Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 730

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 730"

Transcript

1 Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 730 Διαφορετικότητα και οµοιοµορφία στην οικονοµική θεωρία ως ερµηνευτικοί παράγοντες της πρόσφατης οικονοµικής κρίσης Του Jan Kregel* Levy Economics Institute of Bard College Αύγουστος 2012 *Το κείµενο παρουσιάστηκε αρχικά στη Διάλεξη Μνήµης (Memorial Lecture) J. Fagg Foster στο Πανεπιστήµιο του Ντένβερ στις 20 Μαΐου 2011, και σε µια αναθεωρηµένη εκδοχή ως η κεντρική οµιλία στο 9 ο Ετήσιο Συνέδριο του Ιταλικού Συνδέσµου για την Ιστορία της Πολιτικής Οικονοµίας, που έλαβε µέρος στην Πάντοβα τον Ιούνη του The Levy Economics Institute Working Paper Collection presents research in progress by Levy Institute scholars and conference participants. The purpose of the series is to disseminate ideas to and elicit comments from academics and professionals. Levy Economics Institute of Bard College, founded in 1986, is a nonprofit, nonpartisan, independently funded research organization devoted to public service. Through scholarship and economic research it generates viable, effective public policy responses to important economic problems that profoundly affect the quality of life in the United States and abroad. Levy Economics Institute P.O. Box 5000 Annandale-on-Hudson, NY Copyright Levy Economics Institute 2012 All rights reserved. 1

2 Περίληψη Οι οικονοµίες της αγοράς και οι κεντρικά κατευθυνόµενες οικονοµίες έχουν διαφοροποιηθεί εδώ και πολύ καιρό από την παρουσία της εναλλακτικής επιλογής µέσα σε ένα πλαίσιο πολυµορφίας. Ωστόσο, το µεγαλύτερο µέρος της επικρατούσας οικονοµικής θεωρίας βασίζεται στην ύπαρξη της οµοιοµορφίας. Το κείµενο αυτό παρουσιάζει τις επιπτώσεις αυτής της αντίφασης για τη θεωρία των τιµών, τη δηµιουργία εισοδήµατος και την ανάλυση της πρόσφατης οικονοµικής κρίσης, και ασκεί κριτική στην παραδοσιακή θεωρία από τη θεσµική σκοπιά, όπως την ανέπτυξε ο J. Foster Fagg. Εισαγωγή Με τιµάει ιδιαίτερα που βρίσκοµαι εδώ να σας µιλήσω προς τιµήν του J. Foster Fagg. Αυτό δεν οφείλεται µόνο στο θαυµασµό που τρέφω για τις κρίσιµες πτυχές της συνεισφοράς του στα θεσµικά οικονοµικά, αλλά και λόγω της σηµασίας του έργου του σε µια περίοδο όπου πολλοί οικονοµολόγοι αµφισβητούν τη χρησιµότητα του φονταµενταλισµού της αγοράς ή την υπόθεση των αποτελεσµατικών αγορών. Δεν πρόκειται να µπω σε µια συζήτηση για την προσέγγιση του Foster στη θεωρία της αξίας. 1 Αντί αυτού, θα επικεντρωθώ στην κριτική που ανέπτυξε προς την παράδοση της προσφοράς και της ζήτησης στα οικονοµικά, και στη συνέχεια θα την χρησιµοποιήσω για να προσφέρω µια εξήγηση στο γιατί η σηµερινή προσπάθεια της παροχής χρηµατοδότησης υποθηκών σε µια ευρύτερη οµάδα δανειοληπτών πήγε τόσο στραβά. Κατά κάποιον τρόπο, µπορούµε να χαρακτηρίσουµε το έργο του Foster ως ένα συµπλήρωµα στην εργασία του Sraffa «Prelude to a Critique of Economic Theory». Όπως γνωρίζετε, η βασική κριτική του Sraffa προς την παραδοσιακή ανάλυση της προσφοράς και της ζήτησης επικεντρώθηκε στην πλευρά της προσφοράς. Υποστήριξε ότι αντιπροσώπευε µια παράλογη επέκταση της χρήσης της οριακής χρησιµότητας από την πλευρά της ζήτησης προς την περιγραφή της µη χρησιµότητας από την πλευρά της προσφοράς. Η έλλειψη της λογικής βρισκόταν στην προσπάθεια να συνδυαστούν δύο εντελώς διαφορετικές θεωρίες για να εξηγήσουν τη συµπεριφορά της προσφοράς της φθίνουσας απόδοσης για σταθερούς συντελεστές και οικονοµίες κλίµακας στην επέκταση της παραγωγής. Νοµίζω ότι ο Foster αναγνώριζε εµµέσως αυτή τη δυσκολία όταν σηµείωνε ότι η κλασική θεωρία κατάφερε να συνδυάσει τόσο τη χρησιµότητα και τη µη χρησιµότητα στον ίδιο άξονα για τη δηµιουργία της προσφοράς και της ζήτησης. Δεδοµένου ότι δεν υπήρχε διαφορά µεταξύ των δύο, αυτό διέβρωσε οποιαδήποτε αξίωση για την ανεξαρτησία των καµπυλών. 1 Αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο! Για την προετοιµασία, πήγα πίσω και διάβασα την κύριο όγκο της γραπτής εργασίας του Foster όπως εµφανίστηκε στο ειδικό JEI τεύχος (Foster 1981) και στη συλλογή του Baldwin Ranson (Ranson 2010). Είναι πολύ ευκολότερο να το κατανοήσουµε ως σύνολο και κατά ακολουθία από το να το διαβάζουµε κοµµάτι κοµµάτι. 2

3 Αλλά το σηµείο της κριτικής του Foster που θέλω να αξιολογήσω είναι µεθοδολογικής προέλευσης. Ποια πρέπει να είναι τα στοιχεία ή τα δεδοµένα του οικονοµικού προβλήµατος της αξίας; Ο Foster ταύτισε το λάθος στην παραδοσιακή θεωρία της προσφοράς και της ζήτησης για τις τιµές µε την εξάρτησή της στις δεδοµένες ατοµικές προτιµήσεις καθοριζόµενες από τη χρησιµότητα ως τη βάση για την καταναλωτική ζήτηση. Ο ίδιος πρότεινε ότι η τεχνολογία και οι θεσµοί ήταν οι βασικές δυνάµεις στον καθορισµό της ατοµικής ζήτησης, και ως εκ τούτου οι βασικές δυνάµεις στον καθορισµό των τιµών και της αξίας. Πίστευε ότι οι επιθυµίες και οι προτιµήσεις δεν µπορούν να εξεταστούν ανεξάρτητα από την µεταβαλλόµενη τεχνολογία και τους θεσµούς που αναδύονται ως ανταπόκριση στις διαταραχές που προκαλούνται από αυτές τις τεχνολογικές αλλαγές. Η κριτική αντιµετώπιση που είχε απέναντι στην παραδοσιακή θεωρίας της προσφοράς και της ζήτησης υπονοούσε ότι η µεγιστοποίηση της ικανοποίησης δεν αποτελεί επαρκή όρο για την βιωσιµότητα της οικονοµίας. Αντί µη επαληθεύσιµα δεδοµένα, υποστήριζε ότι τα γούστα και οι προτιµήσεις θα µπορούσαν να καθοριστούν µόνο θεσµικά. Τώρα, η κριτική αυτή ισχύει επίσης και για τις πηγές της ατοµικής χρησιµότητας, και ο Foster σηµειώνει ότι ο ορισµός αυτών των αγαθών που θεωρούνται «εµπορεύµατα» επίσης καθορίζεται από την ανθρώπινη εφεύρεση και την ανταπόκριση των θεσµών στις τεχνολογικές διαταραχές. Η συζήτηση µου σήµερα θα επικεντρωθεί σε µια άλλη εσωτερική αντίφαση που εµπεριέχει ο ορισµός των εµπορευµάτων που διαπραγµατεύονται στις αγορές και που συνδέεται µε τη σχιζοφρενική χρήση από τους οικονοµολόγους της διαφορετικότητας και της οµοιοµορφίας στην οικονοµική θεωρία. Πριν εισχωρήσουµε σε µια βαθιά θεωρητική συζήτηση αυτού του σηµείου, ας κάνουµε αυτό που θα µας έλεγε ο Foster να κάνουµε. Να δούµε τον τρόπο µε τον οποίον λειτουργεί πραγµατικά ο κόσµος. Ψάχνοντας για τον συσχετισµό δεδοµένων Πόσοι από εσάς έχετε αγοράσει πρόσφατα ένα αεροπορικό εισιτήριο; Έχετε παρατηρήσει αλλαγές; Όταν εγώ ξεκίνησα να ταξιδεύω µε αεροπλάνο, ένα αεροπορικό εισιτήριο ήταν η αγορά µιας υπηρεσίας: µια αεροπορική εταιρεία σε µετέφερε από το σηµείο Α στο σηµείο Β. Και σου προσέφερε και ένα γεύµα. Και είχατε επίσης µεταφορά των αποσκευών σας. Και είχατε επίσης το δικαίωµα να καθίσετε σε ένα κάθισµα. Εάν αγοράσετε ένα αεροπορικό εισιτήριο σήµερα, µπορεί να χρειαστεί να πληρώσετε χωριστά για την αεροπορική µεταφορά, χωριστά για τη µεταφορά αποσκευών, χωριστά για το γεύµα, χωριστά ακόµη και για το κάθισµα! (Αναφέρεται ότι οι ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες σκέφτονται το ενδεχόµενο να προσφέρουν εισιτήρια για όρθιους επιβάτες στις φθηνές πτήσεις τους!) Αυτό που θέλω να επισηµάνω εδώ είναι ότι αν προσπαθούµε να ορίσουµε την «αγορά» στην οποία η προσφορά και η ζήτηση καθορίζουν την τιµή, θα πρέπει πρώτα να ορίσουµε το «εµπόρευµα» που αγοράζεται. Και το παράδειγµα που ανέφερα κάνει ξεκάθαρο το γεγονός ότι δεν έχουµε την ικανότητα να ορίσουµε το εµπόρευµα ανεξάρτητα από τους θεσµούς και την τεχνολογία. Τώρα, το ερώτηµα είναι το εξής: υπάρχει οποιαδήποτε ορθολογική οικονοµική βάση 3

4 για ξεχωριστή χρέωση αυτών των ξεχωριστών προϊόντων, και, πιο σηµαντικό, υπάρχει οποιαδήποτε οικονοµική βάση για να ορίσουµε αυτές τις ξεχωριστές υπηρεσίες ως εµπορεύµατα; Και θα µπορούσαµε να υποστηρίξουµε ότι η κάθε µία από αυτές τις υπηρεσίες διαπραγµατευόταν σε ξεχωριστή αγορά; Η είναι, όπως πρότεινε ο Straffa σε ένα µέρος του βιβλίου του που έχει περάσει τελείως απαρατήρητο, «προϊόντα πολύ στενά συνδεδεµένα µεταξύ τους» ( joint products ), αλλά για τα οποία µπορεί να µην υπάρχει ξεχωριστή παραγωγή και, συνεπώς, να µην υπάρχει ξεχωριστή καµπύλη προσφοράς και καµία «αγορά» η αγοραία τιµή; Εµπορεύµατα, τιµές και αγορές Θεωρία και ιστορία από τον Smith έως τον Schumpeter µέσω Petty Με αυτό το παράδειγµα από τον πραγµατικό κόσµο ως υπόβαθρο, ας εξετάσουµε το θεωρητικό και ιστορικό υπόβαθρο αυτού του προβλήµατος. Για τους υποστηρικτές της οικονοµίας της αγοράς, το σηµαντικό όφελος της είναι αυτό που µπορούµε να συνοψίσουµε ως «διαφορετικότητα». Μια ελεύθερη οικονοµία της αγοράς χαρακτηρίζεται ως έκφραση των διαφορετικών ατοµικών προτιµήσεων στον καθορισµό των ποσοτήτων και των τιµών σε ένα ευρύ φάσµα προϊόντων. Αυτές οι προτιµήσεις είναι τα δεδοµένα στοιχεία που αποτελούν τη βάση για τις λειτουργίες της προσφοράς και της ζήτησης που καθορίζουν το σύστηµα τιµών σε µια ισορροπία το οποίο παρέχει όλες τις πληροφορίες που απαιτούνται για να γίνουν οι προσαρµογές που αποφέρουν τη µέγιστη οικονοµική χρησιµότητα. Ωστόσο, κάτω από αυτή την πρόσοψη της διαφορετικότητας, η γενική εφαρµογή της απαιτεί ένα τεκµήριο οµοιοµορφίας ή οµοιογένειας. Έτσι, ακριβώς όπως οι ποικίλες ατοµικές προτιµήσεις λαµβάνονται ως τα δεδοµένα του οικονοµικού τοπίου, η ύπαρξη των ενιαίων κατηγοριών, όπως ο ορισµός του εµπορεύµατος, απαιτεί το τεκµήριο της ύπαρξης της οµοιοµορφίας του προϊόντος. Ας ξεκινήσουµε µε το ερώτηµα πώς ασκείται η επιλογή µέσω της ελεύθερης συναλλαγής της αγοράς. Ο Adam Smith έδωσε την κλασική απάντηση σε αυτό το ερώτηµα. Στο βιβλίο του Theory of Moral Sentiments σηµείωσε ότι οι αισθήσεις, που είναι περιορισµένες, «ποτέ δεν µας µετέφεραν, και ποτέ δεν µπορούν να µας µεταφέρουν, πέρα από το δικό µας πρόσωπο, και είναι µόνο χάρη στη φαντασία που µπορούµε να σχηµατίσουµε οποιαδήποτε αντίληψη για το ποιές είναι οι αισθήσεις των άλλων» (Smith 1976, 9). «Όσο εγωιστής µπορεί να υποτίθεται ότι είναι ο κάθε άνθρωπος, υπάρχουν προφανώς κάποιες αρχές στη φύση του που τον κάνουν αν ενδιαφέρεται για την τύχη των άλλων, και καθιστούν την ευτυχία τους απαραίτητη για αυτόν, αν και δεν κερδίζει τίποτα από αυτό εκτός από την ευχαρίστηση να το βλέπει» (στο ίδιο). Θα µπορούσαµε να το ονοµάσουµε αυτό «υπαρξιακή διαφορετικότητα των ατόµων». Μπορεί όλοι να είµαστε το ίδιο και να έχουµε παρόµοιες προτιµήσεις, αλλά δεν µπορούµε να το γνωρίζουµε αυτό. Το αποτέλεσµα, το οποίο προώθησε ο Smith στο Wealth of Nations, είναι ότι η συναλλαγή γίνεται µε τη βοήθεια του κάθε ατόµου που προσπαθεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες που φαντάζεται που έχουν οι άλλοι: αλτρουιστικός ηδονισµός. Όταν ο Smith υποστηρίζει ότι «δεν είναι από την καλοσύνη του χασάπη, του ζυθοποιού, ή του φούρναρη που προσδοκάµε το δείπνο µας, αλλά από το ενδιαφέρον τους για το δικό τους συµφέρον», απλά δηλώνει αυτό που θεωρεί αναµφισβήτητο γεγονός δηλαδή ότι κανένα άτοµο δεν θα ήταν δυνατόν να ενεργεί καλοπροαίρετα δεδοµένου ότι είναι αδύνατον να γνωρίζει τα γούστα και τις 4

5 προτιµήσεις των άλλων ατόµων. Είναι προς το συµφέρον του να φανταστεί κανείς και να προσπαθήσει να ανακαλύψει τις προτιµήσεις των άλλων. Στη συνέχεια, ο Smith σηµειώνει ότι «αν και µπορεί να είναι αλήθεια, ως εκ τούτου, ότι κάθε άτοµο προτιµά φυσικά τον εαυτό του σε όλη την ανθρωπότητα, ωστόσο δεν τολµά να κοιτάξει την ανθρωπότητα στο πρόσωπο, και οµολογεί ανοικτά ότι ενεργεί σύµφωνα µε αυτή την αρχή», αλλά, «πρέπει να... δείξει ταπεινός µπροστά στην αλαζονεία της αγάπης του για τον εαυτό του και να οδηγήσει σε κάτι το οποίο οι άλλοι άνθρωποι το αποδέχονται» (στο ίδιο, 83). Έτσι, η «υπαρξιακή διαφορετικότητα» οδηγεί σε «υπαρξιακή αβεβαιότητα» σχετικά µε το πώς µπορεί κανείς να ικανοποιήσει καλύτερα τις ανάγκες του µε το να προσπαθεί να αναζητεί τις άγνωστες ανάγκες των άλλων. Και οι ανάγκες αυτές µπορούν να ανακαλυφθούν µόνο µέσα από τη διαφορετικότητα και την συναλλαγή. Το συµπέρασµα είναι ότι θα υπάρξουν πολλαπλές διµερείς συναλλαγές µεταξύ διαφορετικών ατόµων µε διαφορετικές προτιµήσεις, µε το κάθε άτοµο να επιδιώκει να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του µε το να φαντάζεται και να επιδιώκει να ανακαλύψει και να ικανοποιήσει τις ανάγκες των άλλων. Ας θέσουµε τώρα το ερώτηµα, τι είναι αυτό που ανταλλάσσεται µεταξύ αυτών των ιδιοτελών ατόµων; Οι οικονοµολόγοι συχνά µιλούν για «ανταλλαγή εµπορευµάτων», αλλά εάν το κάθε άτοµο έχει διαφορετική εκτίµηση για το τι ανταλλάσσεται, και αν αυτό που ανταλλάσσεται ικανοποιεί άγνωστες επιθυµίες, τότε κάθε πράγµα που ανταλλάσσεται θα πρέπει να αποτελείται από διαφορετικά χαρακτηριστικά καθένα από τα οποία θα απευθύνεται σε µια από τις διαφορετικές ανάγκες των µεµονωµένων καταναλωτών. Αυτό σηµαίνει ότι θα υπάρχουν πολλά και ποικίλα «εµπορεύµατα» που εµπλέκονται σε κάθε µια από τις εκατοµµύρια ανταλλαγές που λαµβάνουν χώρα στην αγορά, δεδοµένου ότι κάθε άτοµο τα αξιολογεί διαφορετικά και τα θεωρεί διαφορετικά προϊόντα αφού το κάθε ένα από αυτά ικανοποιεί διαφορετικές ανάγκες ή προτιµήσεις. Έτσι, έχουµε διµερείς συναλλαγές ενός πλήθους από µοναδικά προϊόντα που προσδιορίζονται από τα διαφορετικά χαρακτηριστικά τους. Τώρα, αν όλες οι ανταλλαγές είναι διµερείς, ποιό είναι το αντίστοιχο σε αυτές τις ανταλλαγές; Η απάντηση, συνήθως, είναι άλλα εµπορεύµατα, αλλά η παραδοσιακή θεωρία υποστηρίζει ότι σε µια οικονοµία της αγοράς οι εκτιµήσεις αποδοτικότητας θα πρέπει να οδηγήσουν στη δηµιουργία ενός ενδιάµεσου καλού, που συνήθως ονοµάζεται «εµπορευµατικό χρήµα». Αλλά τι εµπόρευµα θα χρησιµεύσει ως χρήµα; Η παραδοσιακή απάντηση είναι ότι είναι ένα αγαθό το οποίο γίνεται οµοιόµορφα αποδεκτό ως µέσο της µείωσης του κόστους των ανταλλαγών. Έτσι, η πρώτη προϋπόθεση για την ύπαρξη της ανταλλαγής είναι η ύπαρξη ενός αγαθού που δεν αντιπροσωπεύει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε κάθε άτοµο, αλλά ικανοποιεί µια κοινή ανάγκη για όλους στην διαδικασία της ανταλλαγής. Εδώ αρχίζουµε να βλέπουµε την ανάγκη της οικονοµίας της αγοράς να εξαλείψει την ποικιλοµορφία και να εισάγει την οµοιογένεια. Ιστορικά, τα πολύτιµα µέταλλα, αν και έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, ήταν το εµπόρευµα που εξυπηρετούσαν αυτόν τον σκοπό αλλά µόνο όταν κόβονται σε νοµίσµατα από µια κυρίαρχη αρχή που θα εξασφαλίσει την απαιτούµενη οµοιοµορφία. Αλλά ακόµη και σε αυτή την περίπτωση, οι περισσότερες οικονοµίες 5

6 που χρησιµοποιούσαν µεταλλικά νοµίσµατα βίωσαν την κυκλοφορία πολλών διαφορετικών τύπων νοµισµάτων, µε διαφορετική περιεκτικότητα σε µεταλλικά και διαφορετικό βάρος εξαιτίας της φθοράς και του χρόνου καθώς και του ψαλιδίσµατος. Έτσι, τα κέρµατα ήταν στην πραγµατικότητα πολύ διαφορετικά µεταξύ τους, και µόνο µέσω της εφαρµογής µιας ενιαίας αγοραίας τιµής περιορίστηκε η περιεκτικότητα τους σε µέταλλα. Το ίδιο πράγµα µπορεί να ισχύει για τα µέσα πληρωµής µε βάση το χρέος. Στις ΗΠΑ, µέχρι τη δηµιουργία του εθνικού τραπεζικού συστήµατος, οι διάφορες πολιτειακές τράπεζες τύπωναν τα δικά τους χαρτονοµίσµατα που χρησίµευαν ως το βασικό µέσο πληρωµών, αλλά το κάθε ένα από αυτά είχε µια ανταλλακτική αξία που ήταν διαφορετική από την ονοµαστική τους αξία, ανάλογα µε την πιστοληπτική ικανότητα και την τοποθεσία της τράπεζας. Πράγµατι, οι πρώτοι οργανισµοί αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας ξεκίνησαν µε την παροχή broadsheets που παρείχαν τις µειωµένες τιµές των χαρτονοµισµάτων από τις χιλιάδες µεµονωµένες τράπεζες που τα είχαν εκδώσει. Έτσι, η εκδοχή της αγοραίας ανταλλαγής που παρέχει ποικιλία επιλογών είναι µια κατά την οποία πολλά διαφορετικά άτοµα µε διαφορετικά γούστα συµµετάσχουν σε διµερείς ανταλλαγές πολλών διαφορετικών προϊόντων που αντιπροσωπεύουν διαφορετικά χαρακτηριστικά για κάθε άτοµο και ανταλλάσσονται για ένα πλήθος διαφορετικών µέσων ανταλλαγής µε διαφορετικές αξίες. Ο ορισµός της τέλειας ανταγωνιστικής αγοράς µε βάση τα εγχειρίδια των οικονοµικών Ας εξετάσουµε τώρα τον θεωρητικό ορισµό της αγοράς. Τα εγχειρίδια οικονοµιών δίνουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: 1. Μια δηµόσια συγκέντρωση που πραγµατοποιείται για την αγορά και την πώληση εµπορευµάτων. 2. Μια καθορισµένη τοποθεσία όπου τα «εµπορεύµατα» προσφέρονται προς πώληση. 3. Η αγορά του «εµπορεύµατος», π.χ., η αγορά σόγιας. 4. Το θεσµικό όργανο που παράγει στην τιµή ισορροπίας της αγοράς. Συνεπώς, αυτό που συνήθως εννοούµε µε τον όρο «αγορά» είναι µια οµοιογενή γεωγραφική τοποθεσία, όπου οι αγοραστές και οι πωλητές συναντιούνται για να ανταλλάξουν ένα ενιαίο, οµοιόµορφο «εµπόρευµα» για ένα κοινό ενιαίο µέσο πληρωµής που ονοµάζεται χρήµα σε συγκεκριµένες χρονικές περιόδους. Πράγµατι, οι πρώτες αγορές λάµβαναν µέρος σε συγκεκριµένες τοποθεσίες και συγκεκριµένες ηµέρες της εβδοµάδας µε βάση την επιθυµία της όποιας κυρίαρχης αρχής. Η ποικιλοµορφία της συνεχούς, διµερής ανταλλαγής της ελεύθερης αγοράς φαίνεται να περικλείονταν από οµοιοµορφία, τουλάχιστον σε χωρικό και χρονικό επίπεδο. Η ανταλλαγή µπορεί να πραγµατοποιηθεί µόνο σε συγκεκριµένες ώρες και σε 6

7 συγκεκριµένες τοποθεσίες για καθορισµένα προϊόντα µε οµοιόµορφα χαρακτηριστικά. Έτσι, ενώ τα οφέλη των ελεύθερων αγορών εξαρτώνται από την ποικιλία, η λειτουργία αυτών των αγορών εξαρτάται από την οµοιοµορφία. Το ενδιαφέρον σηµείο είναι ότι το πρόβληµα αυτό δεν είναι καινούργιο στα οικονοµικά. Ο William Petty, ένας από τους ιδρυτές της σύγχρονης πολιτικής οικονοµίας, ήταν ο πρώτος που αντιµετώπισε το αίνιγµα µεταξύ διαφορετικότητας και οµοιοµορφίας. Στο έργο του The Wealth of Ideas, ο Alessandro Roncaglia σηµειώνει ότι ο Petty αναγνωρίζει ότι «το εµπόρευµα δεν είναι η µικρότερη υπάρχουσα µονάδα της ύλης από την οποία αποτελείται το οικονοµικό σύµπαν, αλλά το ίδιο είναι µια αφηρηµένη έννοια» (Roncaglia 2005, 64). Ο Petty ασχολήθηκε µε τις «έννοιες του εµπορεύµατος και της αγοράς... [σε] ένα σύντοµο δοκίµιο γραµµένο στη µορφή διαλόγου, ο Διάλογος των διαµαντιών... Οι πρωταγωνιστές του διαλόγου είναι δύο: ο κύριος Α, που τον εκπροσωπεί το ίδιος ο Petty, και ο κύριος Β, ένας άπειρος αγοραστής ενός διαµαντιού. Ο τελευταίος θεωρεί την πράξη της συναλλαγής ως ένα τυχαίο γεγονός, µια άµεση συνάντηση που παράγει µια διµερή σχέση διαπραγµατευτικής σύγκρουσης µεταξύ αγοραστή και πωλητή, παρά ένα επεισόδιο ρουτίνας σε ένα διασυνδεδεµένο δίκτυο σχέσεων, όπου το καθένα συµβάλλει στη δηµιουργία σταθερών συµπεριφοριστικών κανονικοτήτων. Το πρόβληµα είναι δύσκολο, διότι τα συγκεκριµένα επιµέρους αγαθά που περιλαµβάνονται στην ίδια κατηγορία εµπορεύσιµων αγαθών (διαµάντια, στην περίπτωση µας) διαφέρουν το ένα από το άλλο εξαιτίας µια σειράς ποσοτικών και ποιοτικών στοιχείων, και µάλιστα ανεξάρτητα από τις διαφορετικές συνθήκες (του χρόνου και της τοποθεσίας) της κάθε πράξης συναλλαγής. Έτσι, σε περίπτωση απουσίας ενός κανόνα που θα µπορούσε να επιτρέψει τη δηµιουργία ενός µοναδικού σηµείου αναφοράς για την τιµή των διαµαντιών, ο κύριος Β θεωρεί τη συναλλαγή ως επικίνδυνη πράξη, δεδοµένου ότι φαίνεται αδύνατο για τον αγοραστή να µην πέσει θύµα απάτης, που για αυτόν είναι ένα µοναδικό γεγονός, από τον έµπορο ο οποίος έχει µια πιο εκτεταµένη γνώση της αγοράς. Σε περίπτωση απουσίας ενός ιστού τακτικών συναλλαγών, δηλαδή µιας αγοράς, τα χαρακτηριστικά και οι συνθήκες της διαφοροποίησης που αναφέρονται παραπάνω λειτουργούν µε τέτοιο τρόπο ώστε να κάνουν κάθε πράξη της συναλλαγής ένα µοναδικό επεισόδιο, όπου η τιµή απορρέει ουσιαστικά από τη µεγαλύτερη ή µικρότερη διαπραγµατευτική δύναµη του πωλητή και του αγοραστή. (Βλέπε Petty [1899] 1963, , όπως αναφέρεται στο Roncaglia 2005) Η ύπαρξη µιας αγοράς, αντιθέτως, επιτρέπει τη µετατροπή ενός µεγάλου µέρους των στοιχείων που διακρίνουν κάθε επιµέρους συναλλαγή από οποιαδήποτε άλλη σε επαρκώς συστηµατικές διαφορές στην σχετική τιµή µε έναν ιδανικό τύπο διαµαντιού να λαµβάνεται ως σηµείο αναφοράς. 7

8 Εξ ου και το παράδοξο της προσφοράς και της ζήτησης ως καθοριστικοί παράγοντες της τιµής: ένα οµοιόµορφο εµπόρευµα είναι αναγκαίο για τη δηµιουργία µιας αγοράς, αλλά η οµοιοµορφία που δηµιουργεί ένα εµπόρευµα απαιτεί µια αγορά και µια αγοραία τιµή. Συνεπώς, υπάρχει µια σχέση µεταξύ της εµφάνισης µιας τακτικής αγοράς από τη µία πλευρά και, από την άλλη πλευρά, η δυνατότητα καθορισµού µιας ορισµένης κατηγορίας αγαθών ως εµπόρευµα, αφαιρώντας από την πολλαπλότητα των αποτελεσµατικών πράξεων συναλλαγής, µια θεωρητική τιµή που είναι αντιπροσωπευτική όλων των αγαθών.... Έτσι, τα γραπτά του Petty προσφέρουν µια αναπαράσταση της διαδικασίας της αφαίρεσης που οδηγεί στις έννοιες της αγοράς και του εµπορεύµατος από τις πολλαπλές, ιδιαίτερες συναλλαγές που λαµβάνουν µέρος στην οικονοµία. (Roncaglia 2005) Έτσι, για τον Petty, η αγορά είναι µια αφηρηµένη έννοια, µε την έννοια ότι η κάθε επιµέρους πράξη συναλλαγής αφορά ένα συγκεκριµένο διαµάντι, που ανταλλάσσεται σε συγκεκριµένο χρόνο και τόπο, σε µια συγκεκριµένη τιµή. Η αγορά υπάρχει ως έννοια που είναι χρήσιµη, όντως απαραίτητη, για την κατανόηση της λειτουργίας ενός εµπορικού και στη συνέχεια καπιταλιστικού οικονοµικού συστήµατος, ακριβώς επειδή καταστεί εφικτό την αφαίρεση ενός δεδοµένου συνόλου σχέσεων από τις µυριάδες των ατοµικών συναλλαγών, και οποίο δεδοµένο σύνολο σχέσεων µπορεί να θεωρηθεί ως αντιπροσωπευτικό της πραγµατικής εµπειρίας, η οποία µπορεί να αποτελέσει έναν οδηγό για τη συµπεριφορά. Το ίδιο ισχύει και για την έννοια του εµπορεύµατος. Στην ουσία, η πραγµατικότητα αποτελείται από έναν άπειρο αριθµό συγκεκριµένων µεµονωµένων αντικειµένων. Εµείς τα οµαδοποιούµε σε κατηγορίες, όπως τα διαµάντια, µε βάση κάποιες συγγένειες στις οποίες αποδίδουµε µεγάλη σηµασία, ενώ αγνοούµε τα στοιχεία διαφοροποίησης που θεωρούνται δευτερεύουσας σηµασίας. Με άλλα λόγια, το εµπόρευµα δεν είναι ένα µόριο της οικονοµικής πραγµατικότητας, αλλά µια αφηρηµένη έννοια, που σηµαίνει ήδη ένα ορισµένο επίπεδο συγκέντρωσης. Το πλέον κατάλληλο επίπεδο συγκέντρωσης καθορίζεται από την έκταση των σχέσεων µεταξύ των διαφόρων πράξεων συναλλαγής. Έτσι, µπορούµε να µιλάµε για διαφορετικά, ξεχωριστά διαµάντια που ανήκουν σε ένα µόνο εµπόρευµα, µε τη δική του συγκεκριµένη αγορά, επειδή οι συνδέσεις µεταξύ διαφόρων επιµέρους συναλλαγών συγκεκριµένων διαµαντιών είναι τέτοιες ώστε να καθιστούν αποδεκτή την υπόθεση ότι είναι ένα και το αυτό αφού επιτρέπουν τη µείωση όλων των διαφορών σε βάρος, διαστάσεις και ποιότητα σε ποσοτικές διαφορές των τιµών. Για παρόµοιους λόγους, µπορούµε να µιλάµε για την αγορά για τα µήλα, ή την αγορά φρούτων, ή για την αγορά τροφίµων σε γενικές γραµµές: τα µήλα, τα φρούτα, ή τα τρόφιµα µπορεί να θεωρηθούν µε τη σειρά τους ως εµπόρευµα σύµφωνα µε το επίπεδο συγκέντρωσης που θεωρείται ότι είναι πλέον επαρκές, και λαµβάνοντας υπόψη τις σχέσεις που παίζουν ρόλο µέσα στην οµάδα των παραγωγών και στο πλαίσιο της οµάδας των αγοραστών. Κάποια αφαίρεση είναι επίσης απαραίτητη για τη διαµόρφωση της έννοιας της τιµής, έτσι ώστε να µπορούµε να ασχοληθούµε µε το αναλυτικό πρόβληµα του καθορισµού των σχετικών τιµών, δηλαδή τις 8

9 αναλογίες συναλλαγής µεταξύ των διαφορετικών προϊόντων. Πράγµατι, µια «τιµή» αντιστοιχεί σε ένα «εµπόρευµα». Η «τιµή» αντιπροσωπεύει µια πολλαπλότητα αξιών, η κάθε µία εκ των οποίων έχει σχέση µε την κάθε ατοµική πράξη συναλλαγής, όταν τέτοιου είδους πράξεις συναλλαγών αφορούν αγαθά που είναι αρκετά παρόµοια µεταξύ τους ώστε να µπορούν να συµπεριληφθούν κάτω από την µοναδική ετικέτα του ίδιου εµπορεύµατος (όπως στην περίπτωση που απεικονίζεται παραπάνω για την «τιµή» του «διαµαντιού»). Επιπλέον, θα πρέπει να καθορίσουµε το σύνολο των πράξεων συναλλαγής στο οποίο αναφερόµαστε ως τη βάση για την αντίληψή µας αναφορικά µε την τιµή, σε σχέση µε το χρόνο και το χώρο που λαµβάνουν χώρα. (Roncaglia 2005) Έτσι, η θεωρία των ελεύθερων αγορών απαιτεί αγορές να παράσχουν τις τιµές που καθιστούν οµοιογενή την ποικιλία των πτυχών των εµπορευµάτων, αλλά µια αγορά µπορεί να υπάρξει µόνο αν υπάρχουν οµοιογενή προϊόντα. Αυτό το παράδοξο συνήθως κρύβεται πίσω από τις υποθέσεις που έχουν διαµορφωθεί για να ορίσουν την τέλεια ανταγωνιστική αγορά, που συνήθως ορίζεται από τα οικονοµικά εγχειρίδια ως η ύπαρξη µιας ενιαίας τιµής για ένα δεδοµένο «εµπόρευµα»: 1. Πολλοί προµηθευτές, όπου κανείς τους δεν κατέχει σηµαντικό µερίδιο της αγοράς και η κάθε επιχείρηση υποτίθεται ότι είναι αποδέκτης τιµών. Αυτό σηµαίνει ότι η κάθε επιχείρηση είναι πάρα πολύ µικρή σε σχέση µε τη συνολική αγορά για να επηρεάσει τις τιµές µέσω µιας αλλαγής στη δική της προσφορά. Η κάθε µεµονωµένη επιχείρηση θεωρείται ότι είναι αποδέκτης τιµών. 2. Ένα ολόιδιο, οµοιογενές προϊόν παράγεται από κάθε εταιρεία. Με άλλα λόγια, η αγορά παρέχει οµοιογενή ή τυποποιηµένα προϊόντα που είναι τέλεια υποκατάστατα για κάποιο άλλο. Οι καταναλωτές θεωρούν ότι τα προϊόντα είναι πανοµοιότυπα και τέλεια υποκατάστατα. 3. Οι καταναλωτές έχουν τέλεια πληροφόρηση σχετικά µε τις τιµές που χρεώνουν όλοι οι πωλητές στην αγορά οπότε, αν κάποιες εταιρίες αποφασίσουν να χρεώσουν µια τιµή υψηλότερη από την επικρατούσα τιµή της αγοράς θα υπάρξει µεγάλη επίδραση υποκατάστασης µακριά από αυτή την εταιρεία, και το αντίστροφο, για εκείνους που πωλούν κάτω από την επικρατούσα τιµή. 4. Όλες οι επιχειρήσεις (οι συµµετέχοντες στη βιοµηχανίας και οι νεοεισερχόµενες) θεωρούνται ότι έχουν ίση πρόσβαση στους πόρους (τεχνολογία και άλλους παραγωγικούς συντελεστές) και οι βελτιώσεις στον τοµέα των τεχνολογιών παραγωγής που επιτυγχάνονται από µία επιχείρηση µπορεί να µετακυλήσουν σε όλους τους άλλους προµηθευτές στην αγορά. 9

10 5. Δεν υπάρχουν φραγµοί στην είσοδο και την έξοδο των επιχειρήσεων στο µακροχρόνιο διάστηµα, που σηµαίνει ότι η αγορά είναι ανοικτή στον ανταγωνισµό από νέους προµηθευτές. Αυτή η κατάσταση επηρεάζει τα µακροπρόθεσµα κέρδη που πραγµατοποιεί η κάθε επιχείρηση του κλάδου. Η µακροχρόνια ισορροπία για µια τέλεια ανταγωνιστική αγορά εµφανίζεται όταν η οριακή εταιρεία διαµορφώνει κανονικό κέρδος µόνο στο µακροπρόθεσµο διάστηµα και κάθε επιχείρηση αντιµετωπίζει µια οριζόντια καµπύλη ζήτησης για την παραγωγή της. 6. Δεν υπάρχουν εξωτερικότητες στην παραγωγή και την κατανάλωση, έτσι ώστε δεν υπάρχουν αποκλείσεις µεταξύ ιδιωτικού και κοινωνικού κόστους και οφέλους. 7. Δεν υπάρχουν πλεονεκτήµατα ή µειονεκτήµατα από τη γεωγραφική τοποθεσία αφού όλες οι συναλλαγές λαµβάνουν χώρα σε µία ενιαία τοποθεσία συγχρόνως. Έτσι, η ποικιλοµορφία που αναδύεται από την επιµονή του Smith µε την ιδέα να προέρχονται οι αξιολογήσεις του ατόµου για τη δική του χρησιµότητα µέσα από κάθε συναλλαγή αντικαθίσταται από την τέλεια οµοιοµορφία σε όλες τις πτυχές των αγοραίων συναλλαγών. Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι περισσότεροι οικονοµολόγοι δεν αποδέχθηκαν πλήρως αυτούς τους όρους. Για παράδειγµα, τόσο ο Walras όσο και ο Marshall χρησιµοποίησαν ως σηµεία αναφοράς τις χρηµατοπιστωτικές αγορές όπου οι υποθέσεις της οµοιογένειας φαίνονται να εκπληρώνονται, ειδικά η αναφορά του Walras προς το θεσµό του «call market» που χρησιµοποιούταν στο Bourse του Παρισιού. Εδώ οι συναλλαγές πραγµατοποιούνταν σε συγκεκριµένες περιόδους, σε ένα σταθερό µέρος για χρηµατοοικονοµικά περιουσιακά στοιχεία που ήταν οµοιογενή. Δεν υπάρχει καµία διαφορά στις πολλαπλές µετοχέςπου έχουν εκδοθεί από µια εταιρεία ή τα χρέη «rentes» που εκδίδονται από την κυβέρνηση. Είναι οµοιογενή από σχεδιασµό, όπως είναι ο σχεδιασµός της αγοράς. Αλλά περισσότερα για αυτό αργότερα. Ο Walras πίστευε ότι αυτό το παράδειγµα ήταν γενικευµένο στις αγοραίες συναλλαγές. Ωστόσο, υπήρξαν διαφωνούντες. Για παράδειγµα, στον βιβλίο του Capitalism, Socialism and Democracy (1942), ο Schumpeter υποστήριξε ότι το είδος του ανταγωνισµού που πραγµατοποιείται σήµερα στις καπιταλιστικές οικονοµίες είναι αυτό που συνδέεται µε τη δηµιουργία ενός νέου προϊόντος, µιας νέας τεχνολογίας, µιας νέας πηγής εφοδιασµού, ενός νέου τύπου οργανισµού (η µεγαλύτερη κλίµακα µονάδα ελέγχου, για παράδειγµα), ένα είδος ανταγωνισµού που κουβαλάει αποφασιστικό κόστος ή φέρει πλεονέκτηµα ποιότητας και το οποίος δεν χτυπά στο περιθώριο των κερδών και της παραγωγής των υφιστάµενων επιχειρήσεων αλλά στα θεµέλιά τους και στην ίδια την ύπαρξή τους (Schumpeter 1942, 84). Για τον Schumpeter, είναι η δηµιουργία της διαφορετικότητας από την υπάρχουσα 10

11 παραγωγή που παρέχει τα οφέλη του καπιταλιστικού συστήµατος της αγοράς. Είναι η δηµιουργία µονοπωλιακής θέσης µέσω µιας καλύτερης, διαφορετικής παραγωγής που παρέχει τη δυναµική για την «δηµιουργική καταστροφή» που παράγει πλούτο και συσσώρευση στην οικονοµία. Όµως, σηµειώστε ότι αυτό είναι ένα διαφορετικό είδος διαφορετικότητας από αυτό που πρότεινε ο Smith εξαιτίας του ότι δεν προέρχεται από την ιδιοσυγκρασία των προτιµήσεων του ατόµου. Προκύπτει από µια αλλαγή στα δεδοµένα στοιχεία, και ως εκ τούτου είναι πολύ πιο κοντά στο είδος της διαδικασίας που είχε στο µυαλό του ο Foster. Ο Schumpeter απέρριψε την ύπαρξη «µιας εντελώς χρυσής εποχής τέλειου ανταγωνισµού» (στο ίδιο, 81). Ωστόσο, διατήρησε το πλαίσιο ισορροπίας του Walras µε την πεποίθηση ότι η αγορά θα εξαλείψει τελικά τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήµατα, αν και στα τελευταία χρόνια της ζωή του είδε την έλευση των µεγάλων εταιριών ως θάµπωµα στη δύναµη της δηµιουργίας για την καταστροφή. Με κάποιο τρόπο, οι οικονοµολόγοι φαίνεται να έχουν συµβιβαστεί µε την αντιπαράθεση των δύο αρχών της διαφορετικότητας και της οµοιογένειας, της αποτελεσµατικότητας της αγοράς που απαιτεί ποικιλία, του τέλειου ανταγωνισµού που απαιτεί οµοιογενή προϊόντα, και του Σουµπετεριανού ανταγωνισµού που, και πάλι, απαιτεί διαφοροποίηση για την παροχή της δηµιουργικής καταστροφής. Αλλά ο Schumpeter µας φέρνει πιο κοντά στην ιδέα της αξίας του Foster και στη λήψη αποφάσεων που απαιτείται ως αντίδραση και προσαρµογή των θεσµών στην τεχνολογική αλλαγή. Υπάρχει ένας παραλληλισµός σε αυτό το επιχείρηµα σε µακροοικονοµικό επίπεδο. Μια συνέπεια της κριτικής του Sraffa στις θεωρίες τιµών της προσφοράς και της ζήτησης ήταν να διαµορφωθούν οι διαµάχες της θεωρίας κεφαλαίου της σχολής Κέιµπριτζ στις οποίες οι mainstream οικονοµολόγοι πρόβαλλαν µοντέλα στα οποία ένα οµοιογενές κεφαλαιακό αγαθό παρήγαγε ένα οµοιογενές προϊόν σε ένα µοντέλο που είχε ως στόχο να δείξει τη λειτουργία των σχετικών τιµών κεφαλαίου και εργασίας. Αλλά δεν υπάρχει αγορά στην οποία το κεφάλαιο συναλλάσσεται για εργασία. Υπάρχουν µόνο αγορές στις οποίες ανταγωνίζονται το κεφάλαιο ή τα αγαθά έντασης εργασίας. Η ποικιλοµορφία, η οµοιογένεια και η τελειότητα των χρηµατοοικονοµικών αγορών Ας επιστρέψουµε τώρα στον τόπο όπου η υπόθεση της οµοιογένειας για την υποστήριξη του τέλειου ανταγωνισµού λέγεται ότι ικανοποιείται στο µέγιστο και πιο φυσικό βαθµό. Απλά για να ξεκινήσουµε, ας σηµειωθεί ότι το σύνολο του µηχανισµού της αποτελεσµατικότητας των αγορών που λειτουργεί στις χρηµατοοικονοµικές αγορές βασίζεται στη διαφορά µεταξύ της ποικιλοµορφίας και της οµοιογένειας, µε τη µορφή του ορισµού των αποδόσεων άλφα και αποδόσεων βήτα. Η πρώτη είναι ιδιοσυγκρασιακή, και βασίζεται στην ποικιλία των αποδόσεων ενός στοιχείου ενεργητικού, ενώ η δεύτερη είναι οµοιογενής µε επιδόσεις µέσου όρου της αγοράς. Η µόνη δικαιολογία για την αµοιβή ενός διαχειριστή περιουσιακών στοιχείων είναι η ικανότητά του/της να εντοπίσει αποδόσεις άλφα, δηλαδή, αποδόσεις που δεν έχουν ακόµα οµογενοποιηθεί από την αγορά. Φυσικά, από τη στιγµή που αναγνωρίζονται, θα πρέπει να συµβαδίζουν µε τις επιδόσεις της αγοράς. 11

12 Αλλά, υπάρχει ένα πιο σηµαντικό παράδειγµα αυτής της σύγχυσης µεταξύ διαφορετικότητας και οµοιογένειας. Η ίδια η σύλληψη µιας τιµής στην ισορροπία της αγοράς απαιτεί ποικιλοµορφία προσδοκιών για την µελλοντική κίνηση στην τιµή και στις δύο πλευρές του εµπορίου, δεδοµένου ότι ο αγοραστής θα αγοράσει µόνο εάν η αύξηση είναι αναµενόµενη και ένας πωλητής θα περιµένει για να αποφευχθεί η πτώση. Η ισορροπία και ο καθορισµός της τιµής απαιτούν, ως εκ τούτου, µια ποικιλία προσδοκιών, ενώ οι ορθολογικές προσδοκίες απαιτούν πλήρη ενηµέρωση και ενιαία αξιολόγηση όλων των υφιστάµενων πληροφοριών για τις τιµές. Όπως λέγεται, ένας καθηγητής χρηµατοοικονοµικών του Σικάγο ποτέ δε θα σκύψει να µαζέψει ένα χαρτονόµισµα των εκατό δολαρίων αφού γνωρίζει ότι σύµφωνα µε τις αποτελεσµατικές αγορές κάποιος θα το είχε ήδη µαζέψει. Σηµειώστε, φυσικά, ότι αν ο καθένας το πίστευε αυτό, στους δρόµους της νότιας πλευράς του Σικάγο θα πρέπει να υπάρχουν πολλά χαρτονοµίσµατα των εκατό δολαρίων! Φυσικά, σηµειώστε τις επιπτώσεις της ιδέας ότι είναι αδύνατον να νικηθεί η αγορά, οπότε πρέπει κανείς να διοχετεύσει πάντα το µεγαλύτερο µέρος των ιδίων κεφαλαίων στα index funds. Εάν δεν υπάρχουν πωλητές, τότε η αγορά δεν µπορεί να νικηθεί, αλλά για να υπάρχουν οι οποιεσδήποτε συναλλαγές, θα πρέπει να υπάρχουν πωλητές ρευστότητας. Ωστόσο, στα βαθµό που δεν κυριαρχούν, η αγορά συνεχίζει να µην µπορεί να νικήσει µια αγορά που µόνο ανεβαίνει! Επιτέλους, φτάσαµε στις σύγχρονες χρηµατοπιστωτικές αγορές όπου κυριαρχεί η χρηµατοοικονοµική καινοτοµία. Τώρα, τι ακριβώς είναι χρηµατοοικονοµική καινοτοµία; Όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι χρηµατοπιστωτικές αγορές, pace Walras, βασίζονται στη διάκριση µεταξύ διαφορετικών, ιδιοσυγκρασιακών κινδύνων και αγοραίων ή οµοιογενών κινδύνων. Πράγµατα όπως τα καταναλωτικά δάνεια, τα δάνεια αυτοκινήτων, τα δάνεια µέσω πιστωτικών καρτών, και ειδικά οι υποθήκες κατοικιών θεωρήθηκαν ιδιοσυγκρασιακοί κίνδυνοι. Ήταν όλα διαφορετικά µεταξύ τους, έτσι ώστε η διαδικασία της οµογενοποίησης της αγοράς δεν µπορούσε να λειτουργήσει. Δεν µπορούσαν να αντιµετωπιστούν µε τον ίδιο τρόπο όπως τα οµόλογα ή οι µετοχές. Κάθε µετοχή µιας συγκεκριµένης κατηγορίας που εκδίδεται από την IBM είναι το ίδιο όπως και κάθε άλλη, κάθε οµόλογο µιας συγκεκριµένης κατηγορίας που εκδίδεται από την IBM είναι το ίδιο µε οποιαδήποτε άλλο. Ένα δάνειο για τον John Smith για να αγοράσει µια Porsche δεν είναι το ίδιο µε ένα δάνειο για τον Adam Smith να αγοράσει ένα Chevrolet. Το δάνειο διαφέρει από την άποψη του οφειλέτη, καθώς και του υποκείµενου περιουσιακού στοιχείου που αγοράζεται. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να συγκρίνουµε τα δύο, και ως εκ τούτου δεν υπάρχει αγορά και δεν υπάρχουν αγοραίες τιµές. Οι χρηµατοοικονοµικοί µηχανικοί, ο διαχωρισµός στις τιµές αγαθών και υπηρεσιών, και η καινοτοµία Ή, τουλάχιστον αυτό ίσχυε έως ότου κάνουν την εµφάνισή τους οι χρηµατοοικονοµικοί µηχανικοί. Πρώτον, αµφισβήτησαν την ιδέα της οµοιοµορφίας του οµολόγου µέσω διαχωρισµού. Το οµόλογο δεν είναι οµόλογο, είναι µια δέσµη διαφοροποιηµένων ταµειακών ροών. Το πρώτο «κουπόνι» σε ένα τριακονταετές οµόλογο ετησίου κουπονιού είναι το ίδιο µε αυτό του µονοετούς οµολόγου. Το 12

13 δεύτερο «κουπόνι» είναι το ίδιο µε ένα διετές discount οµόλογο, και ούτω καθεξής. Ένα τριακονταετές οµόλογο µπορεί να κατατµηθεί σε 31 ξεχωριστές ταµειακές ροές (ένα για κάθε «κουπόνι» και ένα για την αποπληρωµή του κεφαλαίου). Η κάθε µία ταµειακή ροή µπορεί να αποτελέσει αντικείµενο εµπορίας, να αγοραστεί ή να πωληθεί, να κοπεί σε κύβους ή σε οποιοδήποτε σχήµα ή µορφή. Η αγορά για τα τριακονταετή οµόλογα είναι συνεπώς επίσης 31 διαφορετικές υποκείµενες αγορές περισσότερη ποικιλοµορφία και οµοιογένεια και τη δυνατότητα του κέρδους από τις διαφορές στις διαφορετικές αγορές. Αλλά αυτή η χρηµατοοικονοµική «καινοτοµία» δεν απάλειψε τους ιδιοσυγκρασιακούς κινδύνους. Η µέριµνα για αυτό ελήφθη από τη διαδικασία της τιτλοποίησης. Μπορούµε να παραλείψουµε τα καταναλωτικά δάνεια, τα δάνεια αυτοκινήτων, και τα δάνεια µέσω πιστωτικών καρτών, και να πάµε κατευθείαν στα στεγαστικά δάνεια. Σύµφωνα µε τα λόγια του Lewis Ranieri, ο οποίος εργάστηκε για την Salomon Brothers και πιστώνεται µε τη δηµιουργία των τίτλων εξασφαλισµένων µε στοιχεία ενεργητικού και ενυπόθηκων τίτλων, από τα οποία προέκυψαν τόσες δυσκολίες στην τρέχουσα κρίση, ο «στόχος ήταν να προσπαθήσουµε να δηµιουργήσουµε ένα περιουσιακό στοιχείο που θα ήταν ισοδύναµο ενός οµολόγου, του οποίου θα είχε αφαιρεθεί η ιδιοσυγκρασιακή του φύση, η ποικιλοµορφία του, για να συρρικνωθούν οι ποικίλες υποθήκες σε κατάσταση οµοιογένειας. Όµως, Ο στόχος ήταν να δηµιουργηθεί ένα επενδυτικό όχηµα για τη χρηµατοδότηση κατοικιών στις οποίες ο επενδυτής δεν χρειαζόταν να ξέρει πάρα πολλά, αν µη τι άλλο για τις υποκείµενες υποθήκες. Η δοµή της συµφωνίας σχεδιάστηκε για να τον τοποθετήσουν σε µια θέση όπου, θεωρητικά, οι µόνες αποφάσεις που έπρεπε να παρθούν ήταν επενδυτικές αποφάσεις. Οι αποφάσεις για χορήγηση πιστώσεων δεν ήταν απαραίτητες. Οι πιστωτικοί µηχανισµοί είχαν σχεδιαστεί ώστε να είναι αδιαπέραστοι, σχεδόν χωρίς κανένα ρίσκο. Οι µόνες ερωτήσεις που απέµεναν για τους επενδυτές αφορούσαν την αντίληψή τους για τα επιτόκια και τις προτιµήσεις τους για τις ηµεροµηνίες ωρίµανσης. (Ranieri 2000, 38) Πολλοί από τους παράγοντες που βράβευσαν τα τυποποιηµένα προϊόντα υποθηκών µε υψηλή πιστωτική ποιότητα απουσίαζαν από τα νέα προϊόντα στεγαστικών δανείων που επινοήσαµε. Ένα τέτοιο προϊόν ήταν το Graduated Payment Mortgage (GPM) προκειµένου να βοηθήσει τις οικογένειες που δεν είχαν πριν την δυνατότητα να γίνουν ιδιοκτήτες κατοικιών. Αυτό το προϊόν βασιζόταν στην αρχή ότι ο πληθωρισµός επιτρέπει στους εργαζοµένους να λάβουν ετήσιες µισθολογικές αυξήσεις της τάξης του 6 τοις εκατό ή περισσότερο κάθε χρόνο. Οι υποθήκες είχαν σχεδιαστεί µε ένα αυξανόµενο χρονοδιάγραµµα πληρωµών που προσφέρει πίστωση για τις αυξήσεις των µισθών. Ως εκ τούτου, ένας δανειστής µπορεί να κάνει αποδεκτό το αίτηµα ενός δανειολήπτη σε µια χαµηλή µηνιαία δόση σήµερα και στη συνέχεια να επιταχύνει την πληρωµή έως και 6 µε 7 τοις εκατό 13

14 ετησίως. Αυτό δίνει τη δυνατότητα σε περισσότερα νοικοκυριά να πληρούν τις προϋποθέσεις για στεγαστικά δάνεια. (Του ιδίου, 40) Αυτή είναι µια περιγραφή ενός ρυθµιζόµενου ποσοστού ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου που ήρθε να κυριαρχήσει στην αγορά των ενυπόθηκων δανείων. Ο Ranieri σηµειώνει, ωστόσο: Δυστυχώς το GPM αποδείχθηκε ότι είναι µια αποτυχία... επειδή αγνοήσαµε µια θεµελιώδη πραγµατικότητα, η οποία είναι ότι δεν µπορούν να πετύχουν όλοι. Στην πραγµατικότητα, µερικοί από εµάς αποτυγχάνουµε. Οι περισσότεροι απλά επιβιώνουµε. Ως εκ τούτου, µια σειρά δανείων GPM έχει ποσοστά αθέτησης πολύ πιο ψηλά από το αναλογιστικά επιτρεπόµενο πρότυπο των τριών ή τεσσάρων από τα εκατό. Επιπλέον, αν οι αυξήσεις στους µισθούς µειωνόντουσαν, ή έκανε την εµφάνισή της µια ύφεση, η στάση πληρωµών θα µπορούσε να είναι καταστροφική. Μάθαµε ότι οι δοµές που εξαρτώνται από την επιτυχία των ανθρώπων και από την ετήσια αύξηση των αποδοχών τους δεν ακολουθούν την ίδια αναλογιστική τάση όπως τα παραδοσιακά προϊόντα ενυπόθηκων δανείων.... Ένα δεύτερο νέο προϊόν που υπέστη ζηµίες από τις διαρθρωτικές αδυναµίες ήταν η διευθετήσιµη υποθήκη ποσοστού (ARM). Τα πρώτα στεγαστικά δάνεια ARM... είχαν σχεδιαστεί για να κυµαίνονται στο πλαίσιο των εξωτερικών επιτοκίων της αγοράς ή στο κόστος των δεικτών κεφαλαίων (index funds). Ωστόσο, όταν ο δείκτης των επιτοκίων ανέβηκε, ο οποίος µε τη σειρά του αύξησε τις µηνιαίες πληρωµές του οφειλέτη, οι ενυπόθηκοι δανειστές διαµαρτυρήθηκαν για την αύξηση των πληρωµών, και πολλοί έκαναν στάση πληρωµών. Η τιτλοποίηση αρχίζει να καταρρέει σαν ιδέα όταν ο εκδότης επιβάλλει στον επενδυτή την ευθύνη της ανάλυσης των υποκείµενων ασφαλειών. Ως γενική αρχή, διαπιστώσαµε ότι, προκειµένου να τιτλοποιήσουµε µε επιτυχία ένα είδος περιουσιακού στοιχείου, θα πρέπει κανείς να είναι σε θέση να προβλέψει την αναλογιστική εµπειρία της στάσης πληρωµών. Οι κατοικίες µονοµελούς οικογένειας έχουν µια αναλογιστική βάση.... Αυτό το πρόβληµα δεν θα µπορούσε να µετριαστεί µέσω ασφάλισης επειδή η πριµοδότηση θα ήταν απαγορευτικά ακριβή. (Του ιδίου, 40 41) Με απλά λόγια, ο Ranieri λέει ότι η προσπάθειά του να µετατρέψει την ποικιλία σε οµοιογένεια απέτυχε. Και ως εκ τούτου, δεν υπήρχε «εµπόρευµα», δεν υπήρχε «αγορά», και δεν υπάρχει αποτελεσµατική αγοραία «τιµή». Θα µπορούσαµε να πούµε ότι το βασικό θεωρητικό λάθος πίσω από την κρίση των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου ήταν η αδυναµία να οδηγηθεί σε διάκριση η ποικιλία από την οµοιοµορφία και η αδυναµία να συνειδητοποιήσουν οι σχεδιαστές της ότι χωρίς µια λογική βάση για ένα ενιαίο οµοιογενές προϊόν δεν µπορεί να υπάρξει αγορά, και χωρίς αγορά δεν µπορεί να υπάρξουν αγοραίες τιµές για την παροχή τέλειας πληροφόρησης µε σκοπό την ενηµέρωση των αποφάσεων. Η αγορά ήταν ένα φανταστικό κατασκεύασµα, βασισµένο σε φανταστικά προϊόντα, και οι αποφάσεις βασίστηκαν σε φανταστικές τιµές. Και στο πλαίσιο αυτής της βάσης, θα έσπευδε να 14

15 µας πει ο Foster, η µέγιστη ικανοποίηση σαφώς δεν παρήγαγε τη βιωσιµότητα και την ικανότητα για να είµαστε συνεχώς σε θέση να τρέφουµε τους εαυτούς µας. Χρειαζόµαστε περισσότερα πράγµατα από απλές ρυθµίσεις για τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών. Πρέπει να προσαρµόσουµε τους θεσµούς για την αποκατάσταση της βιωσιµότητας του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος ως στήριξη για την παροχή των µέσων της ζωής. Όµως, ο πραγµατικός κόσµος συνεχίζει να µας πετάει παραδείγµατα από τις δυσκολίες στην επίλυση του παραδόξου της οµοιοµορφίας και της διαφορετικότητας. Το σκάνδαλο της χειραγώγησης των επιτοκίων LIBOR είναι µια προσπάθεια να δηµιουργηθεί ένα ενιαίο, οµοιογενές επιτόκιο ως σηµείο αναφοράς. Αλλά ο διατραπεζικός δανεισµός λαµβάνει χώρα σε διµερή βάση, µεταξύ τραπεζών µε διαφορετική πιστωτική ποιότητα, σε διαφορετικά ποσά, σε διαφορετικούς χρόνους και τόπους. Το LIBOR είναι µια προσπάθεια να κάνει αυτές τις διαφορετικές διµερείς συναλλαγές να φαίνονται σαν να είναι το επιτόκιο που θα δηµιουργηθεί από τον ορισµό µιας ανταγωνιστικής αγοράς που δίνουν τα εγχειρίδια οικονοµικών που παράγει µια ενιαία τιµή. Προφανώς, αυτό δεν θα µπορούσε ποτέ να επιτευχθεί, και οι traders που χειραγώγησαν τα επιτόκια δούλευαν για το δικό τους όφελος, αλλά ήταν σε θέση να το πράξουν λόγω του παραδόξου της διαφορετικότητας και της οµοιοµορφίας. Ποικιλοµορφία, οµοιογένεια και η πλάνη της σύνθεσης στην τρέχουσα οικονοµική πολιτική Τέλος, όλοι γνωρίζουµε την έκπληξη που προκλήθηκε όταν η κρίση των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου παρήγαγε επιπτώσεις στην πραγµατική παραγωγή και την απασχόληση, προκαλώντας την πιο σοβαρή διαταραχή στην οικονοµική δραστηριότητα από τη Μεγάλη Ύφεση. Εδώ θα βρούµε επίσης σε λειτουργία το παράδοξο της ατοµικής διαφορετικότητας και της οµοιογένειας. Όταν οι τιµές των ενυπόθηκων τιτλοποιηµένων δανείων τέθηκαν υπό αµφισβήτηση, υπήρχε µια οµοιοµορφία απόψεων σχετικά µε τις αξίες τους, η οποία έθεσε υπό αµφισβήτηση την ύπαρξη των αγορών που τις εµπορεύτηκαν. Δεν αποτελεί έκπληξη ότι οι φανταστικές τιµές που αντιπροσώπευαν τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου αποδείχτηκαν ότι είναι ακριβώς αυτό, και οι χρηµατοπιστωτικές επιχειρήσεις δεν ήταν πλέον πρόθυµες να συµµετάσχουν σε δανειοληπτικές και δανειοδοτικές πράξεις, µε αποτέλεσµα να προκύψει µια σοβαρή κρίση ρευστότητας και η διάβρωση της χρηµατοδότησης για τις παραγωγικές δραστηριότητες. Πράγµατι, αυτό είναι απλά µια εφαρµογή αυτού που αποκαλείται η πλάνη της σύνθεσης. Γίνεται καλύτερα κατανοητό όταν το σχετίσουµε µε την παλιά ιστορία της βέλτιστης συµπεριφοράς κατά του κινδύνου πυρκαγιάς σε ναι αίθουσα κινηµατογράφου. Για κάθε µεµονωµένο άτοµο, υπάρχει µια βέλτιστη διαδροµή προς την έξοδο κινδύνου. Κάθε άτοµο πιστεύει ότι είναι δυνατόν να διαφύγει σε περίπτωση πυρκαγιάς. Όταν ξεσπάσει η πυρκαγιά, όλοι προσπαθούν να θέσουν σε εφαρµογή τη βέλτιστη διαδροµή, αλλά κανένας από αυτούς δεν το πετυχαίνει επειδή όλοι προσπαθούν να εκτελέσουν την ίδια στιγµή τη στρατηγική. Το ίδιο ισχύει και για τα χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα που πιστεύουν ότι έχουν περιουσιακά στοιχεία που µπορούν να ρευστοποιηθούν σε αγοραίες τιµές, όπως απαιτείται. Αλλά αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη της διαφορετικότητας σε απόψεις. Όταν όλοι έχουν την ίδια άποψη και η ποικιλοµορφία 15

16 εξαφανίζεται, δεν υπάρχει ρευστότητα και όλοι πεθαίνουν στη φωτιά. Από εκεί προκύπτει η σηµασία της κεντρικής τράπεζας που ενεργεί ως δανειστής της έσχατης προσφυγής, µε το να έχει µια διαφορετική άποψη και να ενεργεί ως υπολειµµατικός αγοραστής όταν όλοι είναι πωλητές να γίνεται, δηλαδή, διαµορφωτής της αγοράς και των τιµών. Η ίδια αρχή αποτελεί τη βάση της εξήγησης του Keynes στις επιπτώσεις των επιµέρους αποφάσεων στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν. Ένα άτοµο µπορεί να αυξήσει τις αποταµιεύσεις µόνο εάν κάποιος άλλος είναι πρόθυµος να ασπαστεί την αντίθετη άποψη. Όταν όλοι προσπαθούν να αποταµιεύσουν για να αντισταθµίσουν τις ζηµιές που προέκυψαν από την κατάρρευση των τιµών των κατοικιών, δεν υπάρχει πλέον ποικιλία απόψεων και τα επίπεδα των εισοδηµάτων θα µειωθούν και θα παρεµποδίσουν την προσπάθεια ανάκαµψης από την κρίση. Ποιος θα λάβει την αντίθετη άποψη; Η απάντηση του Keynes ήταν ότι µόνο η κυβέρνηση είχε τη δυνατότητα να λάβει µια διαφορετική άποψη, που σηµαίνει να ξοδέψει αντί να «αποταµιεύσει» ώστε να επιτρέψει στον ιδιωτικό τοµέα να ξοδέψει. Με τον τρόπο αυτόν, η κυβέρνηση εκτελεί τον ίδιο ρόλο µε την κεντρική τράπεζα, δηλαδή παρέχει την απαιτούµενη ποικιλοµορφία ενώπιον της οµοιογένειας που επικρατεί, που πρακτικά σηµαίνει ότι γίνεται ο αγοραστής της έσχατης προσφυγής. Η τρέχουσα πολιτική συζήτηση φαίνεται να αποτελεί µια προσπάθεια να εισαχθεί η οµοιογένεια στη συµπεριφορά όλων των τοµέων της οικονοµίας: τα χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα να µειώσουν τη µόχλευση για να αποθηκεύσουν και να δηµιουργήσουν περισσότερα κεφάλαια, τα νοικοκυριά να µειώσουν τις δαπάνες για να αυξήσουν τις αποταµιεύσεις για την κάλυψη των ζηµιών τους από την κατάρρευση της στεγαστικής αγοράς, ο επιχειρηµατικός τοµέας να µειώσει το κόστος για να βελτιώσει την κερδοφορία, και η κυβέρνηση να µειώσει τη µόχλευση µε το να δαπανά λιγότερα για να πληρώσει το χρέος. Δεν υπάρχει πλέον η ποικιλία που απαιτείται για µια βιώσιµη οικονοµία. Εδώ βλέπουµε το διορατικό σηµείο του Foster ότι µια οικονοµική προσέγγιση βασισµένη στις ατοµικές προτιµήσεις και τη χρησιµότητα είναι συνυφασµένη µε την υπόθεση προγενέστερων αποταµιεύσεων και ενός µη βιώσιµου θεσµικού περιβάλλοντος. Όµως, η έλλειψη της διαφορετικότητας είναι το χαρακτηριστικό της κεντρικά κατευθυνόµενης οικονοµίας, και η ποικιλοµορφία η καρδιά της οικονοµικής επιβίωσης. Πηγές Foster, J. Fagg The Papers of J. Fagg Foster. Journal of Economic Issues. 15(4): Petty, W. (1899) Dialogue of Diamonds. In C. Hull (ed.), Economic Writings. Cambridge: Cambridge University Press, Kelley Reprints. Ranieri, Lewis The Origins of Securitization, Sources of Growth, and Future Potential. In Leon T. Kendall and Michael J. Fishman (eds.), A Primer on Securitization. Cambridge: MIT Press. 16

17 Ranson, B John Fagg Foster s Contribution To Scientific Inquiry. Available at Roncaglia, A The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought. Cambridge: Cambridge University Press. Schumpeter, J Capitalism, Socialism and Democracy. New York: Harpers. Smith, A The Theory of Moral Sentiments. Oxford: Clarendon Press. 17

Επιστηµονική εργασία υπό εξέλιξη (Working Paper) No. 707. H ευρω-κρίση και η εγγυηµένη απασχόληση: Μια πρόταση για την Ιρλανδία

Επιστηµονική εργασία υπό εξέλιξη (Working Paper) No. 707. H ευρω-κρίση και η εγγυηµένη απασχόληση: Μια πρόταση για την Ιρλανδία Επιστηµονική εργασία υπό εξέλιξη (Working Paper) No. 707 H ευρω-κρίση και η εγγυηµένη απασχόληση: Μια πρόταση για την Ιρλανδία του L. Randall Wray Ινστιτούτο Οικονοµικών Levy του Κολεγίου Bard Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 724. Ο Θεσµικός µετα-κεϋνσιανισµός µετά τη Μεγάλη Κάµψη. Του

Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 724. Ο Θεσµικός µετα-κεϋνσιανισµός µετά τη Μεγάλη Κάµψη. Του Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 724 Ο Θεσµικός µετα-κεϋνσιανισµός µετά τη Μεγάλη Κάµψη Του Charles J. Whalen* Γραφείο Προϋπολογισµού του Κογκρέσου των ΗΠΑ Μάιος 2012 * Το παρόν κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του Χρήµα ιδακτικοί στόχοι Κατανόηση της λειτουργίας του χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του τραπεζικού συστήµατος σε µια οικονοµία. Οι λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Οικονομική της Τεχνολογίας Διάλεξη 6 η: Οικονομική Θεωρία και το Ζήτημα της Τεχνολογικής Αλλαγής: & II 1 Ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 19 Οδηγός περιήγησης 25 Πλαίσια 28 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 35 Βιογραφικά συγγραφέων 36 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 37 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ: ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ

Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Χρηματοοικονομική ανάλυση των ΜΜΕ Ανάλυση λογιστικών καταστάσεων Ένας από τους σκοπούς της χρηματοοικονομικής επιστήμης αποτελεί η αξιολόγηση και αξιοποίηση των στοιχείων που έχουν συγκεντρωθεί και καταγραφεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην. χρηματοοικονομική ανάλυση

Εισαγωγή στην. χρηματοοικονομική ανάλυση Εισαγωγή στην 1 χρηματοοικονομική ανάλυση Ορισμός, οικονομική θέση, ενδιαφερόμενοι, λήψη αποφάσεων Τι είναι η χρηματοοικονομική ανάλυση; Τι σχέση έχει με την λογιστική; Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΕΚΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος.

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 2. Ποια από τις παρακάτω επιλογές δεν περιλαμβάνεται στην ανάλυση του μάκρο-περιβάλλοντος;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Πρόλογος Ευχαριστίες Βιογραφικά συγγραφέων ΜΕΡΟΣ 1 Εισαγωγή 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία 1.1 Πώς αντιμετωπίζουν οι οικονομολόγοι τις επιλογές 1.2 Τα οικονομικά ζητήματα 1.3 Σπανιότητα και ανταγωνιστική

Διαβάστε περισσότερα

Οι ελληνικές τράπεζες δεν κινδυνεύουν από την κρίση

Οι ελληνικές τράπεζες δεν κινδυνεύουν από την κρίση Οι ελληνικές τράπεζες δεν κινδυνεύουν από την κρίση Η φερεγγυότητα των ελληνικών τραπεζών δεν κινδυνεύει απ' αυτή την κρίση, διότι δεν υπάρχουν οι δίαυλοι για τη μετάδοση στην Ελλάδα των προβλημάτων που

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε:

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: 3 Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: α) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει μια οικονομία β) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ 2012 / 4 ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ του Philip Pilkington και Warren Mosler Εισαγωγή Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να προσφέρει µια

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009

Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009 Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009 Αύξηση καθαρών κερδών σε 88εκ., 9% υψηλότερα σε σχέση με το Α τρίμηνο Διπλασιασμός οργανικών κερδών σε 61εκ. το Β τρίμηνο, από 33εκ. το Α τρίμηνο Αύξηση χορηγήσεων Ομίλου προς

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα

Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα Αποτυχία των Προγραμμάτων Λιτότητας στην Ελλάδα Γιώργος Αργείτης, Αν. Καθηγητής ΕΚΠΑ, Research Associate Levy Economics Institute Συνέδριο: «Η Κρίση στην Ευρωζώνη και την Ελλάδα και η Εμπειρία με τις Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 1. Ο νόμος της μιας τιμής και η ισοδυναμία των αγοραστικών δυνάμεων (ΙΑΔ) 2. Η νομισματική προσέγγιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας 3. Ερμηνεύοντας τα εμπειρικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001

Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 Θέµατα Αρχών Οικονοµικής Θεωρίας Επιλογής Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Στις προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.6, να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό την ένδειξη Σωστό, αν η

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος δανεισμός και υπερχρέωση των καταναλωτών

Υπεύθυνος δανεισμός και υπερχρέωση των καταναλωτών Υπεύθυνος δανεισμός και υπερχρέωση των καταναλωτών Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής. Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση

Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής. Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση Εργαστήριο Εκπαίδευσης και Εφαρμογών Λογιστικής Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική Ανάλυση 1 Χρηματοοικονομική ανάλυση Χρηματοοικονομική Ανάλυση είναι η ανάλυση που σκοπός της είναι: ο προσδιορισμός των δυνατών

Διαβάστε περισσότερα

Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12.

Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12. Δηµοσιοποιήσεις σύµφωνα µε το Παράρτηµα 1 της Απόφασης 9/459/2007 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, όπως τροποποιήθηκε µε την Απόφαση 9/572/23.12.2010 και την Απόφαση 26/606/22.12.2011 της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΚΕ ΟΝΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜ ΕΦΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙ ΠΙΓΝΙΩΝ Εξετάσεις 13 Φεβρουαρίου 2004 ιάρκεια εξέτασης: 2 ώρες (13:00-15:00) ΘΕΜ 1 ο (2.5) α) Για δύο στρατηγικές

Διαβάστε περισσότερα

Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις :

Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις : Κεφάλαιο 1. ΤΕΛΕΙΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις : α) Υπάρχουν πολλές εταιρίες οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 3: Εργαλεία Κανονιστικής Ανάλυσης Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική ανάλυση

Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική ανάλυση Εισαγωγή στην Χρηματοοικονομική ανάλυση Αλεξόπουλος Γιώργος Μάιος-Ιούνιος 2013 1 - Ορισμός - οικονομική θέση, - ενδιαφερόμενοι, - λήψη αποφάσεων 2 1 Τι είναι η Χρηματοοικονομική Ανάλυση; Τι Σχέση έχει

Διαβάστε περισσότερα

Αγορές (Χαρακτηριστικά Αγορών Κεφαλαίου, Οργανωμένες Αγορές, Πρωτογενείς Αγορές).

Αγορές (Χαρακτηριστικά Αγορών Κεφαλαίου, Οργανωμένες Αγορές, Πρωτογενείς Αγορές). Αγορές (Χαρακτηριστικά Αγορών Κεφαλαίου, Οργανωμένες Αγορές, Πρωτογενείς Αγορές). 1. Πρωτογενείς αγορές είναι οι αγορές στις οποίες: 1) Πραγματοποιούνται ειδικού τύπου συναλλαγές. 2) Γίνεται η έκδοση των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση 1) Χωρίς πληθωρισμό και με ονομαστικό επιτόκιο (i).03, κάποιος μπορεί να ανταλλάξει μια μονάδα σημερινής κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού Αθανασία Καρακίτσιου, PhD 1 Η Διαδικασία του προγραμματισμού Προγραμματισμός είναι η διαδικασία καθορισμού στόχων και η επιλογή μιας μελλοντικής πορείας για την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 5η: Οικονομίες & Νεοκλασική Πολιτική Οικονομία

ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 5η: Οικονομίες & Νεοκλασική Πολιτική Οικονομία ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 5η: Οικονομίες & Νεοκλασική Πολιτική Οικονομία ΑΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων & Επικοινωνίας Α. Κουμπαρέλης Καθηγητής Εφαρμογών

Διαβάστε περισσότερα

2012 / 6 Οι λάθος κίνδυνοι Τι µας λένε οι απώλειες που προήλθαν από παράγωγα στο κεντρικό γραφείο επενδύσεων της JPMorgan Chase για τις αδυναµίες του νόµου Dodd-Frank Του Jan Kregel Τι µπορούµε να διδαχθούµε

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομολόγοι μελετούν...

Οι οικονομολόγοι μελετούν... Οι οικονομολόγοι μελετούν... Πώς αποφασίζουν οι άνθρωποι. Πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους οι άνθρωποι. Ποιες δυνάμεις επηρεάζουν την οικονομία συνολικά. Ποιο είναι το αντικείμενο της μακροοικονομικής; Μακροοικονομική:

Διαβάστε περισσότερα

Υποδείγματα Επαλλήλων Γενεών

Υποδείγματα Επαλλήλων Γενεών Υποδείγματα Επαλλήλων Γενεών Diamond και Blanchard-Weil Υπoδείγματα Επαλλήλων Γενεών Το υπόδειγμα του αντιπροσωπευτικού νοικοκυριού βασίζεται στην υπόθεση ότι όλα τα νοικοκυριά είναι πανομοιότυπα. Μία

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Μονοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 10

Μονοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 10 Μονοπώλιο Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αρ. Διάλεξης: 10 Η πλήρως ανταγωνιστική επιχείρηση θεωρεί τις τιμές ως δεδομένες, ενώ αντίθετα η μονοπωλιακή επιχείρηση διαμορφώνει τις τιμές. Μια επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από την έναρξη της παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Η άμεση και πλήρης ανακεφαλαιοποίηση της Eurobank από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κατά 5,8δισ. αποκαθιστά την κεφαλαιακή βάση της Τράπεζας με pro-forma δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑ.Λ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑ.Λ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 7 ΟΥ & 8 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ-ΛΑΘΟΥΣ ΕΠΑ.Λ Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λανθασµένη καθεµία από τις παρακάτω προτάσεις σηµειώνοντας το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ένα Ο ισολογισμός και η θεμελιώδης αρχή

Κεφάλαιο Ένα Ο ισολογισμός και η θεμελιώδης αρχή 1 Κεφάλαιο Ένα Ο ισολογισμός και η θεμελιώδης αρχή Στοιχεία Ενεργητικού, Στοιχεία Παθητικού και Ισολογισμοί Ο προσωπικός ισολογισμός της Ιωάννας Ο ισολογισμός μιας εταιρείας Το διάγραμμα του ισολογισμού

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων. Χρήσιµο για τις συναλλαγές. Μία µορφή πλούτου. Επάρκεια. Χωρίς Χρήµα. Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy)

Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων. Χρήσιµο για τις συναλλαγές. Μία µορφή πλούτου. Επάρκεια. Χωρίς Χρήµα. Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy) Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων Χρήµα Χρήσιµο για τις συναλλαγές Μία µορφή πλούτου Χωρίς Χρήµα Επάρκεια Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy) 1 Λειτουργίες του Χρήµατος Μέσο διατήρησης της αξίας Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ jordan@uom.gr Κτήριο Η- Θ γραφείο 402 Τηλ. 2310-891-591 DAN BORGE «Η διαχείριση του κινδύνου είναι δυνατό να μας βοηθήσει να αρπάξουμε μια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

9. Η εξάρτηση µεταξύ των επιχειρησιακών λειτουργιών είναι µεγάλη και αυτή καθορίζει την καλή πορεία και τελικά την ύπαρξη της επιχείρησης.

9. Η εξάρτηση µεταξύ των επιχειρησιακών λειτουργιών είναι µεγάλη και αυτή καθορίζει την καλή πορεία και τελικά την ύπαρξη της επιχείρησης. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 (Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ) Να σηµειώσετε το σωστό ή το λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Λειτουργικός στόχος του σχολείου είναι η µόρφωση των ανθρώπων. 2. Η επιχείρηση αποτελεί κοινωνική οργάνωση, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Ζήτηση για Ασφάλιση. Πλήρη κάλυψη.

4.1 Ζήτηση για Ασφάλιση. Πλήρη κάλυψη. 4. Ζήτηση για Ασφάλιση. Πλήρη κάλυψη. Η αγορά ασφαλιστικών συµφωνιών είναι µία ιδιαίτερη περίπτωση αγοράς δικαιωµάτων. Αντικείµενο της αγοράς αυτής είναι να δώσει την ευκαιρία µεταβίβασης εισοδήµατος από

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την έξοδο από την κρίση και η συμβολή του για μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Χρηματοοικονομικές έννοιες

Βασικές Χρηματοοικονομικές έννοιες Βασικές Χρηματοοικονομικές έννοιες 1 Περιεχόμενα Χρηματοπιστωτικό σύστημα Αγορές Χρήματος Χρηματοοικονομική Διοίκηση Μακροπρόθεσμο χρέος 2 Το χρηματοπιστωτικό σύστημα Οι μονάδες οι οποίες έχουν τρέχουσες

Διαβάστε περισσότερα

Albert Humphrey. καθηγητής την δεκαετία του 60 και 70 στο Stanford University.

Albert Humphrey. καθηγητής την δεκαετία του 60 και 70 στο Stanford University. Ε.Δημητριάδου ΕΕΔΙΠ Albert Humphrey καθηγητής την δεκαετία του 60 και 70 στο Stanford University. .Ένα αποτελεσματικό εργαλείο για την εκμετάλλευση των ευκαιριών που υπάρχουν στο περιβάλλον που δραστηριοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010 Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010 Βελτίωση δεικτών ρευστότητας και κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου παρά τη δυσμενή συγκυρία Καθαρά κέρδη 105εκ. 1 το εννεάμηνο του 2010, μειωμένα κατά 62% έναντι της αντίστοιχης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΙΤΙΚΗ ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΙΤΙΚΗ ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Μέρος 1 Εισαγωγή 1 Εισαγωγή στη μακροοικονομική 2 Ποσοτικές μετρήσεις και διάρθρωση της εθνικής οικονομίας Μέρος 2 Μακροχρόνια οικονομική επίδοση 3 Παραγωγικότητα, προϊόν

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 15 Οδηγός περιήγησης 21 Πλαίσια 24 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 28 Βιογραφικά συγγραφέων 29 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 31 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ

ΜΕΡΟΣ Α: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΝ ΥΣΕΩΝ Κεφάλαιο 1: Το θεωρητικό υπόβαθρο της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων και η χρονική αξία του χρήµατος Κεφάλαιο 2: Η καθαρή παρούσα αξία ως κριτήριο επενδυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11 Μονοπώλιο Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αρ. Διάλεξης: 11 Βασική αιτία δημιουργίας Μονοπωλίου Η πλήρως ανταγωνιστική επιχείρηση θεωρεί τις τιμές ως δεδομένες, ενώ αντίθετα η μονοπωλιακή επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1 Η Διαχρονική Προσέγγιση Η διαχρονική προσέγγιση έχει ως σημείο εκκίνησης τις τεχνολογικές και αγοραίες

Διαβάστε περισσότερα

Υποδείγματα Συσσώρευσης Ανθρωπίνου Κεφαλαίου, Ιδεών και Καινοτομιών και Ενδογενούς Μεγέθυνσης

Υποδείγματα Συσσώρευσης Ανθρωπίνου Κεφαλαίου, Ιδεών και Καινοτομιών και Ενδογενούς Μεγέθυνσης Υποδείγματα Συσσώρευσης Ανθρωπίνου Κεφαλαίου, Ιδεών και Καινοτομιών και Ενδογενούς Μεγέθυνσης Εξωτερικότητες από τη Συσσώρευση Φυσικού Κεφαλαίου, Συσσώρευση Ανθρωπίνου Κεφαλαίου, και Παραγωγή Νέων Ιδεών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Έρευνα αγοράς θεωρείται κάθε οργανωμένη προσπάθεια συλλογής, επεξεργασίας και ανάλυσης πληροφοριών σχετικών με την αγορά που δραστηριοποιείται μια επιχείρηση. Αυτές οι πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑ 11 Αυγούστου 211 Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων Σύγκριση συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων για την Κύπρο και τη ζώνη του ευρώ ΙΟΥΛΙΟΣ 211 Η Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 3 : Ανάλυση ζήτησης Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 3 : Ανάλυση ζήτησης Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 3 : Ανάλυση ζήτησης Καραμάνης Κωνσταντίνος 2 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Σύντομη ιστορική αναδρομή

Εισαγωγή. Σύντομη ιστορική αναδρομή ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΙΜΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Δ.Α.Κ. Τα Διαπραγματεύσιμα Αμοιβαία Κεφάλαια (Δ.Α.Κ.) είναι μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων τα οποία εκδίδονται από Ανώνυμες Εταιρίες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Α. Η χρηµατοοικονοµική επιστήµη εξετάζει: 1. Τον κόσµο των χρηµαταγορών,των κεφαλαιαγορών και των επιχειρήσεων 2. Θέµατα που περιλαµβάνουν τη χρονική αξία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ Η επιβράδυνση του ρυθµού ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας επηρεάζει άµεσα και τις χρηµαταγορές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντονη µεταβλητότητα παρά τα αυστηρά δη- µοσιονοµικά µέτρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Παραθέτουμε ένα ΕΛΑΧΙΣΤΟΤΑΤΟ ΔΕΙΓΜΑ από πιθανά θέματα για τον Γραπτό Διαγωνισμό του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου. Στα πλαίσια της φροντιστηριακής προετοιμασίας μας οι υποψήφιοι θα έχουν την δυνατότητα να

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι ενδιαφέρει τον ιδιώτη

Τι ενδιαφέρει τον ιδιώτη ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΠΜΣ «Επιστήµη και Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» Οικονοµικά του Περιβάλλοντος και των Υδατικών Πόρων Αξιολόγηση επενδύσεων Τι ενδιαφέρει τον ιδιώτη Πόσα χρήµατα θα επενδύσω; Πότε

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 2 Ποσοτικές Μετρήσεις και Διάρθρωση της Εθνικής Οικονομίας. 2.1 Εθνικοί Λογαριασμοί

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 2 Ποσοτικές Μετρήσεις και Διάρθρωση της Εθνικής Οικονομίας. 2.1 Εθνικοί Λογαριασμοί Μακροοικονομική Κεφάλαιο 2 Ποσοτικές Μετρήσεις και Διάρθρωση της Εθνικής Οικονομίας 2.1 Εθνικοί Λογαριασμοί 1) Οι τρεις προσεγγίσεις αποτίμησης της οικονομικής δραστηριότητας είναι Α) προσεγγίσεις κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 (Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 (Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 (Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ) Να σημειώσετε το σωστό ή το λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Λειτουργικός στόχος του σχολείου είναι η μόρφωση των ανθρώπων. 2. Η επιχείρηση αποτελεί κοινωνική οργάνωση, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S 3 Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής στην 5 η ενότητα: Αµοιβές των ΠΣ διανοµή εισοδήµατος βασικά µακροοικονοµικά µεγέθη θεωρία κατανάλωσης και επένδυσης ισορροπία εισοδήµατος. Ο πραγµατικός µισθός των εργαζοµένων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης

Κεφάλαιο 9. Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης Κεφάλαιο 9 Το υπόδειγµα IS-LM/AD-AS : Ένα γενικό πλαίσιο µακροοικονοµικής ανάλυσης Περίγραµµα κεφαλαίου ΗευθείαFE : Ισορροπία στην αγορά εργασίας Ηκαµπύλη IS : Ισορροπία στην αγορά αγαθών Ηκαµπύλη LM :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ Διάλεξη 5 ΧΡΗΜΑΤΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 1 από 35 Το εξωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI KAINOTOMIA

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI KAINOTOMIA ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI KAINOTOMIA Ορισμός της Οικονομίας Ανάγκες Αγαθά & Υπηρεσίες Καταμερισμός των έργων Αξία Ανταλλαγή και Χρήμα Αγορά Κοινωνικοί Θεσμοί και Οικονομικό Κύκλωμα Συντελεστές παραγωγής Οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Credit Risk Διάλεξη 5

Credit Risk Διάλεξη 5 Πανεπιστήμιο Πειραιώς ΠΜΣ στην «Αναλογιστική Επιστήμη και Διοικητική Κινδύνου» Credit Risk Διάλεξη 5 Μια αναφορά στα τιτλοποιημένα αξιόγραφα Μιχάλης Ανθρωπέλος anthropel@unipi.gr http://web.xrh.unipi.gr/faculty/anthropelos

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ιοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΕΟ 34 - Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Ακαδ. Έτος: 2010-11 ΟΝΟΜΑ - ΕΠΩΝΥΜΟ:.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ Εισαγωγή

ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ Εισαγωγή 1 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑΣ Εισαγωγή Η ανάλυση ευαισθησίας μιάς οικονομικής πρότασης είναι η μελέτη της επιρροής των μεταβολών των τιμών των παραμέτρων της πρότασης στη διαμόρφωση της τελικής απόφασης. Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία κατάρτισης της νέας σειράς επιτοκίων τραπεζικών καταθέσεων και δανείων

Μεθοδολογία κατάρτισης της νέας σειράς επιτοκίων τραπεζικών καταθέσεων και δανείων Μεθοδολογία κατάρτισης της νέας σειράς επιτοκίων τραπεζικών καταθέσεων και δανείων Η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), εφαρµόζοντας την Π /ΤΕ 2496/28.5.2002, άρχισε από το Σεπτέµβριο του 2002 να συγκεντρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιαιτερότητες των λοιπών επιχειρηματικών κλάδων ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2. Αποτίμηση (επιμέτρηση) και απομείωση σύμφωνα με το IFRS 9

Οι ιδιαιτερότητες των λοιπών επιχειρηματικών κλάδων ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2. Αποτίμηση (επιμέτρηση) και απομείωση σύμφωνα με το IFRS 9 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 Αποτίμηση (επιμέτρηση) και απομείωση σύμφωνα με το IFRS 9 Από 1.1.2018 τίθεται σε εφαρμογή το IFRS 9, το οποίο επιφέρει σημαντικές μεταβολές στους κανόνες αποτίμησης και τη διαδικασία προσδιορισμού

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Έτους 2011

Αποτελέσματα Έτους 2011 Αποτελέσματα Έτους 2011 Ικανοποιητικά Λειτουργικά Αποτελέσματα (- 29εκ.) το 2011, παρά τη βαθιά ύφεση της ελληνικής οικονομίας Συνολικές Ζημιές Μετά από Φόρους 5,5δισ., εκ των οποίων 4,6δισ. από το PSI

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο παράδειγµα Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ:15 λεπτά Σκοπός εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

Credit Risk Διάλεξη 4

Credit Risk Διάλεξη 4 Πανεπιστήμιο Πειραιώς ΠΜΣ στην «Αναλογιστική Επιστήμη και Διοικητική Κινδύνου» Credt Rsk Διάλεξη 4 Αντιστάθμιση πιστωτικού κινδύνου Μιχάλης Ανθρωπέλος anthropel@unp.gr http://web.xrh.unp.gr/faculty/anthropelos

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Εταιρεία παραγωγής σάλτσας τομάτας

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Εταιρεία παραγωγής σάλτσας τομάτας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Εταιρεία παραγωγής σάλτσας τομάτας Ent-teach Κεφάλαιο 3 Ανάλυση Αγοράς Περιγραφή εκπαιδευτικής δραστηριότητας Είστε ο ιδιοκτήτης μιας μικρομεσαίας επιχείρησης στη βιομηχανία

Διαβάστε περισσότερα

Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015

Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015 Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015 Οριακή κερδοφορία για τους πρώτους έξι μήνες Στο 61% τα ΜΕΔ Παραμένουν η μεγαλύτερη πρόκληση Ενθαρρυντικές οι εξελίξεις στην αγορά ακινήτων Θετικό το μομέντουμ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΡΙΘ. 93/

ΠΡΑΞΗ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΡΙΘ. 93/ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΡΙΘ. 93/05.08.2014 ΘΕΜΑ: Tροποποίηση της Πράξης ΣΝΠ 87/28.2.2013 σχετικά με συμπληρωματικά προσωρινά μέτρα όσον αφορά τις πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές

Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές 7.1 Τι είναι το χρήμα; Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές 1) Ένα μειονέκτημα του συστήματος του αντιπραγματισμού είναι ότι Α) δεν υπάρχει εμπόριο. Β) οι άνθρωποι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών

Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Ενότητα 1: Εφαρμογή των αρχών του Μάρκετινγκ στον χρηματοπιστωτικό τομέα Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα