Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση"

Transcript

1 : , 2014 Ανασκόπηση Σακχαρώδης διαβήτης και οστεοπόρωση Μ. Τζιομάκη 1 Ι.Γ. Γιώβος 2 Περίληψη Oι μεταβολικές διαταραχές του σακχαρώδους διαβήτη (ΣΔ) επηρεάζουν δραματικά τον οστικό μεταβολισμό, τη δομή και την οστική πυκνότητα, ωστόσο, οι υποκείμενοι μηχανισμοί παραμένουν εν πολλοίς άγνωστοι. Κλινικές μελέτες έχουν δείξει αυξημένη συσχέτιση μεταξύ του ΣΔ και του καταγματικού κινδύνου η οποία δεν εξαρτάται από την οστική πυκνότητα. Στους σημαντικότερους μηχανισμούς πρόκλησης των οστικών μεταβολών στον ΣΔ περιλαμβάνονται η διαταραχή του άξονα ινσουλίνης ινσουλινόμορφου αυξητικού παράγοντα 1 (Ins/IGF- 1) και των μεταγραφικών παραγόντων PPAR (peroxisome proliferatoractivated receptors) καθώς και περιβαλλοντικοί παράγοντες, ενώ διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές μεταξύ του ΣΔ τύπου 1 και ΣΔ τύπου 2. Σε in vivo μελέτες, έχει διαπιστωθεί ότι η απουσία των υποστρωμάτων του ινσουλινικού υποδοχέα οδηγεί σε διαταραχή της λειτουργίας των οστεοβλαστών και μειωμένο ρυθμό οστικής εναλλαγής, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της ενδοκυττάριας σηματοδοσίας της ινσουλίνης και του IGF-1 στα οστικά κύτταρα. Ελλείψει μελετών, ωστόσο, με στόχο τη θεραπεία της οστεοπόρωσης στην ειδική αυτή ομάδα ασθενών, οι θεραπευτικές οδηγίες ακολουθούν τις αναφερόμενες σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και άνδρες. Εισαγωγή 1 Σχολή Θετικών Επιστημών, Τμήμα Φυσικής, ΑΠΘ Θεσσαλονίκη 2 Τμήμα Κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας, Aʹ Παθολογική Κλινική, ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ, Θεσσαλονίκη Στις ΗΠΑ, περίπου 20 εκατομμύρια άτομα πάσχουν από ΣΔ και από αυτά τα 18 εκατομμύρια είναι ασθενείς με ΣΔΤ2 1.Oαριθμός των ατόμων με ΣΔΤ2 αναμένεται επίσης να αυξηθεί τόσο λόγω αύξησης του μέσου όρου ζωής, όσο και λόγω επιδημικής αύξησης της παχυσαρκίας. Η αύξηση αυτή στην επίπτωση του ΣΔΤ2 παρατηρείται επίσης σε χώρες που παλαιότερα εθεωρούντο ως χαμηλού επιπολασμού για τη νόσο 1. Περισσότερο ενδιαφέρουσα όμως είναι η διαπίστωση ότι άτομα με ΣΔ παρουσιάζουν αυξημένη ευθραυστότητα των οστών, η οποία μπορεί να συνεισφέρει στον καταγματικό κίνδυνο ανεξάρτητα από την οστική πυκνότητα και η BMD μπορεί να μην αντανακλά σε κάποια άτομα τον καταγματικό κίνδυνο. Στις ΗΠΑ μόνον τουλάχιστον 1,5 εκατομμύρια οστεοπορωτικά κατάγματα (ευθραυστότητας) προκύπτουν κάθε χρόνο. Η αυξανόμενη ηλικία αποτελεί έναν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου 2 για κάταγμα, συνεπώς με την παγκόσμια αύξηση της επιβίωσης οι αριθμοί αναμένεται να αυξηθούν.

2 Η σχέση μεταξύ διαβήτη και οστεοπόρωσης παραμένει ακόμη αμφιλεγόμενη 3. Αν και οι μεταβολικές ανωμαλίες του διαβήτη επηρεάζουν δυνητικά τον οστικό μεταβολισμό, τη δομή και την οστική πυκνότητα, η έκταση της συμμετοχής του στην αύξηση του κινδύνου κατάγματος που παρατηρείται σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 παραμένει υπό συζήτηση. Πέραν των μεταβολών στον οστικό μεταβολισμό, υπάρχουν αρκετοί άλλοι παράγοντες που μπορεί να είναι σημαντικοί. Η έναρξη του διαβήτη στην εφηβεία μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη κορυφαία οστική πυκνότητα 4. O κίνδυνος κατάγματος μπορεί να αυξάνεται από τις πτώσεις που οφείλονται σε προβλήματα όρασης, σε αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια ή νευροπάθεια. O οστικός μεταβολισμός μπορεί να επηρεάζεται και από τις χρόνιες επιπλοκές του διαβήτη (π.χ., τη νεφρική ανεπάρκεια). Εντοπισμένη οστική απώλεια οφειλόμενη σε διαβητική νευροπάθεια μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καταγμάτων στην αστραγαλοποδική περιοχή. Ειδικές αγωγές μπορεί να επηρεάσουν τον ρυθμό των καταγμάτων. O βαθμός της οστικής απώλειας διαφέρει μεταξύ του διαβήτη τύπου 1 και 2. Σε μερικές μελέτες, ο διαβήτης τύπου 2 έχει συνδεθεί με αύξηση της οστικής πυκνότητας. Η οστική ποιότητα, που αναφέρεται στην οστική μικροαρχιτεκτονική και τα χαρακτηριστικά της οστικής αντοχής, μπορεί να διαταραχθεί στον ΣΔ οδηγώντας σε αύξηση των καταγμάτων 5,6,7. Η οστική ποιότητα δεν είναι γενικά ανιχνεύσιμη στις μετρήσεις οστικής πυκνότητος. Τα δύο αυτά νοσήματα, διαβήτης και οστική ευθραυστότητα, βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης. Στην ανασκόπηση αυτή θα περιγραφούν τα αποτελέσματα του διαβήτη τύπου 1 και 2 στα οστά, θα περιγραφούν οι μοριακές και κυτταρικές δράσεις του άξονα ινσουλίνης/igf-1 και άλλων παραγόντων των οστών (Πίν. 1). Τέλος, θα διερευνη- Πίνακας 1. Διαφορές στον οστικό μεταβολισμό μεταξύ σακχαρώδους διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2. ΤΥΠOΣ 1 ΤΥΠOΣ 2 Παθογένεση Έλλειψη ινσουλίνης Αντίσταση στην ινσουλίνη Υπερινσουλιναιμία Αύξηση του IGF-1 Αύξηση επιπέδων γλυκόζης Αύξηση γλυκόζης αίματος Ηλικία εμφάνισης Νεότερη Μεγαλύτερη Μπορεί να αφορά την κορυφαία Συνήθως έναρξη σε νεαρότερη ηλικία οστική μάζα Δείκτης μάζας σώματος Μπορεί να είναι χαμηλός Συνήθως αυξημένος Αυξημένα φορτία στον σκελετό Δυνητική προστασία σε κάκωση Αυξημένη παραγωγή οιστρογόνων, λεπτίνης και αδιπονεκτίνης από τον λιπώδη ιστό Μηχανισμός Η υπεργλυκαιμία μπορεί να προκαλέσει Η υπεργλυκαιμία μπορεί να προκαλέσει αυξημένη αυξημένη απώλεια ασβεστίου στα ούρα απώλεια ασβεστίου στα ούρα και να αναστείλει και να αναστείλει τον οστικό σχηματισμό τον οστικό σχηματισμό Η οστική ανακατασκευή είναι συνήθως Η οστική ανακατασκευή είναι συνήθως χαμηλή χαμηλή Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης γλυκοζυλίωσης μπορεί να επηρεάζουν μπορεί να επηρεάζουν την ευθραυστότητα την ευθραυστότητα των οστών των οστών Αναβολικές δράσεις της ινσουλινοαντίστασης Κίνδυνος κατάγματος Αυξημένος Αυξημένος Θεραπεία Η ινσουλίνη έχει αναβολική δράση Διαφορετικές δράσεις των φαρμάκων στον κίνδυνο κατάγματος (μείωση με τη μετφορμίνη, αύξηση με τις γλιταζόνες) Η ινσουλίνη έχει αναβολικές δράσεις αλλά της έναρξης συνήθως προηγείται μακροχρόνιος διαβήτης Επιπλοκές Oι μικρο- και μακροαγγειακές επιπλοκές μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο κατάγματος με δράση στα οστά (π.χ., μέσω διαβητικής νεφροπάθειας) ή σε σχέση με αυξημένο κίνδυνο πτώσεων (π.χ., δευτεροπαθή σε απώλεια όρασης, ΑΕΕ ή νευροπάθεια). Η με τη νευροπάθεια συνδεόμενη οστική απώλεια μπορεί να αυξήσει τον καταγματικό κίνδυνο στον αστράγαλο ή τα δάκτυλα) 99

3 θούν τα ζωικά μοντέλα που θα μπορούσαν να ερμηνεύσουν τους δυνητικούς αιτιολογικούς παράγοντες της οστικής ευθραυστότητας στον διαβήτη καθώς και οι κλινικές τους επιπτώσεις. Oστική Πυκνότητα (BMD) Διαβήτης τύπου 1. Παιδιά και έφηβοι με διαβήτη τύπου 1 έχουν μειωμένη οστική πυκνότητα (BMD) στο αντιβράχιο 8,9, η οποία εμφανίζεται σταθερά με τον χρόνο 8. Ωστόσο, είναι λιγότερο βέβαιο αν το έλλειμμα αυτό υπάρχει στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Ποικίλα ευρήματα έχουν ανακοινωθεί κυμαινόμενα από μειώσεις οστικής μάζας στο σπογγώδες αλλά όχι στο φλοιώδες 10 έως την απουσία μείωσης όταν η BMD διορθωθεί για το βάρος 11. Έχει υποτεθεί ότι το οποιοδήποτε έλλειμμα στην BMD οφείλεται σε αποτυχία ενδοοστεϊκού οστικού σχηματισμού κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης (Πίν. 1). Σε ενηλίκους με διαβήτη τύπου 1, η BMD της οσφυϊκής μοίρας είναι συνήθως φυσιολογική 12-15, ενώ η BMD του ισχίου είναι μειωμένη 4, Στις περισσότερες μελέτες δεν υπήρχε συσχέτιση μεταξύ της BMD και της διάρκειας του διαβήτη ή του γλυκαιμικού ελέγχου 8,9,11,12,13,16. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά δεν υπήρξαν ομοιόμορφα 10,15,16,17. Μια μελέτη σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, για παράδειγμα, κατέδειξε αυξημένη BMD στην οσφυϊκή μοίρα της ΣΣ και φυσιολογική BMD στο ισχίο 16. Σε μια άλλη μελέτη στην οποία η BMD στην οσφυϊκή μοίρα βρέθηκε χαμηλή περιλήφθηκε υψηλό ποσοστό ασθενών με αμφιβληστροειδοπάθεια και νευροπάθεια, υποδεικνύοντας ότι η μικροαγγειακή νόσος μπορεί να επηρεάσει την BMD 15. Μια σχέση μεταξύ νευροπάθειας και χαμηλής πυκνότητας στον αυχένα του μηριαίου έχει επίσης ανακοινωθεί 13. Διαβήτης τύπου 2. Η πλειονότητα των μελετών σε διαβήτη τύπου 2 έχει καταδείξει ότι η BMD είναι φυσιολογική ή αυξημένη στην οσφυϊκή μοίρα της ΣΣ 18-21, τον αυχένα του μηριαίου 4,18,20,21,22 και τη μέση και άπω κερκίδα. 20 Τα ευρήματα αυτά παρατηρήθηκαν τόσο σε άνδρες, όσο και σε γυναίκες Όπως αναμένεται, η BMD συσχετίσθηκε με τον δείκτη μάζας σώματος 19. Ωστόσο, στις μελέτες που έγινε διόρθωση για τον δείκτη μάζας σώματος, η αυξημένη BMD ήταν ανεξάρτητη από την παχυσαρκία 18,20,21. Μια μελέτη σε πλήρως λειτουργικούς και μεγαλύτερης ηλικίας ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 έδειξε μεγαλύτερη BMD στο ισχίο, στον συνολικό σκελετό και την ογκομετρική πυκνότητα της ΣΣ σε μαύρους και λευκούς άνδρες και γυναίκες σε σύγκριση με τους κατάλληλους μάρτυρες, αν και ένας μικρότερος οστικός όγκος της σπονδυλικής στήλης βρέθηκε στα διαβητικά άτομα με αποτέλεσμα τη μείωση της οστικής αντοχής 23. Mια διαμήκης μελέτη 12 ετών σε 109 ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 και 2 κατέγραψε δύο μείζονα ευρήματα 24 : Η BMD της κερκίδος ήταν χαμηλότερη από αυτή των φυσιολογικών και στις δύο κατηγορίες κατά την αρχική καταγραφή. O ρυθμός μείωσης στην BMD της κερκίδος με τον χρόνο υπήρξε παρόμοιος με αυτόν των φυσιολογικών ατόμων στον τύπο 1 και μικρότερος από αυτόν των φυσιολογικών στον τύπο 2, με αποτέλεσμα την αναστροφή του αρχικού ελλείμματος. Oι συγγραφείς διατύπωσαν την άποψη ότι για την αρχική μείωση της BMD ευθύνεται η πλημμελής στράτευση ή λειτουργία των οστεοβλαστών και ότι ο χαμηλός κύκλος οστικής εναλλαγής μείωσε την απώλεια οστού σε μεγαλύτερης ηλικίας διαβητικούς ασθενείς με διαβήτη τύπου 2. Ένας περιορισμός στα ευρήματα αυτά υπήρξε από το ότι η BMD μπορούσε να μετρηθεί μόνο στους επιζώντες που ήταν λίγο περισσότεροι από τους μισούς ασθενείς του αρχικού πληθυσμού. Μελέτη με τη χρήση περιφερικής ποσοτικής υπολογιστικής τομογραφίας υψηλής ανάλυσης κατέδειξε ένα έλλειμμα φλοιώδους οστού, το οποίο με αυξημένη πορωτικότητα μπορεί να συνεισφέρει στον καταγματικό κίνδυνο σε διαβητικούς τύπου 2, εξηγώντας εν μέρει τη μείωση της οστικής αντοχής, η οποία δεν ανιχνεύεται από την DXA 25. Μια ομάδα ατόμων με διαβήτη τύπου 2, η οποία φαίνεται να βρίσκεται σε κίνδυνο αυξημένης οστικής απώλειας, είναι οι γυναίκες που λαμβάνουν θεια - ζολιδινεδιόνες. Ωστόσο, περαιτέρω μελέτες απαιτούνται για αποσαφήνιση αυτής της κατηγορίας. Κλινικές μελέτες συσχέτισης ΣΔ και καταγμάτων ευθραυστότητος Γενικώς, οι μελέτες που παρουσιάζουν μεταβολές στην OΠ και επίπτωση καταγμάτων στον ΣΔ είναι δύσκολο να ερμηνευθούν λόγω της ετερογένειας των χαρακτηριστικών του πληθυσμού που περιλαμβάνουν τη βαρύτητα και διάρκεια της νόσου, την παρουσία ή απουσία επιπλοκών, τα είδη των θεραπευτικών παρεμβάσεων και τις τεχνικές των μετρήσεων των οστικών δεικτών και της οστικής πυκνότητος. Στον ΣΔΤ1 υπάρχουν αντικρουόμενα 100

4 δεδομένα μεταξύ των μελετών αναφορικά με την εκτίμηση της OΠ. Αυτό οφείλεται στις επιπτώσεις που παρουσιάζουν στα παιδιά και τους εφήβους οι μεταβολές της ήβης, η άσκηση, η διατροφή, η ινσουλινοθεραπεία, οι υπογλυκαιμίες και τα επεισόδια κετοξέωσης στις διαδικασίες της οστικής ανακατασκευής. Σε δύο μελέτες επί εφήβων που υποβλήθηκαν σε παρακολούθηση για 1-4 έτη, τα άτομα παρουσίασαν μία επίμονα χαμηλή OΠ η οποία δεν σχετιζόταν με τον έλεγχο της γλυκόζης 7,26. Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι στις μελέτες αυτές χρησιμοποιήθηκε παλαιότερη τεχνική μετρήσεως της OΠ, η μέτρηση με SPA. Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι ο χρόνος διάγνωσης του διαβήτη είναι επίσης σημαντικός στον ΣΔΤ1 καθώς η οστεοπενία μπορεί να είναι παρούσα για κάποιο χρονικό διάστημα, χωρίς να έχει διαπιστωθεί. Σε ενήλικες με ΣΔΤ1, η BMD είναι γενικά χαμηλότερη σε σχέση με τους μάρτυρες στις περισσότερες αλλά όχι σε όλες τις μελέτες και αυτό είναι αληθές σε θέσεις φλοιώδους οστού στην περιφέρεια 7,27. Γενικά η BMD είναι χαμηλότερη στον ΣΔΤ1 σε σχέση με τον ΣΔΤ Oι άνδρες φαίνεται να είναι περισσότερο επιρρεπείς για ανάπτυξη οστεοπενίας και οστεοπόρωσης από τις γυναίκες 27. Μια πρόσφατη μετα-ανάλυση εξέτασε τους ρυθμούς των καταγμάτων και την ασυμφωνία τους με την BMD σε άτομα με ΣΔ. Τόσο στον ΣΔΤ1 όσο και στον ΣΔΤ2, ο κίνδυνος κατάγματος του ισχίου βρέθηκε αυξημένος, αλλά η BMD ήταν αυξημένη στον ΣΔΤ2 και μειωμένη στον ΣΔΤ1 28. Τα ασταθή αυτά στοιχεία των μετρήσεων OΠ με την ταυτόχρονη παρουσία αυξημένου αριθμού καταγμάτων υποδεικνύει πιθανώς ότι η οστική ποιότητα μπορεί να αποτελεί κριτικό παράγοντα της αιτιολογίας των καταγμάτων στους ασθενείς αυτούς. Τα κατάγματα είναι περισσότερο συχνά στον ΣΔΤ1 σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό και εμφανίζονται συχνά στα κάτω άκρα Τα κατάγματα αυτά δεν φαίνεται να σχετίζονται με τους παραδοσιακούς παράγοντες κινδύνου των καταγμάτων της προχωρημένης ηλικίας ή της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης, τα οποία περιλαμβάνουν τον ΔΜΣ, το κάπνισμα, τη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης, τη βιταμίνη D και την πρόσληψη πρωτεϊνών. Oι διαβητικοί ασθενείς (κύρια με ΣΔΤ1) που υποβάλλονται σε παγκρεατική και νεφρική μεταμόσχευση ή και άλλων οργάνων, παρουσιάζουν αυξημένη επίπτωση καταγμάτων 32. Φαίνεται συνεπώς να υφίσταται μία σχέση μεταξύ των επιπλοκών του ΣΔ και του κινδύνου κατάγματος 7,27,29,31. Αυτό είναι μάλλον αυτονόητο καθώς η παρουσία νευροπάθειας, αμφιβληστροειδοπάθειας και αγγειοπάθειας μπορεί δυνητικά να αυξήσει τον κίνδυνο πτώσης, να αμβλύνει το άλγος ακόμη και ελαφρών τραυμάτων και να διαταράξει την ποιότητα της οστικής επούλωσης. Πρόσφατα μία πολύ μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη κατέδειξε ότι η παρουσία διαβήτη μεταξύ των ηλικιωμένων οδήγησε σε μία αύξηση των καταγμάτων ισχίου κατά 20% τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες σε σύγκριση με μη διαβητικούς 31. Περαιτέρω πλην της παρουσίας διαβήτη, άλλοι παράγοντες κινδύνου για κατάγματα ήταν η ηλικία, τα ΑΕΕ, προηγούμενο ΕΜ, διαταραχή οπτικής οξύτητος και νευροπάθεια. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα άτομα που είχαν αυξημένο κίνδυνο ήταν λιγότερο πιθανόν να έχουν υποβληθεί σε μέτρηση OΠ 31. Κατάγματα Αν και κάποιες μελέτες δεν διαπίστωσαν κάποια σχέση 21,33,34, η πλειονότητα έχει καταδείξει μια αύξηση του κινδύνου κατάγματος σε ασθενείς με διαβήτη : Στη μελέτη παρατήρησης WHI (Women s Health Initiative), μια προοπτική μελέτη κοόρτης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με διαβήτη τύπου 2 (n= 5285), διαπιστώθηκε αυξημένος κίνδυνος κατάγματος μετά επτά χρόνια παρακολούθησης σε σύγκριση με γυναίκες χωρίς διαβήτη (προσαρμοσμένος σχετικός κίνδυνος [RR] 1,20, 95% CI 1,11-1,30) 45. Μια συστηματική ανασκόπηση και μια μεταανάλυση για διαβήτη και κάταγμα κατέδειξαν παρόμοιες αυξήσεις στον κίνδυνο κατάγματος του ισχίου σε ασθενείς που έπασχαν είτε από διαβήτη τύπου 1 (RRs 6,3 και 6,9, αντίστοιχα) είτε από διαβήτη τύπου 2 (RRs 1,7 και 1,4, αντίστοιχα) 44,51. Τα αποτελέσματα της μετα-ανάλυσης έδειξαν επίσης ότι η BMD ήταν αυξημένη στη ΣΣ και το ισχίο στους διαβητικούς τύπου 2, αλλά μειωμένη και στις δύο θέσεις στους διαβητικούς τύπου 1 44.Oκίνδυνος κατάγματος ήταν υψηλότερος και η BMD χαμηλότερη στα άτομα με διαβητικές επιπλοκές. Σε πληθυσμιακές μελέτες, παρατηρήθηκε μια συσχέτιση μεταξύ κινδύνου καταγμάτων (κάτω άκρου βραχιονίου, σπονδύλων και ισχίου) και της μακρότερης διάρκειας του διαβήτη, της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας, του καταρράκτη, της νευροπάθειας και της ινσουλινοθεραπείας 42,48. Σε μια μελέτη, η σχέση μεταξύ αμφιβληστροειδοπάθειας και καταγματικού κινδύνου παρέμεινε σημαντική μετά 101

5 προσαρμογή για τον βαθμό οπτικής οξύτητος, υποδηλώνοντας ότι μπορεί να λειτουργεί ως απεικόνιση σοβαρής διαβητικής μικροαγγειακής νόσου 42. Ένας αυξημένος κίνδυνος πτώσεων σε ηλικιωμένες γυναίκες με διαβήτη έχει επίσης ανακοινωθεί 52. Σε μια αναδρομική μελέτη, μια αυξημένη επίπτωση ποδικών καταγμάτων, κυρίως μεταταρσίων, έχει επίσης περιγραφεί σε διαβητικούς αθλητές 39. Τα κατάγματα ήταν περισσότερο συχνά σε άνδρες και συνοδεύονταν με μακρά διάρκεια του διαβήτη. Περαιτέρω, η διαβητική νευροπάθεια έχει συσχετισθεί με οστεοπενία στα οστά της χειρός και των ποδών, κατάγματα μεταταρσίων και επακόλουθο κίνδυνο ανάπτυξης οστεοπάθειας 38. Η πιθανότητα ο καταγματικός κίνδυνος να συνδέεται με τη διάρκεια της νόσου και την παρουσία χρόνιων επιπλοκών καταδείχθηκε επίσης από αναδρομική πληθυσμιακή μελέτη κοόρτης σε ενήλικες με διαβήτη και άνω των μαρτύρων άνευ διαβήτου 53. O κίνδυνος οστεοπορωτικών καταγμάτων (RR 1,15, 95% CI 1,09-1,22) και καταγμάτων ισχίου (RR 1,40, 95% CI 1,28-1,53) ήταν αυξημένος σε ενηλίκους με μακροχρόνιο διαβήτη, ενώ ο καταγματικός κίνδυνος ήταν μειωμένος σε νεοδιαγνωσθέντα διαβήτη (RRs 0,91, 95% CI 0,86-0,95 και 0,83, 95% CI 0,75-0,92 για οστεοπορωτικά και κατάγματα ισχίου αντίστοιχα). O κίνδυνος κατάγματος μπορεί επίσης να σχετίζεται με τη θεραπεία. Η μελέτη ADOPT (Diabetes Outcome Progression Trial) κατέδειξε υψηλότερο αριθμό καταγμάτων σε γυναίκες με νεοδιαγνωσθέντα διαβήτη που τυχαιοποιήθηκαν να λάβουν για τέσσερα χρόνια ροσιγλιταζόνη, έναντι μετφορμίνης ή σουλφονυλουρίας. Συνολικά, τα ανωτέρω δεδομένα καταδεικνύουν ότι η BMD είναι χαμηλότερη σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 και φυσιολογική ή αυξημένη σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2. Ωστόσο, ο καταγματικός κίνδυνος φαίνεται αυξημένος σε αμφότερους τους τύπους διαβήτη, πιθανώς σχετιζόμενος με παράγοντες πέραν της BMD, όπως η διάρκεια του διαβήτη, οι διαβητικές επιπλοκές, η οστική ποιότητα, η θεραπεία και ο κίνδυνος των πτώσεων (Πίν. 1). Η κλινική εκτίμηση του κινδύνου κατάγματος σε ασθενείς με διαβήτη είναι παρόμοια με αυτήν των μη διαβητικών και περιλαμβάνει τη μέτρηση της BMD και τους κλινικούς παράγοντες κινδύνου. Ένα εργαλείο εκτίμησης καταγματικού κινδύνου, όπως αυτό της Π.O.Υ. (FRAX), μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καθορίσει τον κίνδυνο κατάγματος για κάποια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Ωστόσο, για μία δεδομένη BMD του T-score ή του δείκτη FRAX, ο κίνδυνος κατάγματος μπορεί να είναι υψηλότερος σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας με διαβήτη σε σύγκριση με άτομα χωρίς διαβήτη 54,55. Επί του παρόντος, ο αλγόριθμος FRAX δεν περιλαμβάνει τον διαβήτη ως παράγοντα κινδύνου. Περισσότερη έρευνα απαιτείται με συλλογή νέων πληθυσμιακών ομάδων σε παγκόσμιο επίπεδο πριν ένας παράγοντας κινδύνου μπορέσει να περιληφθεί. Έχει ωστόσο προταθεί, εάν ένας διαβητικός ασθενής βρεθεί λίγο κάτω από τον ουδό θεραπευτικής παρέμβασης 56, ο κλινικός να συνυπολογίσει την παρουσία της νόσου και να συστήσει αγωγή. Επούλωση καταγμάτων. Επιμήκυνση του χρόνου επούλωσης των καταγμάτων έχει περιγραφεί και στους δύο τύπους του διαβήτη 57,58. Αυτό το φαινόμενο παρουσιάσθηκε σε ασθενείς σε κατάγματα με μετατόπιση και σε αυτά που αντιμετωπίσθηκαν με ανοικτή ανάταξη, ενώ ο χρόνος επούλωσης βρέθηκε φυσιολογικός σε κατάγματα χωρίς παρεκτόπιση. O μειωμένος κύκλος οστικής εναλλαγής, όπως ήδη αναφέρθηκε, μπορεί να ευθύνεται για την καθυστέρηση της επούλωσης 58. OOστικός Μεταβολισμός στον Σακχαρώδη Διαβήτη Ιστομορφομετρικές μελέτες των οστών σε διαβήτη τύπου 1 έχουν γενικά 1, αλλά όχι πάντοτε 59, δείξει μείωση του κύκλου οστικής εναλλαγής και μείωση του οστικού σχηματισμού και, σε μικρότερο βαθμό, της οστικής απορρόφησης. Η μείωση του οστικού σχηματισμού υποδηλώνεται από τις μειωμένες συγκεντρώσεις των επιπέδων της οστεοκαλσίνης στον ορό, ενός δείκτη της οστεοβλαστικής δραστηριότητας 17,60. Συγκριτικά, οι δείκτες απορρόφησης (όπως η ανθεκτική στα τρυγικά όξινη φωσφατάση και η υδροξυπρολίνη των ούρων) είναι αυξημένοι σε κάποιους ασθενείς 17,61, σχετιζόμενοι ενδεχομένως με τις μεταβολές στη νεφρική λειτουργία 61. Παρόμοιες μεταβολές έχουν παρατηρηθεί σε διαβητικούς ασθενείς που προχωρούν σε νεφρική νόσο τελικού σταδίου. Σε σύγκριση με φυσιολογικά άτομα, ασθενείς με διαβήτη είναι περισσότερο πιθανό να εμφανίσουν αδυναμική οστική νόσο (που περιλαμβάνει τη σχετιζόμενη με την εναπόθεση του αλουμινίου) 62,63, ενώ η υπερπαραθυρεοειδική οστική νόσος δεν είναι συχνή, εμφανιζόμενη σε λιγότερο από το 10% των ασθενών 63,64,65. O μηχανισμός της μείωσης του κύκλου οστικής εναλλαγής στον διαβήτη τύπου 1 είναι πιθανώς πο- 102

6 λυπαραγοντικός. Μελέτες σε ουραιμικούς αρουραίους δείχνουν ότι η έλλειψη ινσουλίνης μπορεί να μειώσει τον κύκλο οστικής εναλλαγής 66. Ωστόσο, η έλλειψη ινσουλίνης μπορεί να είναι σημαντική σε πρωιμότερα στάδια, καθώς ο μειωμένος οστικός σχηματισμός μπορεί να καταδειχθεί σε διαβητικούς τύπου 1 πριν την εισβολή κλινικής νεφρικής νόσου 1,62,64.Oι αναβολικές δράσεις της ινσουλίνης μεσολαβούνται πιθανώς από την οδό του IGF-1, και στον διαβήτη τύπου 1 τα χαμηλά επίπεδα της ινσουλίνης και του ινσουλινόμορφου αυξητικού παράγοντα 1 (IGF-1) μπορούν να επηρεάσουν την οστεοβλαστική λειτουργία 67. Αντίθετα, η από την παχυσαρκία προκαλούμενη ινσουλινοαντίσταση στον διαβήτη τύπου 2 οδηγεί σε αύξηση των επιπέδων της ινσουλίνης και του IGF-1 με πιθανώς αναβολική δράση στα οστά (Πίν. 1). Η συσσώρευση τελικών προϊόντων προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (AGE) στο κολλαγόνο ως αποτέλεσμα της υπεργλυκαιμίας δύναται επίσης να συνεισφέρει στον μειωμένο οστικό σχηματισμό. Χαμηλός κύκλος οστικής εναλλαγής, με μείωση της μη-επιμεταλλωμένης οστικής θεμελίου ουσίας, και η αυξημένη γλυκοζυλίωση του κολλαγόνου συνεισφέρουν επίσης στην αυξημένη ευθραυστότητα του διαβητικού οστού 1,24. Η αύξηση της ευθραυστότητας των οστών δεν είναι δυνατόν να προδικαστεί από τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας 68. Ένα άλλος παράγων που μπορεί να επηρεάσει τον οστικό μεταβολισμό στον διαβήτη είναι η υπερασβεστιουρία 59,69.Oμηχανισμός με τον οποίο αυτή προκαλείται δεν είναι εμφανής αλλά μπορεί να εξασθενίσει με την ινσουλίνη 69. Τόσο η απώλεια του μεταλλικού οστού, όσο και ο λειτουργικός υποπαραθυρεοειδισμός μπορεί να παίζουν επικουρικό ρόλο 59,70. Δυνητικοί μηχανισμοί πρόκλησης οστικών μεταβολών στον διαβήτη O άξονας ινσουλίνης IGF-1 οστών Είναι καλώς γνωστό ότι η παρουσία ινσουλίνης είναι ουσιώδης για τη λειτουργία των οστεοβλαστών, καθώς και για τη χονδρογένεση και τη σύνθεση του κολλαγόνου 71. Ζωικά μοντέλα επιβεβαιώνουν την αναβολική δράση της ινσουλίνης στα οστά. Σε αρουραίους που κατέστησαν διαβητικοί με στρεπτοζοτοκίνη (προσομοιάζοντας μοντέλο ΣΔΤ1 με μείωση κυκλοφορούσας ινσουλίνης) υπάρχει μειωμένος κύκλος οστικής εναλλαγής, που βεβαιώνεται με μειωμένα επίπεδα οστεοκαλσίνης ορού, μειωμένο αριθμό οστεοβλαστών, μείωση θεμελίου ουσίας και μειωμένους ρυθμούς εναπόθεσης. Στην οστική ιστομορφομετρία διαπιστώνεται η εμφανής μείωση του αριθμού των οστεοβλαστών 5,7. Επιπρόσθετα δεδομένα αποδεικνύουν ότι η αναβολική δράση της ινσουλίνης στον σκελετό μεσολαβείται από την οδό του IGF-1. Η ινσουλίνη αναστέλλει την έκφραση του γονιδίου της IGFBP-1 στο ήπαρ και σε καλλιέργεια ανθρώπειων οστεοβλαστών. Συνεπώς σε συνθήκες υποϊνσουλιναιμίας ή ινσουλινοπενίας (ΣΔΤ1) ή ινσουλινοαντοχής (ΣΔΤ2), η τοπική οστική IGFBP-1 μπορεί να αυξηθεί προκαλώντας μειωμένη διαθεσιμότητα του IGF-1 να διεγείρει τον οστικό σχηματισμό 72. Υπάρχουν αρκετά δεδομένα που καταδει - κνύουν τη σημασία της οδού του IGF-1 στον σκελετό. Ποντικοί με απουσία υποστρωμάτων του ινσουλινικού υποδοχέα παρουσιάζουν χαμηλό κύκλο οστικής εναλλαγής και διαταραχή της λειτουργίας των οστεοβλαστών 73 που οφείλεται πιθανώς σε προβληματική σηματοδοσία ινσουλίνης και IGF-1. Στο αναγνωρισμένο μοντέλο του διαβητικού ποντικού από στρεπτοζοτοκίνη, υπάρχει μειωμένη έκφραση του IGF-1, των υποδοχέων του IGF-1 και της ινσουλίνης με μειωμένη οστική ανάπτυξη. Είναι ενδιαφέρον επίσης το γεγονός ότι ο ινσουλινοευαίσθητος γλυκοζομεταφορέας-4 (GLUT4) ενέχεται στην πρώιμη οστική ανάπτυξη τόσο στα διαβητικά ποντίκια όσο και στους μάρτυρες, ωστόσο, ρυθμίζεται από τον υποδοχέα του IGF-1 και όχι από τον υποδοχέα της ινσουλίνης 74. Το περίεργο είναι ότι η δράση του IGF-1 φαίνεται να είναι διαφορετική στο σπογγώδες από ό,τι στο φλοιώδες οστούν, γεγονός που αποδίδεται σε διαφορές στην τοπική έκφραση ή τα κυκλοφορούντα επίπεδα. Όταν ο IGF- 1 υπερεκφράζεται στους οστεοβλάστες, τα μηριαία οστά διαγονιδιακών ποντικών είναι μακρύτερα και πλατύτερα, με σαφώς μεγαλύτερη επιφάνεια διατομής, γεγονός που προδικάζει θεωρητικά μεγαλύτερη οστική αντοχή. Το δοκιδώδες οστούν δεν επη - ρεά ζεται 75. Όταν τα συστηματικά επίπεδα του IGF-1 είναι χαμηλότερα, το δοκιδώδες οστούν επηρεάζεται περισσότερο από το φλοιώδες 76. Η σχέση αυτή μεταξύ χαμηλών επιπέδων IGF-1 και διαταραγμένης οστεοβλαστικής λειτουργίας συναντάται κλινικά σε ασθενείς με ΣΔΤ1 και οστεοπενία χαμηλού κύκλου οστικής εναλλαγής. Η σημασία της ινσουλινοθεραπείας στην οστική υγεία ασθενών με ΣΔΤ1 καταδεικνύεται σε μελέτη στην οποία φαίνεται ότι η οστική μάζα διατηρείται και οι δείκτες 103

7 απορρόφησης παραμένουν χαμηλοί μετά επτά χρόνια εντατικής ινσουλινοθεραπείας. Η μακροχρόνια επίπτωση των καταγμάτων στον μικρό αριθμό των ασθενών της μελέτης αυτής είναι άγνωστη 77.Oκριτικός ρόλος της ινσουλίνης σε διαβητικούς τύπου 1 έχει δειχθεί σε αρκετές κλινικές μελέτες στις οποίες μικρο- και μακροαγγειακές επιπλοκές σχετίζονται με μακροχρόνια κακό γλυκαιμικό έλεγχο. Είναι ενδιαφέρον ότι στον ΣΔΤ2 ο υποδοχέας ινσουλίνης (IR) δεν φαίνεται να είναι αναγκαίος για τη διατήρηση της OΠ όπως κατεδείχθη σε μοντέλα knockout για τον IR τα οποία παρουσιάζουν φυσιολογική OΠ. Ωστόσο, η οστική ποιότητα είναι προβληματική. O υποδοχέας του IGF-1R φαίνεται να είναι ο κύριος παράγων, πιθανώς αντιρροπώντας την έλλειψη του IR 78. Από την άλλη πλευρά, τα κυκλοφορούντα επίπεδα του IGF-1 δεν είναι ομοιόμορφα μειωμένα σε ασθενείς με ΣΔΤ2. Στην περίπτωση του ΣΔΤ2 έχουν ενοχοποιηθεί και άλλοι δυνητικοί παράγοντες στους οποίους περιλαμβάνονται η γλυκοτοξικότητα και η δράση των τελικών προϊόντων προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (AGEs) και οι υποδοχείς τους (RAGE) οι οποίοι μπορούν να παρεμβαίνουν στην ποιότητα του κολλαγόνου και τελικά στην οστική ποιότητα 79. Μεταγραφικοί παράγοντες PPAR Η κατάσταση περιπλέκεται εάν εξετασθεί και ο ρόλος των PPARα, γ και δ αγωνιστών στην ισορροπία διαφοροποίησης μεταξύ οστεοβλαστών και λιποκυττάρων. Υπάρχουν πρόσφατα στοιχεία τα οποία δείχνουν ότι η κλινική χρήση των PPARγ αγωνιστών συνοδεύεται από αύξηση των περιφερικών καταγμάτων. Αυτό καταδείχθηκε πρόσφατα ως καταληκτικό σημείο στη μελέτη της ροσιγλιταζόνης 80 (ADOPT) στην οποία οι ρυθμοί των καταγμάτων στις γυναίκες ήταν σημαντικά αυξημένοι σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Oι μηχανισμοί πρόκλησης του φαινομένου αυτού έχουν μελετηθεί σε ζωικά μοντέλα και υπάρχουν ενδιαφέροντα ευρήματα. Τόσο σε ζωικές όσο και σε ανθρώπειες μελέτες έχει βρεθεί ότι οι θειαζολιδινοδιόνες (TZDs) προάγουν τη λιπογένεση με ενεργοποίηση του πυρηνικού υποδοχέα PPARγ με επαγωγή της έκφρασης των σχετικών γονιδίων 81. Στον μυελό των οστών οι TZDs μπορούν να προκαλέσουν λιπογένεση, εκ τρέποντας τα βλαστικά κύτταρα του μυελού στη λιπογενετική οδό 82. Σε μία μελέτη οι TZDs προκάλεσαν τη γένεση λιποκυττάρων σε καλλιέργειες μυελού των οστών ποντικών in vitro, και ανέστειλαν την οστεοκλαστογένεση ενώ δεν μετέβαλαν την οστεοβλαστογένεση 83. Είναι επίσης γνωστό ότι οι TZDs επηρεάζουν τους οστεοβλάστες και τους οστεοκλάστες άμεσα σε συστήματα καλλιεργειών 82.Ιn vivo μελέτες από τον Soroceanu et al. κατέδειξαν ότι οι TZDs χορηγούμενες σε ποντικούς προκάλεσαν αναστολή της ανάπτυξης των οστεοβλαστών και των οστεοκυττάρων. Oι TZDs μείωσαν επίσης την BMD και τον όγκο του σπογγώδους οστού χωρίς σημαντική μεταβολή στη διαδικασία της οστεοκλαστογένεσης 84. Συνεπώς υπάρχουν ασυμφωνίες μεταξύ των μελετών αναφορικά με τις δράσεις των TZDs σε οστεοκλάστες και οστεοβλάστες. Oι TZDs μπορούν επίσης να επηρεάσουν το σύστημα του IGF. Χρησιμοποιώντας μία οστεομυελική κυτταρική σειρά βλαστοκυττάρων ο Lecka-Czernik et al. κατέδειξε ότι η ροσιγλιταζόνη μείωσε την έκφραση των IGF-1, IGF-2, IGFBP-4 και IGF-1R 85. Σε ζωικές και ανθρώπειες μελέτες αγωγή με ροσιγλιταζόνη για 7-8 εβδομάδες προκάλεσε μείωση των επιπέδων του IGF-1. Η ροσιγλιταζόνη μπορεί να αναστείλει τόσο την ηπατική όσο και την οστική παραγωγή του IGF-1, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την οστική παραγωγή. Με βάση τα πειραματικά αυτά δεδομένα τα οποία καταδεικνύουν τις ανεπιθύμητες δράσεις των TZDs στην οστική ομοιόσταση, το εύρημα του αυξημένου αριθμού καταγμάτων σε γυναίκες που έλαβαν TZDs στη μελέτη ADOPT είναι ευλογοφανές. Το αποτέλεσμα της απόσυρσης των οιστρογόνων μπορεί να συμμετείχε, καθώς είναι γνωστό ότι σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες υπάρχει εκτροπή των κυττάρων του μυελού προς αυξημένη λιπογένεση 86. Ωστόσο, η εμμηνόπαυση δεν φαίνεται να ήταν σημαντικός παράγων στη μελέτη ADOPT 80. Πιο ενδιαφέρον ήταν μάλλον το γεγονός της απουσίας σημαντικού αποτελέσματος των TZDs στους άνδρες. Ωστόσο, οι άνδρες είναι γενικά περισσότερο προστατευμένοι από την οστεοπόρωση και τα κατάγματα. Φαίνεται πιθανό ότι ο αυξημένος ρυθμός καταγμάτων στην ADOPT είχε περισσότερο σχέση με την οστική ποιότητα, καθώς η BMD είναι συνήθως φυσιολογική ή αυξημένη στον ΣΔΤ2. Άλλοι πιθανοί παράγοντες Τροφικοί παράγοντες όπως η δυσαπορρόφηση ασβεστίου, η υπερασβεστιουρία και η έλλειψη βιταμίνης D έχουν επίσης περιγραφεί στον ΣΔ 87.Oι μεταβολές αυτές συνήθως αντιστρέφονται με τη χο- 104

8 ρήγηση ινσουλίνης. Υποδοχείς της βιταμίνης D εντοπίζονται στα κύτταρα των παγκρεατικών νησιδίων και η έλλειψή της συνοδεύεται από διαταραχή στην έκκριση ινσουλίνης. Σε ποντικούς NOD η χορήγηση βιταμίνης D μειώνει την ινσουλινίτιδα προφανώς λόγω του ανοσοτροποποιητικού ρόλου της βιταμίνης D 88. Διαταραχή της νεφρικής λειτουργίας με προβληματικό μεταβολισμό της βιταμίνης D και αύξηση της PTH αποτελούν επιπρόσθετους προδιαθετικούς παράγοντες μειωμένης οστικής ποιότητος και καταγμάτων. Γενικά, η βιταμίνη D φαίνεται να διαδραματίζει μεγαλύτερο ρόλο στην οστική ομοιόσταση στον ΣΔΤ1 σε σύγκριση με αυτόν του ΣΔΤ2. Σε κάποιες κλινικές μελέτες στον ΣΔΤ2, η κατάσταση της βιταμίνης D και του ασβεστίου δεν βρέθηκε καθοριστική του κινδύνου κατάγματος 7. Μια άλλη συνέπεια του ΣΔ είναι η πρόσφατη αναφορά της οστεονέκρωσης της κάτω γνάθου (ONJ) σε ασθενείς που έλαβαν διφωσφονικά 89.Η αιτιολογία δεν είναι γνωστή επί του παρόντος. Σε πρόσφατη δημοσίευση στην οποία χρησιμοποιήθηκαν γενετικά τροποποιημένα ποντίκια τονίζεται ο ρόλος της οστεοκαλσίνης, μιας μη κολλαγονικής πρωτεΐνης των οστεοβλαστών στην έκκριση και τη ρύθμιση της ινσουλίνης, καθώς και στον συνολικό ενεργειακό μεταβολισμό. Αυτό υποδηλώνει την ύπαρξη δεσμού μεταξύ του σκελετού και της ενεργειακής ρύθμισης 90. O ρόλος της λεπτίνης (ορμόνης προερχόμενης από τα λιποκύτταρα) πρέπει να θεωρείται πιθανός λόγω της σχέσης της με τον IGF-I. O ρόλος της ωστόσο στα οστά είναι πολύπλοκος και μη επαρκώς κατανοημένος. Λεπτίνη προστιθέμενη σε οστεοβλάστες προκαλεί αύξηση του πολλαπλασιασμού και της διαφοροποίησής τους και αυξάνει το mr- NAs της OPG και της IL6 91. Ιn vivo μελέτες σε ποντικούς με έλλειψη ή χαμηλά επίπεδα λεπτίνης (η οποία θεωρείται ότι δρα μέσω του συμπαθητικού συστήματος με αφετηρία τον υποθάλαμο) παρουσιάζουν απώλεια φλοιώδους οστού. Αντίθετα, το δοκιδώδες οστούν στους ποντικούς αυτούς αυξάνει με την έλλειψη λεπτίνης 92. Το γιατί συμβαίνει αυτό είναι άγνωστο. Σε ασθενείς με πολύ χαμηλά επίπεδα λεπτίνης (π.χ., στη νευρογενή ανορεξία), όλος ο σκελετός παρουσιάζει χαμηλή BMD 103. Η δράση της λεπτίνης στα οστά μπορεί να μεσολαβείται από το σηματοδοτικό μονοπάτι του IGF Η αμυλίνη είναι ένα άλλο πεπτίδιο που συνεκκρίνεται από τα β-κύτταρα του παγκρέατος τα οποία απουσιάζουν στον ΣΔΤ1. Σε προκλητό ΣΔΤ1 σε αρουραίους, αγωγή με αμυλίνη αναστρέφει τα ελλείμματα που προκαλεί η έλλειψη ινσουλίνης. Διατηρείται η οστική μάζα, μειώνονται οι δείκτες οστικής απορρόφησης και αυξάνονται οι δείκτες οστικής παραγωγής 94. Περαιτέρω στοιχεία της σημασίας της αμυλίνης στη σκελετική ομοιόσταση αποτελούν τα ευρήματα οστεοπενίας σε μοντέλα ποντικών με ανεπάρκεια αμυλίνης. Τέλος, άλλες ορμόνες του ΓΕΣ 30 που έχει δειχθεί ότι επηρεάζουν τα οστά είναι το πολυπεπτίδιο που προσομοιάζει με το γλουκαγόνο-2 (GLP-2) και το γλυκοζοεξαρτώμενο ινσουλινοτρόπο πολυπεπτίδιο (GIP). O ρόλος του GIP στον ΣΔ είναι γνωστός διότι αποτελεί την κύρια ινκρετίνη, αλλά ο ρόλος του στα οστά βρίσκεται υπό διερεύνηση. O παράγων «παχυσαρκία» Έχει από παλιά υποτεθεί ότι η παχυσαρκία / υ - ψηλή OΠ προστατεύει από το κάταγμα τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Ωστόσο, σε πολλές μελέτες σε ασθενείς με ΣΔΤ2 ο αυξημένος ρυθμός οστικής απώλειας και ο κίνδυνος κατάγματος βρέθηκαν να είναι ανεξάρτητοι από το σωματικό βάρος 95,96. Δύο χρήσιμα ζωικά μοντέλα για τη διαλεύκανση αυτού του ερωτήματος είναι ο διαβητικός και παχύσαρκος αρουραίος Zucker (ZDF) ο οποίος αναπτύσσει οστεοπενία 97 και ο διαβητικός αρουραίος Cohen, ο οποίος δεν είναι παχύσαρκος και μη ινσουλινοεξαρτώμενος. Το τελευταίο αυτό ζωικό μοντέλο έδειξε ότι η οστική απώλεια προηγείται της μικροαγγειοπάθειας 98. O ποντικός (MKR) με ΣΔΤ2 έχει επίσης αναπτυχθεί για διαχωρισμό του ρόλου της παχυσαρκίας από τα δρώμενα σε οστικό επίπεδο 99.Oποντικός MKR παρουσιάζει αυξημένη οστική ευθραυστότητα και μειωμένη πυκνότητα σπογγώδους οστού 100. Αναπάντητα ερωτήματα και μελλοντικές κατευθύνσεις Από ερευνητική σκοπιά θα ήταν ενδιαφέρον να μελετηθεί η επίπτωση της υπεργλυκαιμίας και της ινσουλινοαντοχής ή ινσουλινοπενίας σε κυτταρικό επίπεδο οστικού μεταβολισμού. Μια καλύτερη κατανόηση της δράσης της ινσουλίνης στα οστικά κύτταρα και τα μεταβολικά τους σήματα (Wnt/β-κατενίνη και οι οδοί RANKL/OPG) μπορεί να βοηθήσει στην ανεύρεση νέων φαρμακολογικών παρεμβάσεων. Κατάλληλα ζωικά μοντέλα θα χρειαστούν για τον σκοπό αυτό. O ρόλος των νευρογενών επιδράσεων από πεπτίδια του τύπου της γκρελίνης, της λεπτίνης 105

9 και του GLP-2 στην οστική ομοιόσταση του ΣΔΤ1 και ΣΔΤ2 πρέπει επίσης να μελετηθεί. Από κλινική σκοπιά θα είναι σημαντικό να αντιμετωπισθεί η επιδημία της παχυσαρκίας που προδιαθέτει σε ανάπτυξη του ΣΔΤ2 και της οστεοπόρωσης. Oι διάφοροι συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου που συνοδεύουν τον ΣΔ όπως η καρδιαγγειακή νόσος, η παχυσαρκία, η υπέρταση, η νεφρική βλάβη και η νευροπάθεια πρέπει να θεωρούνται ως δυνητικοί παράγοντες κινδύνου για οστεοπόρωση. Ίσως οι παράγοντες αυτοί πρέπει να κατευθύνουν τη σωστή επιλογή του T-score που θα θεωρείται ουδός πιθανού κατάγματος. Λόγω της σημασίας του παράγοντα της οστικής ποιότητος, νέες εμβιομηχανικές και απεικονιστικές τεχνικές που θα εκτιμούν την οστική ποιότητα είναι αναγκαίες. Τελικά οι γιατροί θα πρέπει να επιλέγουν την απαιτούμενη αγωγή με βάση την υποκείμενη παθοφυσιολογία. Λόγω του χαμηλού κύκλου οστικής εναλλαγής στον ΣΔΤ1 με μείωση της οστεοβλαστικής λειτουργίας, η χρήση αναβολικών παραγόντων φαίνεται περισσότερο λογική επιλογή. Τα ισχυρά διφωσφονικά έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί επιτυχώς στην αντιμετώπιση της από τα γλυκοκορτικοειδή προκαλούμενης οστεοπόρωσης (η οποία είναι ουσιαστικά διαταραχή της λειτουργίας των οστεοβλαστών) και μπορούν να αποτελούν επιλογή και στον ΣΔ. Ωστόσο, προσοχή απαιτείται με τους παράγοντες αυτούς στον διαβήτη στον οποίο η νεφρική δυσλειτουργία και η καθυστέρηση της γαστρικής κένωσης είναι συχνά φαινόμενα. Παράλληλα τα πιθανά ελλείμματα σε βιταμίνη D πρέπει να αποκαθίστανται. Διάχυτη ιδιοπαθής σκελετική υπερόστωση (DISH) Η DISH είναι μια κοινή εκφυλιστική ενθεσοπάθεια που επηρεάζει τόσο τον αξονικό όσο και τον περιφερικό σκελετό και εμφανίζεται με αυξημένη συχνότητα σε διαβητικούς. Η αιτιολογία της DISH δεν είναι γνωστή. Η πιθανή συσχέτισή της με τον διαβήτη και την παχυσαρκία και η εμφάνισή της σε ασθενείς με ακρομεγαλία έχουν οδηγήσει στην εκτίμηση του παθογενετικού ρόλου της ινσουλίνης, του ινσουλινόμορφου αυξητικού παράγοντα και της αυξητικής ορμόνης. Παρά τη συσσώρευση πληροφοριών για την οστική ευθραυστότητα στον ΣΔ, τα ερωτήματα παραμένουν περισσότερα από τις απαντήσεις. Ίσως η περισσότερο προκλητική ερώτηση συνεχίζει να αφορά το γιατί ασθενείς με ΣΔ έχουν ροπή προς κατάγματα του περιφερικού σκελετού και σε ασυνήθιστες μάλιστα θέσεις. Πρόληψη και θεραπεία της οστεοπόρωσης Επί του παρόντος, υπάρχουν λίγες μελέτες που σχεδιάσθηκαν με σκοπό την πρόληψη και θεραπεία της οστεοπόρωσης σε άτομα με διαβήτη. Σε μία ανάλυση υποομάδων μιας μεγαλύτερης μελέτης, της FIT, μετά τρία χρόνια αγωγής με αλενδρονάτη παρατηρήθηκαν παρόμοιες βελτιώσεις της οστικής πυκνότητας σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με ή χωρίς ΣΔ (n= 297) 101. Μια μεγάλη δανική μελέτη κοόρτης έδειξε ότι δεν υπάρχει διαφορά στα αποτελέσματα θεραπείας με διφωσφονικά ή ραλοξιφαίνη στη μείωση των καταγμάτων μεταξύ γυναικών και ανδρών με τύπου 1 και τύπου 2 διαβήτη και γυναικών και ανδρών άνευ διαβήτου που έλαβαν τις θεραπείες αυτές 102. Δεν υπήρξε στην κοόρτη σημαντικός αριθμός ατόμων σε αγωγή με ρανελικό στρόντιο ώστε να αναλυθεί. Oι γενικές συστάσεις αναφορικά με τον τρόπο ζωής, την άσκηση, το ασβέστιο και τα συμπληρώματα με βιταμίνη D εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και άνδρες με διαβήτη 103,104. Εν απουσία μελετών ειδικά σχεδιασμένων με στόχο την οστεοπόρωση σε άτομα με διαβήτη, ακολουθούνται οι γενικές κατευθυντήριες οδηγίες. Συμπεράσματα O ΣΔΤ1 είναι νόσος με οξεία εισβολή και έναρξη κατά την παιδική ή εφηβική ηλικία και με επιπλοκές που εμφανίζονται πολλά χρόνια αργότερα. Ωστόσο, μεταβολές στην BMD μπορεί να εμφανισθούν στη διάρκεια της εφηβείας, σε έναν χρόνο όπου τα επίπεδα του IGF-1 είναι μειωμένα σε ΣΔΤ1, και αυτό μπορεί να επηρεάσει τη μεταγενέστερη οστική ποιότητα μέσω διαταραχών της αναβολικής λειτουργίας των οστεοβλαστών. Αντίθετα, ο ΣΔΤ2 εμφανίζεται συνήθως προοδευτικά σε μεγαλύτερης ηλικίας άτομα (αν και αυτό σταδιακά μεταβάλλεται λόγω της επιδημίας της παχυσαρκίας). Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τη σχέση του ΣΔΤ2 με άλλες μεταβολικές διαταραχές όπως η δυσλιπιδαιμία, η υπέρταση και η αύξηση του ενδοκοιλιακού λίπους. Ωστόσο δεν είναι βέβαιο αν αυτοί οι παράγοντες συνδέονται με αυξημένο αριθμό καταγμάτων. Ασθενείς με διαβήτη τυπικά εμφανίζουν χαμηλό κύκλο οστικής εναλλαγής με ελάττωση του οστικού σχηματισμού και, σε μικρότερο βαθμό, της οστικής 106

10 απορρόφησης. O μηχανισμός του μειωμένου κύκλου οστικής εναλλαγής είναι πιθανώς πολυπαραγοντικός. Στον διαβήτη τύπου 1, χαμηλά επίπεδα ινσουλίνης και IGF-1 μπορεί να διαταράξουν τον οστεο - βλαστικό σχηματισμό. Τόσο στον διαβήτη τύπου 1 όσο και στον διαβήτη τύπου 2, η συσσώρευση των τελικών προϊόντων προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (AGE) στο κολλαγόνο ως αποτέλεσμα της υπεργλυκαιμίας μπορεί επίσης να συνεισφέρει στη μείω ση του οστικού σχηματισμού (Πίν. 1). Η BMD μετρούμενη με DXA είναι χαμηλότερη σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 και φυσιολογική ή αυξημένη σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, αν και η πορωτικότητα του φλοιού μπορεί να είναι αυξημένη. O κίνδυνος κατάγματος είναι αυξημένος σε αμφότερες τις ομάδες, σχετιζόμενος πιθανώς με παράγοντες πέραν της BMD, όπως η διάρκεια του διαβήτη, οι διαβητικές επιπλοκές, η οστική ποιότητα, η θεραπεία και ο κίνδυνος των πτώσεων (Πίν. 1). Εν απουσία μελετών με στόχο την οστεοπόρωση σε άτομα με διαβήτη, οι θεραπευτικές οδηγίες ακολουθούν τις αναφερόμενες σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και άνδρες. Όπως στην περίπτωση πολλών νέων αναδυομένων κλινικών οντοτήτων, τα ερωτήματα είναι περισσότερα από τις απαντήσεις. Είναι εμφανές ότι απαιτούνται στρατηγικές πρόληψης που θα οδηγήσουν στη μείωση των επιπτώσεων του διπλού αυτού κινδύνου. Abstract Tziomaki M, Yovos JG. Diabetes mellitus and Osteoporosis. Hellenic Diabetol Chron 2014; 2: It is well known that the metabolic abnormalities of diabetes mellitus negatively affect bone metabolism, bone structure and bone density, the underlying mechanisms, however, are far from being fully elucidated. In clinical studies diabetes type 1 and type 2 have been associated with increased fracture risk inde - pendent of the level of bone mineral density. However, the degree of bone loss differs between diabetes type 1 and 2. The underlying mechanisms include impair - ment of insulin/igf-1 axis in bone, and PPAR (peroxi - some proliferator-activated receptors) transcription factors together with environmental parameters, such as diet and obesity. In in vivo studies, mice that lack insulin receptor substrates exhibit impaired function of osteoblasts and low bone turnover, which reflects the important role of insulin and IGF-1 signaling in bone cells. Nevertheless, due to lack of data for treatment of osteoporosis in this particular group of patients, instructions for therapeutic approaches follow recom - mendations for the general population. Βιβλιογραφία 1. Pedrazzoni M, Ciotti G, Pioli G, et al. Osteocalcin levels in diabetic subjects. Calcif Tissue Int 1989; 45: McNair P. Bone mineral metabolism in human type 1 (insulin dependent) diabetes mellitus. Dan Med Bull 1988; 35: Bouillon R. Diabetic bone disease. Calcif Tissue Int 1991; 49: Tuominen JT, Impivaara O, Puukka P, Rönnemaa T. Bone mineral density in patients with type 1 and type 2 diabetes. Diabetes Care 1999; 22: Olmos JM, Perez-Castrillon JL, Garcia MT, et al. Bone densitometry and biochemical bone remodeling markers in type 1 diabetes mellitus. Bone Miner 1994; 26: Selby PL, Shearing PA, Marshall SM. Hydroxyproline excretion is increased in diabetes mellitus and related to the presence of microalbuminuria. Diabet Med 1995; 12: Andress DL, Kopp JB, Maloney NA, et al. Early deposition of aluminum in bone in diabetic patients on hemodialysis. N Engl J Med 1987; 316: Pei Y, Herrcz G, Greenwood C, et al. Renal osteodystrophy in diabetic patients. Kidney Int 1993; 44: Vincenti F, Arnaud SB, Recker R, et al. Parathyroid and bone response of the diabetic patient to uremia. Kidney Int 1984; 25: Vincenti F, Hattner R, Amend WJ Jr, et al. Decreased secondary hyperparathyroidism in diabetic patients receiving hemodialysis. JAMA 1981; 245: Jara A, Bover J, Felsenfeld AJ. Development of secondary hyperparathyroidism and bone disease in diabetic rats with renal failure. Kidney Int 1995; 47: Epstein S, Leroith D. Diabetes and fragility fractures a burgeoning epidemic? Bone 2008; 43: Krakauer JC, McKenna MJ, Buderer NF, et al. Bone loss and bone turnover in diabetes. Diabetes 1995; 44: Verhaeghe J, Suiker AM, Einhorn TA, et al. Brittle bones in spontaneously diabetic female rats cannot be predicted by bone mineral measurements: studies in diabetic and ovariectomized rats. J Bone Miner Res 1994; 9: Raskin P, Stevenson MR, Barilla DE, Pak CY. The hypercalciuria of diabetes mellitus: its amelioration with insulin. Clin Endocrinol (Oxf) 1978; 9: Thalassinos NC, Hadjiyanni P, Tzanela M, et al. Calcium metabolism in diabetes mellitus: effect of improved blood glucose control. Diabet Med 1993; 10: Hui SL, Epstein S, Johnston CC Jr. A prospective study of bone mass in patients with type I diabetes. J Clin Endocrinol Metab 1985; 60: Weber G, Beccaria L, de Angelis M, et al. Bone mass in young patients with type I diabetes. Bone Miner 1990; 8: Lettgen B, Hauffa B, Möhlmann C, et al. Bone mineral density in children and adolescents with juvenile diabetes: selective measurement of bone mineral density of trabecular and cortical bone using peripheral quantitative computed tomography. Horm Res 1995; 43:

11 20. Ponder SW, McCormick DP, Fawcett HD, et al. Bone mineral density of the lumbar vertebrae in children and adolescents with insulin-dependent diabetes mellitus. J Pediatr 1992; 120: Compston JE, Smith EM, Matthews C, Schofield P. Whole body composition and regional bone mass in women with insulin-dependent diabetes mellitus. Clin Endocrinol (Oxf) 1994; 41: Forst T, Pfützner A, Kann P, et al. Peripheral osteopenia in adult patients with insulin-dependent diabetes mellitus. Diabet Med 1995; 12: Mastrandrea LD, Wactawski-Wende J, Donahue RP, et al. Young women with type 1 diabetes have lower bone mineral density that persists over time. Diabetes Care 2008; 31: Kayath MJ, Dib SA, Vieira JG. Prevalence and magnitude of osteopenia associated with insulin-dependent diabetes mellitus. J Diabetes Complications 1994; 8: Gallacher SJ, Fenner JA, Fisher BM, et al. An evaluation of bone density and turnover in premenopausal women with type 1 diabetes mellitus. Diabet Med 1993; 10: Rishaug U, Birkerland Kl, Falch JA, et al. Bone mass in non-insulin-dependent diabetes mellitus. Scand J Clin Lab Invest 1995; 55: Wakasugi M, Wakao R, Tawata, et al. Bone mineral density measured by dual energy x-ray absorptiometry in patients with non-insulin-dependent diabetes mellitus. Bone 1993; 14: Barrett-Connor E, Holbrook TL. Sex differences in osteoporosis in older adults with non-insulin-dependent diabetes mellitus. JAMA 1992; 268: van Daele PL, Stolk RP, Burger H, et al. Bone density in non-insulin-dependent diabetes mellitus. The Rotterdam Study. Ann Intern Med 1995; 122: Melton LJ 3rd, Riggs BL, Leibson CL, et al. A bone structural basis for fracture risk in diabetes. J Clin Endocrinol Metab 2008; 93: Strotmeyer ES, Cauley JA, Schwartz AV, et al. Diabetes is associated independently of body composition with BMD and bone volume in older white and black men and women: The Health, Aging, and Body Composition Study. J Bone Miner Res 2004; 19: Burghardt AJ, Issever AS, Schwartz AV, et al. High-resolution peripheral quantitative computed tomographic imaging of cortical and trabecular bone microarchitecture in patients with type 2 diabetes mellitus. J Clin Endocrinol Metab 2010; 95: Heath H 3rd, Melton LJ 3rd, Chu CP. Diabetes mellitus and risk of skeletal fracture. N Engl J Med 1980; 303: Dobnig H, Piswanger-Solkner JC, Roth M, et al. Type 2 diabetes mellitus in nursing home patients: effects on bone turnover, bone mass, and fracture risk. J Clin Endocrinol Metab 2006; 91: Paganini-Hill A, Ross RK, Gerkins VR, et al. Menopausal estrogen therapy and hip fractures. Ann Intern ed 1981; 95: Meyer HE, Tverdal A, Falch JA. Risk factors for hip fracture in middle-aged Norwegian women and men. Am J Epidemiol 1993; 137: Kelsey JL, Browner WS, Seeley DG, et al. Risk factors for fractures of the distal forearm and proximal humerus. The Study of Osteoporotic Fractures Research Group. Am J Epidemiol 1992; 135: Cundy TF, Edmonds ME, Watkins PJ. Osteopenia and metatarsal fractures in diabetic neuropathy. Diabet Med 1985; 2: Wolf SK. Diabetes mellitus and predisposition to athletic pedal fracture. J Foot Ankle Surg 1998; 37: Schwartz AV, Sellmeyer DE, Ensrud KE, et al. Older women with diabetes have an increased risk of fracture: a prospective study. J Clin Endocrinol Metab 2001; 86: Nicodemus KK, Folsom AR, Iowa Women's Health Study. Type 1 and type 2 diabetes and incident hip fractures in postmenopausal women. Diabetes Care 2001; 24: Ivers RQ, Cumming RG, Mitchell P, et al. Diabetes and risk of fracture: The Blue Mountains Eye Study. Diabetes Care 2001; 24: Vestergaard P, Rejnmark L, Mosekilde L. Relative fracture risk in patients with diabetes mellitus, and the impact of insulin and oral antidiabetic medication on relative fracture risk. Diabetologia 2005; 48: Vestergaard P. Discrepancies in bone mineral density and fracture risk in patients with type 1 and type 2 diabetes a meta-analysis. Osteoporos Int 2007; 18: Bonds DE, Larson JC, Schwartz AV, et al. Risk of fracture in women with type 2 diabetes: the Women's Health Initiative Observational Study. J Clin Endocrinol Metab 2006; 91: Strotmeyer ES, Cauley JA, Schwartz AV, et al. Nontraumatic fracture risk with diabetes mellitus and impaired fasting glucose in older white and black adults: the health, AG- ING, AND BODY COMPOSITION STUDY. Arch Intern Med 2005; 165: Lipscombe LL, Jamal SA, Booth GL, Hawker GA. The risk of hip fractures in older individuals with diabetes: a population-based study. Diabetes Care 2007; 30: Melton LJ 3rd, Leibson CL, Achenbach SJ, et al. Fracture risk in type 2 diabetes: update of a population-based study. J Bone Miner Res 2008; 23: Yamamoto M, Yamaguchi T, Yamauchi M, et al. Diabetic patients have an increased risk of vertebral fractures independent of BMD or diabetic complications. J Bone Miner Res 2009; 24: Vestergaard P, Rejnmark L, Mosekilde L. Diabetes and its complications and their relationship with risk of fractures in type 1 and 2 diabetes. Calcif Tissue Int 2009; 84: Janghorbani M, Van Dam RM, Willett WC, et al. Systematic review of type 1 and type 2 diabetes mellitus and risk of fracture. Am J Epidemiol 2007; 166: Schwartz AV, Hillier TA, Sellmeyer DE, et al. Older women with diabetes have a higher risk of falls: a prospective study. Diabetes Care 2002; 25: Leslie WD, Lix LM, Prior HJ, et al. Biphasic fracture risk in diabetes: a population-based study. Bone 2007; 40:

12 54. Schwartz AV, Vittinghoff E, Bauer DC, et al. Association of BMD and FRAX score with risk of fracture in older adults with type 2 diabetes. JAMA 2011; 305: Giangregorio LM, Laslia WD, Lix LM, et al. FRAX underestimates fracture risk in patients with diabetes. J Bone Miner Res 2012; 27: Leslie WD, Rubin MR, Schwartz AV, et al. Type 2 diabetes and bone. J Bone Miner Res 2012; 27: Cozen L. Does diabetes delay fracture healing? Clin Orthop Relat Res 1972; 82: Loden RT. The influence of diabetes mellitus on the healing of closed fractures. Clin Orthop Relat Res 1988; 232: Keegan TH, Schwartz AV, Bauer DC, et al. Effect of alendronate on bone mineral density and biochemical markers of bone turnover in type 2 diabetic women: the fracture intervention trial. Diabetes Care 2004; 27: Vestergaard P, Rejnmark L, Mosekilde L. Are antiresorptive drugs effective against fractures in patients with diabetes? Calcif Tissue Int 2011; 88: Lunt H. Women and diabetes. Diabet Med 1996; 13: Räkel A, Sheehy O, Rahme E, LeLorier J. Osteoporosis among patients with type 1 and type 2 diabetes. Diabetes Metab 2008; 34: Kanis JA. Diagnosis of osteoporosis and assessment of fracture risk. Lancet 2002; 359: Global prevalence of diabetes: estimates for the year 2000 and projections for Diabetes Care 2004; 27: Goodman WG, Hori MT. Diminished bone formation in experimental diabetes. Relationship to osteoid maturation and mineralization. Diabetes 1984; 33: Hampson G, Evans C, Petitt RJ, Evans WD, Woodhead SJ, Peters JR, et al. Bone mineral density, collagen type 1 alpha 1 genotypes and bone turnover in premeno - pausal women with diabetes mellitus. Diabetologia 1998; 41: Inzerillo AM, Epstein S. Osteoporosis and diabetes mellitus. Rev Endorc Metab Disord 2004; 53: Gunczler P, Lanes R, Paz-Martinez V, Martins R, Esaa S, Colmenares V, et al. Decreased lumbar spine bone mass and low bone turnover in children and adolescents with insulin dependent diabetes mellitus followed longitudinally. J Pediatr Endocrinol Metab 1998; 11: Kemink SA, Hermus AR, Swinkels LM, Lutterman JA, Smals AG. Osteopenia in insulin-dependent diabetes mellitus; prevalence and aspects of pathophysiology. J Endocrinol Invest 2000; 5: Vestergaard P. Discrepancies in bone mineral density and fracture risk in patients with type 1 and type 2 diabetesa meta-analysis. Osteoporosis Int 2007; 18: Nicodemus KK, Folsom AR. IowaWomen's Health Study. Type 1 and type 2 diabetes and incident hip fractures in postmenopausal women. Diabetes Care 2001; 7: Hofbauer LC, Brueck CC, Singh SK, Dobnig H. Osteoporosis in patients with diabetes mellitus. J Bone Miner Res 2007; 22: Rakel A, Sheehy O, Rahme E, et al. Does diabetes increase the risk for fractures after solid organ transplantation? A nested case-control study. J Bone Miner Res 2007; 22(12): Lipscombe LL, Jamal SA, Booth GL, et al. The risk of hip fractures in older individuals diabetes: a populationbased study. Diabetes Care 2007; 30: Janghorbani M, Feskanich D, Willett WC, et al. Prospective study of diabetes and risk of hip fracture: the Nurses Health Study. Diabetes Care 2006; 29: Schwartz AV, Sellmeyer DE, Strotmeyer ES, et al. Health ABC study. Diabetes and bone loss at the hip in older black and white adults. J Bone Miner Res 2005; 4: Tirabassi RS, Flanagan JF, Wu T, et al. The BBZDR/Wor rat model for investigating the complications of type 2. Diabetes 2005; 54: Amir G, Rosesmann E, Sherman Y, et al. Osteoporosis in the Cohen diabetic rat: correlation between histomorphometric changes in bone and microangiopathy. Lab Invest 2002; 82: Fernandez AM, Kim JK, Yakar S, et al. Functional inactivation of the IGF-I and insulin receptors in skeletal muscle causes type 2 diabetes. Genes Dev 2001; 15: Fritton JC, Berman D, Inagaki K, et al. Slender long bone in a skeletal-muscle specific IGF-1/Insulin receptor defective mouse. San Diego, CA: The Orthopaedic Research Society 2007; Abstract number: Phornphutkul C, Wu KY, Gruppuso PA. The role of insulin in chondrogenesis. Mol Cell Endocrinol 2006; 249: Conover CA, Lee PD, Riggs BL, Powell DR. Insulin-like growth factor-binding protein-1 expression in cultured human bone cells: regulation by insulin and glucocorticoid. Endocrinology 1996; 137: Akune T, Ogata N, Hoshi K, Kubota N, Terauchi Y, Tobe K, et al. Insulin receptor substrate-2 maintains predominance of anabolic function over catabolic function of osteoblasts. J Cell Biol 2002; 159: Maor G, Karnieli E. The insulin-sensitive glucose transporter (GLUT4) is involved in early bone growth in control and diabetic mice, but is regulated through the insulin-like growth factor I receptor. Endocrinology 1999; 140: Jiang J, Lichtler AC, Gronowicz GA, et al. Transgenic mice with osteoblast-targeted insulin-like growth factor-i show increased bone remodeling. Bone 2006; 39: Bouxsein ML, Rosen CJ, Turner CH, et al. Generation of a new congenic mouse strain to test the relationships among serum insulin-like growth factor I, bone mineral density, and skeletal morphology in vivo. J Bone Miner Res 2002; 17: Campos Pastor MM, Lopez-Ibarra PJ, Escobar-Jimenez F, et al. Intensive insulin therapy and bone mineral density in type 1 diabetes mellitus: a prospective study. Osteoporos Int 2000; 11: Irwin R, Lin HV, Motyl KJ, McCabe LR. Normal bone density obtained in the absence of insulin receptor expression in bone. Endocrinology 2006; 147:

13 89. Miyata T, Notoya K, Yoshida K, Horie K, Maeda K, Kurokawa K, et al. Advanced glycation end products enhance osteoclast-induced bone resorption in cultured mouse unfractionated bone cells and in rats implanted subcutaneously with devitalized bone particles. J Am Soc Nephrol 1997; 8: Kahn SE, Haffner SM, Heise MA, et al. ADOPT study Group. Glycemic durability of resiglitazone, metformin, or glyburide monotherapy. N Engl J Med 2006; 355: Rosen ED, Sarraf P, Troy AE, Bradwin G, Moore K, Milstone DS, et al. PPAR gamma is required for the differentiation of adipose tissue in vivo and in vitro. Mol Cell 1999; 4: Lazarenko OP, Rzonca SO, Hogue WR, Swain FL, Suva LJ, Lecka-Czernik B. Rosiglitazone induces decreases in bone mass and strength that are reminiscent of aged bone. Endocrinology 2007; 86: Okazaki R, Toriumi M, Fukumoto S, et al. Thiazolidinediones inhibit osteoclast-like cell formation and bone resorption in vitro. Endocrinology 1999; 140: Soroceanu MA, Miao D, Bai XY, Su H, Goltzman D, Karaplis AC. Rosiglitazone impacts negatively on bone by promoting osteoblast/osteocyte apoptosis. J Endocrinol 2004; 83: Lecka-Czernik B, Ackert-Bicknell C, Adamo ML, Marmolejos V, Churchill GA, Shockley KR, et al. Activation of peroxisome proliferator-activated receptor gamma (PPARgamma) by rosiglitazone suppresses components of the insulin-like growth factor regulatory system in vitro and in vivo. Endocrinology 2007; 148: Justesen J, Stenderup K, Ebbesen EN, et al. Adipocyte tissue volume in bone marrow is increased with aging and in patients with osteoporosis. Biogerontology 2001: Baynes KC, Boucher BJ, Feskens EJ, Kromhout D. Vitamin D, glucose tolerance and insulinaemia in elderly men. Diabetologia 1997; 40: Gysemans C, Van Etten E, Overbergh L, Verstuyf A, Waer M, Bouillon R, et al. Treatment of autoimmune diabetes recurrence in non-obese diabetic mice by mouse interferonbeta in combination with an analogue of 1-alpha,25-dihydroxyvitamin-D3. Clin Exp Immunol 2002; 128: Khamaisi M, Regev E, Yarom N, et al. Possible association between diabetes and bisphosphonate-related jaw osteonecrosis. J Clin Endocrinol Metab 2007; 92: Lee NK, Sowa H, Hinoi E, et al. Endocrine regulation of energy metabolism by the skeleton. Cell 2007; 130: Hamrick MW. Perspectives: leptin and bone: a consensus emerging? Bonekey-Osteovision 2007; 4(2007): Takeda S, Elefteriou F, Levasseur R, Liu X, Zhao L, Parker KL, et al. Leptin regulates bone formation via the sympathetic nervous system. Cell 2002; 11: Yakar S, Rosen CJ, Beamer WG, et al. Circulating levels of IGF-1 directly regulate bone growth and density. J Clin Invest 2002; 110: Horcajada-Molteni MN, Chanteranne B, Lebecque P, et al. Amylin and bone metabolism in streptozotocin-induced diabetic rats. J Bone Miner Res 2001; 16: Λέξεις-κλειδιά: Σακχαρώδης διαβήτης Κατάγματα Oστεοπόρωση Key-words: Diabetes mellitus Osteoporotic fractures Osteoporosis 110

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Το αυξημένο σωματικό βάρος και η οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα Γ. Π. Λυρίτης Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ γ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Οι ποιο συχνές παθήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ. Φωτεινή Γ.Παπαδοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική κλινική Νοσοκομείου <ΠΑΝΑΓΙΑ>

ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ. Φωτεινή Γ.Παπαδοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική κλινική Νοσοκομείου <ΠΑΝΑΓΙΑ> ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ Φωτεινή Γ.Παπαδοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική κλινική Νοσοκομείου Robey PG, Bianco P. Cellular mechanisms of age-related bone loss. The aging

Διαβάστε περισσότερα

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος Η οστεοπόρωση αποτελεί κλινική συνδρομή και χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας των οστών και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΣΤΑ

ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΣΤΑ ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΣΤΑ Βελτίωσης της ιατρικής φροντίδας Επιμήκυνση του προσδόκιμου επιβίωσης των ανθρώπων με Σακχαρώδη ιαβήτη κατέστησε σημαντικό και το πρόβλημα της οστεοπόρωσης H οστεοπόρωση στην

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Οστεοπόρωση Ορισµός Οστεοπόρωση ονοµάζεται η κατάσταση στην οποία µειώνεται η οστική µάζα και διαταράσσεται η µικροαρχιτεκτονική του οστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

«Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση»

«Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση» «Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση» Δήµος K.Πατρίκος Ρευµατολόγος 401 ΓΣΝΑ Costa Navarino 2011 «Γιατί είναι αναγκαία µια νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση?» Η µέχρι σήµερα θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος

Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος Θεραπεία της οστεοπόρωσης: γιατί, πότε, πως και για πόσο? Φωτεινή Γ. Παπαδοπούλου Γκάσταρη Ενδοκρινολόγος Φυσιολογικό Οστούν Μέτρια Οστεοπόρωση Σοβαρή Οστεοπόρωση Courtesy Dr. A. Boyde 1 στις 3 γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστίτης Ιστός Η στερεότερη μορφή συνδετικού ιστού ΣΥΣΤΑΣΗ : -

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης

Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης. Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης Ακτινολογική Διάγνωση της Οστεοπόρωσης Κωνσταντίνος Γ. Χλαπουτάκης Ιατρός - Ακτινοδιαγνώστης 90% Μέγιστη οστική μάζα 0.5 1 % 1 2 % Τύποι Οστού Φλοιϊκό οστό συνιστά το 80% του σκελετού, αλλά μόνον το 20%

Διαβάστε περισσότερα

Βηηακίλε D θαη Αλάινγα

Βηηακίλε D θαη Αλάινγα Βηηακίλε D θαη Αλάινγα Οκάδα ελψζεσλ, πνπ ζπκπεξηιακβάλεη: Φπζηθή βηηακίλε D Καιζηηξηφιε/Οξκφλε D (δξαζηηθφο κεηαβνιίηεο) Αιθαθαιζηδφιε (αλάινγν ηεο βηηακίλεο D) Φπζηθή Βηηακίλε D πκπεξηιακβάλεη ηελ εξγνθαιζηθεξφιε

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετική Υγεία. Περιεχόμενα Τόμος 13 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2014

Σκελετική Υγεία. Περιεχόμενα Τόμος 13 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2014 Σκελετική Υγεία Επίσημη Έκδοση του Ελληνικού Ιδρύματος Οστεοπόρωσης (ΕΛ.Ι.ΟΣ.) Περιεχόμενα Τόμος 13 ος, Τεύχος 3 ο, Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2014 Ιδιοκτήτης του περιοδικού "Σκελετική Υγεία" είναι

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Δρακουλίδου Στέλλα Τεχνολόγος Ακτινολόγος Ακτινοδιαγνωστικού Εργαστηρίου Γ.Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών MSc

Δρακουλίδου Στέλλα Τεχνολόγος Ακτινολόγος Ακτινοδιαγνωστικού Εργαστηρίου Γ.Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών MSc Δρακουλίδου Στέλλα Τεχνολόγος Ακτινολόγος Ακτινοδιαγνωστικού Εργαστηρίου Γ.Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών MSc Μ.Ν.Ο. Το τρέχον πρότυπο για την πρόβλεψη του καταγματικού

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής. Ενδοκρινολόγος

ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής. Ενδοκρινολόγος ΑΝΔΡΙΚΗ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Dr. Παναγιώτης Γ. Αναγνωστής Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Ενδοκρινολογικού Ιατρείου ΕΛ.ΑΣ. Επιστημονικός Συνεργάτης Β.Π.Π. ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Ορισμός-ταξινόμηση Επιδημιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ. Ν. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Οι παθήσεις του θυρεοειδούς που προκαλούν οστεοπόρωση είναι ο ενεργός και ο υ-

Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ. Ν. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. Οι παθήσεις του θυρεοειδούς που προκαλούν οστεοπόρωση είναι ο ενεργός και ο υ- ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΚΑΙ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Χ. ΖΗΔΡΟΥ, Α. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ. Ν. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι παθήσεις του θυρεοειδούς που προκαλούν οστεοπόρωση είναι ο ενεργός και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν διφωσφονικά άλατα (βλ. Παράρτημα I)

Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των φαρμακευτικών προϊόντων που περιέχουν διφωσφονικά άλατα (βλ. Παράρτημα I) Παράρτημα ΙΙ Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των περιλήψεων των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης που παρουσιάστηκαν από τον ΕΜΑ 217 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Χ.ΖΗΔΡΟΥ, Α.ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ Β ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, Γ.Ν.ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ανδρική οστεοπόρωση είναι μια πάθηση υποδιαγνωσμένη και υποθεραπευόμενη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α)

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης και η διαχειρισή του στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Σκούτας Δ,Ρηγάδη Ε,Κόκκαλη Α,Μικούδη Κ,Μανιώτα Π, Φλουδάρας Ι, Κωλέτσας Ν,Σιώμος Κ, Μυροφορίδης Α, Μούζα Ε. Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής της Υγείας Σπάρτη και Μονεμβασιά 2015 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ Καλογήρου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή Ασφάλεια Μη Καρδιαγγειακών Φαρμάκων. Αντιδιαβητικά. Ελένη Μπιλιανού Καρδιολόγος Τζάνειο Νοσοκομείο

Καρδιαγγειακή Ασφάλεια Μη Καρδιαγγειακών Φαρμάκων. Αντιδιαβητικά. Ελένη Μπιλιανού Καρδιολόγος Τζάνειο Νοσοκομείο Καρδιαγγειακή Ασφάλεια Μη Καρδιαγγειακών Φαρμάκων. Αντιδιαβητικά. Ελένη Μπιλιανού Καρδιολόγος Τζάνειο Νοσοκομείο Σ 2 Παθοφυσιολογικό Έλλειμμα υσλειτουργία των β κυττάρων Αντίσταση στην ινσουλίνη Αυξημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές

με το Διαβητικό πόδι Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Δ,Γουλή Σκούτας Δ,Καραγιάννη Ε,Ρογκότη Ο,Παππά Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Το Κάπνισμα και η σχέση του με το Διαβητικό πόδι Σκούτας Δ,Καραγιάννη Δ,Γουλή Ο,Παππά Ε,Ρογκότη Μ, ΠαπαντωνίουΣ,Εξιάρα Τ,Δούκας, Λ,Σακαλή Κ,Μανές Χ. Διαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.ΠαπαγεωργίουΠαπαγεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Κυρία Α.Ν, 74 ετών, νοικοκυρά Πολυουρία, πολυδιψία και απώλεια βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Σελίδα 1 από 5 Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Γερμανός Ιερονυμάκης 1, Γιώργος Μίλεσης MSc 2 1 Τεχνολόγος ακτινολόγος, 2 Κλινικός Διαιτολόγος, MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Ένα από τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τι είναι οστεοπόρωση; 11/6/2015. Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Οι κυριότερες λειτουργίες των οστών Παροχή μηχανικής στήριξης Προστασία των ευαίσθητων ανατομικών δομών Μεταβολική αποθήκη για τα μεταλλικά άλατα Συμμετοχή στη ρύθμιση της ομοιόστασης Ca και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ 2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΜΤΣ Μεταβολικά Νοσήματα των Οστών Εισαγωγή Είναι επί χρόνια γνωστό πως το κάπνισµα αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης διαφόρων µορφών καρκίνου καθώς και πάσης

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης

Η θεραπεία της οστεοπόρωσης Η θεραπεία της οστεοπόρωσης Πέτρος Δ. Παπαπέτρου Διευθυντής Β' Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού, Π.Γ.Ν.Α «Αλεξάνδρα» ία θεραπεία για την οστεοπόρωση θεωρείται αποτελεσματική όταν ελαττώνει τον

Διαβάστε περισσότερα

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

«ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» «ΒΙΤΑΜΙΝΗ D ΚΑΙ ΟΣΤΙΚΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» Στυλ κύριου υπότιτλου Στέλιος Ιωσηφίδης Α.Μ. 3620 Ευθαλία Μαραγκοπούλου Α.Μ 3634 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Χασαπίδου

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο. Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Αντιμετώπιση ατόμων με ΣΔ στο Οδοντιατρείο Κυπαρίσση Καρατζίδου ΓΝΘ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Κριτήρια για τη διάγνωση του ΣΔ (ADA, 2008) Αιτιολογική ταξινόμηση ΣΔ (ADA) Επιπολασμός ΣΔ: 2000 2030 ΣΔ στην Ελλάδα ΣΔ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση

Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(1):66-73 Ποιότητα του οστού μετά θεραπεία με παραθορμόνη για την οστεοπόρωση Χ.Ε. ΠΑΠΑΓΟΡΑΣ 1 Α.Α. ΔΡΟΣΟΣ 2 1 Ρευματολογική Κλινική, Τομέας Παθολογίας, Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Ηθέσητηςβαριατρικής στηναντιμετώπισητουσδ2. Στυλιανός Α. Καπίρης Χειρουργός Γ Χειρουργικό Τμήμα ΓΝΑ«Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»

Ηθέσητηςβαριατρικής στηναντιμετώπισητουσδ2. Στυλιανός Α. Καπίρης Χειρουργός Γ Χειρουργικό Τμήμα ΓΝΑ«Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» Ηθέσητηςβαριατρικής στηναντιμετώπισητουσδ2 Στυλιανός Α. Καπίρης Χειρουργός Γ Χειρουργικό Τμήμα ΓΝΑ«Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» ΣχέσηπαχυσαρκίαςκαιΣΔ2 Η παχυσαρκία είναι ο κύριος προδιαθεσικός παράγοντας για την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής

& Xρόνια. Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο. Τρόπος Zωής. Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Τρόπος Zωής & Xρόνια Nοσήματα: Το Μεταβολικό Σύνδρομο στα παιδιά και τους έφηβους Νένη Περβανίδου Παιδίατρος Ιατρείο Παιδικής-Εφηβικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Nοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ. Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ Ι ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ Μαρία Μελέτη Πτυχιούχος Νοσηλεύτρια Ο ινσουλινοεξαρτώμενος σακχαρώδης διαβήτης είναι γνωστός σαν τύπου 1 και αποτελεί την

Διαβάστε περισσότερα