ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΑΡΑΒΑΝΑΚΗ-ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΑΡΑΒΑΝΑΚΗ-ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΥ"

Transcript

1 (Παιδιά µε) Ανεπάρκεια Αυξητικής Ορµόνης (ghd): Αποτελέσµατα αγωγής µε HGH και παράγοντες που επηρεάζουν το τελικά ανάστηµα ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΑΡΑΒΑΝΑΚΗ-ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΥ 22 Παιδίατρος - Διαβητολόγος Λέκτορας, Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Η ανεπάρκεια αυξητικής ορµόνης (growth hormone deficiency, GHD), εφ όσον δεν διαγνωσθεί και αντιµετωπισθεί µε θεραπεία υποκατάστασης µε αυξητική ορµόνη (GH), οδηγεί σε σηµαντικά χαµηλό ανάστηµα (-5 SDS κάτω από τον µέσο όρο για την ηλικία και το φύλο). Επειδή οι άνθρωποι δεν ανταποκρίνονται στην αυξητική ορµόνη των ζώων (1), παλαιότερα (µεταξύ 1962 και 1985) χρησιµοποιούνταν GH, που προερχόταν από πτωµατικές υποφύσεις (pit-gh), η οποία έχει συµβάλλει στην αντιµετώπιση του χαµηλού αναστήµατος σε περισσότερα από παιδιά µε GHD. Όµως η χρήση της pit-gh διακόπηκε παγκοσµίως το 1985, διότι θεωρήθηκε υπεύθυνη για την πρόκληση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας (νόσου Creutzfeldt-Jakob). Ετσι κρίθηκε αναγκαία η βιοσύνθεση της ανθρώπινης ανασυνδυασµένης GH (hgh) από καλλιέργειες E.Coli, η οποία χορηγείται επιτυχώς µετά το 1985 σε περισσότερους από ασθενείς µε ανεπάρκεια GH παγκοσµίως, καθώς και σε ορισµένες άλλες κατηγορίες ασθενών µε χαµηλό ανάστηµα. Η ανεπάρκεια GH διακρίνεται σε ιδιοπαθή και σε οργανική. Ως ασθενείς µε ιδιοπαθή ανεπάρκεια αυξητικής ορµόνης (IGHD) oρίζονται εκείνοι που δεν έχουν εµφανείς ανατοµικές ανωµαλίες, σε αντιδιαστολή µε την οργανική ανεπάρκεια αυξητικής ορµόνης (OGHD). Ετσι η οµάδα ασθενών µε ΙGHD περιλαµβάνει ασθενείς µε ή χωρίς ιστορικό περιγεννητικής υποξίας, καθώς και εκείνους µε νευροεκκριτικές διαταραχές στην έκκριση GH (πίνακας 1). Oι ασθενείς αυτοί διακρίνονται από εκείνους µε οργανική ανεπάρκεια GH (OGHD), λόγω συγγενούς (γονιδιακή βλάβη, συγγενείς λοιµώξεις, σύνδροµο Fanconi κλπ) ή επίκτητης υποκείµενης νόσου (όγκοι ΚΝΣ, ακτινοβολία κρανίου λόγω λευχαιµίας, φλεγµονές ΚΝΣ κλπ) (πίνακας 1). H ανωτέρω κατάταξη είναι κάπως αυθαίρετη, διότι µε τις νεώτερες απεικονιστικές τεχνικές [nuclear magnetic reasonance (NMR) ή -307-

2 MRI µε σκιαγραφικό] µπορεί να αποκαλυφθούν υποκείµενες ανατοµικές ανωµαλίες που δεν ήταν εµφανείς µε τις παλαιότερες τεχνικές (2). Ετσι από τα παιδιά στα οποία παλαιότερα ετέθη η διάγνωση της IGHD, σε 5% διαπιστώθηκε έκτοπη νευροϋπόφυση, σε 6% απλαστικός ή υποπλαστικός µίσχος υπόφυσης και σε 15% υποπλασία υπόφυσης (3). Επίσης στην οµάδα µε OGHD, υπάρχουν νόσοι, όπως η λευχαιµία, όπου η υποκείµενη νόσος είναι µεν οργανική, αλλά ενοχοποιούνται οι θεραπευτικές µέθοδοι για την αντιµετώπιση της νόσου (ακτινοβολία ή χηµειοθεραπεία) για την πρόκληση λειτουργικών διαταραχών στην έκκριση GH, οι οποίες δεν είναι ορατές µε τις πλέον προηγµένες απεικονιστικές τεχνικές (4) Η ιδιοπαθής ανεπάρκεια GH διακρίνεται σε µονήρη ανεπάρκεια GH (isolated IGHD) και σε πολλαπλή υποφυσιακή ανεπάρκεια (multiple pituitary hormone deficiency, MPHD). Τα παιδιά µε µεµονωµένη IGHD, συγκριτικά µε εκείνα µε MPHD έχουν χαµηλότερο ανάστηµα κατά την έναρξη αγωγής, έχουν γονείς µε χαµηλότερο ανάστηµα από τον γενικό πληθυσµό, µικρότερo µήκος κατά τη γέννηση και δεν έχουν αυξηµένη συχνότητα προβληµάτων κατά τον τοκετό (ισχιακή προβολή κλπ). Αντίθετα τα παιδιά µε MPHD και ιδιοπαθή GHD έχουν φυσιολογικό µήκος σώµατος κατά τη γέννηση, φυσιολογικό ύψος γονέων και παρουσιάζουν ισχιακη προβολή σε υψηλό ποσοστό (4). Σε παιδιά µε IGHD διαπιστώθηκαν, όπως προαναφέρθηκε, προβλήµατα κατά τον τοκετό (περιγεννητική ασφυξία, ισχιακή προβολή, συκυουλκία, τοκετός στο σπίτι), καθώς επίσης και κατά την εγκυµοσύνη (επαπειλούµενη κύηση, αιµορραγίες, υπερεµεσία εγκύου, διαβήτης κύηση, λοίµωξη) (5). Επειδή οι συγγενείς ανωµαλίες της υποθαλαµο-υποφυσιακής περιοχής διαπιστώνονται και χωρίς περιγεννητική κάκωση (birth trauma), τίθεται η υπόνοια µήπως οι συγγενείς ανω- µαλίες της ανάπτυξης της υποθαλαµο-υποφυσιακής περιοχής δεν είναι αποτέλεσµα αλλά αίτιο της περιγεννητικής κάκωσης (birth trauma) (6). H διάγνωση της ανεπάρκειας GH τίθεται σε περίπτωση παθολογικής απάντησης σε δύο διαδοχικές δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης GH. Το όριο του φυσιολογικού έχει ορισθεί µάλλον αυθαίρετα ως µεγίστη τιµή GH πλάσµατος >10 ng/ml ή >20 mu/l κατά τις δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης (4). Παράµετροι σωµατικής ανάπτυξης πρίν από την έναρξη της hgh Σε ορισµένους ασθενείς µε ιδιοπαθή GHD (υποπλασία της υπόφυσης), η εκδήλωση της διαταραχής της αύξησης εµφανίζεται ενωρίς κατά τους πρώτους µήνες ζωής µε την παρουσία σηµαντικά χαµηλού (<3 SDS) ετήσιου ρυθµού αύξησης (ΕΡΑ). Αντίθετα στην οργανική GHD λόγω όγκων εγκεφάλου ή ακτινοβολίας κρανίου επί λευχαιµίας, όπου προκαλείται επίκτητη βλάβη στον υποθά

3 λαµο µε αποτέλεσµα τη διαταραχή στην έκκριση GH ή στην κατά ώσεις έκκριση GH, η υπόνοια τίθεται λόγω µείωσης του ΕΡΑ σε παιδί µε προηγούµενη φυσιολογική αύξηση (7). Επίσης, αφού δεν υπάρχει κληρονοµική αιτία για την OGHD, οι γονείς είναι φυσιολογικού αναστήµατος και οι διαστάσεις των παιδιών κατά την γέννηση καθώς και οι συνθήκες του τοκετού δεν διαφέρουν από τον γενικό πληθυσµό (8). Από τον πίνακα 2 που περιέχει δεδοµένα διαφόρων µελετών (9-13) φαίνεται ότι η µέση χρονολογική ηλικία κατά την έναρξη αγωγής µε hgh σε ασθενείς µε IGHD κυµαίνεται από 1.9 έως 10.1 έτη και η µέση τιµή της SDS ύψους από -4.5 έως -2.5 SDS. Σηµαντικός αριθµός παιδιών µε IGHD διαγιγνώσκονται σε ηλικία µεγαλύτερη των 6.8 ετών, ενώ σε µικρό αριθµό παιδιών η διάγνωση τίθεται στη βρεφική ηλικία. οσολογία hgh Παλαιότερα η GH χορηγούνταν 2-3 φορές/εβδοµάδα και σε σταθερή δοσολογία σε IU (12 IU/εβδοµάδα σε 3 δόσεις). Ετσι τα παχύσαρκα παιδιά έπαιρναν µικρότερη δόση και τα λεπτόσωµα µεγαλύτερη δόση ανά χιλιόγραµµο σωµατικού βάρους. Κατά τα τελευταία χρόνια η δόση υπολογίζεται ανά kg ή ανά m2 επιφανείας σώµατος (14). Mε την εισαγωγή της ανθρώπινης ανασυνδυασµένης αυξητικής ορµόνης (hgh) (3IU/mg), η δοσολογία της τροποποιήθηκε σε IU/kg/ εβδοµάδα ή σε mg/kg/εβδοµάδα και σε καθηµερινή χορήγηση. Η συνιστώµενη αρχική δοσολογία της hgh για τους ασθενείς µε IGHD είναι mg/ kg/εβδοµάδα (µε συνηθέστερη την δοσολογία 0.25 mg/kg/εβδοµάδα) χορηγούµενη σε 7 ηµερήσιες δόσεις. Εχει αποδειχθεί ότι η αύξηση είναι ανάλογη του λογαρίθµου της δόσης, αλλά η καθηµερινή χορήγηση είναι πιο σηµαντική συγκριτικά µε το παλαιότερο θεραπευτικό σχήµα χορήγησης της hgh 3 φορές/ εβδοµάδα. Έτσι µία µελέτη (15) απέδειξε ότι οµάδα ασθενών υπό αγωγή µε hgh σε δόση 0.30mg/kg/ηµέρα και καθηµερινή χορήγηση, κέρδισε 9.7 εκ περισσότερο ύψος σε διάστηµα 4 ετών συγκριτικά µε εκείνους που ελάµβαναν την αγωγή 3 φορές/εβδοµάδα (38.4 vs 28.7 cm, p<0.0002) µε παρόµοια εξέλιξη της οστικής ηλικίας και χωρίς επιτάχυνση της ήβης. Ανταπόκριση στην αγωγή µε hgh Α) Στην προεφηβική περίοδο Η τυπική απάντηση στη θεραπεία παιδιού µε IGHD στη συνιστώµενη δοσολογία και σε καθηµερινή χορήγηση είναι η αύξηση του ΕΡΑ από 3-4 εκ/χρόνο σε -309-

4 εκ/χρόνο τον 1ο χρόνο αγωγής, και σε 7-9 εκ/χρόνο αντίστοιχα τον 2ο και 3ο χρόνο αγωγής (16). Κατόπιν παρατηρείται σταδιακή µείωση τoυ ΕΡΑ µε την πάροδο των ετών, που ισούται µε τον φυσιολογικό ΕΡΑ για την ηλικία και το φύλο (16). Παρόµοια αποτελέσµατα διαπιστώθηκαν σε µία µελέτη από την Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών (12), όπου παρουσιάζονται δεδοµένα από την χορήγηση GH σε 156 παιδιά µε GHD (62.2% µε IGHD και 35.2% µε OGHD) στην περίοδο (διάγραµµα 1). Στα παιδιά αυτά, ο ΕΡΑ πρό αγωγής ήταν 3.8 ±1.3 εκ/έτος για την οµάδα µε IGHD και 4.0 ±30 εκ/έτος για εκείνα µε OGHD. Κατά τον 1ο χρόνο αγωγής ο ΕΡΑ ήταν 8.8 ±3.5 και 8.2 ±4.0 εκ/ έτος (p=ns) για τις οµάδες µε µεµονωµένη IGHD και πολλαπλη υποφυσιακή ανεπάρκεια αντίστοιχα (12). Επίσης ο ΕΡΑ παρουσίαζε αρνητική συσχέτιση µε την χρονολογική (r=-0.53, p=0.001) και οστική ηλικία κατά την έναρξη αγωγής (r=-0.51, p=0.001) και θετική συσχέτιση µε το τελικό ανάστηµα (ΤΑ) (r=0.49, p=0.01) µόνο για την οµάδα µε την πολλαπλή υποφυσιακή ανεπάρεια. Συνεπώς σηµαντική παράµετρος για την αρχική εκτίµηση της απάντησης στην αγωγή µε hgh είναι η αύξηση του ΕΡΑ κατά τον 1ο χρόνο αγωγής, που χαρακτηρίζεται ως φαινόµενο catch up (αναπτυξιακό άλµα). Ο ΕΡΑ κατά τον πρώτο χρόνο αγωγής δεν αποτελεί προγνωστικό δείκτη του ΤΑ, αλλά µία καλή αρχική απάντηση στην αγωγή µε hgh που υποδηλεί ικανοποιητικό τελικό αποτέλεσµα της αγωγής (17). H απάντηση στην εξωγενή χορήγηση hgh ποικίλει ανάλογα µε την ηλικία (µεγαλύτερη αύξηση σε µικρότερα παιδιά), το βάρος σώµατος, την ποσότητα και το είδος των υποδοχέων της αυξητικής ορµόνης, όπως υπολογίζεται από τα επίπεδα των δεσµευτικών πρωτεινών της GH (GH binding proteins, GHBPs), καθώς επίσης και από την εποχή του έτους (αυξηµένος µεταβολισµός των οστών κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι) (18,19). Μία άλλη παράµετρος που επηρεάζει την ανταπόκριση στην αγωγή µε hgh σε παιδιά µε IGHD είναι η βαρύτητα της ανεπάρκειας GH (πλήρης ή µερική ανεπάρκεια). Πρό αγωγής ο ΕΡΑ δεν διαφέρει σηµαντικά στις οµάδες µε σοβαρή ή µερική ανεπάρκεια GH και είναι γενικά χαµηλός (<50η ΕΘ για την ηλικία). Όµως προεφηβικά η αύξηση κατά τα 3 πρώτα έτη αγωγής µε hgh είναι ανάλογη της βαρύτητας της ανεπάρκειας GH. Κατά τον 1ο χρόνο αγωγής τα παιδιά µε σοβαρή ανεπάρκεια GH (<5 ng/ ml) έχουν σηµαντικά καλύτερη ανταπόκριση στην αγωγή (cm/έτος) συγκριτικά µε τις άλλες οµάδες (14). Κατά τον 1ο χρόνο αγωγής εάν ο ΕΡΑ είναι >97 ΕΘ ΕΡΑ για την ηλικία και το φύλο (ή SDS ύψους >0.5) η ανταπόκριση θεωρείται ικανοποιητική (14). Η πορεία των SDS ύψους κατά τα 5 πρώτα χρόνια αγωγής µε hgh στον πλη

5 θυσµό της µελέτης µας (12) φαίνεται στο διάγραµµα 2, όπου διαπιστώνεται µία προοδευτική βελτίωση των SDS ύψους µε την πάροδο των ετών, από -2.9 SDS πρό αγωγής, σε -2.4, και -1.9 κατά τα πρώτα 3 χρόνια αγωγής αντίστοιχα. Η SDS του τελικού αναστήµατος ήταν και δεν διέφερε σηµαντικά από την SDS του ύψους-στόχου. Η σηµασία της έγκαιρης έναρξης αγωγής από µικρή ηλικία διαφαίνεται στη µελέτη των Gluckman et al (7), όπου συγκρίνεται η ανταπόκριση στη θεραπεία µε hgh σε δύο οµάδες παιδιών: α. Οµάδα βρεφών µε έναρξη αγωγής σε ηλικία 1.2 ±0.6 έτη (n=45), β. Οµάδα παιδιών µε έναρξη αγωγής σε ηλικία 7.5 ±0.3 έτη (n=42) (7). Η ανταπόκριση τον πρώτο χρόνο αγωγής ήταν σηµαντικότερη στην οµάδα των βρεφών µε αύξηση της SDS ύψους κατά 1.6 SDS συγκριτικά µε µόνο 0.5 SDS για την οµάδα των παιδιών. Αυτό µπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι τα βρέφη ήταν σηµαντικά χαµηλότερου αναστήµατος κατά την έναρξη αγωγής (-3.7 SDS) συγκριτικά µε τα παιδιά (-2.8 SDS). Επίσης η οµάδα των βρεφών είχε σοβαρώτερη ανεπάρκεια GH συγκριτικά µε τα παιδιά. Η απάντηση των βρεφών κατά τα επόµενα 4 χρόνια αγωγής ήταν επίσης καλύτερη από εκείνη των παιδιών. Ετσι τον 2ο χρόνο κέρδισαν επιπλέον 0.4 SDS ύψους συγκριτικά µε 0.2 SDS στην οµάδα των παιδιών. Μετά 5 χρόνια αγωγής τα βρέφη κέρδισαν συνολικά 2.6 SDS και είχαν ύψος -1.1 SDS. Αντίθετα τα παιδιά κέρδισαν συνολικά στα 5 πρώτα χρόνια αγωγής 1.1 SDS και είχαν µέσο ύψος -1.7 SDS κατά τον 5ο χρόνο αγωγής (7). Ανάλογα αποτελέσµατα φαίνονται από τη µελέτη των Ranke et al (9) στον πίνακα 2. Επίσης σε µια οµάδα παιδιών µε έναρξη αγωγής σε ηλικία 5.8± 3.8 µηνών, οι ασθενείς έφθασαν µετά αγωγή για 8 έτη σε ανάστηµα υψηλότερο από το ύψος-στόχος, γεγονός που υπογραµµίζει τη σηµασία της έγκαιρης έναρξης αγωγής (20). Η αύξηση του κορµού και των άκρων υπό αγωγή µε hgh κατά την προεφηβική περίοδο είναι συµµετρική (proportional) για τα 2 φύλα (14). Η αύξηση του ύψους πρό και κατά τον 1ο χρονο αγωγής είναι από -3.0 SDS σε 0.7 SDS, ενώ η αύξηση της περιµέτρου κεφαλής είναι µικρότερη (από -1.0 SDS σε 0.3 SDS). Η αύξηση της ΠΚ αντανακλά, εκτός από την αύξηση των οστών του κρανίου, και την αύξηση του εγκεφάλου, δεδοµένο που υποδηλεί ότι η αγωγή µε hgh ενδεχοµένως επιδρά και στην άυξηση του εγκεφάλου (14). Β. Κατά την εφηβεία Το ύψος που αποκτήθηκε κατά τα προεφηβικά χρόνια στην µελέτη KIGS ήταν κατά 1.5 φορά µεγαλύτερο στην οµάδα µε προκλητή ήβη συγκριτικά µε εκείνη µε αυτόµατη ήβη (21). Το γεγονός αυτό αποδόθηκε στην χρονική παράταση -311-

6 κατά έτη της διάρκειας της χορήγησης hgh στο προεφηβικό στάδιο στην οµάδα µε την προκλητή ήβη. Πρέπει όµως να σηµειωθεί ότι η οµάδα µε προκλητή ήβη είχε µικρότερη χρονική διάρκεια εφηβικής ανάπτυξης και µικρότερη απόκτηση ύψους κατά την εφηβεία (p<0.001). Η διαφορά των SDS του τελικού-αρχικού αναστήµατος ήταν µεγαλύτερη στην οµάδα µε προκλητή ήβη συγκριτικά µε εκείνη µε αυτόµατη ήβη (2.7 vs 1.9, p<0.001). Η καλύτερη απάντηση στην οµάδα µε την προκλητή ήβη οφείλεται πιθανόν στο χαµηλότερο ύψος προ αγωγής και συνεπώς στο µεγαλύτερο δυναµικό αύξησης σε συνδυασµό µε την σοβαρότερη ανεπάρκεια GH (21). Οµοίως κατά την ανάλυση των δεδοµένων της µελέτης µας (12), όπου συγκρίνεται το τελικό ανάστηµα των παιδιών µε προκλητή ή αυτόµατη ήβη, διαπιστώθηκε ότι η SDS του ΤΑ στα παιδιά µε προκλητή ήβη ήταν µεγαλύτερη εκείνων µε αυτόµατη ήβη (-1.04 vs -1.7, p=0.001). Το γεγονός αυτό αποδίδεται στο ότι τα παιδιά µε προκλητή ήβη ήταν υψηλότερα κατά την έναρξη της ήβης και στο ότι η έναρξη της ήβης έγινε σε µεγαλύτερη ηλικία από τα παιδιά µε αυτόµατη ήβη. Επειδή το ΤΑ συσχετίζεται µε το ανάστηµα κατά την έναρξη της ήβης (16,21), πρέπει να γίνει προσπάθεια να επιτευχθεί ανάστηµα εντός των φυσιολογικών ορίων πριν την έναρξη της ήβης. Επίσης έχει βρεθεί ότι το ύψος που αποκτάται κατά την εφηβεία συσχετίζεται αρνητικά µε την ηλικία έναρξης της ήβης τόσο στα φυσιολογικά παιδιά όσο και σε εκείνα που λαµβάνουν αγωγή µε hgh (22,23). Παράµετροι που επηρεάζουν την αύξηση κατά την εφηβεία 1. Aυξηµένη δόση hgh κατά την εφηβεία Είναι γνωστό ότι η έκκριση GH αυξάνεται στα φυσιολογικά παιδιά κατά 2 µε 4 φορές κατά την εφηβεία, µε σηµαντική αύξηση των αυξητικών παραγόντων (IGF-1). Η παρατήρηση αυτή οδήγησε στο ερώτηµα µήπως η χρήση υψηλών δόσεων hgh κατά την εφηβεία θα συνέβαλλε στη βελτίωση του ΤΑ. Βρέθηκε σε µία µελέτη ότι η δοσολογία hgh 30 IU hgh/m2/εβδοµάδα συγκριτικά µε 15 IU hgh/m2/εβδοµάδα (0.04 vs 0.02 mg/kg/ηµέρα) είχε ως αποτέλεσµα µικρή αύξηση στο ΤΑ (3 εκ) (24). Αντίθετα η χρήση υψηλών δόσεων hgh (0.1 mg/kg/ ηµέρα) συγκριτικά µε 0.04 mg/kg/ηµέρα είχε ως αποτέλεσµα σηµαντική αύξηση στην SDS του ΤΑ (0.0 vs -0.7 αντίστοιχα) (25). Βρέθηκε ότι η µεγαλύτερη δόση δεν επιτάχυνε υπέρµετρα την οστική ωρίµανση (διαφορά οστικής ηλικίας 3.0 vs 3.2 έτη σε διάστηµα 3 χρόνων θεραπείας για τις οµάδες µε την µεγαλύτερη και τη µικρότερη δόση αντίστοιχα) και δεν είχε σηµαντικές ανεπιθύµητες ενέργειες, αλλά συνέβαλε στη σηµαντική αύξηση του κόστους θεραπείας

7 2. Πειραµατικές µέθοδοι α. Μείωση της οιστρογονικής δράσης (χρήση αναλόγων της Gonadotropin Releasing Hormone) H χρήση GnRH analogs (GnRH-an) σε παιδιά µε πρόωρη ήβη αποδείχθηκε ότι βελτιώνει σηµαντικά το ΤΑ (26). Φαίνεται όµως ότι σε παιδιά µε IGHD η αγωγή αυτή σε συνδιασµό µε hgh οδηγεί σε σηµαντική βελτίωση του προβλεπόµενου ΤΑ. Ετσι σε µία µελέτη από τους Mericq και συν (27) σε 21 παιδιά µε ανεπάρκεια GH, αναφέρεται ότι το προβλεπόµενο ΤΑ στην οµάδα που έλαβε συνδυασµό GH και LHRH-An για 3 έτη ήταν -1.3 ± 0.5 SD, ενώ στην οµάδα που έλαβε µόνο GH ήταν -2.7 ± 0.3 SD (26). Χρειάζονται περισσότερες προοπτικές µελέτες για την επιβεβαίωση των αποτελεσµάτων αυτών. β. Χρήση αναστολέων της αρωµατάσης (αγόρια) Εχει παρατηρηθεί ότι η χρήση των αναστολέων της αρωµατάσης (letrozole) σε παιδιά µε φυσιολογικό κοντό ανάστηµα και καθυστέρηση της ήβης, που ταυτόχρονα ελάµβαναν αγωγή µε τεστοστερόνη για 2 χρόνια, οδήγησε σε σηµαντική αύξηση του προβλεπόµενου ΤΑ (28). Παρόµοιες µελέτες σε παιδιά µε ιδιοπαθή ανεπάρκεια GH βρίσκονται σε εξέλιξη. Συµπερασµατικά, από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η προσπάθεια βελτίωσης του ΤΑ σε παιδιά µε ανεπάρκεια GH πρέπει να επικεντρωθεί στην ενωρίς έναρξη της αγωγής µε hgh, µε στενή παρακολούθηση, παρά στην προσπάθεια βελτίωσης του SDS του ύψους µε παρεµβάσεις τροποποίησης της εφηβείας. Η εφηβεία συνεπώς δεν είναι η πλέον κατάλληλη περίοδος για να βελτιωθεί το ΤΑ σε ασθενείς µε IGHD. H ενωρίς διάγνωση της IGHD και έναρξη αγωγής µε hgh, η προοδευτική αύξηση της δόσης ανάλογα µε το βάρος σώµατος και η συµµόρφωση στην καθηµερινή χορήγηση, καθώς και η τιτλοποίηση των δόσεων µε συχνή µέτρηση των επιπέδων του IGF-1 µπορεί να επιτύχουν ΤΑ κοντά στο γενετικά προβλεπόµενο. Η χρήση αναλόγων GnRH, ιδιαίτερα σε ασθενείς µε προχωρηµένη ή ταχέως εξελισσόµενη ήβη χρειάζεται περαιτέρω σχετικές µελέτες. Τέλος η χρήση των αναστολέων της αρωµατάσης είναι ενδιαφέρουσα, αλλά είναι επίσης υπό διερεύνηση (29). Η συµβατική δοσολογία της hgh ( mg/kg/εβδoµάδα) είχε σαν αποτέλεσµα την επίτευξη ΤΑ κάτω από τα κληρονοµικά προβλεπόµενα (14), ενώ µεγαλύτερες δόσεις (0.7 mg/kg/εβδοµάδα) αναφέρεται ότι συνέβαλαν στη σηµαντική βελτίωση του προβλεπόµενου ΤΑ και συνιστώνται σε παιδιά µε σηµαντικά χαµηλό ανάστηµα κατά την έναρξη της εφηβείας (25). Συνεπώς για το σύνηθες δοσολογικό σχήµα της hgh, η ενωρίς έναρξη της αγωγής, καθώς και η µακρά προεφηβική χορήγησή της αποτελούν παράγοντες βελτίωσης του ΤΑ (29)

8 Τελικό ανάστηµα Από την πολυκεντρική µελέτη KIGS, η οποία είναι µία µεγάλη επιδηµιολογική βάση δεδοµένων και περιλαµβάνει ασθενείς µε GHD από διάφορες χώρες παγκοσµίως, διαπιστώθηκαν διαφορές στο θεραπευτικό αποτέλεσµα αγωγής µε hgh σε παιδιά µε IGHD ανάλογα µε τη φυλή, το φύλο, καθώς και µε την παρουσία µεµονωµένης IGHD ή πολλαπλής υποφυσιακής ανεπάρκειας (21). Ως προς τη φυλή, διαπιστώθηκε ότι οι Ιάπωνες είχαν ελαφρά χαµηλότερα ΤΑ από τους Καυκάσιους. Αυτό ήταν ιδιαίτερα εξεσηµασµένο στις γυναίκες, οι οποίες είχαν ΤΑ -2.1 SDS. Aυτό µπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι οι Ιάπωνες ελάµβαναν χαµηλότερη δόση hgh κατά 25% συγκριτικά µε τους Καυκάσιους και 1-2 δόσεις λιγώτερες/εβδοµάδα (21). Eπίσης στην Ιαπωνική οµάδα ασθενών µε GHD (21) οι γυναίκες είχαν SDS τελικoύ αναστήµατος χαµηλότερο των ανδρών (0.3), ενώ το ύψος τους αυξήθηκε κατά τα ίδια εκατοστά συγκριτικά µε τους άνδρες. Το εύρηµα αυτό µπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι οι γυναίκες είχαν σοβαρότερου βαθµού χαµηλό ανάστηµα από τους άνδρες κατά την έναρξη της αγωγής. Ετσι υπογραµµίζεται η σηµασία της (της) καθυστέρησης της διάγνωσης της IGHD και της έναρξης αγωγής µε hgh, που οδηγεί σε χαµηλότερο ΤΑ υπό αγωγή. To TA ασθενών µε IGHD υπό αγωγή µε hgh έχει παρουσιάσει σταδιακή βελτίωση µε την πάροδο των ετών. Ετσι, από την αναδροµική ανάλυση των δεδοµένων της µελέτης µας (12) για τα έτη 1970 ως 1997 (πίνακας 3), διαπιστώθηκε ότι µε την προοδευτική αύξηση της δόσης της GH (από 0.4 σε 0.6 IU/kg/εβδο- µάδα) και του αριθµού των ενέσεων/εβδοµάδα (από 3.5 σε 6.4/εβδοµάδα), το ΤΑ βελτιώθηκε σταδιακά από -3.9 σε -2.4 SDS. εδοµένα από τις δύο µεγαλύτερες πολυκεντρικές µελέτες, που εκπροσωπούν την Ευρωπαϊκή (KIGS) (25) και την Αµερικανική εµπειρία (NCGS) (30), φαίνονται στον πίνακα 4. Από τις µακροχρόνιες αυτές µελέτες αποδεικνύεται ότι οι περισσότεροι ασθενείς δεν φθάνουν στο κληρονοµικά προβλεπόµενο ΤΑ. Ειδικότερα από τα δεδοµένα της µελέτης KIGS (21) διαπιστώθηκε ότι το SDS του ΤΑ αγοριών και κοριτσιών ήταν -1.0 και -1.3 αντίστοιχα, και απείχε κατά -0.2 και -0.5 SDS από το ύψος-στόχος. Επίσης από την µελέτη NCGS (30) φαίνεται ότι η SDS του ΤΑ 121 ασθενών ήταν -1.1 και -1.3 για τα αγόρια και τα κορίτσια αντίστοιχα (πίνακας 4). Επίσης στους ασθενείς αυτούς υπήρχε µία διαφορά -0.7 ως -0.9 SDS από το ύψος-στόχος. Είναι αξιοσηµείωτο ότι η δόση που χρησιµοποιήθηκε στην Αµερικανική µελέτη NCGS (30) ήταν υψηλότερη από εκείνη της µελέτης KIGS (0.28 vs 0.18 mg/kg/εβδοµάδα, αντίστοιχα). Αντίθετα µία Σουηδική µελέτη έδειξε ότι είναι δυνατή η επίτευξη ενός SDS TA -0.3, που είναι ανάλογη του ύψους-στόχου (31). Aνάλογα αποτελέσµατα µε τις µελέτες KIGS και NCGS αναφέρονται στη µελέτη -314-

9 µας (12), όπου σε 116 παιδιά µε IGHD που έλαβαν αγωγή µε hgh µετά το 1986 σε δόση mg/kg/εβδοµάδα, διαπιστώθηκε ότι η SDS TA ήταν -1.3, ενώ η διαφορά των SDS τελικού αναστήµατος και ύψους στόχου ήταν Από µελέτες σε παιδιά µε IGHD που ξεκίνησαν αγωγή µε hgh σε πολύ µικρή ηλικία (<3 έτη), διαπιστώθηκε κέρδος σε ύψος 3SDS σε 4 χρόνια, έτσι ώστε τα περισσότερα από τα παιδιά αυτά έφθασαν σε ύψος εντός των φυσιολογικών ορίων ήδη κατά το µέσο της παιδικής ηλικίας (32). Οι περισσότερες µελέτες δείχνουν άριστα αποτελέσµατα µε επίτευξη του ύψους-στόχου σε παιδιά µε πολύ ενωρίς έναρξη αγωγής και συνεπή χορήγηση (33), πράγµα που υπογραµµίζει την σηµασία της ενωρίς διάγνωσης και θεραπείας των παιδιών µε IGHD. Επιπλέον δεν πρέπει να καθυστερήσει η διάγνωση της GHD και η έναρξη αγωγής µε hgh σε παιδιά µε οργανική ανεπάρκεια GH λόγω όγκων εγκεφάλου και της συνοδού λήψης ακτινοβολίας. Στα παιδιά αυτά παρατηρείται αρχικά σηµαντική µείωση του ΕΡΑ και προοδευτικά, 2-3 χρόνια µετά την θεραπεία του όγκου, µείωση της SDS ύψους (έως -2.5 SDS). Η διαπίστωση της µείωσης του ΕΡΑ στα παιδιά αυτά αποτελεί ένδειξη για ορµονική διερεύνηση και αντιµετώπιση (34). Ανάµεσα στους παράγοντες που περιορίζουν το ΤΑ σε παιδιά µε GHD υπό αγωγή µε hgh αναφέρονται η µη συµµόρφωση µε την καθηµερινή χορήγηση της αγωγής και η διακοπή της αγωγής πριν την επίτευξη του ΤΑ (21). Τα κριτήρια για τη διακοπή της αγωγής µε hgh δεν είναι σταθερά και ποικίλλουν στις διάφορες χώρες. Ετσι σε άλλες χώρες διακόπτεται η αγωγή όταν το ανάστη- µα φθάσει εντός των φυσιολογικών ορίων για την ηλικία και το φύλο, ενώ σε άλλες χώρες η αγωγή µε hgh συνεχίζεται µέχρι να επιτευχθεί ΤΑ και κατόπιν συνεχίζεται µε χαµηλότερες δόσεις ως θεραπεία υποκατάστασης στην ενήλικη ζωή (21). Στην µελέτη ΚIGS διαπιστώθηκε ότι σε 22% των ασθενών η αγωγή µε hgh διακόπηκε πριν την επίτευξη του ΤΑ (35). Σε µία άλλη µελέτη αναφέρεται ότι 50% των ασθενών δεν έχουν πλήρη συµµόρφωση µε την αγωγή και η συχνή παράληψη των δόσεων έχει ως αποτέλεσµα µείωση του ΕΡΑ και χαµηλότερο ΤΑ (36). Στον πίνακα 5 αναφέρονται τα συνήθη αίτια για την µειωµένη απάντηση στην αγωγή µε hgh σε παιδιά µε GHD (34). Στις περιπτώσεις αυτές συνιστάται να εξετασθεί κυρίως το ενδεχόµενο ελαττωµένης συµµόρφωσης στην αγωγή και να προσδιορισθούν τα επίπεδα IGF-1 και IGFBP3 στον ορό

10 Παράγοντες που επηρεάζουν το τελικό ανάστηµα Aπό τους παράγοντες που επηρεάζουν το ΤΑ, το ύψος κατά την έναρξη της αγωγής µε hgh παρουσιάζει την πιο σηµαντική συσχέτιση σε ασθενείς µε µε- µονωµένη GHD ή πολλαπλή υποφυσιακή ανεπάρκεια (21). Επίσης το γενετικό υπόστρωµα είναι σηµαντικός καθοριστικός παράγοντας για την επίτευξη υψηλότερου ΤΑ, τόσο για τα φυσιολογικά παιδιά όσο και για εκείνα µε ανεπάρκεια IGHD υπό αγωγή µε hgh. Ετσι οι Cutfield et al (21) αναφέρουν ότι κατά την πολυπαραγοντική ανάλυση, το ύψος-στόχος συσχετιζόταν σηµαντικά µε το ΤΑ στα παιδιά µε µεµονωµένη IGHD και λιγότερο σε εκείνα µε πολλαπλή υποφυσιακή ανεπάρκεια (21). Aλλες παράµετροι που συσχετίζονται σηµαντικά µε το ΤΑ κατά την αγωγή µε hgh και αλληλεπιδρούν µεταξύ τους, είναι η ηλικία έναρξης αγωγής µε hgh και η συνολική διάρκεια αγωγής. Eτσι ένα µικρότερο παιδί θα λάβει αγωγή µε hgh για µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα και τελικά θα λάβει συνολικά µεγαλύτερη ποσότητα hgh, και κυρίως κατά τα πλέον αποδοτικά ως προς το ΤΑ προεφηβικά χρόνια (34, 35). Επίσης σηµαντική συσχέτιση µε το ΤΑ παρουσιάζουν το ύψοςστόχος, η SDS ύψους και η ηλικία έναρξης της ήβης, το βάρος και το µήκος γέννησης (34). Παρόµοια αποτελέσµατα προέκυψαν και από τη µελέτη µας (12), όπου διαπιστώθηκε ότι το ύψος-στόχος, η SDS ύψους κατά την χρονολογική και την οστική ηλικία έναρξης θεραπείας, η SDS ύψους κατά την έναρξη της ήβης και SDS του ρυθµού αύξησης κατά τον πρώτο χρόνο αγωγής ήταν οι πιο σηµαντικοί παράγοντες που συσχετίζονται µε το SDS του ΤΑ. Είναι όµως αξιοσηµείωτο ότι η χορήγηση hgh σε παιδιά µε IGHD µε τη συµβατική δοσολογία hgh ( mg/kg/εβδοµάδα), οδηγεί σε ΤΑ χαµηλότερο του ύψους-στόχου (ΥΣ) (38,39), ενώ η επίτευξη ενός φυσιολογικού ΤΑ που δεν διαφέρει από το ΥΣ είναι εφικτή µε τη χρήση υψηλών δόσεων hgh (0.7 mg/ kg/εβδοµάδα) (25) ή µε την ενωρίς διάγνωση της GHD και την έναρξη αγωγής. Όµως συχνά ο κλινικός ιατρός αντιµετωπίζει περιπτώσεις µεγαλύτερων παιδιών µε πολύ χαµηλό ανάστηµα, στα οποία πρέπει η θεραπεία να εξατοµικεύεται µε χορήγηση υψηλότερων δόσεων ώστε να φθάσουν σε ΤΑ εντός των φυσιολογικών ορίων (40). Οι µέγιστες τιµές GH κατά τις δοκιµασίες πρόκλησης ως δείκτης σοβαρότητας της IGHD δεν φαίνεται να επηρεάζουν το ΤΑ. Οι ασθενείς µε σοβαρή ανεπάρκεια GH διαγιγνώσκονται ενωρίτερα και παίρνουν αγωγή για περισσότερα χρόνια, έτσι επιτυγχάνουν καλύτερο ΤΑ. Ενώ εκείνοι µε µερική ανεπάρκεια GH είναι υψηλότεροι κατά την έναρξη της θεραπείας, έχουν κοντύτερους γονείς και πιθανόν επιτυγχάνουν χαµηλότερο ΤΑ (21,34)

11 Ανακεφαλαιώνοντας πρέπει να υπογραµµισθεί ότι ένα φυσιολογικό ΤΑ µπορεί να επιτευχθεί µε την χορήγηση συµβατικών δόσεων hgh σε παιδιά µε IGHD, εάν η θεραπεία αρχίσει ενωρίς. Όµως εάν υπάρχουν καθυστερηµένη διάγνωση, κοντοί γονείς ή εξαιρετικά χαµηλό ανάστηµα κατά την έναρξη αγωγής, συνιστάται µία πιο εξατοµικευµένη και επιθετική θεραπεία για να επιτευχθεί φυσιολογικό ΤΑ. Επίσης πρέπει να υπογραµµισθεί η σηµασία της έγκαιρης έναρξης της αγωγής µε hgh σε παιδιά µε νεογνική µεµονωµένη GHD ή πολλαπλή υποφυσιακή ανεπάρκεια, καθώς και σε εκείνα που έλαβαν ακτινοβολία κρανίου λόγω κακοηθειών. Επανεκτίµηση της διάγνωσης της GHD Πριν από 30 χρόνια, η διάγνωση της κλασσικής GHD, είτε µεµονωµένης, είτε στα πλαίσια MPHD, χαρακτηριζόταν από µέγιστα επίπεδα GH<3.5 ng/ml στις δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης. Είχε όµως διαπιστωθεί η ύπαρξη µίας οµάδας παιδιών µε χαρακτηριστικά IGHD, µε µέγιστη ανταπόκριση GH στις δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης\<7 ng/ml, τα οποία είχαν την λεγόµενη «µερική ανεπάρκεια GH (partial GHD). H µερική ανεπάρκεια GH περιγράφηκε το 1970 από τον Trygstad (41) και χαρακτηρίζει οµάδα παιδιών µε πολύ χαµηλό ανάστηµα (-3.0 SD) ή µε πολύ χαµηλό ΕΡΑ (>/-2.5 SD), τα οποία παρουσιάζουν µία σηµαντική πτώση του ΕΡΑ κατά τους τελευταίους 12 µήνες, που δεν µπορεί να ερµηνευθεί αλλιώς και δεν πληρεί τα κλασσικά κριτήρια της GHD ή της αντίστασης στη GH. Στα παιδιά αυτά τιθεται η υπόνοια µερικής GHD ή διαταραχών στη λειτουργικότητα της GH (42). Στις περιπτώσεις αυτές συνήθως συνδυάζονται οι δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης µε χορήγηση οιστρογόνων ή τεστοστερόνης (στα κορίτσια και τα αγόρια αντίστοιχα) (priming), ενώ ο προσδιορισµός στον ορό των IGF-I και IGF-BP3 χρησιµοποιείται για την διερεύνηση της δραστικότητας της GH (43). Mε τα δεδοµένα αυτά, συνεστήθη να γίνεται επανέλεγχος των εφήβων µε IGHD ή MPHD αµέσως µετά την ολοκλήρωση της αγωγής µε hgh ή στην ενήλικη ζωή (43). Κατά τον επανέλεγχο, 207 από τα 459 άτοµα (45%) στα οποία είχε παλαιότερα τεθεί η διάγνωση της ΙGHD, είχαν φυσιολογική απάντηση GH στις δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης (44), ενώ το ποσοστό αυτό κυµαίνεται στις διάφορες µελέτες από 25%-88% (34). Οι Tauber και συν (45) αναφέρουν ότι 70 από 98 (71%) παιδιά µε µερική GHD στις δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης GH, είχαν φυσιολογική απάντηση κατά τον επανέλεγχο, σε αντίθεση µε 36% (12/33) από εκείνα µε πλήρη GHD. Aντίθετα, µόνο 3% (4/129) από τα παιδιά µε MPHD είχαν φυσιολογική απάντηση GH κατά τον επανέλεγχο (34). Μία ανάλογη -317-

12 µελέτη της Α Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών (46) περιέλαβε 44 εφήβους µε ανεπάρκεια GH, που έφθασαν σε ΤΑ µετά αγωγή µε hgh. Κατά τον επανέλεγχο διαπιστώθηκε ότι σε 6/44 (13.5%) από αυτούς οι µέγιστες τιµές GH µετά τις δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης ήταν φυσιολογικές (>10 ng/ml) (οµάδα Α), ενώ στους υπόλοιπους ασθενείς ήταν <3ng/ml (οµάδα Β). Η οµάδα Α συγκριτικά µε την οµάδα Β είχε, κατά τη αρχική διάγνωση της ανεπάρκειας GH, σηµαντικά µεγαλύτερη χρονολογική ηλικία (12.5 vs 10.5 έτη), µικρότερη διαφορά χρονολογικής-οστική ηλικία (2.2 vs 4.1 έτη) και υψηλότερη µέση τιµή της µέγιστης τιµής GH κατά τις αρχικές δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης (6.5 ± 2.3 vs 1.42 ±1.5 ng/ml). Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι µε τα υπάρχοντα κριτήρια παρατηρείται µία υπερδιάγνωση της IGHD, και ότι η οµάδα των παιδιών µε µερική ΙGHD πρέπει να διαφοροποιηθεί από εκείνα µε σοβαρή IGHD. Οι υπάρχουσες µελέτες αναφέρουν ότι η ανταπόκριση στην αγωγή µε hgh των παιδιών µε µερική ανεπάρκεια GH είναι σηµαντικά µικρότερη συγκριτικά µε εκείνη των παιδιών µε σοβαρή IGHD, ακόµα και µε τη χρήση σχετικά υψηλών δόσεων (34). Aνεπιθύµητες ενέργειες από την αγωγή µε hgh Σε µία βιβλιογραφική αναδροµή από τους Blethen και συν (47) σε παιδιά που έλαβαν αγωγή µε hgh, αναφέρονται oι συνηθέστερες ανεπιθύµητες ενέργειες (πίνακας 6). Η πιθανότητα υποτροπής της λευχαιµίας, όγκων του ΚΝΣ και εξωκρανιακών όγκων σε παιδιά µε ανάλογο ιστορικό που έλαβαν αγωγή µε hgh έχει επαρκώς µελετηθεί και δεν διαπιστώθηκε αυξηµένη συχνότητα υποτροπών (48). Όµως έχει αναφερθεί ότι η χορήγηση υψηλών δόσεων hgh στα παιδιά αυτά µπορεί να προκαλέσει αυξηµένη µιτογόνο δραστηριότητα στα κύτταρα του όγκου, λόγω των υψηλών επιπέδων IGF1 (47). Eξ άλλου, στην ανωτέρω οµάδα παιδιών µε κακοήθεια που έλαβαν ακτινοβολία κρανίου ή και σπονδυλικής στήλης, παρά τη βελτίωση του ΤΑ µε την αγωγή µε hgh, πρέπει να λαµβάνεται υπ όψιν η ανασταλτική επίδραση στην αύξηση αυτής καθ αυτής της χηµειοθεραπείας και της ακτινοβολίας, καθώς και ο πρωτοπαθής υποθυρεοειδισµός λόγω της ακτινοβολίας (49). Άλλες ανεπιθύµητες ενέργειες της αγωγής µε hgh (πίνακας 6) αναφέρονται η ιδιοπαθής ενδοκράνια υπέρταση, η επιφυσιολίσθηση της κεφαλής του µηριαίου, και, σπάνια, η οξεία παγκρεατίτιδα. Η αντίσταση στην ινσουλίνη, η κατακράτηση υγρών µε οιδήµατα και το σύνδροµο καρπιαίου σωλήνα είναι πιο συνηθισµένα σε ενήλικες υπό αγωγή µε hgh (47)

13 Ποιότητα ζωής µετά τη διακοπή της θεραπείας µε hgh σε εφήβους µε GHD Eνώ στο παρελθόν η βελτίωση του τελικού αναστήµατος ήταν ο κύριος στόχος της θεραπείας µε GH σε παιδιά µε GHD, νεότερες µελέτες έχουν δείξει ότι οι ασθενείς αυτοί µετά το τέλος της θεραπείας παρουσιάζουν διάφορα ψυχοκοινωνικά και µεταβολικά προβλήµατα, που φαίνονται στον πίνακα 7. Ο ρόλος της GH στην ανάπτυξη και λειτουργία του ΚΝΣ έχει µελετηθεί σε πειραµατόζωα (50). Επίσης έχει αποδειχθεί ότι το προσδόκιµο επιβίωσης των ατόµων µε υποφυσιακή ανεπάρκεια είναι µειωµένο συγκριτικά µε τον φυσιολογικό πληθυσµό ανάλογης ηλικίας και φύλου (51). Ασθενείς µε GHD, στους οποίους µετά την ολοκλήρωση αγωγής µε hgh επιβεβαιώθηκε η παραµονή της ανεπάρκειας GH µε δυναµικές δοκιµασίες πρόκλησης, παραπονούνται για διαταραχές στη σύσταση του σώµατος, πρόσληψη βάρους, καταβολή, µειωµένη ενεργητικότητα και µειωµένη ευεξία και για τους λόγους αυτούς οι ασθενείς εκδήλωσαν την επιθυµία να συνεχίσουν την αγωγή µε hgh (52). Eτσι η χρήση της hgh σε µειω- µένη δόση στην ενήλικο ζωή έχει αρχίσει να χορηγείται σε ορισµένες χώρες για την πρόληψη των µεταβολικών και ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων της GHD στην ενήλικη ζωή καθώς και για τη διατήρηση φυσιολογικής οστικής πυκνότητας και µάζας. Τα δεδοµένα µέχρι σήµερα συνηγορούν υπέρ της συνέχισης της αγωγής µε hgh σε ασθενείς µε GHD στην ενήλικο ζωή, αλλά χρειάζονται περαιτέρω µελέτες για τον προσδιορισµό της δοσολογίας και του χρονοδιαγράµµατος χορήγησης της hgh. Bιβλιογραφία 1. 1.Wilhelmi AE. Comparative biochemistry of growth hormone from ox, sheep, pig, horse and fish pituitaries: in Smith RW Jr, Gaebler OH, Long CNH (eds): The Hypophyseal Growth Hormone: Nature and Actions. New York, McGraw-Hill, 1995, pp Argyropoulou M, Perignon F, Brauner R, Brunelle F. Magnetic resonance imaging in the diagnosis of growth hormone deficiency. J Pediatr 1992; 120: Cacciari E, Zucchini S, Carla G, Pirazzoli P, Gicognani A, Mandini M, Busacca M, Trevisan C. Endocrine function and morphological findings in patients with disorders of the hypothalamo-pituitary area: A study with magnetic resonance. Arch Dis Child 1990; 65: Albertsson-Wikland K, Wilton P, Ranke MB. Growth hormone deficiency: Relationship to parental size and mode of birth: in Ranke MB, Gunnarsson R (eds): Progress in Growth Hormone Therapy- 5 years of KIGS. Germany, J&J Verlag Mannheim, 1994, pp Burda G, Frisch H, Schober E. Birth data of patients with growth hormone deficiency. San Francisco, LWPES/ESPE, Triulzi F, Scotti G, di Natale B, Pellini C, Lukezic M, Scognamiglio M, Chiumello G. Evidence of -319-

14 a congenital midline brain anomaly in pituitary dwarfs: a magnetic resonance imaging study in 101 patients. Pediatrics 1994; 93: Gluckman PD, Gunn AJ, Wray A, Cutfield WS, Chatelain PG, Guilbaud O, Ambler GR, Wilton P, Albertsson-Wikland K. Congenital idiopathic growth hormone deficiency is associated with growth failure from birth. J Pediatr 1992; 121: Albertsson-Wikland K, Lannering B, Marky I, Mellander L, Wannholt U. A longitudinal study on growth and spontaneous growth hormone (GH) secretion in children with irradiated brain tumors. Acta Paediatr Scand 1987; 76: Ranke MB, Guilbaud O. Growth response in prepubertal children with idiopathic growth hormone deficiency during the first two years of treatment with human growth hormone. Analysis of the Kabi Pharmacia International Growth Study. Acta Paediatr Scand Suppl 1991; 379: De Muink Keizer-Schrama SMPF, RIkken B, Wynne HJ, Hokken-Koelega ACS, Wit JM Bot A, Drop SLS. Dose-response study of biosynthetic human growth hormone (GH) in GHdeficient children: effects on auxological and biochemical parameters. J Clin Endocrinol Metab 1992; 74: Boersma B, Rikken B, Wit JM, Dutch Growth Hormone Working Group: Catch-up growth in early treated patients with growth hormone deficiency. Arch Dis Child 1995; 72: Karavanaki K, Kontaxaki C, Maniati-Christidi M, Petrou V, Dacou-Voutetakis C. Growth response, pubertal growth and final height in Greek children with growth hormone (GH) deficiency and long-term GH therapy and factors affecting outcome. J Pediatr Endocrinol Metab 2001; 14: Ranke MB, Lindberg A, Albertsson-Wikland K, Wilton P, Price DA, Reiter EO. Increased response, but lower responsiveness to growth hormone (GH) in very young children (aged 0-3 years) with idiopathic GH deficiency: analysis of data from KIGS. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: Ranke MB, Reiter EO, Price DA. Idiopathic growth hormone deficiency in KIGS: Selected aspects: in Ranke MB, Price DA, Reiter EO (eds): Growth Hormone Therapy in Pediatrics. 20 years of KIGS. Basel, Karger,2007, pp MacGillivray MH, Baptista J, Johanson A, Genentech Study Group. Outcome of a four-year randomized study of daily versus three times weekly somatotropin treatment in prepubertal naïve growth hormone-deficient children. J Clin Endocrinol Metab 1996; 81: Cohen P, Bright GM, Rogol AD, Kappelgaard AM, Rosenfeld RG. Effects of dose and gender on the growth and growth factor response to GH in GH-deficient children: implications for efficacy and safety. J Clin Endocrinol Metab 2002; 87: Frisch H. Characteristics of idiopathic growth hormone deficiency at teh start of growth hormone therapy and the response to growth hormone: in Ranke MB, Price DA, Reiter EO (eds): Growth Hormone Therapy in Pediatrics. 20 years of KIGS. Basel, Karger,2007, pp Martha PM, Reiter EO, Davila N, Shaw MA, Holcombe JH, Baumann G. The role of body mass in the response to growth hormone therapy. J Clin Endocrinol Metab 1992; 75: Land C, Blum WF, Stabrey A, Schoenau E. Seasonality of growth response to GH therapy in prepubertal children with idiopathic growth hormone deficiency. Eur J Endocrinol 2005; -320-

15 152: Huet F, Carel JC, Nivelon JL, Chaussain JL. Long-term results of GH therapy in GH-deficient children treated before 1 year of age. Eur J Endocrinol 1999; 140: Cutfield WS, Karagiannis G, Reiter EO. Growth hormone treatment to final height in idiopathic growth hormone deficiency: The KIGS experience: in Ranke MB, Price DA, Reiter EO (eds): Growth Hormone Therapy in Pediatrics. 20 years of KIGS. Basel, Karger,2007, pp Burns EC Tanner JM, Preece MA, Cameron N. Final height and pubertal development in 55 children with idiopathic growth hormone deficiency, treated for between 2 and 15 years with human growth hormone. Eur J Pediatr 1981; 137: Carel JC. Can we increase adolescent growth? Eur J Endocrinol 2004; 151(suppl 3): U101- U Radetti G, Buzi F, Paganini C, Pilotta A, Felappi B. Treatment of GH-deficient children with two different GH doses: effect on final height and cost-benefit implications. Eur J Endocrinol 2003; 148: Mauras N, Attie KM, Reiter EO, Saenger P, Baptista J, Genentech Inc Cooperative Study Group. High dose recombinant human growth hormone (GH) treatment of GH-deficient patients in puberty increases near-final height: a randomized, multicenter trial. J Clin Endocrinol Metab 2000; 85: Carel JC, Lahlou N, Roger M, Chaussain JL. Precocious puberty and statural growth. Hum Reprod Update 2004; 10: Mericq MV, Eggers M, Avila A, Cutler GBJ, Cassorla F. Near final height in pubertal growth hormone (GH)-deficient patients treated with GH alone or in combination with luteinzing hormone-releasing hormone analog: results of a prospective, randomized trial. J Clin Endocrinol Metab 2000; 85: Dunkel L, Wickman S. Novel treatment of short stature with aromatase inhibitors. J Steroid Biochem Mol Biol 2003; 86: Reiter EO, Cutfield WS. Growth hormone deficiency: puberty and final height: in Ranke MB, Price DA, Reiter EO (eds): Growth Hormone Therapy in Pediatrics. 20 years of KIGS. Basel, Karger,2007, pp August GP, Julius JR, Blethen SL. Adult height in children with growth hormone deficiency who are treated with biosynthetic growth hormone: The National Cooperative Growth Study experience. Pediatrics 1998; 102: Cutfield W, Lindberg A, Albertsson-Wikland K, Chatelain P, Ranke MB, Wilton P, KIGS International Board. Final height in idiopathic growth hormone deficiency: the KIGS experience. Acta Paediatr Suppl 1999; 428: Boersma B, Rikken B, Wit JM. Catch-up growth in early treated patients with growth hormone deficiency. Arch Dis Child 1995; 72: Carel JC, Huet F, Chaussain JL. Treatment of growth hormone deficiency in very young children. Horm Res 2003; 60: Grumbach MM, Bin-Abbas BS, Kaplan SL. The growth hormone cascade: Progress and longterm results of growth hormone treatment in growth hormone deficiency. Horm Res 1998; 49(suppl 2): Ranke MB, Jonsson P. Who stops growth hormone therapy in KIGS- the International Kabi Growth Study- and why? KIGS Biannual Report 1995; 12:

16 36. Smith SL, Hindmarsh PC, Brook CG. Compliance with growth hormone treatment- are they getting it? Arch Dis Child 1993; 68: Ranke MB, Price DA, Albertsson-Wikland K, Maes M, Lindberg A. Factors determining pubertal growth and final height in growth hormone treatment of idiopathic growth hormone deficiency. Analysis of 195 patients of the Kabi Pharmacia International Growth Study. Horm Res 1997; 48: Rikken B, Massa GG, Wit JM. Final height in a large cohort of Dutch patients with growth hormone deficiency treated with growth hormone. Dutch Growth Hormone Working Group. Horm Res 1995; 43: Severi F. Final height in children with growth hormone deficiency. Horm Res 1995; 43: Ranke MB, Lindberg A, Martin DD. The mathematical model for total pubertal growth in idiopathic growth hormone (GH) deficiency suggests a moderate role of GH dose. J Clin Endocrinol Metab 2003; 88: Trygstad O. Transitory growth hormone deficiency successfully treated with human growth hormone. Acta Endocrinol 1977; 84: Tilman V, Buckler JMH, Kibirige MS, Price DA, Shalei Sm. Biochemical tests in the diagnosis of childhood growth hormone deficiency. J Clin Endocrinol Metab 1997; 82: Marin G, Domene HM, Barnes KM, Blackwell BJ, Cassorla FG, Cutler GB Jr. The effects of estrogen priming and puberty on the growth hormone response to standardized treadmill exercise and arginine-insulin in normal girls and boys. J Clin Endocrinol Metab 1994; 79: de Boer H, van der Veen EA. Why retest young adults with childhood-onset growth hormone deficiency. J Clin Endocrinol Metab 1997; 82: Tauber M, Moulin P, Pienkowski C, Jouret B, Rochiccioli P. Growth hormone retesting and auxological data in 131 GH-deficient patients after completion of treatment. J Clin Endocrinol Metab 1997; 82: Maniati-Christidi M, Apostolakis A, Dacou-Voutetakis C. Re-evaluation of growth hormone secretion in subjects who had received human growth hormone for pituitary dwardism. Horm Res 1996; 46(suppl 2): Blethen SL, Allen DB, Graves D, August G, Moshang T, Rosenfeld R. Safety of recombinant deoxyribonucleic acid-derived growth hormone: The National Cooperative Growth Study Experience. J Clin Endocrinol Metab 1996; 81: Clayton PE, Shalet SM, Gattamaneni HR, Price DA. Does growth hormone cause relapse of brain tumors? Lancet 1987; i: Oligvy-Stuart AL, Shalet SM. Growth and puberty after growth hormone treatment after irradiation for brain tumours. Arch Dis Child 1995; 73: McGauley G, Cuneo R, Salomon F, Sonksen PH. Growth hormone deficiency and quality of life. Horm Res 1996; 45: Rosen T, Bengtsson B. Premature mortality due to cardiovascular disease in hypopituitarism. Lancet 1990; 336: Rosen T, Johannsson G, Johansson JO, Bengtsson BA. Consequences of growth hormone deficiency in adults and the benefits and risks of recombinant human growth hormone treatment. A review paper. Horm Res 1995; 43:

17 1. Ιδιοπαθής ανεπάρκεια GH. Πίνακας 1. ΑΙΤΙΑ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΑΥΞΗΤΙΚΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ 2. Oργανική ανεπάρκεια GH α. Συγγενής οργανική ανεπάρκεια GH. Μεταλλάξεις µεταγραφικώβν παραγόντων (Prop1, Pit 1 κλπ) β. Ανωµαλίες της µέσης γραµµής του εγκεφάλου. γ. Επίκτητη οργανική ανεπάρκεια GH. - µα, όγκοι ρινοφάρυγγα κ.α.). τώδης νόσος, αγγειακές ανωµαλίες

18 Πίνακας 2 ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ GH ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΚΑΙ ΤΟΝ 1Ο ΧΡΟΝΟ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕ hgh Μελέτη n XH (έτη) SDS ύψους όση hgh ΕΡΑ (εκ/χρονο) (µέση τιµή) (µέση τιµή) (mg/kg/εβδ) (µέση τιµή) Ranke (1991) De Muink (1992) Boersma (1995) Karavanaki(2001) Ranke (2001) ΧΗ=Χρονολογική ηλικία κατά την έναρξη αγωγής µε hgh. SDS ύψους= σταθερή απόκλιση ύψους κατά την έναρξη αγωγής ΕΡΑ=ετήσιος ρυθµός αύξησης κατά τον 1ο χρόνο αγωγής Πίνακας 3 ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΑΥΞΗΣΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ GHD ΥΠΟ ΑΓΩΓΗ ΜΕ GH P n=156 n=40 n=68 n=48 Μέση τιµή ±SD Μέση τιµή ±SD Μέση τιµή ±SD Μέση τιµή ±SD ΧΗ έναρξης (έτη) 10.0 (±4.1) 9.5 (±4.9) 9.8 (±3.9) 10.9 (±3.4) ΜΣ ΟΗ έναρξης (έτη) 7.4 (±3.6) 5.7 (±3.9) 7.0 (±3.5) 8.8 (±3.0) hgh (IU/kg/εβδ) 0.5 (±0.1) 0.4 (±0.2) 0.5 (±0.1) 0.6 (±0.1) Αριθµ.ενέσεων/εβδ 5.0 (±1.7) 3.5 (±1.2) 5.0 (±1.4) 6.4 (±1.2) SDS Yψους έναρξης -2.9(±1.5) -3.9 (±1.3) -2.6(±1.1) -2.4(±1.6) SDS ΤΑ -1.4 (±0.9) -1.6 (±0.9) -1.2(±0.8) -1.3(±1.0) ΜΣ I p=0.003 I ΧΗ= Χρονολογική ηλικία έναρξης αγωγής ΟΗ= Οστική ηλικία έναρξης αγωγής SDS Υψους= Σταθερές αποκλίσεις ύψους κατά την έναρξη αγωγής µε GH. SDS ΤΑ= Σταθερές αποκλίσεις τελικού αναστήµατος ΜΣ= Μη στατιστικά σηµαντικό. Karavanaki K, Kontaxaki C, Maniati-Christidi M, Petrou V, Dacou-Voutetakis C. Growth response, pubertal growth and final height in Greek children with growth hormone (GH) deficiency and long-term GH therapy and factors affecting outcome. J Pediatr Endocrinol Metab 2001; 14: (13)

19 Πίνακας 4 ΤΕΛΙΚΟ ΑΝΑΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ IGHD ΥΠΟ ΑΓΩΓΗ ΜΕ hgh. Μελέτη Φύλο n όση hgh ιάρκεια SDS SDS ΤΑ-ΥΣ Mg/kg/εβδ αγωγής (ετη) TA ΚΙGS Α Θ Θ TA = Tελικό ανάστηµα ΥΣ= Υψος στόχος Πίνακας 5 ΑΙΤΙΑ ΜΕΙΩΜΕΝΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΜΕ hgh ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ GHD. 1. Μη συµµόρφωση µε την αγωγή. 2. Ανεπαρκής προετοιµασία και αποθήκευση της hgh. 3. Λανθασµένη τεχνική χορήγησης των ενέσεων. 4. Πρόγραµµα χορήγησης hgh. 5. όση γλυκοκορτικοειδών σε παιδιά µε συνυπάρχουσα ανεπάρκεια ACTH. 6. Yποθυρεοειδισµός. 7. Ανεπαρκής διατροφή. 8. Συχνές λοιµώξεις. 9. Αντισώµατα έναντι hgh. 10. Ιστορικό ακτινοβολίας της σπονδυλικής στήλης. 11. Ψυχολογικοί παράγοντες. 12. Λανθασµένη διάγνωση

20 Πίνακας 6 ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕ hgh ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ GHD. 1. Ιδιοπαθής ενδοκράνια υπέρταση. 2. Επιφυσιολίσθηση της κεφαλής του µηριαίου. 3. Υπερβολική αύξηση. 4. Οξεία παγκρεατίτις 5. Προεφηβική γυναικοµαστία. 6. Αντισώµατα έναντι hgh. 7. Aντίσταση στην ινσουλίνη * 8. Κατακράτηση υγρών* 9. Σύνδροµο καρπιαίου σωλήνα*. * Συνηθέστερα στους ενήλικες. Πίνακας 7 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ GHD ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΑΚΟΠΗ ΤΗΣ hgh. 1. Προβλήµατα κοινωνικά και µορφωτικά. 2. Κοινωνικές φοβίες. 3. Σύσταση του σώµατος. 4. Ενεργητικότητα και δύναµη. 5. Οστική πυκνότητα. 6. Υποιδρωσία και κίνδυνος υπερθερµίας κατά την άσκηση. 7. Μειωµένο προσδόκιµο επιβίωσης. 8. Επηρεασµένη καρδιακή λειτουργία. 9. Ανοσολογικές διαταραχές

21 Διάγραμμα 1 ΕΤΗΣΙΟΣ ΡΥΘΜΟΣ ΑΥΞΗΣΗΣ ΠΡΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑ 3 ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕ GH ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΗ GHD Karavanaki K, Kontaxaki C, Maniati-Christidi M, Petrou V, Dacou-Voutetakis C. Growth response, pubertal growth and final height in Greek children with growth hormone (GH) deficiency and long-term GH therapy and factors affecting outcome. J Pediatr Endocrinol Metab 2001; 14: (13)

22 Διάγραμμα 2 SDS ΥΨΟΥΣ ΠΡΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑ 3 ΠΡΩΤΑ ΕΤΗ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕ Hgh ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ IGHD Karavanaki K, Kontaxaki C, Maniati-Christidi M, Petrou V, Dacou-Voutetakis C. Growth response, pubertal growth and final height in Greek children with growth hormone (GH) deficiency and long-term GH therapy and factors affecting outcome. J Pediatr Endocrinol Metab 2001; 14: (13)

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA 29 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των Norditropin SimpleXx, Norditropin NordiFlex,

Διαβάστε περισσότερα

Η χορήγηση αυξητικής ορμόνης (GH) στην Ελλάδα της Οικονομικής Κρίσης Μια Ανασκόπηση των βιβλιογραφικών δεδομένων με σύγχρονους προβληματισμούς

Η χορήγηση αυξητικής ορμόνης (GH) στην Ελλάδα της Οικονομικής Κρίσης Μια Ανασκόπηση των βιβλιογραφικών δεδομένων με σύγχρονους προβληματισμούς Η χορήγηση αυξητικής ορμόνης (GH) στην Ελλάδα της Οικονομικής Κρίσης Μια Ανασκόπηση των βιβλιογραφικών δεδομένων με σύγχρονους προβληματισμούς Μ. Α. Μαγιάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδοενδοκρινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Κοντό Ανάστημα - Υπάρχει πρόβλημα? Επιμέλεια football-academies Πέμπτη, 12 Μάιος 2011

Κοντό Ανάστημα - Υπάρχει πρόβλημα? Επιμέλεια football-academies Πέμπτη, 12 Μάιος 2011 Το πόσο ψηλό θα γίνει το παιδί μας είναι ένα από τα κύρια ερωτήματα των γονιών, σε μια κοινωνία που απαιτεί συγκεκριμένα εμφανισιακά πρότυπα. Το ιδεώδες ύψος σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες είναι περίπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Σηµείωση: Το παρόν SPC (Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος ) αποτελούσε παράρτηµα της Απόφασης της Επιτροπής σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Ο ΝΕΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ Ο Δείκτης Stress των επινεφριδίων (ASI ) πρωτοεµφανίστηκε το 1989 για να εκτιµήσει το Stress, η κύρια αιτία θνησιµότητας και θνητότητας. Πρόσφατα,

Διαβάστε περισσότερα

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος Η οστεοπόρωση αποτελεί κλινική συνδρομή και χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας των οστών και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη. Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014

HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη. Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014 HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014 Περιεχόµενα Επιδηµιολογία HIV λοίµωξης (2014) ΟιόςHIV ιάγνωση κλινική εικόνα Θεραπεία Κάθετη µετάδοση: απο

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1 Νοσηλεύτρια-Φυσικοθεραπεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Μαιευτηρίου "Έλενα Βενιζέλου",Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην 2Νοσηλεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Άμφισσας, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ανοικτού Πανεπιστημίου Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Δήλωση Σύγκρουσης Συμφερόντων Απόφαση Ε.Ο.Φ. 47558/4-7-2012 Στη διαμόρφωση του περιεχομένου της παρούσας εργασίας, δεν υπήρξε κάποια εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΩΝ. Δρ.Δ.Λάγγας

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΩΝ. Δρ.Δ.Λάγγας ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΩΝ Δρ.Δ.Λάγγας Βασική αρχή : Δευτερογενής πρόληψη Εφαρμογή σε: πληθυσμιακό επίπεδο νεογνά υψηλού κινδύνου Μέθοδοι : χαρακτηριστικά των sceening tests Ιστορικά Φαινυλκετονουρία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ Αποφρακτική άπνοια είναι οι συνεχείς και επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής λόγω αποφράξεως των ανώτερων αναπνευστικών οδών

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία

Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ I Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία Άλλοι συνδυασμοί Γιαννίτσας Κώστας Πορταριά 20/03/14 Σύγκρουση συμφερόντων (ΕΟΦ 14660/25.02.2011) 2004-2006: Ιατρός Κλινικής Έρευνας, Φαρμασέρβ-Λίλλυ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13

Παιδική-Εφηβική Γυναικολογία & Επανορθωτική Χειρουργική. Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς. Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου 1 / 13 Υπεύθυνοι Ιατροί: Καθηγητής Γ. Κρεατσάς Καθηγητής Ε. Δεληγεώρογλου / 3 Συνεργάτες: Παντελής Τσίμαρης, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Κωνσταντίνος Δημόπουλος, Μαιευτήρ-Γυναικολόγος, IFEPAGFellow Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός ΣΥΓΓΕΝΕΣ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΙΣΧΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ Συγγενής διαταραχή του ισχίου που προκαλείται από την ανώµαλη ανάπτυξη ενός ή όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος. Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK

Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος. Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK ΙΜΕΘΑ Αθήνα 10 12/4/2014 Δρ Ελευθερία Ελμίνα Λευκού Αιματολόγος Εξειδικευθείσα στην Αιμόσταση Αιματολογία κυήσεως Στο Guy s & St Thomas hospital, London, UK Δεν υπάρχουν προοπτικές τυχαιοποιημένες μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS. ενήλικες»

WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS. ενήλικες» WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS Γιατί τα παιδιά δεν είναι απλά «μικροί ενήλικες» ρ. Χρ. Κανακά Gantenbein Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδ. Ενδοκρινολογίας Νεανικού ιαβήτη Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαιτερότητες στην παρακολούθηση παιδιών και εφήβων µε Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1

Ιδιαιτερότητες στην παρακολούθηση παιδιών και εφήβων µε Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 Ιδιαιτερότητες στην παρακολούθηση παιδιών και εφήβων µε Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 Αναπλ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής - Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας Α.Π.Θ. Δ Παιδιατρική Κλινική Νοσοκοµείο Παπαγεωργίου Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου MD, Μιχάλης Τορναρίτης PhD, Σάββας Χρ Σάββα MD, Αντώνης Καφάτος MD

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al.

ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al. ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al. ZDV 4.8% ZDV NEVIRAPINE 2.2% ZDV NELFINAVIRE LAMIVUDINE 2.4 % N Engl J Med. June

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Φωσφοροπενική ραχίτιδα περιγραφή περίπτωσης

Φωσφοροπενική ραχίτιδα περιγραφή περίπτωσης ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 2 Φωσφοροπενική ραχίτιδα περιγραφή περίπτωσης Αντιφάκου Ευδοξία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Η ραχίτιδα χαρακτηρίζεται από ανεπαρκή εναπόθεση αλάτων ασβεστίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Μια υποτιμημένη ασπίδα προστασίας Παναγιώτης Ζώης Όλγα Καράμπαλη Ιδιώτες Πνευμονολόγοι Πνευμονιοκοκκική νόσος Προκαλείται: από τον πνευμονιόκοκκο (Streptococcus pneumoniae)

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα