ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ Αριθμός Διατριβής 1943 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΥΚΤΕΡΙΝΗΣ ΕΝΟΥΡΗΣΗΣ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΚΟΡΑΝΗ Ιατρού-Ουρολόγου ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2008-09 Αριθμός Διατριβής 1943 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΥΚΤΕΡΙΝΗΣ ΕΝΟΥΡΗΣΗΣ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΚΟΡΑΝΗ Ιατρού-Ουρολόγου ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΚΙΟΥΛΑΚΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ Αριθμός Διατριβής 1943 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΥΚΤΕΡΙΝΗΣ ΕΝΟΥΡΗΣΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΓΚΟΡΑΝΗ Ιατρού-Ουρολόγου ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2 Η ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Δ. ΚΟΥΒΕΛΑΣ, ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β. ΜΗΡΤΣΟΥ - ΦΙΔΑΝΗ, ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Ε.Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Η ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Δ. ΚΟΥΒΕΛΑΣ, ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β. ΜΗΡΤΣΟΥ - ΦΙΔΑΝΗ, ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Ε.Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β. ΚΟΚΚΑΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ. ΚΑΡΑΚΙΟΥΛΑΚΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Χ. ΣΑΡΔΕΛΛΗ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ " Η έγκρισις της διδακτορικής διατριβής υπό της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλοί αποδοχήν των γνωμών του συγγραφέως". (Νόμος 5343/32, άρθρ. 202, παρ.2, και Ν. 1268/82, αρθρ.50, παρ. 8).

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΝΤΟΜΠΡΟΣ

4

5 Στους γονείς και τους δασκάλους μου

6

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΥΠΟΙ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ Ενούρηση Λειτουργική ακράτεια Οργανική ακράτεια ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΧΤΕΡΙΝΗΣ ΕΝΟΥΡΗΣΗΣ Μελέτες οικογενειών Επιδημιολογικές μελέτες Μελέτες σε διδύμους Μελέτες σε υιοθετημένα παιδιά Αναλύσεις διαχωρισμού/απομόνωσης (τρόποι κληρονομικότητας) Αυτοσωματικός κυρίαρχος τρόπος κληρονομικότητας Aυτοσωματικός υπολειπόμενος τρόπος κληρονομικότητας Πολυγονιδιακή μέθοδος κληρονομικότητας Συνύπαρξη διαφορετικών τρόπων κληρονομικότητας Mοριακή γενετική της νυχτερινής ενούρησης Συνδετικές αναλύσεις Υποψήφια γονίδια Αλληλεπίδραση γονότυπου-φαινότυπου ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΕΝΟΥΡΗΣΗ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Αιτιολογία Γενετικοί Παράγοντες Μειωμένη κυστική χωρητικότητα και παθολογική ουροδυναμική Εναλλαγές στην έκκριση βαζοπρεσίνης Διαταραχές ύπνου Άπνοια Νυχτερινή πολυουρία Ψυχολογικοί Παράγοντες Οργανικές ασθένειες Καθυστέρηση ωρίμανσης... 30

8 Λήψη τροφών και υγρών Δυσκοιλιότητα Νυχτερινή παραγωγή ούρων και ορμόνες Έλεγχος της κύστης Κυστική Λειτουργία Ύπνος / αφύπνιση και λειτουργία του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ) Γενετική Ψυχολογία ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Αντιχολινεργικά Μηχανισμός δράσης των αντιχολινεργικών Οξυβουτινίνη Τολτεροδίνη Υοσκυαμίνη Χλωροτρόπσιο (Τrospium chloride) Προπιβερίνη Αντιενουρητικά Δεσμοπρεσσίνη Μηχανισμός δράσης δεσμοπρεσσίνης Ιμιπραμίνη Άλλες ουσίες Νεότερα Δεδομένα Αντιχολινεργικές ουσίες Ενδαγγειακές ουσίες Άλλες ουσίες Φαρμακογενετική ΜΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συναγερμός Ενούρησης Εναλλακτικές θεραπευτικές μέθοδοι ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 9. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Ομάδες Ιστορικό και Εργαστηριακός Έλεγχος Ιστορικό Εργαστηριακός Έλεγχος... 71

9 10.3. Ουροδυναμικός Έλεγχος Φαρμακευτική Θεραπεία Ιμιπραμίνη Νορτρυπτιλίνη Ασκήσεις Κύστεως Στατιστική ανάλυση Στατιστική ανάλυση Χώροι διεξαγωγής έρευνας ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Προ της Θεραπείας Ουροδυναμικός Έλεγχος Επεισόδια Ενούρησης Μετά τη Θεραπεία Εργαστηριακός Έλεγχος Ουροδυναμικός Έλεγχος Συμβάματα Ενούρησης ΣΥΖΗΤΗΣΗ Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Προ της Θεραπείας Μετά τη Θεραπεία ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

10

11 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η νυκτερινή ενούρηση, ως φαινόμενο, είναι γνωστή από την αρχαιότητα, όμως μόνο πολύ σπάνια αναφέρεται στην αρχαία βιβλιογραφία. Πρώτη επίσημη αναφορά γίνεται το 1491 σε ένα από τα πρώτα τυπωμένα ιατρικά βιβλία, το Ketham s Fasciculus Medicinae: Ενούρηση είναι η ακούσια εκροή ούρων κατά τον ύπνο. Τότε θεωρούνταν περισσότερο ως οικονομικό πρόβλημα, παρά ως ιατρικό πρόβλημα η νόσος. Μόνο όταν η νυκτερινή απώλεια ούρων διατηρούνταν και κατά την ενήλικο ζωή, οι προφανείς κοινωνικοί λόγοι πίεζαν για θεραπευτική παρέμβαση. Στο πρώτο δημοφιλές σύγγραμμα Παιδιατρικής, του Nikolas Rosen von Rosenstein το 1764, στις 360 σελίδες του δεν γίνεται καμία αναφορά στην ενούρηση. Στο κλασικό σύγγραμμα Παιδιατρικής του Holt, το 1897, γίνεται διαχωρισμός της ακράτειας ούρων ανατομικής και νευρογενούς αιτιολογίας και αναφέρονται οι διάφοροι τύποι της ενούρησης, καθώς και οδηγίες για την αντιμετώπισή της. Όμως, μόνο κατά τον αιώνα που διανύουμε δόθηκε προσοχή στο πρόβλημα της νυκτερινής ενούρησης. Οι διάφοροι κλάδοι της κλινικής Ιατρικής αντιμετώπισαν τη νυχτερινή ενούρηση από τη δική τους σκοπιά. Έτσι, προτάθηκαν διαιτολογικές προσεγγίσεις, διάφοροι χειρισμοί από χειροπρακτικούς, ενώ οι Ψυχίατροι και οι Ψυχολόγοι αντιμετώπισαν το πρόβλημα από συμπεριφοριολογική άποψη. Στις αρχές του αιώνα, οι ουρολόγοι διερευνούσαν επιθετικά για ανατομική εξήγηση της νυκτερινής ενούρησης. Πρώτος ο Burns το 1937 έγραψε ότι η νευρωσική φύση των ενουρητικών παιδιών είναι το αποτέλεσμα και όχι η αιτία της ενούρησης. Σύμφωνα με τη μοντέρνα ουρολογική άποψη, η ενούρηση πρέπει να εξετάζετε στο γενικό πλαίσιο των διαταραχών ούρησης. Στην ερευνά μας χορηγήσαμε τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, είτε ως κύρια επιλογή, είτε σε συνδυασμό με ασκήσεις κύστεως και ελπίζουμε ότι θα συμβάλει σημαντικά στην αντιμετώπιση της ασθένειας με μια θεραπευτική αντιμετώπιση που προσφέρει το μεγαλύτερο δυνατό όφελος με το χαμηλότερο δυνατό κόστος. Κλείνοντας, αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω από τη θέση αυτή, εκείνους που με οποιοδήποτε τρόπο, συνέβαλλαν στην περάτωση και την αρτιότερη παρουσία της εργασίας. Στην Ομότιμη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας κ. Βασιλική Μήρτσου εκφράζω τη βαθειά μου ευγνωμοσύνη και εκτίμηση για την επιλογή της στο πρόσωπό μου ως 1

12 υποψηφίου Διδάκτορα του Εργαστηρίου της, καθώς και την εμπιστοσύνη της κατά τη διάρκεια της εκπόνησης, της διατριβής μου. Ευχαριστώ θερμά τον καθηγητή μου κ. Ευάγγελο Ιωαννίδη Δ/ντή Πανεπιστημιακής Ουρολογικής Κλινικής, Νοσοκομείου Παπαγεωργίου μέλος της τριμελούς, που ακούραστα στάθηκε δίπλα μου όλο το χρονικό διάστημα και χάρη στην πλατειά του κατάρτιση στο αντικείμενο της μελέτης μας, με υπομονή και φιλική διάθεση με στήριξε στην εκτέλεσή της. Ιδιαίτερα θα ήθελα να ευχαριστήσω εγκάρδια τον επιβλέποντα Αναπληρωτή Καθηγητή Φαρμακολογίας κ. Κούβελα Δημήτρη που από την αρχή έως το τέλος με συμπαραστάθηκε, με καθοδήγησε με την άρτια επιστημονική του κατάρτιση, μοιράστηκε όλες τις αγωνίες μου, και ήταν καταλυτική η συμβολή του και καθοριστική για την ολοκλήρωση της διατριβής μου. Θερμά ευχαριστώ επίσης για τη διευκόλυνση του έργου μου, την κ. Χρύσα Πουρζιτάκη και την κ. Στέλλα Λάσκαρη. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Επίκουρο καθηγητή Υγιεινής και Κοινωνικής Ιατρικής κ. Θεόδωρο Δαρβαβέση που πρώτος, από τα φοιτητικά μου χρόνια με παρότρυνε να γίνω κάτοχος διδακτορικής διατριβής. 2

13 Γ Ε Ν Ι Κ Ο Μ Ε Ρ Ο Σ

14

15 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ενούρηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της παιδικής ηλικίας, επηρεάζοντας περίπου το 10% των επτάχρονων παιδιών. Το ποσοστό των εφήβων που παρουσιάζουν το φαινόμενο της νυχτερινής ενούρησης, κυμαίνεται στο 1-2% με αυτόματο ποσοστό ίασης γύρω στο 15% το χρόνο 1. Αντιθέτως, ποσοστό 2-3% των επτάχρονων παιδιών παρουσιάζουν το φαινόμενο κατά τη διάρκεια της ημέρας 2. Ο κλινικός φαινότυπος της ενούρησης είναι ετερογενής και η αιτιολογία του πολυπαραγοντική, περιλαμβάνοντας βιολογικούς, γενετικούς, περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες. Οι πρώτες επίσημες γενετικές μελέτες της δεκαετίας του 50 και του 60, κατέδειξαν ότι ένα υψηλό ποσοστό συγγενών των ασθενών, που παρουσίαζαν νυχτερινή ενούρηση σε πρωταρχικό στάδιο, εμφάνιζαν το ίδιο φαινόμενο Στη δεκαετία του 90, οι μοριακές γενετικές αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν, σχετικά με τους μικροδορυφορικούς δείκτες της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR), εντόπισαν χρωμοσωμικές περιοχές, ως σημεία που σχετίζονται με την έκφραση γονιδίων που ευθύνονται για τη νυχτερινή ενούρηση

16 2. ΟΡΙΣΜΟΙ Ακράτεια θεωρείται η διαφυγή τουλάχιστον 1 ml ούρων, τουλάχιστον μια φορά εβδομαδιαίως, σε παιδιά ηλικίας από 5 ετών και άνω 21. Νυχτερινή ενούρηση είναι η ακούσια ούρηση κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου, η οποία συμβαίνει έπειτα από την ηλικία του προβλεπόμενου ελέγχου της κύστης. Η νυχτερινή ενούρηση μπορεί να ταξινομηθεί α) στην πρωτογενή μονόσυμπτωματική νυχτερινή ενούρηση, η οποία ορίζεται ως η νυχτερινή ούρηση χωρίς καθημερινά προβλήματα ούρησης και με απουσία μεγάλης χρονικής περιόδου εγκράτειας (χωρίς επεισόδια ενούρησης), β) στην πρωτογενή μη μονό-συμπτωματική νυχτερινή ενούρηση, οριζόμενη ως η πρωταρχική νυχτερινή ενούρηση η οποία συνοδεύεται και από ημερήσια προβλήματα και γ) στην δευτερογενή νυχτερινή ενούρηση, η οποία ορίζεται ως η υποτροπιάζουσα κατάσταση η οποία ακολουθεί μια περίοδο εγκράτειας 6 μηνών, αν και κατά διαστήματα έχει προταθεί ο διαχωρισμός σε 1, 3 και 12 μήνες. Οι διακρίσεις αυτές είναι σημαντικές κάθε φορά που αξιολογείται η κατάσταση κάποιου ασθενή, επειδή προσδιορίζουν την κατάλληλη προσέγγιση και θεραπεία που πρέπει να εφαρμοστεί. Ποσοστό 80% ως 85% των παιδιών παρουσιάζουν μονοσυμπτωματική νυχτερινή ενούρηση 22. Το σχήμα 1 απεικονίζει το επικαλυπτόμενο φάσμα της ακράτειας ούρων ανάμεσα σε παιδιά. Σχήμα 1. Νυχτε ριν ή εν ούρηση Ασθεν είς με δυσλειτουργικές κενώσεις Οργανική ακράτεια 6

17 3. ΤΥΠΟΙ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ 3.1. Ενούρηση Η πλειοψηφία των παιδιών εκπαιδεύονται στη χρήση της τουαλέτας μέχρι την ηλικία των 3 ετών. Όμως οι κοινωνικές και πολιτιστικές διαφορές οδηγούν σε ορισμένες αποκλίσεις. Τα θήλεα εκπαιδεύονται σε γενικές γραμμές, σε μικρότερη ηλικία (2,25 έτη) απ ότι τα άρρενα άτομα (2,56 έτη). 23 Ως μονοσυμπτωματική νυχτερινή ενούρηση (Μ.Ν.Ε.), ορίζεται η ενούρηση που συμβαίνει σε παιδιά άνω των 6 ετών, τα οποία όμως έχουν φυσιολογικό έλεγχο των κενώσεων κατά τη διάρκεια της ημέρας και δεν παρατηρούνται άλλες διαταραχές. Η ημερήσια ενούρηση παρατηρείται λιγότερο συχνά και ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα κάποιων παραγόντων ή μέρος μιας σειράς συμπτωμάτων. Περιγράφει την ενούρηση, η οποία μπορεί να σχετίζεται και με συμπτώματα, όπως είναι η αυξημένη συχνότητα, ο χαρακτήρας επείγοντος και η ακράτεια. Η δευτερογενής ενούρηση είναι η εμφάνιση νυχτερινής ούρησης, έπειτα από ένα συνεχές διάστημα ύφεσης διάρκειας 6 μηνών. Η Μ.Ν.Ε. είναι σε αρκετές περιπτώσεις οικογενής νόσος, γεγονός που σημαίνει ότι η πλειοψηφία των ασθενών έχει έναν ή περισσότερους πρώτου βαθμού συγγενείς, με το ίδιο πρόβλημα και απαιτεί ελάχιστη ή και καθόλου διαγνωστική αξιολόγηση. Η αιτιολογία της Μ.Ν.Ε. φαίνεται ότι οφείλεται στην καθυστέρηση της λειτουργικής ωρίμανσης της κύστης, τη διακοπή του φυσιολογικού κιρκάδιου ρυθμού έκκρισης της αντιδιουρητικής ορμόνης, των παθολογικών μηχανισμών ύπνου/αφύπνισης ή σε κάποιον συνδυασμό των παραπάνω. Η νυχτερινή ενούρηση επηρεάζει το 15% περίπου των παιδιών ηλικίας 5 ετών και έχει αυτογενή ρυθμό ίασης 15-18% ετησίως Επομένως, μέχρι την ηλικία των 15 ετών, μόνο το 1% των εφήβων παρουσιάζουν πρόβλημα νυχτερινής ενούρησης 25. Συνήθως οι θεραπευτικές παρεμβάσεις κυμαίνονται μεταξύ αλλαγών στη συμπεριφορά (π.χ. περιορισμός της λήψης υγρών και ειδικών συναγερμών) και επιτήρηση, ως τη φαρμακοθεραπεία Λειτουργική ακράτεια Οι παιδοουρολόγοι είναι εξοικειωμένοι με τους ασθενείς που εμφανίζουν δυσουρία ή με τους μη-νευροπαθείς ασθενείς με λειτουργική ακράτεια, όπως επίσης και με τους ασθενείς που εμφανίζουν το σύνδρομο επείγουσας ανάγκης. Οι διαταραχές αυτές ταξινομούνται με βάση τις παθολογικές ουρήσεις, ή τις διαταραχές στην 7

18 αποθήκευση ούρων και αφορούν παιδιά, νευρολογικώς και ανατομικώς φυσιολογικά. Ορισμένοι εκλαμβάνουν και τις δυο καταστάσεις ως λειτουργική ακράτεια, αλλά η άποψη αυτή είναι λανθασμένη. Η δυσλειτουργική κένωση είναι μια ανωμαλία, στην οποία η πράξη της ούρησης οφείλεται στην υπερδραστηριότητα του εξωστήρα μυός και η staccato (ασυνεχής-κοφτή) κένωση, πραγματοποιείται εξαιτίας της ενεργοποίησης του πυελικού χώρου. Το σύνδρομο επείγουσας ανάγκης, είναι μια διαταραχή της διαδικασίας αποθήκευσης των ούρων και οφείλεται σε νευρολογική παρόρμηση, η οποία εκλαμβάνεται ως ακατανίκητη επιθυμία κένωσης. Το φυσιολογικό όμως πρότυπο (ή προφίλ) κένωσης διατηρείται. Το αυξημένο, κατά τη διάρκεια της ημέρας, αίσθημα επείγουσας ανάγκης και η συχνότητα αποτελούν ενδείξεις του συνδρόμου επείγουσας συχνότητας. Το σύνδρομο χαρακτηρίζεται από κενώσεις της κύστεως κάθε λεπτά, οι οποίες συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ακράτεια και/ή ενούρηση σπανίως εμφανίζονται, αλλά ενδέχεται να παρατηρηθούν εξαιτίας της σφοδρότητας της επείγουσας ανάγκης. Η κλινική εξέταση έχει συνήθως φυσιολογικά ευρήματα και το σύνδρομο τις περισσότερες φορές αυτοπεριορίζεται, αν και η πλειοψηφία των μελετών είναι επιδημιολογικές και ταυτοχρόνως ελάχιστες αναφέρουν τις θεραπευτικές παρεμβάσεις που πραγματοποιούνται. 24 Συχνά, νεαρά θήλεα άτομα περιγράφουν μια μικρή διαφυγή ούρων μερικά λεπτά αργότερα μετά την ούρηση, η οποία δεν σχετίζεται με το αίσθημα επείγουσας ανάγκης. Το συμβάν αυτό είναι γνωστό και ως διαφυγή ούρων στον κόλπο. Αυτό τυπικά συμβαίνει εξαιτίας της αντικανονικής στάσης του σώματος και μπορεί εύκολα να αποκατασταθεί, βάζοντας το παιδί να αφαιρέσει όλα τα ρούχα από τη μέση και κάτω και να ουρήσει αντικρίζοντας το πίσω μέρος της τουαλέτας. Η νευρική ακράτεια (ή enuresis risoria),, σε αντίθεση με τις προηγούμενες διαταραχές, είναι η μεγάλης ποσότητας και απροσδόκητη κένωση της κύστης, που συμβαίνει κατά τη διάρκεια επεισοδίων γέλιου. Η θεωρία αναφέρει, ότι η υποτονία του σφιγκτήρα που παρατηρείται σε αυτή τη διαταραχή, είναι παρόμοια με την καταπληξία που συναντάται στη ναρκοληψία και αυτό αποτελεί τη βάση για την επιτυχημένη φαρμακοθεραπεία της νευρικής ακράτειας, με διεγερτική φαρμακευτική αγωγή. 30 Οι πιο σοβαρές διαταραχές που σχετίζονται με τον έλεγχο των ούρων, μπορούν να οδηγήσουν σε αυξημένα ποσοστά εμφάνισης λοιμώξεων των ουροφόρων οδών, σε κυστεοουρητηρική παλινδρόμηση και σε λειτουργική νεφρική ανεπάρκεια. Μια από τις πιο συνηθισμένες διαταραχές είναι το σύνδρομο οκνηρής κύστης. Σε αυτές τις 8

19 περιπτώσεις, οι ασθενείς ουρούν σπανίως, μια ή δυο φορές ημερησίως και δεν έχουν ποτέ έντονη επιθυμία ούρησης. 21 Οι κύστεις τους είναι μεγάλης χωρητικότητας και με μειωμένα αντανακλαστικά. Οι υποτροπιάζουσες λοιμώξεις της ουροφόρου οδού και η δυσκοιλιότητα συναντώνται πολύ συχνά σε αυτούς τους ασθενείς, καθώς τείνουν να έχουν στην πλειοψηφία τους δυσλειτουργικές κενώσεις. 31 Οι ασθενείς χρειάζεται να καταβάλλουν προσπάθεια ή να καταφεύγουν σε ειδικές στάσεις, με σκοπό να ουρήσουν. Η εκπαίδευση στην ούρηση και η διαχείριση της δυσκοιλιότητας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη θεραπεία αυτών των ασθενών. Με επιτυχία έχουν χρησιμοποιηθεί επίσης οι ανταγωνιστές των α-αδρενεργικών υποδοχέων. 32 Μέχρι τώρα η πιο κοινή ομάδα ασθενών με σύνδρομο επείγουσας ανάγκης, είναι αυτοί που διαθέτουν υπερδραστήρια κύστη (OAB - overactive bladder) Αυτή η ομάδα συμπτωμάτων είναι επίσης γνωστή ως αστάθεια κύστης, υπερδραστηριότητα κύστης, υπερτονία του εξωστήρα μυός και ανώριμη κύστη. Τα ουροδυναμικά ευρήματα δείχνουν ανεμπόδιστες αυτόβουλες συσπάσεις του εξωστήρα μυός, με αυξημένη δραστηριότητα του ουρηθρικού σφιγκτήρα. Οι γονείς συνήθως περιγράφουν ελιγμούς του σώματος των παιδιών τους, οι οποίες χαρακτηρίζονται από κάμψεις της οσφύος,, κάθισμα οκλαδόν, κάθισμα στις φτέρνες ή στάση αναμονής.. Η επείγουσα ανάγκη για ούρηση αντισταθμίζεται από την εκούσια σύσπαση των μυών του πυελικού χώρου, ώσπου η παρόρμηση μετριάζεται ή παρατηρείται ακράτεια. Οι κύστες των παιδιών αυτών, τείνουν να είναι πολύ ισχυρές, με υπερτροφία του εξωστήρα μυός. Ο κίνδυνος από τις παρατηρούμενες αυξημένες πιέσεις της κύστης, είναι οι συχνές λοιμώξεις των ουροφόρων οδών και η κυστεοουρητηρική παλινδρόμιση (33-50% των ασθενών) 33 που είναι δυνατόν να καταλήξουν σε νεφρικές ουλές και χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Στην πλειοψηφία τους οι φαρμακευτικές θεραπείες για την ακράτεια ούρων, εστιάζουν απευθείας (κυρίως) σε αυτή τη διαταραχή λόγω της σοβαρότητας που έχει στους παιδιατρικούς ασθενείς. Οι ασθενείς που αντιμετωπίζουν τα πιο σοβαρά προβλήματα δυσουρίας, είναι εκείνοι με μη-νευρογενή νευρογενή κύστη ή με το σύνδρομο του Hinman. Είναι μια επίκτητη διαταραχή χωρίς να συνυπάρχουν νευρολογικές ή αποφρακτικές δυσλειτουργίες. Χαρακτηρίζεται από την ανικανότητα αναστολής της ανάκλασης του εξωστήρα μυ και των παρεπόμενων συσπάσεων, γεγονός που οδηγεί σε υπεραναπλήρωση μέσω της εξωτερικής ενεργοποίησης του σφιγκτήρα. Απολήγει δε σε μία επίκτητη αυξημένη αντίσταση εξώθησης. κατά τη διάρκεια της κένωσης. Αυτό οδηγεί σε πολύ υψηλές 9

20 πιέσεις πλήρωσης και κένωσης, σε παρατεταμένη κένωση, ακράτεια, επίσχεση ούρων, σε νεφρικές ουλές και τελικώς νεφρογενή υπέρταση. Μια παραλλαγή, το σύνδρομο Ochoa ή και ουροπροσωπικό σύνδρομο έχει εντοπιστεί σε περίπου 200 παιδιά, είναι παρόμοιο με το σύνδρομο Hinman, εκτός από το γεγονός ότι υπάρχει μια ειδική έκφραση του προσώπου, σαν χαμόγελο. 35,36 Θεωρείται ότι ο μορφασμός αυτός οφείλεται σε βλάβη του δικτυωτού σχηματισμού του εγκεφαλικού στελέχους, το οποίο γειτνιάζει με το VI κρανιακό νεύρο και το μεσεγκεφαλικό κέντρο της γέφυρας. Το μεσεγκεφαλικό κέντρο της γέφυρας εμπλέκεται στο συντονισμό της δραστηριότητας μεταξύ της κύστης και του εξωτερικού ουρηθρικού σφιγκτήρα και μπορεί να οδηγήσει στη δυσλειτουργική κένωση, που παρατηρείται σε αυτό το σύνδρομο. 35 Το σύνδρομο Ochoa είναι γενετικό που μεταφέρεται με αυτοσωματικό υπολειπόμενο χαρακτήρα. 36 Τέλος, τόσο το σύνδρομο Ochoa όσο και το Hinman μπορούν να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στην ανάπτυξη και τη γενική υγεία, αλλά αντιμετωπίζονται με τεχνικές βιοανάδρασης, ψυχοθεραπεία, εκπαίδευση της ουροδόχου κύστης και φαρμακοθεραπεία Οργανική ακράτεια Η οργανική ακράτεια αναφέρεται σε μια ευρεία ταξινόμηση, εκείνων των διαταραχών οι οποίες καταλήγουν σε διαφυγή ούρων, με γνωστή ή πιθανολογούμενη αιτιολογία. Στους παιδιατρικούς ασθενείς, αυτές οι νευρογενείς κύστες συναντώνται κυρίως σε ασθενείς με μυελοδυσπλασία (π.χ. δισχιδής ράχη), με διαταραχές στο Κ.Ν.Σ. (π.χ. εγκεφαλική παράλυση), με ορθοπρωκτικές δυσπλασίες ή έπειτα από τραυματισμό του νωτιαίου μυελού. Ως αιτίες της οργανικής ακράτειας θεωρούνται επιπρόσθετα οι ανατομικές ανωμαλίες όπως είναι ο έκτοπος ουρητήρας ή η οπίσθια ουρηθρική βαλβίδα. Για την αρχική εκτίμηση της κατάστασης, επιβάλλεται να εξεταστούν οι αιτίες της διέγερσης της κύστης, οι οποίες είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε υπερδραστηριότητα του εξωστήρα μυός και ακράτεια, όπως και στην περίπτωση των ουρολοιμώξεων και της υπερασβεστιουρίας. Η ακράτεια λόγω άγχους τυπικά δεν συναντάται σε νευρολογικώς φυσιολογικά παιδιά, αλλά συνήθως σε εφήβους που ασχολούνται με τον αθλητισμό. Η κατάσταση αποδίδεται στη μεταφορά πιέσεων στην πυελική χώρα, προκαλώντας διαφυγή ούρων. Καθώς υπάρχουν ενδείξεις χαλάρωσης του ουρηθρικού σφιγκτήρα, κατά τη διάρκεια αυτών των επεισοδίων, η χορήγηση συμπαθομιμητικών ουσιών όπως επίσης και η 10

21 συμπεριφορική θεραπεία μπορούν να υποδειχθούν ως τρόποι αντιμετώπισης. 37 Οι χειρουργικές επεμβάσεις, είναι επίσης μια πιθανή αιτία πρόκλησης ακράτειας λόγω stress, στα παιδιά. Τα τυπικά σύνδρομα της ημερήσιας λειτουργικής ακράτειας περιλαμβάνουν αναβολές κενώσεων, παρορμητική ακράτεια και δυσλειτουργική κένωση. Επιπρόσθετα σπάνιες μορφές περιλαμβάνουν νευρική ακράτεια, ακράτεια λόγω stress και το σύνδρομο της οκνηρής κύστης. Οι παραπάνω διαχωρισμοί δεν χρησιμοποιούνται ομοιόμορφα, γεγονός το οποίο οδηγεί σε διαφορετικούς τύπους ταξινόμησης. Μόνο τα τελευταία χρόνια έχουν δημοσιευθεί προτάσεις για την τυποποίηση των διαχωρισμών γεγονός αλληλένδετο με την αξιοπιστία των γονιδιακών μελετών, οι οποίες εξαρτώνται από τον ακριβή προσδιορισμό του φαινότυπου

22 4. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΧΤΕΡΙΝΗΣ ΕΝΟΥΡΗΣΗΣ 4.1. Μελέτες οικογενειών Εμπειρικές μελέτες σε οικογένειες, αξιολογούν την πιθανότητα ύπαρξης ανάλογων διαταραχών, ανάμεσα σε συγγενείς ενός ατόμου που νοσεί, υπολογίζοντας επιπλέον τους ρυθμούς επανεμφάνισης/υποτροπής. 39,40 Η συγκεκριμένη πληροφορία είναι απαραίτητη για τη γενετική, αλλά δεν εδραιώνει τη διαφοροποίηση ανάμεσα σε γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Οι μελέτες σε οικογένειες που αφορούν στη νυχτερινή ενούρηση αντιμετωπίζουν δυο βασικές μεθοδολογικές δυσκολίες. Πρώτον, οι περισσότεροι ενήλικες δεν αντιμετωπίζουν πλέον πρόβλημα ενούρησης, εξαιτίας των υψηλών ποσοστών αυτόματης ύφεσης. Ο φαινότυπος της νυχτερινής ενούρησης επικράτησε μέσα από το ιστορικό των ιδίων των ατόμων ή των συγγενών τους. Δεύτερον, η ενούρηση είναι ακόμα και σήμερα μια κατάσταση που στιγματίζει τους ασθενείς, σε πολλές χώρες. Οι δυο αυτοί παράγοντες είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε μεροληπτικές αντιλήψεις και να επηρεάσουν αποφασιστικά την αξιοπιστία των επίσημων γενετικών δεδομένων. Παρά όμως τους περιορισμούς αυτούς, όλες οι μελέτες που έχουν γίνει μέχρι σήμερα σε οικογένειες, έχουν αποδείξει ότι η νυχτερινή ενούρηση είναι μια πολύ κοινή διαταραχή, και επηρεάζει με υψηλούς δείκτες τους γονείς, τα αδέρφια και άλλους συγγενείς. Το 1930, ο Frary απέδειξε ότι το 32% των πατέρων και το 23% των μητέρων των παιδιών με ενούρηση, είχαν ιστορικό νυχτερινής ενούρησης. 41 Ο Hallgren αναφέρει παρόμοιες περιπτώσεις γονέων, που κατά την παιδική τους ηλικία παρουσίασαν νυχτερινή ενούρηση, των οποίων τα ποσοστά κυμαίνονται σε 39% για τους πατέρες και σε 23% για τις μητέρες. 42 Στη μελέτη του Bakwin όπου συμμετείχαν 25 οικογένειες συναδέλφων ιατρών και στην οποία τουλάχιστον ένα παιδί παρουσίασε νυχτερινή ενούρηση, οι 23 από τους 50 γονείς (46%) είχαν παρουσιάσει στο παρελθόν και αυτοί ενούρηση. 7 Τουλάχιστον ένας από τους 18 γονείς είχαν ενούρηση (ποσοστό 72%) και επίσης και οι δυο γονείς εμφάνισαν περιστατικό ενούρησης σε 5 από τις 22 οικογένειες (ποσοστό 20%). Συνολικά, το 40% των αδερφών είχαν νυχτερινή ενούρηση. Ο παράγοντας κινδύνου για ένα παιδί να εμφανίσει ενούρηση κυμαίνεται μεταξύ 43-44% αν ένας από τους δυο γονείς παρουσίασε στο παρελθόν ενούρηση και 77% αν εμφάνισαν και οι δυο γονείς. 43 Σε μελέτη 100 παιδιών με νυχτερινή ενούρηση στο Ισραήλ, το ποσοστό 12

23 συγγενών πρώτου βαθμού που είχαν στο ιστορικό τους περιστατικό ενούρησης κυμαινόταν από 73% έως 83%. Στο ποσοστό αυτό συμπεριελαμβανόταν οι τους θείοι και τα ξαδέρφια. 44,45 Σε πληθυσμό 106 παιδιών με νυχτερινή ενούρηση, ο von Gontard εντόπισε θετικό οικογενειακό ιστορικό στα 67 από αυτά (63,2%), το οποίο περιλάμβανε το 22,2% των πατέρων, το 23,9% των μητέρων και το 16,5% των αδερφών. 46 Δεν εντοπίστηκαν όμως σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των νοσούντων συγγενών, σε σχέση με την πρωτογενή ή δευτερογενή νυχτερινή ενούρηση. Με εξαίρεση ένα υψηλότερο ποσοστό μητέρων, όλες οι πρωτογενείς μονοσυμπτωματικές περιπτώσεις δεν διέφεραν σημαντικά από τις πρωτογενείς μη-μονοσυμπτωματικές. 47 Επιπλέον, μέσα στις οικογένειες, ο φαινότυπος συχνά δεν είναι ομοιόμορφος, καθώς διαφορετικά μέλη εμφανίζουν τον ίδιο ή διαφορετικό τύπο ενούρησης. Κατά συνέπεια, όσον αφορά στη νυχτερινή ενούρηση, η μεικτή ή η ημερήσια ενούρηση μπορεί να συνυπάρχει στην ίδια οικογένεια. Επίσης, ένα μέλος μπορεί να νοσήσει εμφανίζοντας δυο διαφορετικά συμπτώματα, όπως είναι η έντονη ακράτεια και η νυχτερινή ενούρηση συγχρόνως ή αναδρομικώς, σε διαφορετικές περιόδους κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. 46 Η οικογενειακή μελέτη 126 νοσούντων και 338 συγγενών πρώτου βαθμού, που διεξήχθη από την ερευνητική ομάδα του Bailey απέδειξε ότι η πρωτογενής νυχτερινή ενούρηση κληρονομείται ανεξαρτήτως από τη διαταραχή έλλειψης προσοχής λόγω υπερδραστηριότητας (attention deficit hyperactivity disorder - ADHD), αν και οι δυο αυτές διαταραχές εμφανίζουν υψηλή συν-νοσηρότητα. 48 Ο ρυθμός των νοσούντων γονέων έφτανε το 43% στην πρωτογενή νυχτερινή ενούρηση και το 38% στην πρωτογενή νυχτερινή ενούρηση σε συνδυασμό με την ADHD. Ο ρυθμός αυτός ήταν σημαντικά υψηλότερος από των ρυθμό νοσούντων γονέων με ADHD (11%) και την ομάδα ελέγχου (6%). Καθώς η ADHD και άλλες νευρολογικές διαταραχές εμφανίζονται συχνότερα σε ασθενείς με ενούρηση, οι περιβαλλοντικές επιρροές και η πολυπαραγοντική αιτιολογία πρέπει να ληφθούν υπ όψιν. 49 Συνοψίζοντας, οι μελέτες για την ενούρηση στις οικογένειες, δείχνουν ξεκάθαρα, χωρίς όμως να αποδεικνύουν, ότι οι γενετικοί παράγοντες και η προδιάθεση επικρατούν στην αιτιολογία της νυχτερινής ενούρησης. Άλλες επίσημες γενετικές μέθοδοι, όπως είναι οι μελέτες σε διδύμους, οι μελέτες σε υιοθετημένα παιδιά και οι μελέτες σε θετά παιδιά, είναι πιο αξιόπιστες και ακριβείς. 13

24 4.2. Επιδημιολογικές μελέτες Μια επιδημιολογική μελέτη παιδιών στη Νέα Ζηλανδία 50 απέδειξε ότι το οικογενειακό ιστορικό νυχτερινής ενούρησης αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα πρόβλεψης για την ηλικία που θα επιλυθεί το πρόβλημα. Σε παιδιά με τουλάχιστον δυο συγγενείς πρώτου βαθμού που είχαν ιστορικό νυχτερινής ενούρησης, η ανάπτυξη του νυχτερινού ελέγχου της κύστης καθυστέρησε 1,5 έτος. Στην ίδια μελέτη, η καθυστέρηση στην επίτευξη εγκράτειας, ήταν ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για υποτροπή (δευτερογενής νυχτερινή ενούρηση). Παιδιά που κατάφεραν έλεγχο της κύστης μετά την ηλικία των 5 ετών, είχαν 3,39 φορές υψηλότερο κίνδυνο υποτροπής, από εκείνα που έμειναν στεγνά πριν την ηλικία των 5 ετών. 51 Ο δεύτερος παράγοντας κινδύνου ήταν ο αριθμός των συμβαμάτων ενούρησης που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της ζωής και που προηγήθηκαν της υποτροπής. Αν 4 ή παραπάνω συμβάματα καταγράφονταν κάθε χρόνο, ο κίνδυνος δευτερογενούς νυχτερινής ενούρησης, ήταν 2,56 φορές υψηλότερος. Διατυπώθηκε η υπόθεση ότι κοινοί γενετικοί παράγοντες είναι αυτοί που σχετίζονται με το αν κάποια παιδιά μένουν στεγνά σε μεγαλύτερη ηλικία, ενώ άλλα εμφανίζουν προδιάθεση για υποτροπή όταν εκτίθενται σε έντονο στρες. Συνεπώς, η πρωτογενής και η δευτερογενής νυχτερινή ενούρηση δεν μπορούν να θεωρηθούν ως διαφορετικές οντότητες, αλλά ως ένα φάσμα διαταραχών με κοινή γενετική βάση. 51 Σε Φιλανδική διασταυρούμενη επιδημιολογική μελέτη επτάχρονων παιδιών, ο κίνδυνος ενούρησης ήταν 5 με 7 φορές υψηλότερος αν ένας γονέας είχε ιστορικό ενούρησης. 52 Αν και οι δυο γονείς είχαν ιστορικό, τότε η αναλογία κινδύνου ήταν 11,3 συγκρινόμενη με υγιείς οικογένειες. Συμπερασματικώς, οι επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι οι γενετικοί παράγοντες σχετίζονται περισσότερο με τη μακρόχρονη κατάκτηση εγκράτειας στην πρωτογενή νυχτερινή ενούρηση και λειτουργούν ως προδιαθετικοί παράγοντες απέναντι στην υποτροπή της δευτερογενούς νυχτερινής ενούρησης Μελέτες σε διδύμους Οι μελέτες σε δίδυμα αδέρφια εμφανίζουν αποτελεσματικότερες στρατηγικές έρευνας, ως προς την εξέταση του βαθμού στον οποίο οι γενετικοί παράγοντες συμβάλλουν στην αιτία της ενούρησης. Οι μονοζυγωτικοί δίδυμοι (ΜΖ) μοιράζονται όμοια γονίδια, ενώ οι διζυγωτικοί δίδυμοι (ΔΖ) μοιράζονται ένα ποσοστό της τάξεως 14

25 του 50% των γονιδίων τους. Συγκρίνοντας το βαθμό ταύτισης των ΜΖ και ΔΖ δίδυμων ζευγών, μπορεί να εξεταστεί η σχετική επίδραση των γενετικών παραγόντων στο να εκφράσουν το φαινότυπο της ενούρησης. Αν μια νόσος επηρεάζεται ελάχιστα από περιβαλλοντικούς παράγοντες, τότε ο ρυθμός ταύτισης θα προσεγγίσει το 100% στους ΜΖ διδύμους, για διαταραχές μονήρους γονιδίου πλήρους διείσδησης, αν και αυτό επιτυγχάνεται σπανίως. Τέτοιου τύπου ευρήματα (δηλαδή ρυθμός ταύτισης μικρότερος από 100% στους ΜΖ διδύμους), μεταφράζονται ως γενετικώς προκαθορισμένη επιβάρυνση για κάποια διαταραχή, η οποία όμως εκδηλώνεται μόνο με πρόσθετη περιβαλλοντική επιρροή. Για τους ΔΖ διδύμους, ο μέγιστος ρυθμός ταύτισης είναι 50% για κάθε αυτοχρωμοσωματικό κυρίαρχο γονίδιο πλήρους διείσδησης και 25% για κάθε αυτοσωμικό υπολειπόμενο γονίδιο πλήρους διείσδησης. Όσον αφορά στις γενετικώς προκαθορισμένες διαταραχές, ο ρυθμός ταύτισης στα ζεύγη ΜΖ διδύμων θα πρέπει να είναι υψηλότερος από αυτόν στους ΔΖ. Στην πρώτη μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε διδύμους από τον Hallgren, τα 21 από τα 30 (79%) ζεύγη ΜΖ διδύμων με ενούρηση συγκρίθηκαν με 10 ΔΖ ζεύγη, τα οποία ήταν όλα αρνητικά για ενούρηση (ρυθμός ταύτισης 0%). 9 Σε άλλη μελέτη του Bakwin, με 338 ζεύγη διδύμων αντίστοιχου φύλου, η ενούρηση προσδιορίστηκε με ελάχιστη ηλικία αυτή των 4 ετών, με συχνότητα τουλάχιστον μια ή δυο φορές το μήνα, ημερήσια ή βραδινή. 53 Η ενούρηση ήταν το ίδιο συχνή στους ΜΖ και ΔΖ δίδυμους. Συνολικά, 36 από τα 53 (68%) ζεύγη ΜΖ διδύμων ταυτίστηκαν για ενούρηση, συγκρινόμενα με 15 από 42 (36%) ΔΖ ζεύγη διδύμων. Τα ευρήματα αυτά απέδειξαν ότι ο ρυθμός ταύτισης των ΜΖ διδύμων ήταν διπλάσια υψηλός απ ότι στους ΔΖ, γεγονός που υπογραμμίζει ισχυρή γενετική αιτιολογία. Εντούτοις, υπήρχαν διαφορές σχετιζόμενες με το φύλο, καθώς ο ρυθμός ταύτισης μεταξύ ΜΖ και ΔΖ διδύμων ήταν σημαντικά διαφορετικός στους άρρενες αλλά όχι στα θήλεα. Σε μελέτη 79 ζευγών διδύμων του ιδίου φύλου και ηλικίας 3 ετών (προτού δηλαδή μπορέσει να διαγνωστεί η ενούρηση), τα 18 από τα 22 (81,8%) ΜΖ ζεύγη ταυτίστηκαν και 4 (18,2%) δεν ταυτίστηκαν για ενούρηση. 54 Από τα 6 ζεύγη ΔΖ διδύμων, τα 2 (33,3%) ταυτίστηκαν και 4 (66,7%) δεν ταυτίστηκαν. Η διαφορά μεταξύ των δυο ομάδων ήταν στατιστικώς σημαντική. Στη μεγάλη Φιλανδική έρευνα διδύμων, με άτομα, ρυθμός ταύτισης ήταν 0,46 για τους ΜΖ διδύμους και 0,19 για τους ΔΖ. 55 Η αναλογία της συνολικής φαινοτυπικής διακύμανσης, στην οποία αποδίδεται η γενετική επιρροή ήταν 67% στους άρρενες και 70% στα θήλεα, για την παιδική 15

26 ενούρηση (οριζόμενη ως η διαφυγή ούρων μετά την ηλικία των 4 ετών). Συνοψίζοντας, οι μελέτες στους διδύμους τεκμηριώνουν περισσότερο τη γενετική αιτιολογία της νυχτερινής ενούρησης, η οποία όμως διαμορφώνεται και από περιβαλλοντικούς παράγοντες Μελέτες σε υιοθετημένα παιδιά Δυστυχώς, δεν υπάρχουν μελέτες για την ενούρηση σε υιοθετημένα παιδιά. Σε μία μελέτη, αναλύθηκαν παιδιά που έχουν ανατραφεί μακριά από την οικογένειά τους σε μια εβραϊκή κοινότητα στο Ισραήλ. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικά υψηλότερη επικράτηση της ενούρησης στους συγγενείς 89 παιδιών της κοινότητας, τα οποία εμφάνισαν επεισόδια ενούρησης, παρά στις οικογένειες των παιδιών που δεν είχαν ενούρηση Αναλύσεις διαχωρισμού/απομόνωσης (τρόποι κληρονομικότητας) Οι αναλύσεις διαχωρισμού/απομόνωσης επιχειρούν να ανακαλύψουν, μέσω στατιστικών αναλύσεων σε γενεαλογικά δέντρα, τους συγκεκριμένους τρόπους κληρονομικότητας. Αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τις αναλύσεις σύνδεσης, οι οποίες απαιτούν τη διατύπωση υπόθεσης αναφορικά με τον τρόπο γενετικής μεταβίβασης Αυτοσωματικός κυρίαρχος τρόπος κληρονομικότητας Ο Oransky πρότεινε έναν αυτοσωματικό κυρίαρχο τρόπο κληρονομικότητας της νυχτερινής ενούρησης, βασισμένο σε μια μελέτη η οποία περιλάμβανε 81 οικογένειες. 56 Στις 11 οικογένειες όλα τα αδέρφια είχαν επεισόδιο ενούρησης, γεγονός που σημαίνει ότι 1 γονέας ήταν κυρίαρχος ομοζυγώτης ή και οι δυο γονείς ήταν ετεροζυγώτες για ενούρηση. Στις υπόλοιπες 70 οικογένειες, τα 135 από τα 296 (45,6%) μέλη είχαν στο παρελθόν εμφανίσει ενούρηση, γεγονός που ερμηνεύτηκε ως απλός αυτοσωματικός κυρίαρχος τρόπος κληρονομικότητας της νυχτερινής ενούρησης. Η σχετιζόμενη με το φύλο κληρονομικότητα αποκλείστηκε. Σε άλλη μελέτη 430 οικογενειών στη Δανία, η ερευνητική ομάδα του Eiberg εντόπισε 11 οικογένειες με πρωτογενή νυχτερινή ενούρηση τύπου 1, σε τουλάχιστον 2 γενεές. 14 Η πρωτογενής νυχτερινή ενούρηση τύπου 1 προσδιορίστηκε ως 3 ή περισσότερα επεισόδια ενούρησης την εβδομάδα, σε παιδιά άνω των 7 ετών, τα οποία 16

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ Κείμενο: Κέντρο ακράτειας Västra Götaland Φωτογραφίες: Kajsa Lundberg Σχεδιασμός: Svensk Information Σας είναι δύσκολο να ελέγξετε την ουροδόχο

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΩΝ Ζωή Σ. Πολυζοπούλου Αναπλ.καθηγήτρια, DipECVCP Διαγνωστικό Εργαστήριο Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ (ΚΝΣ-ΑΝΣ)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ Η ICS (International Continence Society) έχει ορίσει την ακράτεια των ούρων ως μια κατάσταση ακούσιας απώλειας των ούρων, η οποία αποτελεί κοινωνικό και υγιεινoμικό πρόβλημα που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές.

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων ΚεφόΑηιο 5 ΜενδεΠική κπηρονουικότηϊα 1. Συμπληρώστε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στο κείμενο: Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση των ομόλογων χρωμοσωμάτων και ελέγχουν την ίδια ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ

- ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ - ΚΑΘΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ - ΚΑΘΕ ΑΝΔΡΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙ Τι είναι η ακράτεια ούρων; Η ακράτεια ούρων είναι ένας γενικός όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει καταστάσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΕΛ. ΦΡΥΣΙΡΑ Επ. Καθηγήτρια Κλινικής Γενετικής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙ ΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ.ε. ΚΑΝΑΒΑΚΗΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Στην αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα: κυστική ίνωση Στη φυλοσύνδετη υπολειπόμενη κληρονομικότητα: αιμορροφιλία

Στην αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα: κυστική ίνωση Στη φυλοσύνδετη υπολειπόμενη κληρονομικότητα: αιμορροφιλία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1-2-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2. Τα άτομα μπορεί να χαρακτηρίζονται ως φορείς στην αυτοσωμική

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο µέγιστος αριθµός διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1. Το πιο κάτω γενεαλογικό δέντρο δείχνει τον τρόπο κληρονόμησης μιας ασθένειας σε μια οικογένεια. Τα μαυρισμένα τετράγωνα συμβολίζουν αρσενικά άτομα με την πάθηση και οι μαυρισμένοι κύκλοι θηλυκά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1) Γονιδιακές μεταλλάξεις, χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 22 Μαΐου 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων ΘΕΜΑ Α Α.1. β Α.2. γ Α.3. α Α.4. δ Α.5. γ ΘΕΜΑ B B.1. 1. A 2. B 3. B 4. A 5. A 6. A 7. B 8.

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Καλοήθης Υπερπλασία του Προστάτη και Υπερλειτουργική Κύστη στον άνδρα. Γ. Δημητριάδης Η. Μητσογιάννης

Καλοήθης Υπερπλασία του Προστάτη και Υπερλειτουργική Κύστη στον άνδρα. Γ. Δημητριάδης Η. Μητσογιάννης Καλοήθης Υπερπλασία του Προστάτη και Υπερλειτουργική Κύστη στον άνδρα Γ. Δημητριάδης Η. Μητσογιάννης Γ. Δημητριάδης Σύγκρουση συμφερόντων Ερευνητής και Ομιλητής (κατά την τελευταία 4ετία) για τις εταιρείες:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι:

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι: ΟΥΡΗΤΗΡΙΚΑ STENTS ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στους ασθενείς που έχουν ή πιθανόν να έχουν απόφραξη του νεφρού, τοποθετείται ένας εσωτερικός σωλήνας παροχέτευσης, ο οποίος ονομάζεται stent, στον ουρητήρα που είναι το σωληνάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) DNA

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμουσκαρινικά και νευρογενής κύστη: Τι γνωρίζουμε και τι μας αγχώνει? Αθανάσιος Οικονόμου Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας

Αντιμουσκαρινικά και νευρογενής κύστη: Τι γνωρίζουμε και τι μας αγχώνει? Αθανάσιος Οικονόμου Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Αντιμουσκαρινικά και νευρογενής κύστη: Τι γνωρίζουμε και τι μας αγχώνει? Αθανάσιος Οικονόμου Ουρολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Σύγκρουση συμφερόντων Astellas Pfizer GSK Amgen Eli-Lilly

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Β Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA ελκάση ε. RNA πολυμεράση Β3. Σχολικό βιβλίο, Σελ.: 98: «Η διάγνωση των

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Στην τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων 4 Ιουνίου 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων ΘΕΜΑ Α Α.1δ Α.2 γ Α.3 β Α.4 γ Α.5 β ΘΕΜΑ Β B.1 4 2 1 6 3 5 B.2 α. DNAπολυμεράση β. πριμόσωμα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ο κύκλος αυτός αποτελείται από επτά (7) ηµερίδες σε δύο µέρη που θα πραγµατοποιηθούν µέσα σε διάστηµα 14 µηνών. 2014 πρώτο µέρος 2015 δεύτερο µέρος Η συµµετοχή στο δεύτερο µέρος προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Παράδοξο... Οι απόγονοι μοιάζουν στους γονείς τους Δεν είναι όμως ακριβώς ίδιοι, ούτε με τους γονείς τους, ούτε μεταξύ τους Κληρονομικότητα

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΘΕΜΑ Α Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελίδα 120 σχολικού βιβλίου : «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς.» Β2. Σελίδα 136 σχολικού βιβλίου : «Το 1997

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗ-ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΑ 1. Διασταυρώνονται δυο μοσχομπίζελα, το ένα με κανονικό σχήμα καρπού και το άλλο με περιεσφιγμένο σχήμα. Να βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Παρασκευή, 22 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Κατά σειρά τα βήματα που οδηγούν στην κατασκευή του καρυότυπου είναι τα ακόλουθα: 4 2 1 6 3 5 Β2 α DNA πολυμεράσες

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

1. Κατά τη µεταγραφή του DNA συντίθεται ένα α. δίκλωνο µόριο DNA. β. µονόκλωνο µόριο DNA. γ. δίκλωνο RNA. δ. µονόκλωνο RNA.

1. Κατά τη µεταγραφή του DNA συντίθεται ένα α. δίκλωνο µόριο DNA. β. µονόκλωνο µόριο DNA. γ. δίκλωνο RNA. δ. µονόκλωνο RNA. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) Να γράψετε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ (ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30) Διαμάντη Χριστίνα Α.Μ 3200 Κουπουρτίδου Χριστίνα Α.Μ 3216

ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ (ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30) Διαμάντη Χριστίνα Α.Μ 3200 Κουπουρτίδου Χριστίνα Α.Μ 3216 ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ (ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30) Διαμάντη Χριστίνα Α.Μ 3200 Κουπουρτίδου Χριστίνα Α.Μ 3216 Γονίδια και συμπεριφορά Αρχικά πρέπει να αναγνωρίσουμε τα στοιχεία εκείνα της συμπεριφοράς που είναι κληρονομήσιμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ A Να γράψετε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β.

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β. Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. TETAPTH 4 OYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) ) DNA πολυμεράσες β.) ) πριμόσωμα γ.) ) DNA δεσμάση δ.) ) DNA ελικάσες ε.) ) RNA

Διαβάστε περισσότερα

Σε τι αναφέρεται η αναλογία 9:3:3:1 του διυβριδισμού και υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύει;

Σε τι αναφέρεται η αναλογία 9:3:3:1 του διυβριδισμού και υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύει; Σημειώστε τον αριθμό των χρωματίδων που υπάρχουν σε ένα κύτταρο του ανθρώπου 1)που μόλις έχει προκύψει από μίτωση 2)στη μετάφαση της μείωσης ΙΙ και 3)στην πρόφαση της μίτωσης. Σε τι αναφέρεται η αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α 1 : α Α 2 : γ Α 3 : δ Α 4 : β Α 5 : γ ΘΕΜΑ Β Β 1 : σελ. 120 σχολικού: >. Β 2 :

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης

Γενικές εξετάσεις 2014 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Φροντιστήρια δυαδικό ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Πασσιά Α. Γενικές εξετάσεις 20 Βιολογία Γ λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Θέμα Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά»

1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά» ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. δ 4. α 5. β ΘΕΜΑ 2ο 1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά» 2. σελ. 119-120: «Θεραπευτικά. Τα αντισώματα μπορούν να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ. Γενετική του Φύλου Ι ασκήσεις

ΕΦΗ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ. Γενετική του Φύλου Ι ασκήσεις Γενετική του Φύλου Ι ασκήσεις 1. Δώστε το φύλο των πιο κάτω ατόμων στη Drosophila: α) ΑΑΧΧΧΧ, β) ΑΑΑΑΧΧΧ, γ) ΑΑΑΧ δ) ΑΑΑΑΧΧΧΧ, ε) ΑΑΧΧΥ. Υπολογίζουμε την αναλογία Χ/Α. Υπερράρεν (0,5) Άρρεν Μεσόφυλο (1)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. α, Α2. γ, Α3. δ, Α4. β, Α5. γ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (30-05-2012) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ.120 Τα µονοκλωνικά αντισώµατα χρησιµοποιούνται για την επιλογή οργάνων συµβατών για µεταµόσχευση.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015 ΘΕΜΑ Α Α1.β Α2.γ Α3.α Α4.δ Α5.γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1A, 2B, 3B, 4A, 5A, 6A, 7B, 8B Β2. σελίδα 40 σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ (Ενημέρωση κειμένου Μάρτιος 2009) M. Stöhrer (chairman), B. Blok, D. Castro-Diaz, E. Chartier- Kastler, P. Denys, G. Kramer,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Τί είναι απαραίτητο για κάθε πάθηση (ΚΥΠ, υπερδραστήρια κύστη, ακράτεια, LUTS άλλων αιτιολογιών)

Τί είναι απαραίτητο για κάθε πάθηση (ΚΥΠ, υπερδραστήρια κύστη, ακράτεια, LUTS άλλων αιτιολογιών) Τί είναι απαραίτητο για κάθε πάθηση (ΚΥΠ, υπερδραστήρια κύστη, ακράτεια, LUTS άλλων αιτιολογιών) Απόστολος Αποστολίδης, Επίκ. Καθ. Ουρολογίας-Νευροουρολογίας ΑΠΘ Σύγκρουση συμφερόντων Pfizer, Astellas,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ ΕΠΑΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΥΩΝ ΠΥΕΛΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α. ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΥΡΗΣΗΣ Β. Συντονιστές: Χ-Α.Ραπίδη, Ν.Σταμούλης Σάββατο 10 Μαϊου 2014 Σάββατο 21 Ιουνίου 2014 Σάββατο 4 Οκτωβρίου 2014 Σάββατο 29 Νοεμβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Κόγιας Ιωάννης: Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας Μουλατζίκος Θωμάς:

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης

Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Περιβάλλον και υγεία: Ορόλοςτηςβιολογικήςέρευνας στη διαμόρφωση πολιτικών προστασίας και πρόληψης Σ. Κυρτόπουλος Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών & Βιοτεχνολογίας Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Συμβολή περιβαλλοντικών

Διαβάστε περισσότερα