Συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος"

Transcript

1 Eλληνική Επιθεώρηση Διαιτολογίας-Διατροφής 2013, 4 (2):83-92 Συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος Μιχαήλ Γεωργούλης 1, Ναυσικά Τιλελή 1, Μερόπη Κοντογιάννη 1, Κατερίνα Μαργαρίτη 2, Ελισάβετ Φραγκοπούλου 1, Ροδέσσα Ζαφειροπούλου 2, Ντίνα Τηνιακού 3, Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης 4 1 Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα 2 Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, ΓΝΑ «Ιπποκράτειο» 3 Εργαστήριο Ιστολογίας και Εμβρυολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ 4 Πανεπιστημιακή Γαστρεντερολογική Κλινική ΓΝΑ «Λαϊκό» Πρωτότυπη Ερευνητική Εργασία Περίληψη Σκοπός: Η διερεύνηση της συσχέτισης της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (NAFLD). Υλικό-Μέθοδος: Στη μελέτη συμμετείχαν 73 νεοδιαγνωσμένοι ασθενείς με NAFLD, στους οποίους πραγματοποιήθηκε λήψη ιατρικού ιστορικού, αξιολόγηση επιπέδου σωματικής δραστηριότητας, μέτρηση ανθρωπομετρικών παραμέτρων, ανάλυση σύστασης σώματος και βιοχημικών δεικτών. Η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και των επιμέρους τύπων (πλήρη σε λιπαρά και (ημι)άπαχα) και ειδών τους (γάλα, γιαούρτι, τυρί) αξιολογήθηκε μέσω ενός ερωτηματολογίου συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων. Δεδομένα ελαστογραφίας ήπατος ήταν διαθέσιμα σε 58/73 ασθενείς, και δεδομένα βιοψίας ήπατος σε 34/73 ασθενείς. Αποτελέσματα: Η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά με τα επίπεδα κοιλιακού λίπους (rho=0,258, p=0,030), το δείκτη αντίστασης στην ινσουλίνη HOMA-IR (rho=0,273, p=0,021) και το βαθμό ηπατικής ακαμψίας (rho=0,323, p=0,014) και αρνητικά με τα επίπεδα HDL χοληστερόλης (rho=-0,274, p=0,021) και αδιπονεκτίνης (rho=-0,436, p<0,001). Η ανάλυση μοντέλων πολλαπλής παλινδρόμησης ανέδειξε μόνο μια αρνητική συσχέτιση της κατανάλωσης (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων με το δείκτη HOMA-IR (β=0,91, 95% ΔΕ: 0,85-0,97, p=0,005), μετά από διόρθωση για συγχυτικούς παράγοντες. Ως προς τα επιμέρους είδη γαλακτοκομικών προϊόντων, η κατανάλωση γάλακτος πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά με τα επίπεδα τριγλυκεριδίων (rho=0,267, p=0,02) και αρνητικά με τα επίπεδα αδιπονεκτίνης (rho=-0,230, p=0,05). Ωστόσο, δεν αναδείχθηκε κάποια σχέση μεταξύ της συνολικής κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων και των επιμέρους τύπων και ειδών τους με την πιθανότητα παρουσίας στεατοηπατίτιδας. Συμπεράσματα: Η κατανάλωση (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων συσχετίστηκε αρνητικά με τον δείκτη αντίστασης στην ινσουλίνη σε ασθενείς με NAFLD, ενώ γενικά η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων δεν συσχετίστηκε με το στάδιο της νόσου. Λέξεις κλειδιά Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, Στεατοηπατίτιδα, Γαλακτοκομικά προϊόντα Association between the consumption of dairy products and the clinical characteristics of patients with non-alcoholic fatty liver disease Michael Georgoulis 1, Nafsika Tileli 1, Meropi Kontogianni 1, Katerina Margariti 2, Elisabeth Fragopoulou 1, Rodessa Zafiropoulou 2, Dina Tiniakos 3, George Papatheodoridis 4 1 Department of Nutrition & Dietetics, Harokopio University, Athens, Greece 2 2 nd Department of Internal Medicine, Athens University Medical School, Hippokration Hospital of Athens, Greece 3 Laboratory of Histology & Embryology, Medical School, National & Kapodistrian University of Athens, Greece 4 Department of Gastroenterology, University of Athens Medical School, Laiko Hospital of Athens, Greece Abstract Aim: To explore potential associations between the consumption of dairy products and the clinical characteristics of patients with non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD). Materials-Methods: Seventy-three adult patients with recent NAFLD diagnosis were *Συγγραφέας προς επικοινωνία: Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη, Επίκ. Καθηγήτρια, Τμήμα Επ. Διαιτολογίας-Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ελ. Βενιζέλου 70, TK 17671, Καλλιθέα 83

2 Μ. Γεωργούλης και συν. included. Medical history, anthropometric data, physical activity level, body composition analysis and several biochemical markers were estimated. Dairy products consumption and their subcategories (i.e. full-fat or low-fat and milk, yoghurt, cheese) was estimated through a food frequency questionnaire. Liver stiffness measurements by transient elastography were available in 58 patients and liver biopsies in 34 patients. Results: The consumption of full-fat dairy products was positively correlated to patients abdominal fat level (rho=0.258, p=0.030), insulin resistance index HOMA-IR (rho=0.273, p=0.021) and liver stiffness (rho=0.323, p=0.014) and negatively to serum HDL (rho=-0.274, p=0.021) and adiponectin levels (rho=-0.436, p<0.001). Multiple analysis revealed a negative association between the consumption of low-fat dairy products and the HOMA-IR index (β=0.91, 95%CI: , p=0.005), after adjusting for several potential confounders. Regarding the types of dairy products, the consumption of full-fat milk was positively correlated to serum triglyceride levels (rho=0.267, p=0.02) and negatively to serum adiponectin levels (rho=-0.230, p=0.05). However, no associations were observed between the consumption of dairy products or their subcategories and the likelihood of having steatohepatitis. Conclusions: The consumption of low-fat dairy products was negatively correlated to the insulin resistance index in patients with NAFLD, while generally the consumption of dairy products was not associated with the stage of the disease. Key words Non-alcoholic fatty liver disease, Steatohepatitis, Dairy consumption Εισαγωγή Η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (NAFLD) αποτελεί τη συχνότερη χρόνια ηπατική νόσο στις δυτικές χώρες, με επιπολασμό που ανέρχεται στο 20-30% του γενικού πληθυσμού 1. Το κύριο χαρακτηριστικό της νόσου είναι η ηπατική συσσώρευση τριγλυκεριδίων, η οποία δεν οφείλεται σε υπέρμετρη κατανάλωση αλκοόλ 2. Το ιστολογικό φάσμα της NAFLD ποικίλλει, εκτεινόμενο από την απλή ηπατική στεάτωση (συσσώρευση λίπους τουλάχιστον στο 5-10% της συνολικής ηπατικής μάζας) έως και τη μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (NASH), η οποία χαρακτηρίζεται επιπλέον από ηπατική φλεγμονή, ηπατική ίνωση και ηπατοκυτταρικό τραυματισμό, και μακροπρόθεσμα μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση κίρρωσης του ήπατος και ηπατοκυτταρικού καρκίνου 2. Η αιτιολογία της NAFLD είναι πολυπαραγοντική, με ποικίλους γενετικούς, κλινικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες να δρουν συνεργιστικά στην εμφάνισή της 1, ενώ μεταξύ των συμπεριφορικών παραγόντων οι διαιτητικές συνήθειες έχουν συσχετιστεί τόσο με την εμφάνιση όσο και με την εξέλιξη της νόσου 3. Τα υπάρχοντα βιβλιογραφικά δεδομένα σε ανθρώπους προέρχονται κατά κύριο λόγο από συγχρονικές ή ασθενών-μαρτύρων επιδημιολογικές μελέτες και αναδεικνύουν συσχετίσεις ανάμεσα στην πρόσληψη συγκεκριμένων μάκρο- και μικροθρεπτικών συστατικών και την πιθανότητα παρουσίας ή τη βαρύτητα της NAFLD 4, ενώ περιορισμένα είναι τα μέχρι σήμερα δεδομένα σε επίπεδο μεμονωμένων τροφίμων ή ομάδων τροφίμων. Η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων έχει συσχετιστεί με ποικίλα οφέλη για την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του κινδύνου εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και των καρδιαγγειακών νοσημάτων 5. Παρά το γεγονός ότι η NAFLD θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει την ηπατική εκδήλωση του μεταβολικού συνδρόμου, καθώς συσχετίζεται ισχυρά με την κεντρικού τύπου παχυσαρκία, το διαταραγμένο μεταβολισμό της γλυκόζης, τη δυσλιπιδαιμία και την υπέρταση 6, ελάχιστες μελέτες μέχρι σήμερα έχουν διερευνήσει την πιθανή συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με την εμφάνιση και εξέλιξη της νόσου. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η αξιολόγηση των διαιτητικών συνηθειών ενός δείγματος ασθενών με NAFLD και η διερεύνηση της συσχέτισης της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά αυτών. Μεθοδολογία Στη μελέτη εντάχθηκαν διαδοχικά 73 ενήλικες (18-65 ετών), νεοδιαγνωσμένοι (εντός 6 μηνών) ασθενείς με NAFLD, οι οποίοι επισκέφθηκαν το Εξωτερικό Ηπατολογικό Ιατρείο της Β Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής του Ιπποκρατείου Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών από το Μάιο του 2009 έως το Δεκέμβριο του Η διάγνωση της NAFLD βασίστηκε στα παρακάτω κριτήρια: παθολογικές τιμές αμινοτρανσφεράσης της αλανίνης (ALT) και/ή γ-γλουταμυλοτρανσφεράσης (GGT), ένδειξη λιπώδους διήθησης ήπατος σε υπερηχογράφημα και/ή συμβατή ηπατική ιστολογία, και απουσία άλλων αιτιών ηπατικής στεάτωσης ή τραυματισμού. Πιο συγκεκριμένα, όλοι οι ασθενείς είχαν αρνητικούς ορολογικούς δείκτες για την ηπατίτιδα Β (HBsAg), την ηπατίτιδα C (anti-hcv) και τον ιό της ανθρώπινης ανοσολογικής ανεπάρκειας (anti-hiv), ανέφεραν εβδομαδιαία κατανάλωση αλκοόλ <210 g για τους άνδρες και <140 g για τις γυναίκες, και δεν έφεραν διάγνωση μεταβολικού ή αυτοάνοσου ηπατικού νοσήματος, καθώς και γνωστού χρόνιου νοσήματος με δυνητικά ηπατική συμμετοχή. Επιπλέον, ασθενείς που είχαν αλλάξει τις διαιτητικές τους συνήθειες λόγω διάγνωσης της NAFLD, ασθενείς που ακολουθούσαν δίαιτα απώλειας βάρους, καθώς και ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη ή οποιαδήποτε διαγνωσμένη κακοήθεια αποκλείστηκαν από τη μελέτη. Η έγκριση για τη διεξαγωγή της μελέτης λήφθηκε από την Επιτροπή Έρευνας του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ιπποκρατείου Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών και από την Επιτροπή Βιοηθικής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου. Όλοι οι εθελοντές έδωσαν γραπτή συγκατάθεση για τη συμμετοχή τους στη μελέτη, αφού προηγουμένως ενημερώθηκαν για το σκοπό αυτής. Από τον ιατρό της μελέτης καταγράφηκαν οι συνήθειες καπνίσματος, το ιστορικό κατανάλωσης αλκοόλ, καθώς και η λήψη οποιασδήποτε φαρμακευτικής αγωγής του κάθε εθελοντή. Το ιστορικό κατανάλωσης αλκοόλ ήταν αυτοδηλούμενο και επιβεβαιώθηκε από συγγενείς ή φίλους των εθελοντών. 84

3 Συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος Αξιολόγηση διαιτητικών συνηθειών Η αξιολόγηση των διαιτητικών συνηθειών των εθελοντών έγινε με αναφορά στη συχνότητα κατανάλωσης τροφίμων κατά το προηγούμενο έτος, μέσω συμπλήρωσης ενός ημιποσοτικού ερωτηματολογίου συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων (ΕΣΚΤ), το οποίο βασίζεται σε έγκυρα ΕΣΚΤ για ενήλικες 7,8, και έχει εμπλουτιστεί με τρόφιμα και ροφήματα που καταναλώνονται στην Ελλάδα. Από την επεξεργασία των ΕΣΚΤ εκτιμήθηκε η συνολική κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και των επιμέρους τύπων και ειδών τους, η οποία εκφράστηκε ως μερίδες ανά εβδομάδα, χρησιμοποιώντας τις μερίδες που περιγράφονται στις διατροφικές οδηγίες για ενήλικες στην Ελλάδα (δηλ. 1 μερίδα αντιστοιχεί σε 240 ml γάλακτος ή 200 γρ. γιαουρτιού ή 30 γρ. τυριού) 9. Πιο συγκεκριμένα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα κατηγοριοποιήθηκαν σε πλήρη (δηλαδή 4% και 10% περιεκτικότητα σε λιπαρά) και (ημι)άπαχα (δηλαδή 2% και 0% περιεκτικότητα σε λιπαρά), ενώ αξιολογήθηκε και η κατανάλωση των ειδών τους (δηλαδή, γάλα, γιαούρτι και τυρί) τόσο συνολικά όσο και ανά κατηγορία περιεκτικότητας λιπαρών. Επιπλέον, η ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη των εθελοντών εκτιμήθηκε μέσω τριών ανακλήσεων 24ώρου, εκ των οποίων η πρώτη διεξήχθη κατά την ημέρα της εισαγωγής του εθελοντή στη μελέτη και οι άλλες δυο τηλεφωνικά κατά τη διάρκεια των επόμενων ημερών. Οι ανακλήσεις ελήφθησαν έτσι ώστε να περιλαμβάνουν δυο καθημερινές και μια ημέρα από Σαββατοκύριακο. Η ανάλυση των ανακλήσεων διεξήχθη με το λογισμικό Nutritionist Five (Axxya Systems, USA), και από τις τρεις ανακλήσεις 24ώρου που ελήφθησαν υπολογίστηκε ο μέσος όρος της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης για τον κάθε εθελοντή. Αξιολόγηση επιπέδων σωματικής δραστηριότητας Τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας των συμμετεχόντων αξιολογήθηκαν μέσω κατάλληλου ερωτηματολογίου, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν σε δείγματα ενηλίκων 10,11. Συνοπτικά, το ερωτηματολόγιο αξιολογεί τις δραστηριότητες του προηγούμενου 24ώρου (είδος, διάρκεια και ένταση), την ενασχόληση με κάποιο είδος οργανωμένης ή συστηματικής σωματικής δραστηριότητας (είδος, συχνότητα, διάρκεια, ένταση, συνολικά έτη ενασχόλησης), καθώς και το συνολικό χρόνο καθιστικών δραστηριοτήτων (τηλεόραση, βίντεο, Η/Υ) τις καθημερινές και το Σαββατοκύριακο. Με βάση τις πληροφορίες αυτές υπολογίστηκε ο συνολικός χρόνος (λεπτά ανά ημέρα) που το άτομο αφιερώνει σε σωματική δραστηριότητα χαμηλής, μέτριας και υψηλής έντασης (οργανωμένης και μη) και ο συνολικός χρόνος (ώρες ανά ημέρα) που το άτομο αφιερώνει σε καθιστικές δραστηριότητες. Επιπλέον, σε όλους τους εθελοντές δόθηκε βηματομετρητής (Digi-Walker, Yamax, SW-200, Japan) για διάστημα 7 ημερών (συμπεριλαμβανομένου Σαββατοκύριακου), με σκοπό την καταγραφή των βημάτων όλης της εβδομάδας, από την οποία στη συνέχεια υπολογίστηκε ο μέσος όρος των βημάτων ανά ημέρα για κάθε εθελοντή. Ανθρωπομετρήσεις και αξιολόγηση σύστασης σώματος Το σωματικό βάρος των συμμετεχόντων μετρήθηκε με ψηφιακή ζυγαριά (Seca robusta 813, Hamburg, Germany) με ακρίβεια ± 100 g, ενώ το ύψος τους μετρήθηκε με αναστημόμετρο με ακρίβεια ± 0,5 cm. Ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) των συμμετεχόντων υπολογίστηκε διαιρώντας το βάρος (kg) με το τετράγωνο του ύψους τους (m 2 ). Παράλληλα, μετρήθηκαν οι περιφέρειες μέσης (στο ύψος του ομφαλού) και ισχίων, χρησιμοποιώντας μία μη-εκτατή ταινία με ακρίβεια ± 0,1 cm. Η ανάλυση σύστασης σώματος έγινε με τη μέθοδο της βιοηλεκτρικής εμπέδησης βάσει συγκεκριμένου πρωτοκόλλου 12,13, χρησιμοποιώντας τετραπολικό πληθυσμογράφο σύνθετης αντίστασης (Akern BIA 101, Italy). Με χρήση κατάλληλων εξισώσεων υπολογίστηκε η άλιπη μάζα σώματος των εθελοντών 14,15, ενώ η λιπώδης μάζα σώματος υπολογίστηκε αφαιρώντας την άλιπη μάζα σώματος από το σωματικό βάρος. Τέλος, πραγματοποιήθηκε μέτρηση του λίπους άνω κορμού και του κοιλιακού λίπους των εθελοντών με τη μέθοδο της κοιλιακής ανάλυσης βιοηλεκτρικής αγωγιμότητας (Tanita Viscan AB140, Japan) 16. Αιματολογικές εξετάσεις Σε όλους τους συμμετέχοντες πραγματοποιήθηκε αιμοληψία μετά από νηστεία 12 ωρών. Ακολούθησε συλλογή και αποθήκευση δειγμάτων ορού και πλάσματος σε βαθιά κατάψυξη (-80 o C). Τα επίπεδα γλυκόζης, ολικής χοληστερόλης, χοληστερόλης λιποπρωτεϊνών υψηλής πυκνότητας (HDL) και τριγλυκεριδίων (TG) μετρήθηκαν με ενζυμική φασματοφωτομετρική μέθοδο (analyzer Cobas 8000, Roche), ενώ τα επίπεδα ινσουλίνης προσδιορίστηκαν με τη μέθοδο της χημειοφωταύγειας (Centaur analyzer, Siemens). Τα επίπεδα χοληστερόλης λιποπρωτεϊνών χαμηλής πυκνότητας (LDL) υπολογίστηκαν με τον τύπο του Friedewald 17, ενώ ο τύπος των Mathews και συν. 18 χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό του δείκτη ινσουλινοαντίστασης HOMA- IR (Homeostasis Model of Assessment Insulin Resistance). Τα επίπεδα C αντιδρώσας πρωτεΐνης υψηλής ευαισθησίας (hscrp) μετρήθηκαν με νεφελομετρία (BN II nephelometer, Siemens), ενώ τα επίπεδα του παράγοντα νέκρωσης όγκων α (TNF-a), της ιντερλευκίνης 6 (IL-6), της ιντερλευκίνης 8 (IL-8), του μετασχηματιστικού αυξητικού παράγοντα β1 (TGF-β1), του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα (VEGF) και της αδιπονεκτίνης μετρήθηκαν με ανοσοενζυμική δοκιμασία (ELI- SA, Quantikine / immunoassay kit, R&D Systems, Minneapolis, MN, USA). Ο συντελεστής μεταβλητότητας εντός του ίδιου προσδιορισμού ήταν <7% για TNF-α, IL-8 και VEGF και <5% για IL-6, TGF-β1 και αδιπονεκτίνη. Ο συντελεστής μεταβλητότητας μεταξύ διαφορετικών προσδιορισμών ήταν <8% για TNF-α, IL-6 και αδιπονεκτίνη και <10% για IL-8, TGF-β1 και VEGF. Τα επίπεδα των ηπατικών ενζύμων (ALT, AST, ALP και GGT) των εθελοντών καταγράφηκαν από τα ιατρικά τους αρχεία. Ελαστογραφία και βιοψία ήπατος Αξιόπιστες μετρήσεις για το βαθμό ηπατικής ακαμψίας μέσω ελαστογραφίας ήπατος (FibroScan, Echosens, France) ήταν διαθέσιμες σε 58 από τους 73 ασθενείς του δείγματος. Η εξέταση πραγματοποιήθηκε εντός των πρώτων 4 εβδομάδων μετά τη διάγνωση της NAFLD και θεωρήθηκε αξιόπιστη εάν λαμβάνονταν 10 επιτυχείς μετρήσεις, με ποσοστό επιτυχίας >60% και λόγο ενδοτεταρτομοριακού εύρους προς μέσο βαθμό ηπατικής ακαμψίας <30%. Η ελαστογραφία ήπατος αποτελεί μια 85

4 Μ. Γεωργούλης και συν. ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Περιγραφικά χαρακτηριστικά των 73 ασθενών με NAFLD*. Φύλο άνδρες, Ν (%) 50 (68,5) Ηλικία (έτη) 45,4±11,3 Κάπνισμα καπνιστές, Ν (%) 20 (27,4) Ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά Δείκτης μάζας σώματος (kg/m 2 ) 29,7±4,2 Φυσιολογικού βάρους, Ν (%) 8 (11) Υπέρβαροι, Ν (%) 30 (41,1) Παχύσαρκοι, Ν (%) 35 (47,9) Περιφέρεια μέσης (cm) - Άνδρες - Γυναίκες 102.8± ,1±9,3 102,2±11,7 Αυξημένες τιμές περιφέρειας μέσης, Ν (%) # 45 (61,6) Άλιπη μάζα σώματος (%) 68,2 (59,1-70,8) Ολικό λίπος σώματος (%) 31,8 (29,2-40,9) Λίπος άνω κορμού (%) 39,6±7,7 Επίπεδα κοιλιακού λίπους (1-59) 16,4±5,1 Δεδομένα σωματικής δραστηριότητας Αριθμός βημάτων/ημέρα 6957±3410 Καθιστικές δραστηριότητες (ώρες/ημέρα) 3,1±1,7 Ενεργειακή πρόσληψη (kcal) - Άνδρες - Γυναίκες 1756,3±521,7 1874,5±539,2 1519,9±398,4 Εργαστηριακά ευρήματα ALT (IU/L) 64,2 (52,0-98,6) AST (IU/L) 36,0 (28,6-47,0) GGT (IU/L) 45,5 (33,7-108) HOMA-IR 2,9 (1,9-4,5) Ολική χοληστερόλη (mg/dl) 209,7±42,7 LDL χοληστερόλη (mg/dl) 155,6±41,4 HDL χοληστερόλη (mg/dl) 26,0 (19,0-31,0) Τριγλυκερίδια (mg/dl) 123,0 (95,0-173,0) * Οι συνεχείς μεταβλητές παρουσιάζονται είτε ως μέση τιμή ± τυπική απόκλιση, είτε ως διάμεσος (1 ο -3 ο τεταρτημόριο), ανάλογα με το εάν ακολουθούν την κανονική κατανομή, ενώ οι κατηγορικές μεταβλητές παρουσιάζονται ως συχνότητες. # >102 cm για τους άνδρες και >88 cm για τις γυναίκες. NAFLD: μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, ALT: αμινοτρανσφεράση της αλανίνης, AST: αμινοτρανσφεράση του ασπαρτικού οξέος, GGT: γ-γλουταμυλοτρανσφεράση, HOMA-IR: Homeostasis Model of Assessment - Insulin Resistance, LDL: λιποπρωτεΐνες χαμηλής πυκνότητας, HDL: λιποπρωτεΐνες υψηλής πυκνότητας. μη επεμβατική μέθοδο για την εκτίμηση του βαθμού ηπατικής ίνωσης, ωστόσο πρέπει να σημειωθεί ότι σε ασθενείς με NAFLD τα αποτελέσματά της ενδεχομένως να μην είναι ιδιαίτερα αξιόπιστα, λόγω της παρουσίας λίπους στο ηπατικό παρέγχυμα αλλά και της συνυπάρχουσας παχυσαρκίας 19,20. Επαρκή δεδομένα βιοψίας ήπατος ήταν διαθέσιμα σε 34 από τους 73 ασθενείς του δείγματος, τα οποία και αξιολογήθηκαν από έναν ειδικό παθολογοανατόμο, «τυφλό» ως προς το ιατρικό ιστορικό κάθε εθελοντή, καθώς και ως προς τα αποτελέσματα των εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων που είχαν προηγηθεί της βιοψίας. Τα δεδομένα βιοψίας ήπατος θεωρήθηκαν επαρκή, εάν αναγνωρίζονταν τουλάχιστον 6 πυλαία διαστήματα και το μήκος του δείγματος 86

5 Συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος ΠΙΝΑΚΑΣ 2. Μέση εβδομαδιαία κατανάλωση ομάδων τροφίμων των 73 ασθενών με NAFLD*. Ομάδες τροφίμων Μερίδες / εβδομάδα# Γαλακτοκομικά προϊόντα 27,3 (18,1-42,8) Πλήρη (Ημι)άπαχα Γάλα (Ημι)άπαχο Γιαούρτι (Ημι)άπαχο Τυρί (Ημι)άπαχο 19,8 (9,8-29,2) 5,5 (0,0-10,5) 7,0 (0,5-7,0) 0,0 (0,0-1,0) 0,5 (0,0-7,0) 1,0 (0,5-3,0) 0,0 (0,0-0,1) 0,5 (0,0-3,0) 20,0 (10,0-28,8) 16,5 (7,9-26,1) 0,0 (0,0-3,0) Αμυλούχα τρόφιμα 55,0 (38,0-84,3) Επεξεργασμένα Ελάχιστα επεξεργασμένα 51,5 (33,8-70,8) 3,0 (0,0-15,5) Φρούτα 11,5 (5,3-19,5) Λαχανικά 23,5 (16,0-33,8) Όσπρια 2,0 (2,0-6,0) Κόκκινο κρέας 9,9 (6,1-18,1) Πουλερικά 4,5 (1,6-5,1) Ψάρι 3,8 (2,3-6,0) * Οι μεταβλητές παρουσιάζονται ως διάμεσος (1 ο -3 ο τεταρτημόριο). # Ως μερίδες χρησιμοποιήθηκαν αυτές που περιγράφονται στις διατροφικές οδηγίες για ενήλικες στην Ελλάδα 9. NAFLD: μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. ήταν >1,5 cm. Ο βαθμός ηπατικής νεκροφλεγμονής και το στάδιο ηπατικής ίνωσης αξιολογήθηκαν κατά τους Brunt και συν. 21, ενώ ο βαθμός ηπατικής στεάτωσης καθώς και ο δείκτης NAS (Nafld Activity Score) αξιολογήθηκαν κατά τους Kleiner και συν. 22. Σύμφωνα με την ταξινόμηση κατά Kleiner, ο βαθμός ηπατικής στεάτωσης διακρίνεται σε 3 βαθμούς ανάλογα με το ποσοστό των ηπατοκυττάρων που παρουσιάζουν στεάτωση, και πιο συγκεκριμένα ο 1 ος βαθμός αντιστοιχεί σε ήπια στεάτωση (0-33%), ο 2 ος σε μέτρια στεάτωση (33-66%) και ο 3 ος σε σοβαρή στεάτωση (>66%). Αντιστοίχως, σύμφωνα με την ταξινόμηση κατά Brunt, η ηπατική νεκροφλεγμονή διακρίνεται σε 3 βαθμούς, δηλαδή ήπια (βαθμός 1), μέτρια (βαθμός 2) και σοβαρή (βαθμός 3), ενώ η ηπατική ίνωση διακρίνεται σε 4 στάδια, με το 4 ο (προχωρημένη ίνωση) να αφορά στην ηπατική κίρρωση. Αναφορικά με το δείκτη NAS, ο οποίος υπολογίζεται βάση του βαθμού στεάτωσης, φλεγμονής και νέκρωσης του ηπατικού παρεγχύματος, τιμές του δείκτη αυτού 5 (εύρος τιμών: 0-8) υποδηλώνουν την παρουσία NASH. Η διάγνωση της NASH βασίστηκε στη συνολική εικόνα ηπατοκυτταρικής βλάβης και στα κριτήρια των Brunt και συν. 21 όπως αυτά τροποποιήθηκαν από τους Kleiner και συν. 22. Στατιστική ανάλυση Για τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό SPSS 18 για τα Windows (SPSS Inc. 2009, Chicago, Illinois, USA). Η κανονικότητα των μεταβλητών αξιολογήθηκε γραφικά (Ρ-Ρ ιστογράμματα). Οι συνεχείς μεταβλητές παρουσιάζονται είτε ως μέση τιμή ± τυπική απόκλιση, είτε ως διάμεσος (1 ο -3 ο τεταρτημόριο), ανάλογα με το εάν ακολουθούν την κανονική κατανομή, ενώ οι κατηγορικές μεταβλητές παρουσιάζονται ως συχνότητες. Οι συσχετίσεις της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με ανθρωπομετρικές, βιοχημικές και ιστολογικές παραμέτρους αξιολογήθηκαν με το συντελεστή συσχέτισης Spearman. Οι διαφορές στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων ανάμεσα σε ασθενείς με απλή ηπατική στεάτωση και ασθενείς με NASH αξιολογήθηκαν με τον έλεγχο Mann-Whitney U test. Η πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση χρησιμοποιήθηκε για τον έλεγχο της συσχέτισης μεταξύ της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων και του βαθμού ινσουλινοαντίστασης ή του επιπέδου κοιλιακού λίπους, μετά από έλεγχο για διάφορους πιθανούς συγχυτικούς παράγοντες. Ο δείκτης HOMA-IR μετασχηματίστηκε σε λογαριθμική μορφή, ώστε η κατανομή του να προσεγγίζει την κανονική και να μπορεί να εισαχθεί στα μοντέλα πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης. Στα αποτελέσματα, οι συντελεστές β και τα αντίστοιχα 95% διαστήματα εμπιστοσύνης των παραπάνω μοντέλων παρουσιάζονται στην απολογαριθμοποιημένη τους μορφή. Η συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με την πιθανότητα παρουσίας NASH εκτιμήθηκε με μοντέλο πολλαπλής λογαριθμιστικής παλινδρόμησης, από την οποία προέκυψαν οι σχετικοί λόγοι και το 95% διάστημα εμπιστοσύνης για κάθε εξεταζόμενη μεταβλητή, μετά από έλεγχο για βασικούς συγχυτικούς παράγοντες. Σε όλες τις αναλύσεις ως επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε το 5%. Αποτελέσματα Περιγραφικά χαρακτηριστικά του δείγματος Τα βασικά περιγραφικά χαρακτηριστικά των 73 ασθενών με NAFLD που συμμετείχαν στη μελέτη παρουσιάζονται στον Πίνακα 1. Η μέση ηλικία των ασθενών ήταν 45 έτη και η πλειοψηφία αυτών (69%) ήταν άνδρες. Η διάμεση τιμή του βαθμού ηπατικής ακαμψίας στους 58 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε ελαστογραφία ήπατος ανερχόταν σε 6,9 kpa, τιμή που αντιστοιχεί σε μια μέτριου βαθμού ηπατική ίνωση. Στους 34 ασθενείς με διαθέσιμα δεδομένα βιοψίας ήπατος, η διάμεση τιμή του βαθμού ηπατικής στεάτωσης βρέθηκε 3, υποδεικνύοντας ότι πρόκειται για ασθενείς με σοβαρού βαθμού στεάτωση στην πλειοψηφία τους, ωστόσο με ήπιες συνολικά ιστολογικές αλλοιώσεις, δηλαδή ήπιο βαθμό νεκροφλεγμονής και ίνωσης (διάμεση τιμή βαθμού νεκροφλεγμονής και σταδίου ίνωσης=1). Η διάμεση τιμή του δείκτη NAS βρέθηκε ίση με 5, τιμή που αντιστοιχεί σε ιστολογική εικόνα συμβατή με NASH. Με βάση τη συνολική εικόνα ηπατοκυτταρικού τραυματισμού, από τους 34 ασθενείς αυτούς οι 11 (32%) διαγνώστηκαν με απλή ηπατική στεάτωση και οι 23 (68%) με NASH. Στον Πίνακα 2 παρουσιάζεται η εβδομαδιαία κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και άλλων βασικών ομάδων τροφίμων, όπως αυτή προέκυψε μετά από την επεξεργασία των ΕΣΚΤ. 87

6 Μ. Γεωργούλης και συν. ΠΙΝΑΚΑΣ 3. Συσχετίσεις ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και διάφορες βιοχημικές παραμέτρους των ασθενών με NAFLD. Εργαστηριακές παράμετροι (N=73) Συνολικά Γαλακτοκομικά Γάλα Γιαούρτι Τυρί Πλήρη (Ημι) άπαχα Συνολικό (Ημι) άπαχο Συνολικό (Ημι) άπαχο Συνολικό (Ημι) άπαχο GGT (IU/L) rho -0,297 b -0,390 d 0,078-0,107-0,195 0,057 0,001-0,082 0,075-0,315 c -0,373 c 0,000 Γλυκόζη ορού rho 0,061 0,054 0,025 0,080 0,169-0,048 0,279 a 0,046 0,204-0,100-0,031-0,119 (mg/dl) Ινσουλίνη rho 0,108 0,291 b -0,120-0,114 0,147-0,240 a 0,088 0,037 0,046 0,098 0,221-0,068 ορού (μiu/ml) HOMA-IR rho 0,110 0,273 a -0,101-0,074 0,180-0,221 0,141 0,036 0,090 0,058 0,186-0,089 HDL χοληστερόλη rho -0,171-0,274 a 0,194 0,133-0,189 0,237 a -0,069-0,095 0,056-0,153-0,211 0,120 (mg/dl) Τριγλυκερίδια rho 0,144 0,100-0,043-0,068 0,267 a -0,239 a 0,169-0,085 0,163 0,085 0,035-0,028 (mg/dl) Αδιπονεκτίνη rho -0,245 a -0,436 d 0,111-0,014-0,230 a 0,141 0,135 0,002 0,084-0,325 b -0,458 d 0,114 (μg/ml) ΝAFLD: μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, rho: συντελεστής συσχέτισης Spearman, GGT: γ-γλουταμυλοτρανσφεράση, HOMA-IR: Homeostasis Model of Assessment - Insulin Resistance, HDL: λιποπρωτεΐνες υψηλής πυκνότητας. a p 0,05, b p 0,01, c p 0,005, d p 0,001. Συσχετίσεις ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και την κατανάλωση άλλων ομάδων τροφίμων Η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά με την κατανάλωση επεξεργασμένων αμυλούχων τροφίμων (rho=0,480, p<0,001), κόκκινου κρέατος (rho=0,532, p<0,001) και πουλερικών (rho=0,36, p=0,002), και αρνητικά με την κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων αμυλούχων τροφίμων (rho=-0,270, p=0,02). Αντιθέτως, η κατανάλωση (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων συσχετίστηκε θετικά με την κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων αμυλούχων τροφίμων (rho=0,307, p=0,008) και φρούτων (rho=0,250, p=0,03), και παρουσίασε μια τάση για αρνητική συσχέτιση με την κατανάλωση επεξεργασμένων αμυλούχων τροφίμων (rho=-0,213, p=0,07) και κόκκινου κρέατος (rho=-0,202, p=0,09). Συσχετίσεις ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και τα ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά των ασθενών Μια θετική συσχέτιση παρατηρήθηκε ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά και τα επίπεδα κοιλιακού λίπους των εθελοντών (rho=0,258, p=0,03). Παρόλα αυτά, σύμφωνα με μοντέλο πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης με τα επίπεδα κοιλιακού λίπους ως εξαρτημένη μεταβλητή, η συνολική κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και των επιμέρους ειδών και τύπων τους, δεν αποτελούσαν σημαντικούς προβλεπτικούς παράγοντες, μετά από έλεγχο για ηλικία, φύλο, ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη και χρόνο ενασχόλησης με καθιστικές δραστηριότητες. Συσχετίσεις ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και βιοχημικές παραμέτρους των ασθενών Οι συσχετίσεις ανάμεσα στη συνολική κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και την κατανάλωση των επιμέρους ειδών και τύπων τους, και στις εργαστηριακές παραμέτρους των ασθενών παρουσιάζονται στον Πίνακα 3, με τις περισσότερες στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις να είναι ασθενούς έως μέτριας έντασης. Πιο συγκεκριμένα, αναφορικά με τις βιοχημικές παραμέτρους, η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε αρνητικά με τα επίπεδα της GGT (p=0,001) και τα επίπεδα της HDL χοληστερόλης (p=0,02) και θετικά με το δείκτη HOMA- IR (p=0,02). Ως προς τα επιμέρους είδη γαλακτοκομικών προϊόντων, η κατανάλωση γάλακτος πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά με τα επίπεδα TG (p=0,02), ενώ η κατανάλωση (ημι)άπαχου γάλακτος συσχετίστηκε αρνητικά με τα επίπεδα TG (p=0,04) και θετικά με τα επίπεδα HDL χοληστερόλης (p=0,05). Επιπλέον, μια αρνητική συσχέτιση παρατηρήθηκε ανάμεσα στη συνολική κατανάλωση τυριού, καθώς και τυριού πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά και τα επίπεδα GGT (p=0,008 και p=0,002, αντίστοιχα). Αντιθέτως, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις ανάμεσα στην συνολική κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και την κατανάλωση των επιμέρους ειδών και τύπων τους, και τα επίπεδα των ALT, AST, ολικής και LDL χοληστερόλης. 88

7 Συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος ΠΙΝΑΚΑΣ 4. Μοντέλα πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης για τη διερεύνηση της συσχέτισης ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων (μερίδες ανά ημέρα) και το βαθμό ινσουλινοαντίστασης (N=73). Εξαρτημένη μεταβλητή HOMA-IR Μοντέλα * Adjusted R 2 β 95% ΔΕ p Μ1: Γαλακτοκομικά (συνολικά) 0,325 0,97 0,92 1,02 0,31 Μ1.1: Γαλακτοκομικά (πλήρη) 0,328 1,03 0,97 1,08 0,27 Μ1.2: Γαλακτοκομικά [(ημι)άπαχα] 0,397 0,91 0,85 0,97 0,005 Μ2: Γάλα (συνολικό) 0,319 0,97 0,86 1,08 0,52 Μ2.1: Γάλα (πλήρες) 0,359 1,19 1,00 1,40 0,04 Μ2.2: Γάλα [(ημι)άπαχο] 0,371 0,86 0,76 0,98 0,02 Μ3: Γιαούρτι (συνολικό) 0,343 1,23 0,95 1,60 0,10 Μ3.1: Γιαούρτι (πλήρες) 0,358 1,40 1,02 1,97 0,04 Μ3.2: Γιαούρτι [(ημι)άπαχο] 0,314 1,02 0,74 1,40 0,91 Μ4: Τυρί (συνολικό) ,97 0,91 1,02 0,24 Μ4.1: Τυρί (πλήρες) 0,314 1,00 0,95 1,07 0,91 Μ4.2: Τυρί [(ημι)άπαχο] 0,391 0,86 0,77 0,95 0,007 * Μετά από έλεγχο για ηλικία, φύλο, ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη, επίπεδα κοιλιακού λίπους και επίπεδα αδιπονεκτίνης. Μ: Μοντέλο, HOMA-IR: Homeostasis Model of Assessment - Insulin Resistance, ΔΕ: διάστημα εμπιστοσύνης. Αναφορικά με τους δείκτες φλεγμονής, η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά, γάλακτος πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά και τυριού πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε αρνητικά με τα επίπεδα αδιπονεκτίνης (p<0,001, p=0,05 και p<0,001, αντίστοιχα), ενώ δεν παρατηρήθηκε σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και τα επίπεδα TNF-α, IL-6, IL-8 και hscrp. Δεδομένης της σημαντικής εμπλοκής της ινσουλινοαντίστασης στην παθογένεια της NAFLD, η συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με το δείκτη HOMA-IR διερευνήθηκε περαιτέρω μέσω μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης. Η κατανάλωση γάλακτος και γιαουρτιού πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά, ενώ η κατανάλωση (ημι)άπαχου γάλακτος και τυριού, καθώς και η συνολική κατανάλωση (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων συσχετίστηκαν αρνητικά με το δείκτη HOMA-IR, μετά από έλεγχο για τη ηλικία, το φύλο, την ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη, τα επίπεδα κοιλιακού λίπους και τα επίπεδα αδιπονεκτίνης των συμμετεχόντων (Πίνακας 4). Συσχετίσεις ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και τα δεδομένα ελαστογραφίας και βιοψίας ήπατος των ασθενών Η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά με το βαθμό ηπατικής ακαμψίας (rho=0,323, p=0,01). Όταν οι ασθενείς για τους οποίους υπήρχε διαθέσιμη βιοψία χωρίστηκαν σε ασθενείς με απλή ηπατική στεάτωση και σε ασθενείς με στεατοηπατίτιδα, οι μόνες διαφορές που παρατηρήθηκαν σχετικά με την κατανάλωση γαλακτοκομικών ήταν μια σημαντικά χαμηλότερη εβδομαδιαία κατανάλωση (ημι)άπαχου γάλακτος και μια τάση για χαμηλότερη συνολική εβδομαδιαία κατανάλωση γάλακτος των ασθενών με NASH συγκριτικά με τους ασθενείς με απλή ηπατική στεάτωση (2,9±9,3 μερίδες (ημι)άπαχου γάλακτος/εβδομάδα έναντι 5,8±6,6 μερίδες (ημι)άπαχου γάλακτος/εβδομάδα, p=0,02 και 5,8±11,2 μερίδες γάλακτος/εβδομάδα έναντι 7,1±5,9 μερίδες γάλακτος/εβδομάδα, p=0,07). Ωστόσο, όταν αυτές οι διαφορές ελέγχθησαν με μοντέλα λογαριθμιστικής παλινδρόμησης δεν παρατηρήθηκε κάποια σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στη συνολική κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και των επιμέρους ειδών και τύπων τους, και την πιθανότητα παρουσίας NASH, μετά από έλεγχο για βασικούς συγχυτικούς παράγοντες όπως το φύλο, η ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη και τα επίπεδα κοιλιακού λίπους. Συζήτηση Στην παρούσα μελέτη έγινε μια προσπάθεια διερεύνησης της πιθανής συσχέτισης μεταξύ της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων και διαφόρων βιοχημικών και ιστολογικών χαρακτηριστικών ασθενών με NAFLD. Συνοπτικά, η κατανάλωση (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων συσχετίστηκε αρνητικά με το δείκτη HOMA-IR, ενώ η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά με τα επίπεδα κοιλιακού λίπους, το δείκτη HOMA-IR και το βαθμό ηπατικής ακαμψίας και αρνητικά με τα επίπεδα HDL χοληστερόλης και αδιπονεκτίνης. Ως προς τα επιμέρους είδη γαλακτοκομικών 89

8 Μ. Γεωργούλης και συν. προϊόντων, η κατανάλωση γάλακτος πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε θετικά με τα επίπεδα TG και αρνητικά με τα επίπεδα αδιπονεκτίνης. Στην υποομάδα των ασθενών με διαθέσιμες βιοψίες ήπατος, οι ασθενείς με NASH ανέφεραν σημαντικά χαμηλότερη εβδομαδιαία κατανάλωση (ημι) άπαχου γάλακτος συγκριτικά με τους ασθενείς με απλή ηπατική στεάτωση. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκε κάποια σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στη συνολική κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και των επιμέρους ειδών και τύπων τους, και την πιθανότητα παρουσίας NASH. Η διερεύνηση της συμμετοχής των μακροχρόνιων διαιτητικών συνηθειών στην παθογένεια της NAFLD έχει αποτελέσει αντικείμενο εντατικής έρευνας τα τελευταία χρόνια, ωστόσο ένας μικρός αριθμός μελετών έχει επικεντρωθεί στη συσχέτιση της κατανάλωσης τροφίμων και ομάδων τροφίμων με την πιθανότητα παρουσίας και τη βαρύτητα της νόσου. Αναφορικά με τα γαλακτοκομικά προϊόντα, πολύ πρόσφατα οι Ferolla και συν. 23 στο πλαίσιο μιας συγχρονικής μελέτης με δείγμα 114 ασθενών με NAFLD από τη Βραζιλία, παρατήρησαν ότι η μέση κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων του δείγματος ήταν σημαντικά χαμηλότερη από αυτήν που προτείνεται στις διατροφικές οδηγίες του Υπουργείου Υγείας της Βραζιλίας. Επιπλέον, στη μελέτη των Shi και συν Ιάπωνες ασθενείς με NAFLD ανέφεραν χαμηλότερη κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων συγκριτικά με 100 υγιείς εθελοντές, χωρίς ωστόσο να παρέχονται στοιχεία για τους διαφορετικούς τύπους γαλακτοκομικών προϊόντων (πλήρη σε λιπαρά έναντι (ημι)άπαχων), καθώς και για τα επιμέρους είδη τους (γάλα, γιαούρτι και τυρί). Σύμφωνα με τα δεδομένα της παρούσας μελέτης η μέση εβδομαδιαία κατανάλωση γαλακτοκομικών των ασθενών ήταν 17 μερίδες παραπάνω από τις συστάσεις του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας της Ελλάδας και στην πλειοψηφία τους αφορούσε την κατανάλωση γαλακτοκομικών πλήρη σε λιπαρά 9. Παρά την έλλειψη δεδομένων σε πληθυσμούς με NAFLD, τα δεδομένα της υπάρχουσας βιβλιογραφίας υποστηρίζουν τον προστατευτικό ρόλο της κατανάλωσης (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων έναντι του κινδύνου εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου και σακχαρώδη διαβήτη τύπου Η δράση τους αυτή έχει υποτεθεί ότι οφείλεται στην υψηλή τους περιεκτικότητα σε ασβέστιο και μαγνήσιο, η πρόσληψη των οποίων έχει συσχετιστεί αρνητικά με την ινσουλινοαντίσταση 29, καθώς και στην περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες με ινσουλινοτρόπο δράση, οι οποίες δρουν ενισχύοντας την ινσουλινοευαισθησία 26, εύρημα που μπορεί εν μέρει να επεξηγεί και τα αποτελέσματα της παρούσας ανάλυσης. Επιπλέον, αποτελέσματα επιδημιολογικών μελετών προτείνουν ότι τόσο η κατανάλωση (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων όσο και η υιοθέτηση διατροφικών προτύπων πλούσιων σε (ημι)άπαχα γαλακτοκομικά προϊόντα συσχετίζονται με αυξημένα επίπεδα αδιπονεκτίνης σε υγιείς ενήλικες 30,31, γεγονός που εξηγεί εν μέρει την προστατευτική τους δράση έναντι της εμφάνισης καρδιομεταβολικών νοσημάτων. Στην παρούσα μελέτη, δεν παρατηρήθηκε κάποια σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στη συνολική κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, καθώς και των επιμέρους ειδών και τύπων τους, και την πιθανότητα παρουσίας NASH, ωστόσο οι ασθενείς με NASH ανέφεραν σημαντικά χαμηλότερη εβδομαδιαία κατανάλωση (ημι)άπαχου γάλακτος συγκριτικά με τους ασθενείς με απλή ηπατική στεάτωση. Παρότι δεν υπάρχουν βιβλιογραφικά δεδομένα που να υποστηρίζουν την υπεροχή της κατανάλωσης (ημι)άπαχου γάλακτος έναντι των υπολοίπων γαλακτοκομικών προϊόντων στην ηπατική λειτουργία, τα αποτελέσματα αυτά θα μπορούσαν να εξηγηθούν μέσω της ευεργετικής του επίδρασης στην ινσουλινοαντίσταση καθώς και το λιπιδαιμικό προφίλ των ασθενών της παρούσας μελέτης. Είναι γνωστό, ότι η ινσουλινοαντίσταση εμπλέκεται καθοριστικά στην εμφάνιση της λιπώδους διήθησης του ήπατος, καθώς και στην εξέλιξή της σε NASH, ενώ οι διαταραχές του λιπιδαιμικού προφίλ, με κυριότερες τα αυξημένα επίπεδα TG και τα μειωμένα επίπεδα HDL χοληστερόλης, έχουν αναδειχθεί ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση της NAFLD 32. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα προαναφερθέντα οφέλη της κατανάλωσης (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων σε δείκτες υγείας δεν έχουν αναδειχθεί και για τα γαλακτοκομικά προϊόντα πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά, σε συμφωνία και με τα ευρήματα της παρούσας μελέτης. Πιο συγκεκριμένα, έχει υποτεθεί ότι η υψηλή περιεκτικότητα των γαλακτοκομικών προϊόντων σε κορεσμένο λίπος ενδεχομένως να αναχαιτίζει την προαναφερθείσα ευεργετική τους δράση στην ινσουλινοευαισθησία μέσω ποικίλων μηχανισμών. Για παράδειγμα, έχει προταθεί ότι η υψηλή διαιτητική πρόσληψη κορεσμένου λίπους αναστέλλει την απορρόφηση του ασβεστίου 33. Επιπλέον, σε αντίθεση με τα (ημι)άπαχα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα πλήρη σε λιπαρά δεν έχουν φανεί να ασκούν αντίστοιχη ευεργετική επίδραση στα επίπεδα αδιπονεκτίνης, γεγονός που υποστηρίζεται και από τα παρόντα ευρήματα σε ασθενείς με NAFLD. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι η υψηλή διαιτητική πρόσληψη κορεσμένου λίπους έχει επανειλημμένως συσχετιστεί θετικά με την εμφάνιση και εξέλιξη της NAFLD σε ανθρώπους 34-36, ενώ in vivo μελέτες αναδεικνύουν τον επιβαρυντικό ρόλο του κορεσμένου λίπους στην ηπατική λειτουργία, μέσω αύξησης του στρες στο ενδοπλασματικό δίκτυο των ηπατοκυττάρων, που μακροπρόθεσμα οδηγεί σε ηπατοκυτταρική απόπτωση, καθώς και της ηπατικής και περιφερικής αντίστασης στην ινσουλίνη 37,38. Τα δεδομένα αυτά ενδεχομένως να εξηγούν, τουλάχιστον εν μέρει, την παρατηρηθείσα θετική συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων πλήρους περιεκτικότητας σε λιπαρά και το βαθμό ηπατικής ακαμψίας στην παρούσα μελέτη. Η μελέτη αυτή αποτελεί την πρώτη που επιχείρησε να διερευνήσει τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων, τόσο τη συνολική όσο και των επιμέρους ειδών και τύπων τους, και τη βαρύτητα της NAFLD, συμπεριλαμβάνοντας και δεδομένα βιοψιών ήπατος για την αξιολόγησή της. Μεταξύ των περιορισμών της μελέτης συγκαταλέγονται το μικρό της δείγμα, η πιθανότητα κάποιων αλλαγών στις μακροχρόνιες διαιτητικές συνήθειες για λόγους υγείας ή από τη διάγνωση της νόσου και μετά οι οποίες δεν αναφέρθηκαν από τους εθελοντές, καθώς και ο συγχρονικός της σχεδιασμός, ο οποίος δεν επιτρέπει την ανάδειξη αιτιολογικών συσχετίσεων, καθώς και των υποκείμενων 90

9 Συσχέτιση της κατανάλωσης γαλακτοκομικών προϊόντων με κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος μηχανισμών για αυτές. Επιπλέον, ενώ το ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε για την αποτίμηση των διαιτητικών συνηθειών δεν έχει ελεγχθεί ως προς την εγκυρότητά του στον Ελληνικό πληθυσμό, η πρόσληψη γαλακτοκομικών προϊόντων όπως εκτιμήθηκε από αυτό συσχετίστηκε σημαντικά με την πρόσληψη ασβεστίου όπως αυτή εκτιμήθηκε μέσω των ανακλήσεων 24ώρου (r=0,5, p<0,001) και έτσι το ερωτηματολόγιο θεωρήθηκε ικανό να εκτιμήσει την πραγματική πρόσληψη γαλακτοκομικών προϊόντων. Συμπερασματικά, στην παρούσα μελέτη, η κατανάλωση (ημι)άπαχων γαλακτοκομικών προϊόντων συσχετίστηκε αρνητικά με τον δείκτη αντίστασης στην ινσουλίνη σε ασθενείς με NAFLD, ενώ γενικά η κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων δε συσχετίστηκε με το στάδιο της νόσου. Τα πρώιμα αυτά αποτελέσματα θα πρέπει να επιβεβαιωθούν και από άλλες επιδημιολογικές και κλινικές μελέτες, σε μεγαλύτερα και πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα ασθενών με NAFLD. Ευχαριστίες Οι συγγραφείς θα ήθελαν να ευχαριστήσουν το Ελληνικό Ίδρυμα Γαστρεντερολογίας & Διατροφής για την χρηματοδότηση της μελέτης. Δήλωση συμφερόντων Δεν υπάρχουν δηλώσεις συμφερόντων. Βιβλιογραφία 1. Vernon G, Baranova A, Younossi ZM. Systematic review: the epidemiology and natural history of non-alcoholic fatty liver disease and non-alcoholic steatohepatitis in adults. Aliment Pharmacol Ther 2011, 34: Levene AP, Goldin RD. The epidemiology, pathogenesis and histopathology of fatty liver disease. Histopathology 2012, 61: Zivkovic AM, German JB, Sanyal AJ. Comparative review of diets for the metabolic syndrome: implications for nonalcoholic fatty liver disease. Am J Clin Nutr 2007, 86: Mouzaki M, Allard JP. The role of nutrients in the development, progression, and treatment of nonalcoholic fatty liver disease. J Clin Gastroenterol 2012, 46: Kliem KE, Givens DI. Dairy products in the food chain: their impact on health. Annu Rev Food Sci Technol 2011, 2: Marchesini G, Brizi M, Bianchi G, Tomassetti S, Bugianesi E, Lenzi M, McCullough AJ, Natale S, Forlani G, Melchionda N. Nonalcoholic fatty liver disease: a feature of the metabolic syndrome. Diabetes 2001, 50: Deschamps V, de Lauzon-Guillain B, Lafay L, Borys JM, Charles MA, Romon M. Reproducibility and relative validity of a food-frequency questionnaire among French adults and adolescents. Eur J Clin Nutr 2009, 63: Goulet J, Nadeau G, Lapointe A, Lamarche B, Lemieux S. Validity and reproducibility of an interviewer-administered food frequency questionnaire for healthy French-Canadian men and women. Nutr J 2004, 3:13 9. Trichopoulou A, Lagiou P. Dietary guidelines for adults in Greece. Arch Hell Med 1999, 16: Manios Y, Moschonis G, Koutsikas K, Papoutsou S, Petraki I, Bellou E, Naoumi A, Kostea S, Tanagra S. Changes in body composition following a dietary and lifestyle intervention trial: the postmenopausal health study. Maturitas 2009, 62: Petrogianni M, Grammatikaki E, Pitsavos C, Moschonis G, Alexopoulos EC, Manios Y. Changes in CVD risk factors after combined dietary counselling and supplementation with lipid-lowering milk product: The effect of compliance. e-spen Journal 2012, 1-6 (Ahead of print) 12. NIH Consensus statement. Bioelectrical impedance analysis in body composition measurement. National Institutes of Health Technology Assessment Conference Statement. December 12-14, Nutrition 1996, 12: Deurenberg P, Westerterp KR, Velthuis-Te Wierik EJ. Between-laboratory comparison of densitometry and bio-electrical impedance measurements. Br J Nutr 1994, 71: Segal KR, Van Loan M, Fitzgerald PI, Hodgdon JA, Van Itallie TB. Lean body mass estimation by bioelectrical impedance analysis: a four-site cross-validation study. Am J Clin Nutr 1988, 47: Stolarczyk LM, Heyward VH, Van Loan MD, Hicks VL, Wilson WL, Reano LM. The fatness-specific bioelectrical impedance analysis equations of Segal et al: are they generalizable and practical? Am J Clin Nutr 1997, 66: Browning LM, Mugridge O, Chatfield MD, Dixon AK, Aitken SW, Joubert I, Prentice AM, Jebb SA. Validity of a new abdominal bioelectrical impedance device to measure abdominal and visceral fat: comparison with MRI. Obesity (Silver Spring) 2010, 18: Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS. Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge. Clin Chem 1972, 18: Matthews DR, Hosker JP, Rudenski AS, Naylor BA, Treacher DF, Turner RC. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia 1985, 28: Myers RP, Pomier-Layrargues G, Kirsch R, Pollett A, Duarte-Rojo A, Wong D, Beaton M, Levstik M, Crotty P, Elkashab M. Feasibility and diagnostic performance of the FibroScan XL probe for liver stiffness measurement in overweight and obese patients. Hepatology 2012, 55: Wong VW, Vergniol J, Wong GL, Foucher J, Chan HL, Le Bail B, Choi PC, Kowo M, Chan AW, Merrouche W, et al. Diagnosis of fibrosis and cirrhosis using liver stiffness measurement in nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology 2010, 51: Brunt EM, Janney CG, Di Bisceglie AM, Neuschwander- 91

10 Μ. Γεωργούλης και συν. Tetri BA, Bacon BR. Nonalcoholic steatohepatitis: a proposal for grading and staging the histological lesions. Am J Gastroenterol 1999, 94, Kleiner DE, Brunt EM, Van Natta M, Behling C, Contos MJ, Cummings OW, Ferrell LD, Liu YC, Torbenson MS, Unalp- Arida A, et al. Design and validation of a histological scoring system for nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology 2005, 41: Ferolla SM, Ferrari TC, Lima ML, Reis TO, Tavares-Jr WC, Couto OF, Vidigal PV, Fausto MA, Couto CA. Dietary patterns in Brazilian patients with nonalcoholic fatty liver disease: a cross-sectional study. Clinics (Sao Paulo) 2013, 68: Shi L, Liu ZW, Li Y, Gong C, Zhang H, Song LJ, Huang CY, Li M. The prevalence of nonalcoholic fatty liver disease and its association with lifestyle/dietary habits among university faculty and staff in Chengdu. Biomed Environ Sci 2012, 25: Pereira MA, Jacobs DR Jr, Van Horn L, Slattery ML, Kartashov AI, Ludwig DS. Dairy consumption, obesity, and the insulin resistance syndrome in young adults: the CARDIA Study. JAMA 2002, 287: Liu S, Choi HK, Ford E, Song Y, Klevak A, Buring JE, Manson JE. A prospective study of dairy intake and the risk of type 2 diabetes in women. Diabetes Care 2006, 29: Choi HK, Willett WC, Stampfer MJ, Rimm E, Hu FB. Dairy consumption and risk of type 2 diabetes mellitus in men: a prospective study. Arch Intern Med 2005, 165: Margolis KL, Wei F, de Boer IH, Howard BV, Liu S, Manson JE, Mossavar-Rahmani Y, Phillips LS, Shikany JM, Tinker LF. A diet high in low-fat dairy products lowers diabetes risk in postmenopausal women. J Nutr 2011, 141: Ma B, Lawson AB, Liese AD, Bell RA, Mayer-Davis EJ. Dairy, magnesium, and calcium intake in relation to insulin sensitivity: approaches to modeling a dose-dependent association. Am J Epidemiol 2006, 164: Yannakoulia M, Yiannakouris N, Melistas L, Kontogianni MD, Malagaris I, Mantzoros CS. A dietary pattern characterized by high consumption of whole-grain cereals and low-fat dairy products and low consumption of refined cereals is positively associated with plasma adiponectin levels in healthy women. Metabolism 2008, 57: Niu K, Kobayashi Y, Guan L, Monma H, Guo H, Cui Y, Otomo A, Chujo M, Nagatomi R. Low-fat dairy, but not whole-/high-fat dairy, consumption is related with higher serum adiponectin levels in apparently healthy adults. Eur J Nutr 2013, 52(2): Moore JB. Non-alcoholic fatty liver disease: the hepatic consequence of obesity and the metabolic syndrome. Proc Nutr Soc 2010, 69: Xiao Y, Cui J, Shi YH, Sun J, Wang ZP, Le GW. Effects of duodenal redox status on calcium absorption and related genes expression in high-fat diet-fed mice. Nutrition 2010, 26: Vilar L, Oliveira CP, Faintuch J, Mello ES, Nogueira MA, Santos TE, Alves VA, Carrilho FJ. High-fat diet: a trigger of non-alcoholic steatohepatitis? Preliminary findings in obese subjects. Nutrition 2008, 24: Musso G, Gambino R, De Michieli F, Cassader M, Rizzetto M, Durazzo M, Faga E, Silli B, Pagano G. Dietary habits and their relations to insulin resistance and postprandial lipemia in nonalcoholic steatohepatitis. Hepatology 2003, 37: Papandreou D, Karabouta Z, Pantoleon A, Rousso I. Investigation of anthropometric, biochemical and dietary parameters of obese children with and without nonalcoholic fatty liver disease. Appetite 2012, 59: Wang D, Wei Y, Pagliassotti MJ. Saturated fatty acids promote endoplasmic reticulum stress and liver injury in rats with hepatic steatosis. Endocrinology 2006, 147: Dhibi M, Brahmi F, Mnari A, Houas Z, Chargui I, Bchir L, Gazzah N, Alsaif MA, Hammami M. The intake of high fat diet with different trans fatty acid levels differentially induces oxidative stress and non alcoholic fatty liver disease (NAFLD) in rats. Nutr Metab (Lond) 2011, 8(1):65 92

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕ ΚΛΙΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕ ΚΛΙΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ 1 2 3 ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕ ΚΛΙΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ 4 5 6 7 Μιχαήλ Γεωργούλης 1, Ναυσικά Τιλελή 1, Μερόπη Κοντογιάννη 1, Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease)

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) EΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙ ΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ 7 Νοεµβρίου 2007, Αθήνα Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) Ντίνα Τηνιακού Εργαστήριο Ιστολογίας & Εµβρυολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση-

Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση- Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση- Θεμιστοκλής Γ. Βασιλειάδης Επίκ. Καθηγητής Παθολογίας Α ΠΡΠ ΑΠΘ ΑΧΕΠΑ Oρισμοί NAFLD : Non Alcoholic Liver Disease NAFL

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Το αυγό αποτελεί ένα από τα πλέον αµφιλεγόµενα τρόφιµα των τελευταίων δεκαετιών, καθώς µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εθεωρείτο τρόφιµο µε

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%)

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%) Αποτελέσματα από «Επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος βάρους στην Κύπρο και διαπίστωση των διατροφικών συνηθειών του Κύπριου πολίτη" του Συνδέσμου ιαιτολόγων και ιατροφολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

BREAKFAST CEREALS NEWS. Περιεχόμενα. Εισαγωγή. Νέα έρευνα Γιατί το πρωινό είναι πράγματι το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας. Νοέμβριος 2011 / Τεύχος 5

BREAKFAST CEREALS NEWS. Περιεχόμενα. Εισαγωγή. Νέα έρευνα Γιατί το πρωινό είναι πράγματι το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας. Νοέμβριος 2011 / Τεύχος 5 Νοέμβριος 2011 / Τεύχος 5 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή 1. Νέα έρευνα: Γιατί το πρωινό είναι πράγματι το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας 2. Σύντομα στοιχεία για τα δημητριακά πρωινού 2. Απόδειξη στην πράξη: 7η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης σε άντρες και γυναίκες

Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης σε άντρες και γυναίκες Slide 1 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης 5 7 Μαρτίου 2009, Ξενοδοχείο Divani Caravel, Αθήνα. Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 ιστοσελίδα GENDER: 2 Female 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 Mean of TV 3,0 2,5 2,0 elementary graduate high school graduate university or colleg mother's educational background Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Participating

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Καθηγητής ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥΣΟΥΛΗΣ Ο ρόλος του ινωδογόνου

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ. WWW.dimosthenopoulos.gr ΙΑΙΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΡ ΙΑΓΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΙΑΤΡΟΦΗ. WWW.dimosthenopoulos.gr ΙΑΙΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΡ ΙΑΓΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το άρθρο του µήνα ΙΑΤΡΟΦΗ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος - Βιολόγος Προϊστάµενος του ιαιτολογικού τµήµατος του Λαϊκού Νοσοκοµείου Αθηνών Επιστηµονικός συνεργάτης ΚΕΝΤΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων

H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων 38 H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων Κράπης Κ. 1, Μαυρουδής Σ. 1, Αυλακιώτης Κ. 2, Πιπεράκης Σ. 3, Μπόρου Α. 4, Καραμήτσος Κ 1. 1 Α Παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Αποκωδικοποιώντας τα αίτια και τις επιπτώσεις της παχυσαρκίας

Αποκωδικοποιώντας τα αίτια και τις επιπτώσεις της παχυσαρκίας Αποκωδικοποιώντας τα αίτια και τις επιπτώσεις της παχυσαρκίας Δρ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Διαβητολόγος Υπεύθυνος Ιατρείου Διαβήτη και Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. Ιωνίας Παχυσαρκία «Η συσσώρευση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ (Απρίλιος 2013)

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ (Απρίλιος 2013) ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ (Απρίλιος 2013) 1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Επώνυμο: Κοντογιάννη Όνομα: Μερόπη Όνομα πατρός: Δημήτριος Ημερομηνία γέννησης: 19/1/1976 Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση:

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1963-70 1971-74 1976-80 1988-94

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ Διατροφική Πολιτική Αντωνία Τριχοπούλου ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας 27 Απριλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Πότε συστήνεται έλεγχος για διαλογή Σύσταση 1: Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου. Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με την πρόληψη των. Παχυσαρκία στο μυαλό και το σώμα 12/7/2012

Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου. Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με την πρόληψη των. Παχυσαρκία στο μυαλό και το σώμα 12/7/2012 Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με πρόληψη των καρδιοπαθειών Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου Δρ Ελένη Ανδρέου, RD, LD, FHEA Επίκουρη Καθηγήτρια UNIC Πρόεδρος Συνδέσμου Διαιτολόγων και

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο 6 σημεία κλειδιά στην αντιμετώπιση ασθενών με κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ/ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Κατηγορία Συστολική Διαστολική Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων IHPCBG: Επένδυση για την υγεία και ευημερία των παιδιών σε Βουλγαρία και Ελλάδα IHPCBG: Investment in the health and the prosperity of the children in the Bulgarian Greek region 10-12 Οκτωβρίου 2013 Η

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ

οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Το αυξημένο σωματικό βάρος και η οστεοαρθρίτιδα δεν προστατεύουν από την οστεοπόρωση Ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα Γ. Π. Λυρίτης Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ γ Πρόεδρος ΕΛΙΟΣ Οι ποιο συχνές παθήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση ιατροφικά πρότυπα και σακχαρώδης διαβήτης

Ανασκόπηση ιατροφικά πρότυπα και σακχαρώδης διαβήτης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ- ΙΑΤΡΟΦΗΣ 2010, 1(2), 78 86 Ανασκόπηση ιατροφικά πρότυπα και σακχαρώδης διαβήτης Ευ. Ντζιού, Χρ.Μ. Καστορίνη,.Β. Παναγιωτάκος Τμήμα Επιστήμης ιαιτολογίας- ιατροφής, Χαροκόπειο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ. Κοντογιάννη Μερόπη Λέκτορας Τμ. Επ. Διαιτολογίας Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ. Κοντογιάννη Μερόπη Λέκτορας Τμ. Επ. Διαιτολογίας Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ Κοντογιάννη Μερόπη Λέκτορας Τμ. Επ. Διαιτολογίας Διατροφής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Hu FB. Curr Opin Lipidol 2002; 13:3-9. Η επίδραση της δίαιτας στην υγεία

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α DETECT- ED ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α Δημήτρης Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα Δια.Μ.Αντ.Ι

Ερευνητικό Πρόγραμμα Δια.Μ.Αντ.Ι ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ ΣΕ ΠΑΧΥΣΑΡΚΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ιάσκεψη Τύπου ηµοσιογραφική Εστία Παρασκευή 7 Μαρίου 2008 * ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα