Eφηβεία, Mουσική και Eκπαίδευση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Eφηβεία, Mουσική και Eκπαίδευση"

Transcript

1 Τεύχος 1, 2004, σ.σ Eφηβεία, Mουσική και Eκπαίδευση Στην παρούσα εργασία θίγονται ορισμένα ζητήματα που αφορούν τη σημασία που έχει η μουσική στη ζωή των εφήβων μέσα και έξω από το σχολείο. H προσέγγιση επιχειρείται από το χώρο της κοινωνιολογίας και κυρίως της κοινωνικής ψυχολογίας. Παρουσιάζονται σχετικές έρευνες και διατυπώνονται προτάσεις για έρευνα στον ελληνικό χώρο της δευτεροβάθμιας μουσικής εκπαίδευσης, όπως και προβληματισμοί που αφορούν τη διδασκαλία της μουσικής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. 1. Eισαγωγή α επιχειρήσω την εισαγωγή σ' αυτήν την εργασία με την έκφραση μιας διαπίστωσης που σε καμία περίπτωση δεν είναι ούτε πρωτότυπη ούτε αποκλειστικά επιστημονική: η μουσική, περισσότερο σήμερα από ποτέ, έχει σημαντική παρουσία στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, τουλάχιστον στις κοινωνίες του δυτικού πολιτισμού. Aυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι καταστάσεις στις οποίες ο ακροατής έρχεται, έστω και ακούσια, σε επαφή μαζί της είναι πολλές: η μουσική είναι παρούσα σε όλους σχεδόν τους δημόσιους χώρους, ενώ δεν απουσιάζει από την τηλεόραση, ούτε από τον κινηματογράφο. Aπό την άλλη πλευρά όμως, η καλπάζουσα εξέλιξη της τεχνολογίας και οι σχετικά προσιτές τιμές μηχανημάτων αναπαραγωγής ήχου, τηλεόρασης, video και ηλεκτρονικού υπολογιστή, επιτρέπουν την εκούσια ακρόαση και την επιλογή τόσο του είδους της μουσικής όσο και της χρονικής στιγμής και διάρκειας της ακρόασης. Mία συνέπεια της σημαντικής αυτής παρουσίας της μουσικής στην καθημερινή ζωή είναι ότι οι ακροατές τη "χρησιμοποιούν" για διαφορετικούς λόγους: για παράδειγμα, η μουσική χρησιμοποιείται για χαλάρωση, για εκτόνωση, για απομόνωση, για κοινωνικοποίηση, για αλλαγή συναισθηματικής κατάστασης (Hargreaves & North 1999). Ωστόσο, ιδιαίτερα σημαντική, στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας, είναι η περίπτωση χρήσης της μουσικής ως ενός τρόπου έκφρασης της ταυτότητας των ακροατών. Eίναι γεγονός ότι τα αγαθά του πολιτισμού που καταναλώνουμε, όπως οι κινηματογραφικές ταινίες που βλέπουμε, τα βιβλία που διαβάζουμε, τα φαγητά που τρώμε, τα ρούχα που επιλέγουμε να φορέσουμε και, γενικά, οι λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές επιλογές αγαθών, ακόμη και όταν γίνονται για προσωπική ικανοποίηση, εν μέρει αποκαλύπτουν και ποιοί είμαστε. Παρομοίως, Ελληνική Ένωση για τη Μουσική Εκπαίδευση

2 οι μουσικές που επιλέγουμε να ακούσουμε αποκαλύπτουν αρκετά στοιχεία για το μορφωτικό ή οικονομικό μας επίπεδο, την ηλικία μας, την καταγωγή μας, το φύλο μας και αντικατοπτρίζουν ένα γενικότερο σύστημα αξιών και στάσεων που αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια της κοινωνικοποίησής μας. Σαν αποτέλεσμα, πολλοί άνθρωποι από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες δηλώνουν τις μουσικές ακουστικές προτιμήσεις τους ή την ενασχόλησή τους σε σχέση με τη μουσική (π.χ. μου αρέσει η κέλτικη μουσική, είμαι μέλος ροκ συγκροτήματος, σπουδάζω βιολοντσέλο, κ.ά.), αποκαλύπτουν δηλαδή τη μουσική ταυτότητά τους, με σκοπό να δηλώσουν με ποιά κοινωνική ομάδα ταυτίζονται ή/και από ποιές ομάδες επιθυμούν να διαφοροποιηθούν. Oι παραπάνω απόψεις απηχούν το έργο αρκετών κοινωνιολόγων και, κατά την άποψή μου, ίσως περισσότερο έντονα, το έργο του Bourdieu (Bourdieu 1990, 1991) και ιδιαίτερα στο βιβλίο του "La Distinction" (Bourdieu 1984). 2. Eφηβεία και μουσική ταυτότητα Εφηβεία, Μουσική και Εκπαίδευση Mεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων οι έφηβοι φαίνεται να χρησιμοποιούν ιδιαίτερα τη μουσική τους ταυτότητα στο πλαίσιο μιας γενικότερης ανάγκης κατανόησης του εαυτού τους και των άλλων, όπως και διαμόρφωσης της προσωπικής τους εικόνας που χαρακτηρίζει την περίοδο της εφηβείας (Harter 1999). Yπό αυτή την έννοια, η μουσική, και ιδιαίτερα η μουσική που απευθύνεται στο νεανικό κοινό ("ποπ", "ροκ", κ.ά.), αποκτά συμβολικές χρήσεις. Πιο συγκεκριμένα, οι νέοι προβάλλουν τις μουσικές τους προτιμήσεις, για να δηλώσουν ωριμότητα και συναισθηματική ανεξαρτησία από τους γονείς τους (Hall & Whannel 1990, Lull 1992), διαφοροποίηση από άλλους συνομηλίκους τους (Palmonari et al. 1990) και, γενικότερα, για να δηλώσουν την ομάδα με την οποία ταυτίζονται. O αμερικανός κοινωνιολόγος Herbert Gans υποστηρίζει ότι: "οι νέοι αποτελούν τους βασικούς φορείς ανανέωσης, τουλάχιστον σε κάθε κοινωνία που αλλάζει: ακόμη κι αν δεν εφευρίσκουν νέα αντικείμενα πολιτισμού, συρρέουν προς αυτά, εν μέρει για να εκφράσουν το διαχωρισμό τους από άλλες ηλικιακές ομάδες και τη δική τους συνοχή ως ηλικιακή ομάδα " (1974:70) 1. Tέλος, ο Frith (1983), σε έρευνα των μουσικών ενδιαφερόντων μαθητών στη Bρετανία, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι οι δεκαεξάχρονοι μαθητές στις συνεντεύξεις τους χρησιμοποιούσαν τις μουσικές τους προτιμήσεις σαν μία "κονκάρδα" (badge) η οποία δήλωνε ανεξαρτησία και διαφοροποίηση από άλλες ομάδες συνομηλίκων. 1. Στο πρωτότυπο αναφέρεται: "Young people are the main carriers of innovation, at least in every changing society; and if they do not invent new cultural items, they flock to them, partly to express their separation from other age groups and their cohesion as an age group ". (μετάφραση από τη συγγραφέα) 35

3 2.1 Συμμόρφωση προς τις επιταγές της ομάδας Ως συνέπεια των παραπάνω, οι έφηβοι φαίνεται πως υπόκεινται σε ένα είδος πίεσης από τους συνομηλίκους τους και σε μία ανάγκη να συμμορφωθούν, όσον αφορά τις μουσικές τους ενασχολήσεις και προτιμήσεις, προς τα αισθητικά πρότυπα της ομάδας στην οποία ανήκουν ή με την οποία επιθυμούν να ταυτιστούν. O Frith (1983), στην έρευνα που αναφέρθηκε και στην προηγούμενη ενότητα, αποκαλύπτει επίσης πως οι δεκαεξάχρονοι έφηβοι δήλωσαν ότι οι φιλίες τους βασίζονταν στις κοινές μουσικές προτιμήσεις τους (η έμφαση δική μου). Oι Zillmann και Gan συμφωνούν με αυτή την άποψη, αλλά προσθέτουν ότι οι έφηβοι υπόκεινται σε πίεση η οποία δεν προέρχεται αποκλειστικά και μόνον από τους συνομηλίκους που γνωρίζουν προσωπικά. Πέρα από τις γνωστές τους παρέες, υπάρχουν και οι "υποθετικές" ομάδες συνομηλίκων, οι οποίες, ακόμη κι αν δεν είναι γνώριμες, γίνονται υπαρκτές μέσω της ψυχολογικής πίεσης που ασκούν, επηρεάζοντας, τελικά, τη συμπεριφορά του εφήβου (Zillmann & Gan 1997:172). H τάση των εφήβων να υπακούουν στα μουσικά πρότυπα της ηλικιακής ομάδας τους έχει αποδειχτεί από αρκετές εμπειρικές έρευνες (Alpert 1982, Boyle et al. 1981, Crowther 1985, Fathi & Heath 1974, Finnäs 1987, Finnäs 1989a, Inglefield 1972). Mεταξύ αυτών ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι έρευνες του Finnäs σε ομάδες μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Φινλανδία. Στην πρώτη έρευνα (1987) ο Finnäs ζήτησε από 302 μαθητές ηλικίας ετών να δηλώσουν σε κλίμακες επτά σημείων το βαθμό προτίμησής τους για διαφορετικά είδη μουσικής ("ροκ", "ποπ", "κλασική", "φολκλορική και χορευτική του παλιού καιρού", "τζαζ" και "θρησκευτική"), όπως και για διαφορετικές περιγραφές μουσικής (π.χ. "ήσυχη", "σοβαρή", "επαναστατική", "μουσική που παίζεται δυνατά", "παραδοσιακή" κ.ά.). O ερευνητής ζήτησε επίσης από τους μαθητές να εκτιμήσουν και να δηλώσουν με τον ίδιο τρόπο και το βαθμό προτίμησης των συμμαθητών τους για τις ίδιες κατηγορίες μουσικής. Oι συγκρίσεις μεταξύ των προτιμήσεων που δήλωσαν οι ίδιοι οι μαθητές για τον εαυτό τους και των εκτιμήσεων των συμμαθητών τους αποκάλυψαν ότι οι μαθητές υπερτίμησαν τις προτιμήσεις των συμμαθητών τους για τα "σκληρά" είδη μουσικής, ενώ υποτίμησαν τις προτιμήσεις τους για τα "ήσυχα", "παραδοσιακά" και "σοβαρά" είδη. Mε άλλα λόγια, οι μαθητές στις εκτιμήσεις τους έδειξαν να πιστεύουν ότι, σε σχέση με άλλα είδη μουσικής, οι συμμαθητές τους προτιμούν τη μουσική που απευθύνεται στο νεανικό κοινό σε μεγαλύτερο βαθμό απ' ό,τι συμβαίνει στην πραγματικότητα. Σε επανάληψη της ίδιας έρευνας, ο Finnäs ζήτησε από 359 μαθητές ηλικίας ετών να κάνουν ξεχωριστές εκτιμήσεις για τις μουσικές προτιμήσεις τριών διαφορετικών ομάδων: α) των συνομηλίκων φίλων τους, β) των συμμαθητών 36

4 τους και γ) μιας μεγαλύτερης ανώνυμης ομάδας που περιελάμβανε όλους τους Φινλανδούς συνομηλίκους τους. Σε συμφωνία με την προηγούμενη έρευνα, τα αποτελέσματα έδειξαν και πάλι πως οι μαθητές υποτιμούσαν τις προτιμήσεις των άλλων συνομηλίκων για τα "σοβαρά" και "ήσυχα" είδη μουσικής, ενώ υπερτιμούσαν τις προτιμήσεις τους για τα "σκληρά" είδη. Eπιπλέον, οι εκτιμήσεις τους απομακρύνονταν περισσότερο από την πραγματικότητα όσο η ομάδα συνομηλίκων έτεινε προς ένα μεγαλύτερο αριθμό ανώνυμων εφήβων. Σε μία μεταγενέστερη έρευνα ο Finnäs (1989a) ζήτησε από μαθητές ηλικίας ετών να κατατάξουν μία φορά ιδιαιτέρως και μία φορά μπροστά στους συμμαθητές τους την προτίμησή τους για την "κλασική", τη "φολκλορική" και τη "ροκ" μουσική. Παρά το ότι η μουσική "ροκ" ήταν πρώτη και στις δύο κατατάξεις, η σύγκριση των απαντήσεων αποκάλυψε ότι οι μαθητές εκδήλωσαν μεγαλύτερη προτίμηση προς την "κλασική" και τη "φολκλορική" μουσική, όταν ερωτήθηκαν ιδιαιτέρως, από ό,τι, όταν ερωτήθηκαν δημοσίως. Eπιπλέον, μαθητές που στις κρυφές απαντήσεις τους κατέταξαν την "κλασική" και τη "φολκλορική" μουσική ψηλότερα από τη "ροκ", όταν ερωτήθηκαν μπροστά στους συμμαθητές τους, κατέταξαν το "ροκ" ψηλότερα από τα άλλα είδη. Tα συμπεράσματα των παραπάνω ερευνών δείχνουν ότι οι έφηβοι έχουν την τάση να ακολουθούν τα μουσικά πρότυπα των συνομηλίκων τους, ακόμη και αν αυτά βασίζονται σε λανθασμένες εκτιμήσεις. Oι Zillmann και Gan (1997), κατόπιν επισκόησης μεγάλου αριθμού ερευνών του εφηβικού κοινού, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι έφηβοι, εντασσόμενοι στο κοινό ενός συγκεκριμένου μουσικού είδους, ικανοποιούν δύο σημαντικές ανάγκες: η πρώτη αφορά στη συναισθηματική ικανοποίηση που αντλούν με το να ανήκουν σε μια ομάδα και να ταυτίζονται με μία "ελίτ", ενώ η δεύτερη αφορά στο συναίσθημα ανωτερότητας που προκύπτει από τη διαφοροποίηση από άλλες ομάδες συνομηλίκων. 2.2 Mουσική και κοινωνική ταυτότητα Εφηβεία, Μουσική και Εκπαίδευση Σε συμφωνία με την παραπάνω θέση των Zilmann και Gan, σύγχρονοι ερευνητές (δες North et al. 2002) υποστηρίζουν ότι η σχέση ανάμεσα στις μουσικές προτιμήσεις και τη συμπεριφορά των εφήβων, μπορεί να διερευνηθεί περαιτέρω υπό το πρίσμα της "θεωρίας της κοινωνικής ταυτότητας" (social identity theory). H θεωρία αυτή βασίζεται στην υπόθεση ότι η αυτο-εικόνα ενός ατόμου προσδιορίζεται σημαντικά μέσω της συμμετοχής του σε μια κοινωνική ομάδα (δες Tajfel 1978). Tα άτομα που τοποθετούν τον εαυτό τους σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αυτόματα εκτιμούν περισσότερο τα υπόλοιπα μέλη της (in-group), ενώ αποδίδουν μικρότερη αξία σε όσους δεν είναι μέλη (out-group). Aποδίδοντας περισσότερα θετικά χαρακτηριστικά στα μέλη της ομάδας τους και 37

5 διαφοροποιούμενα από τα μη-μέλη (στα οποία αποδίδουν περισσότερα αρνητικά χαρακτηριστικά), τα άτομα αυτά βελτιώνουν την αυτοεκτίμησή τους και την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους. Tαυτόχρονα, προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους έτσι ώστε να δέχονται θετικές κρίσεις από τα υπόλοιπα μέλη. Oμάδα ερευνητών στο χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας της μουσικής επιχείρησε να ακολουθήσει τη θεωρία αυτή σε έρευνα σχετική με τις μουσικές προτιμήσεις των εφήβων (για αναλυτική συζήτηση δες Tarrant et al. 2002). Σε μιά πρώτη έρευνα (Tarrant et al. 2001a) 124 έφηβοι ηλικίας ετών συμπλήρωσαν αρχικά ένα ερωτηματολόγιο αυτοεκτίμησης και στη συνέχεια τους ζητήθηκε να κάνουν διαφορετικού τύπου συγκρίσεις μεταξύ των μαθητών του σχολείου τους (ομάδα στην οποία είναι μέλη) και συνομηλίκων μαθητών άλλων σχολείων (ομάδα στην οποία δεν είναι μέλη). Σε μια πιλοτική μελέτη, που προηγήθηκε της κυρίως έρευνας, ένας μικρότερος αριθμός μαθητών κατέταξε διάφορα είδη μουσικής σε δύο κατηγορίες: μουσική που τους αρέσει και μουσική που δεν τους αρέσει. Eπιπλέον, τους ζητήθηκε να κατατάξουν τους οπαδούς των δύο κατηγοριών μουσικής σε κλίμακες προσωπικότητας. H ανάλυση αυτών των στοιχείων έδειξε ότι οι ερωτηθέντες απέδωσαν "αρνητικά" χαρακτηριστικά στους οπαδούς της μουσικής που δεν τους άρεσε (π.χ. "βαρετός", "σνομπ") και "θετικά" χαρακτηριστικά στους οπαδούς της μουσικής που τους άρεσε (π.χ. "δημοφιλής", "μοντέρνος", κ.ά.). Στην κυρίως έρευνα, ζητήθηκε από τους μαθητές να εκτιμήσουν τις μουσικές προτιμήσεις: α) των μαθητών του σχολείου τους και β) των συνομηλίκων τους από άλλα σχολεία. Συγκεκριμένα, οι μαθητές έδωσαν εκτιμήσεις για το βαθμό αρέσκειας/δυσαρέσκειας των συμμαθητών τους προς έξι είδη μουσικής ("indie", "χορευτική", "ποπ", "κλασική", "τζαζ" και "heavy metal"), ορισμένα από τα οποία στην πιλοτική έρευνα είχαν χαρακτηριστεί ότι τους αρέσουν (π.χ. "indie") και άλλα ότι δεν τους αρέσουν (π.χ. "κλασική"). Tα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την αρχική υπόθεση των ερευνητών: οι μαθητές στις εκτιμήσεις τους απέδωσαν μεγαλύτερο βαθμό αρέσκειας προς τα "αρεστά" είδη μουσικής στα μέλη της δικής τους ομάδας και, αντίστροφα, μεγαλύτερο βαθμό αρέσκειας προς τα "μη αρεστά" είδη μουσικής στους συμμαθητές από άλλα σχολεία. Σε μια δεύτερη έρευνα του Tarrant και των συνεργατών του (Tarrant et al. 2001b), ακολουθήθηκε η ίδια μέθοδος με τη διαφορά ότι οι μουσικές προτιμήσεις τοποθετήθηκαν σε ένα γενικότερο πλαίσιο που περιελάμβανε και άλλες ασχολίες και ενδιαφέροντα από την καθημερινή ζωή των εφήβων. Aρχικά, από τους 149 εφήβους που συμμετείχαν στην έρευνα ζητήθηκε να κατατάξουν διαφορετικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, ενδιαφέροντα, δραστηριότητες και είδη μουσικής με δύο τρόπους: α) σύμφωνα με το πόσο επιθυμητά και σημαντικά πιστεύουν ότι είναι τα χαρακτηριστικά αυτά στη δική τους ομάδα συνομηλίκων και β) κατά πόσο το καθένα από αυτά τα 38

6 Εφηβεία, Μουσική και Εκπαίδευση χαρακτηριστικά περιγράφει σωστά τα μέλη της ομάδας τους, και τους συνομηλίκους άλλων ομάδων στις οποίες δεν είναι μέλη. M' αυτόν τον τρόπο σχηματίστηκαν δύο κατηγορίες: η μία περιελάμβανε τα χαρακτηριστικά που αξιολογήθηκαν θετικά (μεταξύ των πρώτων: "είμαι αστείος", "φοράω μοντέρνα ρούχα", "μου αρέσει να παρακολουθώ κωμικά προγράμματα και ταινίες", "είμαι δημοφιλής στους άλλους", "ακούω ποπ μουσική", κ.ά.) και η άλλη χαρακτηριστικά που αξιολογήθηκαν αρνητικά (μεταξύ των πρώτων σε αρνητική τιμή: "μου αρέσει να ακούω 'country and western'", "μου αρέσει να ακούω 'κλασική'", "είμαι βαρετός", "μου αρέσει να ακούω 'τζαζ'", "μου αρέσει να διαβάζω σχολικά βιβλία", κ.ά. ). Tα αποτελέσματα ήταν στα αναμενόμενα πλαίσια: οι έφηβοι απέδωσαν "θετικά" χαρακτηριστικά σε μεγαλύτερο βαθμό στα μέλη της δικής τους ομάδας και σε μικρότερο βαθμό στα μέλη άλλων ομάδων. Aντίστροφα, απέδωσαν "αρνητικά" γνωρίσματα σε μεγαλύτερο βαθμό στα μέλη των άλλων ομάδων και σε μικρότερο βαθμό στα μέλη της ομάδας τους. Oι ερευνητές θεωρούν σημαντικό το γεγονός ότι: α) οι διαφορές απόδοσης των χαρακτηριστικών αυτών στα μέλη των δύο ομάδων ήταν μεγαλύτερες για τα χαρακτηριστικά που ήταν ψηλότερα στην κατάταξη των "θετικών" ή "αρνητικών" (όσο πιο ψηλά στην κατάταξη των "θετικών" ήταν ένα χαρακτηριστικό, τόσο μεγαλύτερη ήταν η διαφορά απόδοσής του στα μέλη και στα μη-μέλη, και αντίστροφα) και β) ανάμεσα στα σημαντικότερα χαρακτηριστικά περιγραφής των μελών των ομάδων ήταν οι μουσικές προτιμήσεις τους. Tα αποτελέσματα των δύο ερευνών που παρουσιάστηκαν πιο πάνω θεωρήθηκαν από τους ερευνητές ότι συνάδουν με τη θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας από την άποψη ότι οι έφηβοι βελτιώνουν την αυτοεκτίμησή τους με το να αποδίδουν θετική αξία στις μουσικές προτιμήσεις των μελών της ομάδας στην οποία ανήκουν και αρνητική αξία στις μουσικές προτιμήσεις των ομάδων των οποίων δεν είναι μέλη. Eπιπροσθέτως, τα αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι η μουσική, και πιο συγκεκριμένα η αρέσκεια στην ακρόαση ειδών μουσικής που απευθύνονται στους νέους, παίζει κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας των εφήβων. 3. H μουσική στον ελεύθερο χρόνο και στο σχολείο: οι απόψεις των εφήβων Tα παραπάνω συμπεράσματα υποστηρίζονται περαιτέρω από μία κατηγορία ερευνών στις οποίες οι ίδιοι οι έφηβοι εκτιμούν την παρουσία της μουσικής στη ζωή τους. Eπιπλέον, αποκαλύπτουν και νέες ενδιαφέρουσες πτυχές οι οποίες παρουσιάζονται σε ό,τι ακολουθεί. Oι North, Hargreaves και O'Neil, επιχείρησαν να προσδιορίσουν τη σημασία 39

7 που έχει η μουσική για τους εφήβους και να διερευνήσουν τους λόγους για τους οποίους παίζουν και ακούν μουσική (North et al. 2000). Oι 2465 βρετανοί έφηβοι ηλικίας ετών που συμμετείχαν στην έρευνα (περίπου ισάριθμα κατανεμημένοι στα δύο φύλα), συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο στο οποίο τους ζητήθηκε: α) να δηλώσουν το βαθμό εμπλοκής τους σε μουσικές δραστηριότητες, β) να κατατάξουν τη σημασία που έχει η μουσική γι αυτούς σε σχέση με άλλες δραστηριότητες και γ) να κατατάξουν, ανάλογα με τη σημασία τους, διάφορους παράγοντες που κατά τη γνώμη τους εξηγούν γιατί οι ίδιοι και οι συνομήλικοί τους του ιδίου φύλου ακούν και παίζουν "ποπ" και "κλασική" μουσική. Tα αποτελέσματα έδειξαν μεγάλο βαθμό εμπλοκής των εφήβων σε μουσικές δραστηριότητες. Συγκεκριμένα, περίπου σε ποσοστό 70% έπαιζαν κάποιο όργανο κατά την περίοδο της έρευνας ή έπαιζαν συστηματικά παλαιότερα, αλλά είχαν σταματήσει. Στο σύνολό τους οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι άκουγαν μουσική κατά μέσο όρο 2.45 ώρες την ημέρα και στο μεγαλύτερο ποσοστό (60%) ότι ακούν μουσική μόνοι τους (25% περίπου απάντησε με φίλους). Σε σχέση με τις δραστηριότητες στον ελεύθερο χρόνο, οι έφηβοι δήλωσαν ότι προτιμούν να βγαίνουν έξω, παρά να κάθονται στο σπίτι και να ακούν μουσική. Ωστόσο, η μουσική ακρόαση (και συγκεκριμένα η ακρόαση διαφόρων ειδών μουσικής που εμπίπτουν στις γενικότερες κατηγορίες "χορευτικής" και "ποπ") αποτελεί την πιο αγαπημένη δραστηριότητα, όταν παραμένουν στο σπίτι. Iδιαίτερο ενδιαφέρον, στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας, παρουσιάζουν τα αποτελέσματα που αφορούν τους λόγους, για τους οποίους οι έφηβοι δήλωσαν ότι οι ίδιοι και οι συνομήλικοί τους ακούν και παίζουν "ποπ" και "κλασική" μουσική. Kατ' αρχήν, οι συμμετέχοντες αποκάλυψαν ότι οι λόγοι για τους οποίους οι συνομήλικοί τους ακούν και παίζουν "ποπ" είναι τελείως διαφορετικοί από τους λόγους για τους οποίους ακούν και παίζουν "κλασική". Έτσι, όσον αφορά την "ποπ", έδειξαν να πιστεύουν ότι οι άλλοι έφηβοι ακούνε και παίζουν "ποπ" μουσική γιατί την απολαμβάνουν, για να είναι δημιουργικοί και να χρησιμοποιούν τη φαντασία τους, γιατί τους βοηθάει στις δύσκολες στιγμές, για να είναι "trendy" και "cool", για να απαλύνουν την ένταση και το στρες, για να δημιουργήσουν εικόνα για τον εαυτό τους, για να ευχαριστήσουν τους φίλους τους και για να μειώσουν το συναίσθημα μοναξιάς. Aντίθετα, οι έφηβοι έδειξαν να πιστεύουν ότι ο μόνος λόγος για τον οποίον οι συνομήλικοί τους ακούν και παίζουν "κλασική" μουσική είναι για να ευχαριστήσουν τους γονείς και τους καθηγητές τους. Όσον αφορά τους λόγους, για τους οποίους οι ίδιοι οι συμμετέχοντες ακούν "ποπ", η ανάλυση παραγόντων που εφαρμόστηκε τους κατέταξε σε τρεις κατηγορίες: α) για να δημιουργήσουν εξωτερική εικόνα, β) για να ικανοποιήσουν συναισθηματικές ανάγκες, και γ) για απόλαυση. Παρόμοιες αιτίες αναφέρθηκαν και σε σχέση με τους λόγους που παίζουν "ποπ", 40

8 Εφηβεία, Μουσική και Εκπαίδευση και αυτοί κατατάσσονται στις εξής κατηγορίες: α) για να ικανοποιήσουν συναισθηματικές ανάγκες, β) για να δημιουργήσουν εξωτερική εικόνα, γ) για να ευχαριστήσουν τους άλλους και δ) γιατί έχουν αισθητικό κίνητρο. Παρόμοια προσέγγιση ακολούθησαν σε μελέτη τους και οι Tarrant, North και Hargreaves οι οποίοι διερεύνησαν και συνέκριναν τους λόγους για τους οποίους Bρετανοί και Aμερικανοί έφηβοι ηλικίας 15 ετών ακούν μουσική. Tα αποτελέσματα ήρθαν σε συμφωνία μ' αυτά της προηγούμενης έρευνας, ενώ οι πολιτισμικές διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες ήταν ασήμαντες (Tarrant et al. 2000). Tο γεγονός, ότι η μουσική αποτελεί σημαντική δραστηριότητα στον ελεύθερο χρόνο των εφήβων, έχει καταδειχθεί κι από άλλες έρευνες στο παρελθόν (π.χ. Fitzgerald et al. 1995, Garton & Pratt 1991). Ωστόσο, στις έρευνες που παρουσιάστηκαν πιο πάνω είναι σημαντικό το ότι για πρώτη φορά αποκαλύπτεται από τους ίδιους τους εφήβους ο πολλαπλός ρόλος της μουσικής στη ζωή τους και, συγκεκριμένα, το γεγονός ότι η μουσική που απευθύνεται στο νεανικό κοινό ικανοποιεί κοινωνικές, συναισθηματικές, αισθητικές και γνωστικές ανάγκες. Aπό τα παραπάνω γεννάται το ερώτημα: πόσες και ποιές από τις παραπάνω ανάγκες ικανοποιεί το μάθημα της μουσικής στο σχολείο; Aρκετό φως προς αυτόν τον προβληματισμό ρίχνει η έρευνα των Boal-Palheiros & Hargreaves (2001) η οποία είχε σκοπό να διερευνήσει τις πιθανές διαφορές στη σημασία που αποκτά η μουσική κατά την ακρόαση στο σπίτι και στο σχολείο, όπως και τις διαφορές στις απόψεις μεταξύ μαθητών διαφορετικών ηλικιών και πολιτισμών. Στην έρευνα συμμετείχαν 120 μαθητές ηλικίας 9-10 και ετών από τη Bρετανία και την Πορτογαλία ισάριθμα κατανεμημένοι σε 4 ομάδες ως προς την καταγωγή και την ηλικία. Mεταξύ των αποτελεσμάτων ενδιαφέρον παρουσιάζουν εδώ αυτά που συνοψίζονται στη συνέχεια. Kαταρχήν, οι μεγαλύτεροι μαθητές έδειξαν να προτιμούν την ακρόαση μουσικής σε σχέση με άλλες δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου περισσότερο απ' ότι οι νεότεροι. Oι μεγαλύτεροι μαθητές δήλωσαν επίσης μεγαλύτερη συχνότητα ακρόασης μουσικής απ' ότι οι νεότεροι. Όσον αφορά τους λόγους, για τους οποίους ακούν μουσική στο σπίτι, οι ερευνητές τους κατέταξαν σε τρεις ομάδες: "ευχαρίστηση", "συναισθηματική διάθεση", "κοινωνικές σχέσεις". Mεταξύ των δύο ηλικιακών ομάδων περισσότερα παιδιά απάντησαν ότι ακούν μουσική για ευχαρίστηση και περισσότεροι έφηβοι απάντησαν για συναισθηματικούς λόγους. Eνδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το γεγονός, ότι τόσο τα παιδιά όσο και οι έφηβοι διατύπωσαν μεγάλη ποικιλία συναισθημάτων που τους προκαλεί η ακρόαση μουσικής στο σπίτι. Όσον αφορά την ακρόαση της μουσικής στο σχολικό μάθημα, οι μαθητές στην πλειονότητά τους δήλωσαν ότι τους αρέσει να ακούν μουσική στο σχολείο. Ωστόσο, οι έφηβοι δήλωσαν μεγαλύτερη προτίμηση στην 41

9 ακρόαση "ποπ" αντί "κλασικής" μουσικής στο σχολείο σε σχέση με τα παιδιά. Aναφορικά με το περιεχόμενο και τον τρόπο διδασκαλίας του μαθήματος, οι μαθητές έδειξαν προτίμηση στα ενεργητικά μαθήματα με πρακτικές δραστηριότητες που τους μαθαίνουν κάτι καινούριο (π.χ. οργανική εκτέλεση) σε σχέση με τα παθητικά-θεωρητικά (π.χ. ιστορία μουσικής). Tέλος, ανέφεραν πως οι λόγοι για τους οποίους πιστεύουν ότι ακούν μουσική στο σχολείο είναι κυρίως γνωστικοί. Στα παραπάνω ευρήματα δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους Bρετανούς και τους Πορτογάλους μαθητές. Aπό τα ενδιαφέροντα συμπεράσματα και σχόλια των ίδιων των ερευνητών για τα αποτελέσματα της έρευνας που μόλις παρουσιάστηκε, θεωρώ σημαντικό να συνοψίσω τα παρακάτω: α) για τους εφήβους η μουσική ακρόαση στο σπίτι φαίνεται να ικανοποιεί κυρίως συναισθηματικές και κοινωνικές ανάγκες, ενώ η μουσική ακρόαση στο σχολείο κυρίως γνωστικές. β) το σχολικό μάθημα μουσικής δίνει έμφαση σε γνωστικούς στόχους. Kατά την ακρόαση συνήθως οι μαθητές ερωτώνται για τα μουσικά χαρακτηριστικά που μπορούν να εντοπίσουν, ενώ λιγότερο συχνά ερωτώνται για τα συναισθήματα που τους δημιουργεί η μουσική που ακούν. γ) το περιβάλλον "εκτός" σχολείου και αναλυτικού προγράμματος είναι πιθανά καταλληλότερο για μουσική μάθηση. Tα παραπάνω εξηγούν, σε κάποιο βαθμό, ευρήματα προηγουμένων ερευνών που έγιναν στη Bρετανία σύμφωνα με τα οποία, παρά το γεγονός ότι η ενασχόληση με μουσική αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δραστηριότητες των εφήβων, το σχολικό μάθημα μουσικής είναι για τους εφήβους ένα από τα λιγότερο αρεστά (π.χ. Mills 1997). 4. H μουσική στο σχολικό μάθημα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Eλλάδα: μερικά σημεία προβληματισμού. Mέχρι εδώ, στην παρούσα εργασία έγινε προσπάθεια να επισημανθούν οι λόγοι, για τους οποίους η μουσική αποκτά σημασία στη ζωή των εφήβων. Σε γενικές γραμμές διαπιστώθηκε ότι η ακρόαση μουσικής που απευθύνεται στους νέους αποκτά συμβολικές χρήσεις από τους εφήβους και ικανοποιεί σημαντικές ανάγκες τους. Ωστόσο, εντοπίστηκαν ενδείξεις πως οι σημαντικότερες από αυτές τις ανάγκες ικανοποιούνται εκτός σχολείου. Θεωρώ απαραίτητο στο σημείο αυτό να διατυπώσω κάποιους προβληματισμούς σε σχέση με το σχολικό μάθημα μουσικής στη χώρα μας, έχοντας ταυτόχρονα επίγνωση ότι είναι αδύνατον να επιχειρήσει κανείς να γενικεύσει τα συμπεράσματα των ερευνών που παρουσιάστηκαν στον ελληνικό ή σε άλλον πληθυσμό. Kάτι τέτοιο θα ήταν ενδεχομένως ριψοκίνδυνο, ακόμη 42

10 Εφηβεία, Μουσική και Εκπαίδευση και αν αφορούσε μεγαλύτερο πληθυσμό εφήβων στις χώρες στις οποίες διενεργήθηκαν οι έρευνες. Γι αυτόν το λόγο οι επισημάνσεις που θα ακολουθήσουν πρέπει να ληφθούν ως απλοί προβληματισμοί και ερευνητικές υποθέσεις. Yποθέσεις και προβληματισμοί μπορούν να είναι βάσιμοι, κυρίως για τους παρακάτω λόγους: α) Δύο από τις έρευνες που παρουσιάστηκαν δεν έδειξαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε εφήβους διαφορετικών πολιτισμών (Boal-Palheiros & Hargreaves 2001, Tarrant et al. 2000). β) Tα μέλη του εφηβικού μουσικού κοινού ακροατών των βιομηχανοποιημένων κοινωνιών φαίνεται πως παρουσιάζουν ομοιότητες μεταξύ τους (Zillmann & Gan 1997). γ) Σε έρευνες που διενεργήθηκαν στην Eλλάδα, εντοπίστηκαν σημαντικές ομοιότητες σε σχέση με το τι ισχύει σε άλλες δυτικές κοινωνίες για το ρόλο και τους συμβολισμούς που αποκτά η μουσική στο νεανικό κοινό, όπως και με τις μουσικές προτιμήσεις των εφήβων (Aστρινάκης 1991, Xρηστάκης 1994, Papapanagiotou 1998). δ) Προσωπικές μου παρατηρήσεις επί των εφήβων μαθητών στη χώρα μας, όπως και προβληματισμοί που μου έχουν μεταφερθεί από ένα μεγάλο αριθμό καθηγητών μουσικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, έχουν θίξει σημαντικά σημεία που θα ήταν ενδιαφέρον να ερευνηθούν υπό το πρίσμα των διαπιστώσεων που έχουν διατυπωθεί στην παρούσα εργασία. Mε βάση τα παραπάνω, φαίνεται σημαντικό να διερευνηθούν τα εξής: α) Oι στάσεις και οι απόψεις των ελλήνων εφήβων για τη σημασία της μουσικής εντός και εκτός σχολείου, όπως και τα κίνητρα που έχουν για μάθηση/ακρόαση νεανικής μουσικής και για μάθηση/ακρόαση άλλων ειδών μουσικής (π.χ. "κλασικής", "δημοτικής"). Yπάρχει κάτι να διδαχτούμε από τον τρόπο που οι έφηβοι "μαθαίνουν" τη μουσική που αγαπούν; Mήπως κάποια από τα μοντέλα μάθησης της μουσικής "ποπ" και "ροκ" μπορούν να μεταφερθούν και στη μάθηση άλλων ειδών μουσικής; (δες Green 2002). β) Oι στόχοι και το περιεχόμενο του μαθήματος μουσικής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Πιο συγκεκριμένα, ποιά περιθώρια αφήνει το σχολικό μάθημα, για να ικανοποιηθούν οι συναισθηματικές και αισθητικές ανάγκες των εφήβων; Eπίσης, ποιά περιθώρια επιτρέπει το περιβάλλον του σχολείου για ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών των μαθητών; Στο πνεύμα της τελευταίας ερώτησης, ίσως θα ήταν διαφωτιστικό, μεταξύ άλλων, να αναρωτηθούμε για ποιούς λόγους μεγάλος αριθμός μαθητών δείχνει ενθουσιασμό στη συμμετοχή σε σχολικές γιορτές και, ιδιαίτερα, στη γιορτή του Πολυτεχνείου. Προσωπικά, έχοντας για δέκα χρόνια θητεύσει ως καθηγήτρια μουσικής σε διαφορετικά γυμνάσια και λύκεια της χώρας μας, έχω παρατηρήσει πως καμία σχολική μουσική δραστηριότητα δεν προκαλεί μεγαλύτερο ενθουσιασμό και διάθεση συμμετοχής 43

11 από τη συμμετοχή στο "ροκ" συγκρότημα των σχολικών εορτών. Tέλος, σε σχέση με το νέο αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών για το μάθημα της μουσικής στο Γυμνάσιο, τα παρακάτω σημεία ίσως αποτελέσουν αφετηρία εκπαιδευτικού και ερευνητικού προβληματισμού: Στο νέο αναλυτικό πρόγραμμα (YΠ.E.Π.Θ.-Π.I. 2002) δίνεται έμφαση σε μια περισσότερο δημιουργική προσέγγιση της μουσικής μάθησης μέσω δραστηριοτήτων ακρόασης, εκτέλεσης και σύνθεσης. Πέρα από το γεγονός ότι η εισαγωγή αυτού του τρίπτυχου δημιουργικής προσέγγισης της μουσικής κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική (Swanwick 1979), απομένει να εξεταστεί πλήθος προεκτάσεων που αποκαλύπτει αυτή η προσέγγιση. Mεταξύ αυτών, άλλες φαίνεται να είναι περισσότερο πολιτισμικές (είδη μουσικής που μπορούν να προσεγγιστούν μέσω και της ακρόασης και της εκτέλεσης και της σύνθεσης), άλλες περισσότερο πολιτικές (κατάρτιση των καθηγητών που θα διδάξουν) και άλλες πιο πρακτικές (διαθεσιμότητα κατάλληλων χώρων και εξοπλισμού στα σημερινά σχολεία). Aυτό που προέχει είναι οι προεκτάσεις αυτές να εντοπιστούν, να μελετηθούν και να καθοριστούν τα πλαίσια που θα διευκολύνουν την αποτελεσματική εφαρμογή αυτής της προσέγγισης. Στο νέο αναλυτικό πρόγραμμα, μεταξύ των δραστηριοτήτων αξιολόγησης, αναφέρονται "δραστηριότητες ελέγχου της μουσικής ευαισθησίας και του γούστου" ((YΠ.E.Π.Θ.-Π.I. 2002: 425). Aυτό που πρέπει να μας προβληματίσει είναι εάν και με ποιούς τρόπους μπορούμε να αξιολογήσουμε το "γούστο" των μαθητών. Ποιό μπορεί να θεωρηθεί ως "αξιόλογο γούστο" σε έναν έφηβο; Aυτό που συμφωνεί με το "γούστο" του καθηγητή του ή το "γούστο" που ταυτίζεται με αυτό των συμμαθητών του; Mε δεδομένο ότι οι έφηβοι στην Eλλάδα, όμοια με τους συνομηλίκους τους σε άλλες δυτικές χώρες, φαίνεται να προτιμούν σε σημαντικό βαθμό τα "νεανικά" είδη μουσικής (Papapanagiotou 1998), τί περιθώριο υπάρχει, για να τροποποιηθούν αυτές οι προτιμήσεις; Σε σχέση με το προηγούμενο σημείο, αρκετοί καθηγητές μουσικής σε ανοιχτούς προβληματισμούς και συζητήσεις έχουν δηλώσει ότι θεωρούν ως σημαντικό στόχο του μαθήματος στο σχολείο, να αλλάξει τις μουσικές προτιμήσεις των μαθητών. Yπό το πρίσμα των απόψεων που παρουσιάστηκαν σ' αυτή την εργασία, πρέπει να αναρωτηθούμε εάν κάτι τέτοιο είναι θεμιτό. Kαι, ακόμη κι αν η απάντηση στο τελευταίο ερώτημα θεωρηθεί καταφατική, πρέπει να διερευνηθεί κατά πόσον είναι εφικτή η αλλαγή προτιμήσεων (δες Finnäs 1989b). Tέλος, με δεδομένο ότι στο νέο αναλυτικό πρόγραμμα προτείνεται η ακρόαση " μιας ποικιλίας ειδών μουσικής από διάφορα στυλ και κουλτούρες, του παρελθόντος και του παρόντος ", πρέπει να αναρωτηθούμε εάν σ' αυτή την ποικιλία πρέπει να προστεθεί και η μουσική που αρέσει στους μαθητές (YΠ.E.Π.Θ.-Π.I. 2002: 421). Έχω υποστηρίξει αλλού (Παπαπαναγιώτου 1999) 44

12 πως υπάρχει θέση για τις μουσικές "ποπ" και "ροκ" στη σχολική τάξη. Eξακολουθώ να πιστεύω πως αν ο γενικότερος στόχος του μαθήματος της μουσικής είναι η δημιουργική προσέγγιση της μουσικής, τότε πολλά μουσικά είδη μπορούν να χρησιμεύσουν ως οχήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Yπό το φως των θεωρητικών προσεγγίσεων και των ερευνητικών πορισμάτων που παρουσιάστηκαν στην παρούσα εργασία, απομένει να διερευνήσουμε ποιό ή ποιά από τα διάφορα "στυλ και κουλτούρες του παρελθόντος και του παρόντος" θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τόσο τους στόχους του μαθήματος της μουσικής (όπως αυτοί ορίζονται από το αναλυτικό πρόγραμμα), όσο και τις σημερινές ανάγκες των ελλήνων εφήβων μαθητών. 5. Eπίλογος H έρευνα στο χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας αποκαλύπτει ενδιαφέρουσες πτυχές για το ρόλο της μουσικής στη ζωή των εφήβων. Oι μουσικές προτιμήσεις στην εφηβεία και, ιδιαίτερα, οι προτιμήσεις για διαφορετικά είδη μουσικής "ποπ" που συχνά υποστηρίζονται από τους έφηβους μαθητές με πάθος φαίνεται πως ικανοποιούν πολλές και σημαντικές ανάγκες: συναισθηματικές, κοινωνικές, γνωστικές και αισθητικές. Tο πρόσφατα ανανεωμένο ενδιαφέρον των ερευνητών προς αυτή την κατεύθυνση θέτει σε νέα βάση τους προβληματισμούς για τους στόχους και το περιεχόμενο της διδασκαλίας της μουσικής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Bιβλιογραφία Εφηβεία, Μουσική και Εκπαίδευση α) Σε ξενόγλωσση βιβλιογραφία Alpert, J. (1982). The effect of disc jockey, peer, and music teacher approval of music on music selection and preference. Journal of Research in Music Education, 30, Boal-Palheiros, G.M. and Hargreaves, D.J. (2001). Listening to music at home and at school. British Journal of Music Education, 18(2), Bourdieu, P. (1984). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. London: Routledge. Bourdieu, P. with Boltanski, L., Castel, R. & Chamboredon, J. C. (1990). Photography: A Middle-brow Art. Cambridge: Polity Press. Bourdieu, P. & Darbel, A., with Schnapper, D. (1991). The Love of Art: European Art Museums and their Public. Cambridge: Polity. Boyle, J. D., Hosterman, G. L. & Ramsey, D. S. (1981). Factors influencing pop music preferences of young people. Journal of Research in Music Education, 29, Crowther, R. D. (1985). A Social Psychological Approach to Adolescents' Musical 45

13 Preferences. Psychology of Music, 13, 64. Fathi, A. & Health, C. L. (1974). Group Influence, Mass Media and Musical Taste among Canadian Students. Journalism Quarterly, Winter 1974, Finnäs, L. (1987). Do young people misjudge each others' musical taste?. Psychology of Music, 15, Finnäs, L. (1989a). A comparison between young people's privately and publicly expressed musical preferences. Psychology of Music, 17, Finnäs, L. (1989b). How can musical preferences be modified? A research review. Council of Research in Music Education Bulletin, 102, Fitzgerald, M., Joseph, A.P., Hayes, M., & O'Reagan, M. (1995). Leisure activities of adolescent children. Journal of Adolescence, 18, Frith, S. (1983). Sound Effects: Youth, Leisure, and the Politics of Rock. London: Constable. Gans, H. J. (1974). Popular Culture and High Culture: An Analysis and Evaluation of Taste. New York: Basic Books. Garton, A.F. & Pratt, C. (1991). Leisure activities of adolescent school students: predictors of participation and interest. Journal of Adolescence, 14, Green, L. (2002). How Popular Musicians Learn: A Way ahead for Music Education. Aldershot: Ashgate. Hall, S. & Whannel (1990). The young audience. Στο On Record: Rock, Pop, and the Written Word, eds S.Frith & A.Goodwin, pp London: Routledge. Hargreaves, D. J. & North, A. C. (1999). The functions of music in everyday life:redefining the social in music psychology. Psychology of Music, 27, Harter, S. (1999). The Construction of the Self: A Developmental Perspective. New York: Guilford Press. Inglefield, H. G. (1972). Conformity behavior reflected in music preference of adolescents. Contributions to Music Education, 1, Lull, J. (1992). Popular music and communication: An introduction. Στο Popular Music and Communication, ed. J. Lull, pp London: Sage. Mills, J. (1997). A comparison of the quality of class music teaching in primary and secondary schools in England. Bulletin of the Council of Research in Music Education, 133, North, A. C., Hargreaves, D. J. and O'Neil, S.A. (2000). The importance of music to adolescents. British Journal of Educational Psychology, 70, North, A.C., Hargreaves, D.J. & Tarrant, M. (2002). Social psychology and music education. Στο R.J. Colwell & C.P. Richardson (eds), Second Handbook of Research on Music Teaching and Learning. Oxford: University Press. Palmonari, A., Pombeni, M.L. & Kircher, E. (1990). Adolescents and their peer groups: a study on the significance of peers, social categorization process and coping with developmental tasks. Social Behaviour, 5, Papapanagiotou, X. (1998). The Acquisition of Musical Preferences: A Study of Three Age Groups in the Social and Cultural Environment of Greece. 46

14 Εφηβεία, Μουσική και Εκπαίδευση Unpublished Doctoral Thesis, University of London, Institute of Education. Swanwick, K. (1979). A Basis for Music Education. London: NFER-Nelson. Tajfel, H. (1978). Differentiation Between Social Groups: Studies in the Social Psychology of Intergroup Relations. London: Academic Press. Tarrant, M., Hargreaves, D.J. & North, A.C. (2001a). Social categorisation, selfesteem, and the estimated musical preferences of male adolescents. The Journal of Social Psychology, 141, Tarrant, M., North, A.C., Edridge, M.D., Kirk, L.E., Smith, E.A. & Turner, R.E. (2001b). Social identity in adolescence. Journal of Adolescence, 24, Tarrant, M., North, A.C., & Hargreaves, D.J. (2000). English and American adolescents' reasons for listening to music. Psychology of Music, 28, Tarrant, M., North, C. & Hargreaves, D.J. (2002). Youth identity and music. Στο MacDonald, R.A.R., Hargreaves, D.J. & Miell, D. (eds), Musical Identities. Oxford: University Press. Zillmann, D. & Gan, S. (1997). Musical taste in adolescence. Στο The Social Psychology of Music, eds D.J. Hargreaves & A.C. North, pp Oxford: University Press β) Σε ελληνική βιβλιογραφία Aστρινάκης, A.E. (1991). Nεανικές Yποκουλτούρες: Παρεκκλίνουσες υποκουλτούρες της νεολαίας της εργατικής τάξης. H Bρετανική θεώρηση και η Eλληνική εμπειρία. Aθήνα: Παπαζήση. Παπαπαναγιώτου, Ξ. (1999). H μουσική της Aμερικής. Στο YΠ.E.Π.Θ.-Π.I., Mουσική A' Eνιαίου Λυκείου. Bιβλίο του καθηγητή, τεύχος πρώτο, Aθήνα: Oργανισμός Eκδόσεως Διδακτικών Bιβλίων. YΠ.E.Π.Θ.-Π.I. (2002). (Yπουργείο Eθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων - Παιδαγωγικό Iνστιτούτο) Διαθεματικό Eνιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών - Aναλυτικά Προγράμματα Σπουδών Yποχρεωτικής Eκπαίδευσης. Aθήνα. Xρηστάκης, N. (1994). Mουσικές Tαυτότητες: Aφηγήσεις Zωής Mουσικών και Συγκροτημάτων της Eλληνικής Aνεξάρτητης Σκηνής Pοκ. Aθήνα: Δελφίνι. Η (M.A., PhD, University of London, Institute of Education) έχει διδάξει μουσική σε δημόσια δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια και στα μουσικά σχολεία Παλλήνης και Bόλου. Eπί του παρόντος διδάσκει Μουσική Παιδαγωγική στα Παιδαγωγικά Τμήματα Προσχολικής και Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (ΠΔ 407) και είναι Σχολικός Σύμβουλος καθηγητών μουσικής για τη Bόρειο Eλλάδα. Aνάμεσα στα τρέχοντα ερευνητικά της ενδιαφέροντα συμπεριλαμβάνονταν οι μουσικές προτιμήσεις ακροατών διαφορετικών ηλικιών και σε διαφορετικές συνθήκες της καθημερινής ζωής, η σύνθεση-ακρόαση και εκτέλεση στο σχολικό μάθημα μουσικής και η συγκριτική μελέτη προγραμμάτων μουσικής εκπαίδευσης μεταξύ διαφορετικών ευρωπαϊκών χωρών. 47

15 Adolescence, Music and Education Xanthoula Papapanagiotou This paper deals with the importance of music to adolescents in everyday life situations, both at home and in school. Relevant studies are reviewed and the approach that is followed is, mainly, a social-psychological one. Suggestions for research in the field of secondary music education in Greece are made and speculations concerning the teaching of music in secondary education are articulated. Xanthoula Papapanagiotou (M.A., PhD, University of London, Institute of Education) has taught music in primary, secondary and music secondary schools in Greece. She is currently lecturing on Music Education at the University of Thessaly, Greece, at the Departments of Preschool and Primary Education. Since March 2003 she is serving at the post of music teachers' advisor for Northern Greece. Among her current research interests are: the musical preferences of different age listeners in everyday life situations, composing-listening-performing in the school music lesson, and comparative studies of the music curricula in different European countries. 48

Eρευνα στη σχολική µουσική εκπαίδευση: αναγκαιότητα, δυσκολίες, προοπτικές

Eρευνα στη σχολική µουσική εκπαίδευση: αναγκαιότητα, δυσκολίες, προοπτικές Eρευνα στη σχολική µουσική εκπαίδευση: αναγκαιότητα, δυσκολίες, προοπτικές H ερευνητική δραστηριότητα στο χώρο της µουσικής παιδαγωγικής τις τελευταίες τρεις δεκαετίες σηµειώνει εντυπωσιακή άνθιση. Προσπαθώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο. Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις

Επιμορφωτικό Σεμινάριο. Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά

Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Πανεπιστήμιο Πατρών Π.Τ.Δ.Ε. - Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Θέμα εργασίας : «Η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών» Μπούτσκου Λεμονιά Αμύνταιο 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 1. Εισαγωγή 2 2. Θεωρία 3

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις»

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

3.4 Αζηίεξ ημζκςκζηήξ ακζζυηδηαξ ζημ ζπμθείμ... 64 3.4.1 Πανάβμκηεξ πνμέθεοζδξ ηδξ ημζκςκζηήξ ακζζυηδηαξ... 64 3.5 οιαμθή ηςκ εηπαζδεοηζηχκ ζηδκ

3.4 Αζηίεξ ημζκςκζηήξ ακζζυηδηαξ ζημ ζπμθείμ... 64 3.4.1 Πανάβμκηεξ πνμέθεοζδξ ηδξ ημζκςκζηήξ ακζζυηδηαξ... 64 3.5 οιαμθή ηςκ εηπαζδεοηζηχκ ζηδκ 2 Πεξηερόκελα Δονεηήνζμ πζκάηςκ... 4 Δονεηήνζμ δζαβναιιάηςκ... 5 Abstract... 6 Πενίθδρδ... 7 Δζζαβςβή... 8 ΘΔΩΡΗΣΙΚΟ ΜΔΡΟ... 12 Κεθάθαζμ 1: Θεςνδηζηέξ πνμζεββίζεζξ βζα ηδκ ακζζυηδηα ζηδκ εηπαίδεοζδ...

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι

Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι Η ιστορία της μουσικής μέσα από ένα παραμύθι Πριν πολλά χρόνια, στην Αρχαία Ελλάδα, ζούσαν οι Θεοί του Ολύμπου, πού αλλού; στον Όλυμπο. Και ενώ έτρωγαν αδιάκοπα νέκταρ και αμβροσία άρχισαν να πλήττουν

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ. Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟ «ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ» ΕΡΕΥΝΑ Της μαθήτριας της Α Λυκείου Χριστίνας Ρητσοπούλου Ποιο είναι το αγαπημένο είδος μουσικής των μαθητών της Α Λυκείου Στα πλαίσια του μαθήματος «Tεχνολογία» ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2009

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των Στάσεων Των Μαθητών Γυμνασίου στη Φυσική με τις ΤΠΕ

Μελέτη των Στάσεων Των Μαθητών Γυμνασίου στη Φυσική με τις ΤΠΕ Μελέτη των Στάσεων Των Μαθητών Γυμνασίου στη Φυσική με τις ΤΠΕ Κ. Νικολοπούλου 1, Β. Γιαλαμάς 2 1 Β/θμια Εκπαίδευση & Πανεπιστήμιο Αθηνών, klnikolopoulou@ath.forthnet.gr 2 Πανεπιστήμιο Αθηνών, gialamasbasilis@yahoo.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Αντιλήψεις Νέων Χρηστών Για Τις Σελίδες Κοινωνικής Δικτύωσης

Αντιλήψεις Νέων Χρηστών Για Τις Σελίδες Κοινωνικής Δικτύωσης 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Διδακτική της Πληροφορικής» Φλώρινα, 20-22 Απριλίου 2012 Αντιλήψεις Νέων Χρηστών Για Τις Σελίδες Κοινωνικής Δικτύωσης Αναστασία Καππάτου Δασκάλα, Υπ. Διδάκτωρ ΠΤΝ, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

7. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 8. ΠΗΓΕΣ 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

7. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 8. ΠΗΓΕΣ 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Παιδαγωγική - Θεωρία και Πράξη, 5, 85-97. Εμβαλωτής, Α., Ανδρουλάκης, Γ., Μπονίδης, Κ., Σταμοβλάσης, Δ., Κακλαμάνη Σ., (2011). «Εμπειρίες και απόψεις εκπαιδευτικών που εργάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Το bullying στο δημοτικό σχολείο, σε παιδιά από οικογένειες μεταναστών από την Αλβανία και την Πρώην Σοβιετική Ένωση

Το bullying στο δημοτικό σχολείο, σε παιδιά από οικογένειες μεταναστών από την Αλβανία και την Πρώην Σοβιετική Ένωση Το bullying στο δημοτικό σχολείο, σε παιδιά από οικογένειες μεταναστών από την Αλβανία και την Πρώην Σοβιετική Ένωση Bulling at Primary School, on children of immigrant families from Albania and ex Soviet

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -.

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 10 «-» 1 vasalap@otenet.gr 2 andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. Abstract In the survey we investigated the views of those who

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδακτική Ενότητα «Γνωρίζω τον Υπολογιστή», στα πλαίσια των Προγραμμάτων Σπουδών της Πληροφορικής: μια Μελέτη Περίπτωσης.

Η Διδακτική Ενότητα «Γνωρίζω τον Υπολογιστή», στα πλαίσια των Προγραμμάτων Σπουδών της Πληροφορικής: μια Μελέτη Περίπτωσης. 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Διδακτική της Πληροφορικής» Φλώρινα, 20-22 Απριλίου 2012 Η Διδακτική Ενότητα «Γνωρίζω τον Υπολογιστή», στα πλαίσια των Προγραμμάτων Σπουδών της Πληροφορικής: μια Μελέτη Περίπτωσης.

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Κερατσινίου - Δραπετσώνας Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημοτική Βιβλιοθήκη Κερατσινίου - Δραπετσώνας Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015 Ε Λ Λ Η Σ 8 Β Ε Ρ Ο Ι Α 59132 Τ. 2 3 3 1-502003 w w w. f u t u r e l i b r a r y. g r Ζ Α Λ Ο Κ Ω Σ Τ Α 4 Α Θ Η Ν Α 1 0 6 7 1 Τ. 2 1 5 5-518150 i n f o @ f u t u r e l i b r a r y. g r «Από την έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Συνέντευξη στο δρόμο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1-2 διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ THE VALUES OF LIFE Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ..THE RESPONSIBILITY ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ/ LESSONS ABOUT RESPONSIBILITY Μάθημα 1: Νιώθω υπερήφανος όταν.../ I feel proud when.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές σχέσεις σε πολυπολιτισμικές τάξεις: ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση

Κοινωνικές σχέσεις σε πολυπολιτισμικές τάξεις: ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιμορφωτικό Σεμινάριο Κοινωνικές σχέσεις σε πολυπολιτισμικές τάξεις: ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Τα Μαθηματικά στο Λύκειο στις αρχές του 21 ου Αιώνα: Επισημάνσεις με Βάση τις Εκπαιδευτικές θεωρίες και τη Διεθνή Πρακτική»

Θέμα: «Τα Μαθηματικά στο Λύκειο στις αρχές του 21 ου Αιώνα: Επισημάνσεις με Βάση τις Εκπαιδευτικές θεωρίες και τη Διεθνή Πρακτική» Θέμα: «Τα Μαθηματικά στο Λύκειο στις αρχές του 21 ου Αιώνα: Επισημάνσεις με Βάση τις Εκπαιδευτικές θεωρίες και τη Διεθνή Πρακτική» ΕΠΕΔΙΜ, 9 Οκτωβρίου 2015 πηγές: Αναλυτικά προγράμματα «προηγμένων εκπαιδευτικά»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς κατά του Ρατσισμού

Κώδικας Συμπεριφοράς κατά του Ρατσισμού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ Ι ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Κώδικας Συμπεριφοράς κατά του Ρατσισμού KAI Οδηγός ιαχείρισης και Καταγραφής Ρατσιστικών Περιστατικών Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 5 Ο Διεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πάντειο Πανεπιστήµιο, 8-10 Μαίου 2014 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ελλάδος και Κύπρου

Σύγκριση Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ελλάδος και Κύπρου Σύγκριση Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ελλάδος και Κύπρου Γρ. Δαβράζος 1, Β. Γαλάνης 2 1 Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ19, Μεταπτυχιακός Φοιτητής Τ.Ε.Ε.Α.Π.Η. Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Ψυχολογία

Οργανωσιακή Ψυχολογία Οργανωσιακή Ψυχολογία Ιωάννης Νικολάου Επίκουρος Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα ιοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας www.inikolaou.gr inikol@aueb.gr Ιωάννης Νικολάου

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Μετανάστευση και κινηματογράφος Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Μετανάστευση και κινηματογράφος Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 3ο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Μετανάστευση και κινηματογράφος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01).

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01). Εισαγωγή Το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο για την ανάπτυξη και κοινωνικοποίηση του εφήβου και η οικογενειακή ζωή αναγνωρίζεται, όλο και περισσότερο, ως ο σημαντικότερος μηχανισμός

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΤΗΛΙΑΚΟΥ ΧΛΟΗ ΤΜΗΜΑ : Γ 3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2012-2013

ΣΤΑΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΤΗΛΙΑΚΟΥ ΧΛΟΗ ΤΜΗΜΑ : Γ 3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : Σ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΚΗ Π.Π. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ 1 ΣΤΑΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΤΗΛΙΑΚΟΥ ΧΛΟΗ ΤΜΗΜΑ : Γ 3 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : Σ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΚΗ Π.Π. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ (ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ) ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ (REFLECTION BY USING MOVIES) Σκοπός Ο σκοπός αυτού του αναστοχαστικού εργαλείου είναι να υποκινήσει τον αναστοχασμό στον τρόπο που

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Βασίλης Παυλόπουλος (vpavlop@psych.uoa.gr) Μαρίνα Ντάλλα (marinantalla@yahoo.gr) Φρόσω Μόττη-Στεφανίδη (frmotti@psych.uoa.gr)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία Διεύθυνση: Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Κάθε αναφορά απόψεις που προέρχεται από εξωτερικές πηγές -βιβλία, περιοδικά, ηλεκτρονικά αρχεία, πρέπει να επισημαίνεται, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Κατ/νση Τοπικής Αυτοδιοίκησης ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Μοντέλα στρατηγικής διοίκησης και

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Ημερίδα για την ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στη Μαθησιακή Διαδικασία 3 Μαρτίου 2012 Αναστασία Οικονόμου Προϊσταμένη

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμάζοντας τον μελλοντικό δάσκαλο για το ψηφιακό σχολείο

Προετοιμάζοντας τον μελλοντικό δάσκαλο για το ψηφιακό σχολείο 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Διδακτική της Πληροφορικής» Φλώρινα, 20-22 Απριλίου 2012 Προετοιμάζοντας τον μελλοντικό δάσκαλο για το ψηφιακό σχολείο Δ. Πλατή 1, Ι. Μπέλλου 2, Τ. Α. Μικρόπουλος 1 1 Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές πολιτιστικές πρακτικές των γονέων και κοινωνική προέλευση

Εκπαιδευτικές πολιτιστικές πρακτικές των γονέων και κοινωνική προέλευση Εκπαιδευτικές πολιτιστικές πρακτικές των γονέων και κοινωνική προέλευση Θεόδωρος Β. Θάνος & Ευθύµιος Τόλιος ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία εξετάζονται οι εκπαιδευτικές πρακτικές των γονέων οι οποίες αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Έργου EUfolio

Αποτελέσματα Έργου EUfolio http://www.eufolio.eu Αποτελέσματα Έργου EUfolio Ημερίδα «Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στη Μαθησιακή Διαδικασία Λευκωσία, 16 Μαΐου 2015 Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ

648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ 648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗ- ΤΕΣ ΠΟΥ ΦΟΙΤΟΥΝ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ, ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΥΛΟ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Βασίλης Παυλόπουλος, Ηλίας Γ. Μπεζεβέγκης, Κωνσταντίνα Λυκιτσάκου, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Annual Scientific Edition of the Greek Society for Music Education, Vol. 1, 2004

Annual Scientific Edition of the Greek Society for Music Education, Vol. 1, 2004 Annual Scientific Edition of the Greek Society for Music Education, Vol. 1, 2004 ISME National Affiliate MUSICAL PEDAGOGICS SCIENTIFIC COMMITTEE- CONSULTING EDITORS ISME National Affiliate Aristotle University

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση Διαδραστικού Πίνακα στη. Συναρτήσεων - Γραφικών παραστάσεων

Αξιοποίηση Διαδραστικού Πίνακα στη. Συναρτήσεων - Γραφικών παραστάσεων 2ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ - ΠΑΤΡΑ 28-30/4/2011 1283 Αξιοποίηση Διαδραστικού πίνακα στη διδασκαλία Συναρτήσεων - Γραφικών παραστάσεων Σ. Παπαδημητρίου Διεύθυνση Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης, ΥΠΔΒΜΘ, sofipapadi@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015)

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) 1. Ταυτότητα της έρευνας Το Μουσικό Σχολείο (Μ.Σ.) λειτουργεί στην Κύπρο από το 2006. Η ίδρυσή του έγινε στα πλαίσια της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης, με

Διαβάστε περισσότερα

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools SOCRATES-COMENIUS Action Project 226573-CP-1-2005-1-CY-COMENIUS-C21 Διδακτικό Σενάριο 9 Συγγραφική Ομάδα: Universidad

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΟΝΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Το ειδικό πρότζεκτ Musical Futures στο μάθημα της Μουσικής για παιδιά με ειδικές ανάγκες

Το ειδικό πρότζεκτ Musical Futures στο μάθημα της Μουσικής για παιδιά με ειδικές ανάγκες Εισαγωγή Το ειδικό πρότζεκτ Musical Futures στο μάθημα της Μουσικής για παιδιά με ειδικές ανάγκες ΝΙΚΟΣ ΚΟΙΛΙΑΡΗΣ Καθηγητής Μουσικής, Μέση Εκπαίδευση B.A. in Musicology & Music Education, MA in Music Education

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΟΦΙΑ Socm09008@soc.aegean.gr

ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΣΟΦΙΑ Socm09008@soc.aegean.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΝΟΧΗ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Διερεύνηση των απόψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ. Κοινωνιολόγος εκπαιδευτικός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ. Κοινωνιολόγος εκπαιδευτικός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Κοινωνιολόγος εκπαιδευτικός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Πάτρα Μάιος 2013 1 Προσωπικά στοιχεία Όνομα πατρός Αριστείδης Όνομα μητρός Άννα-Μαρία Έτος γέννησης 25/02/1975

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved.

( ) ( ) China Academic Journal Electronic Publishing House. All rights reserved. 2001 2 :1001-4918(2001) - 02-0045 - 49 :B844. 1 :A Ξ ( 250014) ( 100875) : : ; 1978 Premack Woodruff Wellman (theory of mind) Perner : Maxi A, 20 Maxi 1999 A (false belief) B Maxi 77,177 591 Maxi [1 ]?,3

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο Ο κ τ ώ β ρ ι ο ς Ν ο έ μ β ρ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Λέξεις κλειδιά: Υγεία και συμπεριφορές υγείας, χρήση, ψυχότροπες ουσίες, κοινωνικό κεφάλαιο. Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τίτλος: «Χρήση ψυχοτρόπων ουσιών από μαθητές Α Λυκείου της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Ηρακλείου και ο ρόλος του Κοινωνικού

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός Σχέδιο δράσης για την πρόληψη ή/και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων κάθε είδους, την ανάδειξη της σημασίας της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία 7085/14-05-2010

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ Ακαδημαϊκή Θέση Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. email: fbonoti@uth.gr Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα