Σύμφωνα με την Καρδιολογική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σύμφωνα με την Καρδιολογική"

Transcript

1 Κ Λ Ι Ν Ι Κ Ε Σ Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ Οργάνωση και Σχεδιασμός των Προγραμμάτων Φυσικοθεραπευτικής Αποκατάστασης στην Καρδιακή Ανεπάρκεια Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Φυσικοθεραπείας: Ομάδα Εργασίας για την Πρόληψη και την Αποκατάσταση των Καρδιοαγγειακών και Αναπνευστικών Παθήσεων Γεώργιος Παπαθανασίου 1, Νικόλαος Τσάμης 2 1 Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Φυσικοθεραπείας ΤΕΙ Αθήνας 2 Φυσικοθεραπευτής, Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο Επικοινωνία: Γιώργος Παπαθανασίου, Προύσσης 22, Νέα Σμύρνη, Αθήνα ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Σύμφωνα με την Καρδιολογική Εταιρεία της Νέας Υόρκης (NYHA), οι ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια (ΚΑ) ταξινομούνται σε τέσσερεις κατηγορίες (Ι ΙV), ανάλογα με την σωματική τους ικανότητα και τους όποιους περιορισμούς ή τα συμπτώματα τους (Πίνακας 1). 1 Επίσης, η μετρούμενη πραγματική μέγιστη πρόσληψη O 2 (VO 2 peak) κατά την καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κόπωσης μαζί με τη μετρούμενη πρόσληψη O 2 στο αναερόβιο κατώφλι (VO 2 στο ΑΤ) χρησιμοποιούνται για την ταξινόμηση των ασθενών με ΚΑ σε τέσσερεις λειτουργικές κατηγορίες (Πίνακας 2). 2,3 Η πραγματική VO 2 peak αποτελεί άριστο δείκτη της καρδιοαγγειακής λειτουργικής ικανότητας των ασθενών με ΚΑ 4,5 και είναι σημαντικός προγνωστικός δείκτης μελλοντικής επιβίωσης, ενώ αποτελεί και ένδειξη - κριτήριο για τον προσδιορισμό των υποψήφιων ασθενών προς μεταμόσχευση καρδιάς. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός των προγραμμάτων φυσικοθεραπευτικής αποκατάστασης σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια είναι η υποστήριξη της αναπνευστικής λειτουργίας, ο περιορισμός της δύσπνοιας, ο σχεδιασμός και η παρακολούθηση κατά την εκτέλεση της άσκησης, η βελτίωση της καρδιοαγγειακής ικανότητας και η προαγωγή συνολικά της φυσικής κατάστασης του ασθενούς. Προϋπόθεση για την ένταξη του ασθενούς σε πρόγραμμα αποκατάστασης είναι η ταξινόμηση της λειτουργικής του ικανότητας με βάση θεσπισμένα και κοινά παραδεκτά κριτήρια. Το πρόγραμμα χωρίζεται σε τρία κυρίως στάδια, εντός και εκτός νοσοκομείου, και περιλαμβάνει την αναπνευστική φυσικοθεραπεία και τη ρύθμιση επιμέρους παραμέτρων, όπως ο τύπος, η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα της αεροβικής εκγύμνασης και των ασκήσεων ενδυνάμωσης. Τα προγράμματα αποκατάστασης αποτελούν απαραίτητο τμήμα της συνολικής αντιμετώπισης της χρόνιας καρδιακής ανεπάρκειας, οδηγούν σε καλύτερη ποιότητα ζωής, σε σημαντική μείωση της νοσηρότητας και της επανεισαγωγής στο νοσοκομείο, με αντίστοιχη ελάττωση του κόστους θεραπείας και πιθανώς να αυξάνουν το προδόκιμο επιβίωσης των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. Λέξεις κλειδιά: Άσκηση, Καρδιακή Ανεπάρκεια, Καρδιοαγγειακή Φυσικοθεραπεία Ειδικότερα, όταν η VO 2 peak είναι 14mlO 2 /kg/min τίθεται σχετική ένδειξη για μεταμόσχευση καρδιάς, με πρόγνωση επιβίωσης ενός έτους μικρότερη του 50%, ενώ VO 2 peak 10mlO 2 /kg/min αποτελεί απόλυτη 4 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

2 e Organizing and Planning of Physiotherapeutic Rehabilitation Programmes in Heart Failure Georgios Papathanasiou 1, Nikolaos Tsamis 2 1 Associate Professor, Physiotherapy Department, T.E.I. of Athens 2 Physiotherapist, Onassis Cardiosurgery Center Hellenic Scientific Society of Physical erapy: Task Force for the Prevention and Rehabilitation of Cardiovascular and Pulmonary Diseases Correspodence: Georgios Papathanasiou, Proussis 22, Nea Smirni, Athens 17123, Greece ένδειξη για μεταμόσχευση καρδιάς λόγω της εξαιρετικά κακής πρόγνωσης για επιβίωση ενός έτους. 3 Αξίζει να σημειωθεί ότι η χρήση των β-αναστολέων κατατάσσει τους ασθενείς σε ευνοϊκότερη προγνωστικά ομάδα σε σύγκριση με ασθενείς που δεν λαμβάνουν β-αναστολείς, παρά τις παρόμοιες τιμές της VO 2 peak. 6 Επίσης, οι γυναίκες εμφανίζουν συνήθως μικρότερες τιμές VO 2 peak σε σύγκριση με τους άνδρες της ίδιας λειτουργικής κατηγορίας κατά NYHA, πιθανώς λόγω της μικρότερης μυϊκής τους μάζας. 7 Τα τελευταία χρόνια κερδίζει συνεχώς έδαφος η ταξινόμηση των ασθενών με ΚΑ σε 4 «στάδια», Α έως D, σύμφωνα με τα κριτήρια που έχει θεσπίσει το Αμερικανικό Κολλέγιο Καρδιολογίας (ACC) και η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (ΑΗΑ) (Πίνακας 3). 8 ABSTRACT e primary goals of cardiac rehabilitation in heart failure are the respiratory physical therapy and the physical training of heart failure patients based on an individualised exercise program in order to decrease dyspnoea, enhance cardiorespiratory and muscular fitness and increase total physical capacity. Exercise prescription must define the appropriate modes, intensity, duration, frequency and rate of progress of the aerobic and resistance training. Structured and long term exercise programs must be an essential part of the overall clinical care of chronic heart failure syndrome, since they reduce morbidity and hospitalisation, with a corresponding saving in treatment costs, and significantly improve quality of life heart failure patients. Key words: Cardiac Rehabilitation, Exercise, Heart Failure, Physical Training ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Στα προγράμματα αποκατάστασης μπορούν να ενταχθούν, μετά από προσεκτική επιλογή, οι καρδιοπαθείς με σταθεροποιημένη χρόνια ΚΑ (Πίνακες 4-5). Ο σχεδιασμός του προγράμματος (Πίνακας 6) στηρίζεται κυρίως στην κατάσταση του ασθενούς, στα συμπτώματα και τις καρδιοαγγειακές του απαντήσεις κατά την άσκηση και στη λειτουργική του ταξινόμηση με βάση την καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κόπωσης. Η έμφαση δίνεται στην αποκατάσταση της αερόβιας κυρίως ικανότητας αλλά και της μυϊκής δύναμης, χωρίς όμως να φορτίζεται υπέρμετρα το κυκλοφορικό σύστημα. 9 Παρόλα αυτά, είναι δύσκολο να συνταγογραφηθεί ένα αυστηρά καθορισμένο πρόγραμμα άσκησης για ασθενείς με ΚΑ, λόγω της πολύπλοκης και ευμετάβλητης κατάστασης του συνδρόμου. 10,11 Η πλειονότητα των ασθενών με χρόνια ΚΑ που συμμετέχουν σε πρόγραμμα αποκατάστασης είναι σταθεροποιημένοι ασθενείς (κατηγορίας ΙΙ-ΙΙΙ κατά ΝΥΗΑ) με λειτουργική ικανότητα >3METs*, με VO 2 peak 11-19mlO 2 /kg/min και κλάσμα εξώθησης 20-40%. 2,9 * MET: μεταβολικό ισοδύναμο της σωματικής προσπάθειας (1 ΜΕΤ = 3,5mlO2/kg/min) Όλοι οι υπό ένταξη σε πρόγραμμα αποκατάστασης ασθενείς με ΚΑ υποβάλλονται σε καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κόπωσης με βάση τροποποιημένα πρωτόκολλα ήπιας και προοδευτικά αυξανόμενης έντασης, με ικανή διάρκεια, ώστε να προκύπτουν πλήρεις οργανικές απαντήσεις. 2,3,5 Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ακριβής προσδιορισμός της ασφαλούς μέγιστης καρδιακής συχνότητας (ΚΣmax) και της πραγματικής VO 2 peak (direct gas exchange measurements), διότι στους ασθενείς με ΚΑ η VO 2 peak υπερεκτιμάται όταν αξιολογείται έμμεσα με βάση τη διάρκεια της δοκιμασίας κοπώσεως. 3 Τα τροποποιημένα κατά Naughton ή κατά Bruce πρωτόκολλα δοκιμασιών κόπωσης επιλέγονται συνήθως για τους ασθενείς που πρόκειται να ενταχθούν σε πρόγραμμα συνεχούς αερόβιας άσκησης, 12 ενώ για τη συμμετοχή σε ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ

3 Πίνακας 1. Λειτουργική ταξινόμηση των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια σύμφωνα με την Καρδιολογική Εταιρεία της Νέας Υόρκης (NYHA), (τροποποιημένος από European Society of Cardiology 2005). 1 Πίνακας 2. Ταξινόμηση των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια με βάση την VO 2 peak και την VO 2 στο AT. 2 Πίνακας 3. Ταξινόμηση των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολλέγιο Καρδιολογίας και την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία. 8 πρόγραμμα διαλειμματικής αερόβιας άσκησης επιλέγεται η δοκιμασία αυξανόμενης επιβάρυνσης (steep ramp test) στο εργομετρικό ποδήλατο κατά Meyer. 13 Κατά την πρόοδο του προγράμματος, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η εξάλεπτη δοκιμασία βάδισης (6 min walk test) ως μέσο λειτουργικής αξιολόγησης των απαντήσεων και των αποτελεσμάτων που επιφέρουν οι θεραπευτικές παρεμβάσεις. Για τον ίδιο σκοπό χρησιμοποιούνται και ειδικά ερωτηματολόγια, όπως της New York Heart Association (NYHA), το «Chronic Heart Failure», το «Minnesota Living with Heart Failure», κ.α. 14,15 Τα περισσότερα προγράμματα που αναφέρονται σε δημοσιευμένες εργασίες διαρκούν συνήθως 8 έως 24 εβδομάδες. Ο τύπος της άσκησης περιλαμβάνει κυρίως αερόβια προγράμματα συνεχούς ή διαλειμματικής άσκησης, ενώ συχνά αναφέρονται και μικτά -κυκλικά προγράμματα αερόβιας εκγύμνασης και ασκήσεων ενδυνάμωσης. Η έντονη διαλλειματική άσκηση σε σύγκριση με τη μέτριας έντασης συνεχή αερόβια εκγύμναση, 16 καθώς επίσης και η αερόβια άσκηση σε σύγκριση με την προπόνηση ενδυνάμωσης 17 έχουν δειχθεί πιο αποτελεσματικές στην αντιστροφή της αριστερής κοιλιακής αναδιαμόρφωσης και στην αύξηση της VO 2 peak. Η ένταση της προσπάθειας σε προγράμματα συνεχούς άσκησης κυμαίνεται μεταξύ του 60-80% της ΚΣmax ή με βάση την VO 2 peak μεταξύ 50-60% και σπανιότερα 70-80%. 9,18,19 Όταν επιλέγεται ο διαλειμματικός τύπος άσκησης, η ένταση μπορεί να αυξηθεί μέχρι το 90% της ΚΣmax 16 ή μέχρι το 70-80% του μέγιστου έργου φόρτισης (maximum short time exercise capacity, MSEC) όπως προκύπτει από το steep ramp test κατά Meyer. 9,20 Σε αρκετές μελέτες, η περίοδος της συστηματικής και εντατικής άσκησης ακολουθείται από μεγάλες περιόδους (12 μήνες) ήπιας σωματικής δραστηριότητας για τη διατήρηση των ωφελειών που έχουν προκύψει. 2,19,21,22 6 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

4 Αποκατάσταση στο Νοσοκομείο - Στάδιο Ι Το Στάδιο Ι αφορά στους ασθενείς με ΚΑ που έχουν ανάγκη νοσηλείας, αρχίζει αμέσως μετά την αιμοδυναμική τους σταθεροποίηση στη μονάδα εντατικής θεραπείας και συνεχίζεται στην πτέρυγα και το φυσικοθεραπευτήριο του νοσοκομείου. Μετά την έξοδο τους, οι ασθενείς συνεχίζουν την άσκηση στο νοσοκομείο μέχρι την ολοκλήρωση του σταδίου της προσαρμογής, για όσο καιρό κριθεί απαραίτητο από το θεράποντα ιατρό. Επίσης, στο Στάδιο Ι εντάσσονται για μικρό χρονικό διάστημα και οι σταθεροποιημένοι ασθενείς με χρόνια ΚΑ που δεν έχουν ανάγκη νοσηλείας, αλλά αποφασίζουν να συμμετέχουν σε οργανωμένο πρόγραμμα αποκατάστασης (σταδιακή προσαρμογή στην άσκηση). Οι στόχοι του προγράμματος στο Στάδιο Ι περιλαμβάνουν την ενημέρωση σχετικά με τα οφέλη του προγράμματος αποκατάστασης, την πρόληψη και τον περιορισμό των συνεπειών της κατάκλισης, την αυτοεξυπηρέτηση και τη βελτίωση της κινητικότητας του ασθενούς μέσω της σταδιακής προσαρμογής του καρδιοαναπνευστικού και μυοσκελετικού συστήματος στην άσκηση. Βασικός σκοπός του προγράμματος είναι η επίτευξη ασφαλούς αντοχής και ικανότητας για άσκηση έντασης τουλάχιστον 3 METs. Ο σχεδιασμός του προγράμματος περιλαμβάνει τη ρύθμιση επιμέρους παραμέτρων, όπως ο τύπος, η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα της άσκησης (Πίνακας 7): ο τύπος της άσκησης περιλαμβάνει απλές ενεργητικές κινήσεις σταδιακά αυξανόμενης τροχιάς, Πίνακας 4. Κριτήρια ένταξης των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια σε πρόγραμμα αποκατάστασης. Κριτήρια έναρξης της συστηματικής άσκησης. 9 Πίνακας 5. Αντενδείξεις συμμετοχής ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια σε πρόγραμμα αποκατάστασης. 9 διατάσεις και αερόβιες δραστηριότητες, όπως εργομετρικό ποδήλατο και βάδιση. Η άσκηση στο στάδιο αυτό είναι διαλλειματική. η ένταση της άσκησης κυμαίνεται μεταξύ 1-3 ΜΕΤs. Η ΚΣ κατά την άσκηση δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 20 bpm πάνω από την ΚΣηρεμίας. Με βάση την κλίμακα Borg (6 έως 20) η υποκειμενική εκτίμηση της δυσκολίας κατά την άσκηση δεν πρέπει να υπερβαίνει το 11 (ήπια δυσκολία). 10,18 η διάρκεια της άσκησης αρχικά κυμαίνεται μεταξύ 3-5 λεπτών και προοδευτικά φθάνει τα 15 λεπτά. η συχνότητα της άσκησης στη μονάδα εντατικής θεραπείας είναι 3-4 φορές την ημέρα, ενώ στην πτέρυγα ή στο φυσικοθεραπευτήριο 1-2 φορές την ημέρα. 10,15,18 Η άσκηση τερματίζεται αμέσως εάν εμφανισθεί πτώση της αρτηριακής πίεσης μεγαλύτερη των 10-20mmHg, αύξηση της ΚΣ μεγαλύτερη των ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ

5 Πίνακας 6. Καρδιακή Ανεπάρκεια: Περίγραμμα του Προγράμματος Φυσικοθεραπευτικής Αποκατάστασης bpm από την ΚΣηρεμίας, στηθάγχη, δυσρυθμία, δύσπνοια, έντονη εξάντληση και άλλα συμπτώματα που υποδηλώνουν την επιδείνωση της κλινικής κατάστασης του ασθενούς (Πίνακας 8). 9,18,23 Πριν την έξοδο από το νοσοκομείο, δίνονται οι απαραίτητες οδηγίες στον ασθενή, ο οποίος ενημερώνεται και εκπαιδεύεται στην αντιμετώπιση των πιθανών περιορισμών στις καθημερινές του δραστηριότητες. Αποκατάσταση στο Νοσοκομείο - Στάδιο ΙΙ Στο Στάδιο ΙΙ συνεχίζουν όλοι οι ασθενείς με ΚΑ που έχουν ολοκληρώσει με επιτυχία το προηγούμενο στάδιο προσαρμογής και έχουν επιτύχει ασφαλή ικανότητα άσκησης με ένταση 3-4 METs. Μπορούν, επίσης, να συμμετέχουν οι ασθενείς με σταθεροποιημένη χρόνια ΚΑ οι οποίοι δεν χρήζουν νοσηλείας και μπορούν να ασκούνται με ασφάλεια σε ένταση έργου 4 METs. Οι συμμετέχοντες ασκούνται ως εξωτερικοί ασθενείς σε οργανωμένο τμήμα αποκατάστασης του νοσοκομείου, ενώ παρακολουθούνται από εξειδικευμένη στην ΚΑ ομάδα επιστημόνων (καρδιολόγος, φυσικοθεραπευτής, νοσηλεύτρια, διαιτολόγος, ψυχολόγος). 22,23,24,25 Η συνεχής επίβλεψη των ασθενών είναι επιβεβλημένη, καθώς εκτός από την ευμετάβλητη κλινική τους κατάσταση είναι πιθανή η εμφάνιση συμπτωμάτων όπως υπόταση, έντονη κόπωση και εξάντληση, επιδείνωση της δύσπνοιας, στηθάγχη, οίδημα, ξαφνική αύξηση του σωματικού βάρους και σοβαρές κοιλιακές δυσρυθμίες, συμπτώματα που υποδεικνύουν σαφή επιδείνωση της παθολογίας της ΚΑ. 22,26 Προκειμένου δε για ασθενείς υψηλού κινδύνου, με κλάσμα εξώθησης < 40% και ικανότητα άσκησης < 5 ΜΕΤs, συνίσταται η χρήση τηλεμετρίας και η συνεχής παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, της ΚΣ και του ηλεκτροκαρδιογραφήματος κατά τις πρώτες συνεδρίες, ενώ η κλινική τους παρακολούθηση υπερβαίνει τους τρεις μήνες. 25 Η επιτυχία αλλά και η ασφάλεια του προγράμματος διασφαλίζονται με την προσεκτική αξιολόγηση του ασθενούς και τη συνεχή παρακολούθησή του σε όλη τη διάρκεια της αποκατάστασης. Ιδιαίτερη προσοχή, πριν την έναρξη κάθε συνεδρίας, δίνεται στην ακρόαση των πνευμόνων και της καρδιάς, στην επισκόπηση του σώματος ώστε να εντοπισθούν πιθανά περιφερικά οιδήματα, στη μέτρηση του σωματικού βάρους, καθώς και στην αξιολόγηση της ΚΣ, του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης. Κατά την άσκηση, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συνεχή παρακολούθηση της ΚΣ, του καρδιακού ρυθμού, της αρτηριακής πίεσης και στα συμπτώματα του ασθενούς. Μετά το τέλος της συνεδρίας απαιτείται προσεκτική ακρόαση των πνευμόνων και της καρδιάς. 9,25 Οι κύριοι στόχοι του προγράμματος στο Στάδιο ΙΙ περιλαμβάνουν την αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, τη βελτίωση της καρδιοαγγειακής και μυϊκής λειτουργίας, τον περιορισμό της δύσπνοιας και της εύκολης σωματικής κόπωσης και την ενημέρωση και ψυχολογική στήριξη του ασθενούς. Βασικός σκοπός είναι η επίτευξη ασφαλούς αντοχής και ικανότητας για άσκηση έντασης 5-6 METs και η βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενούς. Οι παράμετροι του προγράμματος 8 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

6 κατά την ελεγχόμενη αυτή φάση της αποκατάστασης (Στάδιο ΙΙ) είναι οι ακόλουθοι: τύπος της Άσκησης: Συστήνονται ελεύθερες ενεργητικές ασκήσεις, calisthenics και διατάσεις κατά την προθέρμανση και συνδυασμός calisthenics με αερόβιες δραστηριότητες κατά τη δυναμική φάση της συνεδρίας. 2,27 Κατά το Στάδιο ΙΙ, η άσκηση στο εργομετρικό ποδήλατο με ισχύ μέχρι τα 50-75Watts (4-5 METs για άτομα 80kg) αποτελεί το ιδανικό μέσο εκγύμνασης για τους περισσότερους ασθενείς με ΚΑ, ιδιαίτερα όταν επιλέγεται η εφαρμογή της διαλλειματικής μεθόδου. Εναλλακτικά, συστήνεται άσκηση σε δαπεδοεργόμετρο με ταχύτητα έως 6-7km/h (4-5 METs). Άλλες δημοφιλείς ελεύθερες δραστηριότητες, όπως το τρέξιμο ή η έντονη ποδηλασία σε εξωτερικούς χώρους, δεν θεωρούνται ασφαλείς για τους ασθενείς με χρόνια ΚΑ διότι κατά τη διάρκειά τους παρατηρούνται καρδιοαγγειακές και μεταβολικές αντιδράσεις που αντιστοιχούν με άσκηση στο εργομετρικό ποδήλατο ισχύος Watts. 9 Αρχικά, οι ασθενείς με μειωμένη λειτουργική ικανότητα και περιορισμένη αντοχή δεν μπορούν να ασκούνται συνεχώς για ικανό χρονικό διάστημα και για αυτό προτιμάται η διαλλειματική μέθοδος άσκησης, ενώ αργότερα επιλέγεται η συνεχής. 25,28 Αν και στη πλειοψηφία των αναφερομένων στη βιβλιογραφία προγραμμάτων χρησιμοποιείται η αερόβια συνεχής άσκηση, έχει δειχθεί ότι η έντονη αερόβια διαλλειματική εκγύμναση επιφέρει εντονότερο περιφερικό μυϊκό ερεθισμό και πιο γρήγορη βελτίωση της VO 2peak και του αναπνευστικού αναερόβιου κατωφλίου, χωρίς υπέρμετρη φόρτιση της καρδιάς, σε σύγκριση με τα κλασσικά προγράμματα αερόβιας συνεχούς άσκησης. 2,9,13,16 Ένταση της Άσκησης: Κατά το Στάδιο ΙΙ, η ένταση της προσπάθειας σε αερόβια προγράμματα συνεχούς άσκησης πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 40-70% της VO 2peak και 50-70% της ΚΣεφεδρείας. 2,11,20,22,29 Σε προγράμματα διαλειμματικής άσκησης στο δαπεδοεργόμετρο η ένταση της άσκησης μπορεί να φθάσει μέχρι και το 90% της ΚΣmax για 3-5min, ακολουθούμενη όμως από ολιγόλεπτα διαλείμματα όπου ο ασθενής βαδίζει με αρκετά χαμηλότερη ένταση (60% της ΚΣmax). 16 Με βάση την υποκειμενική εκτίμηση δυσκολίας της άσκησης (εικοσάβαθμη κλίμακα Borg, 6 to 20 Borg scale), η ένταση της άσκησης δεν πρέπει να υπερβαίνει το 13 (μάλλον δύ- Πίνακας 7. Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πρόγραμμα δραστηριοτήτων κατά το Στάδιο Ι της αποκατάστασης μέσα στο νοσοκομείο. ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ

7 Κατά την άσκηση ασθενών με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, ο έλεγχος της έντασης της προσπάθειας με βάση την ΚΣ δεν είναι τόσο αξιόπιστος, ούτε απόλυτα ασφαλής, διότι η χρονότροπη απάντηση της καρδιάς είναι μη φυσιολογική. 11,20,26.28 Ιδιαίτερα δε σε παράλληλη λήψη β-αναστολέων, η ΚΣ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από μόνη της ως μέτρο ελέγχου της έντασης της άσκησης. 11,20 σκολη). 2,20 Η δύσπνοια κατά την άσκηση δεν πρέπει να ξεπερνά το +2 (μάλλον δύσκολη) στην κλασσική κλίμακα δύσπνοιας (0 έως 4), ενώ στη δεκάβαθμη κλίμακα δύσπνοιας κατά Borg πρέπει να είναι μικρότερη από 3 (μέση). 10,18,26 Η ένταση της σωματικής προσπάθειας στους ασθενείς με ΚΑ είναι προτιμότερο να παρακολουθείται και να ελέγχεται με βάση κυρίως τη μέγιστη ασφαλή ικανότητα και αντοχή τους στην άσκηση και σε καμία περίπτωση μόνο με βάση την καρδιακή τους συχνότητα ή την υποκειμενική εκτίμηση της δυσκολίας της άσκησης. Η ένταση της άσκησης θα πρέπει να καθορίζεται με μεγάλη προσοχή, ώστε να μην οδηγεί σε μυοκαρδιακή ισχαιμία, μείωση του κλάσματος εξώθησης, πίεση ενσφήνωσης των πνευμονικών τριχοειδών >20mmHg και χωρίς να υπερβαίνει το ΑΤ (Πίνακας 8). Στο εργομετρικό ποδήλατο συστήνονται αερόβια προγράμματα διαλειμματικής άσκησης, με κύκλο άσκησης/χαλάρωσης 30s/60s και ένταση άσκησης 50-60% του MSEC, όπως αυτή προσδιορίζεται με τo Πίνακας 8. Καρδιακή ανεπάρκεια: κριτήρια τροποποίησης ή διακοπής του προγράμματος αποκατάστασης κατά τα Στάδια ΙΙ και ΙΙΙ. 9,18 κατά Meyer steep ramp test. Κατά τη χαλάρωση, ο ασθενής συνεχίζει να ασκείται, αλλά με πολύ χαμηλή όμως ένταση (10-15Watts). Η εναλλαγή αυτή μπορεί να επαναληφθεί 10 φορές σε συνεδρία διάρκειας 15 λεπτών. Στο δαπεδοεργόμετρο, ο ασθενής μπορεί να εκτελέσει διαλειμματική άσκηση με κύκλο 60s/60s, και προοδευτικά κύκλο άσκησης 2-10 λεπτών με περιόδους ανάπαυσης 1-2 λεπτών. 2,9,13 Ενδεικτικά, προτείνεται κύκλος άσκησης 60s με ταχύτητα 2,4mph προς χαμηλότερης έντασης άσκηση 60s με ταχύτητα 0,9 mph. 13 Διάρκεια και Συχνότητα της Άσκησης: Στους ασθενείς με ΚΑ η διάρκεια και η συχνότητα της άσκησης καθορίζονται από την κλινική εικόνα και τη φυσική τους κατάσταση. Στους ασθενείς με λειτουργική ικανότητα 3-4 ΜΕΤs (Στάδιο Ι) η άσκηση μια με δύο φορές την ημέρα διάρκειας 15 λεπτών κρίνεται ικανοποιητική, ενώ σε ασθενείς με αντοχή στην άσκηση 5-6 ΜΕΤs (Στάδιο ΙΙ) συστήνεται άσκηση 3-5 φορές την εβδομάδα, διάρκειας λεπτά ανά συνεδρία. 9,30 Αρχικά, η συνολική διάρκεια της συνεδρίας δεν πρέπει να ξεπερνά τα 10 έως 20 λεπτά (διαλλειματική άσκηση). Προοδευτικά, η διάρκεια της συνεδρίας επιμηκύνεται και συνήθως συστήνεται συνεχής αερόβια άσκηση για λεπτά κατά τη δυναμική φάση, ενώ δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στο σχεδιασμό της προθέρμανσης και της αποθεραπείας (ήπια ένταση και διάρκεια 8-12 λεπτά). Ο σωστός σχεδιασμός της προθέρμανσης αποτρέπει υποτασικές και ισχαιμικές διαταραχές, ενώ η αποθεραπεία αποτρέπει την εμφάνιση αρρυθμιών. 11,26,28 Η συνολική διάρκεια του προγράμματος στο Στάδιο ΙΙ μπορεί να φθάσει έως και τους 3-4 μήνες. Συνήθως, μετά τον πρώτο μήνα παρατηρούνται τα αρχικά οφέλη στην αερόβια ικανότητα, ενώ η βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας του ασθενούς κορυφώνεται κατά την 16η -26η εβδομάδα εφαρμογής του προγράμματος (Στάδιο ΙΙΙ). 2,9,19,20,27,31 10 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

8 Αναπνευστική Φυσικοθεραπεία στην Καρδιακή Ανεπάρκεια Η αναπνευστική φυσικοθεραπεία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη και συμπληρώνει το πρωτόκολλο θεραπείας κατά τη διάρκεια των Σταδίων Ι και ΙΙ. Στόχος της αναπνευστικής φυσικοθεραπείας είναι η αύξηση της δύναμης και της αντοχής των αναπνευστικών μυών, η μείωση της αναπνευστικής συχνότητας, η βελτίωση της ικανότητας για άσκηση με λιγότερη δύσπνοια και η πρόληψη ή ο περιορισμός πνευμονικών επιπλοκών, όπως η ατελεκτασία. 25 Απαραίτητη προς τούτο είναι η αμιγής άσκηση των εισπνευστικών μυών που συνήθως γίνεται μέσω του «reshold», το οποίο είναι φορητή συσκευή εισπνευστικής μυϊκής εξάσκησης που ασκεί πίεση αντίστασης κατά την εισπνοή. Στους ασθενείς με ΚΑ, η εφαρμογή του «reshold» συστήνεται 3-5 φορές την εβδομάδα, για λεπτά ανά συνεδρία, σε ένταση 15-60% της μέγιστης εισπνευστικής πίεσης και για διάστημα 2-3 μηνών. 9,21 Το πρόγραμμα εμπλουτίζεται και με την εξάσκηση των εκπνευστικών μυών (ασκήσεις κοιλιακών με ταυτόχρονη εκπνοή),32 ενώ σε ορισμένα κέντρα αποκατάστασης εφαρμόζεται με επιτυχία και η μέθοδος Yoga με ελεγχόμενη συχνότητα εισπνοής - εκπνοής και αναπνευστική συχνότητα 15, 10 ή 6 αναπνοές το λεπτό. 9,21 Αποκατάσταση στο Νοσοκομείο - Στάδιο ΙΙΙ Οι ασθενείς που έχουν ολοκληρώσει με επιτυχία το πρόγραμμα αποκατάστασης κατά τα πρώτα Στάδια (Ι και ΙΙ) διάρκειας τουλάχιστον 3-4 μηνών, χωρίς την εμφάνιση επιδεινούμενων συμπτωμάτων κατά την άσκηση, χωρίς σοβαρές ηλεκτροκαρδιογραφικές διαταραχές και αρρυθμίες και είναι φαρμακευτικά ρυθμισμένοι, μπορούν να συνεχίσουν το πρόγραμμα αποκατάστασης. 9,26 Απαραίτητη προς τούτο προϋπόθεση είναι η επίτευξη ασφαλούς ικανότητας για άσκηση έντασης >5-6 METs, με βάση την καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως Κύριος στόχος του Σταδίου ΙΙΙ είναι η περαιτέρω δυναμική βελτίωση της καρδιοαγγειακής ικανότητας και της φυσικής κατάστασης, ενώ και μετά την ολοκλήρωσή του η συνεχιζόμενη συστηματική άσκηση σκοπεύει στη διατήρηση των αποτελεσμάτων που έχουν επιτευχθεί. Η εγκατάλειψη της άσκησης οδηγεί στη γρήγορη απώλεια των ωφελειών που είχαν προκύψει, μέσα στους επόμενους έξι μόλις μήνες αποχής από κάθε συστηματική σωματική δραστηριότητα. 33,34 Το πρόγραμμα αποκατάστασης διεξάγεται σε ειδικευμένα εξωνοσοκομειακά κέντρα με συνεχή όμως ιατρική παρακολούθηση. Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του Σταδίου ΙΙΙ, οι ασθενείς μπορούν να ασκούνται ανεξάρτητα, κατ` οίκον ή σε ελεύθερους χώρους. Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται συχνή επικοινωνία με το θεράποντα ιατρό, ενώ μπορεί να εφαρμοστεί και διατηλεφωνική ηλεκτροκαρδιογραφική παρακολούθηση ή αξιολόγηση της ΚΣ μέσω ηλεκτρονικών φορητών συσκευών χειρός και του ενεργειακού κόστους με ποδόμετρα βάδισης. 35,36 Οι παράμετροι του προγράμματος κατά την περίοδο αυτή διαμορφώνονται ως ακολούθως: τύπος της άσκησης: Συστήνονται αερόβιες δραστηριότητες, συνεχούς τύπου, σε συνδυασμό με ασκήσεις ενδυνάμωσης μέσης έντασης.37 Προτιμάται η γρήγορη βάδιση ή άσκηση στο εργομετρικό ποδήλατο. Η ποδηλασία σε οριζόντιο έδαφος, με ταχύτητα μέχρι km/h (4-5 περίπου METs) και σε ήπιες περιβαντολογικές συνθήκες μπορεί να δοθεί μόνο σε ασθενείς που είναι για μεγάλο χρονικό διάστημα κλινικά σταθεροί και έχουν καλή σχετικά αντοχή στην άσκηση (>7 METs). 9 Οι ασθενείς με χρόνια ΚΑ και διαστολική - συστολική δυσλειτουργία πρέπει να αποφεύγουν την κολύμβηση, μιας και οι ιδιαιτερότητες της άσκησης στο νερό (πχ. βύθιση της κεφαλής και αύξηση της υδροστατικής πίεσης) οδηγούν σε σημαντική φόρτιση όγκου της καρδιάς και αύξηση της πίεσης ενσφήνωσης των πνευμονικών τριχοειδών. 9 Ένταση: Η ένταση της άσκησης (συνεχής τύπος) στα τελευταία αυτά στάδια κυμαίνεται μεταξύ 60-80% της VO 2peak ή 60-80% της ΚΣεφεδρείας. 18,21,29 Αρκετοί ερευνητές συστήνουν προγράμματα διαλλειματικής εκγύμνασης με κύκλο άσκησης/χαλάρωσης 15s/60s και 10s/60s και ένταση κατά την προσπάθεια 70-80% του μέγιστου έργου φόρτισης (MSEC). 9 Ειδικότερα, η Myer προτείνει κύκλο άσκησης/χαλάρωσης 15s/60s με ένταση 70% του MSEC και 10s/60s με ένταση 80% του MSEC, με την χαλάρωση να εκτελείτε σε χαμηλή ένταση (15 Watts). 38 Ανάλογα με τον κύκλο άσκησης/χαλάρωσης που επιλέγεται, η εναλλαγή αυτή μπορεί να επαναληφθεί φορές σε συνεδρία διάρκειας 15 λεπτών. 9,38 η διάρκεια της συνεδρίας κυμαίνεται μεταξύ λεπτών, η συ- ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ

9 χνότητα της άσκησης είναι 3-5 την εβδομάδα, ενώ προτείνεται στους ασθενείς η δια βίου άσκηση. Μυϊκή Ενδυνάμωση στην Καρδιακή Ανεπάρκεια Σε ασθενείς με χρόνια ΚΑ δεν έχουν ορισθεί ακριβείς οδηγίες για την εφαρμογή προγράμματος ενδυνάμωσης. 2,20,26,39 Η ESC προτείνει την εκτέλεση ρυθμικών ασκήσεων ενδυνάμωσης, για κάθε πλευρά ξεχωριστά, σε μικρές σχετικά μυϊκές ομάδες, με μικρή διάρκεια φόρτισης και αριθμό επαναλήψεων και κύκλο άσκησης προς ανάπαυση ίσο με 1:2. 9 Ο ρυθμικός χαρακτήρας των ασκήσεων, η μονόπλευρη ενεργοποίηση του άνω ή του κάτω άκρου και η επιστράτευση μιας κατά προτίμηση μυϊκής ομάδας ανά δραστηριότητα διασφαλίζουν την προοδευτική ενδυνάμωση του σώματος, χωρίς την παρουσία ανεπιθύμητων καρδιοαγγειακών απαντήσεων και υπέρμετρων φορτίσεων, όπως η αύ- 1. European Society of Cardiology. Guidelines for the diagnosis and treatment of chronic heart failure. Eur Heart J 2005; 26: Kavanagh T. Chronic Heart Failure. In American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation: Cardiac Rehabilitation Resource Manual, USA: Human Kinetics, 2006; pp Myers J, Madhavan R. Exercise testing with gas exchange analysis. In Balady G. Exercise in secondary prevention and cardiac rehabilitation. Cardiology Clinics 2001; 19(3): Smart N, Haluska B, Leano R, et al. Determination of functional capacity in patients with chronic heart failure: Role of filling pressure and systolic and diastolic function. Am Heart J 2005; 149: ξηση των ολικών περιφερικών αγγειακών αντιστάσεων, η μεγάλη αύξηση του διπλού γινόμενου και η πτώση του κλάσματος εξώθησης της αριστερής κοιλίας. 2 Ασθενείς με χρόνια ΚΑ χαμηλού κινδύνου, κατηγορία Ι-ΙΙ κατά ΝΥΗΑ, υπό συνεχή ιατρική επίβλεψη και θεραπεία, με μέση προς καλή λειτουργία της αριστερής κοιλίας, χωρίς στηθάγχη και χωρίς ισχαιμικές ηλεκτροκαρδιογραφικές διαταραχές μπορούν να συμμετέχουν σε ήπιο πρόγραμμα ενδυνάμωσης. Απαραίτητη προς τούτο προϋπόθεση αποτελεί η αερόβια εκγύμναση των ασθενών για διάστημα τουλάχιστον 2-3 μηνών και η επίτευξη αερόβιας ικανότητας και αντοχής στην άσκηση μεγαλύτερης των 5-6 ΜΕΤs (τέλος Σταδίου ΙΙ - Στάδιο ΙΙΙ). 26 Συστήνεται η άσκηση 6-8 μυικών ομάδων, με 1-2 set των 10 επαναλήψεων το πολύ, σε ένταση μικρότερη από το 60% της μέγιστης εκούσιας συστολής, με ικανά μεσοδιαστήματα ανάπαυσης. 40 Επίσης, σε αυτήν την κατηγορία ασθενών, τελούν υπό Α Ν Α Φ ο Ρ Ε Σ 5. Νανάς Σ. Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως και προγράμματα καρδιοαναπνευστικής αποκατάστασης. Αθήνα: Εκδόσεις Σταμούλη ΑΕ, 2006; pp O`Neill JO, Young JB, Pothier CE, Lauer MS. Peak oxygen consumption as a predictor of death in patients with heart failure receiving beta-blockers. Circulation 2005; 111: Tyni-Lenne R, Gordon A, Europe E, et al. Exercise-based rehabilitation improves skeletal muscle capacity, exercise tolerance, and quality of life in both women and men with chronic heart failure. J of Card Fail 1998; 4: Hunt SA, Abraham WT, Chin MH, et al. ACC/AHA 2005 guideline update for the diagnosis and management of chronic heart failure in the adult: Circulation διερεύνηση και εφαρμόζονται κυκλικά προγράμματα άσκησης που εναλλάσσουν την αερόβια εκγύμναση με ασκήσεις ενδυνάμωσης. 41 Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι τα τελευταία χρόνια η εφαρμογή νευρομυϊκού ηλεκτρικού ερεθισμού σε ασθενείς με ΚΑ φαίνεται να βελτιώνει τη μυική 42,43 και την ενδοθηλιακή λειτουργία 44 και να αυξάνει την ικανότητα άσκησης. 42,43 Συντομογραφίες - Επεξηγήσεις ΑΗΑ: Αμερικανική καρδιολογική εταιρεία ΑΤ: αναπνευστικό ισοδύναμο του αναερόβιου κατωφλίου ΚΑ: καρδιακή ανεπάρκεια ΚΣ: καρδιακή συχνότητα (bpm: παλμοί ανά λεπτό) ΚΣmax: μέγιστη καρδιακή συχνότητα ΚΣεφεδρείας = ΚΣmax - ΚΣηρεμίας Ο στόχος της ΚΣ κατά την άσκηση με βάση την ΚΣ εφεδρείας προκύπτει από τον τύπο: Στόχος ΚΣ = (ΚΣmax - ΚΣηρεμίας) x ένταση της άσκησης + ΚΣηρεμίας MET: μεταβολικό ισοδύναμο της σωματικής προσπάθειας (1 ΜΕΤ = 3,5mlO 2 /kg/min) ΝΥΗΑ: καρδιολογική εταιρεία Νέας Υόρκης VO 2 : πρόσληψη Ο 2 VO 2peak : μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου 2005; 112: European Society of Cardiology, Working Group on Cardiac Rehabilitation and Exercise Physiology and Working Group on Heart Failure. Recommendations for exercise training in chronic heart failure patients. Eur Heart J 2001; 22: Cahalin L. Heart Failure. Physical erapy 1996; 76: Pasternak R. Comprehensive Rehabilitation of Patients with Cardiovascular Disease. In Braunwald et al (eds). Heart Disease. Philadephia: W.B. Saunders Cο, 2005; pp Keteyian S, Brawner C, Shainer J. Exercise testing and training of patients with heart failure due to le ventricular systolic dysfunction. J CardioPulmon Rehab 1997; 17: ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

10 13. Meyer K, Samek L, Schwaibold M, et al. Interval training in patients with severe chronic heart failure: Analysis and recommendations for exercise procedures. Med Sci Sports Exerc 1997; 29: Radford M, Arnold JM, Bennett S, et al. Key data elements and definitions for measuring the clinical management and outcomes of patients with chronic heart failure. A report of the American College of Cardiology/American Heart Association task force on clinical data standards. J Am Coll Card 2005; 46: Kosiborod M, Soto GE, Jones PG, et al. Identifying heart failure patients at high risk for near-term cardiovascular events with serial health status assessments. Circulation 2007; 115: Wisloff U, Stoylen A, Loennechen JP, et al. Superior cardiovascular effect of aerobic interval training versus moderate continuous training in heart failure patients. Circulation 2007; 115: Haykowsky MJ, Liang Y, Pechter D, et al. A meta-analysis of the effect of exercise training on le ventricular remodeling in heart failure patients. J Am Coll Card 2007; 49: Cahalin L. Cardiac Muscle Dysfunction. In Hillegas E, Sadowski S. Essentials of Cardio-pulmonary Physical erapy. Philadephia: W.B. Saunders Cο, 2001; pp Coats AJS. Exercise and heart failure, in Balady G. Exercise in secondary prevention and cardiac rehabilitation. Cardiology Clinics 2001; 19: Pina I, Aptein C, Balady G, et al. Exercise and heart failure. A statement from the American Heart Association committee on exercise, rehabilitation and prevention. Circulation 2003; 107: American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation. Guidelines for Cardiac Rehabilitation and Secondary prevention Programs. U.S.A.: Human Kinetics, 2004; pp Colonna P, Sorino M, D Agostino C, et al. Non pharmacologic care of heart failure. Am J Cardiol 2003; 91(suppl): 41f - 50f. 23. Fletcher G, Balady G, Froelicher V, et al: Exercise standards for testing and training. A Statement from the AHA. Circulation 2001; 104: Capomolla, Febo O, Ceresa M, et al. Cost / utility ratio in chronic heart failure: comparison between heart failure management program delivered by day-hospital and usual care. J Am Coll Card 2002; 40: American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation. Guidelines for Cardiac Rehabilitation and Secondary prevention Programs. U.S.A.: Human Kinetics, 1999, pp Braith R. Exercise training in patients with CHF and heart transplant recipients. Med Sci Sports Exerc 1998; 30: European Heart Failure Training Group: Experience from controlled trials of physical training in chronic heart failure. Eur Heart J 1998; 19: Hanson P. Exercise testing and training in patients with chronic heart failure. Med Sci Sports Exerc 1994; 26: American College of Sports Medicine. ACSM`s Guidelines for Exercise Testing and Prescription. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2006; pp Willenheimer R, Erhardt L, Cline C, et al. Exercise training in heart failure improves quality of life and exercise capacity. Eur Heart J 1998; 19: Kavanagh T, Myers M, Baigrie R, et al. Quality of life and cardiorespiratory function in chronic heart failure: Effects of 12 months aerobic training. Heart 1996; 76: Mancini D, Henson D La Manca J, Donchez L, Levine S. Benefit of selective respiratory muscle training on exercise capacity in patients with chronic congestive heart failure. Circulation 1995; 91: Wielenga R, Coats A, Mosterd W, Huisveld A. e role of exercise training in chronic heart failure. Heart 1997; 78: Willenheimer R, Rydberg E, Cline C, et al. Effects on quality of life, symptoms and daily activity 6 months a er termination of an exercise training program in heart failure patients. Int J Cardiology 2001; 77: Smart N, Haluska B, Jeffriess L, Marwick T. Predictors of sustained response to exercise training in patients with chronic heart failure: A telemonitoring study. Am Heart J 2005; 150: Whellan D, O Connor C. e state of exercise training: A need for action. Am Heart J 2002; 144: Oka R, De Marco T, Haskell W, Botvinick E, Dae M, Bolen K, et al. Impact of a home based walking and resistance training programme on quality of life in patients with heart failure. Am J Cardiol 2000; 85: Meyer K, Samek L, Schwaibold M, Westbrook S, Hajric R, Lehmann M et al. Physical responses to different modes of interval exercise in patients with chronic heart failure- application to exercise training. Eur Heart J 1996; 17: Williams MA, Haskell WA, Ades PA, et al. Resistance exercise in individuals with and without cardiovascular disease: 2007 Update. A scientific statement from the American Heart Association, council on clinical cardiology and council on nutrition, physical activity and metabolism. Circulation 2007; 116: Bjarnason-Wehrens B, Mayer-Berger W, Meister E, et al. Recommendations for resistance exercise in cardiac rehabilitation. Recommendations of the German Federation for Cardiovascular Prevention and Rehabilitation. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil 2004; 11: Green D, Watts K, Maiorana A, O Driscoll G. A comparison of ambulatory oxygen consumption during circuit training and aerobic exercise in patients with chronic heart failure. J Cardiopulm Rehabil 2001; 21: Harris S, LeMaitre JP, Mackenzie G, et al. A randomized study of home-based electrical stimulation of the legs and conventional bicycle exercise training for the patients with chronic heart failure. Eur Heart J 2003; 24: Nuhr MJ, Pette D, Berger R, et al. Beneficial effects of chronic low frequency stimulation of thigh muscles in patients with advanced chronic heart failure. Eur Heart J 2004; 24: Karavidas AI, Raisakis KG, Parisis JT, et al. Functional electrical stimulation improves endothelial function and reduces peripheral immune responses in patients with chronic heart failure. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil 2006; 13: ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑIΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα:

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρηρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ Ι. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ...23 1. Περιγραφή της δοκιμασίας... 23 1.1 Προετοιμασία του ασθενή πριν από τη δοκιμασία

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις

Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις Προσαρµογές και οφέλη από την εφαρµογή προγραµµάτων άσκησης σε άτοµα µε χρόνιες παθήσεις Εισαγωγή Στις µέρες µας έχει αναγνωριστεί η ιδιαίτερη αξία της άσκησης και η συµβολή της στην προάσπιση της υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος

Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος A Καρδιολογική Κλινική Α.Π.Θ. Π.Γ.Ν. ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης Εργαστήριο Δοκιμασίας Κόπωσης και Αποκατάστασης Καρδιοπαθών Δοκιμασία κόπωσης και μυοκαρδιοπάθειε Βασίλειος ς Καμπερίδης Κατάταξη Μυοκαρδιοπαθει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B ΟΡΙΣΜΟΣ Γενικά με τον όρο αντοχή εννοούμε την φυσική (σωματική) και ψυχική ανθεκτικότητα του παίκτη στην κόπωση σε επιβαρύνσεις μεγάλης διάρκειας και

Διαβάστε περισσότερα

Ζήση Βασιλική, PhD 1

Ζήση Βασιλική, PhD 1 ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ για τους ηλικιωμένους Τα προγράμματα άσκησης θα πρέπει να απευθύνονται σε όλους τους ηλικιωμένους και όχι μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 2: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

«Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως»

«Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως» «Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως» Δημόπουλος Σταύρος, Παθολόγος-Εντατικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών, Εργαστήριο Εργοσπιρομετρίας και Αποκατάστασης, ΕΚΠΑ 2 ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Σημαντικός μεταβολίτης Χρήσιμος για τον προσδιορισμό της έντασης στην άσκηση/προπόνηση Πως θα αντλήσουμε τις Χρήσιμος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Αντοχή Δύναμη Επιμέρους ικανότητες Φυσικής Κατάστασης Ευκαμψία Ευλυγισία Ταχύτητα Αντοχή Αντοχή είναι η ικανότητα του

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΧΩΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής

Διαβάστε περισσότερα

Εργοσπιρομετρία. Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Εργοσπιρομετρία. Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Εργοσπιρομετρία Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ Η καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως (ΚΑΔΚ) διερευνά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913 MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης: φυσιολογικές αποκρίσεις και προσαρμογές

Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης: φυσιολογικές αποκρίσεις και προσαρμογές Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης: φυσιολογικές αποκρίσεις και προσαρμογές Γρηγόρης Μπογδάνης, Ph.D., ΣΕΦΑΑ Αθήνας Διαλειμματική άσκηση υψηλής έντασης High Intensity Interval Training ή ΗΙΙΤ Μορφή εκγύμνασης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην άσκηση με αντίσταση. Ισομετρική Ενδυνάμωση. Δρ. Φουσέκης Κων/νος. Καθηγητής Εφαρμογών. Kων/νος Φουσέκης, Καθηγητης Εφ.

Εισαγωγή στην άσκηση με αντίσταση. Ισομετρική Ενδυνάμωση. Δρ. Φουσέκης Κων/νος. Καθηγητής Εφαρμογών. Kων/νος Φουσέκης, Καθηγητης Εφ. Εισαγωγή στην άσκηση με αντίσταση Ισομετρική Ενδυνάμωση Δρ. Φουσέκης Κων/νος. Καθηγητής Εφαρμογών Άσκηση με αντίσταση Αντίσταση με αντίσταση είναι μια ενεργητική εκγύμναση (δυναμική ή στατική μυϊκή συστολή)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ 0103 «Φυσιολογία της Άσκησης: Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΧΑΝΙΑ 22-24/5/2015 ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΜΕ ΔΙΑΤΗΡΗΜΕΝΟ ΚΛΑΣΜΑ ΕΞΩΘΗΣΗΣ ΛΑΜΠΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΜΑΝΟΛΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ! Ιατρείο Καρδιακής Ανεπάρκειας! ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΠΑΝ): Ο Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης (ΣΒΔ) ως βασικό διαγνωστικό µέσο της ΠΑΝ Dr. ΜΕΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, PhD ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ - ΑΓΓΕΙΟΛΟΓΟΣ Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στρατιωτικός Ιατρός

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Νο 2. Περιεχόµενα Εργαστηρίου Νο 2. Αξιολόγηση της αερόβιας και αναερόβιας ικανότητας

Εργαστήριο Νο 2. Περιεχόµενα Εργαστηρίου Νο 2. Αξιολόγηση της αερόβιας και αναερόβιας ικανότητας Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ N48 ΕΡΓΑΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΗ ΤΗ ΑΘΛΗΤΙΗ ΑΠΟΔΟΗ ΘΕΜΑΤΙΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εργαστηριακά Μαθήµατα Εργοφυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΓΙΑ ΑΡΧΑΡΙΟΥΣ ΚΑΙ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥΣ ΔΡΟΜΕΙΣ ΗΜΙΜΑΡΑΘΩΝΙΟΥ-ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΥ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΓΙΑ ΑΡΧΑΡΙΟΥΣ ΚΑΙ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥΣ ΔΡΟΜΕΙΣ ΗΜΙΜΑΡΑΘΩΝΙΟΥ-ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΓΙΑ ΑΡΧΑΡΙΟΥΣ ΚΑΙ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΟΥΣ ΔΡΟΜΕΙΣ ΗΜΙΜΑΡΑΘΩΝΙΟΥ-ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΥ Του Σπύρου Κέλλη, Καθηγητή προπονητικής ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ, επιστημονικού υπεύθυνου του εργομετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο

Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο _ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ_ Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο Η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες αναπηρίας και θνητότητας παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ

ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ Θωμάς Μεταξάς, PhD

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑΣ Διευθυντής: Καθηγητής Κων/νος Μανδρούκας ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικότητα της Διαλειμματικής Προπόνησης στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Ιωάννης Βογιατζής

Αποτελεσματικότητα της Διαλειμματικής Προπόνησης στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Ιωάννης Βογιατζής 5ο Συνέδριο Βιοχημείας και Φυσιολογίας της Άσκησης Αποτελεσματικότητα της Διαλειμματικής Προπόνησης στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Ιωάννης Βογιατζής Αναπληρωτής Καθηγητής ΣΕΦΑΑ ΑΘΗΝΩΝ Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Η Αερόβια προπόνηση στην παιδική και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Εισαγωγή Αντοχή είναι η ικανότητα αντίστασης του παιδικού οργανισμού στην κόπωση. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοθεραπευτής, MSc, Εργαστηριακός συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙ Λαμίας Φυσικοθεραπευτής

Φυσικοθεραπευτής, MSc, Εργαστηριακός συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙ Λαμίας Φυσικοθεραπευτής ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Τα χρόνια αποτελέσματα της συστηματικής άσκησης στο διπλό γινόμενο σε υγιή άτομα Αθανάσιος Μανδηλάρης,1 Δημήτριος Σούκος2 1 Φυσικοθεραπευτής, MSc, Εργαστηριακός συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη της αντοχής στη χιονοδρομία

Ανάπτυξη της αντοχής στη χιονοδρομία Ανάπτυξη της αντοχής στη χιονοδρομία Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής ΤΕΦΑΑ-ΑΠΘ kellis@phed.auth.gr Επιστημονικός συνεργάτης του Metrisis info@metrisislab.gr Η ικανότητα αντοχής χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ NO CONFLICT OF INTEREST ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πνευµονική υπέρταση είναι µια νοσολογική οντότητα που περιλαµβάνει µια ετερογενή οµάδα παθήσεων που χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ιδιότητες του νερού

ΥΔΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ιδιότητες του νερού ΥΔΡΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Η φυσικοθεραπεία βασίζεται σε φυσικά μέσα. Ένα από αυτά είναι και το υγρό στοιχείο, το νερό. Η εφαρμογή του νερού ως μέσο στη θεραπεία ονομάζεται Υδροθεραπεία. Η επίδραση του νερού είναι ευεργετική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας Άσκηση?? «Η άσκηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιµετώπιση του διαβήτη» Βελτιώνει τη δράση της ινσουλίνης

Διαβάστε περισσότερα

Πως η διακοπτόµενη άσκηση µικρής διαρκείας µπορεί να έχει περισσότερα οφέλη από την παρατεταµένη αεροβική

Πως η διακοπτόµενη άσκηση µικρής διαρκείας µπορεί να έχει περισσότερα οφέλη από την παρατεταµένη αεροβική Dr Ζάγκλης ηµήτρης Ιατρός - Νευρολόγος ΚΕΝΤΡΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ InMedis.gr Πως η διακοπτόµενη άσκηση µικρής διαρκείας µπορεί να έχει περισσότερα οφέλη από την παρατεταµένη αεροβική Το ανθρώπινο σώµα

Διαβάστε περισσότερα

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Αρρυθμιολογικά προβλήματα ασθενών με βαλβιδοπάθεια Γ. ΚΟΥΡΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΟΛΟΓΟΣ 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ 1.ΚΛΙΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ 2.ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΝΕΣΗΣ ΑΡΡΥΘΜΙΩΝ 3.ΑΟΡΤΙΚΗ/ΜΙΤΡΟΕΙΔΗΣ ΒΑΛΒΙΔΑ 1.ΥΠΕΡΚΟΙΛΙΑΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σωµατική άσκηση και υγεία Βραχυπρόθεσµα και µακροπρόθεσµα οφέλη ρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας ΜΟΡΦΕΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Οι ασκήσεις κατηγοριοποιούνται γενικά σε τρεις τύπους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913 MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Εισηγητής: Πήδουλας Γεώργιος Msc. 1 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Βελτιώνει την κεντρική και περιφερική ροή αίματος και ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 1013 «Ανάπτυξη φυσικής κατάστασης στον αγωνιστικό αθλητισμό (δύναμη - ισχύς)»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 1013 «Ανάπτυξη φυσικής κατάστασης στον αγωνιστικό αθλητισμό (δύναμη - ισχύς)» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 1013 «Ανάπτυξη φυσικής κατάστασης στον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ (Κ.Μ. N162) Μάθημα 1 ο :

ΑΣΚΗΣΗ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ (Κ.Μ. N162) Μάθημα 1 ο : ΑΣΚΗΣΗ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ (Κ.Μ. N162) Μάθημα 1 ο : Στοιχεία της επιβάρυνσης στην άσκηση με βάρη και σχεδιασμός προγραμμάτων Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές πρέπει να είναι σε θέση να: ορίζουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση

Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Κρανιοεγκεφαλική Κάκωση Πρόγραμμα Θεραπευτικής Ιππασίας στην Αποκατάσταση Νεαρού Ασθενούς με Παλαιά Στεργίου Α.1, Βαρβαρούσης Δ.2, Μάγγου Λ.2, Παπακώστας Π.2, Παπαμιχαήλ Ν.2, Πλούμης Α.2 Κέντρο Θεραπευτικής Ιππασίας & Ιπποθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα άσκησης στην καρδιακή αποκατάστασης

Πρόγραμμα άσκησης στην καρδιακή αποκατάστασης «Η άσκηση στην καρδιά μας» Κομοτηνή 2010 Πρόγραμμα άσκησης στην καρδιακή αποκατάστασης Κουτρουμπή Σταματίνα Κλινική Εργοφυσιολόγος Πρόγραμμα Καρδιακής Αποκατάστασης Β' Πανεπ. Καρδιολογική Κλινική Π.Γ.Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΑΣΚΗΣΗ, ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MB01 3.

Διαβάστε περισσότερα

Σπύρος Κέλλης Καθηγητής Προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ.

Σπύρος Κέλλης Καθηγητής Προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Συχνότητα και Πρόσληψη Οξυγόνου Ατόμων Μέσης Ηλικίας κατά την Εκτέλεση Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών

Καρδιακή Συχνότητα και Πρόσληψη Οξυγόνου Ατόμων Μέσης Ηλικίας κατά την Εκτέλεση Ελληνικών Παραδοσιακών Χορών Ερευνητική Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή & τον Αθλητισμό τόμος 6 (3), 329 339 Δημοσιεύτηκε: 31 Δεκεμβρίου 2008 Inquiries in Sport & Physical Education Volume 6 (3), 329-339 Released: December 31, 2008 www.hape.gr/emag.asp

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Γενική περιγραφή υπηρεσιών πλατφόρμας Τηλε-Αποκατάσταση «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ»

Γενική περιγραφή υπηρεσιών πλατφόρμας Τηλε-Αποκατάσταση «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ» Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου, Πανεπιστήμιο Κύπρου Γενική περιγραφή υπηρεσιών πλατφόρμας Τηλε-Αποκατάσταση «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ» ΤΗΛΕ-ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ - ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προπόνηση Άπνοιας Αρχές & πρακτικές εφαρμογές

Προπόνηση Άπνοιας Αρχές & πρακτικές εφαρμογές Προπόνηση Άπνοιας Αρχές & πρακτικές εφαρμογές Γεώργιος Κ. Σακκάς PhD Κλινικός Εργοφυσιολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας gsakkas@med.uth.gr Θα συζητήσουμε... Βασικές Αρχές Προσαρμογές του οργανισμού μετά από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER Ειδική κατηγορία ασθενών µε ειδικά προβλήµατα και διλήµµατα στην αντιµετώπισή τους ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Μάνου Λέκτορας Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. vmanou@phed.auth.gr

Βασιλική Μάνου Λέκτορας Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. vmanou@phed.auth.gr Βασιλική Μάνου Λέκτορας Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ vmanou@phed.auth.gr ύναμη Φυσική κατάσταση Συντονιστικές ικανότητες Αντοχή Ταχύτητα Κινητικότητα (ευκαμψία-ευλυγισία) Η ικανότητα του ατόμου να εκτελεί μέτριες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΑΚΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΗ Ονοματεπώνυμο : Hμερ. Γέννησης: ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 6/10/2015. Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Υπέρταση Υπερχοληστερολαιμία Χρόνια Κατάθλιψη Φαρμακοληψία Ελένη-Μαρία Παπατέστα, Iατρός Επιστημονική Συνεργάτις Ελληνικού Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικό προπονητικό πρόγραμμα για τον Μαραθώνιο δρόμο. Δρ. Γιώργος Λουκαΐδης, PhD Εργοφυσιολόγος Δρό.Με.Α. Racing

Ενδεικτικό προπονητικό πρόγραμμα για τον Μαραθώνιο δρόμο. Δρ. Γιώργος Λουκαΐδης, PhD Εργοφυσιολόγος Δρό.Με.Α. Racing Ενδεικτικό προπονητικό πρόγραμμα για τον Μαραθώνιο δρόμο Δρ. Γιώργος Λουκαΐδης, PhD Εργοφυσιολόγος Δρό.Με.Α. Racing Ο Μαραθώνιος δρόμος αποτελεί ίσως το μαζικότερο και πιο ιστορικό αγώνισμα στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχόμενη ή Διαλειμματική άσκηση για βέλτιστες αερόβιες προσαρμογές?

Συνεχόμενη ή Διαλειμματική άσκηση για βέλτιστες αερόβιες προσαρμογές? Συνεχόμενη ή Διαλειμματική άσκηση για βέλτιστες αερόβιες προσαρμογές? Ανδρέας Ζαφειρίδης, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών - ΑΠΘ Εργαστήριο Φυσιολογίας και Βιοχημείας της Άσκησης Αερόβιες μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία»

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ Ε. Κοσμάς 3η Πνευμον. Κλινική ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Μιτοχόνδρια μυών Παραγωγή ενέργειας (ΑΤΡ, οξειδωτική φωσφορυλλίωση) Απαιτούν Ο2, υπερπαράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ

Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Γκαναβίας Λάμπρος Επίατρος-Πνευμονολόγος Επιμελητής Πνευμονολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Ελάττωση θνησιμότητας κατά 33% 1. Αυξημένη υπόνοια 2. Αυξημένος αριθμός εξετάσεων 3. Προφύλαξη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΚΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ

ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΚΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΚΤΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ 7 ον ΙΚΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ 12/02/11 ΩΚΚ Μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης Μέτρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ

ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ ΚΑΡΤΕΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΙ Ονοματεπώνυμο Φοιτητή (-τριας) ΑΜ.. Εξάμηνο.. Απουσίες.. Α. Θέματα ασφάλειας * Νοσοκομείο /Κλινική /Ίδρυμα. Επάρκεια γνώσεων σχετικά με τον ασφαλή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Σχεδιασμού και Καθοδήγησης της Προπόνησης. Τίτλος Διάλεξης

Αρχές Σχεδιασμού και Καθοδήγησης της Προπόνησης. Τίτλος Διάλεξης Αρχές Σχεδιασμού και Καθοδήγησης της Προπόνησης κωδ. Μαθήματος N162 Τίτλος Διάλεξης Περιοδισμός για την ανάπτυξη της μυϊκής ισχύος και πρωτόκολλα προπόνησης για το bodybuilding Η Ισχύς ως Μηχανικό Μέγεθος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΠΟΣ Αξιόπιστη και τεκμηριωμένη γνώση σε θέμα (περιοχή) ανάλογη με το επιστημονικό ενδιαφέρον του φοιτητή. Εκμάθηση της διαδικασίας απόκτησης τεκμηριωμένης

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Προπόνησης Ι: Προπόνηση Αντοχής

Μέθοδοι Προπόνησης Ι: Προπόνηση Αντοχής ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ Η ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ & ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ Μέθοδοι Προπόνησης Ι: Προπόνηση Αντοχής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Βρες τα δικά σου όρια... Ξεπέρασε τα... την επιτυχία!

Βρες τα δικά σου όρια... Ξεπέρασε τα... την επιτυχία! Βρες τα δικά σου όρια... Ξεπέρασε τα... Απόλαυσε την επιτυχία! H ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΣ Η εταιρεία Life-Ergo δημιουργήθηκε με σκοπό να προσφέρει πλήρεις και ολοκληρωμένες λύσεις στο χώρο του αθλητισμού. Αξιοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Ακράτειας μετά από Προστατεκτομή Ελένη Κωνσταντινίδου Φυσικοθεραπεύτρια M.Sc Specialist Phys Continence U.E.L Επιστημονικός συν. ΙΜΟΠ Εργαστηριακός συν. ΤΕΙΘ Φυσικοθεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα):

Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): Τι είναι η θλάση των οπίσθιων μηριαίων; Η μυϊκή ομάδα η οποία βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια του μηρού (οπίσθιοι μηριαίοι μύες) αποτελείται από τρεις μύες (εικόνα): - Δικέφαλο μηριαίο - Ημιημενώδη 1

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ.

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΚΗΣΗ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Τ.Ε.Φ.Α.Α.,.Π.Θ. Στόχοι της διάλεξης Να καταλάβουµε πως η προπόνηση µπορεί να µεγιστοποιιήσει τις δυνατότητες των ενεργειακών µας

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ.

ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ. ΠΩΣ ΜΕΤΡΑΤΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΔΩΡΟΘΕΑ «ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ» ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΣΦΥΡΟΒΡΑΧΙΟΝΙΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ (ABI) Σφυροβραχιόνιος δείκτης=ankle-brachial Index (ABI) Ο λόγος της συστολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα