Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο"

Transcript

1 Έργο HYDROFLIES Οδηγός καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ» HYDROFLIES Το έργο εντάχθηκε βάση της Κ3_1_3 στις στο πρόγραμμα Διασυνοριακής Συνεργασίας Ελλάδα- Κύπρος , με συγχρηματοδότηση κατά 8% από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΤΠΑ) και κατά 2% από Εθνικούς Πόρους της Ελλάδας και της Κύπρου. Σκοπός του έργου είναι η ανάπτυξη συστημάτων υδροπονίας σε θερμοκήπια για δύο σημαντικά λαχανικά, την τομάτα και το μαρούλι, η ανάπτυξη συστήματος μαζικής εκτροφής δύο σημαντικών ωφελίμων εντόμων, καθώς και η εκπαίδευση των γεωργών στη χρήση του. 1

2 Έργο HYDROFLIES 1. Εισαγωγή Το παραδοτέο περιλαμβάνει μελέτες που γίνονται τόσο στην Κύπρο όσο και στην Κρήτη, σε υλικά και τεχνικές που εφαρμόζονται από τους παραγωγούς ενώ εφαρμόζονται μελέτες αντίστοιχα και σε νέα συστήματα στα όποια ο παραγωγός έχει την δυνατότητα να αξιολογήσει και πιθανόν να τα εισαγάγει στην καλλιεργητική του πρακτική. Το παραδοτέο περιλαμβάνει: - Την προετοιμασία και εγκατάσταση των διαφορετικών συστημάτων υδροπονίας για το μαρούλι και την τομάτα - Ανάπτυξη των καλλιεργειών και συλλογή δεδομένων ανάπτυξης, παραγωγής, θρεπτικής κατάστασης, και ποιότητας των νωπών προϊόντων - Ανάλυση και επεξεργασία των μετρήσεων και στατιστική επεξεργασία αυτών - Τα δεδομένα αυτά θα αποτελέσουν υλικό για την συγγραφή του οδηγού καλλιέργειας τομάτας και μαρουλιού σε υδροπονία στην Κύπρο και Κρήτη Στις θερμοκηπιακές εγκαταστάσεις τόσο της Κύπρου όσο και της Κρήτης πραγματοποιήθηκαν μελέτες σχετικά με την καλλιέργεια και προσαρμοστικότητα στις κλιματικές συνθήκες της τομάτας και του μαρουλιού. Η επιλογή των καλλιεργειών αυτών έγινε λόγω ότι αποτελούν τις πιο διαδεδομένες υδροπονικές καλλιέργειες σε καρποφόρα φυτά (π.χ. τομάτα) και σε φυλλώδη (π.χ. μαρούλι). 2. Πειραματικές μελέτες Στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) πραγματοποιήθηκαν: 1) συγκριτική μελέτη καλλιέργειας τομάτας σε ανόργανο υπόστρωμα (π.χ. περλίτης και ελαφρόπετρα) σε κλειστό υδροπονικό σύστημα (δηλ. το θρεπτικό διάλυμα μετά την άρδευση επαναχρησιμοποιείται) και σε θρεπτικό διάλυμα λεπτής στοιβάδας ροής (σύστημα NFT όπου το θρεπτικό διάλυμα συλλέγεται, διορθώνεται και επαναχρησιμοποιείται) σε κλειστό υδροπονικό σύστημα. 2) συγκριτική μελέτη 2 υδροπονικών συστημάτων σε καλλιέργεια μαρουλιού, του συστήματος λεπτής στοιβάδας ροής θρεπτικού διαλύματος (NFT) σε οριζόντια διάταξη και του συστήματος πυραμίδας σε κάθετη διάταξη, όπου το θρεπτικό διάλυμα συλλέγεται, διορθώνεται και επαναχρησιμοποιείται, με σκοπό την χωροταξική αξιολόγηση ενός θερμοκηπίου. Στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων (ΜΑΙΧ) πραγματοποιήθηκε συγκριτική μελέτη καλλιέργειας τομάτας σε αδρανές υπόστρωμα (π.χ. περλίτης το οποίο αποτελεί εγχώριο αδρανές υλικό για την Ελλάδα) σε ανοιχτό υδροπονικό σύστημα (δηλ. το θρεπτικό διάλυμα μετά την άρδευση δεν θα επαναχρησιμοποιείται). Στο συγκεκριμένο πείραμα μελετήθηκαν 2 επίπεδα (κανονική και αυξημένη 2

3 Έργο HYDROFLIES συγκέντρωση) ΝΟ - 3 σε 2 επίπεδα αλατότητας (μελετώντας την χρήση υποβαθμισμένης ποιότητας νερού). Στις θερμοκηπιακές εγκαταστάσεις του Ινστιτούτου Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Χανίων (ΕΛΓΟ) πραγματοποιήθηκε συγκριτική μελέτη καλλιέργειας μαρουλιού και προσαρμοστικότητα στις κλιματικές συνθήκες του μαρουλιού, η οποία περιλάμβανε: 1) Καλλιέργεια μαρουλιού σε επιπλέουσα υδροπονία (σύστημα DFT όπου το θρεπτικό διάλυμα, στατικά, οξυγονώνεται σε λεκάνες ύψους 2 εκ.) σε κλειστό υδροπονικό σύστημα. 2) Καλλιέργεια μαρουλιού σε θρεπτικό διάλυμα λεπτής στοιβάδας ροής (σύστημα NFT όπου το θρεπτικό διάλυμα συλλέγεται, διορθώνεται και επαναχρησιμοποιείται). Στα συγκεκριμένα πειράματα, μελετήθηκαν 2 επίπεδα (κανονική και αυξημένη συγκέντρωση) ΝΟ 3, 2 επίπεδα αλατότητας (μελετώντας την χρήση υποβαθμισμένης ποιότητας νερού). Στα συστήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν επιλεκτικά ηλεκτρόδια ιόντων (ΝΟ - 3 ) καθώς και ηλεκτρόδια ph και αγωγιμότητας. Στα πειράματα έγινε χρήση ηλεκτρονικού λογισμικού (προγράμματος) ελέγχου και διόρθωσης θρεπτικού διαλύματος όπου είναι εφικτό Πειραματικές μελέτες στο ΤΕΠΑΚ Καλλιέργεια τομάτας Εισαγωγή Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε μη θερμαινόμενο θερμοκήπιο (ΒΝ προσανατολισμού). Δύο υποστρώματα, ελαφρόπετρα και περλίτης χρησιμοποιήθηκαν για να συγκριθούν με το σύστημα NFT Προετοιμασία και τοποθέτηση σποροφύτων τομάτας Φυτά τομάτας, ποικιλίας Belladona αναπτυγμένα σε κύπελλα με φυτόχωμα και στο στάδιο της εμφάνισης της πρώτης ανθοταξίας τοποθετήθηκαν στους σάκους. Εννέα πλαστικοί σάκοι διπλής όψης (άσπρο-μαύρο) χωρητικότητας 16 λίτρων (2 φυτά/σάκο) τοποθετήθηκαν πάνω σε κανάλια/σειρά με 1,2 μ. απόσταση μεταξύ των καναλιών και,4 μ. μεταξύ των φυτών. Από τα 18 φυτά σε κάθε σειρά, εννέα αποτέλεσαν μια μεταχείριση (3 ο - 11 ο φυτό). Σταλακτήρες άρδευσης τοποθετήθηκαν στη βάση κάθε μονοστέλεχου φυτού ενώ οι σάκοι είχαν σχισμές στο κατώτατο σημείο για να επιτρέψουν την στράγγιση. Αισθητήρες θερμοκρασίας μέσα στο υπόστρωμα κατέγραφαν την θερμοκρασία. 3

4 Έργο HYDROFLIES Παρασκευή θρεπτικού διαλύματος Για τις θρεπτικές ανάγκες της καλλιέργειας, χρησιμοποιήθηκαν βασικό πυκνό (1/1 κ.ο) θρεπτικό υδροπονικό διάλυμα, το οποίο διαχωριζόταν σε δύο δοχεία, το δοχείο Α και το δοχείο Β χωρητικότητας 1 lit έκαστο. Τα χημικά λιπάσματα ή στοιχεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την παρασκευή του θρεπτικού διαλύματος ήταν για το δοχείο Α: Calcium nitrate ( Νιτρικό ασβέστιο), Potassium nitrate (Νιτρικό κάλιο), Ammonium nitrate (Νιτρικό αμμώνιο), Fe-chelate (Χηλικός σίδηρος) και για το δοχείο Β: Potassium nitrate (Νιτρικό κάλιο), Magnesium sulphate (Θειικό μαγνήσιο), Potassium sulphate (Θειικό κάλιο), Posphoric acid (Φωσφορικό οξύ), Manganese sulphate (Θειικό μαγγάνιο), Zinc sulphate (Θειικός ψευδάργυρος), Copper sulphate (Θειικός χαλκός), Boric acid (Βορικό οξύ), Ammonium heptamolydate (Αμμωνιακό μολυβδαίνιο) και Nitric acid (Νιτρικό οξύ). Επομένως το βασικό θρεπτικό διάλυμα είχε την παρακάτω σύσταση; NO 3 -N=9.6, K=6.8, ΡΟ 4 -P=1.7, Ca=4., Mg=2.8 και Na=1.3 mmol L -1, αντίστοιχα; και Β=27, Fe=73, Μn=17, Cu=3.6, Zn=6.6, και Μο=1.2 μmol L -1, αντίστοιχα με επιθυμητή τιμή ph 6,και EC 2,2 ds/m Καλλιεργητικές φροντίδες Το θρεπτικό διάλυμα στο κλειστό υδροπονικό σύστημα (5 L δεξαμενές συλλογής) εχορηγείτο με σταλακτήρες από τη δεξαμενή ανακύκλωσης του επί 5 λεπτά/ώρα (ποσοστό ροής 1 ml min -1 ) μέσω αντλίας ενεργοποιούμενης με χρονοδιακόπτη. Καθημερινά γινόταν διόρθωση του ph και EC με προσθήκη 5% HNO 3 και πυκνού θρεπτικού διαλύματος αντίστοιχα ενώ οι πραγματικές τιμές ph του θρεπτικού διαλύματος που συλλέχθηκε στις δεξαμενές συλλογής κυμάνθηκαν μεταξύ 6,7 και 7,8 ενώ η EC ήταν μεταξύ 1,77-2,72 ds/m. Η μέγιστη, ελάχιστη και μέση θερμοκρασία, αλλά και η σχετική υγρασία καταγράφηκαν κάθε 3 λεπτά, καθώς επίσης καταγράφηκε και η φωτοσυνθετική ενεργός ακτινοβολία (PAR) Μετρήσεις και προσδιορισμοί Τέσσερις εβδομάδες από τη μεταφύτευση, το ύψος φυτών, αριθμός φύλλων, αριθμός καρπών καταγράφηκε δύο φορές το μήνα μέχρι την τελική συγκομιδή. Η περίοδος συγκομιδής διάρκεσε 6 ημέρες. Η παραγωγική περίοδος διαιρέθηκε σε τρεις υποπεριόδους: α) 2/3-6/4 (πρόωρη παραγωγή) β) 6/4-4/5 (μέση-παραγωγή) γ) 4/5-2/5 (όψιμη παραγωγή). Η ποιοτική ανάλυση συμπεριλάμβανε το νωπό βάρος καρπών, αντοχή σάρκας, ph, ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC), συνολικά διαλυτά στερεά (TSS), οξύτητα (TA; Τιτλοδότηση με NaOH), βιταμίνη C (τιτλοδότηση με 2,6- Dichloroindophenol) και λυκοπένιο, β-καροτίνη και λουτεϊνη με υγρή χρωματογραφία (HPLC). Εβδομαδιαία δείγματα του θρεπτικού διαλύματος αναλύθηκαν με (ICP-OES) 4

5 PAR Θερμοκρασία ( o C) Έργο HYDROFLIES για Κ, Ca, Mg, P, Na, Fe, Cu, Mn, Zn, Mo, και B, για Ν/NO 3 φασματοφωτομετρικά και Ν/NH 4 με ηλεκτρόδιο NH 4. Δείγματα φύλλων και καρπών αναλύθηκαν ομοίως με ICP- OES και με τη μέθοδο Κjeldahl για το Ν Αποτελέσματα Οι θερμοκρασίες ημέρας και νύχτας κυμάνθηκαν κατά την καλλιεργητική περίοδο με μια απότομη μείωση στο τέλος του Μαρτίου (13 η εβδομ.) συνοδευόμενη από μείωση της PAR, ενώ μετά σημειώθηκε σταδιακή αύξηση την 18 η εβδομ. μέχρι τέλος του πειράματος, από 5x1 4 E m -2 και 21 o C σε 28x1 4 E m -2 και 26 o C, αντίστοιχα (Εικ και 2.1.2). Τα φυτά σε όλες τις μεταχειρίσεις αναπτύχθηκαν φυσιολογικά και κανένα σύμπτωμα ανεπάρκειας δεν παρατηρήθηκε κατά τη διάρκεια του πειράματος Ημέρα Νύχτα Εβδομαδες από την μεταφύτευση Εικόνα Θερμοκρασία ( o C) ημέρας και νύχτας στο θερμοκήπιο κατά την διάρκεια καλλιεργητικής περιόδου σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας Εβδομαδες από την μεταφύτευση Εικόνα Φωτοσυνθετικά ενεργή ακτινοβολία (E.m -2 ) κατά την διάρκεια καλλιεργητικής περιόδου σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. Φυτά που αναπτύχθηκαν σε NFT ήταν υψηλότερα έως και μισό μέτρο σε σχέση με τα αντίστοιχα φυτά που αναπτύχθηκαν σε περλίτη, ενώ ταυτόχρονα παρήγαγαν μεγαλύτερο (κατά 22%) αριθμό φύλλων σε σχέση με τα φυτά που αναπτύχθηκαν σε 5

6 Έργο HYDROFLIES περλίτη (Εικ και 2.1.4). Ο αριθμός των ανθέων που σχηματίστηκαν, διαφοροποιήθηκε κατά την διάρκεια ανάπτυξης της καλλιέργειας ανάμεσα στις μεταχειρίσεις, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι τα φυτά που αναπτύχθηκαν σε NFT σχημάτισαν περισσότερα άνθη συνολικά σε σχέση με τα φυτά που αναπτύχθηκαν σε υποστρώματα (Εικ ). Αύξηση στην παραγωγή (κιλά/φυτό) σημειώθηκε στην καλλιέργεια στο NFT σε σχέση με τις αντίστοιχες καλλιέργειες σε περλίτη και ελαφρόπετρα (Εικ ). Η αύξηση αυτή οφείλεται στον μεγαλύτερο αριθμό καρπών που ωρίμασαν και συγκομίστηκαν εφόσον δεν βρέθηκαν διαφορές στο νωπό βάρος των καρπών. Μεταξύ των καλλιεργειών σε περλίτη και σε ελαφρόπετρα, δεν βρέθηκαν διαφορές στην παραγωγή, στον αριθμό των συγκομισθέντων καρπών αλλά και στο νωπό βάρος των καρπών. Εικόνα Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στο ύψος των φυτών σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. Εικόνα Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στον αριθμό φύλλων των φυτών σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. 6

7 Έργο HYDROFLIES Εικόνα Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στον αριθμό των ανθέων των φυτών σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. Εικόνα Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στον αριθμό καρπών/φυτό, στο μέσο νωπό βάρους καρπού και στην παραγωγή (κιλά/φυτό) σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. Μελετώντας την διαβάθμιση του νωπού βάρους των καρπών, παρατηρείται ότι περισσότεροι καρποι που προήλθαν από καλλιέργεια σε περλίτη ή σε ελαφρόπετρα 7

8 Έργο HYDROFLIES ζύγηζαν > 4 γρ, ενώ στην αμεσως μικροτερη διαβάθμιση, περισσότεροι καρποί που προέρχονταν από καλλιέργεια NFT ζύγηζαν από 3-4 γρ (Εικ ). Δεν βρέθηκαν γενικότερα διαφορές σε ποιοτικά χαραχτηριτικά σε καρπους που αναπτυχθηκαν σε υποστρώματα και σε NFT, και συγκεκριμμένα δεν βρέθηκαν διαφορές στην ολική οξύτητα των καρπών (περιεκτικότητα σε κιτρικό οξύ), στην βιταμινη C, στα ολικά διαλυτά στερεά, στο ph και στην ηλεκτρική αγωγιμότητα αντίστοιχα (Εικ ). Καρποί από την καλλιέργεια NFT ειχαν μικροτερη περιεκτικότητα σε λυκοπένιο, λουτείνη και β-καροτενιο σε σχεση με τους καρπους από την καλλιέργεια σε περλιτη και σε ελαφρόπετρα, χαραχτηριστικό που υποβαθμίζει την θρεπτική/διαιτιτική τους αξία (Πίνακας 2.1.1). Εικόνα Διαβάθμιση νωπού βάρους σε καρπούς τομάτας που αναπτύχθηκαν σε διαφορετικά υποστρώματα ή σε σύστημα NFT σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. Εικόνα Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στην περιεκτικότητα κιτρικού οξέος (%), στην βιταμίνη C (mg/g ΝΒ), στα ολικά διαλυτά στερεά ( o Brix), στο ph και στην EC (ms/cm) σε χυμό από καρπούς σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. 8

9 Έργο HYDROFLIES Πίνακας Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στην περιεκτικότητα β- καροτένιου (μg/g ΝΒ), λουτείνης (μg/g ΝΒ) και λυκοπενίου (μg/g ΝΒ) σε καρπούς σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. Υποστρώματα β-καροτένιο Λουτείνη Λυκοπένιο Περλίτης 2,92 3,16 64,38 Ελαφρόπετρα 3,18 3,5 53,52 NFT 2,48 2,8 38,33 Η στοιχειομετρική ανάλυση τόσο των καρπών (3 η και 4 η ταξικαρπία) όσο και των φύλλων δείχνουν ότι η συγκεντρωση των διαφορετικών στοιχείων είναι μεγαλυτερη σε καρπούς και φύλλα των φυτών που αναπτύχθηκαν σε NFT, σε σχέση με την καλλιέργεια που αναπτύχθηκε σε περλίτη και ελαφρόπετρα, γεγονός που αποδεικνύει την καλύτερη θρεπτική ισορροπία και απορρόφηση στην καλλιέργεια NFT (Πίνακες και 2.1.3). Σε συμφωνία με τα παραπάνω είναι και η μεγαλύτερη κατανάλωση νερού (Εικ ) και θρεπτικού διαλύματος από την καλλιέργεια στο NFT σε σχέση με τις καλλιέργειες στα υποστρώματα. Η κατανάλωση αυτή στο NFT όμως αιτιολογείται λόγω της αντίστοιχης μεγαλύτερης παραγωγής, εφόσον ο συντελεστης άποδοτηκότητας χρησης νερού-wue) ήταν 27.7 Lt νερού/kg νωπού βάρους, ενώ στον περλίτη ήταν 27,8 και στην ελαφρόπετρα ήταν 3,7 Lt νερού/kg νωπού βάρους, αντίστοιχα. Πίνακας Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στην συγκέντρωση (ppm) σε θρεπτικά στοιχεία στην 3 η και 4 η ταξικαρπία σε καρπούς σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. 3η Θρεπτικά στοιχεία Περλίτης Ελαφρόπετρα NFT Ν Κ Ca Mg P Cu 11,3 15,2 8,3 Mn 19,7 19,3 24, Zn 23,3 27,1 3,3 Mo,5,9, Fe 41,7 48, 4,6 Να

10 Έργο HYDROFLIES 4η Θρεπτικά στοιχεία Περλίτης Ελαφρόπετρα NFT Ν Κ Ca Mg P Cu 1,3 8,5 6,5 Mn 18,1 14,6 19,9 Zn 22,8 22, 22,4 Mo,6,3, Fe 43, 41,7 36,3 Να Πίνακας Επίδραση υποστρώματος ή συστήματος NFT στην συγκέντρωση (ppm) σε θρεπτικά στοιχεία σε φύλλα σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας. Θρεπτικά στοιχεία Περλίτης Ελαφρόπετρα NFT Ν Κ Να Ca Mg P Cu Mn Zn B Fe

11 Έργο HYDROFLIES Εικόνα Εβδομαδιαία κατανάλωση νερού (λίτρα) σε υδροπονική καλλιέργεια τομάτας σε διαφορετικά υποστρώματα ή σε σύστημα NFT. 11

12 Καλλιέργεια μαρουλιού Εισαγωγή Η πειραματική μελέτη αναφέρεται στην κατασκευή και λειτουργία πυραμίδας υδροπονίας και συστήματος NFT (Nutrient Film Technique) ή τεχνική λεπτής στοιβάδας θρεπτικού διαλύματος για την υδροπονική καλλιέργεια μαρουλιού. Πραγματοποιήθηκαν, η προετοιμασία και η εγκατάσταση των υποδομών του πειράματος, η ανάπτυξη της καλλιέργειας και οι μετρήσεις των φυτών (ο αριθμός των φύλλων και μήκος μεγαλύτερου φύλλου, τα επίπεδα χλωροφύλλης και φθορισμού των φύλλων, το νωπό και ξηρό βάρος του υπέργειου τμήματος, η διακύμανση του pη και της ηλεκτρικής αγωγιμότητας (EC) του διαλύματος, η προσθήκη πυκνού θρεπτικού διαλύματος και οξέος (για την ρύθμιση του pη). Επιπλέον προσδιορίστηκε η περιεκτικότητα των θρεπτικών στοιχείων (Ν, K, Na, P) στα φύλλα και στις ρίζες Προετοιμασία και τοποθέτηση σποροφύτων μαρουλιού Σπόροι μαρουλιού Lactuca sativa (ποικιλίας, VERDEDE GLIORTOLANI (SEL. INGRIO) τοποθετηθήκαν σε φυτόχωμα (Typical Brill) και περλίτη αναλογίας 4:1 και τοποθετήθηκαν σε πλαστικούς δίσκους πολλαπλών θέσεων 48 Χ 28,5 cm. Σε κάθε θέση τοποθετήθηκαν 2 με 3 σπόροι ώστε να αποφευχθούν τυχόν κενές θέσεις εφόσον κάποιοι σπόροι θα μπορούσαν να μη βλαστήσουν/εκπτυχθούν (Εικ ). Οι δίσκοι παρέμειναν σε σπορείο (ειδικά διαμορφωμένο χώρο) στο θερμοκήπιο, με σκοπό την ανάπτυξη των σποροφύτων και αρδεύονταν καθημερινά κατά την διάρκεια της ημέρας. Όταν τα σπορόφυτα απέκτησαν κατάλληλο μέγεθος, πραγματοποιήθηκε αραίωμα αυτών, όπου και παρέμεινε ένα μόνο φυτό ανά θέση. Εικόνα Σπορόφυτα μαρουλιού. 12

13 Προετοιμασία συστημάτων NFT και πυραμίδα υδροπονίας Προετοιμάστηκαν τα συστήματα NFT και το σύστημα υδροπονικής καλλιέργειας σε πυραμίδας, χρησιμοποιήθηκαν κανάλια διαστάσεων μήκους 3m, πλάτους 7.5 cm και ύψους 5. cm. Σε κάθε κανάλι δημιουργήθηκαν 14 θέσεις (κάθε 2 cm) φυτών. Χρησιμοποιήθηκε αντλία (RESUN, SP-98,9W) για την ανακύκλωση του θρεπτικού διαλύματος σε δεξαμενή (βαρέλι 7 Lt) ανακύκλωσης. Για το σύστημα πυραμίδας, πραγματοποιήθηκε η συναρμολόγηση των μεταλλικών δοκών (διαστάσεων 2m), όπου τοποθετήθηκαν 4 μεταλλικοί δοκοί για τη βάση, 4 στις πλευρές και 2 στην κορυφή. Ομοίως, χρησιμοποιήθηκαν τα παραπάνω κανάλια Παρασκευή θρεπτικού διαλύματος Για τις θρεπτικές ανάγκες της καλλιέργειας, χρησιμοποιήθηκαν βασικό πυκνό (1/1 κ.ο) θρεπτικό υδροπονικό διάλυμα, το οποίο διαχωριζόταν σε δύο δοχεία, το δοχείο Α και το δοχείο Β χωρητικότητας 1 lit έκαστο. Τα χημικά λιπάσματα ή στοιχεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την παρασκευή του θρεπτικού διαλύματος ήταν για το δοχείο Α: Calcium nitrate ( Νιτρικό ασβέστιο), Potassium nitrate (Νιτρικό κάλιο), Ammonium nitrate (Νιτρικό αμμώνιο), Fe-chelate (Χηλικός σίδηρος) και για το δοχείο Β: Potassium nitrate (Νιτρικό κάλιο), Magnesium sulphate (Θειικό μαγνήσιο), Potassium sulphate (Θειικό κάλιο), Posphoric acid (Φωσφορικό οξύ), Manganese sulphate (Θειικό μαγγάνιο), Zinc sulphate (Θειικός ψευδάργυρος), Copper sulphate (Θειικός χαλκός), Boric acid (Βορικό οξύ), Ammonium heptamolydate (Αμμωνιακό μολυβδαίνιο) και Nitric acid (Νιτρικό οξύ). Επομένως το βασικό θρεπτικό διάλυμα είχε την παρακάτω σύσταση; NO 3 -N=14,29, K=1,23, PO 4 - P=,97, Ca=7,48, Mg=5,76, SO 4 -S=1,56 και Na= 1,3 mmol/lκαι B=18,52, Fe=71,56, Mn=18,21, Cu=4,72, Zn=1,53 και Mo=,52 μmol/l αντίστοιχα με επιθυμητή τιμή ph 6,και EC 2, ds/m Καλλιεργητικές φροντίδες Μετά την τελική εγκατάσταση των φυτών στα συστήματα υδροπονικής καλλιέργειας πυραμίδας NFT και συστήματος NFT πραγματοποιήθηκε καταγραφή του ph και της EC του θρεπτικού διαλύματος με φορητό πεχάμετρο / αγωγιμόμετρο (ΗΑΝΝΑ, USA). Οι μετρήσεις αυτές γίνονταν κάθε 1 ή 2 ημέρες. Στόχος αυτών των μετρήσεων ήταν η διατήρηση του ph στο 6, και της EC στο 2,dS/m. Κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας παρατηρήθηκε «κάψιμο κορυφής» (Εικ ) που οφείλεται σε έλλειψη ασβεστίου στα φύλλα της κορυφής ή και στις αυξημένες θερμοκρασίες που επικράτησαν. 13

14 Έργο HYDROFLIES Εικόνα Κάψιμο κορυφής σε μαρούλι Μετρήσεις και προσδιορισμοί Για τη μελέτη της κατασκευής και λειτουργίας πυραμίδας υδροπονίας και συστήματος NFT για την υδροπονική καλλιέργεια μαρουλιού μετρήθηκαν οι παρακάτω παράμετροι. Αριθμός φύλλων Μήκος μεγαλύτερου φύλλου και μήκος της ρίζας Νωπό και ξηρό βάρος υπέργειου τμήματος/ρίζας Φθορισμός φύλλων Προσδιορισμός ph και EC και απορρόφηση θρεπτικού διαλύματος Προσδιορισμός θρεπτικών στοιχείων (Κ-φλογοφωτομετρία, Να-φλογοφωτομετρία, Ρ- φασματοφωτομετρία, Ν- Kjeldahl) Αποτελέσματα Συγκριτική μελέτη ανάπτυξης μαρουλιού σε 2 υδροπονικά συστήματα Φυτά μαρουλιού που αναπτύχθηκαν σε NFT και σε σύστημα πυραμίδας, δεν διέφεραν ως προς το ύψος τους (μήκος μεγαλύτερου φύλλου), τον αριθμό των φύλλων που παρήγαγαν αλλά και το μήκος της ρίζας τους (Εικ ). Τα φυτά δεν διέφεραν μεταξύ των δυο συστημάτων ως προς το νωπό τους βάρος, ενώ τα μαρούλια που αναπτύχθηκαν σε σύστημα πυραμίδας, είχαν αυξημένο ξηρό βάρος (Εικ και ), και αυτό συνδυάζεται με τις αυξημένες τιμές φθορισμού (Εικ ) των φύλλων, όπου αποτελεί δείκτη της καλύτερης φωτοσυνθετική τους ικανότητας. Το γεγονός αυτό, οφείλεται κυρίως στην εντονότερη ηλιακή ακτινοβολία που δέχονταν τα μαρούλια στο σύστημα πυραμίδας σε σχέση με αυτά στο NFT, λόγω χωροθέτησης τους. Το παραπάνω επιβεβαιώνεται και με τις υψηλότερες τιμές στην περιεκτικότητα σε χλωροφύλλες (χλωροφύλλη α, χλωροφύλλη β, ολικές χλωροφύλλες) των μαρουλιών στο σύστημα πυραμίδας (Εικ ). 14

15 Έργο HYDROFLIES Τα φυτά μαρουλιού που αναπτύχθηκαν στο σύστημα πυραμίδας είχαν μεγαλύτερη περιεκτικότητα Ν και Κ, και αντίστοιχα μικρότερη περιεκτικότητα Νa τόσο στα φύλλα όσο και στην ρίζα σε σχέση με τα φυτά που αναπτύχθηκαν σε σύστημα NFT (Εικ και ). Δεν βρέθηκαν διαφορές στην περιεκτικότητα σε Ρ μεταξύ των 2 υπό μελέτη υδροπονικών συστημάτων, ούτε σε φύλλα ούτε σε ρίζα. Η διακύμανση του ph και της ηλεκτρικής αγωγιμότητας παρουσιάζεται στα διαγράμματα και Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στην ανάπτυξη φυτών μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στο νωπό βάρος των φύλλων και της ρίζας σε φυτά μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. 15

16 Έργο HYDROFLIES Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στην επί τοις εκατό ξηρά ουσία των φύλλων και της ρίζας σε φυτά μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στο φθορισμό των φύλλων σε φυτά μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στην περιεκτικότητα σε χλωροφύλλη α, χλωροφύλλη β, και σε ολικές χλωροφύλλες σε φυτά μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. 16

17 Έργο HYDROFLIES Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στην περιεκτικότητα σε Ν, Κ, Νa και Ρ σε φύλλα μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στην περιεκτικότητα σε Ν, Κ, Νa και Ρ σε ρίζα μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. 17

18 Έργο HYDROFLIES Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στην περιεκτικότητα σε Ν, Κ, Νa και Ρ σε ρίζα, σε κλειστό σύστημα. Εικόνα Επίδραση συστήματος υδροπονίας στην περιεκτικότητα σε Ν, Κ, Νa και Ρ σε ρίζα μαρουλιού, σε κλειστό σύστημα. 18

19 Οικονομοτεχνική ανάλυση ανάπτυξης μαρουλιού σε 2 υδροπονικά συστήματα Παρακάτω παρουσιάζεται η οικονομοτεχνική μελέτη των δυο υδροπονικών συστημάτων (Πίνακες και 2.1.5). Η δομική μονάδα του συστήματος NFT κόστισε 65,53, ενώ χρησιμοποιήθηκαν 3 δομικές μονάδες, καταλαμβάνοντας εμβαδόν περίπου 7,5 m 2 και κόστος 196,59 (= 3*65,53). Για την κατασκευή του συστήματος, χρειάστηκαν 2 ημερομίσθια (2*4= 8 ). Το συνολικό κόστος επομένως είναι 276,59 (=196,59 + 8). Η δομική μονάδα του συστήματος πυραμίδας κόστισε 41,89, και χρησιμοποιήθηκε 1 δομική μονάδα, καταλαμβάνοντας το ίδιο εμβαδόν περίπου 7,5 m 2. Για την κατασκευή του συστήματος, χρειάστηκαν 4 ημερομίσθια (4*4= 16 ). Το συνολικό κόστος επομένως είναι 561,89 (=41, ). Τα δυο συστήματα είχαν σχεδόν την ίδια κατανάλωση πυκνού θρεπτικού διαλύματος για την ρύθμιση των θρεπτικών αναγκών των καλλιεργειών, που κυμάνθηκε στα 7,5 ml/l νερού στο NFT και 7,8 ml/l νερού στην πυραμίδα. Πίνακας Οικονομοτεχνική ανάλυση συστήματος NFT. ΕΙΔΟΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΙΜΗ 1. Τριπόδι 2 14, 2. Πλαστικά κανάλια 2 21,8 3. Πλαστικό τύπου «Τ» 1,34 4. Πλαστικές Γωνιές 2,42 5. Αντλία 1 12, 6. Λάστιχο Φ16 Σύνολο= 3,95m,86 7. Βαρέλι πλαστικό (7 Lt) 1 16,11 ΣΥΝΟΛΟ= 65,53 19

20 Έργο HYDROFLIES Πίνακας Οικονομοτεχνική ανάλυση συστήματος Πυραμίδας. ΕΙΔΟΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΙΜΗ 1. Μεταλλικές Γωνιές 45 15,18 2. Βίδες ,45 3. Μέταλλο Σύνολο μετάλλου = 31,11m 177,63 4. Πλαστικά κανάλια ,6 5. Αντλία 1 12, 6. Βαρέλια πλαστικά (7 1 16,11 Lt) 7. Λάστιχο Φ16 Σύνολο = 6,85m 1,49 8. Λάστιχο Φ2 Σύνολο = 3,2m,86 9. Πλαστικές Γωνιές 4,84 1. Πλαστικό τύπου «Τ» 1, Σιλικόνη 1 DEN Braven Sealants 1,99 Silicone-11 U 12. Υγρή κόλα 2 Bison 4,4 ΣΥΝΟΛΟ= 41,89 Στο σύστημα NFT, παράχθηκαν 14*6 = 84 φυτά σε 7,5 m 2 με αρχικό κόστος κατασκευής 3,29 ανά φυτό. Στο σύστημα πυραμίδας, παράχθηκαν 14*14 = 196 φυτά σε 7,5 m 2 με αρχικό κόστος κατασκευής 2,86 ανά φυτό. Από τα παραπάνω, φαίνεται ότι ακόμα και το αρχικό κόστος κατασκευής της πυραμίδας είναι οικονομικότερο από το κόστος κατασκευής του NFT για την παραγωγή μαρουλιού στην 1 η καλλιέργεια, για το συγκεκριμένο εμβαδόν του θερμοκηπίου. Δεδομένου ότι το σύστημα της πυραμίδας είναι 2,3 φορές πιο παραγωγικό σε κάθε καλλιέργεια σε σχέση με το αντίστοιχο του NFT, το κέρδος για τον παραγωγό πολλαπλασιάζεται. Αναλυτικότερη μελέτη μπορεί να γίνει σχετικά με την συνολική κατανάλωση λιπασμάτων, νερού και τον χρόνο απόσβεσης των δύο συστημάτων. 2

21 Έργο HYDROFLIES Φωτογραφία Καλλιέργεια μαρουλιού σε NFT. Φωτογραφία Καλλιέργεια μαρουλιού σε πυραμίδα. 21

22 2.2. Πειραματικές μελέτες στο ΜΑΙΧ Εισαγωγή Το πείραμα πραγματοποιήθηκε σε μη θερμαινόμενο θερμοκήπιο ΒΝ προσανατολισμού στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων. Το πείραμα διήρκεσε από τα μέσα Οκτωβρίου του 213 μέχρι και το τέλος Μαρτίου 214. Μελετήθηκαν δυο αναλογίες αμμωνιακών προς ολικό άζωτο σε δυο επίπεδα αλατότητας χρησιμοποιώντας περλίτη ως υπόστρωμα Προετοιμασία και τοποθέτηση σποροφύτων τομάτας Δεκαέξι κανάλια τοποθετήθηκαν στο θερμοκήπιο σε διπλή σειρά σε αποστάσεις,8 μ. μεταξύ των διπλών γραμμών και 1,2 μ. μεταξύ τους. Δυο πλαστικοί σάκοι διπλής όψης (άσπρο-μαύρο) χωρητικότητας 5 λίτρων (3 φυτά/σάκο) τοποθετήθηκαν πάνω στα κανάλια. Φυτά τομάτας, ποικιλίας Belladona αναπτυγμένα σε δίσκους με μίγμα τύρφη και περλίτη στο στάδιο εμφάνισης των δυο πρώτων φύλλων τοποθετήθηκαν στους σάκους. Τοποθετήθηκαν τέσσερις δεξαμενές χωρητικότητας 3 λτ και από την κάθε μια εγκαταστάθηκε αρδευτικό δίκτυο με τέτοιον τρόπο ώστε η κάθε δεξαμενή να αρδεύει τέσσερα κανάλια τυχαιοποιημένα στο χώρο. Σταλακτήρες άρδευσης τοποθετήθηκαν στη βάση κάθε μονοστέλεχου φυτού ενώ οι σάκοι είχαν σχισμές στο κατώτατο σημείο για να επιτρέψουν την στράγγιση. Αισθητήρες θερμοκρασίας και υγρασίας μέσα στο θερμοκήπιο κατέγραφαν τις συνθήκες του χώρου ανά 1,5 ώρα Παρασκευή θρεπτικού διαλύματος Για τις θρεπτικές ανάγκες της καλλιέργειας, συνδέθηκαν σε υδροπονική κεφαλή 6 δοχεία χωρητικότητας 4 λτ. Κατά τη διάρκεια του πειράματος χρησιμοποιήθηκαν 4 διαφορετικές υδροπονικές συνταγές με τα εξής χαρακτηριστικά: 1) NH + 4 /N ολικό=,5 και ηλεκτρική αγωγιμότητα 2,2 ds/m 2) NH + 4 /N ολικό=,15 και ηλεκτρική αγωγιμότητα 2,2 ds/m 3) NH + 4 /N ολικό=,5 και ηλεκτρική αγωγιμότητα 7,5 ds/m 4) NH + 4 /N ολικό=,15 και ηλεκτρική αγωγιμότητα 7,5 ds/m. Σε όλες τις παραπάνω συνταγές ο λόγος Ν/Κ κρατήθηκε σταθερός και ίσος με 1,8 όπως σταθερός κρατήθηκε και ο λόγος K:Ca:Mg που ήταν,46:,38:,16. Για την παρασκευή της πρώτης και της δεύτερης συνταγής χρησιμοποιήθηκαν τρία δοχεία. To δοχείο Α που περιείχε Calcium nitrate (Νιτρικό ασβέστιο), Potassium nitrate (Νιτρικό κάλιο), Ammonium nitrate (Νιτρικό αμμώνιο), Fe-chelate (Χηλικός σίδηρος) το δοχείο Β που περιείχε Potassium nitrate (Νιτρικό κάλιο), Magnesium sulphate (Θειικό μαγνήσιο), Potassium 22

23 sulphate (Θειικό κάλιο), Monopotassium phosphate (Φωσφορικό μονοκάλιο), Manganese sulphate (Θειικό μαγγάνιο), Zinc sulphate (Θειικός ψευδάργυρος), Copper sulphate (Θειικός χαλκός), Borax (Βόρακας), Sodium heptamolybdate (Επταμολυβδαινικό νάτριο). Σε κάθε συνταγή το ph ρυθμίζονταν στο 5,6 με ένα τρίτο δοχείο 4 λτ που περιείχε,517 λτ Νιτρικού οξέος καθαρότητας 68%. Στις δυο συνταγές υψηλής ηλεκτρικής αγωγιμότητας προσθέτονταν 6,975 λτ διαλύματος χλωριούχου νατρίου 2 Μ πριν από την τελική αραίωση των θρεπτικών διαλυμάτων Καλλιεργητικές φροντίδες Το θρεπτικό διάλυμα στο υδροπονικό σύστημα εχορηγείτο με σταλακτήρες από τη δεξαμενή άρδευσης του επί 5 λεπτά/ώρα (ποσοστό ροής 1 ml min -1 ) μέσω αντλίας ενεργοποιούμενης με χρονοδιακόπτη. Τα φυτά κλαδεύονταν σε μονοστέλεχη μορφή ανά 1 ημέρες ενώ από την πρώτη εβδομάδα στηρίχτηκαν με σπάγκο από σύρματα τα οποία είχαν απλωθεί στο θερμοκήπιο σε ύψος 2,2 μ Μετρήσεις και προσδιορισμοί Εβδομαδιαία σε δείγματα του θρεπτικού διαλύματος απορροής γινόταν μετρήσεις ph, E.C και συγκέντρωσης νιτρικών φασματοφωτομετρικά ενώ μια φορά το μήνα μετρήθηκαν με (ICP-OES) οι συγκεντρώσεις Κ, Ca, Mg, P, Na, Fe, Cu, Mn, Zn, B. Δείγματα καρπών αναλύθηκαν για ολικό άζωτο με συσκευή Κjeldahl ενώ η ανάλυση για Κ, Ca, Mg, P, Na, Fe, Cu, Mn, Zn, B έγινε με ξηρή καύση στους 55 ο C και προσδιορισμός τους με ICP-OES. Οκτώ εβδομάδες από τη μεταφύτευση, το ύψος φυτών, αριθμός φύλλων και αριθμός καρπών καταγράφηκε σε μηνιαία βάση. Η περίοδος συγκομιδής διάρκεσε τέσσερις μήνες. Στην δεύτερη ταξικαρπία έγιναν μετρήσεις ποιοτικής ανάλυσης οι οποίες περιλάμβαναν το νωπό βάρος καρπών, αντοχή σάρκας στην πίεση, ολικά διαλυτά στερεά (TSS), ολικές πρωτεΐνες, ολικές φαινόλες, περιεκτικότητα σε βιταμίνη C (τιτλοδότηση με 2,6- Dichloroindophenol) καθώς και περιεκτικότητα σε λυκοπένιο και β-καροτένιο με φασματοσκοπία Αποτελέσματα Οι μετρήσεις ph, E.C και νιτρικών στα θρεπτικά διαλύματα απορροής έδωσαν τα παρακάτω αποτελέσματα: Α) Μετά τα μέσα Δεκεμβρίου όπου άρχισε και η πτώση της θερμοκρασίας μέσα στο θερμοκήπιο το ph επηρεάστηκε από τη συγκέντρωση αμμωνιακών αλλά όχι και από την υψηλή αλατότητα. Αναλυτικότερα ενώ στην αναλογία NH + 4 /N ολικό=.5 οι τιμές ph ήταν μεταξύ 6,5 και 7,8 στην αναλογία NH + 4 /N ολικό=.15 έφτασαν μέχρι και 3,8 ενώ δεν ανήλθαν άνω του 5,2 από τα μέσα Δεκεμβρίου και μετά (Εικ ).

24 ms/cm 1/11/213 8/11/213 15/11/213 22/11/213 29/11/213 6/12/213 13/12/213 2/12/213 27/12/213 3/1/214 1/1/214 17/1/214 24/1/214 31/1/214 7/2/214 14/2/214 21/2/214 28/2/214 7/3/214 Τιμές ρη ph Ημερομηνία Εικόνα NH4+/N Διακύμανση ολικό=,5 του ph NH4+/N του ολικό= διαλύματος,15 NH4+/N απορροής ολικό=,5 κατά τη διάρκεια NH4+/N της ολικό=,15 καλλιέργειας. Β) Η ηλεκτρική αγωγιμότητα στις μεταχειρίσεις χαμηλής αλατότητας δεν επηρεάστηκε σημαντικά από την αναλογία NH 4 + /N ολικό. Αντίθετα στις μεταχειρίσεις υψηλής αλατότητας η ηλεκτρική αγωγιμότητα ήταν υψηλότερη στην αναλογία NH 4 + /N ολικό=,5 (Εικ ) 14 E.C Ημερομηνία Εικόνα Διακύμανση της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του διαλύματος απορροής κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας. NH4+/N ολικό=,5 NH4+/N ολικό=,15 NH4+/N ολικό=,5 NH4+/N ολικό=,15 Γ) Δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά στη συσσώρευση νιτρικών στο υπόστρωμα μεταξύ των μεταχειρίσεων μέχρι και τα τέλη Νοεμβρίου. Από τις αρχές μέχρι

25 mg/l τα μέσα Νοεμβρίου παρατηρήθηκε μια πρώτη συσσώρευση νιτρικών στη μεταχείριση με αναλογία NH4 + /Nολικό=,5 σε υψηλή αλατότητα η οποία παρατηρήθηκε και στις υπόλοιπες μεταχειρίσεις από τα μέσα Δεκεμβρίου και μετά. Εντονότερη ήταν η συσσώρευση νιτρικών μετά τα μέσα Φεβρουαρίου στην μεταχείριση με αναλογία NH4 + /Nολικό=,15 σε συνθήκες χαμηλής αλατότητας NO3 5 Ημερομηνία NH4+/N ολικό=,5 NH4+/N ολικό=,15 NH4+/N ολικό=,5 NH4+/N ολικό=,15 Εικόνα Διακύμανση της συγκέντρωσης νιτρικών ιόντων του διαλύματος απορροής κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας. Στις μετρήσεις που έγιναν οκτώ εβδομάδες μετά τη μεταφύτευση φάνηκε ότι ο αριθμός φύλλων επηρεάστηκε σημαντικά από την παρουσία αλατότητας μειώνοντάς τον σημαντικά, ενώ δεν επηρέασε η αναλογία NH4 + /Nολικό (Εικ ). Εικόνα Αριθμός φύλλων φυτών τομάτας δύο μήνες μετά τη μεταφύτευση.

26 Στις μετρήσεις που έγιναν στη διάμετρο του βλαστού η αλατότητα φάνηκε να επηρεάζει αρνητικά το πάχος του βλαστού. Η αύξηση της αναλογίας NH4 + /Nολικό φάνηκε να επηρεάζει αρνητικά στις συνθήκες χαμηλής αλατότητας και θετικά σε συνθήκες υψηλής αλλά όχι στατιστικώς σημαντικά. Εικόνα Διάμετρος βλαστού φυτών τομάτας δύο μήνες μετά τη φύτευση. Οι υπόλοιπες μετρήσεις που αφορούσαν τη βλαστική ανάπτυξη δεν έδωσαν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Οι αναλύσεις ποιοτικών χαρακτηριστικών που έγιναν στους καρπούς της δεύτερης ταξικαρπίας έδειξαν ότι η ποιότητα των καρπών επηρεάζεται τόσο από την αναλογία NH4 + /Nολικό όσο και από την αλατότητα του θρεπτικού διαλύματος. Αναλυτικότερα ξηρό βάρος καρπού αυξήθηκε στατιστικά σημαντικά από την παρουσία αλατότητας αλλά δεν επηρεάστηκε από την αναλογία NH4 + /Nολικό (Εικ ).

27 Εικόνα Ξηρό βάρος καρπού σε γραμμάρια. Αντίστοιχα επηρεάστηκαν και τα ολικά διαλυτά στερεά όπου σε συνθήκες υψηλής αλατότητας ήταν στατιστικά σημαντικά αυξημένα σε σχέση με τη χαμηλή (Εικ ) Εικόνα Περιεκτικότητα καρπών σε ολικά διαλυτά στερεά. Η αύξηση της αναλογίας NH + 4 /Nολικό επηρεάζει σημαντικά την αντίσταση της σάρκας εις την πίεση τόσο σε χαμηλή όσο και σε υψηλή αλατότητα (Εικ ). Η αλατότητα φάνηκε να αυξάνει την αντίσταση της σάρκας εις την πίεση μόνο στην περίπτωση όπου η αναλογία NH + 4 /Nολικό κρατήθηκε στο,5.

28 Εικόνα Αντίσταση της σάρκας καρπού τομάτας στην πίεση σε Nwt/cm. Η αύξηση της αλατότητας επίσης αυξάνει σημαντικά τη συγκέντρωση φαινολών στους καρπούς τομάτας. Η αναλογία NH 4 + /Nολικό επηρέασε θετικά σε συνθήκες χαμηλής αλατότητας και αρνητικά σε συνθήκες υψηλής αλλά όχι στατιστικώς σημαντικά. Εικόνα Συγκέντρωση φαινολών σε καρπούς τομάτας σε μmol GAE/gr ΝΒ. Η ανάλυση ανόργανων στοιχείων στο χυμό από τους καρπούς της δεύτερης ταξικαρπίας έδειξε ότι η συγκέντρωση τους επηρεάζεται τόσο από την αναλογία NH + 4 /Nολικό αλλά και από την παρουσία ή όχι χλωριούχου νατρίου στο θρεπτικό διάλυμα. Η συγκέντρωση ασβεστίου ήταν σημαντικά υψηλότερη στην αναλογία NH + 4 /Nολικό=,5 στη μεταχείριση χαμηλής αλατότητας. Στις ίδιες συνθήκες αυξάνοντας την συγκέντρωση

29 αμμωνιακών ιόντων στο θρεπτικό διάλυμα μειώνεται η συγκέντρωση Ca στους καρπούς πράγμα που δηλώνει την ανταγωνιστική δράση απορρόφησης των αμμωνιακών ιόντων έναντι των ιόντων ασβεστίου. Σε συνθήκες υψηλής αλατότητας ο ανταγωνισμός μεταξύ NH + 4 και Ca +2 δεν παρατηρήθηκε (Εικ 2.2.9). Παρατηρήθηκε όμως έντονος ανταγωνισμός μεταξύ Na + και Ca +2 (Εικ.2.2.1). Εικόνα Συγκέντρωση ασβεστίου σε καρπούς τομάτας σε mg/κg. Εικόνα Συγκέντρωση νατρίου σε καρπούς τομάτας σε mg/κg. Αντίστοιχα αποτελέσματα έδωσε και η συγκέντρωση μαγνησίου στους ίδιους καρπούς. Παράλληλα με το ασβέστιο τα αμμωνιακά ιόντα φαίνεται να ανταγωνίζονται την πρόσληψη μαγνησίου, φαινόμενο το οποίο μειώνεται σε μη στατιστικά σημαντικά επίπεδα σε συνθήκες υψηλής αλατότητας (Εικ ).

30 Εικόνα Συγκέντρωση μαγνησίου σε καρπούς τομάτας σε mg/κg. Στατιστικώς σημαντική ήταν η επίδραση του ph του διαλύματος απορροής στην απορρόφηση του φωσφόρου από τους καρπούς τομάτας στις μεταχειρίσεις χαμηλής αλατότητας. Η πτώση του ph επηρέασε αρνητικά την συγκέντρωση φωσφόρου στους καρπούς σε συνθήκες χαμηλής αλατότητας φαινόμενο το οποίο δεν παρουσιάστηκε σε συνθήκες υψηλής αλατότητας παρά του γεγονότος ότι και εκεί παρατηρήθηκε αντίστοιχη πτώση του ph (Eικ ). Αντίστοιχα συμπεράσματα διεξάγονται και από την συγκέντρωση μαγγανίου στους ίδιους καρπούς (Eικ ). Εικόνα Συγκέντρωση φωσφόρου σε καρπούς τομάτας σε mg/kg.

31 Εικόνα Συγκέντρωση μαγγανίου σε καρπούς τομάτας σε mg/k. Όσον αφορά τη συγκέντρωση καλίου στους καρπούς, επηρεάστηκε από την αναλογία NH4+/Nολικό. Επίσης μειωμένη ήταν η συγκέντρωση καλίου σε συνθήκες υψηλής αλατότητας, φαινόμενο το οποίο ήταν ακόμα πιο έντονο όταν η αναλογία NH + 4 /Nολικό ήταν υψηλή. Εικόνα Συγκέντρωση καλίου σε καρπούς τομάτας σε mg/k. Στα υπόλοιπα θρεπτικά στοιχεία δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στους καρπούς Συμπεράσματα Η αναλογία NH4 + /Nολικό στο θρεπτικό διάλυμα είναι φαίνεται να έχει πολύ μεγάλη σημασία τόσο για την ανάπτυξη του φυτού όσο και για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των

32 καρπών που παράγονται. Η συγκεκριμένη αναλογία φαίνεται να έχει διαφορετική συμπεριφορά σε χαμηλή και σε υψηλή αλατότητα παρά του γεγονότος ότι επηρεάζει τη διακύμανση του ph αντίστοιχα. Επίσης οι επιπτώσεις της συγκεκριμένης αναλογίας φαίνεται να επηρεάζονται τόσο από τις καιρικές συνθήκες όσο και από το στάδιο ανάπτυξης των φυτών. Αντίστοιχα πειράματα θα πρέπει να γίνουν και με διαφορετικά είδη καθώς και σε διαφορετικές συνθήκες ώστε να καταλήξουμε σε ακόμα πιο ασφαλή συμπεράσματα. Φωτογραφία Καλλιέργεια τομάτας σε περλίτη.

33 2.3. Πειραματικές μελέτες στον ΕΛΓΟ Καλλιέργεια μαρουλιού με το σύστημα NFT και με το σύστημα επίπλευσης Εισαγωγή Τα πειράματα που έγιναν στον ΕΛΓΟ αφορούσαν την προσαρμοστικότητα υδροπονικής καλλιέργειας μαρουλιού στις συνθήκες της Κρήτης. Έτσι έγινε καλλιέργεια μαρουλιού με το σύστημα επίπλευσης (DFT) και καλλιέργεια με το σύστημα λεπτής στοιβάδας θρεπτικού διαλύματος (NFT). Μελετήθηκαν δύο επίπεδα νιτρικών σε συνδυασμό με δύο επίπεδα αλατότητας. Επίσης, έγινε χρήση επιλεκτικών ηλεκτροδίων νιτρικών για τον έλεγχο της συγκέντρωσης των νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα και στα φύλλα. Η μελέτη έγινε με την διεξαγωγή τριών πειραμάτων και στα δύο παραπάνω συστήματα καλλιέργειας. Στο 1 ο πείραμα εφαρμόστηκαν δύο επίπεδα νιτρικών (κανονική και μέτρια υψηλή συγκέντρωση) με δύο επίπεδα αλατότητας στο νερό άρδευσης, ενώ στα επόμενα πειράματα έγινε εφαρμογή πάλι δύο επιπέδων νιτρικών αλλά σε αυτή την περίπτωση κανονική και υψηλή συγκέντρωση με δύο επίπεδα αλατότητας (χαμηλό και υψηλό). Η μόνη διαφοροποίηση μεταξύ του 2 ου και του 3 ου πειράματος ήταν η εποχή καλλιέργειας (χειμώνας και τέλος άνοιξης αντίστοιχα). Το θρεπτικό διάλυμα που χρησιμοποιήθηκε στο πρώτο πείραμα είχε κανονική και αυξημένη συγκέντρωση νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα για να διερευνηθεί εάν με την αυξημένη συγκέντρωση έχουμε υπέρβαση των ορίων νιτρικών στα φύλλα. Από τα αποτελέσματα του πρώτου πειράματος διαπιστώθηκε ότι δεν έχουμε υπέρβαση των ορίων με την αυξημένη συγκέντρωση 15 mmol/l στο θρεπτικό διάλυμα και στα επόμενα πειράματα εφαρμόστηκε συγκέντρωση αρκετά υψηλότερη στο επίπεδο των 25 mmol/l. Συνολικά, πραγματοποιήθηκε η προετοιμασία και η εγκατάσταση των υποδομών του πειράματος, η ανάπτυξη της καλλιέργειας και οι μετρήσεις των φυτών (η συγκέντρωση των νιτρικών στα φύλλα και στο θρεπτικό διάλυμα με την χρήση εκλεκτικών ηλεκτροδίων, ο αριθμός των φύλλων και μήκος μεγαλύτερου φύλλου, το νωπό και ξηρό βάρος του υπέργειου τμήματος, οι παράμετροι ανταλλαγής αερίων, η διακύμανση του pη και της ηλεκτρικής αγωγιμότητας (EC) του διαλύματος, η προσθήκη πυκνού θρεπτικού διαλύματος και οξέος. Επιπλέον προσδιορίστηκε η περιεκτικότητα των θρεπτικών στοιχείων (K, Na, P, Mg, Fe, Mn, Zn, Cu) στα φύλλα τις ρίζες και το θρεπτικό διάλυμα Προετοιμασία και τοποθέτηση σποριόφυτων μαρουλιού Στο πρώτο πείραμα χρησιμοποιήθηκαν 1152 έτοιμα σπορόφυτα μαρουλιού Lactuca sativa (ποικιλίας Κως Ρωμάνα) τα οποία μεταφυτεύτηκαν απευθείας στην οριστική τους θέση στα συστήματα καλλιέργειας (NFT και επιπλέoυσα). Στο 2 ο και το 3 ο πείραμα 33

34 χρησιμοποιήθηκαν σπορόφυτα μαρουλιού της ίδιας ποικιλίας, η οποία ως επί το πλείστων καλλιεργείται στην Κρήτη, τα οποία προέρχονταν από σπόρο που τοποθετήθηκε σε πλαστικούς δίσκους πολλαπλών θέσεων 48x28,5 cm στους οποίους είχε προστεθεί φυτόχωμα. Οι δίσκοι παρέμειναν σε σπορείο εντός του θερμοκηπίου, με σκοπό την ανάπτυξη των σποροφύτων και αρδεύονταν καθημερινά κατά την διάρκεια της ημέρας. Όταν τα σπορόφυτα απέκτησαν κατάλληλο μέγεθος έγινε η μεταφύτευση στις τελικές θέσεις στα δύο συστήματα καλλιέργειας. Εικόνα Σπορόφυτα μαρουλιού Προετοιμασία συστημάτων NFT και επιπλέουσας υδροπονίας Για το σύστημα NFT χρησιμοποιήθηκαν 24 κανάλια από λευκό PVC διαστάσεων μήκους 6 m, πλάτους 1 cm και ύψους 6 cm. Σε κάθε κανάλι δημιουργήθηκαν 24 θέσεις (κάθε 25 cm). Τα κανάλια τοποθετήθηκαν σε ύψος 1 m από το δάπεδο του θερμοκηπίου με κλίση 2% πάνω σε μεταλλικές δοκούς και με μεταξύ τους απόσταση 25 cm ώστε οι θέσεις φύτευσης να σχηματίζουν ρόμβο διαστάσεων 25x25 cm. H τροφοδοσία του θρεπτικού διαλύματος γινόταν από το πάνω άκρο των καναλιών όπου με φυσική ροή επέστρεφε στο δοχείο τροφοδοσίας 6 lt. Κάθε δοχείο τροφοδοτούσε δύο κανάλια με αποτέλεσμα από τα 24 κανάλια να δημιουργούνται 12 αυτόνομα υδροπονικά συστήματα με 48 φυτά έκαστο. Η ανακύκλωση του

35 διαλύματος γινόταν με την βοήθεια υποβρύχιας αντλίας η οποία είχε τοποθετηθεί στο δοχείο συλλογής και επανατροφοδοσίας του θρεπτικού διαλύματος. Για το σύστημα DFT κατασκευάστηκαν δεξαμενές από κησιρότουβλα με επικάλυψη πλαστικού φύλου πολυαιθυλενίου πάχους 5 μικρών. Οι διαστάσεις κάθε δεξαμενής ήταν 5,2 μήκος, πλάτος 55 εκ. και βάθους 3 εκ.. Το πειραματικό σχέδιο που ακολουθήθηκε ήταν ίδιο με αυτό του NFT. Τα μαρούλια τοποθετήθηκαν πάνω σε πλάκες διογκωμένου πολυστυρένιου που επέπλεαν στο θρεπτικό διάλυμα, με οπές φύτευσης 25 επί 25 σε ρομβοειδή διάταξη Παρασκευή θρεπτικού διαλύματος Για την κάλυψη των θρεπτικών αναγκών της καλλιέργειας, χρησιμοποιήθηκαν δύο πυκνά διαλύματα Α και Β τα οποία αραιώνονταν με νερό σε αναλογία 1:1 πριν την χορήγησή τους στην καλλιέργεια. Τα χημικά λιπάσματα ή στοιχεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την παρασκευή του θρεπτικού διαλύματος ήταν για το δοχείο Α: Νιτρικό ασβέστιο, Νιτρικό κάλιο, Νιτρικό αμμώνιο, Χηλικός σίδηρος 8% και για το δοχείο Β: Νιτρικό κάλιο, Θειικό μαγνήσιο, Θειικό κάλιο, Φωσφορικό οξύ, Θειικό μαγγάνιο, Θειικός ψευδάργυρος, Θειικός χαλκός, Βορικό οξύ, Αμμωνιακό μολυβδαίνιο και Νιτρικό οξύ. Στους Πίνακες και φαίνεται η σύνθεση του θρεπτικού διαλύματος για το 1 ο και τα δύο επόμενα πειράματα αντίστοιχα. Πίνακας Σύνθεση του θρεπτικού διαλύματος για το 1 ο πείραμα. Α. Χαμηλή συγκέντρωση νιτρικών EC=2,4 ds/m Μακροστοιχείο (mmol l -1 ) Ιχνοστοιχείο (μmol l -1 ) Ca 2+ 9,5 Fe 35, Mg 2+ 3,7 Mn 1, K + 5,4 Zn 1,5 + NH 4,8 Cu 1,6 2- SO 4 5,17 B 46, - NO 3 11,8 Mo,5 - H 2 PO 4 1,6 Β. Κανονική συγκέντρωση νιτρικών EC=2,4 ds/m Μακροστοιχείο (mmol l -1 ) Ιχνοστοιχείο (μmol l -1 ) Ca 2+ 9,5 Fe 35, Mg 2+ 3,7 Mn 1, K + 5,4 Zn 1,5 + NH 4,8 Cu 1,6 2- SO 4 5,17 B 46, - NO 3 15,5 Mo,5 - H 2 PO 4 1,6

36 Πίνακας Σύνθεση του θρεπτικού διαλύματος για το 2 ο και το 3 ο πείραμα. Α. Κανονική συγκέντρωση νιτρικών EC= 2,4 ds/m Μακροστοιχείο (mmol l -1 ) Ιχνοστοιχείο (μmol l -1 ) Ca 2+ 9,5 Fe 35, Mg 2+ 3,7 Mn 1, K + 5,4 Zn 1,5 + NH 4,8 Cu 1,6 2- SO 4 5,17 B 46, - NO 3 11,8 Mo,5 - H 2 PO 4 1,6 Β. Υψηλή συγκέντρωση νιτρικών EC= 3,28 ds/m Μακροστοιχείο (mmol l -1 ) Ιχνοστοιχείο (μmol l -1 ) Ca 2+ 9,5 Fe 35, Mg 2+ 3,7 Mn 1, K + 5,4 Zn 1,5 + NH 4,8 Cu 1,6 2- SO 4 5,17 B 46, - NO 3 24, Mo,5 - H 2 PO 4 1,6 Η επιθυμητή τιμή ph ήταν 5,6 σε όλες τις επεμβάσεις Καλλιεργητικές φροντίδες Μετά την τοποθέτηση των σπορόφυτων στην τελική τους θέση στα δύο υδροπονικά συστήματα γινόταν καταγραφή του ph και της EC του θρεπτικού διαλύματος με φορητό πεχάμετρο / αγωγιμόμετρο (Metler Toledo, USA). Οι μετρήσεις γίνονταν κάθε 1 ή 2 ημέρες. Στόχος αυτών των μετρήσεων ήταν η διατήρηση του ph στο 5,6 και της EC στα 2, ds/m για το πρώτο πείραμα. Στο 2 ο και 3 ο πείραμα στις επεμβάσεις με χρήση καλής ποιότητας νερού γινόταν προσθήκη πυκνών διαλυμάτων Α και Β με βάση τις τιμές στόχο 2, και 3,3 για την κανονική και την υψηλή συγκέντρωση νιτρικών αντίστοιχα. Στις επεμβάσεις με χρήση χαμηλής ποιότητα νερού η διόρθωση γινόταν με βάση την συγκέντρωση νιτρικών με στόχο να διατηρηθούν στα αρχικά επίπεδα υπό την προϋπόθεση ότι η αγωγιμότητα δεν θα υπερβαίνει το όριο των 5, ds/m. Έτσι, αρχικά η διόρθωση γινόταν με βάση την μετρούμενη με το ηλεκτρόδιο συγκέντρωση νιτρικών και όταν η αγωγιμότητα έφτανε στο όριο (λόγω συσσώρευσης αλάτων) σταματούσε η προσθήκη πυκνών διαλυμάτων. Κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας παρατηρήθηκε «κάψιμο κορυφής» (Εικ ) που οφείλεται σε έλλειψη ασβεστίου στα φύλλα της κορυφής η οποία προκαλείται από τις αυξημένες θερμοκρασίες της άνοιξης σε συνδυασμό με την υψηλή αγωγιμότητα στο θρεπτικό διάλυμα.

37 Μετρήσεις και προσδιορισμοί Το 1 ο πείραμα ήταν προκαταρτικό για την δοκιμή και επιδιόρθωση ατελειών των συστημάτων και μετρήθηκαν μόνο οι αποδόσεις σε νωπό και ξηρό βάρος του υπέργειου μέρους των φυτών και τα επίπεδα των νιτρικών στα φύλλα. Στο 2 ο και το 3 ο πείραμα μετρήθηκαν οι παρακάτω παράμετροι: Συγκέντρωση νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα Συγκέντρωση νιτρικών στα φύλλα Αριθμός φύλλων Μήκος μεγαλύτερου φύλλου και μήκος της ρίζας Νωπό και ξηρό βάρος υπέργειου τμήματος/ρίζας Ανταλλαγή αερίων Προσδιορισμός ph και EC και απορρόφηση θρεπτικού διαλύματος Προσδιορισμός θρεπτικών στοιχείων (Κ-φλογοφωτομετρία, Να-φλογοφωτομετρία, Ρ- φασματοφωτομετρία, Ν- Kjeldahl)

38 Νιτρικά mg/kg Ξ.Β Αποτελέσματα Πείραμα πρώτο. Η επίδραση της συγκέντρωσης των νιτρικών και της ποιότητας του νερού στην απόδοση και στην συγκέντρωση νιτρικών στα φύλλα του μαρουλιού. Η αύξηση της συγκέντρωσης των νιτρικών από 11,8 σε 15 mmol/l δεν επηρέασε σημαντικά την περιεκτικότητα σε νιτρικά στα φύλλα των μαρουλιών και στα δύο συστήματα (NFT και DFT) ενώ ήταν και πολύ χαμηλότερα από το επιτρεπτό όριο (5 mg/kg Ξ.Β.). Ωστόσο, εάν συγκρίνουμε τα δύο συστήματα μεταξύ του, τα νιτρικά στο σύστημα επίπλευσης ήταν περίπου κατά 7 mg/kg υψηλότερα στο σύστημα επίπλευσης. Όταν χρησιμοποιήθηκε νερό χαμηλής ποιότητας (15 mmol/l NaCl) οι συγκεντρώσεις των νιτρικών ήταν σημαντικά χαμηλότερες στο σύστημα NFT. Στο σύστημα επίπλευσης οι διαφορές δεν ήταν σημαντικές ακόμα και με αυξημένη περιεκτικότητα σε χλωριούχο νάτριο καθώς, λόγω μεγαλύτερης αναλογίας θρεπτικού διαλύματος ανά φυτό, η συσσώρευση NaCl να γίνεται με βραδύτερο ρυθμό σε σχέση με το NFT με αποτέλεσμα και η επίδραση στη συγκέντρωση των νιτρικών να είναι μικρότερη (Εικ και 2.3.3) , NO3 Control Εικόνα Η επίδραση της προσθήκης νιτρικών και της ποιότητας του νερού στη συγκέντρωση νιτρικών στα φύλλα του μαρουλιού στο σύστημα NFT.

39 Νωπό βάρος γρ/φυτό Νιτρικά mg/kg Ξ.Β , NO3 Control Εικόνα Η επίδραση της προσθήκης νιτρικών και της ποιότητας του νερού στη συγκέντρωση νιτρικών στα φύλλα του μαρουλιού στο σύστημα DFT. Η συγκέντρωση νιτρικών μέχρι το επίπεδο των 15 mmol/l δεν επηρέασε σημαντικά το νωπό βάρος των μαρουλιών σε κανένα από τα δύο συστήματα που μελετήθηκαν (Εικ και 2.3.5) , NO3 Μάρτυρας Εικόνα Η επίδραση της προσθήκης νιτρικών και της ποιότητας του νερού στο μέσο νωπό βάρος ανά φυτό μαρουλιού στο σύστημα NFT.

40 Νωπό βάρος γρ/φυτό , NO3 Μάρτυρας Εικόνα Η επίδραση της προσθήκης νιτρικών και της ποιότητας του νερού στο μέσο νωπό βάρος ανά φυτό μαρουλιού στο σύστημα DFT Πείραμα δεύτερο και τρίτο. Η επίδραση της συγκέντρωσης των νιτρικών και της ποιότητας του νερού στην απόδοση και την ποιότητα του μαρουλιού σε χειμερινή και ανοιξιάτικη καλλιέργεια. Το χρονικό διάστημα από την μεταφύτευση μέχρι την συγκομιδή την χειμερινή περίοδο ήταν 47 ημέρες ενώ την ανοιξιάτικη (Απρίλιος) το αντίστοιχο διάστημα ήταν 23 ημέρες. Την χειμερινή περίοδο η συγκέντρωση των νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα ήταν σταθερή τις πρώτες 3 ημέρες σε όλες τις επεμβάσεις με αυξητική τάση αργότερα, που σημαίνει ότι η απορρόφηση από τα φυτά ήταν μειωμένη μετά τις πρώτες 3 ημέρες από τη μεταφύτευση (Εικ ).

41 5 4, NO3 Control NFT 5 4 DFT mmol/l NO 3 - mmol/l NO Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Εικόνα Η εξέλιξη της συγκέντρωσης νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα όπως επηρεάζεται από το συνδυασμό δύο επιπέδων νιτρικών και δύο επιπέδων χλωριούχου νατρίου σε σύστημα NFT και DFT την χειμερινή περίοδο. Την ανοιξιάτικη περίοδο, η οποία ήταν πολύ πιο σύντομη, η συγκέντρωση των νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα ήταν σχετικά σταθερή τις πρώτες 15 ημέρες με πτωτική τάση αργότερα στο σύστημα NFT. Στις επεμβάσεις με χρήση αλατούχου νερού η πτώση ήταν μεγαλύτερη καθώς σταμάτησε η προσθήκη πυκνού διαλύματος λόγω υπερβολικής αύξησης της αγωγιμότητας. Στο σύστημα DFT η συγκέντρωση των νιτρικών σε όλη την διάρκεια της καλλιέργειας ήταν σταθερή με σχετικά μικρές διακυμάνσεις (Εικ )., NO3 Control 4 NFT 4 DFT 3 3 mmol/l NO 3 - mmol/l NO Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Εικόνα Η εξέλιξη της συγκέντρωσης νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα όπως επηρεάζεται από το συνδυασμό δύο επιπέδων νιτρικών και δύο επιπέδων χλωριούχου νατρίου σε σύστημα NFT και DFT την ανοιξιάτικη περίοδο.

42 Νιτρικά mg/kg Ξ.Β. Νιτρικά mg/kg Ξ.Β. Η περιεκτικότητα των μαρουλιών σε νιτρικά την χειμερινή περίοδο δεν ξεπέρασε το όριο των 5 mg/kg (ppm) σε καμία επέμβαση παρόλο που εφαρμόστηκαν υψηλά επίπεδα νιτρικών (25 mmol/l) στο θρεπτικό διάλυμα. Η πορεία της συγκέντρωση των νιτρικών ήταν παρόμοια σε όλες τις επεμβάσεις. Στο σύστημα NFT η περιεκτικότητα σε νιτρικά διπλασιάστηκε από την 12 η έως την 28 η ημέρα ενώ αργότερα σταθεροποιήθηκε στα 26 ppm περίπου. Στο σύστημα DFT η πορεία ήταν παρόμοια σε όλες τις επεμβάσεις αλλά διαφορετική από το σύστημα NFT. Η πορεία ήταν αρχικά πτωτική ενώ μετέπειτα σταθεροποιήθηκε στα 12 ppm (Εικ )., NO3 Control 5 4 NFT 5 4 DFT Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Εικόνα Η περιεκτικότητα μαρουλιών σε νιτρικά όπως επηρεάζεται από το συνδυασμό δύο επιπέδων νιτρικών και δύο επιπέδων χλωριούχου νατρίου σε σύστημα NFT και DFT την χειμερινή περίοδο. Η περιεκτικότητα των μαρουλιών σε νιτρικά την ανοιξιάτικη περίοδο δεν ξεπέρασε το όριο των 5 ppm σε όλες τις επεμβάσεις και στα δύο συστήματα. Στο σύστημα NFT την 15 η ημέρα από την μεταφύτευση η συγκέντρωση νιτρικών ήταν αυξημένη στις επεμβάσεις με υψηλά νιτρικά ενώ την 23 η ημέρα είχε μειωθεί σε όλες τις επεμβάσεις και ιδιαίτερα στις επεμβάσεις με χρήση αλατούχου νερού όπου είχε σταματήσει η προσθήκη πυκνών διαλυμάτων. Στο σύστημα επίπλευσης η περιεκτικότητα σε νιτρικά αυξήθηκε σημαντικά από την 15 η έως την 23 η ημέρα καθώς κατά την διάρκεια της καλλιέργειας η συγκέντρωση νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα ήταν σχεδόν σταθερή λόγω μεγάλης αναλογίας όγκου θρεπτικού διαλύματος ανά φυτό (Εικ ).

43 Νιτρικά mg/kg Ξ.Β. Νιτρικά mg/kg Ξ.Β., NO3 Control 6 NFT 6 DFT Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Ημέρες από την έναρξη των επεμβάσεων Εικόνα Η περιεκτικότητα μαρουλιών σε νιτρικά όπως επηρεάζεται από το συνδυασμό δύο επιπέδων νιτρικών και δύο επιπέδων χλωριούχου νατρίου σε σύστημα NFT και DFT την ανοιξιάτικη περίοδο. Η υψηλή συγκέντρωση νιτρικών στο θρεπτικό διάλυμα μείωσε σημαντικά το νωπό βάρος των μαρουλιών την ανοιξιάτικη περίοδο καλλιέργειας και στα δύο συστήματα καλλιέργειας. Την χειμερινή περίοδο δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη μείωση (Εικ ). Η χρήση αλατούχου νερού μείωσε σημαντικά (4%) το νωπό βάρος ανά φυτό στο σύστημα NFT την ανοιξιάτικη περίοδο ενώ η αντίστοιχη μείωση για το σύστημα επίπλευσης ήταν περίπου 2%. Την χειμερινή περίοδο οι μειώσεις ήταν περίπου 2% και στα δύο συστήματα, λόγω μειωμένης κατανάλωσης νερού την περίοδο αυτή με αποτέλεσμα να εισέρχεται μικρότερη ποσότητα άλατος στα συστήματα.

44 Νωπό βάρος kg/φυτό Νωπό βάρος kg/φυτό, NO3 Control NFT DFT , NO3 Control., NO3 Control Εικόνα Η επίδραση της προσθήκης νιτρικών και της ποιότητας του νερού στο μέσο νωπό βάρος ανά φυτό μαρουλιού σε συστήματα NFT, DFT για καλλιέργεια σε δύο εποχές (πάνω χειμερινή, κάτω ανοιξιάτικη).

45 Κατανάλωση νερού L/φυτό Η αθροιστική κατανάλωση νερού ανά φυτό και στα δύο συστήματα την ανοιξιάτικη περίοδο ήταν τουλάχιστον διπλάσια από την χειμερινή (Εικ ) , NO3 Control, NO3 Control Εικόνα Η επίδραση της αυξημένης συγκέντρωσης νιτρικών και της ποιότητας του νερού στην συνολική κατανάλωση ανά φυτό μαρουλιού σε σύστημα NFT, για καλλιέργεια σε δύο εποχές (αριστερά χειμερινή, δεξιά ανοιξιάτικη). Τα αυξημένα επίπεδα νιτρικών δεν επηρέασαν σημαντικά τον αριθμό φύλλων ανά φυτό στα δύο συστήματα κατά την χειμερινή περίοδο καλλιέργειας. Την ανοιξιάτικη περίοδο ο αριθμός φύλλων ήταν μεγαλύτερος κατά 1 % περίπου στις επεμβάσεις με χρήση αλατούχου νερού στο σύστημα επίπλευσης (Εικ ). Η ζωηρότητα, που είναι μέτρο του ξηρού βάρους σε σχέση με το ύψος, ήταν σημαντικά μειωμένη στις επεμβάσεις με χρήση αλατούχου νερού στο σύστημα NFT και τις δύο περιόδους καλλιέργειας. Ωστόσο, στο σύστημα επίπλευσης οι ίδιες επεμβάσεις δεν είχαν σημαντικές διαφορές καθώς η μεγαλύτερη αναλογία θρεπτικού διαλύματος ανά φυτό είχε ως αποτέλεσμα πιο αργή συσσώρευση άλατος NaCl στο διάλυμα με συνέπεια και οι επιπτώσεις της αλατότητας να είναι μικρότερες. Τα αυξημένα επίπεδα νιτρικών δεν επηρέασαν την ζωηρότητα των μαρουλιών σε όλες τις επεμβάσεις και στα δύο συστήματα (Εικ ).

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

Σενάρια Βέλτιστης Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων

Σενάρια Βέλτιστης Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων Σενάρια Βέλτιστης Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ» HYDROFLIES

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 6.1.1 Σύγχρονο & λειτουργικό θερμοκήπιο στην Κύπρο

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 6.1.1 Σύγχρονο & λειτουργικό θερμοκήπιο στην Κύπρο ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 6.1.1 Σύγχρονο & λειτουργικό θερμοκήπιο στην Κύπρο ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Παραδοτέο Π36. Συνολικός προϋπολογισμός που αφορά το παραδοτέο: 22.937,20, μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ

Α. Παραδοτέο Π36. Συνολικός προϋπολογισμός που αφορά το παραδοτέο: 22.937,20, μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Χανίων ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Ημερομηνία : 12/3/2013 Αρ. Πρωτ.: 414 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ για προμήθεια εξοπλισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΒΑ A.E. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας OΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ. σε υδροπονικές καλλιέργειες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΛΑΒΑ A.E. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας OΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ. σε υδροπονικές καλλιέργειες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΛΑΒΑ A.E. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας OΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ σε υδροπονικές καλλιέργειες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Τι είναι η ελαφρόπετρα σελ. 03 2. Υπόστρωμα ελαφρόπετρας για υδροπονικές καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Προσομοίωση συγκεντρώσεων ΝΟ3- σε φυτά

Προσομοίωση συγκεντρώσεων ΝΟ3- σε φυτά Προσομοίωση συγκεντρώσεων ΝΟ3- σε φυτά στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ» HYDROFLIES http://web.cut.ac.cy/hydroflies/

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 6.2.2 Σύγχρονο & λειτουργικό θερμοκήπιο στον ΕΛΓΟ

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 6.2.2 Σύγχρονο & λειτουργικό θερμοκήπιο στον ΕΛΓΟ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 6.2.2 Σύγχρονο & λειτουργικό θερμοκήπιο στον ΕΛΓΟ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES Χανιά 2014 1 Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικά 3 ης συνάντησης

Πρακτικά 3 ης συνάντησης ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Χανίων Πρακτικά 3 ης συνάντησης «HYDROFLIES: Ορθολογική Διαχείριση Βιοτικών και Αβιοτικών Παραμέτρων σε Υδροπονική Καλλιέργεια Τομάτας και Μαρουλιού»

Διαβάστε περισσότερα

Υδροπονία ή καλλιέργεια εκτός εδάφους (soilless culture) καλλιέργεια σε καθαρό θρεπτικό δ/μα (NFT) καλλιέργεια σε υπόστρωμα αεροπονία

Υδροπονία ή καλλιέργεια εκτός εδάφους (soilless culture) καλλιέργεια σε καθαρό θρεπτικό δ/μα (NFT) καλλιέργεια σε υπόστρωμα αεροπονία Υδροπονία ή καλλιέργεια εκτός εδάφους (soilless culture) καλλιέργεια σε καθαρό θρεπτικό δ/μα (NFT) καλλιέργεια σε υπόστρωμα αεροπονία Υδροπονικά συστήματα ανοικτά το πλεονάζων θρεπτ. δ/μα δεν συλλέγεται,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικά 2 ης συνάντησης

Πρακτικά 2 ης συνάντησης ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕ.ΠΑ.Κ. Πρακτικά 2 ης συνάντησης «HYDROFLIES: Ορθολογική Διαχείριση Βιοτικών και Αβιοτικών Παραμέτρων σε Υδροπονική Καλλιέργεια Τομάτας και Μαρουλιού» 30-31 Μαΐου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Εργ. Περιβαλλοντικών Αναλύσεων, Σίνδος Σελ. 1/5 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Πελάτης: ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΣΥΜΕΩΝ ιεύθυνση Πελάτη: ΠΑΡΝΗΘΟΣ 22,ΑΘΗΝΑ Περιγραφή ειγµάτων: έδαφος ειγµατοληψία: από πελάτη Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Προτύπου Ολοκληρωμένη Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων Τομάτας και Μαρουλιού

Βασικές Αρχές Προτύπου Ολοκληρωμένη Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων Τομάτας και Μαρουλιού Βασικές Αρχές Προτύπου Ολοκληρωμένη Διαχείρισης Υδροπονικών Συστημάτων Τομάτας και Μαρουλιού στo πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ» HYDROFLIES

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους

Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ Εισαγωγή στις καλλιεργειες εκτός εδάφους Σηµειώσεις εργαστηρίου ηµήτριος Σάββας Επίκουρος Καθηγητής Αθήνα, 2007

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.1.1. Ανάπτυξη, στατιστική ανάλυση & τελική έκθεση Ερωτηματολογίων στην Κρήτη. Έργο HYDROFLIES

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.1.1. Ανάπτυξη, στατιστική ανάλυση & τελική έκθεση Ερωτηματολογίων στην Κρήτη. Έργο HYDROFLIES ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.1.1. Ανάπτυξη, στατιστική ανάλυση & τελική έκθεση Ερωτηματολογίων στην Κρήτη ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ-ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΑΣ ΜΕ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ Πρώτες Οδηγίες. Έκδοση για την GEOMATIONS AE.

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ-ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΑΣ ΜΕ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ Πρώτες Οδηγίες. Έκδοση για την GEOMATIONS AE. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ-ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΔΡΟΠΟΝΙΑΣ ΜΕ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ Πρώτες Οδηγίες. Έκδοση για την GEOMATIONS AE. 1. Αφαιρούμε την βλάστηση και την απομακρύνουμε ώστε το έδαφος να είναι συμπαγές και να μη δημιουργεί

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη με το όνομα της

Η θρέψη με το όνομα της Η θρέψη με το όνομα της Εισαγωγή Σύγκριση Nutri-Leaf με άλλα Υδατοδιαλυτά Λιπάσματα Για πάνω από 60 χρόνια η εταιρεία Miller (Η.Π.Α) πρωτοπορεί στην παραγωγή υδατοδιαλυτών λιπασμάτων με τη σειρά Nutri-Leaf.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.1.1 Ανάπτυξη, στατιστική ανάλυση & τελική έκθεση Ερωτηματολογίων στην Κύπρο. Έργο HYDROFLIES

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.1.1 Ανάπτυξη, στατιστική ανάλυση & τελική έκθεση Ερωτηματολογίων στην Κύπρο. Έργο HYDROFLIES ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ 3.1.1 Ανάπτυξη, στατιστική ανάλυση & τελική έκθεση Ερωτηματολογίων στην Κύπρο ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ EL 17.2.2011 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 43/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 137/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 16ης Φεβρουαρίου 2011 για τροποποίηση του κανονισμού

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών

Θρεπτικά συστατικά. Κατηγορίες θρεπτικών συστατικών ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ Από: Κατερινόπουλο, Α. & Σταματάκη, Μ. 1995. Εφαρμοσμένη Ορυκτολογία Πετρολογία. Τα Βιομηχανικά Ορυκτά και Πετρώματα και οι Χρήσεις τους. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Επικεφαλής Εταίρος: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (ΤΕΠΑΚ)

Επικεφαλής Εταίρος: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (ΤΕΠΑΚ) Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων Μ.Α.Ι.Χ Πρακτικά συνάντησης kick off meeting «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ» HYDROFLIES

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών. Εγχειρίδιο Υδροπονίας Εκπαιδευτικό Κέντρο Υδροπονίας ΙΓΕ

Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών. Εγχειρίδιο Υδροπονίας Εκπαιδευτικό Κέντρο Υδροπονίας ΙΓΕ Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών Εγχειρίδιο Υδροπονίας Εκπαιδευτικό Κέντρο Υδροπονίας ΙΓΕ Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Χειρισμός και τοποθέτηση των πλακών

Χειρισμός και τοποθέτηση των πλακών Χειρισμός και τοποθέτηση των πλακών Προετοιμασία για τη νέα καλλιέργεια 3-3 Παράδοση 1 Η εξωτερική αποθήκευση δεν συνίσταται. Αποθηκεύστε σε χώρο καθαρό και στεγνό ξέχωρο από το χώρο παραγωγής. 3 Μην στοιβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Διαφυλλική εφαρμογή για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Μαγνήσιο & θείο Δύο σημαντικά θρεπτικά στοιχεία 2 Έλλειψη μαγνησίου στο σιτάρι Έλλειψη Θείου στο σιτάρι. Μαγνήσιο: Είναι βασικό συστατικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων

Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Διατροφή γαλακτοπαραγωγών προβάτων Γεώργιος I. Αρσένος Επίκουρος Καθηγητής Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιατί είναι σημαντική η Διατροφή... Καθορίζει την παραγωγικότητα 50

Διαβάστε περισσότερα

υδρολίπανση Oλοκληρωμένες λύσεις θρέψης στην υδρολίπανση

υδρολίπανση Oλοκληρωμένες λύσεις θρέψης στην υδρολίπανση υδρολίπανση Oλοκληρωμένες λύσεις θρέψης στην υδρολίπανση Καλλιεργήστε την υπεροχή σας στην υδρολίπανση 40 ΧΡΟΝΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ Εδώ και 40 χρόνια, η εταιρεία ΓΑΒΡΙΗΛ συμβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

αριθμός δοχείου #1# control (-)

αριθμός δοχείου #1# control (-) Μόνο απιονισμένο νερό #1# control (-) Μακροστοχεία: Ν, P, K, Ca, S, Εάν κάποια έλλειψη μετά 1 μήνα έχει σημαντικές επιπτώσεις προσθέτουμε σε δόσεις την έλλειψη έως ότου ανάπτυξη ΟΚ #2# control (+) Μακροστοχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά χαρακτηριστικά υδροττονικής καλλιέργειας μαρουλιού ποικιλίας Butter head Rex RZ (Lactuca sativa L.)

Ποιοτικά χαρακτηριστικά υδροττονικής καλλιέργειας μαρουλιού ποικιλίας Butter head Rex RZ (Lactuca sativa L.) ///>. ικ Γ, λίϊ Λ'"' l'in r.'i/iiiin ί 'λιη\ίκή\ luitttvtktfc Emt/HUtt*. 2000 Ποιοτικά χαρακτηριστικά υδροττονικής καλλιέργειας μαρουλιού ποικιλίας Butter head Rex RZ (Lactuca sativa L.) Λιο.ταΤσακαλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ.

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ. Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Αρδεύσεις (Θεωρία) Ενότητα 3 : Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Δρ. Μενέλαος Θεοχάρης 3. Η ποιότητα του αρδευτικού νερού Η φυσική ποιότητα Από

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΥΡΙΟΥ (Anthurium andreanum) ΩΣ ΓΛΑΣΤΡΙΚΟ ΦΥΤΟ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΥΡΙΟΥ (Anthurium andreanum) ΩΣ ΓΛΑΣΤΡΙΚΟ ΦΥΤΟ Α.Τ.Ε.Ι ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ & ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΥΡΙΟΥ (Anthurium andreanum) ΩΣ ΓΛΑΣΤΡΙΚΟ ΦΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕ.ΠΑ.Κ. Πρακτικά ΗΜΕΡΙΔΑΣ. με θέμα Υδροπονική Καλλιέργεια στην Κύπρο Παρόν και Μέλλον

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕ.ΠΑ.Κ. Πρακτικά ΗΜΕΡΙΔΑΣ. με θέμα Υδροπονική Καλλιέργεια στην Κύπρο Παρόν και Μέλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕ.ΠΑ.Κ. Πρακτικά ΗΜΕΡΙΔΑΣ με θέμα Υδροπονική Καλλιέργεια στην Κύπρο Παρόν και Μέλλον «HYDROFLIES: Ορθολογική Διαχείριση Βιοτικών και Αβιοτικών Παραμέτρων σε Υδροπονική

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 9 2 Ανάλογα με τον χρόνο εφαρμογής της, η λίπανση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 Ελένη Γ. Παλούμπα, Χημικός, Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών Λακωνίας, 2014-2015 Αθήνα, 16-09-2014 Αρ. Πρωτ. 147346/Γ2 ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΑΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΑΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΑΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της σπουδάστριας ΝΙΚΟΑΟΠΟΥΑΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ

ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΒΡΥΛΛΑΚΗΣ ΜΑΝ. & ΣΙΑ Ο.Τ.Ε.Ε. ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ ΕΠΕ ΣΕΛΛΙΑ ΔΗΜΟΥ ΑΓ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ - ΡΕΘΥΜΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ 4,8 tn τυρόγαλα / ημέρα στην αιχμή

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος

(LIFE00/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας. Γεωπόνος Έργο LIFE-Nature : Διατήρηση-Διαχείριση των λιμνών Χειμαδίτιδα-Ζάζαρη (LIFE/GR/NAT/7242) Χημική ανάλυση ιζήματος από θέσεις περιφερειακά της λίμνης Χειμαδίτιδας Ν. Φλώρινας Μανώλης Αναστασιάδης Γεωπόνος

Διαβάστε περισσότερα

Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων. Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται:

Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων. Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται: Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται: (α) από το είδος της κατασκευής τους ως τοξωτά ή αμφίρρικτα και τροποποιήσεις αυτών των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη του Nutrigation

Τα οφέλη του Nutrigation Τα οφέλη του Nutrigation Περιεχόμενα Λίγα λόγια για το Nutrigaton ΤΜ. Τα οφέλη του Nutrigation ΤΜ. Προγράμματα υδρολίπασνης με Nutrigation ΤΜ. Διαχείριση ύδατος. Μέθοδοι υδρολίπανσης. Σκευάσματα θρεπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η φυσικοχημική ανάλυση του εδάφους παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ποιοτική και θρεπτική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Γυψοφίλη Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Εδαφικοί Θεµατικοί Χάρτες

Εδαφικοί Θεµατικοί Χάρτες Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Σ Σ Ε Π Τ Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ 2014 AgroStrat Αειφόρες Στρατηγικές για τη βελτίωση σοβαρά υποβαθµισµένων αγροτικών περιοχών: Το παράδειγµα της καλλιέργειας του κελυφωτού φυστικιού Οι εταίροι του

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρασκευή κονιάματος ή σκυροδέματος με καθορισμένες ιδιότητες και αντοχές : Ανάμιξη των συστατικών με απαιτούμενη ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com.

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com. Η εταιρεία Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη Formula-patent Vitalia Mix Στην Vitalia, μία σύγχρονη Ελληνική επιχείρηση, είμαστε υπερήφανοι που παράγουμε γόνιμα

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Κύρια Συστατικά του Γάλακτος - Άλατα (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Κύρια Συστατικά του Γάλακτος - Άλατα (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 3: Κύρια Συστατικά του Γάλακτος - Άλατα (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ

ECOELASTIKA ΑΕ ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ Μελέτη για τον προσδιορισμό του ποσοστού σύρματος, της συγκέντρωση τέφρας και της σύσταση τέφρας σε κύρια στοιχεία και ιχνοστοιχεία, για ελαστικά τα οποία χρησιμοποιούνται στην τσιμεντοβιομηχανία ECOELASTIKA

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΙΜΠΟΥΚΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε., Μηχανικός Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης Ε.Ε.Λ. ΑΙΝΕΙΑ

ΤΣΙΜΠΟΥΚΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε., Μηχανικός Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης Ε.Ε.Λ. ΑΙΝΕΙΑ ΤΣΙΜΠΟΥΚΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε., Μηχανικός Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης Ε.Ε.Λ. ΑΙΝΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 25 Μαΐου 2015 ΣΚΟΠΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Απομάκρυνσηφωσφόρου από τη δευτεροβάθμια εκροή της Ε.Ε.Λ.

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Κύρια Συστατικά του Γάλακτος - Άλατα(1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Κύρια Συστατικά του Γάλακτος - Άλατα(1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 3: Κύρια Συστατικά του Γάλακτος - Άλατα(1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Στο παρών παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος. L 314/36 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.12.2009 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1170/2009 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Νοεμβρίου 2009 για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Χημική σύσταση του φλοιού της γης

Χημική σύσταση του φλοιού της γης ΜΕΡΟΣ Α Έδαφος Τι Είναι το Έδαφος Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο Πολυζόπουλος (1976), έδαφος είναι το από χαλαρά υλικά ανώτερο στρώμα του φλοιού της γης το οποίο προήλθε από την αποσάθρωση πετρωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 Ο. Θρεπτικά Διαλύματα. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 Ο. Θρεπτικά Διαλύματα. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 Ο Θρεπτικά Διαλύματα Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Βάση για την

Διαβάστε περισσότερα