηεηε θαη επθηαία - δηαζεκαηηθφηεηα δελ είλαη δπλαηφ λα απνηειεί ην επηρείξεκα γηα κηα επηθαλεηαθή αληηκεηψπηζε θαη - ηειηθά κηα ειιηπή θαη αλαπνηειεζκαηηθή εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία ρεδηαζκφο ησλ ηεζη αμηνιφγεζεο 90

91 Κηα ηδηαίηεξε πιεπξά ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο ε νπνία είλαη δπλαηφ λα εληζρπζεί ηδηαίηεξα κε ηε ρξήζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. είλαη ε αμηνιφγεζε ησλ καζεηψλ (Ξνιίηεο Ξ., Ονχζνο Ξ., Θαξακάλεο Κ. θαη Ρζανχζεο Γ.,2000). Απηή κπνξεί λα επηηεπρζεί (θαη) κε ηεζη αμηνιφγεζεο πνπ ζα είλαη ζε ζέζε λα ζρεδηάδνπλ νη ίδηνη νη εθπαηδεπηηθνί κε ηε ρξήζε απιψλ ζρεηηθά ινγηζκηθψλ εηδηθά αλεπηπγκέλσλ γηα ηε δεκηνπξγία ειεθηξνληθψλ αζθήζεσλ. Δλδεηθηηθέο πεξηπηψζεηο ειεθηξνληθψλ αζθήζεσλ πνπ κπνξνχλ λα δεκηνπξγεζνχλ κε ηέηνηνπ ηχπνπ ινγηζκηθά είλαη: ζηαπξφιεμα, ζπκπιήξσζε θελψλ, αληηζηνίρηζε (θεηκέλσλ, εηθφλσλ), εξσηήζεηο πνιιαπιψλ απαληήζεσλ, αζθήζεηο αλαθαηεκέλσλ πξνηάζεσλ. Θαηάιιεια ινγηζκηθά γηα ην ζθνπφ απηφ θξίλνληαη εθείλα φπνπ ε αιιειεπίδξαζε κε ηνλ ρξήζηε / εθπαηδεπηηθφ γίλεηαη ζηα Διιεληθά θαη κπνξνχλ λα γίλνπλ επηπιένλ αιιαγέο θαη πξνζζήθεο ζηνλ ηξφπν παξνπζίαζεο ησλ εξσηήζεσλ (θάζε άζθεζε κπνξεί λα ραξαθηεξηζζεί θαη ζε επίπεδν αξράξηνπ ή πξνρσξεκέλνπ, δηακνξθψλνληαο αλάινγα θαη ηελ βαξχηεηα ηεο θάζε απάληεζεο), ησλ απαληήζεσλ θαη ηεο βαζκνινγίαο (κε δπλαηφηεηα παξακεηξνπνίεζεο) ρεδηαζκφο θαη πινπνίεζε Δθπαηδεπηηθψλ ελαξίσλ κε Σ.Π.Δ. Θαζψο ζεσξείηαη φηη νη Ρ.Ξ.Δ. κπνξνχλ λα ιεηηνπξγήζνπλ σο κέζν πξνψζεζεο ηεο θαηαλφεζεο ελλνηψλ θαη αλάπηπμεο ηθαλνηήησλ εξκελείαο, θαιχπηνληαο έηζη ην θελφ πνπ αθήλνπλ ζε απηνχο ηνπο δχν ηνκείο νη παξαδνζηαθέο δηδαζθαιίεο, θξίλεηαη απαξαίηεην νη εθπαηδεπηηθνί λα είλαη ζε ζέζε λα ζρεδηάδνπλ θαη λα πινπνηνχλ εθπαηδεπηηθά ζελάξηα κε ηηο Ρ.Ξ.Δ.. Απηφ επηηπγράλεηαη κε ηελ εμάζθεζή ηνπο ηφζν ζην ζρεδηαζκφ ζελαξίσλ, φζν θαη κε ηελ πινπνίεζε ελδεηθηηθψλ ζελαξίσλ δηδαζθαιίαο,ζε ζπλζήθεο πνπ πξνζνκνηψλνπλ εθείλεο ηεο ζρνιηθήο ηάμεο (Mayer R. E.,1999, Καθξάθεο Β.,2000),. Ηδηαίηεξεο ζεκαζίαο ζεσξείηαη ε αμηνιφγεζε ελφο ζελαξίνπ κεηά ηελ πινπνίεζή ηνπ. Νη ζρεηηθέο έξεπλεο δείρλνπλ φηη ζπδεηήζεηο αμηνιφγεζεο βνεζνχλ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο λα θάλνπλ ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηηο δηαδηθαζίεο θαη λα βειηηψλνπλ ηηο δηδαθηηθέο ηνπο πξνηάζεηο. Βηβιηνγξαθία Ξελφγισζζε Caccuran T. & Lambert P. (1999), The virtual school: emancipating the Curriculum Clements D. (2000), First experiences in Science, Mathematics and Technology. Young children and technology, ζην 91

92 Crawford R. (1999), Teaching and learning IT in secondary schools: towards a new pedagogy?, Education and Information Technologies, 4 (1), Jonassen D. H. (1994), Thinking technology: toward a constructivist design model, Educational Technology, 31 (4), Mayer R. E. (1999), Multimedia aids to problem-solving transfer, International Journal of Educational Research, 31, Negroponte N., Resnick M. and Cassel J. (1997), Creating a Learning Revolution Strommen E. & Lincoln B. (1992), Contructivism, technology, and the future of classroom learning ζην Wilson B. & Lowry M. (2000), Constructivist learning on the Web Διιελφγισζζε Καθξάθεο Β. (2000), Τπεξκέζα ζηελ Δθπαίδεπζε. Μηα θνηλσληθν-επνηθνδνκεζηηθή πξνζέγγηζε, Κεηαίρκην, Αζήλα Ξνιίηεο Ξ., Ονχζνο Ξ., Θαξακάλεο Κ. θαη Ρζανχζεο Γ. (2000), Αμηνιόγεζε ηεο επηκόξθσζεο ησλ εθπαηδεπηηθώλ ζηα πιαίζηα ηνπ έξγνπ ΟΓΤΔΑ, ζην Β. Θφκεο (επηκ.),(2000) «Οη Σερλνινγίεο ηεο Πιεξνθνξίαο θαη ηεο Δπηθνηλσλίαο ζηελ Δθπαίδεπζε», Ξξαθηηθά 2νπ Ξαλειιήληνπ Ππλεδξίνπ , Ξάηξα Οάπηεο Α. θαη Οάπηε Α. (1999α), Πιεξνθνξηθή θαη Δθπαίδεπζε. πλνιηθή Πξνζέγγηζε, Αζήλα ΞΔΞΘ (1998), Η Πιεξνθνξηθή ζην ζρνιείν, Ξαηδαγσγηθφ Ηλζηηηνχην, Αζήλα ΞΔΞΘ (2000), Πξνεηνηκαζία ηνπ Γαζθάινπ ηεο Κνηλσλίαο ηεο Πιεξνθνξίαο. Αξρηθή επηκόξθσζε όισλ ησλ εθπαηδεπηηθώλ ζηηο Σερλνινγίεο ηεο Πιεξνθνξίαο θαη ηεο Δπηθνηλσλίαο, Ξαηδαγσγηθφ Ηλζηηηνχην, Αζήλα Γηθηπαθνί ηφπνη:

93 Θίξθε (2001), Νδχζζεηα (2001), Πεηξήλεο (2001), 93

94 ΓΛΩΑΡΙ ΟΡΩΝ Actual Advanced Knowledge Domains Anchored instruction Apprenticeship Articulation Artifacts Authentic activities Authentic context Authentic learning environments Authenticity Bulletin boards Case-based Chatty Coaching Cognitive apprenticeship Cognitive flexibility theory Cognitive constructivism Cognitive strategy Cognitive tools Collaborative learning Community of practice Compartmentalized Computer self-efficacy Computer Supported Collaborative Learning/CSCL Computer Supported Collaborative Work/CSCW Concrete operational Conditional knowledge Constructivist theory Context Context Dependant Declarative knowledge Discovery learning Distributed cognition Empowerment Enactive Enculturation Experts Exploration Forethought processes Formal operational Genetic epistemology Heuristics Human Computer Interaction Hypertext Hypertext systems Ξξαγκαηηθή Ξξνεγκέλεο πεξηνρέο γλψζεο Γηδαζθαιία κε ζχλδεζε Καζεηεία Νξζή δηαηχπσζε Θαηαζθεπάζµαηα Απζεληηθέο δξαζηεξηφηεηεο Απζεληηθφ πιαίζην Απζεληηθά εθπαηδεπηηθά πιαίζηαπεξηβάιινληα Απζεληηθφηεηα Ζιεθηξνληθνί πίλαθεο αλαθνηλψζεσλ Γηδαζθαιία ε νπνία βαζίδεηαη ζε πξαγκαηηθά παξαδείγκαηα Άηππν χθνο Άζθεζε Γλσζηηθή καζεηεία Θεσξία ηεο γλσζηηθήο επειημίαο Γλσζηηθφο Θνλζηξνπθηηβηζκφο Γλσζηηθή ζηξαηεγηθή Γλσζηηθά εξγαιεία κάζεζεο Ππλεξγαηηθή κάζεζε Θνηλφηεηα πξαθηηθήο Γηαρσξηζκέλεο πεγέο γλψζεο Απην-απνηειεζκαηηθφηεηα σο πξνο ηε ρξήζε ησλ πνινγηζηψλ πνινγηζηηθά πεξηβάιινληα ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο πλεξγαηηθά ζπζηήκαηα νκαδηθήο ελαζρόιεζεο πγθεθξηκέλσλ Πξάμεσλ (ηάδην) Κάζεζε ζε ζπγθεθξηκέλεο ζπλζήθεο Θεσξία θνλζηξνπθηηβηζκνχ Ξιαίζην Δμαξηεκέλνο απφ ηηο ζπλζήθεο Ξεξηερφκελν κάζεζεο Αλαθαιππηηθή δηαδηθαζία Θαηαλεκεκέλε γλψζε Δλδπλάκσζε Ξξαμηαθά Ξνιηηηζκφο Δηδηθνί Αλαθάιπςε Γηαδηθαζίεο πξφβιεςεο Ρππηθέο Ινγηθέο πξάμεηο (Πηάδην) Γελεηηθή επηζηεκνινγία Δπξεηηθέο κέζνδνη Αιιειεπίδξαζε αλζξψπνπ-κεραλήο πεξθείκελν πεξθεηκεληθά ζπζηήκαηα 94

95 Iconic Δηθνληζηηθφ Increasing complexity Απμεηηθή πνιππινθφηεηα Incremental learning Γηαθνξνπνηεκέλε κάζεζε Integrated assessment of learning tasks Αμηνινγεζε κέζα απφ ηνπο ζηφρνπο κάζεζεο International Society for Technology in Education Γηεζλήο Θνηλφηεηα γηα ηελ Ρερλνινγία ζηελ Δθπαίδεπζε Ill-structured problems Αλεπαξθψο δνκεκέλα πξνβιήκαηα Investigation Problems Ξξνβιήκαηα Αλαθάιπςεο Jigsaw πλεξγαηηθή ζπλαξκνιόγεζε Knowledge-skills Γλψζε-δεμηφηεηεο Laboratory Problems Δξγαζηεξηαθά Ξξνβιήκαηα Learning Communities Θνηλφηεηεο Κάζεζεο Learning processing Απνηειεζκαηηθφηεξε κάζεζε Legitimate peripheral participation Λφκηκε πεξηθεξεηαθή ζπκκεηνρή Meaningful learning Κάζεζε κε λφεκα Membership Κέινο νκάδαο Metacognitive feedback Κεηαγλσζηηθή αλαηξνθνδφηεζε Mini - cases πνπεξηπηψζεηο Modeling Δπίδεημε πξνηχπσλ κνξθψλ ζπκπεξηθνξάο Modeling of processes Ξξνηππνπνίεζε ησλ δηαδηθαζηψλ ηεο ζθέςεο Multi-point Ξνιιαπιά ζεκεία On the job training Δπηκφξθσζε θαη θαηάξηηζε Peers Ππλεθπαηδεπφκελνη Performance Control Έιεγρνο Απφδνζεο Perspectives Νπηηθέο Potential Ξηζαλή Pre-operational Ξξνζπιινγηζηηθφ Problem solving Δπίιπζε πξνβιεκάησλ Procedural knowledge Πρεδηαζκφο εθπαηδεπηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ Project based learning Κάζεζε βαζηζκέλε ζε εξγαζίεο Proximal development Δπηθείκελε αλάπηπμε Readiness Ξξνδηάζεζε γηα κάζεζε Real-world context Ξεξηβάιινλ απζεληηθνχ πιαηζίνπ Recording Δγγξαθή Resource Ξφξνο Scaffolding Νηθνδφκεζεο Schema Ξξνυπάξρνπζα Γλψζε Self-control Απην-έιεγρνο Self-direction Απην-θαζνδήγεζε Self-efficacy Απην-απνηειεζκαηηθφηεηα Self-judgment Απην-θξίζε Self-motivational beliefs Ξεπνηζήζεηο θηλήηξσλ Self-observation Απην-παξαηήξεζε Self-reaction Απην-αληίδξαζε Self-reflection Αλαζηνραζκφο Self-regulation Απην-ξχζκηζε Sensorimotor Αηζζεζηνθηλεηηθφ ζηάδην Shared/distributed cognition Θνηλή/θαηαλεκεκέλε γλψζε Situated cognition Δκπιαηζησκέλε γλψζε 95

96 Situated learning theory Social interaction Socio-cognitive learning theory Software applications Spiral organization Standards Story-problems Symbolic Task analysis Triadic Reciprocal Causation Model Volitional Control Web discussion fora Well-Structured Problems Δκπιαηζησκέλε ζεσξία κάζεζεο Θνηλσληθή αιιειεπίδξαζε Θνηλσληθν-γλσζηηθή ζεσξία κάζεζεο Δθαξκνγέο Ινγηζκηθνχ Ππεηξνεηδήο δηάηαμε ηεο χιεο Θξηηήξηα Ιεθηηθά πξνβιήκαηα Ππκβνιηθφ Αλάιπζε ζηφρνπ Ρξηαδηθή ακνηβαία αηηηνθξαηία Έιεγρνο Βνχιεζεο Ππζηήκαηα αζχγρξνλσλ ζπλδηαζθέςσλ παγθνζκίνπ ηζηνχ Δπαξθψο Γνκεκέλα 96

97 ΔΝΟΣΗΣΑ 3 Υξήζε ησλ βαζηθψλ εξγαιείσλ πιεξνθνξηθήο, πνιπκεζηθψλ εξγαιείσλ θαη ηνπ δηαδηθηχνπ πγγξαθείο Δπαλζία Μαθξή Μπφηζαξε Γεψξγηνο Καιθάλεο αξάληνο Φπράξεο πκεψλ Ρεηάιεο 97

98 3.1 Σν Γηαδίθηπν σο πεγή πιεξνθνξηψλ θαη εθπαηδεπηηθψλ πφξσλ, σο κέζν επηθνηλσλίαο θαη σο «ρψξνο» δεκνζίεπζεο έξγσλ πσο έρεη ήδε αλαθεξζεί ζηα πξνεγνχκελα θεθάιαηα νη Ρ.Ξ.Δ. παξέρνπλ δπλαηφηεηεο γηα ηελ ππνζηήξημε πνηθίισλ καζεην-θεληξηθψλ παηδαγσγηθψλ πξνζεγγίζεσλ νη νπνίεο ελζαξξχλνπλ ηνπο καζεηέο λα ζπκκεηέρνπλ ελεξγεηηθά ζηελ καζεζηαθή δηαδηθαζία θαη λα αλαπηχζζνπλ θξηηηθή ζθέςε θαη ηθαλφηεηα δηαρείξηζεο πιεξνθνξίαο. Νη Ρ.Ξ.Δ. πξνζθέξνπλ ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ζηνπο καζεηέο πεγέο πιεξνθφξεζεο, κέζα επηθνηλσλίαο, λένπο ηξφπνπο αμηνιφγεζεο θαη απηφ-αμηνιφγεζεο θαη εξγαιεία γηα έθθξαζε, δηεξεχλεζε, πξνζνκνίσζε θαηλνκέλσλ θαη θαηαζθεπή κνληέισλ. Δπίζεο, ε ρξήζε ησλ Ρ.Ξ.Δ. είλαη δπλαηφλ λα βνεζήζεη ηνπο καζεηέο λα αλαπηχμνπλ πςεινχ επηπέδνπ γλσζηαθέο δεμηφηεηεο (higher order cognitive skills), νη νπνίεο εληζρχνπλ ηε καζεζηαθή δηαδηθαζία, φπσο ε ηθαλφηεηα επίιπζεο πξνβιεκάησλ, ε δηεξεχλεζε θη αλαθάιπςε επηινγψλ θαη πνιιαπιψλ νπηηθψλ ελφο γλσζηηθνχ ζέκαηνο, ν αλαζηνραζκφο ηεο κεζφδνπ θαη ησλ θξηηεξίσλ επηινγήο ηεο πην θαηάιιειεο, ε δπλαηφηεηα γηα επηθνηλσλία θαη ζπλεξγαζία, θαζψο θαη ε θξηηηθή ζθέςε θαη ε ακθηζβήηεζε [Steeples and Jones, 2002]. Ζ πξψηε θαη πην δηαδεδνκέλε ρξήζε ηνπ δηαδηθηχνπ ζηελ εθπαίδεπζε είλαη ε άληιεζε θεηµεληθνχ θαη νπηηθναθνπζηηθνχ πιηθνχ. Νη εθπαηδεπηηθνί θαη νη καζεηέο κπνξνχλ εχθνια λα επηζθεθζνχλ ειεθηξνληθέο βηβιηνζήθεο, δηαδηθηπαθά κνπζεία, λα πξνζπειάζνπλ ηφζν εηδεζενγξαθηθέο, φζν θαη εμεηδηθεπκέλεο, αλά γλσζηηθφ αληηθείκελν, δηθηπαθέο πχιεο (portals), θ.ν.θ. Απηή ε δπλαηφηεηα αίξεη αλππέξβιεηεο δπζθνιίεο ηηο νπνίεο αληηκεηψπηδε ε εθπαηδεπηηθή θνηλφηεηα γηα πνιιά ρξφληα. Ρν Γηαδίθηπν, ινηπφλ, πξνζθέξεη άκεζε πξφζβαζε ζε κεγάιεο θιίκαθαο πιεξνθνξία - ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ καζεζηαθψλ πφξσλ θαη ζρεδίσλ καζεκάησλ πνπ έρνπλ δεκηνπξγήζεη εθπαηδεπηηθνί απφ φια ηα ζεκεία ηνπ πιαλήηε - πνπ κπνξεί λα εμππεξεηήζεη ηνπο ζθνπνχο ηεο δηδαζθαιίαο ησλ γλσζηηθψλ αληηθεηκέλσλ ηνπ ζρνιείνπ. Νη εθπαηδεπηηθνί θη νη καζεηέο πνπ θαινχληαη λα αμηνπνηήζνπλ ην Γηαδίθηπν σο πεγή πιεξνθνξηψλ θαη καζεζηαθψλ πεγψλ πξέπεη λα είλαη ζε ζέζε λα αλαθαιχςνπλ ηηο πιεξνθνξίεο, λα ηηο αμηνινγήζνπλ σο πξνο ηελ παηδαγσγηθή ηνπο αμία θαη ηελ θαηαιιειφηεηά ηνπο θαη ζηε ζπλέρεηα λα ηηο ελζσκαηψζνπλ ζηε δηδαζθαιία. Ζ αλαδήηεζε πιεξνθνξηψλ ζην Γηαδίθηπν πξαγκαηνπνηείηαη θπξίσο κέζσ ησλ γλσζηψλ «Κεραλψλ Αλαδήηεζεο». Ξαξά ην γεγνλφο φηη νη κεραλέο απηέο παξέρνπλ εμειηγκέλνπο κεραληζκνχο αλαδήηεζεο θαη ηαμηλφκεζεο ηεο πιεξνθνξίαο θαζψο θαη ηε δπλαηφηεηα γηα δηαηχπσζε εξσηήζεσλ ζε θπζηθή γιψζζα, δελ επαξθνχλ γηα ηελ απνηειεζκαηηθή αλαδήηεζε καζεζηαθψλ πεγψλ. Έλαο πξψηνο ιφγνο είλαη ην γεγνλφο φηη ηα παξαπάλσ 98

99 ζπζηήκαηα έρνπλ πξφζβαζε κφλν ζε έλα κηθξφ πνζνζηφ ησλ ζπλνιηθψλ δηαζέζηκσλ πιεξνθνξηψλ. Δπηπιένλ, ε αλαδήηεζε καζεζηαθνχ πιηθνχ πξαγκαηνπνηείηαη ζπλήζσο κε βάζε εμεηδηθεπκέλα θξηηήξηα πνπ αθνξνχλ ζηα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά πνπ είλαη επηζπκεηφ λα έρεη ην καζεζηαθφ πιηθφ, φπσο παηδαγσγηθά ή ηερληθά. Έηζη, εμεηδηθεπκέλα ζπζηήκαηα ινγηζκηθνχ θαη ππεξεζίεο έρνπλ αλαπηπρζεί πξνο ηελ θαηεχζπλζε απηή. Πηε ζπλέρεηα παξνπζηάδεηαη κηα ηαμηλφκεζε ησλ ζπζηεκάησλ θαη ησλ ππεξεζηψλ αλαδήηεζεο πεγψλ πιεξνθφξεζεο θαη καζεζηαθψλ πεγψλ ζην Γηαδίθηπν, θαη αλαθέξνληαη ραξαθηεξηζηηθά παξαδείγκαηα απηψλ. Ρν Γηαδίθηπν απνηειεί, επίζεο, έλα κέζν γηα ζπλεξγαζία κεηαμχ εθπαηδεπηηθψλ. Νη εθπαηδεπηηθνί ζπρλά ζπλεξγάδνληαη κε ζπλαδέιθνπο ηνπο γηα ηε ζπιινγή θαη παξαγσγή καζεζηαθνχ πιηθνχ, ηε δεκηνπξγία θαη αληαιιαγή ζρεδίσλ καζεκάησλ, φπσο ζπκβαίλεη κέζσ ηνπ θφκβνπ ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθηχνπ Πρνιείσλ, The European Schoolnet [http://www.eun.org]. Ν θφκβνο απηφο πξνζθέξεη εθπαηδεπηηθφ πιηθφ, πεγέο, πιεξνθνξίεο, λέα θαη επηθνηλσλία γηα ηα ζρνιεία, ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο καζεηέο φισλ ησλ ρσξψλ ηεο Δπξψπεο. Άιινη ελδεηθηηθνί θφκβνη είλαη νη παξαθάησ: Canada's Schoolnet [http://www.schoolnet.ca] Global Schoolnet Foundation [http://www.gsn.org/]. Educasource [http://www.educasource.education.fr]. Θφκβνο πνπ παξέρεη ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο ηεο Γαιιίαο πξφζβαζε ζε ειεθηξνληθέο πεγέο πιεξνθφξεζεο (βάζεηο δεδνκέλσλ, θαηαιφγνπο, ζπιινγέο εηθφλσλ θηι.) θαη ζε έλα ρψξν αληαιιαγήο απφςεσλ θαη εκπεηξηψλ. Ρέινο, κία απφ ηηο θχξηεο πξνζηηζέκελεο αμίεο ηνπ δηαδηθηχνπ ζηελ εθπαίδεπζε είλαη φηη απνηειεί έλα πξφζθνξν κέζν επηθνηλσλίαο θαη ζπλεξγαζίαο κεηαμχ εθπαηδεπηηθνχ θαη καζεηή θαη καζεηψλ κεηαμχ ηνπο. Απνηειεί δειαδή, ην θχξην κέζν γηα ηε δεκηνπξγία «θνηλνηήησλ κάζεζεο» φπσο αλαιχζεθε ζην πξνεγνχκελν θεθάιαην. Ν δεκηνπξγφο ηνπ δηαδηθηχνπ Tim Burners-Lee πνπ είλαη φηαλ εξγαδφηαλ σο Φπζηθφο ζην CERN θαη είλαη θαη πξφεδξνο ηνπ W3C consortium δεκηνχξγεζε, επίζεο, ην ζεκαζηνινγηθφ ηζηφ (Semantic Web). Ρν W3C δίλεη ψζεζε ζηελ ηδέα ηνπ ζεκαζηνινγηθνχ δηθηχνπ θαη θπξίσο ζηα πξφηππα θαη ηηο ηερλνινγίεο πνπ απαηηνχληαη. Ρν ζεκαζηνινγηθφ δίθηπν έρεη ζθνπφ λα δψζεη νληνινγηθά ραξαθηεξηζηηθά θαη ζεκαζηνινγηθφ πξνζδηνξηζκφ ζηηο πεγέο/θφκβνπο ηνπ δηαδηθηχνπ κε απψηεξν ζθνπφ θάζε πιεξνθνξηαθφ ζχζηεκα λα κπνξεί λα ζπλεξγαζζεί κε θάπνην άιιν αληαιιάζζνληαο πιεξνθνξία θαη φρη κφλν ππεξκεζηθφ πιηθφ Τπεξεζίεο αλαδήηεζεο πεγψλ ζην Γηαδίθηπν 99

100 Ζ απνηειεζκαηηθή αλαδήηεζε γεληθψλ πιεξνθνξηψλ ζηνλ Ηζηφ Ξαγθφζκηαο Δκβέιεηαο απνηειεί ζεκαληηθφ πξφβιεκα. Ζ αλαδήηεζε πξαγκαηνπνηείηαη θπξίσο κέζσ θαηάιιεισλ ζπζηεκάησλ ινγηζκηθνχ, ησλ γλσζηψλ «Κεραλψλ Αλαδήηεζεο» (search engines), θαζψο θαη ησλ «Θεκαηηθψλ Θαηαιφγσλ» (directories). Δπίζεο, εθηφο απφ ηηο «γεληθνχ ζθνπνχ» κεραλέο αλαδήηεζεο, εηδηθά γηα ηελ εθπαίδεπζε, έρνπλ δεκηνπξγεζεί εηδηθά δηαδηθηπαθά ζπζηήκαηα φπσο πχιεο (portals), δηακεζνιαβεηέο καζεζηαθψλ πεγψλ (educational brokers), θ.α. ψζηε λα απμεζεί ε απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο αλαδήηεζεο. Ξαξαθάησ παξνπζηάδνληαη ζπλνπηηθά ηα δηάθνξα ζπζηήκαηα. Μεραλέο Αλαδήηεζεο Νη κεραλέο αλαδήηεζεο ρξεζηκνπνηνχλ πξνεγκέλεο ηερληθέο αλάθηεζεο πιεξνθνξίαο (information retrieval) αμηνπνηψληαο ζηαηηζηηθέο ηερληθέο αλάιπζεο θεηκέλνπ πνπ βαζίδνληαη ζηε ζάξσζε ησλ δηθηπαθψλ ηφπσλ απφ θαηάιιεια πξνγξάκκαηα (crawlers), ηελ απνζήθεπζε ηνπ πεξηερνκέλνπ ησλ δηθηπαθψλ ηφπσλ ζε θαηάιιειεο βάζεηο δεδνκέλσλ θαη ηελ θαηάιιειε ιεθηηθή ή/θαη ζεκαζηνινγηθή αλάιπζε ηνπ πεξηερνκέλνπ απηνχ. Κε απηφ ηνλ ηξφπν είλαη δπλαηή ε παξνπζίαζε ζην ρξήζηε κηαο ιίζηαο δηθηπαθψλ ηφπσλ ηαμηλνκεκέλεο κε βάζε ηε ζεκαζηνινγηθή ζπλάθεηα ζε ζρέζε κε ηηο ιέμεηο θιεηδηά ή θξάζεηο πνπ απηφο εηζάγεη θαηά ηελ εθηέιεζε ελφο εξσηήκαηνο αλαδήηεζεο. Νη κεραλέο αλαδήηεζεο παξέρνπλ ηε δπλαηφηεηα γηα εξσηήκαηα αλαδήηεζεο ζε θπζηθή γιψζα, φπσο θαίλεηαη ζηελ εηθφλα 1. Έηζη, είλαη δπλαηφλ λα πξνθαζνξηζηεί ν δηθ