Μ Ε Ρ Ο Σ B. Στατιστική Συμπερασματολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μ Ε Ρ Ο Σ B. Στατιστική Συμπερασματολογία"

Transcript

1 Μ Ε Ρ Ο Σ B Στατιστική Συμπερασματολογία

2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ EKTIMHTIKH: ΣΗΜΕΙΑΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΤΙΚΗΣ Σε πολλές περιπτώσεις στην στατιστική, συναντώνται προβλήματα για τα οποία απαιτείται να εκτιμηθεί μία παράμετρος του υπό μελέτη πληθυσμού. Η μέθοδος που ακολουθεί στις περιπτώσεις αυτές κανείς από διαίσθηση είναι να χρησιμοποιεί την τιμή μιας αντίστοιχης ποσότητας από ένα τυχαίο δείγμα ως εκτίμηση της άγνωστης παραμέτρου του πληθυσμού. Παραδείγματα όπου η εκτίμηση των παραμέτρων του πληθυσμού είναι απαραίτητη είναι, μεταξύ άλλων τα εξής:. Μια εταιρεία έρευνας αγοράς ενδιαφέρεται να εκτιμήσει την μέση μετακίνηση προτίμησης των καταναλωτών που προέρχεται από μια διαφημιστική καμπάνια στην τηλεόραση και υπολογίζεται μέσω μιας δειγματοληπτικής έρευνας.. Μια αποθήκη χονδρικής πώλησης, προκειμένου να καθορίσει μια πολιτική για το απόθεμα που θα διατηρεί, χρειάζεται να εκτιμήσει το επίπεδο ζήτησης για προϊόντα τα οποία διακινεί, με βάση ένα δείγμα, για κάποια χρονική περίοδο. Η περιοχή της στατιστικής που ασχολείται με το πρόβλημα αυτό λέγεται εκτιμητική. Ένα από τα προβλήματα που απασχολούν την περιοχή αυτή είναι ο καθορισμός κριτηρίων με βάση τα οποία ο ερευνητής θα αποφασίζει πόσο καλή είναι η εκτιμήτρια μιας παραμέτρου του υπό μελέτη πληθυσμού. Άλλο πρόβλημα είναι ο καθορισμός των κριτηρίων εκείνων βάσει των οποίων ο ερευνητής θα αποφασίζει αν μια εκτιμήτρια είναι η καλύτερη δυνατή από αυτές που έχει στην διάθεσή του. Πρωταρχικό, βέβαια, πρόβλημα είναι η ανεύρεση μεθόδων καθορισμού εκτιμητριών παραμέτρων. Η μεθοδολογία που θα αναπτύξουμε στηρίζεται σε δείγματα που έχουν ληφθεί με τυχαίο τρόπο (τυχαία δείγματα). Αν ένα δείγμα δεν είναι τυχαίο, κανένα ακριβές συμπέρασμα δεν είναι δυνατόν 47

3 να προέλθει από το δείγμα αυτό όσον αφορά τον πληθυσμό. Είναι ενδεχόμενο βέβαια να εξαχθούν κάποια συμπεράσματα σε μερικές περιπτώσεις τα οποία όμως είναι τετριμμένα. Το πρόβλημα, στην απλούστερη μορφή του, είναι να εκτιμηθεί η τιμή της παραμέτρου του πληθυσμού από πληροφορίες που παρέχονται από ένα τυχαίο δείγμα. Η απλούστερη περίπτωση είναι εκείνη που δίνει μια μόνο τιμή ως εκτίμηση της παραμέτρου που θέλουμε να εκτιμήσουμε. Στην περίπτωση αυτή μιλάμε για σημειακή εκτίμηση. ΣΗΜΕΙΑΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Ας διευκρινίσουμε κάπως περισσότερο τι εννοούμε με τον όρο εκτιμητική. Υποθέτουμε κατ αρχήν ότι ο πληθυσμός τον οποίο θέλουμε να μελετήσουμε έχει μορφή που είναι πλήρως καθορισμένη εκτός από την τιμή κάποιας παραμέτρου θ (ή κάποιων παραμέτρων θ,,,,k). Στην συνέχεια, θεωρούμε τις παρατηρήσεις,,..., ενός τυχαίου δείγματος. Εκείνο που θέλουμε, χρησιμοποιώντας τις παρατηρήσεις αυτές, είναι να καθορίσουμε ένα αριθμό ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί ως η τιμή της συγκεκριμένης παραμέτρου θ. (Όταν μιλάμε για ένα διάστημα τιμών της παραμέτρου, η αντίστοιχη στατιστική μεθοδολογία οδηγεί στα ονομαζόμενα διαστήματα εμπιστοσύνης, τα οποία θα εξετάσουμε αργότερα). Είναι προφανές ότι οι παρατηρήσεις είναι αυτές καθεαυτές τυχαίες μεταβλητές (δοθέντος ότι ένα άλλο τυχαίο δείγμα θα οδηγήσει, πιθανότατα, σε διαφορετικές παρατηρήσεις). Επομένως, και οποιαδήποτε συνάρτηση των παρατηρήσεων του δείγματος θα είναι κι αυτή μια τυχαία μεταβλητή. Ορισμός: Μια συνάρτηση των παρατηρήσεων ενός δείγματος που εξαρτάται μόνο από τις παρατηρήσεις λέγεται στατιστική συνάρτηση (statstc). Εάν χρησιμοποιήσουμε μια στατιστική συνάρτηση για να εκτιμήσουμε μια παράμετρο θ, είναι ενδεχόμενο, σε κάποιες περιπτώσεις, η εκτίμηση αυτή να διαφέρει σημαντικά από την πραγματική τιμή της παραμέτρου θ. Ενδέχεται, επομένως, να μην είναι δυνατόν να καταλήξουμε σε κάποια μέθοδο εκτίμησης η οποία 48

4 να εγγυάται την πλησιέστερη εκτίμηση του θ σε κάθε δυνατή περίπτωση και για κάθε τυχαίο δείγμα. Θα πρέπει επομένως, να περιορισθούμε στον καθορισμό ενός κανόνα που θα δίνει καλά αποτελέσματα μακροπρόθεσμα ή κατά μέσο όρο ή που θα έχει υψηλή πιθανότητα επιτυχίας. Όλες οι φράσεις που χρησιμοποιήσαμε προηγουμένως εκφράζουν το βασικό γεγονός ότι οποιαδήποτε μέθοδο εκτίμησης χρησιμοποιήσουμε θα πρέπει να οδηγεί στην δημιουργία κατανομών εκτιμητριών. Οι μέθοδοι αυτές, έτσι, θα αξιολογούνται ανάλογα με τις ιδιότητες των κατανομών αυτών. Πριν προχωρήσουμε στην ανάπτυξη της θεωρίας αυτής, είναι απαραίτητο να διευκρινίσουμε την διαφορά ανάμεσα στην μεθοδολογία ή τους κανόνες εκτίμησης που θα χρησιμοποιήσουμε την οποία θα ονομάζουμε εκτιμήτρια (ή εκτιμητή) (estmator) και την τιμή που η εκτιμήτρια παίρνει σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση την οποία θα ονομάζουμε εκτίμηση (estmate). Η διαφορά μεταξύ των δύο εννοιών είναι η ίδια που υπάρχει μεταξύ μιας συνάρτησης f(), η οποία θεωρείται ορισμένη για μια σειρά τιμών της μεταβλητής και της συγκεκριμένης τιμής που η συνάρτηση αυτή παίρνει, έστω f(α) για κάποια καθορισμενη τιμή του που είναι ίση με το α. Το πρόβλημά μας δεν είναι να βρούμε εκτιμήσεις, αλλά να βρούμε εκτιμήτριες. Για τον λόγο αυτό, δεν απορρίπτουμε μια εκτιμήτρια διότι σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση έδωσε ένα άσχημο αποτέλεσμα (με την έννοια ότι η εκτίμηση διαφέρει σημαντικά από την πραγματική τιμή). Απορρίπτουμε μία εκτιμήτρια μόνο εάν δίνει άσχημα αποτελέσματα μακροπρόθεσμα, αν, δηλαδή, η κατανομή όλων των πιθανών τιμών της εκτιμήτριας αποκλίνει σημαντικά από την πραγματική τιμή της παραμέτρου θ. Η αξία μιας εκτιμήτριας αξιολογείται από την κατανομή των εκτιμήσεων τις οποίες παράγει, δηλαδή, με άλλα λόγια, από τις ιδιότητες της δειγματικής της κατανομής. Ορισμός: Εκτιμήτρια (estmator) είναι μια τυχαία μεταβλητή που χρησιμοποιείται για να εκτιμήσει ένα χαρακτηριστικό του πληθυσμού 49

5 (π.χ. μια παράμετρο). Η αριθμητική τιμή που η εκτιμήτρια παίρνει για κάποιο συγκεκριμένο δείγμα ονομάζεται εκτίμηση (estmate). Σε πολλές περιπτώσεις, διαισθητικά, χρησιμοποιούμε ως εκτιμήτρια της παραμέτρου ενός πληθυσμού την αντίστοιχη συνάρτηση του δείγματος. Για παράδειγμα, ως εκτιμήτρια της μέσης τιμής μ ενός πληθυσμού χρησιμοποιούμε συνήθως τον δειγματικό μέσο. (Δηλαδή ο δειγματικός μέσος θεωρείται ως μια εκτιμήτρια της μέσης τιμής του πληθυσμού). (Η μέθοδος αυτή προσδιορισμού μιας εκτιμήτριας λέγεται μέθοδος των ροπών και θα εξετασθεί αργότερα.) Παράδειγμα: Έστω ότι μια εταιρεία θέλει να εκτιμήσει τον μέσο χρόνο μ υπηρεσίας στην εταιρεία του συνόλου των 3580 εργαζομένων στην εταιρεία προκειμένου να καθορίσει την στάση της στις επόμενες διαπραγματεύσεις για υπογραφή συλλογικής σύμβασης εργασίας. Ένας τρόπος για να εκτιμηθεί η άγνωστη παράμετρος μ είναι να χρησιμοποιηθεί ένα τυχαίο δείγμα από εργαζόμενους στην εταιρεία. Ένας προφανής τρόπος για εκτίμηση του μ είναι να χρησιμοποιηθεί ο δειγματικός μέσος. Έστω ότι το γραφείο προσωπικού της εταιρείας, χρησιμοποιώντας ένα απλό τυχαίο δείγμα 50 εργαζομένων και καθορίζοντας τον χρόνο προϋπηρεσίας στην εταιρεία καθενός από αυτούς, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο μέσος χρόνος προϋπηρεσίας των εργαζομένων στο δείγμα είναι 6.3 χρόνια. Το είναι η εκτιμήτρια του μ ενώ το 6.3 είναι η εκτίμηση του μ που προκύπτει από το συγκεκριμένο δείγμα. Σε πολλές περιπτώσεις η ακρίβεια των εκτιμητριών αυξάνεται όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος του δείγματος από το οποίο έχουν προέλθει. Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι η ακρίβεια της εκτιμήτριας αυξάνει με το. Η έννοια της διατύπωσης αυτής είναι ότι, όσο αυξάνει το, η διασπορά της κατανομής της εκτιμήτριας ελαττώνεται, ενώ η μέση τιμή της ή ταυτίζεται ή πλησιάζει πάρα πολύ στην πραγματική τιμή της υπό εκτίμηση παραμέτρου. (Παράδειγμα είναι ο δειγματικός μέσος ως εκτιμήτρια του μέσου ενός πληθυσμού μ). 50

6 Η κατάσταση αυτή ισχύει για τις παραμέτρους των περισσοτέρων από τους πληθυσμούς με τους οποίους θα ασχοληθούμε. Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις όπως π.χ. πληθυσμοί που ακολουθούν την κατανομή Cauchy. Τα χαρακτηριστικά των σημειακών εκτιμητριών μπορούν να συνοψισθούν στα εξής:. Υπάρχει κάποιο άγνωστο χαρακτηριστικό του πληθυσμού, ή μια παράμετρος, την οποία συμβολίζουμε με θ, η οποία θα πρέπει να εκτιμηθεί.. Για να βρούμε μια σημειακή εκτίμηση του θ, παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα από παρατηρήσεις,,..., από τον πληθυσμό. Στην συνέχεια χρησιμοποιούμε μια στατιστική συνάρτηση θˆ, η οποία είναι συνάρτηση των παρατηρήσεων του δείγματος, έστω θˆ h (Χ, Χ,..., Χ ), για να εκτιμήσουμε το θ. 3. Πριν να γίνει η επιλογή του δείγματος, τα Χ, Χ,..., Χ είναι τυχαίες μεταβλητές. Επομένως, το θˆ είναι επίσης μια τυχαία μεταβλητή. Η κατανομή πιθανότητος του θˆ είναι αυτή που ονομάζουμε δειγματική κατανομή του θˆ. ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΣΗΜΕΙΑΚΩΝ ΕΚΤΙΜΗΤΡΙΩΝ Μια ιδιότητα η οποία είναι ιδιαίτερα επιθυμητή για μια εκτιμήτρια είναι αυτή της αυξανόμενης ακρίβειας. Αυτό γιατί εάν η διασπορά της δειγματικής κατανομής μιας εκτιμήτριας ελαττώνεται όσο αυξάνει το, είναι απαραίτητο η κεντρική τιμή της να προσεγγίζει την εκτιμώμενη παράμετρο. Διαφορετικά, η εκτιμήτρια θα έχει τιμές που θα διαφέρουν συστηματικά από την τιμή της παραμέτρου. Συνέπεια (cosstecy) Ορισμός: Μια εκτιμήτρια (μια στατιστική συνάρτηση) θˆ είναι μια συνεπής εκτιμήτρια μιας παραμέτρου θ του πληθυσμού (cosstet estmator) αν για μια οποιαδήποτε πολύ μικρή θετική τιμή ε: lm P( θˆ θ < ε) 5

7 O ορισμός αυτός δηλώνει ότι με πιθανότητα (δηλαδή τελικά ή σχεδόν με βεβαιότητα (almost surely)), μια συνεπής εκτιμήτρια της παραμέτρου θα δώσει μια εκτίμηση πάρα πολύ κοντά στην πραγματική τιμή της παραμέτρου (με απόκλιση ± ε) όταν το είναι μεγάλο. Αυτό εναλλακτικά σημαίνει ότι, για μια καθορισμένη ποσότητα ε οσοδήποτε μικρή, μπορούμε να βρούμε ένα δείγμα τόσο μεγάλο, ώστε για όλα τα δείγματα με μεγαλύτερο μέγεθος από αυτό, η πιθανότητα ότι η εκτιμήτρια θˆ διαφέρει από την πραγματική τιμή της παραμέτρου περισσότερο από την ποσότητα ε είναι πολύ κοντά στο 0. Στην θεωρία πιθανοτήτων λέμε ότι η εκτιμήτρια θˆ συγκλίνει κατά πιθανότητα (cοverges probablty) στο θ. Αυτό σημαίνει ότι μια εκτιμήτρια θˆ είναι συνεπής εκτιμήτρια μιας παραμέτρου θ αν συγκλίνει κατά πιθανότητα στο θ. Σημείωση: Ο αρχικός ορισμός της συνέπειας δόθηκε από τον Fsher το 9, ο οποίος όρισε ως συνεπή την εκτιμήτρια εκείνη που, αν η τιμή της υπολογισθεί από ολόκληρο τον πληθυσμό θεωρούμενο ως δείγμα, η τιμή αυτή θα ισούται με την τιμή της υπό εκτίμηση παραμέτρου. Παράδειγμα: Ο δειγματικός μέσος είναι μια συνεπής εκτιμήτρια της μέσης τιμής ενός πληθυσμού. Αμεροληψία (ubasedess) Αν θεωρήσουμε την δειγματική κατανομή μιας εκτιμήτριας θˆ μιας παραμέτρου θ, από τα προηγούμενα γίνεται αντιληπτό ότι, αν η εκτιμήτρια είναι συνεπής, η κατανομή της, για μεγάλα δείγματα, θα έχει μια κεντρική τιμή στην περιοχή της υπό εκτίμηση παραμέτρου που θα πλησιάζει πολύ την πραγματική τιμή της. Είναι λογικό στην περίπτωση αυτή να διαλέξουμε από την κλάση των συνεπών εκτιμητριών εκείνη της οποίας η κεντρική τιμή θα ισούται ακριβώς με την υπό εκτίμηση παράμετρο θ όχι μόνο για μεγάλα δείγματα ( ), αλλά για όλα τα δείγματα. 5

8 Ορισμός: Μια εκτιμήτρια θˆ θα λέγεται αμερόληπτη (ubased) αν ο μέσος της δειγματικής της κατανομής ισούται με την υπό εκτίμηση παράμετρο θ του πληθυσμού. Αν δηλαδή: E ( θˆ ) θ Σημείωση: Αν μια εκτιμήτρια θˆ δεν είναι αμερόληπτη θα λέμε ότι είναι μεροληπτική (based) και η ποσότητα μεροληπτικότητάς της (bas) θα είναι: bas Ε (θˆ ) - θ Σημείωση: Ο λόγος που επιλέγουμε την μέση τιμή ως κριτήριο μεροληπτικότητας ή αμεροληψίας είναι καθαρά λόγος ευκολίας. Θα ήταν εξίσου δυνατό να είχε επιλεγεί για τον ορισμό της αμερόληπτης εκτιμήτριας η διάμεσος ή η επικρατούσα τιμή. Η μέση τιμή όμως χρησιμοποιείται κυρίως λόγω της ευκολίας στις μαθηματικές πράξεις. Παράδειγμα: Ο δειγματικός μέσος Χ + Χ Χ Χ είναι μια αμερόληπτη εκτιμήτρια του μέσου ενός πληθυσμού, διότι E( ) μ E() μ Αντίθετα, η δειγματική διασπορά Χ Σ(Χ Χ) S δεν είναι αμερόληπτη εκτιμήτρια της διασποράς σ ενός πληθυσμού, διότι Ε(S ) σ σ Επομένως, αμερόληπτη εκτιμήτρια του σ είναι η στατιστική συνάρτηση S ( ) ( ) 53

9 Αυτός είναι και ο λόγος που οι περισσότεροι συγγραφείς στην Στατιστική ορίζουν την διασπορά του δείγματος την στατιστική συνάρτηση * Σ(Χ Χ) S (την αμερόληπτη δηλαδή εκτιμήτρια S * του σ και όχι το S όπως ορίσθηκε παραπάνω). Σημείωση: Από την προηγούμενη συζήτηση προκύπτει ότι συνεπείς εκτιμήτριες δεν είναι υποχρεωτικά και αμερόληπτες εκτιμήτριες. Υπάρχουν επίσης και αμερόληπτες εκτιμήτριες οι οποίες δεν είναι συνεπείς. Καμιά από τις δύο αυτές ιδιότητες δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά την άλλη. Παρ όλα αυτά, μια συνεπής εκτιμήτρια της οποίας η ασυμπτωτική κατανομή έχει πεπερασμένη μέση τιμή είναι και ασυμπτωτικά αμερόληπτη. Υπάρχουν επίσης και περιπτώσεις στις οποίες δεν υφίσταται αμερόληπτη εκτιμήτρια μιας παραμέτρου. Αποτελεσματικότητα (effcecy) Αν δύο εκτιμήτριες έχουν μικρή ή καθόλου μεροληπτικότητα είναι φυσικό να προτιμήσει κανείς μεταξύ τους την εκτιμήτρια εκείνη που έχει την μικρότερη διασπορά για το συγκεκριμένο μέγεθος δείγματος (διότι τα ενδεχόμενα αποτελέσματα που θα δίνει θα τείνουν να βρίσκονται πλησιέστερα προς την παράμετρο του πληθυσμού που θέλουμε να εκτιμήσουμε). Η παρατήρηση αυτή οδηγεί στον ορισμό της σχετικής αποτελεσματικότητας (relatve effcecy). Ορισμός: Εάν δύο εκτιμήτριες θˆ και θˆ που προέρχονται από δείγματα του αυτού μεγέθους είναι αμερόληπτες εκτιμήτριες της παραμέτρου θ, θα λέμε ότι η μία από αυτές έχει μεγαλύτερη σχετική αποτελεσματικότητα (relatve effcecy) αν έχει μικρότερη διακύμανση. Αν δηλαδή V( θˆ ) < V( θˆ ) και Ε( θˆ ) Ε ( θˆ ) θ 54

10 θα λέμε ότι η εκτιμήτρια θˆ είναι σχετικά πιο αποτελεσματική από την εκτιμήτρια θˆ στην εκτίμηση του θ. Παράδειγμα: Έστω ότι μας ενδιαφέρει να εκτιμήσουμε τον μέσο χρόνο που ένα νέο προϊόν είναι δυνατόν να διατηρηθεί πριν χρησιμοποιηθεί από τον καταναλωτή. Από προηγούμενες εμπειρίες, είναι δυνατόν να υποθέσουμε ότι η κατανομή του χρόνου που προϊόντα, εν γένει, διατηρούνται πριν την κατανάλωσή τους είναι κανονική. Το ερώτημα είναι αν θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τον μέσο χρόνο που διατηρούνται τα προϊόντα της συγκεκριμένης κατηγορίας ενός τυχαίου δείγματος από τέτοια προϊόντα ως εκτιμήτρια του μ ή, εναλλακτικά, αν είναι προτιμότερο να χρησιμοποιήσουμε την διάμεσο του δείγματος. Είναι γνωστό ότι, για τυχαία δειγματοληψία από ένα κανονικό πληθυσμό, τόσο το όσο και η διάμεσος είναι αμερόληπτες εκτιμήτριες του μ. Επίσης, από την στατιστική θεωρία προκύπτει ότι για δοθέν δείγμα μεγέθους σ σ V() και V(Διαμέσου).57( ) Επομένως το είναι μία σχετικά πιο αποτελεσματική εκτιμήτρια από ότι η διάμεσος για την εκτίμηση του μέσου. Κάτω φράγμα των Cramér-Rao: Έχει αποδειχθεί ότι, κάτω από αρκετά γενικές συνθήκες, υπάρχει ένα κατώτερο φράγμα για την διακύμανση μιας αμερόληπτης εκτιμήτριας (ένα φράγμα δηλαδή από το οποίο η διασπορά μιας αμερόληπτης εκτιμήτριας δεν μπορεί να πάρει μικρότερη τιμή). Η ανισότητα από την οποία προκύπτει ο προσδιορισμός του ορίου αυτού, όσον αφορά την διακύμανση μιας αμερόληπτης εκτιμήτριας, είναι γνωστή ως ανισότητα των Cramér- Rao (από τα ονόματα των δύο επιστημόνων οι οποίοι και το ανακάλυψαν το 946 και το 948, αντίστοιχα). Συγκεκριμένα, μπορεί να αποδειχθεί ότι αν Χ, Χ,, Χ είναι ανεξάρτητες παρατηρήσεις πάνω σε μια μεταβλητή Χ με συνάρτηση πιθανότητας (ή συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας στην συνεχή περίπτωση) P (;θ) και 55

11 θˆ θ( ˆ θ, τότε,,..., ) είναι μια αμερόληπτη εκτιμήτρια της παραμέτρου V( θ) ˆ E l P θ,,..., (,,... ; θ) E l P ( ; θ) E l P (; θ) θ θ Το όριο αυτό ονομάζεται πολλές φορές όριο ελάχιστης διακύμανσης (mmum varace boud) της εκτιμήτριας του θ ή κάτω φράγμα των Cramér-Rao. Η ποσότητα E l P,,..., (,,... ; θ) θ ονομάστηκε από τον Fsher ποσότητα πληροφορίας (amout of formato) σχετικά με την παράμετρο θ, η οποία περιέχεται στις παρατηρήσεις Χ, Χ,, Χ και συχνά συμβολίζεται με Ι θ. Για την ποσότητα αυτή, στην βιβλιογραφία, έχει επικρατήσει ο όρος πληροφορία του Fsher (Fsher s formato). Είναι προφανές ότι η ποσότητα πληροφορίας που περιέχεται σε μια μοναδική παρατήρηση Χ, είναι θ E l P (; θ) θ Επομένως, η ανισότητα των Cramér-Rao γράφεται V(θ) ˆ I ( θ θ ) Ορισμός: Μια εκτιμήτρια της οποίας η διασπορά επιτυγχάνει αυτό το κατώτερο όριο για όλα τα θ ονομάζεται αμερόληπτη εκτιμήτρια ελάχιστης διασποράς (mmum varace ubased estmator). Οι περιπτώσεις ύπαρξης τέτοιων εκτιμητριών είναι ελάχιστες και αφορούν κατανομές για τις οποίες η lp (; θ) έχει την μορφή ~ θ ~ 56

12 α(θ)[θ() ˆ θ], όπου τότε α(θ)ι θ, όπως στην περίπτωση ~ ανεξάρτητων δοκιμών Beroull, όπου και, επομένως, ~ P (;θ) θ ( θ) θ ( θ) ~ ~ θ (θ() θ) θ( θ) lp (;θ) ˆ θ ~ ~ θ ~ με θ( ˆ ) (το ποσοστό επιτυχιών στις δοκιμές). Η παραπάνω συνθήκη έχει παρ όλα αυτά πολλές πρακτικές εφαρμογές, γιατί, στην περίπτωση μεγάλων δειγμάτων, ικανοποιείται κατά προσέγγιση και, επομένως, μπορούμε να έχουμε εκτιμήτριες που είναι περίπου ή σχεδόν αμερόληπτες με διασπορές σχεδόν ίσες με το φράγμα των Cramér-Rao. Η σύγκριση της διασποράς μιας αμερόληπτης εκτιμήτριας θˆ με την ποσότητα I θ, δηλαδή με μια ποσότητα που δεν μπορεί να βελτιωθεί περισσότερο, οδηγεί στην έννοια της αποτελεσματικότητας της εκτιμήτριας θˆ. Ορισμός: Ορίζουμε ως αποτελεσματικότητα (effcecy) μιας αμερόληπτης εκτιμήτριας θˆ μιας πραγματικής παραμέτρου θ και συμβολίζουμε με eff(θˆ ) τον λόγο Iθ eff(θ) ˆ V(θ) ˆ Εάν η τιμή της eff(θˆ ) είναι πολύ κοντά στην μονάδα, αυτό συνηγορεί υπέρ της επιλογής της θˆ ως εκτιμήτριας. Σημείωση: Ο υπολογισμός της ποσότητας Ι θ γίνεται ευκολότερος αν χρησιμοποιηθεί η σχέση E θ l P ~ (;θ) ~ E θ l P ~ (;θ), όπου (,,..., ) ~ ~ 57

13 Επάρκεια (suffcecy) Το γενικό πρόβλημα της στατιστικής ανάλυσης είναι, ως γνωστόν η περιγραφή ενός πληθυσμού που εκφράζεται με μια τυχαία μεταβλητή Χ και ο προσδιορισμός της οικογένειας όλων των πιθανών κατανομών της τυχαίας μεταβλητής Χ. Εκείνο που ενδιαφέρει είναι η επιλογή της πιο κατάλληλης κατανομής από την οικογένεια αυτή των κατανομών για να περιγράψει καλύτερα τον υπό μελέτη πληθυσμό. Η επιλογή αυτή είναι ισοδύναμη με την επιλογή (εκτίμηση) μιας, ή περισσοτέρων, παραμέτρων του υπό μελέτη πληθυσμού. Πολλές φορές συμβαίνει να παρατηρείται το φαινόμενο ότι ένα μέρος από τα δεδομένα που περιλαμβάνονται σε ένα τυχαίο δείγμα δεν προσφέρει (δεν περιέχει) καμιά πληροφορία για την άγνωστη κατανομή (για την άγνωστη παράμετρο που θέλουμε να εκτιμήσουμε). Είναι δε δυνατόν όλες οι πληροφορίες για την υπό μελέτη κατανομή (παράμετρο) να περιέχονται σε μια συνάρτηση Τ παρατηρήσεων του δείγματος. Στην περίπτωση αυτή το δέιγμα μπορεί να αντικατασταθεί από την συνάρτηση Τ χωρίς απώλεια οποιασδήποτε πληροφορίας. Ορισμός: Μια στατιστική συνάρτηση Τ ονομάζεται επαρκής (suffcet) για την παράμετρο θ ενός πληθυσμού (ή, ισοδύναμα, για τον πληθυσμό που εκφράζει η τυχαία μεταβλητή Χ, ή ισοδύναμα, για την οικογένεια όλων των δυνατών κατανομών της Χ όσον αφορά το θ) αν η στατιστική αυτή συνάρτηση Τ περιέχει όλες τις πληροφορίες στο δείγμα γύρω από την παράμετρο θ (ή, ισοδύναμα, αν η δεσμευμένη κατανομή του Χ δοθέντος (Τt) είναι ανεξάρτητη από το θ για όλα τα t). Για να αντιληφθούμε καλύτερα την έννοια της επάρκειας, ας υποθέσουμε ότι ένας ερευνητής αναφέρει την τιμή της στατιστικής συνάρτησης Τ, αλλά όταν του ζητηθούν τα πλήρη δεδομένα του δείγματος παραδέχεται ότι δεν τα έχει κρατήσει. Σε μια προσπάθεια ανάκτησης των απωλεσθέντων δεδομένων, ο ερευνητής είναι δυνατόν να χρησιμοποιήσει ένα τυχαίο μηχανισμό (όπως, για παράδειγμα, ένα πίνακα τυχαίων αριθμών) για να 58

14 κατασκευάσει μία τυχαία ποσότητα Χ σύμφωνα με την δεσμευμένη κατανομή του Χ δοθέντος (Τt). (Αυτό βέβαια δεν είναι δυνατόν εάν η δεσμευμένη αυτή κατανομή εξαρτάται από την άγνωστη παράμετρο θ). Λόγω της ιδιότητας της Τ, η κατανομή της Χ είναι η ίδια με την κατανομή της Χ ανεξάρτητα από την τιμή της παραμέτρου θ. Επομένως, από την γνώση της στατιστικής συνάρτησης Τ και μόνο είναι δυνατόν να κατασκευασθεί μια ποσότητα Χ, η οποία ισοδυναμεί με την αρχική Χ. Οι ποσότητες Χ και Χ, δοθέντος ότι έχουν την ίδια κατανομή για όλα τα θ, δίνουν ακριβώς τις ίδιες πληροφορίες για την παράμετρο θ. Με τον τρόπο αυτό είναι προφανές ότι μια επαρκής στατιστική συνάρτηση (μια επαρκής εκτιμήτρια) επιτυγχάνει μια απλοποίηση (ένα περιορισμό ή μία συρρίκνωση) των δεδομένων του δείγματος χωρίς την απώλεια οποιασδήποτε πληροφορίας που το δείγμα παρέχει. Η ιδιότητα αυτή βέβαια ισχύει εφόσον περιοριζόμαστε στην ίδια οικογένεια κατανομών, τα μέλη της οποίας διαφοροποιούνται μόνο από την τιμή της υπό εκτίμηση παραμέτρου. Παράδειγμα: Έστω ότι θέλουμε να μελετήσουμε τον αριθμό των ατυχημάτων σε ένα συγκεκριμένο σημείο της εθνικής οδού. Είναι γνωστό ότι, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, είναι δυνατόν να υποθέσουμε ότι ο αριθμός των ατυχημάτων στην μονάδα του χρόνου ακολουθεί την κατανομή Posso με παράμετρο λ. (Το λ εκφράζει τον μέσο αριθμό των ατυχημάτων στην μονάδα του χρόνου). Αν θεωρήσουμε ως μονάδα χρόνου την μία ημέρα ας υποθέσουμε ότι σε δύο ημέρες που έχουν επιλεγεί τυχαία παρατηρήθηκαν Χ και Χ ατυχήματα αντίστοιχα στο συγκεκριμένο αυτό σημείο της εθνικής οδού. Σε κάποιο ερευνητή που ενδιαφέρεται να μελετήσει τα ατυχήματα στο σημείο αυτό της εθνικής οδού δίνεται από την αστυνομία η πληροφορία ότι ο συνολικός αριθμός των ατυχημάτων τις δύο αυτές ημέρες ήταν 0, ( + 0). Είναι δυνατόν, με βάση την πληροφορία αυτή, να εκτιμήσουμε την τιμή της παραμέτρου λ; (με άλλα λόγια να καθορίσουμε την 59

15 κατανομή του αριθμού των ατυχημάτων στο συγκεκριμένο σημείο της εθνικής οδού;) Λύση: Είναι προφανές ότι η στατιστική συνάρτηση του δείγματος T + αποτελεί ένα περιορισμό του αρχικού δείγματος που είναι το ζευγάρι (Χ, Χ ). Η Τ αποτελεί πράγματι μια στατιστική συνάρτηση που προέρχεται από το τυχαίο δείγμα Χ, Χ και αποτελεί επίσης ένα περιορισμό του τυχαίου αυτού δείγματος (αφού γνώση των Χ, Χ συνεπάγεται την Τ, ενώ αντίστροφα γνώση της Τ δεν συνεπάγεται γνώση των Χ, Χ ). Θα αποδείξουμε ότι η Τ Χ + Χ αποτελεί μια επαρκή στατιστική συνάρτηση για την παράμετρο λ (ή ισοδύναμα για την κατανομή του αριθμού των ατυχημάτων στο συγκεκριμένο σημείο). Η δεσμευμένη κατανομή των Χ και Χ δοθέντος ότι Τ0 δίδεται από την σχέση: Ρ(Χ,Χ T Χ + Χ Ρ(Χ 0),Χ,T 0) Ρ(T 0) Δοθέντος ότι, όπως έχουμε υποθέσει, ο αριθμός των ατυχημάτων στο σημείο που μας ενδιαφέρει ακολουθεί την κατανομή Posso με παράμετρο λ και δεδομένου ότι Χ και Χ είναι ανεξάρτητες μεταβλητές (αφού το δείγμα είναι τυχαίο), έχουμε ότι και οι τυχαίες μεταβλητές Χ και Χ ακολουθούν κατανομές Posso με την ίδια παράμετρο του λ (αφού από τον ορισμό της κατανομής Posso το λ εκφράζει τον μέσο αριθμό των ατυχημάτων ανά ημέρα). Είναι προφανές ότι P (,, T0) P (, ) και λόγω της ανεξαρτησίας των Χ και Χ η παράσταση αυτή ισούται με: Ρ(Χ )Ρ(Χ ) e λ λ! e λ λ! 60

16 e (λ+ λ) λ λ!! e λ λ ( +! )! Εξάλλου: 0 λ (λ) Ρ(T 0) Ρ(Χ + Χ 0) e 0! Έτσι, τελικά, η δεσμευμένη κατανομή Χ και Χ δοθέντος Τ είναι: 0 λ λ e!! Ρ(Χ, Χ T 0) 0 λ (λ) e 0!!(0 0!!! ( 0! 0 ( ) )! ( ) ) Είναι προφανές ότι η δεσμευμένη αυτή κατανομή είναι μια διωνυμική κατανομή με παραμέτρους 0 και p /, ανεξάρτητη από το λ. Επομένως, πράγματι η στατιστική συνάρτηση Τ Χ +Χ είναι μία επαρκής συνάρτηση για την παράμετρο λ του πληθυσμού. Η διωνυμική μορφή κατανομής στην οποία καταλήξαμε για την δεσμευμένη κατανομή των Χ και Χ δοθέντος του Τ επιβεβαιώνει την προηγούμενη παρατήρησή μας ότι, αν και η επαρκής στατιστική συνάρτηση είναι μια μείωση των παρατηρήσεων του δείγματος, παρ όλα αυτά και επειδή ακριβώς είναι επαρκής, μας δίνει την δυνατότητα να ανακτήσουμε τις χαμένες πληροφορίες από το δείγμα. Πράγματι, στο συγκεκριμένο πρόβλημα δοθέντος ότι Χ +Χ 0 (ότι δηλαδή το άθροισμα του αριθμού των ατυχημάτων για τις δύο μέρες είναι 0), μπορούμε να παράγουμε το ζεύγος (Χ, Χ ), δηλαδή να ανακτήσουμε τις πληροφορίες και το δείγμα, προσομοιώνοντας μια διωνυμική κατανομή. (Η προσομοίωση αυτή μπορεί να γίνει π.χ. με το στρίψιμο ενός αμερόληπτου νομίσματος δέκα φορές, οπότε Χ θα είναι ο αριθμός των φορών που το αποτέλεσμα ήταν γράμματα και 0 6

17 Χ 0-Χ θα είναι ο αριθμός των φορών που το αποτέλεσμα ήταν κορώνα). Σημείωση: Για την κατανομή Posso μπορεί να αποδειχθεί γενικότερα ότι, δοθέντος ενός τυχαίου δείγματος (Χ, Χ,..., Χ ) από μια κατανομή Posso, η στατιστική συνάρτηση Τ(Χ, Χ,..., Χ ) Χ +Χ +...+Χ είναι επαρκής για την παράμετρο λ της κατανομής Posso ή, ισοδύναμα, για την οικογένεια των κατανομών Posso με παράμετρο λ. Εύκολα αποδεικνύεται ότι στην γενική αυτή περίπτωση η δεσμευμένη κατανομή των Χ, Χ,..., Χ δοθέντος ΤΧ +Χ +...+Χ είναι η πολυωνυμική κατανομή με παραμέτρους p p...p /. Προφανώς, η κοινή αυτή τιμή των παραμέτρων είναι ανεξάρτητη του λ. Σημείωση: Το γεγονός ότι το άθροισμα των παρατηρήσεων του δείγματος είναι μια επαρκής συνάρτηση για την παράμετρο λ της Posso εξηγείται εύκολα από το γεγονός ότι ως εκτιμήτρια του λ μπορεί να θεωρηθεί ο δειγματικός μέσος Χ Χ... Χ λˆ Από αυτό φαίνεται ότι η γνώση του αθροίσματος των παρατηρήσεων του δείγματος είναι επαρκής για την εκτίμηση της παραμέτρου λ χωρίς να απαιτείται γνώση των μεμονωμένων παρατηρήσεων του δείγματος. Το θεώρημα των Rao-Blackwell: Η έννοια της επάρκειας συνδέεται με το πρόβλημα της ύπαρξης αμερόληπτων εκτιμητριών ελάχιστης διασποράς. Συγκεκριμένα, αν έχουμε μια αμερόληπτη εκτιμήτρια ~ θ μιας παραμέτρου θ και μια επαρκή στατιστική συνάρτηση Τ για την παράμετρο θ, τότε η αναζήτηση μιας καλύτερης (με την έννοια της μικρότερης διασποράς) αμερόληπτης εκτιμήτριας θˆ μπορεί να περιορισθεί μεταξύ συναρτήσεων της Τ που έχουν την μορφή θˆ θˆ (Τ)Ε( ~ θ Τ). Το αποτέλεσμα αυτό αποδείχθηκε από τον Rao το 945 και τον Blackwell το 947 και είναι γνωστό ως θεώρημα Rao- Blackwell. 6

18 Θεώρημα: (Rao-Blackwell): Έστω ότι ~ θ είναι μια αμερόληπτη εκτιμήτρια μιας πραγματικής παραμέτρου θ. Τότε, αν Τ είναι μια επαρκής στατιστική συνάρτηση για την παράμετρο θ, η εκτιμήτρια θ ˆ ~ θ(t) ˆ E(θ T) είναι επίσης μια αμερόληπτη εκτιμήτρια της παραμέτρου θ με διασπορά που δεν υπερβαίνει την διασπορά της ~ θ, δηλαδή V(θˆ ) V( ~ θ ). Αν η θ ˆ θ ˆ (T) είναι η μοναδική συνάρτηση της Τ που είναι αμερόληπτη εκτιμήτρια της θ, τότε η θˆ (Τ) είναι μια αμερόληπτη εκτιμήτρια ελάχιστης διασποράς (mmum varace ubased estmator) της παραμέτρου θ. Αυτό μπορεί εύκολα να διαπιστωθεί ως εξής: Αν υπάρχει μια άλλη αμερόληπτη εκτιμήτρια του θ, έστω θˆ, τότε, σύμφωνα με το θεώρημα Rao-Blackwell, η θˆ Ε( θˆ Τ) είναι επίσης αμερόληπτη εκτιμήτρια της θ με διασπορά V( θˆ ) μικρότερη ή ίση της διασποράς V( θˆ ) της θˆ. Είναι προφανές ότι η θˆ Ε( θˆ Τ) είναι συνάρτηση της Τ. Τότε όμως, αφού η θˆ θˆ (Τ) είναι η μοναδική συνάρτηση της Τ που είναι αμερόληπτη εκτιμήτρια της θ, ισχύει αναγκαστικά ότι θˆ Ε( θˆ Τ) θˆ. Επομένως, V(θˆ )V( θˆ ) V( θˆ ). Άρα, η θˆ έχει διασπορά μικρότερη από την διασπορά οποιασδήποτε άλλης αμερόληπτης εκτιμήτριας. Είναι, επομένως, αμερόληπτη εκτιμήτρια ελάχιστης διασποράς. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς μπορούμε να διαπιστώσουμε αν για μια επαρκή στατιστική συνάρτηση Τ υπάρχει μία και μόνο μία συνάρτησή της, θˆ (Τ) που είναι αμερόληπτη εκτιμήτρια της θ. Μερικές φορές αυτό μπορούμε να το επιτύχουμε χρησιμοποιώντας την έννοια της πληρότητας της κατανομής της Τ (ή της οικογένειας κατανομών στην οποία ανήκει η κατανομή της Τ). Η πλευρά αυτή του θέματος δεν αναπτύσσεται εδώ γιατί είναι πέρα από τους σκοπούς αυτού του βιβλίου. Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να βρει περισσότερες πληροφορίες σε εγχειρίδια 63

19 Θεωρητικής Στατιστικής (βλέπε, π.χ. Ε. Ξεκαλάκη (993): Εισαγωγή στην Θεωρητική Στατιστική). ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΗΜΕΙΑΚΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ Στην προηγούμενη ενότητα εξετάσαμε επιθυμητές ιδιότητες σημειακών εκτιμητριών. Δεν μιλήσαμε όμως για τρόπους εύρεσης σημειακών εκτιμητριών. Υπάρχει μια σειρά μεθόδων που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό σημειακών εκτιμητριών. Οι κυριότερες από τις μεθόδους αυτές είναι: α) Μέθοδος των ροπών (method of momets) β) Μέθοδος των ελαχίστων τετραγώνων (method of least squares) γ) Μέθοδος μεγίστης πιθανοφάνειας (method of mamum lkelhood) δ) Mma μέθοδος. Καθεμιά από τις παραπάνω μεθόδους οδηγεί σε εκτιμήτριες που έχουν κάποιες επιθυμητές ιδιότητες. Σε πολλές περιπτώσεις, οι εκτιμήτριες που προκύπτουν από την εφαρμογή της μιάς μεθόδου συμπίπτουν με τις εκτιμήτριες που προκύπτουν από την εφαρμογή μιας άλλης μεθόδου. Στη συνέχεια, θα αναφερθούμε περιληπτικά στην μέθοδο των ροπών και την μέθοδο των ελαχίστων τετραγώνων και θα μελετήσουμε αναλυτικά την μέθοδο μεγίστης πιθανοφάνειας. Δεν θα αναφερθούμε στην μέθοδο mma γιατί αυτή αναφέρεται σε μια άλλη προσέγγιση της Στατιστικής (Στατιστική Θεωρία κατά Bayes), η οποία θα μελετηθεί χωριστά. Μέθοδος των Ροπών Όπως είδαμε στο πρώτο μέρος, και γνωρίζουμε από τις πιθανότητες (βλέπε, για παράδειγμα, Ε. Ξεκαλάκη και Ι. Πανάρετος Πιθανότητες και Στοιχεία Στοχαστικών Ανελίξεων, Κεφάλαιο 5), ως ροπή r τάξης μιας τυχαίας μεταβλητής ορίζεται η συνάρτηση μ r Ε(Χ r ) με την προϋπόθεση βέβαια ότι η μέση αυτή τιμή υπάρχει. 64

20 Είναι προφανές ότι, για ένα τυχαίο δείγμα Χ, Χ,..., Χ από ένα πληθυσμό Χ, μπορούμε να ορίσουμε αντίστοιχα την ροπή r τάξης του δείγματος ως m r Η μέθοδος των ροπών, η οποία είναι και η παλαιότερη από τις γνωστές μεθόδους, συνίσταται στην εξίσωση μερικών από τις πρώτες ροπές του πληθυσμού με τις τιμές των αντιστοίχων ροπών ενός τυχαίου δείγματος. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή, θεωρούμε τόσες ροπές (τόσες εξισώσεις) όσος είναι και ο αριθμός των παραμέτρων που θέλουμε να εκτιμήσουμε. Με την εξίσωση των ροπών του πληθυσμού με τις αντίστοιχες ροπές του δείγματος θα έχουμε ένα σύστημα k εξισώσεων με k αγνώστους (όπου k είναι ο αριθμός των παραμέτρων που θέλουμε να εκτιμήσουμε). Θα έχουμε δηλαδή, μ r m r, r,,..., k Η λύση του συστήματος αυτού των εξισώσεων ως προς τις άγνωστες παραμέτρους θα δώσει τις εκτιμήτριες της μεθόδου των ροπών. Παράδειγμα: Έστω ότι θέλουμε να εκτιμήσουμε τις παραμέτρους μ και σ της κανονικής κατανομής με τη μέθοδο των ροπών. Έχουμε ότι μ Ε(Χ) μ και μ Ε(Χ ) Θεωρούμε ένα τυχαίο δείγμα Χ, Χ,..., Χ. Οι αντίστοιχες δειγματικές ροπές θα είναι Σ Χ Σ Χ m Χ και m Επομένως, θεωρούμε την εξίσωση μ Χ και, επειδή σ Ε(Χ )-[Ε(Χ)] μ -μ, την εξίσωση Σ Χ μ + σ r Χ 65

21 Λύνοντας το σύστημα των δύο αυτών εξισώσεων ως προς μ και σ έχουμε μ ˆ Χ και σˆ Χ μˆ Χ Χ ( Χ Χ ) ( Χ + Χ Χ ) (Χ Χ) Δηλαδή τελικά, μ ˆ Χ, σˆ (Χ Χ) Μέθοδος των Ελαχίστων Τετραγώνων (Least Squares Method) Η μέθοδος των ελαχίστων τετραγώνων βασίζεται, όπως προκύπτει και από το όνομά της, στον καθορισμό εκτιμητριών με ελαχιστοποίηση κάποιου αθροίσματος τετραγώνων. Για παράδειγμα, όταν μας ενδιαφέρει η εκτίμηση της μέσης τιμής μ ενός πληθυσμού με βάση ένα τυχαίο δείγμα Χ, Χ,..., Χ, επιλέγουμε ως σημειακή εκτιμήτρια την τιμή μˆ h(,,... ) του μ που για το δοθέν δείγμα ελαχιστοποιεί την παράσταση 66

22 Q (Χ μ) Στην συγκεκριμένη περίπτωση, είναι προφανές ότι η εκτιμήτρια ελαχίστων τετραγώνων του μ είναι μ ˆ Χ Γενικότερα, η μέθοδος των ελαχίστων τετραγώνων χρησιμοποιείται, κυρίως, όταν θέλουμε να εκτιμήσουμε μία παράμετρο θ (ή ένα διάνυσμα παραμέτρων) με βάση ένα σύνολο παρατηρήσεων από ένα τυχαίο δείγμα Χ, Χ,..., Χ, οι οποίες συνδέονται με την υπό εκτίμηση παράμετρο θ μέσω των μέσων τιμών Ε(Χ ) f(θ) Στις περιπτώσεις αυτές επιλέγουμε ως εκτιμήτρια θˆ της παραμέτρου θ εκείνη που ελαχιστοποιεί το άθροισμα των τετραγωνικών αποκλίσεων μεταξύ των τιμών Χ και των αντιστοίχων εκτιμωμένων τιμών. Δηλαδή, αυτή που ελαχιστοποιεί την παράσταση: S [Χ Ε(Χ )] [Χ f(θ)] Η μέθοδος των ελαχίστων τετραγώνων χρησιμοποιείται κυρίως, για την εκτίμηση των παραμέτρων της ανάλυσης παλινδρόμησης. Μέθοδος Μέγιστης Πιθανοφάνειας Έστω ότι το μοντέλο πιθανότητας (probablty model) για κάποιο τυχαίο πείραμα αναφέρεται σε κάποια (περιέχει κάποια) παράμετρο θ. Στην συνέχεια, το πείραμα εκτελείται και παρατηρείται ότι έχει συμβεί κάποιο ενδεχόμενο (evet) Ε. (Αυτό σημαίνει ότι έχουν συγκεντρωθεί κάποια δεδομένα). Αυτό που ενδιαφέρει είναι, με την χρήση των δεδομένων αυτών, να εκτιμηθεί η τιμή της παραμέτρου θ. Με χρησιμοποίηση του συγκεκριμένου πιθανοθεωρητικού μοντέλου (που έχουμε υποθέσει ότι ισχύει) και με τους νόμους των 67

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Αν x =,,, παρατηρήσεις των Χ =,,,, τότε έχουμε διαθέσιμο ένα δείγμα Χ={Χ, =,,,} της κατανομής F μεγέθους με από κοινού σ.κ. της Χ f x f x Ορισμός : Θεωρούμε ένα τυχαίο δείγμα

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Συμπερασματολογία

Στατιστική Συμπερασματολογία 4. Εκτιμητική Στατιστική Συμπερασματολογία εκτιμήσεις των αγνώστων παραμέτρων μιας γνωστής από άποψη είδους κατανομής έλεγχο των υποθέσεων που γίνονται σε σχέση με τις παραμέτρους μιας κατανομής και σε

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1: Στατιστική Συμπερασματολογία - Εκτίμηση Σημείου

Διάλεξη 1: Στατιστική Συμπερασματολογία - Εκτίμηση Σημείου Διάλεξη 1: Στατιστική Συμπερασματολογία - Εκτίμηση Σημείου Στατιστική Συμπερασματολογία Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων εκτιμήτρια συνάρτηση, ˆ θ σημειακή εκτίμηση εκτίμηση με διάστημα εμπιστοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

3. ΣΤΡΩΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Stratified Random Sampling)

3. ΣΤΡΩΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Stratified Random Sampling) 3 ΣΤΡΩΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Stratfed Radom Samplg) Είναι προφανές από τα τυπικά σφάλματα των εκτιμητριών των προηγούμενων παραγράφων, ότι ένας τρόπος να αυξηθεί η ακρίβεια τους είναι να αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

2.4 ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ

2.4 ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ .4 ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ Η μέθοδος για τον προσδιορισμό ενός διαστήματος εμπιστοσύνης για την άγνωστη πιθανότητα =P(A) ενός ενδεχομένου A συνδέεται στενά με τον διωνυμικό έλεγχο. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ Οι συναρτήσεις πιθανότητας ή πυκνότητας πιθανότητας των διαφόρων τυχαίων μεταβλητών χαρακτηρίζονται από κάποιες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ AΝΑΛΟΓΙΕΣ

ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ AΝΑΛΟΓΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ AΝΑΛΟΓΙΕΣ Α. Περίπτωση Ενός Πληθυσμού Έστω ότι μελετάμε μια ακολουθία ανεξαρτήτων δοκιμών κάθε μία από τις οποίες οδηγεί είτε σε επιτυχία είτε σε αποτυχία με σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

6. ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΚΑΤΑ ΟΜΑΔΕΣ (Cluster Sampling)

6. ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΚΑΤΑ ΟΜΑΔΕΣ (Cluster Sampling) 6. ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΚΑΤΑ ΟΜΑΔΕΣ (Cluster Sampling) Από την θεωρία που αναπτύχθηκε στα προηγούμενα κεφάλαια, φαίνεται ότι μια αλλαγή στον σχεδιασμό της δειγματοληψίας και, κατά συνέπεια, στην μέθοδο εκτίμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (One-Way Analyss of Varance) Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ

Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 75 Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 1.1. Τυχαία γεγονότα ή ενδεχόμενα 17 1.2. Πειράματα τύχης - Δειγματικός χώρος 18 1.3. Πράξεις με ενδεχόμενα 20 1.3.1. Ενδεχόμενα ασυμβίβαστα

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΜΟΣ ΙΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΜΟΣ ΙΙ Ι. ΠΑΝΑΡΕΤΟΥ & Ε. ΞΕΚΑΛΑΚΗ Καθηγητών του Τμήματος Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΜΟΣ ΙΙ (Εισαγωγή στις Πιθανότητες και την Στατιστική Συμπερασματολογία)

Διαβάστε περισσότερα

2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για

2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για τον καθορισμό του καλύτερου υποσυνόλου από ένα σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ

3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ 3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ Πρόβλημα: Ένας ραδιοφωνικός σταθμός ενδιαφέρεται να κάνει μια ανάλυση για τους πελάτες του που διαφημίζονται σ αυτόν για να εξετάσει την ποσοστιαία μεταβολή των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη θεωρία ακραίων τιμών

Εισαγωγή στη θεωρία ακραίων τιμών Εισαγωγή στη θεωρία ακραίων τιμών Αντικείμενο της θεωρίας ακραίων τιμών αποτελεί: Η ανάπτυξη και μελέτη στοχαστικών μοντέλων με σκοπό την επίλυση προβλημάτων που σχετίζονται με την εμφάνιση «πολύ μεγάλων»

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα Ανάλυση Διασποράς Έστω ότι μας δίνονται δείγματα που προέρχονται από άγνωστους πληθυσμούς. Πόσο διαφέρουν οι μέσες τιμές τους; Με άλλα λόγια: πόσο πιθανό είναι να προέρχονται από πληθυσμούς με την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Πινάκες συνάφειας. Βαρύτητα συμπτωμάτων. Φύλο Χαμηλή Υψηλή. Άνδρες. Γυναίκες

Πινάκες συνάφειας. Βαρύτητα συμπτωμάτων. Φύλο Χαμηλή Υψηλή. Άνδρες. Γυναίκες Πινάκες συνάφειας εξερεύνηση σχέσεων μεταξύ τυχαίων μεταβλητών. Είναι λογικό λοιπόν, στην ανάλυση των κατηγορικών δεδομένων να μας ενδιαφέρει η σχέση μεταξύ δύο ή περισσότερων κατηγορικών μεταβλητών. Έστω

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall 3..2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall Ο συντελεστής συχέτισης τ του Kendall μοιάζει με τον συντελεστή ρ του Spearman ως προς το ότι υπολογίζεται με βάση την τάξη μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Με τον όρο μη γραμμικές εξισώσεις εννοούμε εξισώσεις της μορφής: f( ) 0 που προέρχονται από συναρτήσεις f () που είναι μη γραμμικές ως προς. Περιέχουν δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδοµένων µε χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδοµένων µε χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδοµένων µε χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τοµέας Μαθηµατικών, Σχολή Εφαρµοσµένων Μαθηµατικών και Φυσικών Επιστηµών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόµενα Εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ - ΘΕΜΑ Ο Έστω η συνάρτηση f( ) =, 0 ) Να αποδείξετε ότι f ( ). f( ) =. ) Να υπολογίσετε το όριο lm f ( )+ 4. ) Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς Πρόλογος Ο μηχανικός πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει την ποιότητα της δουλειάς του εάν επιθυμεί να είναι ανταγωνιστικός στην αγορά της χώρας του και γενικότερα της Ευρώπης. Μία σημαντική αναλογία σε αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ.Καρτάλη 8 Βόλος Τηλ. 43598 ΠΊΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΈΝΩΝ 3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ... 5 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ...

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΠΛΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Simple Random Sampling)

2. ΑΠΛΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Simple Random Sampling) . ΑΠΛΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Simple Radom Samplig) Η στοιχειωδέστερη μορφή δειγματοληψίας κατά πιθανότητα είναι η απλή τυχαία δειγματοληψία. Το σχήμα αυτό χρησιμοποιείται ευρύτατα, κυρίως λόγω της απλότητάς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr Παρουσιάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

. Τι πρακτική αξία έχουν αυτές οι πιθανότητες; (5 Μονάδες)

. Τι πρακτική αξία έχουν αυτές οι πιθανότητες; (5 Μονάδες) Εργαστήριο Μαθηματικών & Στατιστικής Α ΣΕΙΡΑ ΘΕΜΑΤΩΝ η Πρόοδος στο Μάθημα Στατιστική //7 ο Θέμα α) Περιγράψτε τη σχέση Θεωρίας Πιθανοτήτων και Στατιστικής. β) Αν Α, Β ενδεχόμενα του δειγματικού χώρου Ω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1.1 Πίνακες, κατανομές, ιστογράμματα... 1 1.2 Πυκνότητα πιθανότητας, καμπύλη συχνοτήτων... 5 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ o ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη στο ΙR. και c πραγµατική σταθερά. Να αποδείξετε ότι (c f(x)) =c f (x), x ΙR. Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 00 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΘΕΜΑ Α Α. Έστω t,t,...,t ν οι παρατηρήσεις μιας ποσοτικής μεταβλητής Χ ενός δείγματος μεγέθους ν,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 3. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

6.3 Ο ΑΜΦΙΠΛΕΥΡΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ SMIRNOV ΓΙΑ k ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

6.3 Ο ΑΜΦΙΠΛΕΥΡΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ SMIRNOV ΓΙΑ k ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ 6.3 Ο ΑΜΦΙΠΛΕΥΡΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ SMIRNOV ΓΙΑ k ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ Το 1965, από τον Conover και πάλι προτάθηκε ένας άλλος έλεγχος τύπου Smirnov για k ανεξάρτητα δείγματα. Ο έλεγχος αυτός διαφέρει από τον προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

x π 1 i n Το παραμετρικό μοντέλο πιθανότητας (η

x π 1 i n Το παραμετρικό μοντέλο πιθανότητας (η Η Στατιστική συμπερασματολογία (statstcal ferece είναι η επιστήμη που σκοπό έχει την εξαγωγή συμπερασμάτων για τις παραμέτρους ενός πληθυσμού, δηλαδή την εκτίμηση των παραμέτρων του, μελετώντας δείγμα

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1. Ειδικές συναρτήσεις. 2. Μιγαδικές Συναρτήσεις. 3. Η Έννοια του Τελεστή. Κεφάλαιο - Ενότητα

Περιεχόμενα. 1. Ειδικές συναρτήσεις. 2. Μιγαδικές Συναρτήσεις. 3. Η Έννοια του Τελεστή. Κεφάλαιο - Ενότητα Περιεχόμενα Κεφάλαιο - Ενότητα σελ 1. Ειδικές συναρτήσεις 1.0 Εισαγωγή 1.1 Εξίσωση του Laplace Συστήματα συντεταγμένων 1.2 Συνάρτηση δ του Dirac 1.3 Συνάρτηση του Heaviside 1.4 Οι συναρτήσεις Β, Γ και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 00 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α. Έστω t, t,..., t ν οι παρατηρήσεις µιας ποσοτικής µεταβλητής Χ ενός δείγµατος µεγέθους ν, που έχουν µέση τιµή x. Σχηµατίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΕΠΑ.Λ. Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΕΠΑ.Λ. Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΕΠΑ.Λ. 2013-2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1. Τι ονομάζουμε: i. πληθυσμό και μέγεθος πληθυσμού; (σελ. 59) ii. μεταβλητή; (σελ.59-60) 2. Ποιες μεταβλητές ονομάζονται ποσοτικές; (σελ.60)

Διαβάστε περισσότερα

4.3 Δραστηριότητα: Θεώρημα Fermat

4.3 Δραστηριότητα: Θεώρημα Fermat 4.3 Δραστηριότητα: Θεώρημα Fermat Θέμα της δραστηριότητας Η δραστηριότητα αυτή εισάγει το Θεώρημα Fermat και στη συνέχεια την απόδειξή του. Ακολούθως εξετάζεται η χρήση του στον εντοπισμό πιθανών τοπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ, ΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ, ΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ, ΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΣΙΜΟΣ ΜΕΙΝΤΑΝΗΣ, Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, ΕΚΠΑ ΓΙΑΝΝΗΣ Κ. ΜΠΑΣΙΑΚΟΣ, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ. πληθυσµού µε πιθανότητα τουλάχιστον ίση µε 100(1 α)%. Το. X ονοµάζεται κάτω όριο ανοχής ενώ το πάνω όριο ανοχής.

2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ. πληθυσµού µε πιθανότητα τουλάχιστον ίση µε 100(1 α)%. Το. X ονοµάζεται κάτω όριο ανοχής ενώ το πάνω όριο ανοχής. 2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ Το διάστηµα εµπιστοσύνης παρέχει µία εκτίµηση µιας άγνωστης παραµέτρου µε την µορφή διαστήµατος και ένα συγκεκριµένο βαθµό εµπιστοσύνης ότι το διάστηµα αυτό, µε τον τρόπο που κατασκευάσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Άσκηση 1 (άσκηση 1 1 ης εργασίας 2009-10) Σε ένα ράφι μιας βιβλιοθήκης τοποθετούνται με τυχαία σειρά 11 διαφορετικά βιβλία τεσσάρων θεματικών ενοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων α) Σημειοεκτιμητική β) Εκτιμήσεις Διαστήματος ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ A A. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιμες στο, να αποδείξετε ότι f g f g,. Μονάδες 7 Α. Σε ένα πείραμα με ισοπίθανα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

4.3.3 Ο Έλεγχος των Shapiro-Wilk για την Κανονική Κατανομή

4.3.3 Ο Έλεγχος των Shapiro-Wilk για την Κανονική Κατανομή 4.3.3 Ο Έλεγχος των Shapro-Wlk για την Κανονική Κατανομή Ένας άλλος πολύ γνωστός έλεγχος καλής προσαρμογής για την κανονική κατανομή, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην θέση του ελέγχου Lllefors, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες...

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 3 Οι ιδιότητες των αριθμών... 37 3.1 Αριθμητικά σύνολα... 37 3.2 Ιδιότητες... 37 3.3 Περισσότερες ιδιότητες... Περιεχόμενα Πρόλογος... 5 Κεφάλαιο Βασικές αριθμητικές πράξεις... 5. Τέσσερις πράξεις... 5. Σύστημα πραγματικών αριθμών... 5. Γραφική αναπαράσταση πραγματικών αριθμών... 6.4 Οι ιδιότητες της πρόσθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ 1. Τι καλείται μεταβλητή; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ 1ο ΑΛΓΕΒΡΑ Μεταβλητή είναι ένα γράμμα (π.χ., y, t, ) που το χρησιμοποιούμε για να παραστήσουμε ένα οποιοδήποτε στοιχείο ενός συνόλου..

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας.

Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας. 7 ο ΜΑΘΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας. Προσδοκώμενα αποτελέσματα Όταν θα έχετε ολοκληρώσει τη μελέτη αυτού του κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1o ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ A. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ΙR. και c πραγματική σταθερά. Να αποδείξετε ότι (c f()) =c f (), ΙR. B.α. Πότε δύο ενδεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής. Pr T T0

ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής. Pr T T0 ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής Δεσμευμένη αξιοπιστία Η δεσμευμένη αξιοπιστία R t είναι η πιθανότητα το σύστημα να λειτουργήσει για χρονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Έστω ότι επιθυμούμε να μελετήσουμε ένα τυχαίο πείραμα με δειγματικό χώρο Ω και έστω η πιθανότητα να συμβεί ένα ενδεχόμενο Α Ω Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ενώ δεν γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2 013 [Κεφάλαιο ] ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο Μάθημα Εαρινού Εξάμηνου 01-013 M.E. OE0300 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης [Οικονομετρία 01-013] Μαρί-Νοέλ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 1. Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με. Σχήμα 1. στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους

Παράδειγμα 1. Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με. Σχήμα 1. στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους Παράδειγμα 1 Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με _ + Σχήμα 1 στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους Α) Γράψτε το σύστημα ευθέως κλάδου σε κανονική παρατηρήσιμη μορφή στο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ13(ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΛΙΟΥ )

ΔΕΟ13(ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΛΙΟΥ ) ΔΕΟ13(ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΛΙΟΥ ) ΑΣΚΗΣΗ 1 Μια εταιρεία ταχυμεταφορών διατηρεί μια αποθήκη εισερχομένων. Τα δέματα φθάνουν με βάση τη διαδικασία Poion με μέσο ρυθμό 40 δέματα ανά ώρα. Ένας υπάλληλος

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β Ε.Μ.Ε. (Τεύχος 96) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. f (x) s lim e. t,i 1,2,3,...

Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β Ε.Μ.Ε. (Τεύχος 96) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. f (x) s lim e. t,i 1,2,3,... Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β ΕΜΕ (Τεύχος 96) Άσκηση ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Έστω οι παρατηρήσεις δυο δειγμάτων αντίστοιχα των μεταβλητών Χ και Ψ Δίνεται ότι η μέση τιμή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Α Πότε λέμε ότι η συνάρτηση είναι παραγωγίσιμη στο σημείο 0 του πεδίου ορισμού της; Α Αν οι συναρτήσεις και g είναι παραγωγίσιμες στο

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Κεφάλαιο 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 20 2.1 Οι συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2014 Θ ΕΩΡΙA 10

ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2014 Θ ΕΩΡΙA 10 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 04 Θ ΕΩΡΙA 0 ΘΕΜΑ A Α Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στην κόλλα σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ

Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ Ε π ι μ έ λ ε ι α Κ Ο Λ Λ Α Σ Α Ν Τ Ω Ν Η Σ 1 Συναρτήσεις Όταν αναφερόμαστε σε μια συνάρτηση, ουσιαστικά αναφερόμαστε σε μια σχέση ή εξάρτηση. Στα μαθηματικά που θα μας απασχολήσουν, με απλά λόγια, η σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 1: Εισαγωγή- Χαρακτηριστικά Παραδείγματα Αλγορίθμων Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Εκτιμητική

Εισαγωγή στην Εκτιμητική Εισαγωγή στην Εκτιμητική Πληθυσμός Εκτίμηση παραμέτρου πληθυσμού μ, σ 2, σ, p Δείγμα Υπολογισμός στατιστικού Ερώτηματα: Πόσο κοντά στην πραγματική τιμή της παραμέτρου του πληθυσμού βρίσκεται η εκτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 0 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιµες στο, να αποδείξετε ότι (f() + g ()) f () + g (),. Μονάδες 7 Α. Σε ένα πείραµα µε ισοπίθανα

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι. Ενότητα 2: Στατιστικά Μέτρα Διασποράς Ασυμμετρίας - Κυρτώσεως. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών

Στατιστική Ι. Ενότητα 2: Στατιστικά Μέτρα Διασποράς Ασυμμετρίας - Κυρτώσεως. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Στατιστική Ι Ενότητα 2: Στατιστικά Μέτρα Διασποράς Ασυμμετρίας - Κυρτώσεως Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλασσικότερες από αυτές τις προσεγγίσεις βασίζονται σε πολιτικές αναπαραγγελίας, στις οποίες προσδιορίζονται τα εξής δύο μεγέθη:

Οι κλασσικότερες από αυτές τις προσεγγίσεις βασίζονται σε πολιτικές αναπαραγγελίας, στις οποίες προσδιορίζονται τα εξής δύο μεγέθη: 4. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΘΕΜΑΤΩΝ ΥΠΟ ΑΒΕΒΑΙΑ ΖΗΤΗΣΗ Στις περισσότερες περιπτώσεις η ζήτηση είναι αβέβαια. Οι περιπτώσεις αυτές διαφέρουν ως προς το μέγεθος της αβεβαιότητας. Δηλαδή εάν η αβεβαιότητα είναι περιορισμένη

Διαβάστε περισσότερα

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Διαφορικός Λογισμός 1. Ισχύει f (g())) ) f ( = f (g())g () όπου f,g παραγωγίσιµες συναρτήσεις 2. Αν µια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

f x g x f x g x, x του πεδίου ορισμού της; Μονάδες 4 είναι οι παρατηρήσεις μιας ποσοτικής μεταβλητής Χ ενός δείγματος μεγέθους ν και w

f x g x f x g x, x του πεδίου ορισμού της; Μονάδες 4 είναι οι παρατηρήσεις μιας ποσοτικής μεταβλητής Χ ενός δείγματος μεγέθους ν και w ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 0 ΜΑΪΟΥ 015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1 Αν οι συναρτήσεις f,g

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 3. Δίνεται ο πίνακας: 3 3 3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΘΕΜΑ ο. Ένα κουτί περιέχει άσπρες, μαύρες, κόκκινες και πράσινες μπάλες. Οι άσπρες είναι 5, οι μαύρες είναι 9, ενώ οι κόκκινες και οι πράσινες μαζί είναι 6. Επιλέγουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μπεϋζιανή Στατιστική και MCMC Μέρος 2 ο : MCMC

Μπεϋζιανή Στατιστική και MCMC Μέρος 2 ο : MCMC Μπεϋζιανή Στατιστική και MCMC Μέρος 2 ο : MCMC Περιεχόμενα Μαθήματος Εισαγωγή στο Πρόβλημα. Monte Carlo Εκτιμητές. Προσομοίωση. Αλυσίδες Markov. Αλγόριθμοι MCMC (Metropolis Hastings & Gibbs Sampling).

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Ευστρατία Μούρτου

ρ. Ευστρατία Μούρτου ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΞΑΜΗΝΟ : Ε ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ : - ΜΑΘΗΜΑ «ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ» ΚΕΦ. ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ρ. Ευστρατία Μούρτου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ Πρόβλημα απουσιών στ)

ΑΣΚΗΣΕΙΣ Πρόβλημα απουσιών στ) ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Ο διευθυντής προσωπικού μιας μεγάλης εταιρείας πιστεύει ότι ίσως υφίσταται κάποια σχέση μεταξύ των ημερών απουσίας και της ηλικίας των εργαζομένων. Με βάση την υπόθεση αυτή ενδιαφέρεται να κατασκευάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ Πολλαπλασιαστική αρχή (multiplicatio rule). Έστω ότι ένα πείραμα Ε 1 έχει 1 δυνατά αποτελέσματα. Έστω επίσης ότι για κάθε ένα από αυτά τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης

1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης 1 Αριθμητική κινητής υποδιαστολής και σφάλματα στρογγύλευσης Στη συγκεκριμένη ενότητα εξετάζουμε θέματα σχετικά με την αριθμητική πεπερασμένης ακρίβειας που χρησιμοποιούν οι σημερινοί υπολογιστές και τα

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες Εργαστήριο SPSS Ψ-4201 (ΕΡΓ) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις αναρτημένες στο: Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Πιθανότητες. Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Κεφάλαιο 2 Πιθανότητες. Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Κεφάλαιο 2 Πιθανότητες Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς 2-2 2 Πιθανότητες Χρησιμοποιώντας την Στατιστική Βασικοί ορισμοί: Ενδεχόμενα, Δειγματικός χώρος και Πιθανότητες

Διαβάστε περισσότερα

CRAMER-RAO ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑ - ΑΠΟ ΟΤΙΚΟΙ ΕΚΤΙΜΗΤΕΣ

CRAMER-RAO ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑ - ΑΠΟ ΟΤΙΚΟΙ ΕΚΤΙΜΗΤΕΣ CRAMER-RAO ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑ - ΑΠΟ ΟΤΙΚΟΙ ΕΚΤΙΜΗΤΕΣ Τµήµα Μαθηµατικών, Πανεπιστήµιο Πατρών Θεώρηµα Cramer-Rao Θεώρηµα Cramer-Rao Εστω X = (X 1, X,...,X n ) ένα δείγµα µε από κοινού πυκνότητα πιθανότητας f X

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Εισαγωγή. Οι σχηματισμοί που προκύπτουν με την επιλογή ενός συγκεκριμένου αριθμού στοιχείων από το ίδιο σύνολο καλούνται διατάξεις αν μας ενδιαφέρει η σειρά καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΠΕΫΖΙΑΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

Η ΜΠΕΫΖΙΑΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 24 Η ΜΠΕΫΖΙΑΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΤΟΥ BAYES ΩΣ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΠΕΫΖΙΑΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Στο βιβλίο αυτό, αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός.

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός. Συνάρτηση: ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ λέγεται µια διαδικασία µε την οποία κάθε στοιχείο ενός συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε ένα ακριβώς στοιχείο κάποιου άλλου συνόλου Β. Γνησίως αύξουσα: σε ένα διάστηµα του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα