Φάρμακα για τη θεραπεία του μεταστατικού ή του προχωρημένου καρκίνου του νεφρού Σύγχρονα δεδομένα και προοπτικές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φάρμακα για τη θεραπεία του μεταστατικού ή του προχωρημένου καρκίνου του νεφρού Σύγχρονα δεδομένα και προοπτικές"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(4): Φάρμακα για τη θεραπεία του μεταστατικού ή του προχωρημένου καρκίνου του νεφρού Σύγχρονα δεδομένα και προοπτικές Ο καρκίνος του νεφρού αποτελεί το 2% όλων των καρκίνων, με νέες περιπτώσεις ετησίως σε όλον τον κόσμο. Την τελευταία 20ετία παρουσιάζει αύξηση κατά 30%, ενώ τα τελευταία 5 χρόνια έχουν συμβεί σημαντικές εξελίξεις στον τομέα της θεραπευτικής (φαρμακευτικής) αντιμετώπισης του μεταστατικού ή του προχωρημένου καρκίνου του νεφρού. Τα φάρμακα για την αντιμετώπιση του μεταστατικού ή του προχωρημένου καρκίνου του νεφρού ταξινομούνται με βάση το μοριακό μηχανισμό δράσης τους. Οι σημαντικότερες κατηγορίες είναι οι αναστολείς κινασών (σοραφενίμπη, σουνιτινίμπη), οι κυτταρoκίνες (IFΝ-α, IL-2), οι αναστολείς mtor (τεμσιρόλιμους, εβερόλιμους) και οι αναστολείς VEGF (μπεβακιζουμάμπη, παζοπανίμπη, αξιτινίμπη). Η σουνιτινίμπη, ως θεραπεία πρώτης γραμμής, διπλασίασε τη μέση διάρκεια ελεύθερης νόσου συγκριτικά με την IFN-α και μείωσε τον κίνδυνο θανάτου ή την πρόοδο της νόσου. Η σοραφενίμπη, ως θεραπεία, πέτυχε μεγαλύτερη συνολική βελτίωση στο διάστημα ελεύθερο υποτροπής της νόσου και στην επιδείνωση των συμπτωμάτων σε σχέση με το εικονικό φάρμακο. Η μπεβακιζουμάμπη συγχορηγείται με IFΝ-α, με αποτέλεσμα η επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου να διπλασιαστεί σχεδόν και η ανταπόκριση του όγκου να αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με τη μονοθεραπεία με IFΝ-α, όταν προστέθηκε στη θεραπευτική αγωγή η μπεβακιζουμάμπη. Οι αναστολείς mtor, προς το παρόν, ενδείκνυνται σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών, όπως ασθενείς με πτωχή πρόγνωση και μετά από αποτυχία της στοχευμένης θεραπείας. Τα υπόλοιπα φάρμακα παρουσιάζουν υποσχόμενα αποτελέσματα, χωρίς απαγορευτικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο, απαιτούνται συγκριτικές μελέτες για την τεκμηρίωση της υπεροχής τους σε σχέση με τα φάρμακα πρώτης γραμμής. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων είναι μη ειδικές και συχνές στην κλινική πράξη, οπότε ο ιατρός οφείλει να είναι ευαισθητοποιημένος προκειμένου να τις αποδώσει στα φάρμακα και όχι σε κάποια υποκείμενη παθολογία. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(4): Δ.Ν. Μώρης, 1 Α.Τ. Μπάμιας Α Παθολογική Κλινική, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΠΓΝΑ «Λαϊκό», Αθήνα 2 Θεραπευτική Κλινική, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΠΓΝΑ «Αλεξάνδρα», Αθήνα Drugs for the treatment of advanced/metastatic renal cancer: Current perspectives Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Αναστολείς mtor Αναστολείς τυροσινικής κινάσης Προχωρημένο/μεταστατικό νεφροκυτταρικό καρκίνωμα Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος του νεφρού αποτελεί το 2% όλων των καρκίνων, με παγκόσμια και στην Ενωμένη Ευρώπη (ΕΕ) νέες περιπτώσεις ετησίως, ενώ στις ΗΠΑ αποτελεί το 3% όλων των καρκίνων και ευθύνεται για > θανάτους κάθε χρόνο. Συνήθως εμφανίζεται στην 6η 7η δεκαετία της ζωής, με την αναλογία ανδρών/ γυναικών να είναι 3/2. Την τελευταία 20ετία, ο καρκίνος του νεφρού παρουσιάζει αύξηση κατά 30%, ποσοστό που μπορεί να αποδοθεί στην έγκαιρη διάγνωση με τη χρήση της σύγχρονης απεικονιστικής τεχνολογίας (υπερηχογράφημα, αξονική τομογραφία), καθώς και στη συχνότερη προσέλευση για προληπτικό έλεγχο των ηλικιωμένων και των γυναικών. Σήμερα, ποσοστό >50% των όγκων του νεφρού διαγιγνώσκεται τυχαία και σε αρχικό στάδιο, γι αυτό και χαρακτηρίζεται ως «νόσος των ακτινολόγων». Μεγαλύτερη επίπτωση του καρκίνου του νεφρού παρατηρείται στις αναπτυγμένες χώρες και περιοχές, όπως τη βόρεια Αμερική, τη βόρεια Ευρώπη και την Αυστραλία, και σε μικρότερο βαθμό στην Ταϊλάνδη, την Κίνα και τις Φιλιππίνες. 1,2 Σε ασθενείς με τοπικά προχωρημένο καρκίνο του νεφρού η πενταετής επιβίωση ανέρχεται σε 50 60%, ενώ σε ασθενείς με μεταστάσεις από καρκίνο του νεφρού, η μέση επιβίωση είναι 1 2 χρόνια και η 5ετής επιβίωση είναι μόνο 10 15%.

2 ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ Οι ιστολογικοί τύποι του καρκίνου του νεφρού είναι πολλοί και η συχνότητά τους ποικίλλει. Οι έως σήμερα γνωστοί ιστολογικοί τύποι είναι το διαυγοκυτταρικό (clear cell), που αποτελεί το 75% των περιπτώσεων, το θηλώδες τύπου 1 (papillary type 1), το οποίο αποτελεί το 5% των περιπτώσεων, το θηλώδες τύπου 2 (papillary type 2), που αποτελεί το 10% των περιπτώσεων, το χρωμόφοβο (chromophobe), το οποίο αποτελεί το 5% των περιπτώσεων, και το ογκοκύτωμα (oncocytoma), που αποτελεί το 5% των περιπτώσεων. Λόγω της μεγάλης συχνότητας εμφάνισης του διαυγοκυτταρικού τύπου, ιστολογικά πολλοί ταξινομούν τον καρκίνο του νεφρού σε διαυγοκυτταρικό και μη διαυγοκυτταρικό (clear and non-clear cell type), όπου στο δεύτερο τύπο εμπίπτουν όλοι οι υπόλοιποι. Όπως ισχύει σε όλους τους καρκίνους, έτσι και στον καρκίνο του νεφρού οι σπουδαιότεροι προγνωστικοί παράγοντες περιλαμβάνουν το στάδιο (stage) και το βαθμό κακοήθειας (grade). Η ιστολογική ταξινόμηση διαδραματίζει κάποιο ρόλο. Η μικροαγγειακή διήθηση είναι κακός προγνωστικός δείκτης γιατί σχετίζεται με υψηλό grade, μεγαλύτερο όγκο, αυξημένη εμφάνιση λεμφαδενικών και απομακρυσμένων μεταστάσεων και μικρότερη επιβίωση. 2 Άλλοι βιολογικοί δείκτες, των οποίων η αύξηση σχετίζεται με κακή πρόγνωση, είναι η ΤΚΕ, η CRP, η αιμοσφαιρίνη, η θρομβοκυττάρωση, η γ-ενολάση, η αλκαλική φωσφατάση, η γ-gt, ο σίδηρος, η IL-6, το CA125, το CA15-3, η ερυθροποιητίνη, ο VEGF, η απτοσφαιρίνη και η φεριτίνη. 3 Σύμφωνα με άλλους συγγραφείς, μόνο η CRP ήταν ένας σημαντικός προγνωστικός δείκτης επιβίωσης. 4 6 είναι πολλά και ταξινομούνται με βάση το μοριακό μηχανισμό και τους υποδοχείς δράσης. Οι σημαντικότερες κατηγορίες φαίνονται στον πίνακα Σουνιτινίμπη Η σουνιτινίμπη (sunitinib) αποτελεί αντινεοπλασματικό παράγοντα που αναστέλλει την τυροσινική κινάση και προσδιορίζεται ως αναστολέας των υποδοχέων του αιμοπεταλιακού αυξητικού παράγοντα (PDGFR-α και PDGFR-β), των υποδοχέων του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα (VEGFR1, VEGFR2 και VEGFR3), του υποδοχέα του παράγοντα αρχέγονων κυττάρων (ΚΙT), της ομοιάζουσας με το Fms τυροσινικής κινάσης-3 (FLT3), του υποδοχέα του παράγοντα διέγερσης αποικιών (CSF-1R) και του υποδοχέα νευρογλοιακού νευροτροφικού παράγοντα (RET). Ενδείκνυται για τη θεραπεία πρώτης γραμμής του προχωρημένου/μεταστατικού νεφρικού καρκινώματος (mrcc), για θεραπεία μετά από αποτυχία της ιντερφερόνης-α (IFN-α) και της ιντερλευκίνης 2 (IL-2), καθώς και για τη θεραπεία των ανεγχείρητων ή και των μεταστατικών κακοήθων όγκων στρώματος του γαστρεντερικού σωλήνα (GIST) μετά από αποτυχία της θεραπείας με ιματινίμπη λόγω ανθεκτικότητας ή μη ανοχής Αποτελέσματα Σουνιτινίμπη έναντι IFΝ-α ως θεραπεία πρώτης γραμμής. 7,8 Η σουνιτινίμπη διπλασίασε τη μέση διάρκεια ελεύθερης νόσου συγκριτικά με την IFN-α (11 μήνες έναντι 4 μηνών) (p<0,001), μειώνοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο θανάτου ή εξέλιξης της νόσου κατά 51% σε σχέση με την IFN-α 3. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ Στην προχωρημένη νόσο, η πρόγνωση εξαρτάται από το συνδυασμό κλινικών και εργαστηριακών παραμέτρων. Η πρόγνωση είναι χειρότερη στους ασθενείς που έχουν κακή γενική κατάσταση (performance status), υψηλή τιμή LDH στον ορό, αναιμία, υπερασβεστιαιμία, στους μη νεφρεκτομηθέντες και σε αυτούς των οποίων οι μεταστάσεις εμφανίστηκαν μετά από τη νεφρεκτομή. Με βάση αυτή την ταξινόμηση, οι ασθενείς μπορούν να χαρακτηριστούν ως χαμηλής, ενδιάμεσης και καλής πρόγνωσης. 4. ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥ Η ΤΟΥ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ Τα φάρμακα για την αντιμετώπιση του μεταστατικού (mrcc) ή του προχωρημένου καρκίνου του νεφρού (arcc) Πίνακας 1. Κυριότερες κατηγορίες φαρμάκων για την αντιμετώπιση του προχωρημένου (arcc) ή του μεταστατικού (mrcc) καρκίνου του νεφρού. Κυτταρoκίνες IFΝ-α IL-2 Αναστολείς κινασών (TKI) Σοραφενίμπη (sorafenib) Σουνιτινίμπη (sunitinib) Παζοπανίμπη (pazopanib) Αξιτινίμπη (axitinib) Αναστολείς VEGF Μπεβακιζουμάμπη (bevacizumab) Αντι-mTOR Τεμσιρόλιμους (temsirolimus) Εβερόλιμους (everolimus)

3 452 Δ.Ν. ΜΩΡΗΣ και Α.Τ. ΜΠΑΜΙΑΣ (p<0,001). Επίσης, εμφάνισε καλύτερη επιβίωση, με 35% μείωση του κινδύνου θανάτου, καθώς και τετραπλάσια απόκριση συγκριτικά με την IFN-α (44% έναντι 11%) (p<0,001). Ακόμη, βελτίωσε την ποιότητα ζωής, ενώ πολύ λιγότεροι ασθενείς εγκατέλειψαν τη θεραπεία λόγω των ανεπιθύμητων ενεργειών (8% έναντι 13%) (p<0,05). Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητές αναφέρουν ότι οι ασθενείς που αντιμετωπίστηκαν με σουνιτινίμπη (σε δισκία) επιβίωσαν συνολικά, κατά μέσον όρο, 26,4 μήνες, ενώ οι ασθενείς που έλαβαν την τρέχουσα καθιερωμένη θεραπεία (μια σειρά ενέσεων IFN- α) επιβίωσαν κατά μέσον όρο 21,8 μήνες. Επί πλέον, η σουνιτινίμπη είχε λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες σε σύγκριση με την ενέσιμη θεραπεία, η οποία μέχρι πρόσφατα ήταν η μόνη διαθέσιμη θεραπευτική επιλογή για τον προχωρημένο καρκίνο του νεφρού. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τα κλινικά οφέλη του φαρμάκου, τα οποία υποστηρίζονται και από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας (NICE), που ενέκρινε πρόσφατα τη σουνιτινίμπη ως θεραπεία πρώτης γραμμής σε ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο του νεφρού. Σουνιτινίμπη στη θεραπεία της ανθεκτικής στις κυτταροκίνες νόσου. Η σουνιτινίμπη επέδειξε καλά αποτελέσματα στα δύο μεμονωμένα σκέλη (single-arm) των πολυκεντρικών κλινικών δοκιμών φάσης II για την ανθεκτική στις κυτταροκίνες νόσο, όπου 40% των ασθενών πέτυχαν μερική απόκριση στη βασική θεραπεία, 44% των ασθενών πέτυχαν απόκριση στη θεραπεία και σε μία περίπτωση παρατηρήθηκε πλήρης απόκριση. Η περίοδος ελεύθερης νόσου ήταν 8,3 μήνες και η εκτιμώμενη μέση ολική επιβίωση ανήλθε στους 19,9 μήνες Ανεπιθύμητες ενέργειες (πίν. 2). 10 Οι ανεπιθύμητες ενέργειες της σουνιτινίμπης είναι πολλές και εκδηλώνονται σε όλα τα συστήματα. Ανά σύστημα αναφέρονται οι εξής: Δέρμα (κίτρινη χρώση του δέρματος, παλαμοπελματιαία ερυθροδυσαισθησία, εξάνθημα, αποχρωματισμός τριχών, αλωπεκία, απολεπιστική δερματίτιδα, ξηροδερμία, πάχυνση, εξελκώσεις, αποχρωματισμός του δέρματος) Κυκλοφορικό [υπέρταση, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, παράταση του QT διαστήματος, θρομβοεμβολικά επεισόδια, πνευμονική εμβολή, μείωση του κλάσματος εξώθησης αριστερής κοιλίας (LVEF) 20% κάτω από τα κατώτερα φυσιολογικά όρια] Γαστρεντερικό (ναυτία, διάρροια, στοματίτιδα, δυσγευσία, ανορεξία, δυσπεψία, έμετος, κοιλιακό άλγος, δυσκοιλιότητα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση) Αιμοποιητικό (ουδετεροπενία, θρομβοπενία, εμπύρετη ουδετεροπενία, αναιμία, μακροκυττάρωση) 11 Λοιπά συστήματα [κόπωση και εξασθένηση περιγράφονται με τον αγγλικό όρο asthenia κεφαλαλγία, βλεννογονίτιδες, οιδήματα, αρθραλγίες, μυαλγίες, υποθυρεοειδισμός, παγκρεατίτιδα, σύνδρομο αναστρέψιμης οπισθίας λευκοεγκεφαλοπάθειας (RPLS), αυτόματος πνευμοθώρακας άμφω] 12 Σε περιπτώσεις συγχορήγησης με μπεβακιζουμάμπη έχει παρατηρηθεί θρομβωτική μικροαγγειοπάθεια Σοραφενίμπη Η σοραφενίμπη είναι αναστολέας πολλαπλών κινασών που έχει δείξει τόσο αντιπολλαπλασιαστικές όσο και αντιαγγειογενετικές ιδιότητες in vitro και in vivo, αναστέλλοντας την ανάπτυξη του όγκου σε ένα ευρύ φάσμα των ανθρώπινων καρκινικών κυττάρων. Η σοραφενίμπη αναστέλλει τη δράση των στόχων που είναι παρόντες σε ένα καρκινικό κύτταρο (CRAF, BRAF, V600E BRAF, c-kit και FTL-3) και Πίνακας 2. Η προτεινόμενη παθοφυσιολογία των ανεπιθύμητων ενεργειών των έμμεσων αναστολέων του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα (VEGF). 10 Ανεπιθύμητες ενέργειες έμμεσων αναστολέων VEGF Δερματικές επιπλοκές (εξάνθημα, παλαμοπελματιαία ερυθροδυσαισθησία) Μονοπάτι σηματοδότησης VEGFR, PDGFR Προτεινόμενη παθοφυσιολογία Βλάβη στο ενδοθήλιο των τριχοειδών στα χέρια και στα πόδια μέσω των περικυττάρων Αποχρωματισμός δέρματος/τριχών SCF, c-kit Αναστολή του πολλαπλασιασμού ή της διαφοροποίησης των μελανινοκυττάρων Καρδιακή δυσλειτουργία VEGFR, PDGFR, RAF-1, c-kit Αναστολή των ενδοκυττάριων μονοπατιών που εμπλέκονται στην επιδιόρθωση βλαβών στα καρδιακά κύτταρα, οδηγώντας σε τοξικότητα και κυτταρική απόπτωση Μυελοκαταστολή VEGF Ενδοκυττάρια αναστολή της εξαρτώμενης από τον VEGF εσωτερικής αυτοκρινούς αγκύλης, μέσω της οποίας ο VEGF ελέγχει τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα (stem cells) Υποθυρεοειδισμός και κόπωση VEGFR-1 και -2 Διαταραχή στη σύνθεση θυρεοειδικών ορμονών VEGFR: Υποδοχέας του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα, PDGFR: Αναστολέας των υποδοχέων του αιμοπεταλιακού αυξητικού παράγοντα

4 ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ 453 στην αγγείωση του όγκου (CRAF, VEGFR-2, VEGFR-3 και PDGFR-β). Oι κινάσες RAF είναι κινάσες σερίνης/θρεονίνης, ενώ οι c-kit, FLT-3, VEGFR-2, VEGFR-3 και PDGFR-β είναι υποδοχείς κινασών τυροσίνης. 14 Ενδείκνυται για τη θεραπεία των ασθενών με προχωρημένο καρκίνωμα νεφρού που έχουν αποτύχει σε προηγούμενη θεραπεία βασισμένη σε IFN-α και IL-2 ή θεωρούνται ακατάλληλοι να λάβουν τέτοια θεραπεία (NCCN, national comprehensive cancer network). Σύμφωνα με την EAU (European Association of Urology), αποτελεί θεραπεία δεύτερης γραμμής για το μεταστατικό καρκίνο του νεφρού (mrcc) (grade A). 15 Εγκρίθηκε το 2005 στις ΗΠΑ και το 2006 στην Ευρώπη. Στην κλινική δοκιμή TARGET, η σοραφενίμπη παρουσίασε σημαντική βελτίωση στην επιβίωση σε σχέση με το εικονικό φάρμακο σε ασθενείς με προχωρημένη νόσο που είχαν λάβει ιντερφερόνη. Αντίθετα, σε πρόσφατη τυχαιοποιημένη μελέτη δεν φάνηκε να υπερτερεί της ιντερφερόνης ως θεραπεία πρώτης γραμμής Ανεπιθύμητες ενέργειες (πίν. 2). 10 Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν διάρροια, εξανθήματα, αλωπεκία και παλαμοπελματιαία ερυθροδυσαισθησία. Επίσης, ανά σύστημα αναφέρονται οι εξής: Δέρμα (εξάνθημα, αλωπεκία, παλαμοπελματιαία ερυθροδυσαισθησία, κνησμός, ερύθημα, ξηροδερμία, αποφoλιδωτική δερματίτιδα, ακμή) Γαστρεντερικό (διάρροια, ναυτία, έμετοι, δυσκοιλιότητα, παγκρεατίτιδα, γαστρίτιδα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση) Κυκλοφορικό (υπέρταση, καρδιακή ισχαιμία/έμφραγμα) Αιμοποιητικό (αναιμία, ουδετεροπενία, θρομβοπενία, λεμφοπενία, δυσανάλογη αύξηση του χρόνου προθρομβίνης σε συγχορήγηση με αντιπηκτικά) Λοιπά συστήματα (κόπωση και αδυναμία, ανορεξία, έξαψη, κεφαλαλγία, αρθραλγίες, μυαλγίες, κατάθλιψη, αφυδάτωση, υπονατριαιμία, υποθυρεοειδισμός, αιμορραγία, στυτική δυσλειτουργία, γυναικομαστία, εμβοές, βράγχος φωνής, ρινόρροια, περιφερική αισθητική νευροπάθεια, πυρετός, γριπώδης συνδρομή) Σοραφενίμπη και ποιότητα ζωής στους ασθενείς με καρκίνο νεφρού. Από τις συγκρίσεις που έγιναν τόσο με το εικονικό φάρμακο όσο και με την IFN-α προέκυψαν ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις και αποτελέσματα, τα οποία ουσιαστικά θεμελίωσαν τη θέση της σοραφενίμπης στη θεραπευτική προσέγγιση ασθενών με καρκίνο νεφρού. Πιο συγκεκριμένα, η σοραφενίμπη πέτυχε μεγαλύτερη συνολική βελτίωση στα συμπτώματα της νόσου και την ποιότητα ζωής, με προεξάρχουσες εκδηλώσεις το μειωμένο βήχα, την ελαττωμένη δύσπνοια και τον πυρετό, αντίστοιχα. Ταυτόχρονα, οι συμμετέχοντες στις σχετικές έρευνες 16 παρουσίασαν μεγαλύτερη ικανότητα για ευ ζην και λιγότερη ανησυχία για τη νόσο συγκριτικά με τους ασθενείς που ελάμβαναν το εικονικό φάρμακο. Επιπρόσθετα, οι ασθενείς μετά την αντιμετώπιση με σοραφενίμπη δεν εμφάνισαν μεγάλη επίπτωση στο επίπεδο ενέργειας και διάθεσης, καθώς και στο επίπεδο κόπωσης, στην ποιότητα ύπνου, στο άλγος και στο σωματικό βάρος. Σε σχέση με την IFN-α, η σοραφενίμπη πέτυχε λιγότερη ανησυχία για τη νόσο και τα συμπτώματά της (p=0,015), 16 καλύτερη συνολική ποιότητα ζωής, μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη θεραπεία (p=0,019) 16 και μεγαλύτερη διάρκεια με τη νόσο σε ύφεση (p=0,0001) Βιοδείκτες για την επιτυχία της αγωγής με έμμεσους αναστολείς VEGF. Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται μια προσπάθεια της ογκολογικής κοινότητας για τον προσδιορισμό κάποιων, σχετικά ειδικών για τον καρκίνο του νεφρού, βιοδεικτών, που θα βοηθήσουν στην εκτίμηση της έκβασης της φαρμακευτικής αγωγής πριν, κατά και μετά από τη χορήγησή της. Στο συγκεκριμένο τομέα υπάρχουν κάποια ενδιαφέροντα ευρήματα. Για τον καρκίνο του νεφρού, οι πλέον πρόσφατα συζητούμενοι είναι η έκφραση της καρβονικής ανυδράσης IX, που φαίνεται να αποτελεί προγνωστικό παράγοντα της απόκρισης στη θεραπεία με σοραφενίμπη, 17 η debulking (ογκομειωτική) νεφρεκτομή, όπου όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό του όγκου που αφαιρείται σε debulking νεφρεκτομή, τόσο καλύτερη απόκριση έχει η VEGF στοχευμένη θεραπεία, 18 και η παρουσία ή μη αναιμίας, όπου αναιμικοί ασθενείς εμφανίζουν λιγότερο κλινικό όφελος μετά από τη χορήγηση σουνιτινίμπης σε δεύτερο χρόνο Μπεβακιζουμάμπη Αποτελεί τη μόνη εγκεκριμένη θεραπεία που αναστέλλει άμεσα τον VEGF. Είναι ανασυνδυασμένο IgG1 μονοκλωνικό αντίσωμα (MAb) που αναπτύχθηκε σε ποντικούς (murine anti-vegf MAb A ) και φαίνεται να αναγνωρίζει όλες τις κύριες ισομορφές του ανθρώπινου VEGF, συνδεόμενο σε αυτόν με μεγάλη ειδικότητα και συγγένεια, 20 εμποδίζοντας τη σύνδεσή του με τους υποδοχείς του στα ενδοθηλιακά κύτταρα. 21 Εκτός από την έγκριση για χρήση στο μεταστατικό καρκίνο του νεφρού τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη η μπεβακιζουμάμπη έλαβε έγκριση και χορηγείται με σαφώς περιγεγραμμένα και δημοσιευμένα αποτελέσματα στον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού, τον καρκίνο του μαστού, τον καρκίνο του πνεύμονα (μη μικροκυτταρικό) και στο πολύμορφο γλοιοβλάστωμα. 22

5 454 Δ.Ν. ΜΩΡΗΣ και Α.Τ. ΜΠΑΜΙΑΣ Πρέπει να τονιστεί ότι έχει χορηγηθεί σε > ασθενείς παγκόσμια, γεγονός που καθιστά ευχερή την πλήρη φαρμακοδυναμική και φαρμακοκινητική παρακολούθηση του φαρμάκου Αποτελέσματα της μπεβακιζουμάμπης. Η μπεβακιζουμάμπη ήταν η πρώτη στοχευμένη, σε μοριακό επίπεδο, θεραπεία που επέδειξε αντικαρκινικό όφελος στον mrcc. Σε μια πρώτη μελέτη φάσης II, φάνηκε ότι η μπεβακιζουμάμπη παρέτεινε το διάμεσο χρόνο προόδου της νόσου με δόση 10 mg/kg κάθε 2 εβδομάδες σε σχέση με το εικονικό φάρμακο (4,8 έναντι 2,5 μήνες, HR: 2,55, p<0,001) και σε ποσοστό 10% των ασθενών, με προηγούμενη αντιμετώπιση με κυτταροκίνες, πέτυχε μερική απόκριση. 24 Η προσθήκη της στη θεραπεία με IFΝ-α φαίνεται ότι προσφέρει αποτελεσματική και με ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας λύση στην αντιμετώπιση του καρκίνου του νεφρού, όπως διαπιστώθηκε από τη μελέτη AVOREN, στην οποία βασίστηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να δώσει την έγκρισή της για τη χρήση της μπεβακιζουμάμπης σε ασθενείς με προχωρημένο/μεταστατικό καρκίνο του νεφρού. Η μελέτη AVOREN είναι μια τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη, διπλή-τυφλή, φάσης III μελέτη, στην οποία συμμετείχαν 649 ασθενείς από 101 κέντρα, σε 18 χώρες. Στη μελέτη οι ασθενείς έλαβαν είτε θεραπεία με μπεβακιζουμάμπη και IFΝ-α είτε εικονικό φάρμακο και IFΝ-α, η οποία αποτελεί πρότυπο αντιμετώπισης στον προχωρημένο καρκίνο του νεφρού. Τα αποτελέσματα της μελέτης AVOREN έδειξαν ότι με την προσθήκη της μπεβακιζουμάμπης στo σχήμα με IFΝ-α, η επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου σχεδόν διπλασιάστηκε από μέσο χρονικό διάστημα 5,4 μήνες σε 10,2 μήνες, η ανταπόκριση του όγκου αυξήθηκε σημαντικά από 12,8% με τη μονοθεραπεία ιντερφερόνης σε 31,4% όταν προστέθηκε στη θεραπευτική αγωγή η μπεβακιζουμάμπη και ότι η μείωση της δόσης της IFΝ-α δεν φάνηκε να επηρεάζει την αποτελεσματικότητα του συνδυασμού της μπεβακιζουμάμπης. Μια άλλη δοκιμή φάσης II έδειξε ότι ασθενείς με μη θεραπευθέν mrcc πέτυχαν μέσο PFS (progression free survival, διάστημα κατά το οποίο η νόσος δεν εμφάνισε πρόοδο, δηλαδή δεν επιδεινώθηκε) της τάξης των 8,5 μηνών και ORR (overall response ratio, συνολικό πηλίκο απόκρισης στη θεραπεία) της τάξης του 13% με μπεβακιζουμάμπη σε συνδυασμό με εικονικό φάρμακο. 25 Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν και από τη μελέτη της CALGB στις ΗΠΑ, όπου κλινικές δοκιμές φάσης III έδειξαν σημαντικό κλινικό όφελος με μπεβακιζουμάμπη σε συνδυασμό με IFN-α σε ασθενείς με μη θεραπευθέν mrcc. 26,27 Αποτέλεσμα της χρήσης και της εφαρμογής της μπεβακιζουμάμπης είναι ο σαφής προσδιορισμός και η θεμελίωση του προφίλ αντοχής του φαρμάκου Ανεπιθύμητες ενέργειες (πίν. 3). 10 Οι συνηθέστερες ανεπιθύμητες ενέργειες της θεραπείας με μπεβακιζουμάμπη στον καρκίνο του νεφρού περιλαμβάνουν την υπέρταση, την πρωτεϊνουρία, που όχι σπάνια είναι ασυμπτωματική, τα αιμορραγικά επεισόδια, εκδηλούμενα συνήθως ως χαμηλού βαθμού επίσταξη, και τα μονήρη ή πολλαπλά θρομβωτικά επεισόδια Αναστολείς mtor γενικές πληροφορίες Οι αναστολείς της mammalian target of rapamycin (mtor) κινάσης δρουν σε ένα συστατικό των ενδοκυττάριων μονοπατιών που σχετίζονται με την αύξηση, τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων, καθώς και την απόκριση αυτών στο υποξικό stress. Συνδέονται με μια άφθονη ενδοκυττάρια πρωτεΐνη, την FKBP-12, και με αυτόν τον τρόπο δημιουργούν σύμπλεγμα που αναστέλλει το mtor. Η εν λόγω αναστολή μειώνει την παραγωγή πρωτεϊνών που ρυθμίζουν την αγγειογένεση και τον κυτταρικό κύκλο. Η αναστολή της αγγειογένεσης είναι ζητούμενο, με δεδομένη την αυξημένη και ακατάστατη αγγειογενετική δραστηριότητα στον καρκίνο του νεφρού Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των αναστολέων mtor χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: Στις γενικές, όπως στοματίτιδα, Πίνακας 3. Η προτεινόμενη παθοφυσιολογία των ανεπιθύμητων ενεργειών των άμεσων αναστολέων του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα (VEGF). 10 Ανεπιθύμητες ενέργειες από απ ευθείας αναστολή του VEGF Υπέρταση Πρωτεϊνουρία Επούλωση τραύματος Αιμορραγική διάθεση Προτεινόμενη παθοφυσιολογία Καταστολή των αγγειοδιασταλτών, όπως το ΝΟ και οι προστακυκλίνες, η παραγωγή των οποίων διεγείρεται από τον VEGF μέσω του VEGFR-2, οδηγώντας σε αύξηση των περιφερικών αντιστάσεων με συνέπεια την αύξηση της αρτηριακής πίεσης Ο VEGF είναι αναγκαίος στη διατήρηση της ακεραιότητας της σπειραματικής διήθησης, εξ αιτίας της κυτταροπροστατευτικής του δράσης στα ενδοθηλιακά κύτταρα Εμπλοκή στη φυσιολογική δερματική αγγειογένεση και νεοαγγείωση στον τραυματισμένο ιστό Η αναστολή του VEGF πιθανόν μειώνει την ενδοθηλιακή ανανέωση σε απάντηση του τραύματος και ενεργοποιεί τον καταρράκτη της πήξης, οδηγώντας σε θρομβοεμβολικά επεισόδια

6 ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ 455 εξάνθημα, κόπωση, εξασθένηση, διάρροια, ανορεξία, ναυτία/έμετος, βλεννογονίτιδα, βήχας, ξηροδερμία, λοιμώξεις, πνευμονίτιδα, δύσπνοια, και σε αυτές που αφορούν στο αίμα και στο μεταβολισμό, όπως αναιμία, υπερχοληστερολαιμία, υπερτριγλυκεριδαιμία, υπεργλυκαιμία, αύξηση κρεατινίνης, λεμφοπενία, αύξηση αλκαλικής φωσφατάσης, υποφωσφαταιμία, λευκοπενία, θρομβοπενία, αυξημένη ALT/AST, υπασβεστιαιμία, ουδετεροπενία Τεμσιρόλιμους. Το τεμσιρόλιμους ανήκει στους αναστολείς mtor και παρουσιάζει πολλά και ενδιαφέροντα αποτελέσματα κατά την εφαρμογή του στη θεραπεία του προχωρημένου ή του μεταστατικού καρκίνου του νεφρού. Χαρακτηριστικά, το τεμσιρόλιμους συγκρινόμενο με την IFΝ-α βελτίωσε τη συνολική επιβίωση σε ασθενείς με mrcc και πτωχή πρόγνωση. Όμως, η συνδυασμένη χρήση τους δεν βελτίωσε την επιβίωση. Η συνιστώμενη οδός χορήγησης είναι η ενδοφλέβια. 35 Ωστόσο, παρά τα καλά αποτελέσματα που επιτυγχάνει σε σχέση με την IFΝ-α με QALY (quality-adjusted life year, μέτρο του φορτίου της νόσου, προσμετρώντας τόσο την ποιότητα όσο και το χρόνο επιβίωσης. Χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της χρηματικής αξίας κάθε ιατρικής παρέμβασης) περισσότερο από , ο λόγος κόστος/ ωφέλεια βρίσκεται υπό αίρεση από ορισμένα συστήματα υγείας. 36 Σε μια φάσης III ανάλυση προτάθηκε ότι το τεμσιρόλιμους μπορεί να είναι εξίσου αποτελεσματικό στο μη διαυγοκυτταρικό καρκίνο του νεφρού (HR: 0,55, 95% CI: 0,33 0,90) όσο και στο διαυγοκυτταρικό (HR: 0,85, 95% CI: 0,67 1,08). Η παρατήρηση αυτή αφ ενός αντικατοπτρίζει την περιορισμένη δράση της IFN-α στο μη διαυγοκυτταρικό καρκίνο του νεφρού και αφ ετέρου μπορεί να υποδεικνύει ότι οι αναστολείς mtor έχουν δραστικότητα σε ευρύτερες ομάδες ασθενών με καρκίνο του νεφρού, στους οποίους η κυτταρική εκτροπή δεν επήχθη από μεταλλάξεις στο γονίδιο VHL (von Hippel Lindau). Σήμερα, το συγκεκριμένο ερώτημα βρίσκεται υπό διερεύνηση σε κλινικές δοκιμές. 32, Εβερόλιμους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το εβερόλιμους για τη θεραπεία των ασθενών με προχωρημένο νεφροκυτταρικό καρκίνο (arcc), η νόσος των οποίων έχει επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια ή μετά από τη λήψη στοχευμένης θεραπείας κατά του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα (VEGF). Το εβερόλιμους δοκιμάζεται σε πολλαπλούς τύπους καρκίνου, περιλαμβανομένου του νεφροκυτταρικού, των νευροενδοκρινών, του μαστού, του γαστρικού και του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος (HCC), καθώς και στην οζώδη σκλήρυνση (TSC) και στο μη Hodgkin λέμφωμα. Η τυπική θεραπεία πρώτης γραμμής για τους εν λόγω ασθενείς ενδέχεται να περιλαμβάνει στοχευμένη θεραπεία κατά του VEGF. Πριν από το εβερόλιμους, δεν υπήρχαν αποδεδειγμένες θεραπευτικές επιλογές για τους ασθενείς με προχωρημένο νεφροκυτταρικό καρκίνο, ο οποίος είχε επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια ή μετά από τη θεραπεία με αντι-vegf παράγοντες. Επίσης, φαίνεται ότι η θεραπεία με από του στόματος εβερόλιμους (RECORD-1) οδήγησε σε σημαντικά μακρύτερη μέση PFS σε σχέση με το εικονικό φάρμακο (4 μήνες έναντι 1,9 μηνών, HR: 0,30, 95% CI: 0,22 0,40, p=0,0001) σε ασθενείς με πρόοδο νόσου μετά από τη θεραπεία με VEGFR αναστολείς. Το κλινικό όφελος διατηρήθηκε σε όλες τις μελετώμενες υποομάδες. Σε μια επικαιροποιημένη (updated) ανάλυση, η διάμεση PFS με τη χρήση του εβερόλιμους ήταν 4,9 μήνες έναντι 1,9 με το εικονικό φάρμακο (HR: 0,33, 95% CI: 0,25 0,43, p=0,001). Όταν αφαιρέθηκαν από τη μελέτη τα δεδομένα των cross-over ασθενών, η μέση επιβίωση στην ομάδα του εβερόλιμους ήταν 14,8 μήνες, συγκρινόμενη με τους 10 μήνες του εικονικού φαρμάκου. 38, Άλλα φάρμακα. Η παζοπανίμπη (GW786034) αποτελεί έναν από του στόματος χορηγούμενο αντινεοπλασματικό παράγοντα, ο οποίος αναστέλλει την τυροσινική κινάση (TKI), καθώς και τους PDGFR-α και PDGFR-β και VEGFR1, VEGFR2 και VEGFR3. Επέδειξε in vivo και in vitro δραστικότητα έναντι της ογκογένεσης, ενώ σε πρώιμες κλινικές δοκιμές ήταν καλά ανεκτή. Στην κύρια A φάσης III κλινική δοκιμή στο mrcc έδειξε σημαντική βελτίωση στο PFS, γεγονός που οδήγησε στην έγκρισή της στις ΗΠΑ. Τα σύγχρονα δεδομένα συστήνουν ότι η παζοπανίμπη αποτελεί βιώσιμη επιλογή για πρώτης γραμμής θεραπεία στον arcc. Αναμένονται συγκριτικά δεδομένα (head-tohead trials) με τους άλλους αναστολείς της τυροσινικής κινάσης (TKIs). Έως τότε δεν τεκμαίρεται η υπεροχή της παζοπανίμπης όσον αφορά στην ανοχή και στην αποτελεσματικότητα συγκριτικά με τις υπάρχουσες θεραπείες. 10,40,41 Οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι παρόμοιες με αυτές των άλλων ΤΚΙ και περιλαμβάνουν την υπέρταση, την κόπωση και τις διαταραχές από το γαστρεντερικό. Η αξιτινίμπη (AG013736) είναι ένας από του στόματος χορηγούμενος αναστολέας των VEGFR-1, VEGFR-2 και PDGFR-β. Σε κλινικές δοκιμές φάσης II αποδείχθηκε η δραστικότητά της σε ασθενείς με αντοχή στη σοραφενίμπη ή στη θεραπεία με κυτταροκίνες, με μερική απόκριση στη θεραπεία της τάξης του 14% και 46%, αντίστοιχα. Η υπέρταση, η κόπωση και η παλαμοπελματιαία ερυθροδυσαισθησία αποτελούν τις συχνότερες επιπλοκές. 43,44 Τα συγκριτικά αποτελέσματα όλων των αναφερόμενων φαρμάκων παρουσιάζονται συνοπτικά στους πίνακες 4 και 5.

7 456 Δ.Ν. ΜΩΡΗΣ και Α.Τ. ΜΠΑΜΙΑΣ 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Από τη μελέτη της βιβλιογραφίας προκύπτει ότι η σουνιτινίμπη αποτελεί τη θεραπεία πρώτης γραμμής για το μεταστατικό ή τον προχωρημένο καρκίνο του νεφρού, βελτιώνοντας τη μέση διάρκεια ελεύθερης νόσου, μειώνοντας τον κίνδυνο θανάτου ή προόδου της νόσου, εμφανίζοντας καλύτερη επιβίωση, καθώς και τετραπλάσια απόκριση συγκριτικά με την IFN-α, η οποία έως το 2005 αποτελούσε τη θεραπευτική προσέγγιση εκλογής για τη νόσο. Επίσης, βελτίωσε την ποιότητα ζωής, ενώ πολύ λιγότεροι ασθενείς εγκατέλειψαν τη θεραπεία λόγω των ανεπιθύμητων ενεργειών. Η σοραφενίμπη πέτυχε μεγαλύτερη συνολική βελτίωση στα συμπτώματα της νόσου και την ποιότητα ζωής, τόσο σε σχέση με το εικονικό φάρμακο όσο και σε σχέση με την IFN-α. Η μπεβακιζουμάμπη συγχορηγείται με IFΝ-α, με αποτέλεσμα η επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου να έχει σχεδόν διπλασιαστεί και η ανταπόκριση του όγκου να έχει αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με τη μονοθεραπεία με IFΝ-α, όταν προστέθηκε στη θεραπευτική αγωγή η μπεβακιζουμάμπη. Οι αναστολείς mtor φαίνεται να έχουν ένδειξη ως θεραπείες δεύτερης γραμμής, ειδικότερα σε ασθενείς με πτωχή πρόγνωση και σε ιστολογικό τύπο τόσο διαυγοκυτταρικό, που είναι ο συχνότερος, όσο και μη διαυγοκυτταρικό, καθώς και σε ασθενείς ανθεκτικούς στην αρχική και τη στοχευμένη θεραπεία. Τα υπόλοιπα φάρμακα παρουσιάζουν πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα, χωρίς απαγορευτικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Ωστόσο, απαιτούνται συγκριτικές μελέτες για την τεκμηρίωση της υπεροχής τους σε σχέση με τα φάρμακα πρώτης γραμμής. Επίσης, άξιο παρατήρησης είναι το γεγονός ότι οι ανεπιθύμητες ενέργειες των συγκεκριμένων φαρμάκων δεν είναι ειδικές ή σπάνιες, αλλά αρκετά συχνές στην καθημερινότητα του κλινικού ιατρού, ο οποίος οφείλει να είναι ευαισθητοποιημένος, ώστε να τις αποδώσει στα φάρμακα και όχι σε κάποια υποκείμενη παθολογία. Πίνακας 4. Φάσης III κλινικές δοκιμές στον προχωρημένο καρκίνο του νεφρού (arcc). 34 Μελέτη Παράγοντες Θέση στη θεραπεία Ασθενείς PFS (μήνες) OS (μήνες) ORR (%) Motzer et al 7 Σουνιτινίμπη Πρώτη γραμμή Όλες οι ομάδες 11,0 26,4 31,0 Escudier et al 26 Rini et al 27 Μπεβακιζουμάμπη IFN-α Μπεβακιζουμάμπη IFN-α Πρώτη γραμμή Όλες οι ομάδες 10,2 23,3 31,0 Πρώτη γραμμή Όλες οι ομάδες 8,5 18,3 25,5 Hudes et al 35 Τεμσιρόλιμους Πρώτη γραμμή Ομάδες πτωχής πρόγνωσης 3,1 10,9 8,6 Escudier et al 39 Σοραφενίμπη Δεύτερη γραμμή Ομάδες καλής πρόγνωσης 5,5 17,8 10,0 Motzer et al 38 Εβερόλιμους Δεύτερη γραμμή Όλες οι ομάδες 4,0 NR 1,0 PFS: Διάστημα κατά το οποίο η νόσος δεν εμφάνισε επιδείνωση (progression free survival), OS: Ολική επιβίωση (overall survival), ORR: Συνολικό πηλίκο απόκρισης στη θεραπεία (overall response ratio), IFN-α: Ιντερφερόνη-α, NR: Δεν αναφέρθηκε (not reported) Πίνακας 5. Δεδομένα από φάσης III κλινικές δοκιμές όψιμα εγκεκριμένων θεραπειών στον καρκίνο του νεφρού. 10 Θεραπεία Σχήμα n ORR (%) PFS (μήνες) OS (μήνες) Αξιτινίμπη 43 Αξιτινίμπη 52 44,2 15,7 29,9 Μπεβακιζουμάμπη 26 Μπεβακιζουμάμπη+IFN ,0 10,2 23,3 Εβερόλιμους 38 Εβερόλιμους+BSC 277 5,0 4,9 14,8 Παζοπανίμπη 45 Παζοπανίμπη ,0 9,2 21,1 Σοραφενίμπη 46 Σοραφενίμπη ,0 5,5 17,8 Σουνιτινίμπη 47 Σουνιτινίμπη ,0 11,0 26,4 Τεμσιρόλιμους 35 Τεμσιρόλιμους IFN Τεμσιρόλιμους+IFN PFS: Διάστημα κατά το οποίο η νόσος δεν εμφάνισε επιδείνωση (progression free survival), OS: Ολική επιβίωση (overall survival), ORR: Συνολικό πηλίκο απόκρισης στη θεραπεία (overall response ratio), Εβερόλιμους+BSC: Εβερόλιμους και best supportive care (βέλτιστη υποστηρικτική αγωγή), IFN: Ιντερφερόνη 8,6 4,8 8,1 3,8 1,9 3,7 10,9 7,3 8,4

8 ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ 457 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Στην Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογίας και Ογκολογίας κυρία Έλενα Γκόγκα, για τις χρήσιμες συμβουλές και προτροπές προκειμένου να έλθει σε πέρας η προσπάθεια συλλογής και αξιολόγησης της βιβλιογραφίας για την ολοκλήρωση του παρόντος άρθρου. ABSTRACT Drugs for the treatment of advanced/metastatic renal cancer: Current perspectives D.N. MORIS, 1 A.T. BAMIAS 2 1 First Department of Internal Medicine, Laikon General Hospital of Athens, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, 2 Department of Clinical Therapeutics, Alexandra General Hospital of Athens, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(4): Renal cancer comprises 2% of all cancer, with 210,000 new cases being reported every year worldwide, and in the last 20 years it has shown an increase of 30%. During the last 5 years, significant progress has been made in the therapeutic approach to advanced/metastatic renal cancer. The drugs involved in the treatment of advanced/metastatic renal cancer are classified according to their molecular action. The most significant categories are the tyrosine kinase inhibitors (sorafenib, sunitinib), cytokines (IFΝ-α, IL-2), mtor inhibitors (temsirolimus, everolimus) and VEGF inhibitors (pazopanib, axitinib, bevacizumab). Sunitinib, prescribed as a first line treatment, has doubled the median progression free survival compared with IFN-α, and has decreased the risk of death or progression of the disease. Sorafenib has achieved longer overall improvement in both progression free survival and in symptom worsening compared with placebo. Bevacizumab, when co-administered with IFΝ-α, has doubled progression free survival and significantly increased the response of the tumor to treatment, compared with monotherapy with IFΝ-α. mtor inhibitors are indicated in patients with poor prognosis and those resistant to the first line targeted therapeutic approach. Other drugs used in renal cancer have shown promising results without producing significant or prohibitive side effects, but comparative trials are needed in order to establish their superiority over the standard first line regimes. The side effects of all the drugs studied are not specific and are those commonly seen in clinical medicine. Physicians should be aware of the possible side effects, in order to attribute them to the drugs and not to an underlying disease. Key words: Advanced/metastatic renal cancer, mtor inhibitors, Tyrosine kinase inhibitors (TKI) Βιβλιογραφία 1. ORTIZ-ALVARADO O, ANDERSON JK. The role of radiologic imaging and biopsy in renal tumor ablation. World J Urol 2010, 28: CHOW WH, DONG LM, DEVESA SS. Epidemiology and risk factors for kidney cancer. Nat Rev Urol 2010, 7: BROMWICH E, McMILLAN DC, LAMB GW, VASEY PA, AITCHISON M. The systemic inflammatory response, performance status and survival in patients undergoing alpha-interferon treatment for advanced renal cancer. Br J Cancer 2004, 91: JERMANN M, STAHEL RA, SALZBERG M, CERNY T, JOERGER M, GILLESSEN S ET AL. A phase II, open-label study of gefitinib (IRESSA) in patients with locally advanced, metastatic, or relapsed renal-cell carcinoma. Cancer Chemother Pharmacol 2006, 57: LINEHAN WM, WALTHER MM, ZBAR B. The genetic basis of cancer of the kidney. J Urol 2003, 170: MOTZER RJ, BANDER NH, NANUS DM. Renal-cell carcinoma. N Engl J Med 1996, 335: MOTZER RJ, HUTSON TE, TOMCZAK P, MICHAELSON MD, BUKOWSKI RM, RIXE O ET AL. Sunitinib versus interferon alfa in metastatic renal-cell carcinoma. N Engl J Med 2007, 356: MOTZER RJ, MICHAELSON MD, ROSENBERG J, BUKOWSKI RM, CURTI BD, GEORGE DJ ET AL. Sunitinib efficacy against advanced renal cell carcinoma. J Urol 2007, 178: MOTZER RJ, RINI BI, BUKOWSKI RM, CURTI BD, GEORGE DJ, HUDES GR ET AL. Sunitinib in patients with metastatic renal cell carcinoma. JAMA 2006, 295: SCHMIDINGER M, BELLMUNT J. Plethora of agents, plethora of targets, plethora of side effects in metastatic renal cell carcinoma. Cancer Treat Rev 2010, 36: PRICE J, SHAARBAF R, WOOD L. Sunitinib causes macrocytosis in patients with advanced renal cell carcinoma. Curr Oncol 2010, 17: KATTA A, FESLER MJ, TAN A, VUONG G, RICHART JM. Spontaneous bilateral pneumothorax in metastatic renal cell carcino-

9 458 Δ.Ν. ΜΩΡΗΣ και Α.Τ. ΜΠΑΜΙΑΣ ma on sunitinib therapy. Cancer Chemother Pharmacol 2010, 66: RINI BI, GARCIA JA, COONEY MM, ELSON P, TYLER A, BEATTY K ET AL. Toxicity of sunitinib plus bevacizumab in renal cell carcinoma. J Clin Oncol 2010, 28:e284 e285; author reply e286 e WILHELM SM, CARTER C, TANG L, WILKIE D, McNABOLA A, RONG H ET AL. BAY exhibits broad spectrum oral antitumor activity and targets the RAF/MEK/ERK pathway and receptor tyrosine kinases involved in tumor progression and angiogenesis. Cancer Res 2004, 64: EDMONDS K, SPENCER-SHAW A. Managing adverse events associated with sorafenib in renal cell carcinoma. Br J Nurs 2010, 19: BUKOWSKI R, CELLA D, GONDEK K, ESCUDIER B; SORAFENIB TARGETS CLINICAL TRIAL GROUP. Effects of sorafenib on symptoms and quality of life: Results from a large randomized placebo-controlled study in renal cancer. Am J Clin Oncol 2007, 30: CHOUEIRI TK, REGAN MM, ROSENBERG JE, OH WK, CLEMENT J, AMATO AM ET AL. Carbonic anhydrase IX and pathological features as predictors of outcome in patients with metastatic clear-cell renal cell carcinoma receiving vascular endothelial growth factor-targeted therapy. BJU Int 2010, 106: BARBASTEFANO J, GARCIA JA, ELSON P, WOOD LS, LANE BR, DREICER R ET AL. Association of percentage of tumour burden removed with debulking nephrectomy and progression-free survival in patients with metastatic renal cell carcinoma treated with vascular endothelial growth factor-targeted therapy. BJU Int 2010 [Epub ahead of print] 19. ELFIKY AA, CHO DC, McDERMOTT DF, ROSENBERG JE, FORTNER B, ANTRÀS L ET AL. Predictors of response to sequential sunitinib and the impact of prior VEGF-targeted drug washout in patients with metastatic clear-cell renal cell carcinoma. Urol Oncol 2010 [Epub ahead of print] 20. PRESTA LG, CHEN H, O CONNOR SJ, CHISHOLM V, MENG YG, KRUM- MEN L ET AL. Humanization of an anti-vascular endothelial growth factor monoclonal antibody for the therapy of solid tumors and other disorders. Cancer Res 1997, 57: KIM KJ, LI B, HOUCK K, WINER J, FERRARA N. The vascular endothelial growth factor proteins: Identification of biologically relevant regions by neutralizing monoclonal antibodies. Growth Factors 1992, 7: BESSE B, LASSERRE SF, COMPTON P, HUANG J, AUGUSTUS S, ROHR UP. Bevacizumab safety in patients with central nervous system metastases. Clin Cancer Res 2010, 16: EUROPEAN MEDICINES AGENGY. Summary of Product Characteristics (SmPC): Avastin Available at: Humans/EPAR/avastin/avastin.htm 24. YANG JC, HAWORTH L, SHERRY RM, HWU P, SCHWARTZENTRUBER DJ, TOPALIAN SL ET AL. A randomized trial of bevacizumab, an anti-vascular endothelial growth factor antibody, for metastatic renal cancer. N Engl J Med 2003, 349: BUKOWSKI RM, KABBINAVAR FF, FIGLIN RA, FLAHERTY K, SRINIVAS S, VAISHAMPAYAN U ET AL. Randomized phase II study of erlotinib combined with bevacizumab compared with bevacizumab alone in metastatic renal cell cancer. J Clin Oncol 2007, 25: ESCUDIER B, PLUZANSKA A, KORALEWSKI P, RAVAUD A, BRACARDA S, SZCZYLIK C ET AL. Bevacizumab plus interferon alfa-2a for treatment of metastatic renal cell carcinoma: A randomised, double-blind phase III trial. Lancet 2007, 370: RINI BI, HALABI S, ROSENBERG JE, STADLER WM, VAENA DA, ARCHER L ET AL. Phase III trial of bevacizumab plus interferon alfa versus interferon alfa monotherapy in patients with metastatic renal cell carcinoma: Final results of CALGB J Clin Oncol 2010, 28: MILLER K, WANG M, GRALOW J, DICKLER M, COBLEIGH M, PEREZ EA ET AL. Paclitaxel plus bevacizumab versus paclitaxel alone for metastatic breast cancer. N Engl J Med 2007, 357: FINGAR DC, RICHARDSON CJ, TEE AR, CHEATHAM L, TSOU C, BLENIS J. mtor controls cell cycle progression through its cell growth effectors S6K1 and 4E-BP1/eukaryotic translation factor 4E. Mol Cell Biol 2004, 24: HUDSON CC, LIU M, CHIANG GG, OTTERNESS DM, LOOMIS DC, KA- PER F ET AL. Regulation of hypoxia-inducible factor 1 alpha expression and function by the mammalian target of rapamycin. Mol Cell Biol 2002, 22: THOMAS GV, TRAN C, MELLINGHOFF IK, WELSBIE DS, CHAN E, FUEGER B ET AL. Hypoxia-inducible factor determines sensitivity to inhibitors of mtor in kidney cancer. Nat Med 2006, 12: DEL BUFALO D, CIUFFREDA L, TRISCIUOGLIO D, DESIDERI M, COGNET- TI F, ZUPI G ET AL. Antiangiogenic potential of the mammalian target of rapamycin inhibitor temsirolimus. Cancer Res 2006, 66: PANTUCK AJ, ZENG G, BELLDEGRUN AS, FIGLIN RA. Pathobiology, prognosis, and targeted therapy for renal cell carcinoma: Exploiting the hypoxia-induced pathway. Clin Cancer Res 2003, 9: AGARWALA SS, CASE S. Everolimus (RAD001) in the treatment of advanced renal cell carcinoma: A review. Oncologist 2010, 15: HUDES G, CARDUCCI M, TOMCZAK P, DUTCHER J, FIGLIN R, KAPOOR A ET AL. Temsirolimus, interferon alfa, or both for advanced renal-cell carcinoma. N Engl J Med 2007, 356: HOYLE M, GREEN C, THOMPSON-COON J, LIU Z, WELCH K, MOXHAM T ET AL. Cost-effectiveness of temsirolimus for first line treatment of advanced renal cell carcinoma. Value Health 2010, 13: DUTCHER JP, SZCZYLIK C, TANNIR N, BENEDETTO P, RUFF P, HSU A ET AL. Correlation of survival with tumor histology, age, and prognostic risk group for previously untreated patients with advanced renal cell carcinoma (adv RCC) receiving temsirolimus (TEMSR) or interferon-alpha (IFN). J Clin Oncol 2007, 25(Suppl 18): MOTZER RJ, ESCUDIER B, OUDARD S, HUTSON TE, PORTA C, BRA- CARDA S ET AL. Efficacy of everolimus in advanced renal cell carcinoma: A double-blind, randomised, placebo-controlled phase III trial. Lancet 2008, 372: ESCUDIER B, EISEN T, STADLER WM, SZCZYLIK C, OUDARD S, SIE- BELS M ET AL. Sorafenib in advanced clear-cell renal-cell carcinoma. N Engl J Med 2007, 356:

10 ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ AMATO RJ, JAC J, GIESSINGER S, SAXENA S, WILLIS JP. A phase 2 study with a daily regimen of the oral mtor inhibitor RAD001 (everolimus) in patients with metastatic clear cell renal cell cancer. Cancer 2009, 115: LaPLANT KD, LOUZON PD. Pazopanib: An oral multitargeted tyrosine kinase inhibitor for use in renal cell carcinoma. Ann Pharmacother 2010, 44: SCHUTZ FA, CHOUEIRI TK, STERNBERG CN. Pazopanib: Clinical development of a potent anti-angiogenic drug. Crit Rev Oncol Hematol 2010 [Epub ahead of print] 43. RIXE O, BUKOWSKI RM, MICHAELSON MD, WILDING G, HUDES GR, BOLTE O ET AL. Axitinib treatment in patients with cytokinerefractory metastatic renal-cell cancer: A phase II study. Lancet Oncol 2007, 8: LOMBARDI G, ZUSTOVICH F, DONACH M, DALLA PALMA M, NICO- LETTO O, PASTORELLI D. An update on targeted therapy in metastatic renal cell carcinoma. Urol Oncol 2010 [Epub ahead of print] 45. STERNBERG CN, DAVIS ID, MARDIAK J, SZCZYLIK C, LEE E, WAGSTAFF J ET AL. A randomized, double-blind phase III study of pazopanib in treatment-naive and cytokine-pretreated patients with advanced renal cell carcinoma (RCC). J Clin Oncol 2009, 27(Suppl):240s 46. ESCUDIER B, EISEN T, STADLER WM, SZCZYLIK C, OUDARD S, STAEH- LER M ET AL. Sorafenib for treatment of renal cell carcinoma: final efficacy and safety results of the phase III treatment approaches in renal cancer global evaluation trial. J Clin Oncol 2009, 27: MOTZER RJ, HUTSON TE, TOMCZAK P, MICHAELSON MD, BUKOWSKI RM, OUDARD S ET AL. Overall survival and updated results for sunitinib compared with interferon alfa in patients with metastatic renal cell carcinoma. J Clin Oncol 2009, 27: Corresponding author: D.N. Moris, 56 Anastasiou Gennadiou street, GR Athens, Greece

Η θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του νεφρού

Η θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του νεφρού Η θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του νεφρού Κ. Χόνδρος ΕΙΣΑΓΩΓH Ο καρκίνος του νεφρού (RCC) αποτελεί το 2-3% όλων των κακοήθων νεοπλασμάτων (13ο πιο συχνό) του ανθρώπου και την πιο θανατηφόρο νόσο

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΩΝ ΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ (ΕΟΠΕ)

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΩΝ ΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ (ΕΟΠΕ) ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΩΝ ΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ (ΕΟΠΕ) ΤΙΤΛΟΣ: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κωδικός μελέτης: 2011/1 Έκδοση πρωτοκόλλου: 1.0 Ημερομηνία: ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης

Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Υπολογιστές ογκολογικού κινδύνου: Καρκίνος Νεφρού - Ουροδόχου Κύστης Χαράλαμπος Κ. Μαμουλάκης Λέκτορας Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Vectibix. πανιτουμουμάμπη. Τι είναι το Vectibix; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Vectibix; Περίληψη EPAR για το κοινό

Vectibix. πανιτουμουμάμπη. Τι είναι το Vectibix; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Vectibix; Περίληψη EPAR για το κοινό EMA/170285/2015 EMEA/H/C/000741 Περίληψη EPAR για το κοινό πανιτουμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση 27η συνάντηση ΕΕΕ Βόλος 30/11/13 Δρ Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τµήµα Ενδοκρινολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Σύγκρουση συµφερόντων Καµία Ca ΝΕΦΡΟΥ & ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Λεµφογενώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ.

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Χατζηµουρατίδης Ερώτηση 1 Κυστεκτοµή ή συντηρητική αγωγή; Η νόσος αντιµετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών

Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων. αντιπηκτικών Περιορισμοί στη χρήση των νεότερων αντιπηκτικών Στέλιος Τζέης MD, PhD, FESC Επιμελητής A - Καρδιολογική Κλινική Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΥΠΕΡ νεότερων αντιπηκτικών γιατί. Προβλέψιμη φαρμακοκινητική /

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1,

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1, 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Ογκολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση είναι μια συνήθης επιπλοκή

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Avastin 25 mg/ml πυκνό διάλυµα για παρασκευή διαλύµατος προς έγχυση. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L).

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L). Η GSK έλαβε άδεια κυκλοφορίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πρόσθετη ένδειξη του Revolade (eltrombopag) ως την πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία για τη θρομβοπενία που σχετίζεται με τη χρόνια ηπατίτιδα C Η GlaxoSmithKline

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νεότερες Από Του Στόματος Στοχεύουσες Θεραπείες

Οι Νεότερες Από Του Στόματος Στοχεύουσες Θεραπείες Διαχείριση Ουρολογικών Ογκολογικών Ασθενών: Οι Νεότερες Από Του Στόματος Στοχεύουσες Θεραπείες Θάλεια Λάλλα Α.Ν.Θ. ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ 1. Sutent 2. Votrient 3. Inlyta 4. Nexavar 5. Afinitor 1. Zytiga 2. Xtandi

Διαβάστε περισσότερα

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία;

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΖΥΓΟΥΡΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ IL- 6 IL- 6 mil- 6R gp13 gp13 Το Tocilizumab (TCZ) είναι το πρώτο ανασυνδυασµένο ανθρωποποιηµένο

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ (Ενημέρωση Απρίλιος 2010) B. Ljungberg (πρόεδρος), D.C. Hanbury, M. Hora, M.A. Kuczyk, A.S. Merseburger, P.F.A. Mulders, J-J. Patard, I.C. Sinescu Eur

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Αλήθεια και μύθοι για τα φυτικά σκευάσματα για τον προστάτη. Γιαννίτσας Κώστας ΑΓΡΙΑ 01/06/2014

Αλήθεια και μύθοι για τα φυτικά σκευάσματα για τον προστάτη. Γιαννίτσας Κώστας ΑΓΡΙΑ 01/06/2014 Αλήθεια και μύθοι για τα φυτικά σκευάσματα για τον προστάτη Γιαννίτσας Κώστας ΑΓΡΙΑ 01/06/2014 Σύγκρουση συμφερόντων (ΕΟΦ 14660/25.02.2011) 2004-2006: Ιατρός Κλινικής Έρευνας, Φαρμασέρβ-Λίλλυ 2006-2007:

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα του καρκίνου του νεφρού :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα του καρκίνου του νεφρού : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα του καρκίνου του νεφρού : Πολλά ονόματα..για να περιγράψουν τον ίδιο καρκίνο : 1. Υπερνέφρωμα Ονομάζονταν έτσι στο παρελθόν, διότι πιστεύονταν πως

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Βήτα ιντερφερόνες: κίνδυνος. θρομβωτικής μικροαγγειοπάθειας. και νεφρωσικού συνδρόμου

Βήτα ιντερφερόνες: κίνδυνος. θρομβωτικής μικροαγγειοπάθειας. και νεφρωσικού συνδρόμου Σεπτέμβριος 2014 Βήτα ιντερφερόνες: κίνδυνος θρομβωτικής μικροαγγειοπάθειας και νεφρωσικού συνδρόμου Αγαπητέ επαγγελματία υγείας, Παράκληση προς Αξιότιμους Κ. Διευθυντές Νευρολογικών Κλινικών όπως κοινοποιήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Επιθηλιακά νεοπλάσματα με επικρατούσα νευροενδοκρινική διαφοροποίηση Συχνότητα εμφάνισης NET 1,9-5,76/100,000/

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ι. Ντότης- Ημερίδα Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ 2013 Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ιωάννης Ντότης Παιδίατρος Εντατικολόγος Επιμελητής Α Π/Δ Κλινική Ι. Ντότης- Ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Πότε και ποιους ασθενείς πρέπει κατά προτεραιότητα να θεραπεύσουµε,ώστε να επιτύχουµε την εξάλειψη των κλινικών επιπλοκών της νόσου (Καρκίνος & Κίρρωση) Σπήλιος Μανωλακόπουλος Γαστρεντερολόγος Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ Ι. Μούντζιος 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το κακόηθες μελάνωμα είναι ο τρίτος σε συχνότητα συμπαγής

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσόρισμα. Αγαπητοί φίλοι,

Καλωσόρισμα. Αγαπητοί φίλοι, Καλωσόρισμα Αγαπητοί φίλοι, για 5 η συνεχή χρονιά η Ογκολογική Μονάδα της Γ Παθολογικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και το Ογκολογικό Κέντρο Ιατροβιολογικής Εκπαίδευσης & Ερευνας

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Εναλλακτικές Θεραπείες Παράγοντες στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ ΗΧΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ-ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ ΗΧΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ-ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΤΩΝ ΗΧΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ-ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ Σκούντζος Γ., Παππάς Α., Γρηγοράκη Δ., Κουλοχέρη Δ., Σταμούλη Ε., Μήκα Α., Κέντον Θ., Καββαδίας

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί μηχανισμοί δράσης των νέων ογκολογικών φαρμάκων σε ενδοκρινικούς όγκους

Βασικοί μηχανισμοί δράσης των νέων ογκολογικών φαρμάκων σε ενδοκρινικούς όγκους Βασικοί μηχανισμοί δράσης των νέων ογκολογικών φαρμάκων σε ενδοκρινικούς όγκους Δημήτρης Θ. Τραφαλής Παθολόγος Ογκολόγος Επίκουρος Καθηγητής Κλινικής Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή, Εθνικό & Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Ελάττωση θνησιμότητας κατά 33% 1. Αυξημένη υπόνοια 2. Αυξημένος αριθμός εξετάσεων 3. Προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Κασαράκης Δηµήτριος Επιµελητής Α Επιστηµονικά Υπεύθυνος του ογκολογικού τµήµατος Νοσοκοµείου Καβάλας Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο καρκίνος του νεφρού;

Τι είναι ο καρκίνος του νεφρού; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ SUTENT 12, 5 mg καψάκια σκληρά 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε καψάκιo περιέχει sunitinib malate,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Χρήστος Αθ. Καλαϊτζής Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 1 Non-metastatic castration-resistant prostate cancer (CPRCM0),

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού;

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; Anne-Marie Μητέρα Επιστήμονας Ιατρικής από την Ιρλανδία και ασθενής με καρκίνο μαστού που έκανε το Oncotype DX Ένας εκπαιδευτικός οδηγός που δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Σελίδα 1/5 Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη που παρουσιάστηκαν από τον

Διαβάστε περισσότερα

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα:

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα: EMA/614203/2010 EMEA/H/C/000165 Περίληψη EPAR για το κοινό ριτουξιμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Καθυστέρηση θεραπείας ή τροποποίηση δοσολογικού σχήματος ZALTRAP/FOLFIRI Ουδετεροπενία ή θρομβοπενία (βλ. παραγράφους 4.4 και 4.8)

Καθυστέρηση θεραπείας ή τροποποίηση δοσολογικού σχήματος ZALTRAP/FOLFIRI Ουδετεροπενία ή θρομβοπενία (βλ. παραγράφους 4.4 και 4.8) Το φάρμακο αυτό τελεί υπό συμπληρωματική παρακολούθηση. Αυτό θα επιτρέψει τον ταχύ προσδιορισμό νέων πληροφοριών ασφάλειας. Ζητείται από τους επαγγελματίες του τομέα της υγειονομικής περίθαλψης να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη της τροποποίησης που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων

Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη της τροποποίησης που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων Παράρτημα Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την απόρριψη της τροποποίησης που παρουσιάστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων 1/7 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 Το φάρμακο αυτό τελεί υπό συμπληρωματική παρακολούθηση. Αυτό θα επιτρέψει τον ταχύ προσδιορισμό νέων πληροφοριών ασφάλειας. Ζητείται από τους επαγγελματίες

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας Περιστατικό 4. Γυναίκα 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή Ηκ. Ελένη Κ. είναι 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή, μόνιμη Λαμβάνει κουμαρινικά. INR προ εβδομάδος 2.24 Ιστορικό Υπέρτασης Πλήρως αυτοεξυπηρετούμενη, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία ΜΕΣΟΘΗΛΙΩΜΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΤΟΝΑΙΟΥ: CT ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία Τμήμα Κλινικής Ακτινολογίας και Απεικόνισης Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ 2014-15 Αίθουσα Μικροσκοπίων Ά ορόφου (Νέο Κτήριο) ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 Το φάρμακο αυτό τελεί υπό συμπληρωματική παρακολούθηση. Αυτό θα επιτρέψει τον ταχύ προσδιορισμό νέων πληροφοριών ασφάλειας. Ζητείται από τους επαγγελματίες

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα