Στοχεύοντας τους υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης - Έμφαση στα anti-egfr μονοκλωνικά αντισώματα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στοχεύοντας τους υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης - Έμφαση στα anti-egfr μονοκλωνικά αντισώματα"

Transcript

1 286 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 7, Τεύχος 3-4, Ιούλιος - Δεκέμβριος 2008 ΣΕΛΙΔΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Στοχεύοντας τους υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης - Έμφαση στα anti-egfr μονοκλωνικά αντισώματα Γ. Κεσίσης 1, Μ-Κ Κοντοβίνη 2, Κ. Παπαζήσης 2,3 Κινάσες: Εισαγωγή Οι πρωτεϊνικές κινάσες είναι ένζυμα τα οποία τροποποιούν άλλες πρωτεΐνες προσθέτοντας σε αυτές χημικά φωσφορικές ρίζες (φωσφορυλίωση: μεταφορά φωσφορικών ομάδων από υψηλής ενέργειας μόρια δότες -όπως το ΑΤΡ- σε συγκεκριμένα υποστρώματα, μόρια δέκτες). Η φωσφορυλίωση τυπικά προκαλεί μια λειτουργική αλλαγή της πρωτεΐνης-στόχου είτε μεταβάλλοντας την ενζυμική της δραστικότητα, είτε αλλάζοντας την κυτταρική της θέση, είτε την συσχέτιση της με άλλες πρωτεΐνες. Μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου ποσοστό 30% των πρωτεϊνών τροποποιούνται από ένζυμα με δραστικότητα κινάσης, ενώ το ανθρώπινο γονιδίωμα περιέχει γύρω στις 500 κινάσες οι οποίες αποτελούν το 2% όλων των ευκαρυωτικών γονιδίων. Είναι γνωστό, ότι οι κινάσες ρυθμίζουν τα σημαντικότερα κυτταρικά μονοπάτια (κυτταρικός μετασχηματισμός, κυτταρικός κύκλος) και ειδικά αυτά που σχετίζονται με τη μεταβίβαση σημάτων (σηματοδοτικά μονοπάτια). Οι κινάσες δεν δρουν αποκλειστικά σε πρωτεΐνες. Μπορούν να φωσφορυλιώσουν λιπίδια, υδατάνθρακες, αμινοξέα, νουκλεοτίδια και αλλά μικρά μόρια. Από τις 2000 γνωστές κινάσες υπάρχουν 518 γνωστές πρωτεϊνικές κινάσες, την πλειοψηφία των οποίων αποτελούν οι κινάσες σερίνης-θρεονίνης (385), οι οποίες φωσφορυλιώνουν την υδροξυλική ομάδα της πλάγιας αλυσίδας των αμινοξέων της σερίνης ή της θρεονίνης (αμινοξέα που έχουν παρόμοια δομή). Η δεύτερη μεγάλη ομάδα αποτελεί τις πρωτεϊνικές κινάσες τυροσίνης (90), οι οποίες υποδιαιρούνται σε 1 Β Τμήμα Κλινικής Ογκολογίας, 2 Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Μοριακής Ογκολογίας, 3 Γ Τμήμα Κλινικής Ογκολογίας, ΑΝΘ Θεαγένειο, 54007, Θεσσαλονίκη κυτταροπλασματικές πρωτεΐνες (32) και αυτές οι οποίες σχετίζονται με διαμεμβρανικούς υποδοχείς (58). Γιατί είναι σημαντική η φωσφορυλίωση; Η φωσφορυλίωση είναι μια απαραίτητη, γρήγορη και αναστρέψιμη αντίδραση η οποία έχει στόχο να μεταβάλλει λειτουργικά μια πρωτεΐνη για όσο χρονικό διάστημα χρειάζεται και να την καταστήσει ενεργή. Χρησιμοποιεί σαν πρώτη ύλη το άφθονο ΑΤΡ. Με την φωσφορυλίωση αλλάζει η στερεοτακτική διαμόρφωση της πρωτεΐνης με αποτέλεσμα κάποιο ενεργό κέντρο να ανοίγει ή να κλείνει, κάποιο υπόστρωμα (μόριο προσαρμογής) να δεσμεύεται ή να αποδεσμεύεται και αυτό με τη σειρά του να σηματοδοτεί περαιτέρω αντιδράσεις (ενεργοποίηση μονοπατιών της μεταγωγής σήματος). Η φωσφορυλίωση, με την αλλαγή του σχήματος της πρωτεΐνης την οποία προκαλεί, μπορεί να αλλάξει την θέση της πρωτεΐνης στο κύτταρο επιτρέποντας την μετακίνηση της προς τον πυρήνα, όπου ασκεί πλέον διαφορετική δράση και τέλος μπορεί να στοχοποιήσει μια πρωτεΐνη για καταστροφή από το πρωτεολυτικό μηχανισμό του κυττάρου. Διαμεμβρανικοί υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης Οι υποδοχείς με δράση κινάσης της τυροσίνης είναι διαμεμβρανικοί υποδοχείς. Αποτελούνται από ένα εξωκυττάριο τμήμα το όποιο δεσμεύει το μόριοσυνδέτη. Το εξωκυττάριο τμήμα μπορεί να αποτελεί ανεξάρτητο τμήμα το οποίο συνδέεται με τον υπόλοιπο υποδοχέα με δισουλφιδικό δεσμό. Το διαμεμβρανικό τμήμα αποτελεί μια μονή άλφα έλικα. Τέλος, στο εν-

2 Στοχεύοντας τους υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης - Έμφαση στα anti-egfr μονοκλωνικά αντισώματα 287 δοκυττάριο κομμάτι βρίσκεται το καταλυτικό τμήμα, το οποίο μπορεί να δεσμεύσει και να φωσφορυλιώσει διάφορα υποστρώματα καθώς και διάφορες ρυθμιστικές ομάδες. Σε απουσία συνδέτη ένας υποδοχέας αυξητικών παραγόντων βρίσκεται σε μια μονομερή μορφή στη μεμβράνη του κυττάρου. Το διαμεμβρανικό τμήμα του δεν είναι καθηλωμένο, αλλά μπορεί να κινείται στην επιφάνεια του κυττάρου. Οι συνδέτες μπορεί να εμφανίζουν μία ή δύο υπομονάδες σύνδεσης με υποδοχείς (μονομερής ή διμερής συνδέτης). Η σύνδεση ενός διμερούς συνδέτη με τον υποδοχέα θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός συμπλέγματος, το οποίο θα περιφέρεται στην κυτταρική μεμβράνη μέχρι να συναντήσει ένα ελεύθερο από συνδέτη υποδοχέα στον οποίο θα συνδεθεί. Ο δεύτερος υποδοχέας μπορεί να είναι όμοιος με τον πρώτο σχηματίζοντας ένα ομοδιμερές είτε της ίδιας οικογένειας σχηματίζοντας ένα ετεροδιμερές. Συγκεκριμένα, στην περίπτωση του Epidermal Growth Factor Receptor (EGFR), ο Epidermal Growth Factor (EGF) ή ο Transforming Growth Factor-α (TGFα) είναι μονομερής συνδέτης, φέρει δηλαδή μόνο μία υπομονάδα σύνδεσης με τον υποδοχέα. Η σύνδεση του συνδέτη στον υποδοχέα οδηγεί το εξωκυττάριο τμήμα του υποδοχέα να αλλάξει στερεοτακτική διαμόρφωση και να εμφανίσει περιοχές ομοδιμερισμού. Καθώς το σύμπλοκο κυκλοφορεί στην κυτταροπλασματική μεμβράνη θα συναντήσει ένα άλλο σύμπλοκο και θα επέλθει ο διμερισμός (Εικόνα 1). Ο διμερισμός των εξωκυτταρίων τμημάτων θα οδηγήσει σε ακόλουθη έλξη και των ενδοκυτταρίων τμημάτων. Καθώς τα ενδοκυττάρια τμήματα των υποδοχέων έρχονται σε επαφή τα τμήματα που περιέχουν τις τυροσινικές κινάσες έτερο-φωσφωρυλιωνούν το ένα το άλλο. Το γεγονός της αυτοφωσφορυλίωσης μπορεί να συμβεί in trans (μεταξύ μορίων του υποδοχέα μέσα στο διμερές) ή και in cis (μέσα σε ένα υποδοχέα μέσα στο διμερές) 1,2. Αυτές οι φωσφορυλιώσεις ενεργοποιούν τις κινάσες, αλλάζουν την τριτοταγή διαμόρφωσή τους ανοίγοντας την θέση σύνδεσης του ΑΤΡ (στην ανενεργή τους μορφή οι καταλυτικές υπομονάδες των κινασών έχουν τέτοια θέση που δεν επιτρέπουν την σύνδεση του ΑΤΡ). Οι ενεργοποιημένες κινάσες προσελκύουν ενδοκυττάρια μόρια σύνδεσης, τα οποία στη συνέχεια φωσφορυλιώνουν ξεκινώντας το σηματοδοτικό μονοπάτι. Πόσο σημαντικοί είναι οι υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης στον καρκίνο; Εικόνα 1. Στο (Α) η κλειστή διαμόρφωση του εξωκυττάριου τμήματος του EGFR. Στο (Β) ο συνδέτης (με το ροζ) συνδέεται στα τμήματα Ι και ΙΙΙ του εξωκυττάριου EGFR και αλλάζει την στερεοτακτική διαμόρφωση του μορίου, εμφανίζοντας περιοχές ομοδιμερισμού. Στο (Γ) τα τμήματα ΙΙ δυο υποδοχέων διμερίζονται σχηματίζοντας το ομοδιμερές. Η ογκογόνος δράση των πρωτεϊνών με δράση κινάσης της τυροσίνης μπορεί να γίνει με διάφορους μηχανισμούς. Ο συχνότερος στις αιματολογικές κακοήθειες είναι η σύντηξη μιας πρωτεΐνης-τυροσινικής κινάσης με μια άλλη πρωτεΐνη ως αποτέλεσμα μιας ισορροπημένης χρωμοσωμικής μετάθεσης. Στις περιπτώσεις αυτές για να είναι ογκογόνος η χιμαιρική πρωτεΐνη που προκύπτει, πρέπει η πρωτεΐνη-παρτενέρ να έχει την ικανότητα να προκαλεί συνεχή ενεργοποίηση της τυροσινικής κινάσης ακόμα και στην απουσία φυσιολογικού σήματος στον υποδοχέα. Το καλυτέρα μελετημένο παράδειγμα αυτής της κατηγορίας είναι η μετάθεση BCR-ABL στην χρόνια μυελογενή λευχαιμία. Σημαντική, επίσης, είναι η παρουσία μεταλλάξεων οι οποίες αλλάζουν τον τρόπο δράσης της κινάσης. Έτσι, οι μεταλλάξεις του EGFR στον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα οδηγούν σε ανεξάρτητη από το συνδέτη ενεργοποίηση ή παρατεταμένη δραστικότητα μετά από σήμανση 3. Σημαντικό ρόλο φαίνεται επίσης ότι παίζει η υπερέκφραση του υποδοχέα ή η πολυσωμία 4. Στον καρκίνο του πνεύμονα η υπερέκφραση όσο και η πολυσωμία έχουν σχετιστεί με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης μεταλλάξεων και απάντησης σε θεραπεία με μικρού μοριακού βάρους αναστολείς του EGFR, ωστόσο ο ακριβής τους ρόλος στην ογκογένεση δεν έχει ακόμα διευκρινιστεί. Στον καρκίνο του μαστού η υπερέκφραση του HER-2 αυτή καθαυτή σχετίζεται με χειρότερη πρόγνωση και αποτελεί προβλεπτικό παράγοντα απάντησης στη θεραπεία με trastuzumab. Στοχεύοντας τον EGFR στον καρκίνο του παχέος εντέρου Ο EGFR αποτελεί ίσως τον καλύτερα μελετημένο στόχο αντικαρκινικής θεραπείας, δεδομένου ότι μελετάται πάνω από 20 χρόνια 5. Για τους υποδοχείς της ομάδας του EGFR έχουν περιγραφεί αρκετοί διαφορετικοί συνδέτες (EGF, TGF-a, amphiregulin, β-cellulin, HB-EGF, epiregulin). Η ενεργοποίηση του σχετίζεται

3 288 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 7, Τεύχος 3-4, Ιούλιος - Δεκέμβριος 2008 Εικόνα 2. Η ενεργοποίηση του σηματοδοτικού μονοπατιού που ξεκινά από τον EGFR οδηγεί σε πολλαπλασιασμό, αναστολή της απόπτωσης, διήθηση, μετάσταση καθώς και επαγωγή της νέο-αγγειογένεσης. με πολλαπλασιασμό, αναστολή της απόπτωσης, διήθηση και μετάσταση, καθώς και με επαγωγή της νέο-αγγειογένεσης 6 (Εικόνα 2). Τα δύο κύρια σηματοδοτικά μονοπάτια τα οποία ενεργοποιούνται από τον EGFR είναι: το RAS-RAF-MEK-MAPK, το οποίο ελέγχει την γονιδιακή έκφραση, την πρόοδο του κυτταρικού κύκλου και τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό, και αυτό της PI3K-Akt το οποίο ενεργοποιεί ένα μονοπάτι αντίαποπτωτικών σημάτων και σημάτων επιβίωσης. Στον καρκίνο του παχέος εντέρου ο υποδοχέας του EGFR είναι σημαντικός καθώς σε 60-80% των περιπτώσεων έχουμε υπερέκφραση της πρωτεΐνης ή του γονιδίου του EFGR 7,8. Επιπλέον, η έκφραση του γονιδίου έχει συσχετιστεί με πτωχότερη επιβίωση 9,10. Η πολύχρονη έρευνα στον EGFR έχει ήδη προσφέρει επιτυχημένες θεραπείες στόχευσής του. Δύο κατηγορίες ανταγωνιστών του EGFR έχουν ήδη αναπτυχτεί. Τα μονοκλωνικά αντισώματα (cetuximab, panitumumab) και οι μικρού μοριακού βάρους αναστρέψιμοι αναστολείς της EGFR-τυροσινικής κινάσης (erlotinib, gefitinib, lapatinib). Το cetuximab είναι ένα χιμαιρικό μονοκλωνικό αντίσωμα 11, το οποίο συνδέεται στο εξωκυττάριο τμήμα του EGFR, όταν αυτό βρίσκεται σε ανενεργή διαμόρφωση. Το αντίσωμα ανταγωνίζεται τους φυσικούς συνδέτες του υποδοχέα και μπορεί να οδηγεί στην αποδόμηση του 12. Η σύνδεσή του στον EGFR ανταγωνίζεται τον συνδέτη και εμποδίζει την ενεργοποίηση του μορίου. Επιπλέον, οδηγεί τον υποδοχέα σε ενδοκυττάρωση χωρίς την ενεργοποίηση (φωσφορυλίωση) και προκαλεί μια δοσο-εξαρτώμενη μείωση του αριθμού των υποδοχέων του EGFR στην επιφάνεια του κύτταρου 13. Το cetuximab δρα επίσης επάγοντας την Antibodydependent cell-mediated cytotoxicity (ADCC) 14. To cetuximab χρησιμοποιείται στη θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του παχέος εντέρου μόνο του ή σε συνδυασμό με κυτταροτοξικούς παράγοντες. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι το όφελος από τη χρήση του cetuximab περιορίζεται μόνο στους ασθενείς οι οποίοι δεν έχουν μετάλλαξη στα γονίδια που βρίσκονται μετά τον EGFR στην διαδικασία ενεργοποίησης, όπως το K-ras 15,16 και B-raf 17. Στον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου το cetuximab έχει ένδειξη χορήγησης σε συνδυασμό με ακτινοθεραπεία, καθώς και ως μονοθεραπεία μετά από αποτυχία σε θεραπείες με βάση την πλατίνα ενώ εντυπωσιακά αποτελέσματα σε χρήση με πλατινούχους συνδυασμούς παρουσιάστηκαν πρόσφατα 18. Τελευταία παρουσιαστήκαν εντυπωσιακά αποτελέσματα από τη χρήση του cetuximab στη θεραπεία πρώτης γραμμής του μη-μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα 19. Το panitumumab αποτελεί ένα πλήρως ανθρώπινο μονοκλωνικό αντίσωμα έναντι του EGFR. Δεσμεύεται στον ίδιο επίτροπο του τμήματος ΙΙΙ του εξωκυττάριου EGFR όπως το cetuximab 20, ωστόσο τα δυο μόρια διαφέρουν στον ισότυπό τους (το cetuximab είναι IgG1 ενώ το panitumumab IgG2). Τα μονοκλωνικά αντισώματα με τον ισότυπο IgG1 μπορούν να ενεργοποιούν αποτελεσματικότερα την οδό του συμπληρώματος και να επάγουν την ADCC καλύτερα συγκρινόμενα με τους IgG2 ισότυπους. Η ADCC είναι ένας ανοσιακός μηχανισμός κατά τον οποίο αντισώματα έναντι συγκεκριμένων αντιγόνων οδηγούν δραστικά (effector) κύτταρα του ανοσοποιητικού να επιτεθούν στα κύτταρα που φέρουν το αντίσωμα. Η ADCC ερμηνεύει σε ένα βαθμό τα προκλινικά δεδομένα οφέλους πέραν της παρεμπόδισης μεταγωγής του σήματος 21. Το Fc τμήμα των IgG1 αντισωμάτων μπορεί να επάγει την ADCC μέσω των ΝΚ κυττάρων τα οποία έχουν Fc gamma υποδοχείς ΙΙα και ΙΙΙα. Η επαγομένη από το cetuximab ADCC οφείλεται σε ανοσολογικούς μηχανισμούς σχετιζόμενους με τον υπότυπο των αντισωμάτων και παρατηρείται και σε αλλά αντισώματα ίδιας κλάσης στην ογκολογία (rituximab, trastuzumab). Πολυμορ-

4 Στοχεύοντας τους υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης - Έμφαση στα anti-egfr μονοκλωνικά αντισώματα 289 φισμοί των γονιδίων (FCGR) των υποδοχέων του Fcγ σε ανοσοδραστικά κύτταρα έχουν σχετιστεί με απάντηση στα IgG1 αντισώματα και πρόσφατα και στον καρκίνο του παχέος εντέρου 22, όπου μάλιστα παρουσίασαν και προβλεπτική αξία. Άλλες διαφορές μεταξύ των δύο αντισωμάτων σχετίζονται επίσης με φαρμακολογικές διαφορές των δυο μορίων. Έτσι ο μεγαλύτερος χρόνος ημίσειας ζωής του panitumumab (7.5 μέρες) επιτρέπει την χορήγηση του ανά δεκαπενθήμερο σε αντίθεση με το cetuximab (4.5 μέρες) το οποίο απαιτεί εβδομαδιαία χορήγηση, αν και μελέτες έχουν δείξει την ασφάλεια χορήγησης του και ανά δεκαπενθήμερο 23. Εξάλλου το cetuximab είναι χιμαιρικό μονοκλωνικό αντίσωμα και αυτό μεταφράζεται τόσο σε αυξημένη επίπτωση αλλεργικών αντιδράσεων όσο και στη δημιουργία Human anti Chimeric Antibodies (HACA). Μετρήσιμοι τίτλοι ανθρώπινων αντί-χιμαιρικών αντισωμάτων ανιχνεύονται στο 3.7% των ασθενών, χωρίς ωστόσο να έχουν συσχετιστεί με αυξημένη συχνότητα αλλεργικών αντιδράσεων ή μειωμένη αποτελεσματικότητα στο cetuximab. Αν αυτό θα συνοδεύεται από κλινικά σημαντικές διαφορές στη δραστικότητα των 2 παραγόντων θα φανεί στο μέλλον. Προς το παρόν το panitumumab είναι εγκεκριμένο ως μονοθεραπεία για το μεταστατικό καρκίνο του παχέος εντέρου μετά από αποτυχία σε κυτταροστατικά, αλλά οι κλινικές μελέτες ακολουθούν μια παράλληλη πορεία ανάπτυξης όπως και του cetuximab. Κλινικά δεδομένα Το cetuximab ως μονοθεραπεία σε προθεραπευμένους ασθενείς έδωσε ανταποκρίσεις της τάξης του 10% 24, ενώ σε συνδυασμό με irinotecan φάνηκε να αναστρέφει την αντίσταση στην irinotecan και να επιτυγχάνει απαντήσεις της τάξης του 23% 25,26. Πρόσφατα, το cetuximab ως μονοθεραπεία έδειξε όφελος και στην επιβίωση σε ασθενείς με αποτυχία σε κυτταροστατικά 27. Τα ενθαρρυντικά αυτά αποτελέσματα σε βαριά προθεραπευμένους ασθενείς οδήγησαν στη χρήση του cetuximab σε θεραπείες πρώτης γραμμής. Στη μελέτη CRYSTAL 28 υπήρξε σημαντική διάφορα στο διάστημα χωρίς πρόοδο της νόσου (PFS) στους ασθενείς που έλαβαν θεραπεία με προσθήκη cetuximab στο συνδυασμό FOLFIRI. Στο συνέδριο της ASCO του 2008 έγινε αναδρομική ανάλυση των αποτελεσμάτων με βάση την ύπαρξη μεταλλάξεων στο K-Ras 29. Η ανάλυση έδειξε ότι το όφελος από την προσθήκη του cetuximab περιορίζεται στους ασθενείς χωρίς μεταλλάξεις [p=0.0167, HR: 0.68 (95% CI: )]. Παρόμοια αποτελέσματα έχει δείξει και ο συνδυασμός του cetuximab με την oxaliplatin 30 (p=0.02, HR:0.57). To panitumumab έδειξε δραστικότητα σε ασθενείς προθεραπευμένους με κυτταροστατικούς παράγοντες συγκρινόμενο με την βέλτιστη υποστηρικτική αγωγή 31. Στη μελέτη αυτή δεν φάνηκε όφελος στην επιβίωση. Αυτό όμως πιθανότατα οφείλεται στο ότι το 76% των ασθενών της υποστηρικτικής αγωγής κατά την πρόοδο της νόσου των έλαβαν panitumumab. Σε αναδρομική ανάλυση των αποτελεσμάτων της μελέτης 32 φάνηκε ότι το όφελος από τη χρήση του panitumumab περιορίζεται στους ασθενείς με μη-μεταλλαγμένο K-Ras με στατιστικά σημαντικό όφελος στο διάστημα ελεύθερο προόδου νόσου (HR: 0.45, 95% CI: 0.34 to 0.59). Η χορήγηση του panitumumab εγκρίθηκε σε ασθενείς με μη μεταλλαγμένο K-Ras οι οποίοι έχουν εξαντλήσει κάθε θεραπευτικό χειρισμό και η δραστικότητα του φαίνεται να είναι παρόμοια με αυτή του cetuximab τουλάχιστον όσον αφορά τη μονοθεραπεία. Δεν υπάρχουν ακόμα ισχυρά δεδομένα για τη χρήση του panitumumab σε συνδυασμούς με χημειοθεραπεία. Προς το παρόν, αυτό που φαίνεται είναι ότι και το panitumumab 33 και το cetuximab 34 δεν πρέπει να συγχορηγούνται με συνδυασμούς κυτταροστατικών-bevacizumab. Ο ακριβής μηχανισμός αυτής της αρνητικής αλληλεπίδρασης δεν έχει ξεκαθαριστεί. Αντίσταση στους ανταγωνιστές του EGFR Η αντίσταση στους φαρμακευτικούς ανταγωνιστές του EGFR μπορεί να είναι είτε ενδογενής είτε επίκτητη. Όπως έχει αναφερθεί, η σηματοδότηση του EGFR γίνεται και μέσω του μονοπατιού RAS-RAF-MEK- MAPK. Όταν το K-Ras είναι μεταλλαγμένο, υπάρχει μια συνεχής ενεργοποίηση του μονοπατιού, η οποία είναι ανεξάρτητη από τη σήμανση μέσω του EGFR. Οι συχνότερα αναφερόμενες μεταλλάξεις του K-Ras εμφανίζονται στα κωδικόνια 12 και 13 του δεύτερου εξονίου 35. Οι μεταλλάξεις αυτές εμφανίζονται συχνότερα στους καπνιστές 36, κατά κανόνα αποκλείουν αμοιβαία την ύπαρξη μεταλλάξεων στον EGFR και στο B-Raf, και η ύπαρξη τους συσχετίζεται με μη απάντηση στις θεραπείες με ανταγωνιστές του EGFR 37,38. Η αποτυχία των ανταγωνιστών του EGFR στην κλινική πράξη συχνά συμβαίνει μετά μία περίοδο κλινικού οφέλους. Στην περίπτωση αυτή γίνεται λόγος για δευτεροπαθή αστοχία ή επίκτητη αντίσταση. Ο συχνότερος λόγος επίκτητης αντίστασης στα μικρά μόρια αναστολείς της τυροσινικής κινάσης είναι η εμφάνιση νέων επιπλέων μεταλλάξεων στον EGFR. Η ανάδυση της μετάλλαξης T790M με αντικατάσταση της μεθειονίνης από τη θρεονίνη στο εξόνιο προκαλεί μία αλλαγή στην τρισδιάστατη δομή της

5 290 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 7, Τεύχος 3-4, Ιούλιος - Δεκέμβριος 2008 τυροσινικής κινάσης και εμποδίζει την σύνδεση του erlotinib και του gefitinib στον EGFR. Ένας διαφορετικός μηχανισμός αντίστασης είναι η χρήση από τον όγκο εναλλακτικών δρόμων καρκινογένεσης. Έτσι, η υπερ-δραστηριοποίηση του πρώτο-ογκογονιδίου MET μπορεί να ενεργοποιήσει το μονοπάτι PI3K-Akt και να οδηγήσει σε πολλαπλασιασμό των καρκινικών κύτταρων και δευτεροπαθή αντίσταση στο gefitinib 40. Κατά ανάλογο τρόπο η αντίσταση στο cetuximab συνοδεύεται από διαταραχή της ενδοκυττάρωσης αποδόμησης του υποδοχέα ή/και παράλληλη ανεξάρτητη ενεργοποίηση του HER3 41. Προβλεπτικότητα Στον καρκίνο του μαστού η υπερέκφραση του στόχου είναι προϋπόθεση για τη χρήση των στοχευμένων θεραπειών έναντι των υποδοχέων με δραστικότητα τυροσινικής κινάσης. Στον καρκίνο του παχέος εντέρου αν και η έκφραση EGFR με ανοσοϊστοχημεία είναι απαραίτητη σύμφωνα με την επίσημη ένδειξη του φαρμάκου, ωστόσο υπάρχουν δεδομένα ότι η χρήση των μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι του EGFR είναι δραστική ανεξάρτητα του επιπέδου έκφρασης της πρωτεΐνης 42,43. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε τεχνικά προβλήματα χειρισμού των δειγμάτων, σε ασυμφωνία στην βαθμονόμηση της έντασης της θετικότητας, σε ανομοιομέρεια έκφρασης μέσα στον ίδιο τον όγκο. Στον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου η επίπτωση της υπερέκφρασης είναι αρκετά υψηλή, ώστε να μην απαιτείται ο προσδιορισμός της έκφρασης του EGFR, ενώ στον καρκίνο του πνεύμονα δεν έχει αποδειχθεί συσχέτιση μεταξύ της ανοσοϊστοχημικής έκφρασης του EGFR και της απάντησης στη θεραπεία. Η μελέτη των γονιδιακών αντιγράφων του EGFR (copy mumber) σχετίστηκε με όφελος από τη θεραπεία στους ασθενείς με καρκίνο πνεύμονα 44 και παχέος εντέρου 45,46. Οι μεταλλάξεις του γονιδίου του K-ras παρουσιάζουν προβλεπτική αξία. Το K-Ras αποτελεί βασικό στοιχείο το οποίο ρυθμίζει την ενδοκυττάρια μετακομιδή των σημάτων του EGFR. Στην ενεργή του μορφή είναι συνδεδεμένο με το GTP. Με τη βοήθεια μιας GTPάσης αποσπάται μια φωσφορική ομάδα και το K-Ras επιστρέφει στην ανενεργή μορφή του (GDP- K-Ras). Στο μεταλλαγμένο K-Ras υπάρχει δυσχέρεια αποφωσφορυλιωσης του μορίου, το οποίο παραμένει σε συνεχή ενεργοποίηση ανεξάρτητα της σηματοδότησης από τον EGFR 47. Οι περιπτώσεις αυτές σχετίζονται με αντίσταση στις αντί-egfr θεραπείες τόσο στον κολοορθικό καρκίνο, όσο και στον καρκίνο του πνεύμονα. Μεταλλάξεις στο K-Ras παρουσιάζονται στο 40% των ασθενών με καρκίνο παχέος εντέρου. Έχουν περιγράφει περισσότερες από 3000 μεταλλάξεις του K-RAS 48. Η πλειοψηφία αυτών εντοπίζεται στο κωδικόνιο 12 (82% των περιπτώσεων), ενώ μεταλλάξεις σε άλλα κωδικόνια παρατηρούνται σε μικρότερο βαθμό, 17% στο κωδικόνιο 13, 1% στο κωδικόνιο 61, <1% στο Για την καθημερινή κλινική πράξη, ανιχνεύονται οι μεταλλάξεις του K-Ras στα κωδικόνια 12 και 13, οι οποίες είναι και οι πιο συχνές (Εικόνα 3). Συσσωρευμένη εμπειρία από τη χρήση των στοχευόμενων θεραπειών σχετίζει την εμφάνιση τοξικότητας με την απάντηση στη θεραπεία. Έτσι και η εμφάνιση εξανθήματος από τις αντί-egfr θεραπείες σχετιζόταν με προσδοκώμενο όφελος. Αυτό έχει παρατηρηθεί και για το cetuximab 50 και για το panitumumab 51. Το γεγονός αυτό οδήγησε στη μελέτη EVEREST 52, στην οποία έγινε προσπάθεια να αυξηθούν οι κλινικές Εικόνα 3. Ανίχνευση μεταλλάξεων του K-Ras (codon 12) με PCR-RFLP (restriction fragment length polymorphism). Με αυτή τη μέθοδο μόνο το φυσιολογικό K-Ras μπορεί να «κοπεί» με ένα ειδικό ένζυμο περιορισμού, και να εμφανίσει έτσι μεγαλύτερη κινητικότητα (μικρότερο μοριακό βάρος) στην ηλεκτροφόρηση. Αριστερά: Στην πρώτη στήλη δείγμα από καρκίνο παχέος εντέρου που δεν φέρει μετάλλαξη στο κωδικόνιο 12, στην δεύτερη δείγμα με μετάλλαξη. Η εντονότερη φυσιολογική μπάντα στο δείγμα 2 προέρχεται από τους φυσιολογικούς ιστούς που υπάρχουν στο δείγμα όπως και από το δεύτερο (μη μεταλλαγμένο) αλληλόμορφο του γονιδίου, εφόσον η μετάλλαξη είναι συνήθως ετερόζυγη. Στην τρίτη στήλη control δείγμα από καρκινική σειρά με ομόζυγη μετάλλαξη στο codon 12, ενώ στην τέταρτη δείγμα από καρκινική σειρά με φυσιολογικό codon 12 του K-Ras. Δεξιά: Τα ίδια δείγματα σε ανάλυση μεταλλάξεων του κωδικονίου 13 φαίνονται φυσιολογικά. Στην τρίτη στήλη control δείγμα από καρκινική σειρά με ομόζυγη μετάλλαξη στο codon 13, ενώ στην τέταρτη δείγμα από καρκινική σειρά με φυσιολογικό codon 13 του K-Ras. Οι μεταλλάξεις των κωδικονίων 12 και 13 είναι αμοιβαίως αποκλειόμενες, δηλαδή δεν συμβαίνουν μαζί στον ίδιο καρκίνο. H PCR-RFLP είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη μέθοδος, όμως, συνήθως χρειάζεται επιβεβαίωση με μια ακόμη μέθοδο, όπως η Real-time PCR ή το sequencing. (Οι εικόνες είναι από το Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Μοριακής Ογκολογίας του Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Θεαγένειο ).

6 Στοχεύοντας τους υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης - Έμφαση στα anti-egfr μονοκλωνικά αντισώματα 291 ανταποκρίσεις αυξάνοντας τη δόση του cetuximab στους ασθενείς χωρίς ή ήπιες δερματικές αντιδράσεις. Τα αρχικά δεδομένα της μελέτης δείχνουν μια μικρή αύξηση των απαντήσεων εις βάρος των σταθεροποιήσεων της νόσου. Η αύξηση της δόσης μπορεί να είναι επωφελής για κάποιους ασθενείς με μερική ευαισθησία, αλλά δεν φαίνεται να αναστρέφει την αντίσταση στους ανταγωνιστές του EGFR. To εξάνθημα οφείλεται στην αναστολή του πολλαπλασιασμού και την πρόωρη διαφοροποίηση στα κερατινοκύτταρα της βασικής στοιβάδας του δέρματος που εκφράζουν EGFR 53 και εμφανίζεται τυπικά μέσα στις πρώτες 3 εβδομάδες της θεραπείας. Αυτό δεν φαίνεται να ισχύει στην K-Ras εποχή. Εξάνθημα εμφανίζουν και οι ασθενείς με μεταλλαγμένο K-Ras και μάλιστα σε μεγάλη συχνότητα (rash: wild type 94.9% vs mutated 84.0%; P =.02) 54. Επίλογος Η σχέση του υποδοχέα των επιδερμικών αυξητικών παραγόντων με την νεοπλασία είναι γνωστή στην ογκολογία. Πολλοί διαφορετικοί τύποι καρκινικών κυττάρων τους εκφράζουν στην επιφάνεια τους και έχει δειχθεί με σειρά πειραμάτων, η σχέση τους με τον πολλαπλασιασμό, την αναστολή της απόπτωσης, την διήθηση και την μετάσταση καθώς και με επαγωγή της νέο-αγγειογένεσης. Με βάση αυτά τα προκλινικά δεδομένα έχουν αναπτυχτεί μόρια φάρμακα τα οποία επιδρούν πάνω σε αυτούς τους υποδοχείς και τροποποιούν τη δράση τους. Τα φάρμακα είναι ιδιαίτερα σημαντικά διότι αποτελούν την απαρχή της στοχευόμενης θεραπείας και αποτελούν το επιστέγασμα μιας προσπάθειας δυο δεκαετιών προκλινικής και κλινικής έρευνας. Παρ όλα, αυτά φαίνεται ότι τα μέτρια οφέλη και τα ερωτήματα που προκύπτουν από την κλινική εφαρμογή τους μειώνουν τις υπερβολικά αισιόδοξες σκέψεις που είχε αρχικά δημιουργήσει η είσοδός τους στην κλινική πράξη. Αυτό που μένει είναι η ανάγκη επιμονής στη προσπάθεια διαλεύκανσης των μηχανισμών καρκινογένεσης. Εξ άλλου, προϊόντος του χρόνου η διαπίστωση της πολυπλοκότητας και της αλληλεπίδρασης των κυτταρικών μονοπατιών σηματοδότησης στην εξέλιξη της νόσου διαρκώς γιγαντώνεται. Βιβλιογραφια 1. Ullrich, A; Schlessinger, J. Signal transduction by receptors with tyrosine kinase activity. Cell 1990, 20, 61, Heldin, CH. Dimerization of cell surface receptors in signal transduction. Cell 1995, 80, Riely GJ, Politi KA, Miller VA, Pao W. Update on epidermal growth factor receptor mutations in nonsmall cell lung cancer. Clin Cancer Res. 2006,12, Kaye FJ. A curious link between epidermal growth factor receptor amplification and survival: effect of allele dilution on gefitinib sensitivity? J Natl Cancer Inst 2005, 97, Masui H, Kawamoto T, Sato JD, Wolf B, Sato G, Mendelsohn J. Growth inhibition of human tumor cells in athymic mice by anti-epidermal growth factor receptor monoclonal antibodies. Cancer Res 1984, 44, Hynes NH, Lane HA. ERBB receptors and cancer: the complexity of targeted inhibitors. Nat Rev Cancer 2005, 5, Salomon DS, Brandt R, Ciardiello F, Normanno N. Epidermal growth factor-related peptides and their receptors in human malignancies. Crit Rev Oncol Hematol 1995, 19, Messa C, Russo F, Caruso MG, Di Leo A. EGF, TGF-alpha, and EGF-R in human colorectal adenocarcinoma. Acta Oncol 1998, 37, Hemming AW, Davis NL, Kluftinger A, et al. Prognostic markers of colorectal cancer: an evaluation of DNA content, epidermal growth factor receptor, and Ki-67. J Surg Oncol 1992, 51, Mayer A, Takimoto M, Fritz E, et al. The prognostic significance of proliferating cell nuclear antigen, epidermal growth factor receptor, and mdr gene expression in colorectal cancer. Cancer 1993, 71, Brekke ΟΗ, Sandlie Ι. Therapeutic antibodies for human diseases at the dawn of the twenty-first century Nature Rev Drug Discovery 2003, 2, Fan Z, Lu Y, Wu X, Mendelsohn J. Antibody-induced epidermal growth factor receptor dimerization mediates inhibition of autocrine proliferation of A431 squamous carcinoma cells. J Biol Chem 1994, 269, Sunada H, Magun BE, Mendelsohn J, MacLeod CL. Monoclonal antibody against epidermal growth factor receptor is internalized without stimulating receptor phosphorylation. Proc Natl Acad Sci U S A 1986, 83, Kimura H, Sakai K, Arao T, et al. Antibody-dependent cellular cytotoxicity of cetuximab against tumor cells with wild-type or mutant epidermal growth factor receptor Cancer Sci 2007, 98, Karapetis CS, Khambata-Ford S, Jonker DJ, et al. K-ras mutations and benefit from cetuximab in advanced colorectal cancer. N Engl J Med 2008, 359, Benvenuti S, Sartore-Bianchi A, Di Nicolantonio F, et al. Oncogenic activation of the RAS/RAF signaling pathway impairs the response of metastatic colorectal cancers to anti-epidermal growth factor receptor antibody therapies. Cancer Res 2007, 67, Di Nicolantonio F, Martini M, Molinari F, et al. Wild-

7 292 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 7, Τεύχος 3-4, Ιούλιος - Δεκέμβριος 2008 Type BRAF Is Required for Response to Panitumumab or Cetuximab in Metastatic Colorectal Cancer. J Clin Oncol 2008, 26, Vermorken J, Mesia R, Vega V, et al. Cetuximab extends survival of patients with recurrent or metastatic SCCHN when added to first line platinum based therapy - Results of a randomized phase III (Extreme) study. J Clin Oncol 2007, 25 (June 20 suppl; abstr 6091) 19. Pirker R, Szczesna A, von Pawel J, et al. FLEX: A randomized, multicenter, phase III study of cetuximab in combination with cisplatin/vinorelbine (CV) versus CV alone in the first-line treatment of patients with advanced non-small cell lung cancer (NSCLC). J Clin Oncol 2008, 26,(May 20 suppl; abstr 3) 20. Freeman D, Sun J, Bass R, et al. Panitumumab and cetuximab epitope mapping and in vitro activity. Clin Oncol 2008, 26, (May 20 suppl; abstr 14536) 21. Fan Z, Masui H, Altas I, et al. Blockade of epidermal growth factor receptor function by bivalent and monovalent fragments of 225 anti-epidermal growth factor receptor monoclonal antibodies. Cancer Res 1993, 53, Zhang W, Gordon M, Schultheis AM, et al. FC- GR2A and FCGR3A Polymorphisms Associated With Clinical Outcome of Epidermal Growth Factor Receptor Expressing Metastatic Colorectal Cancer Patients Treated With Single-Agent Cetuximab J Clin Oncol 2007, 25, Tabernero J, Pfeiffer P, Cervantes A. Administration of cetuximab every 2 weeks in the treatment of metastatic colorectal cancer: an effective, more convenient alternative to weekly administration? Oncologist 2008, 13, Saltz LB, Meropol NJ, Loehrer PJ Sr, et al. Phase II trial of cetuximab in patients with refractory colorectal cancer that expresses the epidermal growth factor receptor. J Clin Oncol 2004, 22, Cunningham D, Humblet Y, Siena S, et al. Cetuximab monotherapy and cetuximab plus irinotecan in irinotecan-refractory metastatic colorectal cancer. N Engl J Med 2004, 351, Saltz L, Rubin M, Hochster H, et al. Cetuximab (IMC-C225) plus irinotecan (CPT-11) is active in CPT-11-refractory colorectal cancer (CRC) that expresses epidermal growth factor receptor (EGFR). Proc Am Soc Clin Oncol 20:7A, 2001 (abstr) 27. Jonker DJ, O Callaghan CJ, Karapetis CS, et al. Cetuximab for the treatment of colorectal cancer. N Engl J Med 2007, 357, Van Cutsem E, Nowacki M, Lang I, et al. Randomized phase IIi study of irintoecan and 5-FU/FA with or without cetuximab in the first-line treatment of patients with metastatic colorectal cancer(mcrc): the CRYSTAL trial (abstract). J Clin Oncol 2007, 25 (June 20 suppl; abstr 164s) 29. Van Cutsem Ε, Lang Ι, D haens G, et al. KRAS status and efficacy in the first-line treatment of patients with metastatic colorectal cancer (mcrc) treated with FOLFIRI with or without cetuximab: The CRYSTAL experience J Clin Oncol 2008, 26, (May 20 suppl; abstr 2) 30. Bokemeyer C, Bondarenko I, Hartmann JT, et al. KRAS status and efficacy of first-line treatment of patients with metastatic colorectal cancer (mcrc) with FOLFOX with or without cetuximab: The OPUS experience J Clin Oncol 2008, 26, (May 20 suppl; abstr 4000) 31. Van Cutsem E, Peeters M, Siena S, et al. Open-label phase III trial of panitumumab plus best supportive care compared with best supportive care alone in patients with chemotherapy-refractory metastatic colorectal cancer. J Clin Oncol 2007, 25, Amado R, Wolf M, Peeters M, et al. Wild-Type KRAS Is Required for Panitumumab Efficacy in Patients With Metastatic Colorectal Cancer. J Clin Oncol 2008, Hecht JR, Mitchell E, Chidiac T, et al. An updated analysis of safety and efficacy of oxaliplatin (Ox)/ bevacizumab (bev) +/- panitumumab (pmab) for first-line treatment (tx) of metastatic colorectal cancer (mcrc) from a randomized, controlled trial (PACCE). Proc of the 2008 ASCO Gastrointestinal Cancers Symposium, abs Punt CJ, Tol J, Rodenburg CJ, et al. Randomized phase III study of capecitabine, oxaliplatin, and bevacizumab with or without cetuximab in advanced colorectal cancer (ACC), the CAIRO2 study of the Dutch Colorectal Cancer Group (DCCG). J Clin Oncol 2008, 26, (May 20 suppl; abstr LBA4011) 35. Bos JL. ras oncogenes in human cancer: a review. Cancer Res 1989, 49, Ahrendt SA, Decker PA, Alawi EA, et al. Cigarette smoking is strongly associated with mutation of the K-ras gene in patients with primary adenocarcinoma of the lung. Cancer 2001, 92, Pao W, Wang TY, Riely GJ, et al. KRAS Mutations and primary resistance of lung adenocarcinomas to gefitinib or erlotinib. PloS Medicine 2005, 2, Lievre A, Bachet JB, Le Corre D, et al. KRAS mutation status is predictive of response to cetuximab therapy in colorectal cancer.. Clin Cancer Res 2006, 66, Pao W, Miller WA, Politi KA, et al. Acquired resistance of lung adenocarcinomas to gefitinib or erlotinib is associated with a second mutation in the EGFR kinase domain. PLoS Med 2005, 2, Engelman JA, Zejnullahu K, Mitsudomi T, et al. MET amplification leads to gefitinib resistance in lung cancer by activating ERBB3 signaling. Science 2007, 316, Wheeler DL, Huang S, Kruser TJ, et al. Mechanisms of acquired resistance to cetuximab: role of HER (ErbB) family members Oncogene 2008, 27, Chung KY, Shia J, Kemeny NE, et al. Cetuximab

8 Στοχεύοντας τους υποδοχείς με δράση τυροσινικής κινάσης - Έμφαση στα anti-egfr μονοκλωνικά αντισώματα 293 shows activity in colorectal cancer patients with tumors that do not express the epidermal growth factor receptor by immunohistochemistry. J Clin Oncol 2005, 23, Hecht J, Mitchell E, Baranda J, et al. Panitumumab antitumor activity in patients (pts) with metastatic colorectal cancer (mcrc) expressing low (1-9%) or negative (<1%) levels of epidermal growth factor receptor (EGFr). J Clin Oncol 2006, 24, 157s abstract 44. Tsao M-S, Sakurada A, Cutz J-C, et al. Erlotinib in lung cancer molecular and clinical predictors of outcome. N Engl J Med 2005, 353, Moroni M, Veronese S, Benvenuti S, et al. Gene copy number for epidermal growth factor receptor (EGFR) and clinical response to antiegfr treatment in colorectal cancer: a cohort study. Lancet Oncol 2005, 6, Sartore-Bianchi A, Moroni M, Veronese S, et al. Epidermal growth factor receptor gene copy number and clinical outcome of metastatic colorectal cancer treated with panitumumab. J Clin Oncol 2007, 25, Genetics Home Reference. KRAS. Available at: Accessed July Edkins S, O Meara S, Parker A, et al. Recurrent KRAS codon 146 mutations in human colorectal cancer. Cancer Biol Ther 2006, 5, Cunningham D, Humblet Y, Siena S, et al. Cetuximab monotherapy and cetuximab plus irinotecan in irinotecan-refractory metastatic colorectal cancer. N Engl J Med 2004, 351, Van Cutsem E, Peeters M, Siena S, et al. Open-label phase III trial of panitumumab plus best supportive care compared with best supportive care alone in patients with chemotherapy-refractory metastatic colorectal cancer. J Clin Oncol 2007, 25, Van Cutsem E, Humblet Y, Gelderblom H, et al. Cetuximab dose-escalation study in patients with metastatic colorectal cancer (mcrc) with no or slight skin reactions on cetuximab standard dose treatment (EVEREST): Pharmacokinetic and efficacy data of a randomized study (abstract 237). Gastrointestinal Cancers Symposium. Orlando, Fla; Jan 19-21, Lacouture ME. Mechanisms of cutaneous toxicities to EGFR inhibitors. Nat Rev Cancer 2006, 6, Karapetis CS, Khambata-Ford S, Jonker DJ, et al. K-ras mutations and benefit from cetuximab in advanced colorectal cancer. N Engl J Med 2008, 359,

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

KRAS μεταλλάξεις και θεραπευτικό αποτέλεσμα: Νεότερα δεδομένα

KRAS μεταλλάξεις και θεραπευτικό αποτέλεσμα: Νεότερα δεδομένα KRAS μεταλλάξεις και θεραπευτικό αποτέλεσμα: Νεότερα δεδομένα 55 ΣΕΛΙΔΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ KRAS μεταλλάξεις και θεραπευτικό αποτέλεσμα: Νεότερα δεδομένα Α. Κωτσάκης, Β. Γεωργούλιας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η αναστολή

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο

Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Εξυπνα φάρμακα στον καρκίνο Σπύρος Λιναρδόπουλος Διευθυντής του Εργαστηρίου για την ανακάλυψη νέων φαρμάκων στον καρκίνο The Breakthrough Breast Cancer Research Centre and Cancer Research UK Centre for

Διαβάστε περισσότερα

Το Cetuximab στα υποτροπιάζοντα ή/και μεταστατικά καρκινώματα κεφαλής και τραχήλου

Το Cetuximab στα υποτροπιάζοντα ή/και μεταστατικά καρκινώματα κεφαλής και τραχήλου Το Cetuximab στα υποτροπιάζοντα ή/και μεταστατικά καρκινώματα κεφαλής και τραχήλου 27 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Το Cetuximab στα υποτροπιάζοντα ή/και μεταστατικά καρκινώματα κεφαλής και τραχήλου Mιχάλης Β. Καραμούζης

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

13o Μεμβρανικοί υποδοχείς με εσωτερική δραστικότητα κινάσης Ser/Thr 1. Σηματοδότηση μέσω TGFβ

13o Μεμβρανικοί υποδοχείς με εσωτερική δραστικότητα κινάσης Ser/Thr 1. Σηματοδότηση μέσω TGFβ 13 o TGF-β Μεμβρανικοί υποδοχείς με εσωτερική δραστικότητα κινάσης Ser/Thr 1. Σηματοδότηση μέσω TGFβ Ωρίμανση του μορίου TGFβ Ενεργοποίηση των υποδοχέων TGFβ Οι μεταγραφικοί παράγοντες Smads Η ρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ A.A. Σπαντίδοο 1 2, Μ. Χατζηπαναγιώτου 1 2, Β. Ζουμπουρλής 1 2 1. Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών,

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Vectibix. πανιτουμουμάμπη. Τι είναι το Vectibix; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Vectibix; Περίληψη EPAR για το κοινό

Vectibix. πανιτουμουμάμπη. Τι είναι το Vectibix; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Vectibix; Περίληψη EPAR για το κοινό EMA/170285/2015 EMEA/H/C/000741 Περίληψη EPAR για το κοινό πανιτουμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ

ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΠΑΝΤΕΡΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΓΑΣΤΡ/ΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Γ.Ν. ΝΙΚΑΙΑΣ ΠΡΩΤΗ ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» «ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί Ογκογένεσης

Μηχανισμοί Ογκογένεσης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Μηχανισμοί Ογκογένεσης Δρ. Α. ΓΑΛΑΝΗΣ agalanis@mbg.duth.gr Μηχανισμοί Ογκογένεσης Ενότητα 4. Απορρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΗ ΜΙΚΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Κασαράκης Δηµήτριος Επιµελητής Α Επιστηµονικά Υπεύθυνος του ογκολογικού τµήµατος Νοσοκοµείου Καβάλας Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ Το ένζυμο Αδενυλική κυκλάση, υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση του camp. Το camp είναι ένα παράδειγμα μορίου «αγγελιοφόρου» καθοδικά των G πρωτεινών Αύξηση του camp

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής

Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 23-24, 18/4/2016 Π.Παπαζαφείρη Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής Προσαρμογή σε μοριακό και γονιδιακό επίπεδο Επίπεδα ελέγχου 1. Πρωτεïνική δράση 2. Πρωτεïνοσύνθεση 3. Ρύθμιση της

Διαβάστε περισσότερα

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους Για να εξασφαλιστεί η σωστή και αρμονική έκφραση των ενζύμων μέσα στο κύτταρο χρειάζεται ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. και Η εναρμόνιση αυτή επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 Περιεχόμενα Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii Κεφάλαιο 1 2 3 4 Εισαγωγή 1 Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης.... 3 Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 1 Δράση μέσω φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το οστό αποτελεί ένα ιδανικό περιβάλλον για μετάσταση, καθώς η συνεχής και δυναμική ανάπλασή τον παρέχει μια γόνιμη βάση για την παλιννόστηση και τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΣΑΤΟΥ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ν.Υ. ΑΙΜΟΔΟΣΙΑΣ Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ»

ΚΑΤΣΑΤΟΥ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ν.Υ. ΑΙΜΟΔΟΣΙΑΣ Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ» ΚΑΤΣΑΤΟΥ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ν.Υ. ΑΙΜΟΔΟΣΙΑΣ Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ» 1 η ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΥΘΡΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΒΟ ΟΜΑΔΑΣ Επίτοκος 36 ετών

Διαβάστε περισσότερα

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση

Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση Μυελοειδές καρκίνωµα θυρεοειδούς Φαρµακευτική αντιµετώπιση 27η συνάντηση ΕΕΕ Βόλος 30/11/13 Δρ Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τµήµα Ενδοκρινολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ. Β. Ζουμπουρλήςΐ

ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ. Β. Ζουμπουρλήςΐ ΑΝΟΣΟΙΣΤΟΧΗΜΙΚΕΣ ΚΑ! ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Β. Ζουμπουρλήςΐ 1. Εργαστήριο Μοριακής Ογκολογίας και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα. Η Μοριακή Βιολογία και κατ' επέκταση η Μοριακή

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία προσανατολισμού

Βιολογία προσανατολισμού Βιολογία προσανατολισμού Α. 1. β. 2. γ. 3. γ. 4. α. 5. δ. ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό βιβλίο σελ. 131 «Το βακτήριο... στο σώμα των φυτών.» Β2.1 Ε, 2 Δ, 3 Α, 4 Β Β3. Σχολικό βιβλίο σελ. 108 «Η θερμοκρασία..

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή βιολογία του καρκίνου της ουροδόχου κύστης Νεότερα δεδοµένα

Μοριακή βιολογία του καρκίνου της ουροδόχου κύστης Νεότερα δεδοµένα Μοριακή βιολογία του καρκίνου της ουροδόχου κύστης Νεότερα δεδοµένα Περσεφόνη Ξηρού - Παθολογοανατόµος Διευθύντρια Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο» Καρκίνος ουροδόχου κύστης Ο 9ος συχνότερος καρκίνος παγκοσµίως Κάπνισµα,

Διαβάστε περισσότερα

Υποδοχείς κινάσες τυροσίνης 1. Δομή και λειτουργία των υποδοχέων κινάσες τυροσίνης

Υποδοχείς κινάσες τυροσίνης  1. Δομή και λειτουργία των υποδοχέων κινάσες τυροσίνης 9 o Υποδοχείς κινάσες τυροσίνης 1. Δομή και λειτουργία των υποδοχέων κινάσες τυροσίνης Γενική δομή και ταξινόμηση Σύνδεση του προσδέτη και ολιγομερισμός του υποδοχέα Σχηματισμός ετεροδιμερών Η ενεργοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

Παρενέργειες (μεταβολικές και μη) από τη χορήγηση ΤΚΙς

Παρενέργειες (μεταβολικές και μη) από τη χορήγηση ΤΚΙς Αθήνα 2015 Παρενέργειες (μεταβολικές και μη) από τη χορήγηση ΤΚΙς Δρ. Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Ενδοκρινικής Ογκολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Σε ποιες μορφές καρκίνου έχουμε τη μεγαλύτερη εξέλιξη και που έχουμε μείνει πίσω;

Σε ποιες μορφές καρκίνου έχουμε τη μεγαλύτερη εξέλιξη και που έχουμε μείνει πίσω; Συνέντευξη Κύριε Μούντζιο, ποιες είναι οι εξελίξεις που έχουμε στη φαρμακευτική αντιμετώπιση του καρκίνου; Τι το νεότερο υπάρχει σήμερα και τι περιμένουμε τα επόμενα χρόνια; Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ-ΕΥΝΟΥΧΟΑΝΤΟΧΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Χρήστος Αθ. Καλαϊτζής Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 1 Non-metastatic castration-resistant prostate cancer (CPRCM0),

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση ASCO 2012 «Collaborating to Conquer Cancer» 1-5 Ιουνίου 2012, Σικάγο, ΗΠΑ

Ανασκόπηση ASCO 2012 «Collaborating to Conquer Cancer» 1-5 Ιουνίου 2012, Σικάγο, ΗΠΑ 24 συνεδριο Ανασκόπηση ASCO 2012 «Collaborating to Conquer Cancer» 1-5 Ιουνίου 2012, Σικάγο, ΗΠΑ TΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΔΗΜΟΥ Στο Σικάγο, κατά το πρώτο πενθήμερο του Ιουνίου, διεξήχθη η 48η ετήσια συνάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσογονικότητα βιολογικών παραγόντων. Νικόλαος Ζερβός Ρευματολόγος 251 ΓΝΑ

Ανοσογονικότητα βιολογικών παραγόντων. Νικόλαος Ζερβός Ρευματολόγος 251 ΓΝΑ Ανοσογονικότητα βιολογικών παραγόντων Νικόλαος Ζερβός Ρευματολόγος 251 ΓΝΑ Ανοσογονικότητα Συχνότητα παρουσίας αυτοαντισωμάτων 1. Έχει σχέση με το ίδιο το φάρμακο 2. Την οδό χορήγησης 3. Την συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα. Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα. Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο» Μεταβολισμός της γλυκόζης στα καρκινικά κύτταρα Δρ Παζαΐτου-Παναγιώτου Καλλιόπη Σ. Διευθύντρια Ενδοκρινολογικού Τμήματος ΑΝΘ «Θεαγένειο» 30ο Επετειακό Πανελλήνιο Συνέδριο ΔΕΒΕ Θεσσαλονίκη, 16-19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

το Avastin χορηγείται σε συνδυασμό με άλλα αντικαρκινικά φάρμακα για τη θεραπεία ενηλίκων που πάσχουν από τους ακόλουθους τύπους καρκίνου:

το Avastin χορηγείται σε συνδυασμό με άλλα αντικαρκινικά φάρμακα για τη θεραπεία ενηλίκων που πάσχουν από τους ακόλουθους τύπους καρκίνου: EMA/487897/2016 EMEA/H/C/000582 Περίληψη EPAR για το κοινό βεβασιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια , Φυσικός MSc 1 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια O καρκίνος είναι μια νόσος προκαλούμενη από ογκογονίδια, από ογκοκατασταλτικά γονίδια και από γονίδια micrοrna. Οι αλλαγές αυτές είναι συνήθως γεγονότα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Στην διάρκεια του προηγούµενου χρόνου, έχει σηµειωθεί σηµαντική πρόοδος στην θεραπεία τόσο κοινών όσο και σπανίων µορφών καρκίνου, που οδηγεί σε πιο

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY Μαμάρα Α. (1), Καλαλά Φ. (1), Λιαδάκη Κ. (1), Παπαδούλης Ν. (2), Μανδαλά Ε. (3), Παπαδάκης Ε. (4), Γιαννακούλας N. (5), Παλασοπούλου M. (5), Λαφιωνιάτης Σ. (6), Κιουμή A. (4), Κοραντζής I. (4), Καρτάσης

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία μοριακής αναλύσεως, τεχνικές απαιτήσεις, διαπίστευση

Μεθοδολογία μοριακής αναλύσεως, τεχνικές απαιτήσεις, διαπίστευση Μεθοδολογία μοριακής αναλύσεως, τεχνικές απαιτήσεις, διαπίστευση Ευστράτιος Κ. Κοσμίδης Λέκτορας Φυσιολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Disclosure of Potential Conflicts of Interest Efstratios

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας Μεταγωγή σήµατος 1 Εισαγωγή Η διαδικασία εξέλιξης των πολυκύτταρων οργανισµών (πρίν 2.5 δις χρόνια) άρχισε πολύ πιο αργά από την ύπαρξη των µονοκύτταρων οργανισµών (πρίν

Διαβάστε περισσότερα

Διαχειριστικά θέματα στο άσθμα β-blockers

Διαχειριστικά θέματα στο άσθμα β-blockers Διαχειριστικά θέματα στο άσθμα β-blockers Ροβίνα Νικολέττα Επίκουρη καθηγήτρια Πνευμονολογίας - Εντατικής Θεραπείας Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική ΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Οι β-ar ταξινομούνται σε τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης Οδοντιατρικής Σχολής Αθήνας, Αθήνα 11 Μαΐου 2015, Διάλεξη με θέμα: Παθοβιολογία της Οστικής Μετάστασης.

Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης Οδοντιατρικής Σχολής Αθήνας, Αθήνα 11 Μαΐου 2015, Διάλεξη με θέμα: Παθοβιολογία της Οστικής Μετάστασης. Ομιλίες σε Συνέδρια Διεπιστημονική προσέγγιση του καρκίνου του μαστού. Από την θεωρία στην πράξη, διοργανώθηκε από την "Ελληνική Διεπιστημονική Εταιρία Καρκίνου Μαστού. Σάββατο και Κυριακή 18-19 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία)

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Βιοτεχνολογία Φυτών ΔΠΘ / Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης ΠΜΣ Αειφορικά Συστήματα Παραγωγής και Περιβάλλον στη Γεωργία Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 Μελέτη τοπ ρόλοπ της ιντεγκρινοσπνδεόμενης κινάσης στην πνεπμονική ίνσση, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ Θέµατα ιάλεξης οµή, αριθµός και διαχωρισµός των αµινοξέων Ένωση αµινοξέων µε τον πεπτιδικό δεσµό

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέμα 1 ο : Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1. Το σύμπλοκο έναρξης της πρωτεϊνοσύνθεσης δεν περιλαμβάνει α. το mrna β. τη μεγάλη ριβοσωμική υπομονάδα γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. (Γενετικό γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. (Γενετικό γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ (Γενετικό υλικό των βακτηρίων ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης) Μαντώ Κυριακού 2015 Γενετικό υλικό των βακτηρίων Αποτελείται από ένα μόριο DNA σε υπερελιγμένη μορφή και τα άκρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού;

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; Anne-Marie Μητέρα Επιστήμονας Ιατρικής από την Ιρλανδία και ασθενής με καρκίνο μαστού που έκανε το Oncotype DX Ένας εκπαιδευτικός οδηγός που δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ / Γ ΙΑΤΡ ΓΘΕΤ 2 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 20/03/2016 ΘΕΜΑ Α

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ / Γ ΙΑΤΡ ΓΘΕΤ 2 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 20/03/2016 ΘΕΜΑ Α ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ / Γ ΙΑΤΡ ΓΘΕΤ 2 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 20/03/2016 ΘΕΜΑ Α 1. α 2. δ 3. γ 4. δ 5. γ. ΘΕΜΑ Β 1. Τα αντισώματα αποτελούν το πιο αποτελεσματικό φυσικό φάρμακο για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΠΛΗΘΥΣΜΟΙ Τ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΩΝ. Αλεξάνδρα Φλέβα Ph.D Βιολόγος Τμήμα Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν. «Παπαγεωργίου»

ΥΠΟΠΛΗΘΥΣΜΟΙ Τ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΩΝ. Αλεξάνδρα Φλέβα Ph.D Βιολόγος Τμήμα Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» ΥΠΟΠΛΗΘΥΣΜΟΙ Τ ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΩΝ Αλεξάνδρα Φλέβα Ph.D Βιολόγος Τμήμα Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» Η αξιοποίηση του εύρους των δυνατοτήτων της κυτταρομετρίας ροής στην Ανοσολογία προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ ΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ ΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 11 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα.

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Παρουσίαση για το πρόγραµµα ΠΕΝΕΔ: «Οίνος και υγεία». 4/7/03 Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Ψαχούλια Φαίη Εργαστήριο Γονιδιακής Ρύθµισης Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Κατά σειρά τα βήματα που οδηγούν στην κατασκευή του καρυότυπου είναι τα ακόλουθα: 4 2 1 6 3 5 Β2 α DNA πολυμεράσες

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2015-2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 1. Πώς επηρεάζεται ο κυτταρικός κύκλος και η επιβίωση του κυττάρου από τον παράγοντα p53; Ο κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΑΧΤΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΟΓΚΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 3 Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη στήλης: Έλενα Λινάρδου 1, MD, PhD

Υπεύθυνη στήλης: Έλενα Λινάρδου 1, MD, PhD 256 βημα Kλινικησ Oγκολογιασ Τόμος 6, Τεύχος 4, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2007 ΒΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Υπεύθυνη στήλης: Έλενα Λινάρδου 1, MD, PhD Νέα μελών της ΕΟΠΕ ESMO Conference Lugano (ECLU) To καλοκαιρινό εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΤΣΙΡΙΛΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ Α.Μ. 297

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΤΣΙΡΙΛΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ Α.Μ. 297 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΤΣΙΡΙΛΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΙΟΣ Α.Μ. 297 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΧΕΑ ΤΟΥ ΕΠΙΔΕΡΜΙΚΟΥ ΑΥΞΗΤΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΚΑΙ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση Κεφάλαιο 22 (+κεφ. 17 Hartwell) Γενετική του καρκίνου Η πρωτεΐνη p53 προσδένεται στο DNA. 2 ΕΙΚΟΝΑ 22.1 Μαστογραφία που απεικονίζει έναν όγκο. Όγκος 3 Κύρια σημεία: Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΕΠΑΝΑΛΛΗΠΤΙΚΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟ)

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΕΠΑΝΑΛΛΗΠΤΙΚΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2016 Απαντήσεις Βιολογίας κατεύθυνσης (ΕΠΑΝΑΛΛΗΠΤΙΚΕΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟ) Μιχάλης Χαλικιόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 γ Α3 γ Α4 α Α5 δ ΘΕΜΑ Β Β1. Το βακτήριο Agrobacterium tumefaciens, το οποίο ζει στο έδαφος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΤΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Δήλωση συμφερόντων Δεν έχω κάτι να δηλώσω Λειτουργία κυττάρου - Ενέργεια Οι περισσότερες λειτουργίες που επιτελεί ένα κύτταρο, όπως η κίνηση, η αύξηση, ο πολ/σμός, η σύνθεση μακρομορίων, απαιτούν ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Erbitux SPC (EMA 120831) Page 1

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Erbitux SPC (EMA 120831) Page 1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Erbitux SPC (EMA 120831) Page 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Erbitux 5 mg/ml διάλυμα για έγχυση 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε ml

Διαβάστε περισσότερα

Β Π Μ Hρεμία. Αναστροφή. Οστεόλυση. Οστεοπαραγωγή

Β Π Μ Hρεμία. Αναστροφή. Οστεόλυση. Οστεοπαραγωγή Β Π Μ Hρεμία Αναστροφή Οστεόλυση Οστεοπαραγωγή Β Π Μ Hρεμία Αναστροφή Αύξηση αριθμού οστεοκλαστών Αύξηση Μείωση διάρκειας του δράσης χρόνου για τους ασβεστοποίηση του οστού Αύξηση ενεργοποιημένων μονάδων

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου. Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής

Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου. Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής Ο ρόλος του ογκοκατασταλτικού γονιδίου στον καρκίνο του ανθρώπου ρ53 Βασίλειος Κ. Ζουμπουολής Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, Εργαστήριο Μοριακής Ογκολογίας και Βιοτεχνολογίας, Αθήνα Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη MRI ογκομέτρησης εγκεφαλικών μεταστάσεων πριν και μετά τη θεραπεία με λαπατινίμπη.

Μελέτη MRI ογκομέτρησης εγκεφαλικών μεταστάσεων πριν και μετά τη θεραπεία με λαπατινίμπη. Μελέτη MRI ογκομέτρησης εγκεφαλικών μεταστάσεων πριν και μετά τη θεραπεία με λαπατινίμπη. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Γ. 1, ΡΑΦΑΗΛΙΔΗΣ Β. 1, ΒΕΛΝΙΔΟΥ Α. 1, ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ Λ. 1, ΚΟΥΣΚΟΥΡΑΣ Κ. 1, ΧΡΥΣΟΓΟΝΙΔΗΣ Ι. 1, ΧΑΡΙΤΑΝΤΗ-ΚΟΥΡΙΔΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2010-2011 ΑΡΙΘΜ. ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ 2695 «ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2

Εργασία του μαθητή Θ. Σιδηρόπουλου :καρκίνος και μεταλλάξεις. Τμήμα Γ 2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ: Ο Καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις αναπτυγμένες χώρες. Οι στατιστικές δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 27 5 2016 Α1. β Α2. β Α3. δ Α4. γ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α 2 Γ 3 Α 4 Β 5 Α 6 Α 7 Γ Β2. Σχολ. βιβλίο σελ. 20 με την παλιά έκδοση ή σελ. 24 με τη νέα έκδοση : «Τα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10 ΤΟ ΟΠΕΡΟΝΙΟ (σελ )

Κεφάλαιο 10 ΤΟ ΟΠΕΡΟΝΙΟ (σελ ) Κεφάλαιο 10 ΤΟ ΟΠΕΡΟΝΙΟ (σελ. 387-417) Ένα ρυθμιστικό γονίδιο κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη που δρα σε μια θέση-στόχο πάνω στο DNA και ρυθμίζει την έκφραση ενός άλλου γονιδίου. Στον αρνητικό έλεγχο, μία trans-δραστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα