ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΠΓΑΛ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΠΓΑΛ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μ.Β.Α. ΕΧΕCUTIVE ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΕ ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΠΓΑΛ Μεταπτυχιακή Διατριβή Ειδίκευσης ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗ Διπλωματούχος Λογιστικής Θεσσαλονίκη 2014

2 ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΑ Ν. ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗ Διπλωματούχος Λογιστικής Α.Τ.Ε.Ι.Θ Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved. 2

3 Υποβλήθηκε στο Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων, στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «ΜΒΑ Executive, Γενικής Κατεύθυνσης» Τριμελής Συμβουλευτική Επιτροπή Α. Γκοτζαμάνη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Επιβλέπουσα Γ. Τσιότρας, Καθηγητής, Μέλος Φ. Βούζας, Αναπληρωτής Καθηγητής, Μέλος 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ... 6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 7 ABSTRACT... 8 ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ... 9 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ... 9 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ... 9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ISO ΣΕΙΡΑ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΕΙΡΑ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ISO ΚΑΙ ΤΟΥ ISO HACCP (HAZARD ANALYSIS CRITICAL CONTROL POINTS) Σύνδεση του HACCP με τα προαπαιτούμενα προγράμματα (PRP) Το ΙSO ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ISO ΚΑΙ ISO ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Οφέλη από την εφαρμογή του ISO Οφέλη από την εφαρμογή του ISO Οφέλη από την εφαρμογή του ISO ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΒΙΟΠΓΑΛ: ΠΡΟΦΙΛ ΚΛΑΔΟΣ ΠΡΟΦΙΛ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΙΟΠΓΑΛ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Ανταγωνισμός μεταξύ Επιχειρήσεων του Κλάδου Είσοδος Νέων Ανταγωνιστών Διαπραγματευτική Δύναμη Προμηθευτών Διαπραγματευτική Δύναμη Αγοραστών ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Οικονομικό περιβάλλον Πολιτικό περιβάλλον Νομικό περιβάλλον Τεχνολογικό περιβάλλον Κοινωνικό περιβάλλον ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΟΠΓΑΛ - ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ Είδη και χαρακτηριστικά προϊόντων

5 4.5.2 Παραγωγή λευκών σκληρών τυριών άλμης ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΒΙΟΠΓΑΛ ΚΥΡΙΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ISO ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ISO ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΒΑΘΜΟΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ Εμπόδια στην εφαρμογή του ολοκληρωμένου συστήματος Σ.Δ.Π.Α.Τ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ EMS Σύσταση αποβλήτων επιχείρησης Η μελλοντική εισχώρηση του EMS στο IMS ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Περιορισμοί παρούσας έρευνας Προτάσεις για το μέλλον ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

6 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Πρωτίστως, θα ήθελα να ευχαριστήσω την επιβλέπουσα καθηγήτριά μου, Δρα. Γκοτζαμάνη, για την καθοδήγηση που μου παρείχε. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω την υποψήφια διδάκτορα κα. Μαρία Γιαννή για τις συμβουλές και τη βοήθειά της για την ολοκλήρωση της παρούσας Μεταπτυχιακής Διατριβής Ειδίκευσης. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους γονείς μου για την υποστήριξή τους και για το κουράγιο που μου έδιναν καθώς και τον συνοδοιπόρο της ζωής μου που μου παρείχε τόσο ηθική όσο και υλική υποστήριξη. 6

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα διπλωματική εργασία αναπτύχθηκε με θέμα την ολοκλήρωση πρότυπων συστημάτων διαχείρισης σε εταιρίες τροφίμων και ειδικά στην εταιρία ΒΙΟΠΓΑΛ, η οποία είναι βιομηχανία παραγωγής τυροκομικών προϊόντων. Αρχικά πραγματοποιείται αναλυτική περιγραφή των τριών προτύπων, του ISO 9001:2008, του ΙSO και του ISO Ακολουθεί βιβλιογραφική επισκόπηση σχετικά με την ολοκλήρωση των συστημάτων διαχείρισης. Ως ολοκλήρωση συστημάτων ορίζεται το αποτέλεσμα που προκύπτει όταν δύο ή περισσότερα συστήματα συνδέονται έτσι, ώστε η ανεξαρτησία τους να χάνεται (Karapetrovic and Willborn, 1998). Αναφέρονται τα οφέλη και τα εμπόδια της ολοκλήρωσης των προτύπων και των αντίστοιχων συστημάτων και πώς αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν από την κάθε εταιρία. Στη συνέχεια, περιγράφεται η μεθοδολογία της έρευνας (case study analysis) και ο τρόπος συλλογής δεδομένων. Συγκεκριμένα, μελετήθηκε η περίπτωση της εταιρίας ΒΙΟΠΓΑΛ με σκοπό να αναλυθεί η ολοκλήρωση του συστήματος Σ.Δ.Π.Α.Τ και ο τρόπος με τον οποίο το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης ωφέλησε την εταιρία τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό περιβάλλον της. Τέλος, αναλύονται οι προοπτικές εγκατάστασης του περιβαλλοντικού προτύπου και της ένταξης του συστήματος διαχείρισης περιβάλλοντος στο ήδη υπάρχον ολοκληρωμένο σύστημα. 7

8 ABSTRACT In this thesis an implementation of IMS (Integrated Management System) in BIOPGAL, a dairy products industry, is presented. An analytical description of three international management standards, ISO 9001:2008, ISO and ISO 14001, is attempted, along with the benefits and impediments of their implementation. The integration of systems is considered of great importance and specifically the result that occurs when two or more systems are integrated so that the each one s independence is lost. The case of BIOPGAL company is studied, in order to analyze the QFSMS system integration and the internal and external benefits perceived. Finally, an analysis of the potential development of an environmental management system according to the ISO standard requirements in the company is carried out followed by its incorporation into the existing integrated management system. 8

9 ΠΙΝΑΚΑΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας 3.1: Εγχώρια φαινομενική κατανάλωση τυροκομικών προϊόντων..σελ. 31 Πίνακας 3.2: Κατηγορία τυριών.σελ. 32 Πίνακας 4.1: Ομοιότητες και διαφορές ολοκληρωμένου συστήματος...σελ. 56 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Σχήμα 1.1: Deming Circle...σελ.21 Σχήμα 3.1: Διαφημιστική δαπάνη τυροκομικών προϊόντων στα μέσα μαζικής επικοινωνίας σελ. 33 Σχήμα 3.2: Διάρθρωση της εγχώριας αγοράς τυροκομικών προϊόντων ανά δίκτυο διανομής..σελ. 35 Σχήμα 4.1: Οργανόγραμμα Εταιρίας Παραγωγή τυροκομικών προϊόντων....σελ. 49 Σχήμα 4.2: Διάγραμμα ροής λευκών τυριών άλμης...σελ. 50 Σχήμα 4.3: Απόβλητα από την παραγωγή τυροκομικών προϊόντων. σελ. 59 9

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΠΡΟΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ 1.1 Εισαγωγή Η ολοκλήρωση συστημάτων είναι η διαδικασία που οδηγεί, σύμφωνα με τους Karapetrovič and Willborn (1998b), σε ένα πιο ολοκληρωμένο και ισχυρό σύστημα διαχείρισης. Στην σημερινή εποχή υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός συστημάτων, όπως συστήματα διαχείρισης ποιότητας, περιβάλλοντος, υγείας και ασφάλειας, ασφάλειας πληροφοριών, τα οποία χρησιμοποιούνται από πολλές βιομηχανίες και επιχειρήσεις. Η ολοκλήρωση περιλαμβάνει το επίπεδο ολοκλήρωσης, την μεθοδολογία, τα οφέλη της ολοκλήρωσης και τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η επιχείρηση. Τα πρότυπα που θα εξεταστούν εδώ είναι το πρότυπο ISO 9001, το ISO και το ISO Σε διεθνές επίπεδο η διασφάλιση της ποιότητας στις διεργασίες παραγωγής προϊόντων και παροχής υπηρεσιών σηματοδότησε την εξέλιξη των επιχειρήσεων τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό τους περιβάλλον. Στην Ελλάδα, πολλές βιομηχανίες υπήρξαν καινοτόμες στην υιοθέτηση του προτύπου ISO 9001, όταν πρωτοεμφανίστηκε. Έτσι, αύξησαν το μερίδιο αγοράς τους και εξασφάλισαν μία ανταγωνιστική θέση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Τελευταία, το ενδιαφέρον φαίνεται να μετατοπίζεται στην ενσωμάτωση και ολοκλήρωση των διαφόρων υποσυστημάτων διαχείρισης που έχουν εγκατασταθεί σε έναν οργανισμό. Το πρότυπο 9001, εισάγει την προσέγγιση της διεργασίας για την δημιουργία ενός Συστήματος Διαχείρισης της Ποιότητας που θα βασίζει τις δραστηριότητες της επιχείρησης, στις ανάγκες των πελατών και όχι στις απαιτήσεις του προτύπου.( Garengo & Biazzo, 2013) Τα οφέλη που προκύπτουν από το πρότυπο αυτό, η βελτίωση της θέσης κα ιη βελτίωση της ποιότητας της επιχείρησης στην αγορά, ενώ ένα βασικό εμπόδιο κατά την ολοκλήρωση του 9001 προτύπου είναι η έλλειψη γνώσης και εμπειρίας σχετικά με την διαχείριση της ποιότητας.(poksinska et.al (2008)). Το 2005 εκδόθηκε το πρότυπο ISO Το πρότυπο αυτό, αντικατέστησε σταδιακά στην Ελλάδα το πρότυπο ΕΛΟΤ1416, και καθορίζει τον τρόπο υλοποίησης των συστημάτων διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων. Το ISO 22000, έφερε την επανάσταση στο χώρο των τροφίμων, καθώς καθιερώνει την αμοιβαία επικοινωνία στην αλυσίδα των τροφίμων και, σε αναλογία με το πρότυπο 9001, ακολουθεί την προσέγγιση για την ποιότητα και βασίζεται στην διαρκή βελτίωση. Κάποια από τα οφέλη που απορρέουν 10

11 από την ολοκλήρωση του είναι σύμφωνα με τον Karaszewski (2001), είναι η αύξηση της ποιότητας των προϊόντων και της παραγωγικότητας της επιχείρησης, ενώ τα προβλήματα κατά την ολοκλήρωση που εντοπίστηκαν(wilkinson & Dale,1999) είναι η μη επαρκής επικοινωνία των εργαζομένων με τους υφιστάμενους καθώς και η συμφόρηση απόψεων μεταξύ των δημόσιων ελεγκτικών φορέων σχετικά με τις διαδικασίες του προτύπου. Το τρίτο πρότυπο που αναλύεται είναι το ISO Το ΙSO είναι το πρότυπο περιβαλλοντικής διαχείρισης, και απευθύνεται κυρίως σε βιομηχανίες παραγωγής και επεξεργασίας. Τα οφέλη της ολοκλήρωσης του είναι ότι με την εφαρμογή του κάνει πιο βιώσιμες τις δραστηριότητες της επιχείρησης και παρέχει πλήρη επίγνωση των νομικών και κανονιστικών απαιτήσεων που συνδέονται με την λειτουργία της ενίοτε επιχείρησης. Επιπλέον η αύξηση των δαπανών που απορρέουν από την ολοκλήρωση της επιχείρησης αποτελεί εμπόδιο. Ακόμη, η πολιτική του σχετίζεται με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των βιομηχανιών και δείχνει τον δρόμο της περιβαλλοντικής εξέλιξης.(kafel & Sikora, 2011). Τα τρία προαναφερόμενα πρότυπα είναι συμβατά μεταξύ τους ώστε να διευκολύνουν την παράλληλη ή ολοκληρωμένη εφαρμογή τους στις βιομηχανίες παραγωγής και επεξεργασίας τυροκομικών προϊόντων, και συγκεκριμένα της εταιρίας Βιοπγάλ. Η εικόνα του κλάδου της βιομηχανίας γάλακτος η οποία παρουσιάζεται με στοιχεία της ICAP( ), στο τρίτο κεφάλαιο, δείχνει ότι ο κλάδος είναι κατακερματισμένος και αυτό βοηθάει την περίπτωση μελέτης της επιχείρησης Βιοπγάλ να αυξήσει την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της με τις υπόλοιπες επιχειρήσεις. Κλείνοντας, η ολοκλήρωση των συστημάτων διαχείρισης ποιότητας και ασφάλειας τροφίμων, που ήδη έχει πραγματοποιήσει η εταιρία, αποτελεί κίνητρο για την εγκατάσταση και ολοκλήρωση ενός περιβαλλοντικού προτύπου που θα βελτιώσει περαιτέρω την εικόνα της επιχείρησης στο ανταγωνιστικό της περιβάλλον. 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 2.1 Διεθνής οργανισμός Τυποποίησης ISO Τα πρότυπα της σειράς ISO δημιουργήθηκαν από τον Διεθνή Οργανισμό τυποποίησης (International Organization of Standardization) που ιδρύθηκε στην Γενεύη της Ελβετίας. Ο Διεθνής Οργανισμός τυποποίησης (International Organization of Standardization ISO) είναι μια παγκόσμια ομοσπονδία σωμάτων εθνικών προτύπων από περισσότερες των 140 χωρών, ένα από κάθε χώρα. H αποστολή του ISO είναι να προάγει την ανάπτυξη της τυποποίησης και των σχετικών με αυτήν δραστηριοτήτων ανά τον κόσμο, με σκοπό την διευκόλυνση διεθνώς της συναλλαγής των προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και την ανάπτυξη της συνεργασίας στα πλαίσια των τεχνικών, οικονομικών και άλλων δραστηριοτήτων. Το αποτέλεσμα των εργασιών του ISO είναι οι διεθνής συμφωνίες που εκδίδονται ως Διεθνή Πρότυπα. Η λέξη ISO προέρχεται από την ελληνική λέξη ίσος, δηλαδή ισοδύναμος. Εξάλλου, το όνομα ISO χρησιμοποιείται παντού στον κόσμο για να δηλώσει τον οργανισμό αποφεύγοντας έτσι την πληθώρα των ακρωνυμίων που θα προέκυπταν από τη μετάφραση του τίτλου International Organization of Standardization στις διάφορες γλώσσες. Τα μέλη του ISO διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: 1. Τα σώματα μέλη του ISO είναι τα εθνικά μέλη που εκπροσωπούν την τυποποίηση στην χώρα τους. Για το λόγο αυτό, ένα μόνο μέλος από κάθε χώρα γίνεται αποδεκτό για την συμμετοχή του στο σώμα του ISO. Ένα τέτοιο μέλος έχει την ευθύνη να πληροφορεί τα ενδεχομένως ενδιαφερόμενα μέρη της χώρας του για τις σχετικές διεθνείς ευκαιρίες τυποποίησης και τα προκαταρκτικά. Επίσης, οφείλει να διαβεβαιώνει ότι τα κοινώς αποδεκτά ενδιαφέροντα της χώρας του παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια των διεθνών διαπραγματεύσεων, που οδηγούν σε συμφωνίες για τα πρότυπα και να παρέχει το μερίδιο της χώρας του για την οικονομική υποστήριξη της κεντρικής λειτουργίας του ISO, μέσω της καταβολής των οικονομικών υποχρεώσεων των μελών. Τα μέλη του σώματος έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν και να ασκούν κάθε δικαίωμα ψήφου σε κάθε τεχνική επιτροπή και επιτροπή πολιτικής του ISO. 12

13 2. Τα μέλη ανταποκριτές είναι συνήθως ένας οργανισμός σε μια χώρα που δεν έχει ακόμα αναπτύξει πλήρη εθνική δραστηριότητα αναφορικά με τα πρότυπα. Τα μέλη ανταποκριτές δεν λαμβάνουν ενεργό δράση στην ανάπτυξη καμίας τεχνικής εργασίας ή εργασίας πολιτικής, αλλά έχουν το δικαίωμα να ενημερώνονται πλήρως για τις εργασίες ενδιαφέροντός τους. 3. Τα μέλη συνδρομητές ανήκουν στις χώρες που η οικονομία τους είναι μικρή. Πληρώνουν μειωμένες συνδρομές, που ωστόσο τους εξασφαλίζουν το δικαίωμα να διατηρούν επαφή με την διεθνή τυποποίηση (Κανελλοπούλου, 2003). 2.2 Σειρά Προτύπων Διαχείρισης Ποιότητας Τα Συστήματα Διαχείρισης Ποιότητας εμφανίσθηκαν για πρώτη φορά υπό την μορφή τεκμηριωμένων προτύπων μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα δε πρότυπα της σειράς ISO 9000, προέρχονται από το Βρετανικό πρότυπο BS 5750, το οποίο εμφανίσθηκε για πρώτη φορά το Το 1987, το BS 5750 υιοθετήθηκε από τον Διεθνή Οργανισμό Τυποποίησης (ΙSO) και δημοσιεύθηκε σε διεθνές επίπεδο ως σειρά ISO 9000, ενώ η πρώτη επανέκδοση και ουσιαστική βελτίωση του προτύπου συντελέσθηκε με την επανέκδοσή του το Στην Ελλάδα η σειρά των προτύπων μεταφράσθηκε και αναγνωρίσθηκε ως ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000, η οποία περιελάμβανε όλα τα πρότυπα πιστοποίησης των επιχειρήσεων και συγκεκριμένα τα ISO 9001, 9002 και Τα πρότυπα της σειράς ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 είναι από τα λίγα πρότυπα τα οποία γνώρισαν τέτοια διεθνή αναγνώριση, ενώ στη χώρα μας, ο αριθμός των επιχειρήσεων που έχουν πιστοποιηθεί ξεπερνά σήμερα τις 2,000 επιχειρήσεις. Η έκδοση του 2008, που προέκυψε από την τρίτη φάση της διαδικασίας αναθεώρησης είχε ως στόχο να δώσει στους χρήστες την δυνατότητα να προσθέσουν αξία στις δραστηριότητές τους. Έτσι, βελτιώνουν διαρκώς την απόδοσή τους, μέσω της εστίασης του Συστήματος Διαχείρισης της Ποιότητας που εφαρμόζουν, στις βασικές διεργασίες του οργανισμού αλλά παράλληλα και στις απαιτήσεις των πελατών που αποτελούν τον πυρήνα γύρω από τον οποίο σχεδιάζονται αυτά τα συστήματα. Η τεκμηρίωση περιλαμβάνει τις ακόλουθες ενότητες (Santos et al., 2011): 13

14 1. Το Εγχειρίδιο Διαχείρισης της Ποιότητας. Στο Εγχειρίδιο γίνεται συνοπτική αναφορά στο Σύστημα της επιχείρησης αλλά παράλληλα αποτυπώνεται η αλληλεπίδραση των διεργασιών και καταγράφονται και οι εξαιρέσεις της εταιρίας όσον αφορά τις διαδικασίες που περιλαμβάνει το πρότυπο. 2. Τις Διεργασίες, έχοντας υπόψη ότι κάθε διεργασία θα πρέπει να περιλαμβάνει ποσοτικοποιημένους στόχους βάσει των οποίων ελέγχεται η αποτελεσματικότητά τους. 3. Τις Διαδικασίες Συστήματος. Ορίζονται οι διαδικασίες για τις οποίες, η τεκμηρίωση είναι υποχρεωτική και αναφέρθηκαν στην προηγούμενη ενότητα. Στις διαδικασίες συστήματος μπορεί να ενταχθεί και η διαδικασία Ανασκόπηση της Διοίκησης η οποία είναι από τις σημαντικότερες του προτύπου. 4. Τις Υποστηρικτικές Διαδικασίες, δηλαδή όλες εκείνες που κρίνεται απαραίτητο ότι πρέπει να υπάρχουν για την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος. Όπως έχει ήδη αναφερθεί οι διαδικασίες που εντάσσονται στην κατηγορία αυτή είναι η πυρασφάλεια, η συντήρηση κτιριακών εγκαταστάσεων, η εκπαίδευση του προσωπικού κλπ. 5. Τέλος, η τεκμηρίωση του συστήματος περιλαμβάνει οδηγίες, έντυπα καταγραφής και ελέγχου, τεχνικές προδιαγραφές κλπ. Το σημείο στο οποίο θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση είναι αφ ενός ο αριθμός των διαδικασιών που θα τεκμηριωθεί, αλλά κυρίως αυτές που ως διεργασίες θα τοποθετηθούν, προκειμένου να παρακολουθήσουμε την πορεία τους διαχρονικά και να εξάγουμε τα συμπεράσματα εκείνα ή να λάβουμε τα κατάλληλα μέτρα που θα οδηγήσουν στη βελτίωση (Garengo & Biazzo, 2013). Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι όσο απλούστερο και αποτελεσματικότερο είναι ένα σύστημα, τόσο ευκολότερο είναι για τα στελέχη της επιχείρησης να το καταστήσουν ως εργαλείο δουλειάς, αποκτώντας την τεχνογνωσία εκείνη που θα τους επιτρέψει να γίνουν περισσότερο ανταγωνιστικοί σαν επιχείρηση, αλλά και οι πελάτες τους ικανοποιημένοι και έτοιμοι να επενδύσουν στα προϊόντα τους. Εν κατακλείδι το ISO 9001:2008, εισάγει την προσέγγιση της διεργασίας για την δημιουργία ενός Συστήματος Διαχείρισης της Ποιότητας που θα βασίζει τις 14

15 δραστηριότητες της επιχείρησης, στις ανάγκες των πελατών και όχι στις απαιτήσεις του προτύπου. Κάθε διεργασία συσχετίζεται με δείκτες απόδοσης, η παρακολούθηση των οποίων υποδηλώνει την αποτελεσματικότητα του συστήματος ή ακόμη και την τάση και τις προσπάθειες της εταιρίας προς την κατεύθυνση της συνεχούς βελτίωσης. 2.3 Σειρά προτύπων περιβαλλοντικής διαχείρισης Το 1990, μετά από μια επιτυχημένη εφαρμογή του ISO 9000 για τη διαχείριση της ποιότητας, ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) δημιούργησε συμβουλευτική ομάδα περιβαλλοντικής διαχείρισης (SAGE), για να εξετάσει τη σύσταση τεχνικής επιτροπής (TC) και να αναπτύξει παρόμοια πρότυπα για την προστασία του περιβάλλοντος (ISO/FDIS, 2004). Η ανάγκη για ένα τέτοιο πρότυπο προτάθηκε από πολλές επιχειρήσεις που, προκειμένου να διευκολύνουν το ελεύθερο εμπόριο, ήθελαν να ενσωματώσουν την περιβαλλοντική διαχείριση στην εφαρμογή του ISO Στις αρχές του 1993, σύμφωνα με τη σύσταση της SAGE, η TC 207 ήταν σχηματισμένη και κατοχυρωμένη με την ευθύνη της ανάπτυξης προτύπων για το περιβαλλοντικό σύστημα διαχείρισης (ΠΣΔ). Επί του παρόντος, η TC 207 έχει έξι υποεπιτροπές και μία εργάσιμη ομάδα για την ανάπτυξη 18 προτύπων. Η πρώτη από αυτά τα πρότυπα, το ISO (περιβαλλοντική διαχείριση προδιαγραφών του συστήματος ) είχε εκδοθεί ως διεθνές πρότυπο το Σεπτέμβριο του Το πρότυπο ISO βασίζεται στο Βρετανικό Ινστιτούτο Προτύπων, με την ονομασία BS 7750 (προδιαγραφή για τα συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης), με την οποία πολλές οργανώσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι πιστοποιημένες. Οι εταιρείες σε πολλές χώρες αρχίζουν, τώρα να εφαρμόζουν το πρότυπο ISO Το ISO (περιβαλλοντικά Συστήματα διαχείρισης - κατευθυντήριες γραμμές) έχει ήδη εκδοθεί από τον Σεπτέμβριο του Επισημαίνεται η παγκόσμια ανάπτυξη στον αριθμό των οργανισμών που πιστοποιούνται ως προς τα πρότυπα (Curkovic et al., 2005). Τα πρότυπα αναθεωρούνται, ώστε να διευκολύνεται η παράλληλη εφαρμογή τους. Υπάρχουν επίσης μελέτες που συνδυάζουν την πιστοποίηση ISO 9000 και ISO από τον ίδιο φορέα πιστοποίησης. 15

16 Η σειρά προτύπων ISO αποτελείται από 18 εξελισσόμενα γενικά πρότυπα (BSI, 1996). Τα πρότυπα αυτά είναι δύο ειδών: α) κατευθύνσεις και β) προδιαγραφές. Οι κατευθυντήριες γραμμές είναι περιγραφικά έγγραφα που εξηγούν περιβαλλοντικές έννοιες της διαχείρισης, τον καθορισμό των βασικών όρων και παρέχουν καθοδήγηση για τη δόμηση ενός ειδικού συστήματος για μία συγκεκριμένη διαδικασία ή την επιχείρηση στο σύνολο της. Οι προδιαγραφές είναι κανονιστικά έγγραφα στα οποία οι υποψήφιες εταιρείες θα πρέπει να πιστοποιηθούν. Παρακάτω παρουσιάζεται ένας κατάλογος των βασικών περιβαλλοντικών εγγράφων που έχουν αναπτυχθεί: ISO 14010/11/12: Κατευθυντήρια γραμμή για τις περιβαλλοντικό έλεγχο. ISO 14020/21/22/24: Περιβαλλοντική επισήμανση. ISO 14031: Αξιολόγηση των περιβαλλοντικών αποδόσεων των συστημάτων διαχείρισης. ISO 14040/41/42/43: Αξιολόγηση του κύκλου ζωής αρχές και πρακτικές απογραφή αντίκτυπος βελτίωση. ISO 14060: Οδηγός για την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικών πτυχών στα πρότυπα των προϊόντων. Το πρότυπο ISO 14001, σύμφωνα με τον Zorpas (2010), είναι το μόνο έγγραφο που περιλαμβάνει τις προδιαγραφές για το σύστημα περιβαλλοντικής διαχείρισης, EMS (Environmental Management System). Αυτό ισχύει και για τις βιομηχανίες παραγωγής και επεξεργασίας, αλλά μπορεί επίσης να εφαρμοστεί και σε εταιρίες παροχής υπηρεσιών που έχουν περιβαλλοντική επίπτωση, όπως η κατασκευή και η μεταφορά. Το πρότυπο ISO έχει πέντε μεγάλες ενότητες. Τα πέντε τμήματα στο περιβαλλοντικό πρότυπο είναι η περιβαλλοντική πολιτική, ο σχεδιασμός, η εφαρμογή και λειτουργία, ο έλεγχος και η διορθωτική δράση και τέλος, η αναθεώρηση από την διοίκηση. Η περιβαλλοντική πολιτική σχετίζεται με τις τρέχουσες και τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εταιρειών με προϊόντα, παροχή υπηρεσιών, ανακυκλώσιμων προϊόντων και μείωσης αποβλήτων. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τον εντοπισμό του ελέγχου των περιβαλλοντικών πτυχών, νομικές απαιτήσεις που εφαρμόζονται στις πράξεις, τους στόχους της επιχείρησης, τους 16

17 στόχους για διάφορες περιβαλλοντικές πτυχές, καθώς και ένα πρόγραμμα περιβαλλοντικής διαχείρισης για την επίτευξη των στόχων της. Η εφαρμογή και λειτουργία περιλαμβάνει, ρόλους, ευθύνες και αρχές όλων των εργαζομένων, αναθεώρηση και απόδοση του συστήματος περιβάλλοντος, την εκπαίδευση, την ευαισθητοποίηση και την ικανότητα, την ελεγχόμενη τεκμηρίωση των βασικών στοιχείων και αναφορά σε συναφή περιβαλλοντικά έγγραφα, τον επιχειρησιακό έλεγχο και την ετοιμότητα έκτακτης ανάγκης για το χειρισμό ατυχημάτων. Ο έλεγχος και η διορθωτική δράση, περιλαμβάνει παρακολούθηση και μέτρηση για τη συνεχή βελτίωση, την παρακολούθηση των επιδόσεων με τους στόχους της, τη βαθμονόμηση και συντήρηση του εξοπλισμού παρακολούθησης, λήψη διορθωτικών ή προληπτικών μέτρων, την τήρηση αρχείων και τον έλεγχο του EMS. Η επισκόπηση της διοίκησης συνεπάγεται επανεξέταση των EMS από τη διοίκηση για τη συνέχιση της καταλληλότητας και της αποτελεσματικότητας. 2.3 Συγκριτική ανάλυση μεταξύ των προτύπων ISO και του ISO Ομοιότητες των συστημάτων Τα πρότυπα 9001 και συγκλίνουν τόσο ως προς τη δομή όσο και ως προς την εφαρμογή τους, με αποτέλεσμα η ολοκλήρωσή τους να είναι εφικτή (Boudouropoulos & Arvanitoyannis, 1998). Αυτό δίνει την δυνατότητα στις επιχειρήσεις που έχουν ένα από τα δύο συστήματα να μπορούν να αφομοιώσουν και το άλλο ενώ στις επιχειρήσεις που δεν έχουν κανένα από τα δύο, να υιοθετήσουν και να εφαρμόσουν εξ αρχής ένα σύστημα ολοκλήρωσης το οποίο θα περιέχει και τα δύο. Όσον αφορά την δομή των προτύπων και τα δύο έχουν χωριστό πρότυπο για την καθοδήγηση της ολοκλήρωσής τους. Από την άλλη, τα περιεχόμενα των προτύπων, τόσο το ISO 9001 όσο και το ISO περιλαμβάνουν τα στοιχεία της δέσμευσης της διοίκησης και ευθύνης, το σύστημα διαχείρισης τεκμηρίωσης και ελέγχου των εγγράφων, τον λειτουργικό έλεγχο, την κατάρτιση, την παρακολούθηση, την μέτρηση, τα διορθωτικά μέτρα, τα αρχεία και τους λογιστικούς ελέγχους. Το ISO 9001 περιλαμβάνει συμπληρωματικά τα διακριτά στοιχεία του σχεδιασμού της ποιότητας, την αναγνώριση και την ιχνηλασιμότητα του προϊόντος καθώς και τις στατιστικές 17

18 τεχνικές. Ενώ, το ISO περιλαμβάνει τα διακριτά στοιχεία των περιβαλλοντικών πτυχών, τις νομικές απαιτήσεις, τους στόχους, την ετοιμότητα της έκτακτης ανάγκης και την αντιμετώπισή της Διαφορές των συστημάτων Το πρότυπο ISO 9001 και ISO έχουν πολλές ομοιότητες, καθώς και αρκετές διαφορές (Aboulnaga, 1998). Κάποιες από τις διαφορές αναφέρονται παρακάτω: 1. Η γνώση των μηχανικών μεθόδων και της επιστήμης. Οι περισσότερες από τις απαιτήσεις του προτύπου ISO 9001 συνεπάγονται διαχείριση και διαδικαστικές εργασίες σύμφωνα με το πρότυπο ενώ ορισμένες από τις πιο σημαντικές συνιστώσες του προτύπου ISO συνεπάγονται την επιστημονική και τεχνική μεθοδολογία. Για παράδειγμα, οι προληπτικές τεχνικές του προτύπου, δηλαδή ο σχεδιασμός για το περιβάλλον, ο κύκλος ζωής, η ανάλυση, η πρόληψη της ρύπανσης και οι αντικαταστάσεις των υλικών που απαιτούν την άριστη γνώση του τεχνικού σχεδιασμού και τα επαχθείς προϊόντα της εταιρείας σέβονται τους φυσικούς πόρους, τις ενεργειακές απαιτήσεις και το περιβάλλον. 2. Η ευθύνη και οι διαφορές: Δεν υπάρχουν αστικές ή ποινικές κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμορφώσεων που παρουσιάζονται κατά την εφαρμογή του ISO 9001, ενώ οι αντίστοιχες κυρώσεις σε ορισμένες πτυχές του συστήματος διαχείρισης περιβάλλοντος μπορεί να επιβληθούν από τους ρυθμιστικούς φορείς ή τα δικαστήρια. 3. Οι κανονισμοί της κυβέρνησης: μέρος της περιβαλλοντικής διαχείρισης ρυθμίζεται από διάφορους τοπικούς ή κυβερνητικούς οργανισμούς. Τέτοια πολυ-εποπτεία δεν ισχύει στην ποιότητα (ISO 9001). 4. Τα ιδεολογικά, πολιτικά και κοινωνικό - οικονομικά θέματα: Περιβαλλοντικά θέματα δημιουργούν διαίρεση και αντιπαράθεση μεταξύ των ανθρώπων σε ιδεολογικές, πολιτικές, και κοινωνικό-οικονομικές κατευθύνσεις. Τέτοια προβλήματα δεν προκύπτουν στη διαχείριση της ποιότητας (Αzzone & Bianchi, 1997). 5. Το φάσμα των ενδιαφερομένων: Το σύστημα διαχείρισης περιβάλλοντος έχει μεγαλύτερη ποικιλία ενδιαφερομένων μερών. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς στον τομέα του περιβάλλοντος περιλαμβάνουν κατασκευαστές, εργαζόμενους, 18

19 καταναλωτές, λιανοπωλητές, εκπαιδευτικούς, μέσα ενημέρωσης, περιβαλλοντικές ομάδες και την κυβέρνηση. Η διαχείριση της ποιότητας, από την άλλη αναφέρεται γενικά στους κατασκευαστές, εργαζομένους και καταναλωτές. 6. Η διάρκεια των αποτελεσμάτων: τα αποτελέσματα και οι επιπτώσεις της εφαρμογής ενός συστήματος διαχείρισης περιβάλλοντος πραγματοποιούνται για ένα πολύ μακρύτερο χρονικό διάστημα, μερικές φορές δεκαετίες, ενώ εκείνα της διαχείρισης της ποιότητας, η οποία γίνεται μέσα σε ένα σχετικά σύντομο διάστημα το οποίο αποτελεί εγγύηση για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας εταιρείας. 2.4 HACCP (Hazard Analysis Critical Control Points) Το σύστημα HACCP (Hazard Analysis Critical Control Points Ανάλυση Κινδύνων στα Κρίσιμα Σημεία Ελέγχου) εντοπίζει, αναλύει και αξιολογεί συγκεκριμένους κινδύνους που αφορούν τον δυνητικό καταναλωτή του προϊόντος και μέσα από ένα σύστημα τεκμηρίωσης ελέγχει ποσοτικές και ποιοτικές παραμέτρους, με σκοπό την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας βλάβης της υγείας του καταναλωτή από την κατανάλωση του εν λόγω προϊόντος. Ουσιαστικά το HACCP είναι προληπτικό σύστημα ελέγχου σε κάποια από τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, ταυτόχρονα περιγράφει τη γενική μεθοδολογία με την οποία η εταιρεία ελέγχει την Ασφάλεια και Υγιεινή, σύμφωνα με τις οδηγίες για την εφαρμογή του HACCP, FAO /WHO Codex Alimentarius (1993). Η ανάπτυξη ενός σχεδίου προηγείται της εφαρμογής του συστήματος HACCP, το οποίο συνοπτικά περιλαμβάνει τις παρακάτω διαδικασίες: 1 Την συγκρότηση της ομάδας HACCP που επιφορτίζεται με την μελέτη του σχεδίου. 2 Την ακριβή περιγραφή και τον προσδιορισμό της ταυτότητας του προϊόντος. 3 Τον προσδιορισμό της προβλεπόμενης χρήσης του προϊόντος. 4 Την δημιουργία διαγράμματος ροής παραγωγής. 5 Την επαλήθευση των διαδικασιών ασφαλείας. Επιπλέον, βασίζεται στις παρακάτω επτά αρχές εντοπισμού/ανάλυσης: 19

20 Των πιθανών κινδύνων, που συνδέονται με όλες τις διαδικασίες και την μεθοδολογία παραγωγής αποθήκευσης διακίνησης και πώλησης ενός προϊόντος Των κρίσιμων σημείων παραγωγής ελέγχου (CCP S), που προσδιορίζονται με στόχο ο έλεγχος τους να μειώσει ή να εξαλείψει τους πιθανούς κινδύνους. Των κρισίμων ορίων, δηλαδή των κριτηρίων με βάση τα οποία εκτιμάται η αποτελεσματικότητα διατήρησης υπό έλεγχο ενός κρίσιμου σημείου. Του συστήματος παρακολούθησης των κρίσιμων σημείων και ορίων, δηλαδή μια συγκεκριμένης αλληλουχίας ενεργειών, παρατηρήσεων και μετρήσεων, με τις οποίες διαπιστώνεται, εάν ένα κρίσιμο σημείο ευρίσκεται υπό έλεγχο. Των διορθωτικών ενεργειών, σε περίπτωση απόκλισης κρίσιμου ορίου, σε κρίσιμο σημείου ελέγχου. Του συστήματος καταγραφής / αρχειοθέτησης των δεδομένων και πληροφοριών. Των διαδικασιών επαλήθευσης / επιβεβαίωσης της ορθής λειτουργίας του συστήματος (συνέντευξη κ. Ανδρουλάκη, καθ. Κτηνιατρικής Α.Π.Θ) Σύνδεση του HACCP με τα προαπαιτούμενα προγράμματα (PRP) Τα προαπαιτούμενα προγράμματα αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία χτίζεται το HACCP ενώ η παρακολούθησή τους γίνεται ανεξάρτητα. Τα προαπαιτούμενα προγράμματα είναι τα ακόλουθα: η ορθή υγιεινή πρακτική (GHP), η ορθή βιομηχανική πρακτική (GMP) και η ορθή κτηνιατρική πρακτική (GAP). Η ασφάλεια των τελικών προϊόντων μίας βιομηχανίας τροφίμων ξεκινά από την εκτροφή ζώων. Κατά τη διαδρομή «από το χωράφι στο ράφι» συναντώνται πολλοί κίνδυνοι, όπως οι φυσικοί, οι χημικοί και οι βιολογικοί, οι οποίοι μπορεί να επιφέρουν αλλοιώσεις στο προϊόν. Για να προλαμβάνει και να καταστέλλει τους κινδύνους, η επιχείρηση εφαρμόζει τις ορθές βιομηχανικές πρακτικές με συνεχείς ελέγχους και επιλογή πιστοποιημένων προμηθευτών. Οι ορθές βιομηχανικές πρακτικές (GMP) σχετίζονται με τους εξής παράγοντες: 2 τοποθεσία και σχεδιασμός των εγκαταστάσεων 3 εργαζόμενοι 4 εξοπλισμός 5 πρώτες ύλες 6 διεργασίες παραγωγής. 7 υλικά συσκευασίας. 20

21 8 σύστημα ελέγχου ποιότητας. 9 μετρήσεις και επιθεωρήσεις. Η ορθή υγιεινή πρακτική τηρείται από την βιομηχανία τροφίμων μέσω του καθαρισμού, της απολύμανσης και της εξυγίανσης. Ο καθαρισμός του κτιρίου καθώς και των μηχανημάτων και τον ορατών επιφανειών που έρχονται σε επαφή τα τρόφιμα και τις πρώτες ύλες είναι απαραίτητο να απολυμανθούν. Επίσης, η επιχείρηση οφείλει να διεξάγει τακτικούς μικροβιολογικούς και χημικούς έλεγχους στο νερό και στα τελικά προϊόντα της. Οι διαδικασίες πρέπει να είναι κατάλληλα σχεδιασμένες, ώστε να ικανοποιούν τις ανάγκες της επιχείρησης. Επίσης, θα πρέπει να τηρούνται αρχεία άμεσα διαθέσιμα για την καθοδήγηση των εσωτερικής και εξωτερικών επιθεωρήσεων, καθώς και για διευκόλυνση των εργαζομένων Το ΙSO Το πρότυπο καθορίζει την τεχνική διαδικασία των ΣΔΑΤ (Συστήματα Διαχείρισης Ασφάλειας Τροφίμων). Το πρότυπο ISO αντικατέστησε το πρότυπο ΕΛΟΤ1416. Οι επιθεωρήσεις πιστοποίησης γίνονται από τον Μάρτιο του 2007 σύμφωνα με το νέο πρότυπο. Οι καινοτομίες του νέου προτύπου βασίζονται στα εξής: Καθιερώνει την αμοιβαία επικοινωνία στην αλυσίδα των τροφίμων Η επιτυχής εφαρμογή των διαδικασιών και των υποδομών προσφέρει εξοικονόμηση, δηλαδή μειώνει την αναγκαιότητα για πολλά κρίσιμα σημεία ελέγχου. Ακολουθεί την προσέγγιση του προτύπου ISO 9001 για την ποιότητα. Έχοντας τον πλήρη έλεγχο των εισερχόμενων και εξερχόμενων η επιχείρηση διασφαλίζει καλύτερο έλεγχο των προϊόντων. Η φιλοσοφία του προτύπου ISO βασίζεται όπως και αυτή του ISO 9001 στο διαρκή κύκλο βελτίωσης του Deming (Σχήμα 1.1). 21

22 Σχήμα 2.1: Deming Cycle. 2.5 Συγκριτική ανάλυση μεταξύ των προτύπων ISO και ISO 9001 Το πρότυπο ISO είναι πλήρως συμβατό με άλλα πρότυπα ISO, όπως το πρότυπο ISO Ωστόσο υπάρχουν διαφορές μεταξύ των δύο προτύπων. Το επίκεντρο του ISO 9001 είναι η ποιότητα, ενώ το επίκεντρο του είναι η ασφάλεια των τροφίμων. Το ISO απευθύνεται κυρίως σε ένα προϊόν διατροφής και δίνει παράλληλα την διαδικασία για την κατασκευή του προϊόντος αυτού. Έτσι περιλαμβάνει την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού συστήματος αγορών και ένα σύστημα διασφάλισης ποιότητας. Υπάρχουν διαφορές στην οργανωτική δομή μεταξύ των προτύπων. Άλλες προσθήκες στο ISO πέραν του ISO 9001 έχουν ως εξής: Τα ΣΔΑΤ πρέπει να συμμορφώνονται με τα κατάλληλα θεσμικά πλαίσια και τις κανονιστικές απαιτήσεις. Το πρότυπο πρέπει να υποστηρίζει τους στόχους της επιχείρησης. 22

23 Το πρότυπο πρέπει να αναπτύξει μια διαδικασία έκτακτης ανάγκης ετοιμότητας. Η ανάλυση κινδύνων για την ασφάλεια των τροφίμων πρέπει να διεξάγεται σαν μέρος της διαδικασίας για τον προγραμματισμό της παραγωγής τροφίμων. Θα πρέπει στην περίπτωση του προτύπου 22000, την ανάκληση των τροφίμωναπόσυρση, να την έχουν οι οργανισμοί. Το σύστημα ιχνηλασιμότητας απαιτεί από τις επιχειρήσεις να εντοπίζουν όλα τα υλικά και συστατικά των τροφίμων και τους προμηθευτές μέσω της διαδικασίας παραγωγής. Σε περίπτωση παραγωγής μη ασφαλούς προϊόντος το πρότυπο προβλέπει ότι ο οργανισμός πρέπει να αποσύρει το προϊόν πριν εισέλθει στην τροφική αλυσίδα. 23

24 2.6 Χαρακτηριστικά Ολοκλήρωσης Επίπεδα ολοκλήρωσης Σύμφωνα με τους Douglas & Glen (2000), η ενσωμάτωση των συστημάτων προκύπτει όταν δύο ή περισσότερα συστήματα συνδέονται έτσι ώστε η ανεξαρτησία του ενός ή και των δύο συστημάτων να χάνεται. Η ολοκλήρωση θα πρέπει να οδηγήσει σε ένα πιο ολοκληρωμένο και ισχυρότερο σύστημα διαχείρισης (Karapetrovič & Willborn, 1998b). Σήμερα υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός των συστημάτων που χρησιμοποιούνται, QMSs, συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης, τα συστήματα υγείας και της ασφάλειας, τα συστήματα πληροφοριών, συστήματα ασφαλείας, τα πρότυπα λογισμικού, τα πρότυπα της βιομηχανίας αυτοκινήτων και άλλα τα οποία μπορεί να ενσωματωθούνε σε κάποιο βαθμό. Οι Wilkinson & Dale (1999) προτείνουν ότι η ενσωμάτωση μπορεί να λάβει χώρα σε μια σειρά από διαφορετικούς τρόπους ή επίπεδα. Τα επίπεδα είναι παρακάτω: Επίπεδο 1: Περιλαμβάνει την ολοκλήρωση με βάση το πρότυπο ISO Επίπεδο 2: Η ολοκλήρωση βασίζεται στο συνδυασμό στοιχείων που μοιράζονται τα διάφορα πρότυπα. Επίπεδο 3: Η ολοκλήρωση περιλαμβάνει τη σύνδεση ΣΔΠ και συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης με άλλα πιστοποιημένα συστήματα, όπως το Investors in People (IIP). Επίπεδο 4: Η ολοκλήρωση περιλαμβάνει την ενσωμάτωση των πιστοποιημένων και μη πιστοποιημένων συστημάτων σε ένα ενιαίο σύστημα διαχείρισης, το οποίο οδηγεί σε ένα πλήρως ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης (IMS) Στρατηγική ολοκλήρωσης Η διοίκηση πρέπει να καθορίσει μια στρατηγική για την υλοποίηση της ολοκλήρωσης. Η λανθασμένη εφαρμογή μιας τέτοιας στρατηγικής, θα έχει ως αποτέλεσμα την διακεκριμένη πολιτική για τα επιμέρους υποσυστήματα διαχείρισης, την δυσαρέσκεια και την σπατάλη πόρων (Jonker & Klaver, 1998). Οι Karapetrovic & Wilkinson (1998) παραθέτουν τρείς εναλλακτικές στρατηγικές για την ένταξη: 24

25 Καθιέρωση πρώτα του Συστήματος Διαχείρισης Ποιότητας (ΣΔΠ) και στη συνέχεια του Συστήματος Περιβαλλοντικής Διαχείρισης (EMS). Καθιέρωση πρώτα του EMS και στη συνέχεια του ΣΔΠ. Καθιέρωση του ΣΔΠ και EMS ταυτόχρονα Μεθοδολογία ολοκλήρωσης Μία ολοκλήρωση, για να πραγματοποιηθεί, ακολουθεί κάποια συγκεκριμένα βήματα σύμφωνα με τις Γκοτζαμάνη και Γκουτάκου (2006): Βήμα 1: Δέσμευση της Διοίκησης. Η διοίκηση του κάθε οργανισμού - επιχείρησης θα πρέπει να δεσμευτεί ότι η ολοκλήρωση των συστημάτων θα βασίζεται στις διεθνείς απαιτήσεις ποιότητας και περιβάλλοντος, στους κανονισμούς που έχει θεσπίσει η κυβέρνηση, στο σχέδιο και τους στόχους της επιχείρησης και στις προσδοκίες των πελατών. Βήμα 2: Ορισμός εκπροσώπου για την διαχείριση του ενοποιημένου συστήματος και τη διαχείριση του περιβάλλοντος. Σε περίπτωση που ένα άτομο έχει την ικανότητα να διαχειριστεί και τα δύο συστήματα θα ήταν προτιμότερο να οριστεί ένας διαχειριστής. Οι εκπρόσωποι, αφού κατανοήσουν τα πρότυπα, θα πρέπει να καθορίσουν τα σωστά βήματα για την εφαρμογή των συστημάτων. Βήμα 3: Ολοκλήρωση των συστημάτων σε ένα. Θα πρέπει να οριστεί μία κοινή πορεία και για τα δύο συστήματα με κοινά σημεία: την πολιτική, την παρακολούθηση και την μέτρηση, τον έλεγχο της διαδικασίας και των εγγράφων, τις διορθωτικές και τις προληπτικές ενέργειες. Βήμα 4: Καθορισμός της ημερομηνίας πιστοποίησης Το κάθε σύστημα θα πρέπει να έχει τη δική του ημερομηνία και να πιστοποιηθεί ξεχωριστά, με σειρά προτεραιότητας τα συστήματα διαχείρισης ποιότητας. Βήμα 5: Σύνθεση επιτροπής υιοθέτησης των συστημάτων. 25

26 Θα πρέπει να οριστεί μία επιτροπή, η οποία θα διερευνά και θα ελέγχει την εναρμόνιση των διαδικασιών. Βήμα 6: Εκτίμηση των συστημάτων για εντοπισμό μη συμμόρφωσης με τα πρότυπα. Αφού οι απαιτήσεις των συστημάτων δεν είναι κοινές εξ ολοκλήρου, θα πρέπει να εκτιμηθούν ξεχωριστά τα συστήματα. Βήμα 7: Ανάπτυξη ενός ενοποιημένου σχεδίου εφαρμογής. Το σχέδιο αυτό θα περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα και τις αρμοδιότητες των υπευθύνων, καθώς και μία λίστα εγγράφων για την υιοθέτηση των συστημάτων τόσο της ποιότητας όσο και του περιβάλλοντος. Βήμα 8: Εκπαίδευση των μελών που συμμετέχουν. Τα μέλη που συμμετέχουν θα πρέπει να γνωρίζουν τις τεχνικές της τεκμηρίωσης καθώς και τις διαδικασίες για την υλοποίηση της πιστοποίησης. Βήμα 9: Δημιουργία του εγχειριδίου του ενοποιημένου συστήματος. Το εγχειρίδιο μπορεί να βασιστεί στη δομή του ISO Βήμα 10: Ανάπτυξη τεκμηρίωσης για την ποιότητα και την διαχείριση των δραστηριοτήτων. Οι διαδικασίες που ακολουθούνται θα πρέπει να εγκρίνονται από εξουσιοδοτημένα άτομα και να περιλαμβάνουν στοιχεία και αρχεία για την διασφάλιση της συνεχούς συμμόρφωσης. Βήμα 11: Εκπαίδευση του προσωπικού στο νέο σύστημα. Βημα12: Μεθοδολογία εσωτερικής επιθεώρησης. Θα πρέπει να προγραμματιστούν προεκτιμήσεις και έλεγχοι πιστοποίησης για το σύστημα. Βημα13: Διορθωτικες ενέργειες για όλα τα συστήματα. Μαζί με τις διορθωτικές ενέργειες οφείλεται να γίνουν και επιθεωρήσεις πιστοποίησης. 26

27 Βήμα 14: Ανασκόπηση των συστημάτων και συνεχής βελτίωση. Η Διοίκηση θα πρέπει να διενεργεί ανασκοπήσεις για την αποφυγή λαθών και την επίτευξη της αποτελεσματικότητας. 2.7 Οφέλη από την εφαρμογή των συστημάτων διαχείρισης Τα οφέλη από την εφαρμογή των συστημάτων διαχείρισης είναι πολλαπλά. Στη συνέχεια, παρατίθενται αναλυτικά τα οφέλη από την ανεξάρτητη εφαρμογή κάθε προτύπου συστήματος διαχείρισης και στη συνέχεια αναλύονται τα οφέλη από την εφαρμογή ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης Οφέλη από την εφαρμογή του ISO 9001 Σύμφωνα με τους Φωτόπουλο κ.α. (2010) τα οφέλη της ολοκλήρωσης του προτύπου 9001:2000 είναι τα παρακάτω: Η βελτίωση της εταιρίας, η θέση στην αγορά, τα οφέλη του πελάτη και οι παροχές του προμηθευτή είναι οι πιο σημαντικές, ενώ δευτερεύον οφέλη αποτελούν η βελτίωση της ποιότητας της εταιρείας και οι παροχές στους εργαζομένους. Με άλλα λόγια, σε αντίθεση με τους λόγους για την πιστοποίηση, τα εξωτερικά οφέλη ξεπέρασαν τα εσωτερικά. Ωστόσο, οι ερευνητές Magd (2006), Singh and Mansour Nahra (2006) και Magd and Curry (2003) διαπίστωσαν το αντίθετο, ότι, δηλαδή, σε μια εταιρία οι παροχές που καταβάλλονται από την ολοκλήρωση είναι εκείνες που αφορούν το εσωτερικό περιβάλλον της εταιρίας και στη συνέχεια το εξωτερικό περιβάλλον. Η έρευνα των Poksinska et al. (2006), από την άλλη, έδειξε ότι εκτός από τα εξωτερικά οφέλη που επιτυγχάνονται μέσω της ολοκλήρωσης και αφορούν τη βελτίωση των σχέσεων με τους πελάτες, μόνο λίγα εσωτερικά οφέλη εντοπίστηκαν, τα οποία περιλαμβάνουν πιο διαρθρωμένες και τυποποιημένες διαδικασίες. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης έδειξαν ότι οι λόγοι για την πιστοποίηση και οι δυσκολίες συσχετίζονται με τα αντίστοιχα οφέλη. Ειδικότερα, η βελτίωση της θέσης της εταιρείας στην αγορά που αποτελεί ένα εξωτερικό όφελος επηρεάζεται σημαντικά από την ύπαρξη παρόμοιων λόγων πιστοποίησης που είναι εξωτερικοί. Η επίτευξη αυτού του πλεονεκτήματος παρεμποδίζεται όταν υπάρχουν δυσκολίες, όπως η έλλειψη της δέσμευσης για την ποιότητα και οι απαιτούμενοι πόροι για την εφαρμογή των απαιτήσεων του προτύπου. Το ίδιο ισχύει και για τα εσωτερικά οφέλη της 27

28 πιστοποίησης. Με άλλα λόγια, τα οφέλη, όπως η βελτίωση της ποιότητας της εταιρείας και οι παροχές των εργαζομένων είναι θετικά προς την εταιρία και επηρεάζονται σημαντικά από την ύπαρξη αντίστοιχων κινήτρων πιστοποίησης, που είναι εσωτερικά και αυτά, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζονται αρνητικά από δυσκολίες, όπως η έλλειψη γνώσης και εμπειρίας σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας. Η ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των οφελών και των λόγων μη πιστοποίησης προκύπτει σύμφωνα με τα αντίστοιχα αποτελέσματα της έρευνας που διεξάγεται από τις Γκοτζαμάνη και Τσιότρα (2002) Οφέλη από την εφαρμογή του ISO Τα Συστήματα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης αποφέρουν υψηλή προστιθέμενη αξία στις επιχειρήσεις ικανοποιώντας απαιτήσεις των ενδιαφερομένων μερών (φορείς, κοινωνία, εργαζόμενοι, πελάτες, προμηθευτές). Η ανάπτυξη και πιστοποίηση ενός συστήματος περιβαλλοντικής διαχείρισης, με την επικαιροποίηση της νομοθεσίας, τον έλεγχο συμμόρφωσης και άλλες διαδικασίες διασφαλίζει μεταξύ άλλων την συμμόρφωση της επιχείρησης ως προς τις νομικές και κανονιστικές απαιτήσεις που συνδέονται με την λειτουργία της. Οι αρχές και τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη θεωρούν τη λειτουργία των πιστοποιημένων επιχειρήσεων ασφαλέστερη. Όταν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των εταιρειών είναι σημαντικές, είναι δυνατόν να κάνουν τις δραστηριότητές τους, πιο βιώσιμες μέσω της εφαρμογής συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης. Όσο αφορά τη διαχείριση της ενέργειας και των αποβλήτων και ιδίως των επικινδύνων αποβλήτων από τη χημική βιομηχανία, η εξοικονόμηση κόστους τείνει να είναι προφανής. Το περιβαλλοντικό σύστημα, δεν οδηγεί σε σημαντικές αλλαγές στην στρατηγική διαχείριση μιας ΜΜΕ (μικρομεσαίας επιχείρησης). Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε επιχειρήσεις με λιγότερους από 50 εργαζόμενους. Το κύριο πρόβλημα είναι ότι ένα πιστοποιημένο ΣΠΔ δεν οδηγεί κατ ανάγκην στην καλύτερη αποδοτικότητα των υλών και κατά συνέπεια, την ελαχιστοποίηση των αποβλήτων (Holdsworth, 2003). Οι μικρές επιχειρήσεις παρουσιάζουν μειωμένο ενδιαφέρον για λήψη μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος. Σε αυτές τις επιχειρήσεις, τα περιβαλλοντικά ζητήματα 28

29 είναι ευθύνη του διευθύνοντος συμβούλου, ο οποίος χειρίζεται και όλες τις άλλες δραστηριότητες της επιχείρησης. Υπάρχουν τρεις λόγοι για τους οποίους οι μικρές επιχειρήσεις παρουσιάζουν μειωμένο ενδιαφέρον για την προστασία του περιβάλλοντος. Πρώτον, η έλλειψη του χρόνου για περιβαλλοντικά θέματα από πλευρά του επιχειρηματία, δεύτερον, η έλλειψη γνώσης και τρίτον, η ελάχιστη οικονομική σημασία των περιβαλλοντικών ζητημάτων, κυρίως των αποβλήτων, στις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Οι περισσότερες επιχειρήσεις ενδιαφέρονται ελάχιστα για την ανάληψη ενεργού ρόλου στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος. Προσπαθούν απλά να συμμορφώνονται με τις ελάχιστες απαιτήσεις της νομοθεσίας. Ακόμη και αν εντοπισθούν περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αναζητούνται λύσεις, ώστε να αποφευχθεί ή να ελαχιστοποιηθεί η οικονομική επιβάρυνση. Ύστερα από συζητήσεις σχετικά με τις περιβαλλοντικές πρακτικές και εμπειρίες στις ΜΜΕ (Burke and Gaughran, 2004), διαπιστώθηκε ότι οι ΜΜΕ αποφεύγουν τα επίσημα έργα και τις μακροπρόθεσμες πρωτοβουλίες και συμμετέχουν μόνο σε μικρής κλίμακας και εφάπαξ πρωτοβουλίες (CEC, 1993). Αυτό μπορεί να φανεί από το χαμηλό ποσοστό των ΜΜΕ με πιστοποιημένο ΣΠΔ σε όλες τις μελέτες που έχουν διεξαχθεί μέχρι τώρα. O Zorpas (2009) υποστηρίζει ότι ακόμη πιο ανησυχητικός για το μέλλον είναι ο χαμηλός αριθμός των ΜΜΕ που σχεδιάζουν να εφαρμόσουν ένα Σύστημα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης (CEC, 1993; BSI, 1996). Το μέτριο ποσοστό των ΜΜΕ που εφαρμόζουν περιβαλλοντική πολιτική, επιβεβαιώνει την άποψη ότι οι ΜΜΕ δεν είναι περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένες. Τα εμπόδια και τα κίνητρα διαφέρουν από χώρα σε χώρα, ενώ οι Pimenova and Van der Vorst (2004) εντόπισαν την έλλειψη του χρόνου ως το βασικό εμπόδιο για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής αλλαγής, οι Burke and Gaughran (2004) διαπίστωσαν ότι η έλλειψη απαίτησης από τους πελάτες αποτέλεσε τον σημαντικότερο αναστολέα. Αντίθετα, οι Ilomaki and Melanen (2001) και GBN (2001) προσδιόρισαν ότι η ζήτηση των πελατών αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη για την υιοθέτηση περιβαλλοντικών προτύπων ενώ οι Burke and Gaughran (2004) διαπίστωσαν ότι μόνο το 22% των ΜΜΕ είχαν πελάτες που προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν περιβαλλοντικά ζητήματα. 29

30 Παρά τις λίγες στατιστικές έρευνες σχετικά με την υιοθέτηση συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης, τα πρακτικά μέτρα που λαμβάνονται από τις ΜΜΕ είναι θετικά σε όλες τις μελέτες. Ωστόσο, σε σχετική έρευνα που διεξήχθη στην Ιρλανδία, η ανάπτυξη συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης αποδίδεται, σε μεγάλο ποσοστό, στην ανάγκη συμμόρφωσης με την κείμενη νομοθεσία για τα απόβλητα και την αύξηση του κόστους της διάθεσης των αποβλήτων, και όχι από στις απαιτήσεις των πελατών (Ilomaki and Melanen, 2001, Burke and Gaughran, 2004) Οφέλη από την εφαρμογή του ISO Σχετικά με τα οφέλη που προκύπτουν από την εφαρμογή του προτύπου διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων, οι Kafel and Sikora (2011) τα διακρίνουν σε εσωτερικά και εξωτερικά. Τα πιο συχνά εσωτερικά οφέλη, είναι η βελτίωση στα εσωτερικά έγγραφα, ο αυξημένος προσανατολισμός στον πελάτη, η βελτίωση της εσωτερικής επικοινωνίας και η ασφάλεια των τροφίμων. Η αύξηση της ικανοποίησης των εργαζομένων από την εφαρμογή των Συστημάτων διαχείρισης καταγράφεται σπάνια. Στο στάδιο της ανάπτυξης περισσότερα είναι μάλλον οι δυσκολίες που αναφέρονται στην υπέρβαση της αντίστασης στις αλλαγές ή σε πρόσθετα καθήκοντα όπως η συμπλήρωση εντύπων ή η εποπτεία των κρίσιμων σημείων. Ως πλεονέκτημα οι εργαζόμενοι θεωρούν την τεκμηρίωση, όπως οι περιγραφές θέσης εργασίας και οι διαδικασίες, που καθορίζουν με σαφήνεια ευθύνες και αρμοδιότητες. Η ορθή εφαρμογή ενός πιστοποιημένου συστήματος διαχείρισης εξασφαλίζει τη νομική συμμόρφωση στο πεδίο της ασφάλειας των τροφίμων στον οργανισμό (Kafel and Sikora, 2011). 2.8 Οφέλη από την ολοκλήρωση Ως οφέλη από την ολοκλήρωση των συστημάτων διαχείρισης έχουν αναγνωριστεί τα εξής (Santos et al., 2011): Βελτιστοποίηση πόρων (οικονομικών και ανθρώπινων) Μείωση κόστους διαχείρισης Ενοποίηση εσωτερικών επιθεωρήσεων Βελτίωση της εκπαίδευσης των εργαζομένων Σαφέστερος καθορισμός ευθυνών και αρμοδιοτήτων 30

31 Απλοποίηση στην τήρηση των υπο-συστημάτων Μείωση γραφειοκρατίας Ευκολότερη συμμόρφωση με τη νομοθεσία Αυξημένη αποτελεσματικότητα και απόδοση Βελτιωμένη εξωτερική εικόνα οργανισμού Καλύτερη επικοινωνία 2.9 Προβλήματα κατά την ολοκλήρωση Παράγοντες που δρουν ανασταλτικά στην πορεία προς την ολοκλήρωση είναι (Santos et al., 2011): Αύξηση του κόστους έναρξης του έργου εξαιτίας υψηλού αριθμού μησυμμορφώσεων Αυξημένη απαίτηση σε επικαιροποίηση εγγράφων με αρνητική επίπτωση στην ίδια τη διαχείριση Ένα πρόβλημα σε ένα από τα υπο-συστήματα μεταδίδεται στα υπόλοιπα Σημεία μη-συμβατά μεταξύ των συστημάτων Πολυπλοκότητα συστήματος Δυσκολίες που συναντώνται κατά την ολοκλήρωση είναι: Ανεπαρκής ολοκληρωσιμότητα των προτύπων Υψηλότερος βαθμός δυσκολίας και κόστος για την ταυτόχρονη εφαρμογή των επιμέρους συστημάτων Απαίτηση αλλαγής κουλτούρας Μεγάλη χρονική διάρκεια διαδικασίας ολοκλήρωσης 31

32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Για τον σκοπό της παρούσας έρευνας η μεθοδολογία μελέτης περίπτωσης έχει θεωρηθεί ως καταλληλότερη. Η μελέτη περίπτωσης επιτρέπει την ανάλυση σε βάθος ενός πολύπλοκου φαινομένου (Meredith, 1998) για τη διερεύνηση των αιτιών, των διεργασιών και των επιπτώσεων (Yin, 2003). Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα που συλλέχθηκαν από διάφορες πηγές («τριγωνισμός» - Jick, 2003) για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας της έρευνας. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις στον χώρο των δραστηριοτήτων της επιχείρησης, διεξήχθησαν συνεντεύξεις ημι-δομημένου τύπου και εξετάσθηκε το σύστημα τεκμηρίωσης της εταιρίας (εγχειρίδιο, διαδικασίες, έντυπα, οδηγίες εργασίας, αρχεία). Για τις συνεντεύξεις χρησιμοποιήθηκε πρωτόκολλο ερωτήσεων (βλ. Παράρτημα Α), ώστε να διασφαλίζεται η επαναληψιμότητα της έρευνας και σε άλλες περιπτώσεις και να μπορεί να υπάρχει ένα κοινό πλαίσιο συζήτησης με όλους τους ερωτηθέντες. Η συνέντευξη δεν περιορίστηκε στις απαντήσεις στις συγκεκριμένες ερωτήσεις του πρωτοκόλλου, αλλά επεκτάθηκε και σε θέματα που κρίθηκαν από τον κάθε ερωτώμενο ως σημαντικά. Στην έρευνα συμμετείχαν εργαζόμενοι από όλες τις βαθμίδες ιεραρχίας και με διαφορετικές αρμοδιότητες. Με τις επιτόπιες επισκέψεις παρατηρήθηκε ο βαθμός συμφωνίας των λόγων των ερωτηθέντων και της τεκμηρίωσης του συστήματος με την πραγματική κατάσταση, ώστε να ελεγχθεί η εγκυρότητα των πληροφοριών. Οι ερωτήσεις είναι βασισμένες σε πρωτόκολλο άλλων ερευνητών (Asif et al., 2010). 32

33 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΒΙΟΠΓΑΛ: ΠΡΟΦΙΛ ΚΛΑΔΟΣ 4.1 Προφίλ εταιρίας ΒΙΟΠΓΑΛ Η ΒΙΟΠΓΑΛ ξεκίνησε το 1948 από τους αδερφούς Πίγκα που δημιούργησαν την πρώτη αγελαδοτροφική μονάδα στα Διαβατά Θεσσαλονίκης. Το 1973 δημιουργείται η ΒΙΟΠΓΑΛ με την σημερινή της μορφή. Μια δυναμική και σύγχρονη επιχείρηση γαλακτοκομικών προϊόντων με διεθνή αποδοχή,που από το ξεκίνημα της μέχρι σήμερα παρουσιάζει μία σταθερά ανοδική πορεία στο χώρο. Δύο γενιές τυροκόμων με συνεχιστή τον Νίκο Καραγκούνη, έδωσαν την αγάπη, το μεράκι και τις γνώσεις τους, για την Παρασκευή γνήσιων ελληνικών παραδοσιακών τυροκομικών προϊόντων. Όλα τα προϊόντα παρασκευάζονται από 100% αγνό αιγοπρόβειο γάλα, από την Μακεδονία,πληρώντας συγχρόνως όλες τις διεθνής προδιαγραφές ποιότητας. Κάθε στάδιο της παραγωγής και της συσκευασίας (Σχήμα 4.1), υπόκειται σε αυστηρούς ποιοτικούς έλεγχους. Οι έλεγχοι, μικροβιολογικοί και χημικοί, ξεκινούν από την παραλαβή των πρώτων υλών και επεκτείνονται στα στάδια της επεξεργασίας και της ωρίμανσης του ενδιάμεσου και τελικού προϊόντος με γνώμονα τη συνεχή διασφάλιση της ποιότητας και την συνέχιση της παράδοσης (www.biopgal.gr). Ακολουθεί ανάλυση της αγοράς τυροκομικών προϊόντων, ώστε να περιγραφεί με σαφήνεια η θέση της εταιρίας στο ευρύτερο ανταγωνιστικό περιβάλλον του κλάδου και να αναδειχθεί η αναγκαιότητα διαρκούς αναζήτησης και εφαρμογής μεθόδων, όπως η εφαρμογή και ολοκλήρωση των συστημάτων διαχείρισης, για την επιβίωση και την ανάπτυξη του οργανισμού. 33

34 ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΛΕΓΧΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΚΟΣΤΟΛΟΓΗΣΗ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ- ΟΔΗΓΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΤΜΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΑΓΩΓΗΣ ΚΙΤΡΙΝΩΝ ΤΥΡΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ- ΠΩΛΗΤΕΣ ΤΜΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΝ ΤΥΡΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΤΥΡΙΩΝ Σχήμα 4.1: Οργανόγραμμα Εταιρίας Παραγωγής τυροκομικών Προϊόντων ΒΙΟΠΓΑΛ 34

35 4.2 Παράγοντες της αγοράς Σύμφωνα με τη ΕΣΥΕ, η συνολική εγχώρια παραγωγή τυροκομικών προϊόντων εμφανίζει διακυμάνσεις διαχρονικά, ωστόσο σε γενικές γραμμές ήταν αυξητική και εκτιμάται σε τόνους το 2008, από τόνους το Ο μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής διαμορφώθηκε σε 1,8%. Οι εξαγωγές αντιπροσώπευσαν το 17% της συνολικής παραγωγής τυριών το 2008, ενώ το 83% απευθύνθηκε στην εγχώρια αγορά. Η εγχώρια κατανάλωση τυροκομικών προϊόντων παρουσίασε διαχρονική άνοδο την περίοδο , ενώ είχε παρουσιάσει αυξομειώσεις μεταξύ των ετών Το 2003 το μέγεθος της φαινομενικής κατανάλωσης εμφανίζεται μειωμένο, για να αυξηθεί και πάλι τα επόμενα έτη. Πίνακας 3.1: Εγχώρια φαινομενική κατανάλωση τυροκομικών προϊόντων ( ). Ποσότητα: τόνοι. Πηγή: ΕΣΥΕ, Εκτιμήσεις ICAP, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Ε.Ο.ΓΑ.Κ. Έτος Παραγωγή Εισαγωγές Εξαγωγές Φαινομενική Κατανάλωση Αναφορικά με τις κατηγορίες των τυριών, η κατηγορία «μαλακά τυριά» καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μερίδιο στη συνολική εγχώρια παραγωγή τυροκομικών προϊόντων από τις βιομηχανικές επιχειρήσεις (68,1% το 2008). Η κατηγορία των «σκληρών και ημίσκληρων» τυριών κατατάσσεται δεύτερη, με μερίδιο 17,7% το Ακολουθεί η κατηγορία των «τυριών τυρογάλακτος», η οποία κατέλαβε μερίδιο παραγωγής 14% το ίδιο έτος. Τέλος, μικρό είναι το ποσοστό συμμετοχής των «λιωμένων τυριών» στο σύνολο της εγχώριας παραγωγής. 35

36 Πίνακας 3.2: Κατηγορίες τυριών. ΕΙΔΗ ΤΥΡΙΩΝ ΜΑΛΑΚΑ ΤΥΡΙΑ ΗΜΙΣΚΛΗΡΑ ΤΥΡΙΑ ΣΚΛΗΡΑ ΤΥΡΙΑ ΤΥΡΙΑ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Φέτα (αιγοπρόβειο γάλα) Τελεμές-Λευκό τυρί (αγελαδινό γάλα) Κατσικίσιο (κατσικίσιο γάλα) Κασέρι (αιγοπρόβειο γάλα) Ημίσκληρο (αγελαδινό γάλα) Γραβιέρα (αγελαδινό ή αιγοπρόβειο γάλα) Κεφαλογραβιέρα (αιγοπρόβειο γάλα) Κεφαλοτύρι (αγελαδινό ή αιγοπρόβειο γάλα) Ανθότυρο Μανούρι Μυζήθρα Ο κλάδος των τυροκομικών προϊόντων είναι κατακερματισμένος, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα ακόμα και οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις να κατέχουν μικρό σχετικά μερίδιο στο σύνολο της αγοράς τυροκομικών προϊόντων. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι ο μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε αυτόν, τόσο παραγωγικών όσο και εισαγωγικών. Tα τυροκομικά προϊόντα επομένως, βρίσκονται στο στάδιο της ωρίμανσης, με συνέπεια την ύπαρξη πολλών παραγωγών και πολλών προϊόντων προς πώληση και επομένως την αύξηση του ανταγωνισμού και τη μείωση του κέρδους (ICAP, 2009). Οι επιχειρήσεις του κλάδου τυροκομικών προϊόντων διαθέτουν τα προϊόντα τους σε αλυσίδες σουπερμάρκετ, μεμονωμένα σουπερμάρκετ, τα οποία εξυπηρετούν τοπικές αγορές, αλλά και μικρά σημεία πώλησης (μίνι μάρκετ, παντοπωλεία), εταιρείες τροφοδοσίας (catering) και, σε μικρότερο βαθμό, σε ξενοδοχειακές επιχειρήσεις και εστιατόρια. Το μέγεθος και ο βαθμός οργάνωσης των παραγωγικών μονάδων επηρεάζει και τον τρόπο διανομής των προϊόντων. 36

37 Σχήμα 4.1: Διαφημιστική δαπάνη τυροκομικών προϊόντων στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (Πηγή: Media Services). Ειδικότερα, οι μεγάλες επιχειρήσεις τυροκομικών προϊόντων (ΙCAP ) διακινούν τα προϊόντα κατά κύριο λόγο μέσω ιδίου δικτύου διανομής και εν μέρει μέσω αντιπροσώπων και χονδρεμπόρων. Το δίκτυο των μεγάλων επιχειρήσεων καλύπτει συνήθως ολόκληρο σχεδόν τον ελλαδικό χώρο, ενώ οι αντιπρόσωποι-εταιρείες διανομείς εξυπηρετούν ορισμένες περιοχές, οι οποίες είναι γεωγραφικά απομακρυσμένες από τα κέντρα διανομής και τις αποθήκες των εν λόγω εταιρειών. Οι μικρότερου μεγέθους επιχειρήσεις διαθέτουν τα προϊόντα τους απευθείας στα καταστήματα πρατήριά τους ή στην τοπική αγορά, αρκετές εξ αυτών συνεργάζονται με δίκτυα αντιπροσώπων, και χονδρεμπόρων για τη διάθεση των προϊόντων τους και σε άλλες περιοχές της χώρας, ενώ άλλες διαθέτουν τα προϊόντα τους απευθείας στους πελάτες από τις κεντρικές τους αποθήκες Ανταγωνισμός μεταξύ Επιχειρήσεων του Κλάδου Η αγορά των τυροκομικών προϊόντων είναι μία έντονα ανταγωνιστική αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται ορισμένες μεγάλες βιομηχανικές μονάδες αλλά και πλήθος μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Οι μεσαίου και μικρού κυρίως μεγέθους επιχειρήσεις δεν έχουν τα απαραίτητα κεφάλαια για την πραγματοποίηση επενδύσεων σε μηχανολογικό εξοπλισμό με σκοπό την αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό των παραγωγικών τους εγκαταστάσεων και την τυποποίηση των προϊόντων τους. Οι μεγάλες βιομηχανίες διαθέτουν σύγχρονο μηχανολογικό εξοπλισμό και ανταποκρίνονται καλύτερα στις απαιτήσεις της αγοράς.( Βιπεθ 2010). 37

38 4.2.2 Είσοδος Νέων Ανταγωνιστών Κατά το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, η είσοδος μιας νέας επιχείρησης στον κλάδο των τυροκομικών προϊόντων δεν θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη. Τα εμπόδια εισόδου καθορίζονται ουσιαστικά από τον ανταγωνισμό. Για την επιτυχή εκκίνηση μιας νέας παραγωγικής εταιρείας απαιτούνται η προσεκτική επιλογή προμηθευτών της πρώτης ύλης που είναι το γάλα, η επένδυση σε κατάλληλες εγκαταστάσεις και ανάλογο μηχανολογικό εξοπλισμό αλλά και η τήρηση των κανόνων υγιεινής που προβλέπονται από το θεσμικό πλαίσιο. Παρ όλα αυτά, το γενικότερο κλίμα στη χώρα θεωρείται αρνητικό για πραγματοποίηση νέων επενδύσεων για τους παρακάτω λόγους: Η οικονομική κρίση έχει οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης. Η χορήγηση νέων δανείων είναι εξαιρετικά δύσκολη και τα επιτόκια δανεισμού πολύ υψηλά. Η έλλειψη ρευστότητας δυσκολεύει την εξαγωγική διαδικασία. Ο συντελεστής φορολογίας των επιχειρήσεων αυξάνεται συνεχώς. Υπάρχει έλλειψη σταθερής κυβερνητικής πολιτικής Διαπραγματευτική Δύναμη Προμηθευτών Η βασικότερη πρώτη ύλη των βιομηχανικών μονάδων είναι το γάλα, το οποίο προμηθεύονται από κτηνοτρόφους, καθώς οι περισσότερες μονάδες δεν έχουν καθετοποιημένη παραγωγή. Οι μεγάλες βιομηχανίες είθισται να συνάπτουν εμπορικές συμφωνίες με πολλούς παραγωγούς παράλληλα, στο πλαίσιο των οποίων περιλαμβάνεται όροι για τον έλεγχο και τη διασφάλιση της ποιότητας του γάλακτος, καθώς και τη μεταφορά του. Επισημαίνεται ότι πραγματοποιούνται και εισαγωγές γάλακτος, κυρίως από άλλες χώρες της Ευρώπης, σε ιδιαίτερα ανταγωνιστικές τιμές (http://www.elog.gr). 38

39 Σχήμα 3.2: Διάρθρωση της εγχώριας αγοράς τυροκομικών προϊόντων ανά δίκτυο διανομής (ICAP, 2009) Διαπραγματευτική Δύναμη Αγοραστών Το μέγεθος των επιχειρήσεων που αγοράζουν και μεταπωλούν τα τυροκομικά προϊόντα επηρεάζει τη διαπραγματευτική τους δύναμη. Συνεπώς, τη μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη ως αγοραστές, σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου, έχουν οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ, οι μεγαλύτερες από τις οποίες προμηθεύονται απευθείας τα προϊόντα από τις βιομηχανικές μονάδες. Η «δύναμη» των αλυσίδων σούπερ μάρκετ δεν πηγάζει μόνο από τις μεγάλες ποσότητες που προμηθεύονται, αλλά και από την δυνατότητά τους να συμβάλουν στην αναγνωρισιμότητα ενός προϊόντος. 4.3 Περιβαλλοντικοί παράγοντες Οικονομικό περιβάλλον Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, το ελληνικό ΑΕΠ υποχώρησε το 2012, στα 193,7 δισεκατομμύρια ευρώ, σε τρέχουσες τιμές, με την ύφεση πέρυσι να προσδιορίζεται στο 6,4%, με αποτέλεσμα η σωρευτική μείωση της πενταετίας να ανέλθει στο 20%. Πλήγμα στην ανταγωνιστικότητα των εξαγωγικών επιχειρήσεων επιφέρει και το υψηλό κόστος δανεισμού. Η μέση ελληνική επιχείρηση δανείζεται σήμερα από τα εγχώρια τραπεζικά ιδρύματα με επιτόκια της τάξης του 8% - 12%, όταν αυτά αντλούν χρήμα από την πρωτογενή αγορά με μέσο όρο 4,5% - 5%. (http://www.statistics.gr) 39

40 4.3.2 Πολιτικό περιβάλλον Η έλλειψη σταθερής φορολογικής πολιτικής σε συνδυασμό με τη χαμηλή φορολόγηση των επιχειρήσεων στις γειτονικές χώρες, αποθαρρύνουν την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις.. Οι αλλαγές αφορούν τους φορολογικούς συντελεστές, τις εκπιπτόμενες δαπάνες, τον υπολογισμό των αποσβέσεων, τις συναλλαγές, τη φορολογία πλοίων κλπ. (http://www.minagric.gr) Νομικό περιβάλλον Οι επιχειρήσεις οφείλουν να συμμορφώνονται προς τις ισχύουσες νομικές και κανονιστικές απαιτήσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό όπως και τις απαιτήσεις των πελατών της. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω των κατωτέρω: Εφαρμογή συστημάτων ποιότητας και διεθνών προτύπων: ISO 9001:2008 ISO 22000:2005 BRC GLOBAL STANDARD FOOD IFS INTERNATIONAL FOOD STANDARD Τήρηση οδηγιών- κανονισμών ποιότητας τροφίμων Συμμόρφωση με την κείμενη νομοθεσία για τη διασφάλιση βιώσιμης ανάπτυξης και για προστασία του οικοσυστήματος: βιολογικός καθαρισμός συμπύκνωση τυρόγαλου, για τον περιορισμό της επιβάρυνσης των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων (το τυρόγαλο είναι ένα από τα πλέον ρυπογόνα απόβλητα των βιομηχανιών γάλακτος) Τεχνολογικό περιβάλλον Οι τεχνολογικές εξελίξεις και βελτιώσεις στην παραγωγή τυριών διαμορφώνουν τη ζήτηση μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών τυροκομικών (π.χ. αύξηση της ζήτησης για τυριά με χαμηλά λιπαρά, τυριά ειδικών τύπων κλπ.).(τρόφιμα και Ποτά, 2012) 40

41 Κοινωνικό περιβάλλον Τα τυροκομικά προϊόντα αποτελούν βασικό είδος διατροφής για τους Έλληνες καταναλωτές και ως εκ τούτου παρουσιάζουν αυξημένη ζήτηση, επηρεαζόμενα ως ένα βαθμό από την τιμή και το διαθέσιμο εισόδημα. Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τους καταναλωτές είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προϊόντων, όπως η γεύση, η ποιότητα, η διάρκεια συντήρησής τους, η θρεπτική αξία, η συσκευασία κτλ, ενίοτε δε και η ευκολία πρόσβασης στα σημεία πώλησης από τα οποία θα προμηθευτούν το προϊόν. Οι καταναλωτές είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε ζητήματα ποιότητας και ασφάλειας των ειδών διατροφής εν γένει. Η προτίμηση των καταναλωτών στα παραδοσιακά ελληνικά τυριά γίνεται εντονότερη όταν παρουσιάζονται ζητήματα σχετικά με την ποιότητα των πρώτων υλών και των (τελικών) τυροκομικών προϊόντων σε αγορές του εξωτερικού (Ελληνική Βιομηχανία Τροφίμων και Ποτών, 2009). 4.4 Συμπεράσματα Όπως προκύπτει από την παραπάνω ανάλυση, ο κλάδος τυροκομίας, σύμφωνα με τις τελευταίες ενδείξεις και τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης, εμφανίζεται με μικρότερο αριθμό επιχειρήσεων σε σχέση με το 2010 που ήταν 83 παραγωγικές μονάδες (ICAP, 2010). Αξίζει να σημειωθεί για το αντικείμενο της παρούσας έρευνας, ότι οι μεγάλοι όμιλοι, όπως η ΔΕΛΤΑ (Vivartia), η ΦΑΓΕ, η ΜΕΒΓΑΛ, η Τυράς, η Δωδώνη, η Κολιός, ο Όμιλος Νίκα, κλπ (ICAP, 2010), που παρουσιάζουν αυξημένη δυναμικότητα στις πωλήσεις, έχουν πιστοποιήσει σύστημα διαχείρισης ποιότητας και το δηλώνουν στα προϊόντα τους. 4.5 ΒΙΟΠΓΑΛ - Θέση στην αγορά Όπως έχει δειχθεί πιο πάνω, η επιχείρηση λειτουργεί σε έναν εξαιρετικά δυναμικά μεταβαλλόμενο κλάδο. Οι ανταγωνιστές της είναι τόσο οι μικρές όσο και οι μεγάλες γαλακτοβιομηχανίες. Η επιχείρηση έχει 15 άτομα προσωπικό, από τα οποία τα 3 41

42 ασχολούνται και με το σύστημα Σ.Δ.Π.Α.Τ.. Προσπαθεί να εκμεταλλευθεί τα πλεονεκτήματα των μεγάλων επιχειρήσεων διατηρώντας παράλληλα τον χαρακτήρα του τυροκομείου. Έτσι, παράγει βιομηχανοποιημένα προϊόντα, και συσκευάζει τα προϊόντα της για πώληση σε super market. Η εταιρία έκλεισε με τζίρο ευρώ, το έτος Η βάση της στρατηγικής που έχει τεθεί από την επιχείρηση είναι η εξής: Γευστική ικανοποίηση των καταναλωτών. Προσφορά πάντοτε φρέσκων προϊόντων, σε μεγάλη ποικιλία ειδών και γεύσεων. Ευέλικτη και απόλυτη εξυπηρέτηση του πελάτη. Παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας. Ενδυνάμωση της γνώσης του ονόματος της επιχείρησης και διαμόρφωση επώνυμης ζήτησης. Προώθηση των προϊόντων μέσα από υψηλού επιπέδου χώρους πώλησης. Η πρακτική που ακολουθείται για την επίτευξη των στόχων έχει ως εξής: Χρήση πρώτων και βοηθητικών υλών αρίστης ποιότητας. Συνεχής αναζήτηση νέων πρώτων και βοηθητικών υλών στην διεθνή και εγχώρια αγορά, με μοναδικό κριτήριο την βελτίωση της ποιότητας. Συνεχής ποιοτικός έλεγχος σε όλες τις φάσεις της παραγωγικής διαδικασίας. Άμεση επίβλεψη από τους επιχειρηματίες της παραγωγικής διαδικασίας. Συνεχείς προσπάθειες για αύξηση της παραγωγικότητας και αποδοτικότητας. Συνεχείς πειραματισμοί για την δημιουργία νέων προϊόντων. Συνεχής παρακολούθηση της τεχνολογικής εξέλιξης στον κλάδο. Απασχόληση υψηλά εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού Είδη και χαρακτηριστικά προϊόντων Τα προϊόντα που παράγει η εταιρία ΒΙΟΠΓΑΛ είναι τα παρακάτω: Φέτα: Το παραδοσιακό Ελληνικό προϊόν με την άριστη ποιότητα και την πλούσια γεύση. Παράγεται από αγνό 100% αιγοπρόβειο γάλα, σε σύγχρονες εγκαταστάσεις και με αυστηρές συνθήκες υγιεινής. Λιπαρά στην ξηρή μάζα: %. Υγρασία: 53-55%. 42

43 Τελεμές: Το μαλακό, νόστιμο λευκό Ελληνικό τυρί με την ευχάριστη γεύση. Λιπαρά στην ξηρή μάζα: 43%. Υγρασία: 54-56%. Ανθότυρο: Τυρί τυρογάλακτος από πρόβειο και γίδινο γάλα. Λιπαρά στην ξηρή μάζα: min 20%. Υγρασία: max 70%. Μανούρι: Τυρί τυρογάλακτος από πρόβειο και γίδινο γάλα εμπλουτισμένο με κρέμα γάλακτος. Λιπαρά στην ξηρή μάζα: 45%. Υγρασία : max 50%. Γραβιέρα: Γραβιέρα από πρόβειο γάλα και αγελαδινό. Λιπαρά στην ξηρή μάζα: 37%. Κατσικίσιο: Τυρί από παστεριωμένο κατσικίσιο γάλα. Λιπαρά:38%. Υγρασία :45%-46%. Slim (Τυρί χαμηλών λιπαρών): Αιγοπρόβειο τυρί με χαμηλά λιπαρά κατάλληλο για διατροφή. Λιπαρά στην ξηρή μάζα: 15%. Υγρασία: 53-54%. Λιοτύρι: Λιπαρά: 31,6%. Υγρασία στην ξηρή μάζα: 33,6%. Ημίσκληρο τυρί τσελιγκοτυρι: Παράγεται από παστεριωμένο αγελαδινό γάλα. Λιπαρά :40%. Υγρασία: max : 45%. 43

44 4.5.2 Παραγωγή λευκών σκληρών τυριών άλμης Στο σχήμα 4.2 που ακολουθεί απεικονίζεται η ροή της παραγωγής των σκληρών τυριών από την παραλαβή του γάλακτος ως την ωρίμανση του τελικού προϊόντος. Αρχικά, αφού γίνει η παραλαβή του γάλακτος, η οποία αποτελεί και το πρώτο κρίσιμο σημείο ελέγχου (CCP) της παραγωγικής ροής, το γάλα θερμαίνεται στους Ο C, και τοποθετείται στον κορυφολόγο, με σκοπό να φιλτραριστεί. Στη συνέχεια, ακολουθεί το πιο σημαντικό κρίσιμο σημείο της διαδικασίας, η παστερίωση. Η παστερίωση πρέπει να γίνει στους 66 ο C για 15 λεπτά. Αφού λοιπόν παστεριωθεί, ψύχεται στους ο C, και τοποθετείται στις επονομαζόμενες πήχτρες. Εκεί, το γάλα, εμβολιάζεται με καλλιέργεια και τοποθετείται παράλληλα και η πυτιά. Η επιλογή της κατάλληλης καλλιέργειας και πυτιάς συμβάλλει στο αποτελεσματικό στράγγισμα του τυροπήγματος, αναχαιτίζει την ανάπτυξη των παθογόνων και των μικροοργανισμών αλλοίωσης και ευνοεί την ανάπτυξη επιθυμητών οργανοληπτικών χαρακτηριστικών στο τελικό προϊόν. Αφού παραμείνει λεπτά στην πήξη, έπειτα διαιρείται του πήγματος, και από εκεί προκύπτει το τυρόγαλα. Παραμένει 40 λεπτά για να καρυδώσει το τυρόπηγμα και να αφαιρεθεί ώστε να μπει στα καλούπια. Πρέπει να παραμείνει 40 λεπτά για να στραγγιστεί ο ορός του τυροπήγματος. Στην πορεία, πρέπει να πιεστεί το τυρόπηγμα για μία ώρα και στη συνέχεια να τετραγωνοποιηθούν τα κομμάτια, και να τοποθετηθεί άλμη πυκνότητας 15% και αλάτι. Ύστερα από 20 ώρες, παραμονής με την άλμη για να ξεκουραστεί το τυρί, τοποθετείται σε δοχεία με άλμη για 8-10 μέρες, ώσπου να μπουν στον θάλαμο ωριμότητας ο C. Αφού καθαρισθούν, τα δοχεία πληρώνονται με άλμη 7% και τυρόπηγμα. Τέλος, το προϊόν αποθηκεύεται για να ωριμάσει για χρονικό διάστημα ενός έως τριών μηνών. 44

45 ΠΑΡΑΛΑΒΗ/ΨΥΞΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ CCP1 ΦΥΓΟΚΕΝΤΡΥΣΗ ΠΑΣΤΕΡΙΩΣΗ 72 ο C /15 δευτερόλεπτα ή 63 ο C /30 λεπτά CCP2 ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΠΑΣΤΕΡΙΩΜΕΝΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΨΥΞΗ ΑΠΟ ΑΝΑΔΕΥΣΗ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΠΗΞΕΩΣ ΠΥΤΙΑ ΚΑΙ ΠΗΞΗ(ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ(ΘΕΡΜΟΦΥΛΛΑ-ΜΕΣΟΦΥΛΛΑ)) ΤΥΡΟΓΑΛΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΠΗΓΜΑΤΟΣ-ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΕ ΚΑΛΟΥΠΙΑ ΚΑΙ ΑΛΑΤΙΣΜΑ ΠΑΡΑΜΟΝΗ -ΣΤΟΙΒΑΞΗ (>2 ΩΡΕΣ) ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΑΛΑΤΙΣΜΑ (14ΒΕ Ή ΞΗΡΟΥ ΑΛΑΤΙΟΥ) ΠΑΡΑΜΟΝΗ -ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑ- ΠΑΡΑΜΟΝΗ(>20 ΩΡΕΣ) ΑΠΟΣΤΟΙΒΑΞΗ,ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΑΛΑΤΙΟΥ- ΠΑΡΑΜΟΝΗ 2 ΜΕΡΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ -ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΑΣΤΕΡΙΩΜΕΝΗΣ ΑΛΜΗΣ ΩΡΙΜΑΝΣΗ(17-18ΟC/>15 ΜΕΡΕΣ)/ph <4,5) CCP3 ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΨΥΓΕΙΟ -ΩΡΙΜΑΝΣΗ(2-4ΟC) CCP4 ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΕΛΙΚΟΥ ΩΡΙΜΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σχήμα 4.2: Διάγραμμα ροής λευκών τυριών άλμης( φέτα, τελεμές, κατσικίσιο, ελαφρύ) 45

46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΒΙΟΠΓΑΛ 5.1 Κύριες διαδικασίες ISO 9001 Το ΙSO 9001 άρχισε να εφαρμόζεται στην εταιρία το Οι διαδικασίες του νέου ISO 9001 εφαρμόζονται πλήρως από την επιχείρηση ΒΙΟΠΓΑΛ με την ακόλουθη σειρά και προτεραιότητα: Μεγαλύτερη έμφαση στην ευθύνη της Διοίκησης. Καθιέρωση ενεργειών για την επίτευξη στόχων ποιότητας (σχεδιασμός της ποιότητας) σε κάθε σχετική λειτουργία και επίπεδο του οργανισμού. Καθορισμός απαιτήσεων για περιοδικές ανασκοπήσεις του συστήματος Διαχείρισης ποιότητας. Καθορισμός νέων απαιτήσεων για τη διαχείριση των πόρων. Προσδιορισμός της επίπτωσης των αγοραζόμενων προϊόντων ή / και υπηρεσιών στο τελικό προϊόν. Μέτρηση της ικανοποίησης του πελάτη, μέσω των πωλήσεων ανά κατηγορία πελάτη και μέσω ερωτηματολογίων στους πελάτες χονδρικής. Δέσμευση για συνεχή βελτίωση, σχέδια και στόχοι της διοίκησης για βελτίωση μέσω νέων τεχνολογιών, και αναβάθμιση των μηχανημάτων της εταιρίας. Επίσης, η εταιρία ζητά τη συμμετοχή του πελάτη σε γευστικές δοκιμές για τη μέτρηση ικανοποίησης του. Ο προγραμματισμός και η διενέργεια του ελέγχου ποιότητας πρέπει να τεκμηριώνονται. Η τεκμηρίωση περιλαμβάνει : Την εκπόνηση προγράμματος που περιλαμβάνει την πλήρη έκταση του ελέγχου. Την επιλογή του προσωπικού που θα διενεργήσει τον έλεγχο. Την τεκμηρίωση και καταγραφή των παρατηρήσεων. Τον καθορισμό, την υλοποίηση και την επιβεβαίωση διορθωτικών ενεργειών. Την σύνταξη έκθεσης για τον προγραμματισμό, τη διενέργεια και τα αποτελέσματα του ελέγχου ποιότητας. 46

47 5.2 Διαδικασίες ISO Το ISO εγκαταστάθηκε πρώτη φορά στην εταιρία το Οι διαδικασίες του συστήματος περιέχουν μια σαφή και λεπτομερή περιγραφή όλων των ενεργειών οι οποίες λαμβάνον χώρα στα πλαίσια λειτουργίας του συστήματος. Προσδιορίζουν τις μεθόδους, τις διαδικασίες, τους απαραίτητους ελέγχους για την διασφάλιση της ασφάλειας των προϊόντων, τις υπευθυνότητες του προσωπικού και τα απαραίτητα έγγραφα για την εφαρμογή του Συστήματος. Οι διαδικασίες του συστήματος διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του προτύπου ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000:2005 και με τις απαιτήσεις της δεδηλωμένης πολιτικής υγιεινής και ασφάλειας της επιχείρησης. Οι διαδικασίες περιγράφονται παρακάτω: Τις πηγές κινδύνων που απαιτούν έλεγχο σε κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας Τη θέση όπου πρέπει να ελέγχονται οι κίνδυνοι (κρίσιμα σημεία έλεγχου CCP) Τα κρίσιμα όρια που πρέπει να τηρούνται για τις επιλεγμένες κρίσιμες παραμέτρους ελέγχου Τις μεθόδους παρακολούθησης που τηρούνται Τις διορθωτικές ενέργειες που προβλέπονται εάν η παρακολούθηση δείξει ότι ένα κρίσιμο σημείο ελέγχου βρίσκεται εκτός των προκαθορισμένων κρίσιμων ορίων και εκτός ελέγχου Τον υπεύθυνο παρακολούθησης για κάθε έλεγχο ή παρακολούθηση των κρίσιμων σημείων ελέγχου Την παραπομπή σε έγγραφα τα οποία υποστηρίζουν το σύστημα Τα έντυπα / αρχεία παρακολούθησης και τεκμηρίωσης του ελέγχου στα κρίσιμα σημεία ελέγχου 5.3 Εσωτερικές επιθεωρήσεις Οι εσωτερικές επιθεωρήσεις είναι ενοποιημένες για τα δύο υπο-συστήματα. Διενεργούνται από μία ομάδα με κοινό χρονοδιάγραμμα. Η επιχείρηση έχει καθιερώσει τεκμηριωμένη διαδικασία, η οποία περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο διενεργούνται οι εσωτερικές επιθεωρήσεις του Συστήματος. Οι εσωτερικές επιθεωρήσεις του συστήματος πραγματοποιούνται 2 φορές ετησίως, καλύπτοντας το σύνολο: 47

48 Των δραστηριοτήτων του οργανισμού Του προσωπικού και Των απαιτήσεων των προτύπων. Σε περίπτωση που κρίνεται σκόπιμο από τον υπεύθυνο συντονιστή, είναι δυνατή και η πραγματοποίηση έκτακτων επιθεωρήσεων οι οποίες μπορεί να αφορούν και περιορισμένη περιοχή της λειτουργίας του οργανισμού. Ο κύκλος εσωτερικών επιθεωρήσεων κάθε έτους ολοκληρώνεται πριν από την προγραμματισμένη ανασκόπηση της διοίκησης και της διαδικασίας επαλήθευσης του συστήματος του έτους. Τέλος, η επιχείρηση έχει καθιερώσει και εφαρμόζει διεργασίες για τη διερεύνηση των αιτιών των μη συμμορφώσεων και τη λήψη διορθωτικών ενεργειών, με σκοπό την εξάλειψη των αιτιών αυτών. Η απόφαση σχεδιασμού και λήψης προληπτικών ενεργειών μπορεί να προκύψει από δεδομένα όπως, προγενέστερη εμπειρία και τάσεις, ανασκόπηση της αγοράς, των αναγκών των πελατών κ.λπ. Επιπλέον κάθε μέλος του προσωπικού, έχει τη δυνατότητα να ενθαρρύνεται να προτείνει ενέργειες βελτίωσης για όλους τους τομείς της λειτουργίας της επιχείρησης. Οι ενέργειες αυτές εξετάζονται από τη διοίκηση η οποία λαμβάνει και τις τελικές αποφάσεις. Οι προληπτικές ενέργειες που υλοποιούνται ανασκοπούνται πάντοτε ως προς την αποτελεσματικότητα τους. Αν κατά τη διάρκεια των επιθεωρήσεων εντοπιστούν μη συμμορφώσεις, σχεδιάζονται και εφαρμόζονται αλλαγές στις διαδικασίες, τις οδηγίες εργασιών και την επανεκπαίδευση του προσωπικού. Παράλληλα, συμπληρώνονται τα αντίστοιχα έντυπα. Τα δεδομένα των εσωτερικών επιθεωρήσεων συζητούνται και αξιολογούνται κατά την Ανασκόπηση από την Διοίκηση. Τέλος, τα αρχεία των εσωτερικών επιθεωρήσεων και της Ανασκόπησης ελέγχονται κατά την επιθεώρηση τρίτου μέρους. 5.4 Στρατηγική και βαθμός ολοκλήρωσης Συστήματος Διαχείρισης Ποιότητας και Ασφάλειας Τροφίμων Η επιχείρηση έχει εγκαταστήσει ένα ενοποιημένο σύστημα διαχείρισης ποιότητας και ασφάλειας τροφίμων. Παρόλο που πρώτα χρονικά εγκαταστάθηκε το σύστημα διαχείρισης ποιότητας, την βάση του ολοκληρωμένου συστήματος συνιστά το σύστημα διαχείρισης της ασφάλειας των τροφίμων. Αυτό συμβαίνει διότι, η επιχείρηση λόγω του αντικειμένου της δραστηριότητάς της, έχει θέσει ως προτεραιότητα τις ασφαλείς 48

49 διεργασίες και διαδικασίες της παραγωγής. Με την εφαρμογή του ολοκληρωμένου συστήματος η ικανοποίηση του πελάτη διασφαλίζεται ταυτόχρονα, τόσο κατά έμμεσο τρόπο, με την τήρηση προδιαγραφών ελέγχου και συνθηκών ασφαλούς παραγωγής σε συμμόρφωση με τις διατάξεις του προτύπου ISO 22000, όσο και άμεσα βάσει του προτύπου ISO Όσο αφορά στον βαθμό ολοκλήρωσης της τεκμηρίωσης του συστήματος, το εγχειρίδιο είναι ενιαίο. Οι διαδικασίες εκπαίδευσης, προμηθειών, εσωτερικών επιθεωρήσεων, ανασκόπησης από τη διοίκηση είναι κοινές. Η ανάλυση και εκτίμηση πηγών κινδύνου γίνεται στο πλαίσιο εφαρμογής του προτύπου ISO ενώ αντίστοιχα ο σχεδιασμός της υλοποίησης του προϊόντος γίνεται ανεξάρτητα στο πλαίσιο εφαρμογής του προτύπου ISO Οι εσωτερικές επιθεωρήσεις γίνονται από την ίδια ομάδα και με το ίδιο χρονοδιάγραμμα και για τα δύο υπο-συστήματα. Οι εξωτερικές επιθεωρήσεις πιστοποίησης γίνονται σε διαφορετικό χρόνο. 5.5 Η Επίδραση της ολοκλήρωσης στην ανταγωνιστικότητα Σύμφωνα με την ανάλυση του κλάδου βιομηχανίας γάλακτος, η ανταγωνιστικότητα στον κλάδο είναι υψηλή τόσο στις μεγάλες επιχειρήσεις όσο και στις μικρομεσαίες. Οι Pun & Hui (2002), έκριναν ότι το IMS μπορεί να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Αργότερα, οι Ζeng et al. (2011) μίλησαν για την ανάγκη επέκτασης της εμβέλειας του IMS σε όλο το μήκος της αλυσίδας του προϊόντος και στο σύνολο των ενδιαφερομένων μερών, ώστε ο οργανισμός να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να επιτύχει την βιώσιμη ανάπτυξή του. Η εξοικονόμηση πόρων και η θετική εικόνα της επιχείρησης είναι μερικά από τα οφέλη του IMS που οδηγούν σε αποτελεσματικές και αποδοτικές διεργασίες και διαδικασίες και ορθολογικότερη χρήση πόρων (Zutshi and Sohal, 2005). Οι βελτιώσεις αυτές συμβάλλουν στη διατήρηση του μεριδίου αγοράς και την απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος. Μια μελέτη που διεξήχθη από τον Salomone (2008), αποκάλυψε ότι τα πιο σημαντικά οφέλη για επιχειρήσεις που εφαρμόζουν ΙMS, ήταν η βελτιστοποίηση και η ενοποίηση των ελέγχων, τόσο των εξωτερικών, όσο και των εσωτερικών, καθώς και η μείωση του 49

50 όγκου των εγγράφων. Γι αυτό λοιπόν, η επιχείρηση εξοικονομεί με την ολοκλήρωση και των δύο συστημάτων χρόνο, χρήμα και εργασία. Επίσης, επιτυγχάνεται η αναδιοργάνωση και η βελτίωση του προσωπικού, και διεξάγεται ταχύτερα και αποτελεσματικότερα η εσωτερική επιθεώρηση. Αυτό φέρει ως αποτέλεσμα την καλύτερη οργάνωση και την δόμηση μίας βάσης, για την εισχώρηση ενός νέου προτύπου στο ήδη υπάρχον ολοκληρωμένο σύστημα. Τέλος, όπως αποδείχτηκε για την εταιρία, πολύ σημαντικό όφελος ήταν ο προσανατολισμός στον πελάτη, και η βελτίωση της εσωτερικής επικοινωνίας, τα όσο για τους εργαζόμενους όσο και για την τελική ασφάλεια και ποιότητα του τελικού προϊόντος Εμπόδια στην εφαρμογή του ολοκληρωμένου συστήματος Σ.Δ.Π.Α.Τ Η διαδικασία ολοκλήρωσης συνοδεύεται από οφέλη αλλά και από ανασταλτικούς παράγοντες (Zuchi & Sohal, 2005). Τα εμπόδια που αντιμετώπισε η επιχείρηση είναι τα παρακάτω: 1 Έπρεπε να αναπτυχθεί η κατάλληλη τεχνογνωσία στο προσωπικό, ώστε να μπορεί να «τρέξει» το σύστημα και να καλυφθούν οι απαιτήσεις. 2 Αφιερώθηκαν πολλοί πόροι στην ολοκλήρωση και απαιτήθηκε πολύς χρόνος για την αφομοίωσή του από τους εργαζόμενους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το έκτακτο (άμεσο) κόστος να υπερβεί τα άμεσα οφέλη, π.χ. νέοι μικροβιολογικοί έλεγχοι με νέα όργανα μετρήσεως. 3 Η βελτίωση της ποιότητας, μέσω του συστήματος κινητοποίησε ελεγκτικούς εξωτερικούς φορείς, όπως ΕΦΕΤ, ΕΛΟΓ, Δ.Κ.Θ., με αποτέλεσμα πιο συχνούς ελέγχους και συγκρούσεις απόψεων μεταξύ των φορέων. Τα εμπόδια αυτά δεν απέτρεψαν την ολοκλήρωση του συστήματος της επιχείρησης και έτσι η πλήρης ολοκλήρωση του Σ.Δ.Π.Α.Τ. σήμερα αποτελεί την βάση για την εγκατάσταση νέων προτύπων που θα βελτιώσουν την επιχείρηση και θα αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά της. 50

51 5.6 Περιβαλλοντική Διαχείριση και μελλοντική εγκατάσταση EMS Σύσταση αποβλήτων επιχείρησης Η επιχείρηση ως βιομηχανία παραγωγής τυροκομικών παράγει απόβλητα από τα γαλακτοκομικά προϊόντα, βλαβερά για το υπέδαφος και το περιβάλλον. Τα απόβλητα προέρχονται από τις διάφορες διεργασίες παρασκευής και διακίνησης των γαλακτοκομικών προϊόντων. Ο όγκος των παραγόμενων αποβλήτων εξαρτάται από το είδος της εγκατάστασης και από την παραγωγική διαδικασία που ακολουθείται και μπορεί να κυμαίνεται από 0,2 έως και 10 λίτρα ανά λίτρο επεξεργαζόμενου γάλακτος (Balannec et al., 2005). Η σύστασή τους ποικίλει ανάλογα με τα προϊόντα που παράγονται και τις μεθόδους παραγωγής. Συνίστανται κυρίως από αραιώσεις γάλακτος, παραπροϊόντα παραγωγής, λιπαντικά, απορρυπαντικά και αστικά λύματα. Ανάλογα με τη σύστασή τους δύναται να προκαλέσουν 5 έως 15 φορές μεγαλύτερη ρύπανση από τα αστικά απόβλητα (Ανυφαντάκης, 2004). 51

52 Σχήμα 5.3: Απόβλητα από την παραγωγή τυροκομικών προϊόντων, (Πηγή: Δίχως καμιά επεξεργασία το πλεονάζον τυρόγαλο μπορεί να αποτελέσει ζωοτροφή για διάφορα ζώα. Εκτός από τις υψηλές συγκεντρώσεις σε πρωτεΐνες και λακτόζη το τυρόγαλο αποτελεί σημαντική πηγή ασβεστίου, φωσφόρου, θείου και υδατοδιαλυτών βιταμινών. Ωστόσο υψηλά επίπεδα συγκέντρωσης λακτόζης και μετάλλων μπορεί να καταστήσουν το τυρόγαλο ακατάλληλο για ζωοτροφή (Sienkiewicz and Riedel, 1990). Το τυρόγαλο μπορεί επίσης να αποτελέσει λίπασμα με το μειονέκτημα ότι αυξάνει την αλατότητα του εδάφους (Gonzalez Siso, 1996). Σε κάθε περίπτωση η επεξεργασία του τυρογάλακτος αποτελεί μία δαπανηρή διαδικασία. Το τυρόγαλα μπορεί με την κατάλληλη επεξεργασία να πάρει και τις παρακάτω μορφές: Συμπυκνωμένη πρωτεΐνη γάλακτος Λακτόζη και στα παράγωγά της Παραγωγή αιθανόλης 52

53 Υδρόλυση της λακτόζης Βιοαέριο Τέλος, τα μείζονα προβλήματα που παρουσιάζονται στην αξιοποίηση του τυρογάλακτος είναι τα εξής: 1 Περιέχει σχετικά χαμηλό ποσοστό λιπαρών, γεγονός που επιβαρύνει το κόστος επεξεργασίας του 2 Θεωρείται προϊόν ευτελούς αξίας. 3 Η επιχείρηση και γενικώς οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αδυνατούν να προμηθευτούν τον εξοπλισμό αξιοποίησης και μεταποίησης του τυρογάλακτος, λόγω του πολύ υψηλού κόστους του. 4 Πρέπει να παστεριωθεί αμέσως μετά την παραγωγή του, διότι αλλοιώνεται η σύσταση του Η μελλοντική εισχώρηση του EMS στο IMS Η επιτυχής ολοκλήρωση του Σ.Δ.Π.Α.Τ, αποτελεί θεμέλια βάση για την εισχώρηση και ολοκλήρωση νέων συστημάτων στην επιχείρηση. Το ISO θα αποτελέσει βασικό εργαλείο για την εξοικονόμηση πόρων και την αποτελεσματική διαχείριση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τις δραστηριότητες της επιχείρησης με την ολοκλήρωσή του στο υφιστάμενο σύστημα ολοκληρωμένης διαχείρισης. Το νερό για την κάλυψη των παραγωγικών αναγκών προέρχεται από γεώτρηση. Για τον έλεγχο της ποιότητας του χρησιμοποιούμενου νερού διεξάγονται μικροβιολογικές και φυσικοχημικές αναλύσεις δύο φορές τον χρόνο σε συμμόρφωση με τις ισχύουσες διατάξεις. Για τα υγρά απόβλητα της επιχείρησης λειτουργεί ήδη μονάδα βιολογικής επεξεργασίας. Επίσης, εφαρμόζονται μέτρα μείωσης της τελικής εκροής μέσω συμπύκνωσης του τυρογάλακτος. Ο υψηλός βαθμός ευαισθητοποίησης της διοίκησης και των εργαζομένων σε συνδυασμό με την ήδη αποκτηθείσα επιτυχημένη εμπειρία από την εναρμονισμένη υιοθέτηση ενός γενικού (ISO 9001) και ενός τομεακού (ISO 22000) προτύπου συστήματος διαχείρισης διευκολύνει την εγκατάσταση συστήματος περιβαλλοντικής διαχείρισης με βάση το περιβαλλοντικό πρότυπο ISO

54 Συμπερασματικά, η επιχείρηση θα μπορέσει να γίνει περισσότερο φιλική προς το περιβάλλον και να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της σε σχέση τόσο με τις μικρές ομοειδείς επιχειρήσεις όσο και με τις μεγάλες βιομηχανίες παραγωγής τυροκομικών και γαλακτοκομικών προϊόντων. Βάσει της προγενέστερης, λοιπόν, εμπειρίας στην ολοκλήρωση συστημάτων διαχείρισης, η επιχείρηση θα πρέπει να εκπαιδεύσει το προσωπικό και να σχεδιάσει την βελτίωση των υποδομών, ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των πόρων της με σεβασμό στο περιβάλλον. 54

55 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η παραπάνω διπλωματική εργασία επιδιώκει να συμβάλλει στην βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της τυροκομικής μονάδας ΒΙΟΠΓΑΛ μέσω της ολοκλήρωσης των συστημάτων διαχείρισης. Όπως έχει τεκμηριωθεί βιβλιογραφικά, ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης παρέχει τη δυνατότητα μεταξύ άλλων της αποτελεσματικότερης και αποδοτικότερης διαχείρισης πόρων και συστημάτων. Η μελέτη περίπτωσης ανέδειξε τα κίνητρα, τις δυσκολίες και τα οφέλη από το σύστημα Σ.Δ.Π.Α.Τ που εφαρμόζει η επιχείρηση. Κατέστη σαφές ότι το υφιστάμενο ολοκληρωμένο σύστημα είναι δυναμικό και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την εγκατάσταση και ενσωμάτωση ενός συστήματος περιβαλλοντικής διαχείρισης σε συμμόρφωση με τις διατάξεις του προτύπου ISO Τα τελευταία χρόνια στον κλάδο των τροφίμων αναδεικνύεται η υιοθέτηση ενιαίου συστήματος διαχείρισης ως σημαντικός παράγοντας βελτίωσης της απόδοσης ενός οργανισμού σε όλες τις πτυχές των δραστηριοτήτων του. Πιο συγκεκριμένα, οφέλη από την ολοκλήρωση των συστημάτων διαχείρισης εντοπίζονται στο μάρκετινγκ, την αναγνωρισιμότητα, την εμπιστοσύνη και την διακρίβωση της ποιότητας καθώς και την ασφάλεια των προϊόντων που παράγονται. Η επιχείρηση κατάφερε μέσω της ολοκλήρωσης των συστημάτων ΣΔΠΑΤ, να βελτιώσει την παραγωγική της διαδικασία, καθώς οι εργαζόμενοι τηρούν όλες τις αρχές και τα κρίσιμα σημεία στα στάδια της παραγωγής των τυροκομικών προϊόντων. Οι τακτικοί μικροβιολογικοί και φυσικοχημικοί έλεγχοι, που επέβαλαν οι διαδικασίες του ΣΔΠΑΤ, βοήθησαν στην προστασία της ποιότητας του τελικού προϊόντος. Επίσης, η πιστοποίηση της συμμόρφωσης ως προς τα πρότυπα διαχείρισης ποιότητας και ασφάλειας τροφίμων ενίσχυσε την θέση της επιχείρησης στην αγορά, την εικόνα και τη φήμη της εταιρίας απέναντι στους πελάτες χονδρικής και λιανικής. Επομένως, με την κατάλληλη εκπαίδευση του προσωπικού, τις εσωτερικές επιθεωρήσεις και την τεκμηρίωση των διαδικασιών το ολοκληρωμένο σύστημα των τριών προτύπων αναμένεται να αποφέρει πρόσθετα οφέλη στη βιομηχανία ΒΙΟΠΓΑΛ. Από τα πιο σημαντικά είναι η βελτιστοποίηση και η ενοποίηση των ελέγχων στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον της, η μείωση των συνολικών εγγράφων, καθώς και η εξοικονόμηση χρόνου και δαπανών. 55

56 Επιπρόσθετα, η εταιρία με την ενσωμάτωση του περιβαλλοντικού συστήματος προσδοκά αυξημένη απόδοση στη διαχείριση των αποβλήτων της, ασφαλέστερες διαδικασίες και τελικά πιο ποιοτικά προϊόντα Περιορισμοί παρούσας έρευνας Προτάσεις για το μέλλον Ένας από τους περιορισμούς της παρούσας έρευνας είναι ότι η ολοκλήρωση των συστημάτων διαχείρισης μόνο μίας επιχείρησης του κλάδου της γαλακτοκομίας. Θα ήταν ενδιαφέρον, στο πλαίσιο μίας εμπειρικής έρευνας, να μελετηθεί στο μέλλον μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων παραγωγής τυροκομικών και γαλακτοκομικών προϊόντων. Έτσι, ώστε να μπορέσει να αναλυθεί και να συγκριθεί ποσοτικά η ολοκλήρωση συστημάτων διαχείρισης στον υποκλάδο τυροκομίας και στον κλάδο βιομηχανίας γάλακτος ή ακόμη στον ευρύτερο κλάδο των τροφίμων. Κριτήρια που θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη στην μελέτη των επιχειρήσεων είναι η γεωγραφική θέση, ο κύκλος εργασιών, καθώς και η σειρά ενσωμάτωσης των ΣΔ στο IMS. Ένα άλλο είδος έρευνας, η μακροχρόνια, θα μπορούσε να εφαρμοσθεί στην ίδια επιχείρηση έπειτα από ορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε να συναχθούν συμπεράσματα από την ενσωμάτωση του τρίτου συστήματος (περιβαλλοντικής διαχείρισης) στο IMS. Τέλος, προτείνεται στην επιχείρηση να προγραμματίσει την ενσωμάτωση ενός συστήματος διαχείρισης υγείας και ασφάλειας, σύμφωνα με το πρότυπο ΟHSAS 18001, στο ήδη ολοκληρωμένο σύστημα που θα έχει, ώστε να βελτιώσει περαιτέρω τη λειτουργίας της. 56

57 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ Ερωτήσεις για υπευθύνους/διευθυντές τμημάτων Ποιοι ήταν οι λόγοι για τους οποίους προβήκατε σε ολοκλήρωση των υφιστάμενων συστημάτων διαχείρισης; Ποια συστατικά στοιχεία / ποιες διεργασίες των ΣΔ είναι ολοκληρωμένα; Ποια πρότυπα / ποια μέθοδο / ποια εργαλεία χρησιμοποιήσατε για την ολοκλήρωση; Ποια πρότυπα / ποιες μεθόδους / ποια εργαλεία χρησιμοποιείτε για την διατήρηση του IMS; Ποια οφέλη διακρίνατε κατά τη διάρκεια ανάπτυξης του IMS; Ποια οφέλη προέκυψαν από την ολοκλήρωση; Ποιες δυσκολίες συναντήσατε κατά την ολοκλήρωση; Διενεργείτε ολοκληρωμένες επιθεωρήσεις; Εσωτερικές / εξωτερικές; Γιατί; Ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους συνεχίζετε να εφαρμόζετε ολοκληρωμένο ΣΔ; Υπάρχουν λόγοι που θα σας οδηγούσαν σε απόφαση για την μη διατήρηση του IMS; Ερωτήσεις για εργαζόμενους μέσης και κατώτερης βαθμίδας Ποια συστήματα διαχείρισης εφαρμόζονται στην επιχείρησή σας; Γνωρίζετε την πολιτική της εταιρίας για την ποιότητα και την ασφάλεια των τροφίμων; Ποια εκπαιδευτικά προγράμματα έχετε παρακολουθήσει στην εταιρία; Ποιος είναι ο ρόλος στη λειτουργία των ΣΔ / του IMS; Σας γνωστοποιούνται τα πρακτικά ανασκόπησης της Διοίκησης; Ποια οφέλη / εμπόδια στην εργασία σας προέκυψαν από την ανάπτυξη / εφαρμογή του IMS; Γιατί κατά τη γνώμη σας η ολοκλήρωση έχει πετύχει; 57

58 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΡΟΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΥΡΙΩΝ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΠΑΡΑΛΑΒΗ/ΨΥΞΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΠΑΣΤΕΡΙΩΣΗ 72οC/15 ΔΕΥΤΕΡΟΛΕΠΤΑ Ή 63Ο C/30 ΛΕΠΤΑ ΠΗΞΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΟΠΗ ΠΗΓΜΑΤΟΣ-ΗΡΕΜΙΑ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ- ΨΥΞΗ <= 4οC (ΕΦΟΣΟΝ ΔΕΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΤΕΙ ΑΜΕΣΑ) ΘΕΡΜΑΝΣΗ 80-95οC/15-30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΞΗΡΑΝΣΗ ΜΥΖΗΘΡΑΣ Ή ΣΤΡΑΓΓΙΣΗ ΑΝΘΟΤΥΡΟ- ΜΑΝΟΥΡΙ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΥΠΟ ΨΥΞΗ (<=4οC) 58

59 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΩΝ HACCP-ISO ΕΚΔΟΣΗ :1 ETΑΙΡΕΙΑ:ΒΙΟΠΓΑΛ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΙΣΧΥΟΣ:2013 ΚΩΔΙΚΟΣ:ΔΣ01(2) ΕΛΕΓΧΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΒΛΑΒΗΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΩΝ ΜΗΧΑΝΗΜΑ:ΚΟΡΥΦΟΛΟΓΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΣΧΟΛΙΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑ:ΠΑΣΤΕΡΙΩΤΗΡΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΣΧΟΛΙΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑ:ΑΝΤΛΙΕΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΣΧΟΛΙΑ 59

60 60

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Στόχος Βασικές έννοιες για την ποιότητα και τα συστήματα ποιότητας Έννοια της ποιότητας και των συστημάτων ποιότητας Τεκμηρίωση ενός

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2000 - Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ISO 9001:2000 - Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ISO 9001:2000 - ΡΟΕΓΓΙ ΤΟ ΝΕΟ ΡΟΤΥΟ Γεώργιος. τυλιανάκης, Χηµικός Μηχανικός M.Sc. ύµβουλος Επιχειρήσεων-Q.A. Systems Καθηγητής οιότητας στο Global University 1. Γενικά Τα υστήµατα ιαχείρισης οιότητας εµφανίσθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

«Διαχείριση Ποιότητας»

«Διαχείριση Ποιότητας» ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΕΕ-ΤΠΔΠ Ενημερωτική Εκδήλωση «Διαχείριση Ποιότητας» Αθήνα, 4 Απριλίου 2012 Τεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ HACCP & ISO 22000:2005

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ HACCP & ISO 22000:2005 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ HACCP & ISO 22000:2005 ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΟΦΕΛΗ Τεκμηριώνει στις αρχές τη συμμόρφωση με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία Ελαχιστοποιεί το ρίσκο - Μειώνει τον κινδύνο αποζημιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτήσεις του ISO9001:2000

Απαιτήσεις του ISO9001:2000 Απαιτήσεις του ISO9001:2000 1. Αντικείμενο 2. Τυποποιητική παραπομπή 3. Όροι και ορισμοί 4. Σύστημα διαχείρισης ποιότητας 5. Ευθύνη της Διοίκησης 6. Διαχείριση πόρων 7. Υλοποίηση του προϊόντος 8. Μέτρηση,

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης :

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Οφέλη από την εφαρμογή τους Εκδήλωση ΤΕΕ / ΤΚΜ : 7 Νοεμβρίου 2008 αμφιθέατρο Τοπογράφων «Αλ. Τσιούμης» Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ - Μηχανικός Μεταλλείων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων Χριστίνα Καλογεροπούλου Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ Μέλος ΤΕΕ Αρ Μητρώου: 127929 Τηλ.: 2710-2790 Κιν.: 699-3996226 E-mail: christy_jour@yahoo.gr Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Προτύπων «Νέες εκδόσεις προτύπων διαχείρισης ποιότητας και περιβάλλοντος» Νέες εκδόσεις προτύπων για διαχείριση της ποιότητας ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Τετάρτη 14 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΙSO 9001 : 2008

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΙSO 9001 : 2008 ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΙSO 9001 : 2008 ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΟΦΕΛΗ Eνισχύει άμεσα την εμπιστοσύνη των πελατών στην εταιρεία Αναβαθμίζει το κύρος της επιχείρησης προς αρχές, δανειστές, επενδυτές Αποτελεί αναγνωρίσιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ AMAZE A.E. ΕΚΔΟΣΗ 02

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ AMAZE A.E. ΕΚΔΟΣΗ 02 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ AMAZE A.E. ΕΚΔΟΣΗ 02 Αθήνα, 26/5/2011 Σελίδα 2 από11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ... 4 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ... 5 ΓΕΝΙΚΑ... 5 ΟΡΓΑΝΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΑΡΧΕΙΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΚΑΙ ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ HACCP 12.1 Εισαγωγή Η υγιεινή και η ασφάλεια της διατροφικής αλυσίδας είναι ένα επίκαιρο θέμα πρωταρχικής σημασίας τόσο για τους δημόσιους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 H ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αργυρώ Ρεμούνδου ΕΣΥΠ / ΕΛΟΤ ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 ΕΒΕΑ, 14 Οκτωβρίου 2015 Το πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 Συστήματα περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20

Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 Έκδοση στην Ελληνική γλώσσα του ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 Αθήνα, 2006-02-20 1. Νέο διεθνές πρότυπο για τα συστήματα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίμων Το νέο πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 «Συστήματα διαχείρισης της

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή HACCP στη Βιομηχανία Εμφιάλωσης Νερού

Εφαρμογή HACCP στη Βιομηχανία Εμφιάλωσης Νερού Εφαρμογή HACCP στη Βιομηχανία Εμφιάλωσης Νερού Μ.Α. Ευστρατίου Τμήμα Επιστημών της Θάλασσας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τι είναι HACCP; Προβλήματα Υδατογενείς λοιμώξεις Ασφάλεια Διακίνησης Τροφίμων κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Εφαρμογή Συστημάτων Διαχείρισης Ποιότητας στις υπηρεσίες Υγείας: Προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών. (ISO 9001 ISO 22000 ISO 14001 ISO 27001 ISO 50001 OHSAS 18001) Σχετικές

Διαβάστε περισσότερα

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης

Το υπό έκδοση διεθνές πρότυπο πιστοποίησης ISO 22000 «Συστήµατα διαχείρισης «Νέο διεθνές πρότυπο πιστοποίησης για τα συστήµατα διαχείρισης της ασφάλειας τροφίµων και ανταπόκριση στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων στην παγκόσµια αλυσίδα τροφίµων» Ιωάννης Χ. Σαριδάκης Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου

Μελέτες εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου Περιβαλλοντικές μελέτες Πιστοποιητικά πυρασφάλειας Υπηρεσίες Τεχνικού Ασφαλείας Μελέτες εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου Συμβουλευτικές υπηρεσίες Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ 1 Ποιότητας ISO 9001 Ασφάλειας τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Ποιότητας

Εγχειρίδιο Ποιότητας ΚΩΔΙΚΟΣ: ΕΓΧΠ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΜΟΔΙΠ Εγχειρίδιο Ποιότητας Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας κατά ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2008 ΑΝΤΙΤΥΠΟ 1 ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ Περιεχόμενα 1. Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής... 3

Διαβάστε περισσότερα

Φιλίππου Εμμανουήλ, 18/6/2014 9:03 πμ. 18/6/2014 9:03 πμ. Φιλίππου Εμμανουήλ, 18/6/2014 9:03 πμ. 18/6/2014 9:03 πμ

Φιλίππου Εμμανουήλ, 18/6/2014 9:03 πμ. 18/6/2014 9:03 πμ. Φιλίππου Εμμανουήλ, 18/6/2014 9:03 πμ. 18/6/2014 9:03 πμ 1 Αρχή 1η: Ανάλυση των πιθανών κινδύνων Αναλυτικός προσδιορισμός των πιθανών κίνδυνων που σχετίζονται με όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας των τροφίμων από την αρχή μέχρι την ολοκλήρωση της-συγκομιδή

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο για την ανάπτυξη της συνεργασίας στο εμπόριο και τις επενδύσεις στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας (UNDP-BSTIP)

Σεμινάριο για την ανάπτυξη της συνεργασίας στο εμπόριο και τις επενδύσεις στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας (UNDP-BSTIP) Σεμινάριο για την ανάπτυξη της συνεργασίας στο εμπόριο και τις επενδύσεις στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας (UNDP-BSTIP) Θεσσαλονίκη, 19 Ιουνίου 2013 ΚΡΕΣΤΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Προϊστάμενος Δ/νσης Αξιολόγησης &

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΟΡΟΣΗΜΑ 1998 - Πιστοποίηση κατά ISO 9001 2002 Εγκαίνια νέων «οικολογικών» εγκαταστάσεων στα Σπάτα Αττικής 2003 - Πιστοποίηση Committed to Excellence του

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001;

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001; ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Το πρότυπο ISO 9001 είναι το πλέον διαδεδομένο πρότυπο διαχείρισης της ποιότητας, που θέτει τις απαιτήσεις με τις οποίες πρέπει να λειτουργεί

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices

Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices Ημερίδα Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices Κυριακή 7/4/2013 13.30 16.30 Metropolitan Expo Παρουσίαση για το ISO 39001:2012 (Road Traffic Safety)...Making our world safer

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρίες και Προβλήματα από την Εφαρμογή του Συστήματος HACCP Η Άποψη του ΕΦΕΤ. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ

Εμπειρίες και Προβλήματα από την Εφαρμογή του Συστήματος HACCP Η Άποψη του ΕΦΕΤ. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Εμπειρίες και Προβλήματα από την Εφαρμογή του Συστήματος HACCP Η Άποψη του ΕΦΕΤ Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Ευρωπαϊκό Ρυθμιστικό Πλαίσιο Εργαλεία: Κανονισμοί Ισχύουν σε ΟΛΑ τα Κράτη Μέλη αμέσως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΜΠ. Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΜΠ. Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Π. Ταούκης, Αν. Καθ. ΕΜΠ Κ. Τζιά, Καθ. ΕΜΠ, Β. Ωραιοπούλου, Καθ. ΕΜΠ Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ISO 14001:2004 & EMAS ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΟΦΕΛΗ Τεκμηριώνει στις αρχές τη συμμόρφωση με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία Ελαχιστοποιεί το ρίσκο - Μειώνει τον κινδύνο αποζημιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορικό υπόβαθρο ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΤΥΠΑ ISO. Οµιλητής: ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΚΙΖΓΚΗΣ Χηµικός, MSc, Σύµβουλος Συστηµάτων ιαχείρισης

Ιστορικό υπόβαθρο ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΤΥΠΑ ISO. Οµιλητής: ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΚΙΖΓΚΗΣ Χηµικός, MSc, Σύµβουλος Συστηµάτων ιαχείρισης ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΤΥΠΑ ISO Οµιλητής: ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΚΙΖΓΚΗΣ Χηµικός, MSc, Σύµβουλος Συστηµάτων ιαχείρισης Ιστορικό υπόβαθρο Το παλαιότερο παράδειγµα πιστοποίησης ήταν πρότυπα µέτρα και σταθµά

Διαβάστε περισσότερα

«Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς

«Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς «Το Σ ΑΤ ISO22000:2005 Πλεονεκτήµατα & Μειονεκτήµατα απο την εφαρµογή του» ρ. Γεώργιος Γαϊτάνος LRQA Lead Auditor LRQA Πειραιάς ΣΥΣΤΗΜΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ :Το υπόδειγµα Στοιχεία του ιοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα και Επιχειρηματικότητα Τρίτη, 19 Μάϊου 2014

Πρότυπα και Επιχειρηματικότητα Τρίτη, 19 Μάϊου 2014 Πρότυπα και Επιχειρηματικότητα Τρίτη, 19 Μάϊου 2014 Αγγελική Λοϊζου Λειτουργός Τυποποίησης Κυπριακός Οργανισμός Τυποποίησης (CYS) Αυτόνομος Οργανισμός Λειτουργεί με βάση το Ιδιωτικό Δίκαιο Πλήρως αναγνωρισμένος

Διαβάστε περισσότερα

GLOBALGAP (EUREPGAP)

GLOBALGAP (EUREPGAP) GLOBALGAP (EUREPGAP) Το Διεθνές Σχήμα Πιστοποίησης Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής GLOBALGAP, λειτουργεί ως αντικειμενικό εργαλείο αξιολόγησης του βαθμού συμμόρφωσης με τις σχετικές απαιτήσεις για όλες

Διαβάστε περισσότερα

Σύστηµα ιαχείρισης Ποιότητας σύµφωνα µε το πρότυπο ISO9001:2008 Εφαρµογή στο ΤΕΙ 2/2/2012

Σύστηµα ιαχείρισης Ποιότητας σύµφωνα µε το πρότυπο ISO9001:2008 Εφαρµογή στο ΤΕΙ 2/2/2012 Σύστηµα ιαχείρισης Ποιότητας σύµφωνα µε το πρότυπο ISO9001:2008 Εφαρµογή στο ΤΕΙ Αθήνας 2/2/2012 Πρότυπο ISO9001:2008 Το πρότυπο καθορίζει τις απαιτήσεις για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας, το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ISO 22000:2005 ΤΗΣ ΝΤΑΣΙΟΣ Α.Ε.Β.Ε.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ISO 22000:2005 ΤΗΣ ΝΤΑΣΙΟΣ Α.Ε.Β.Ε. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ISO 22000:2005 ΤΗΣ ΝΤΑΣΙΟΣ Α.Ε.Β.Ε. Σύμφωνα με το πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 22000:2005, η ασφάλεια τροφίμων συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη βλαπτικών παραγόντων, των κινδύνων, στα τρόφιμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» «ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ» ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ στην Αιμοδοσία

ΠΟΙΟΤΗΤΑ στην Αιμοδοσία ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ - ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗ Νίκη Βγόντζα Διευθύντρια Αιμοδοσίας Κωνσταντοπούλειο Γ.Ν.Ν. Ιωνίας Σημαίνει : ΠΟΙΟΤΗΤΑ στην Αιμοδοσία μετάγγιση σωστού και ασφαλούς αίματος στο σωστό ασθενή τη κατάλληλη

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση HACCP Συστήματα διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων. Θεσσαλονίκη, 19 Ιουνίου 2013

Η προσέγγιση HACCP Συστήματα διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων. Θεσσαλονίκη, 19 Ιουνίου 2013 Η προσέγγιση HACCP Συστήματα διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων Θεσσαλονίκη, 19 Ιουνίου 2013 Συστήματα ΔΑΤ Τεκμηριωμένο σύστημα που εξασφαλίζει την ασφάλεια ενός τροφίμου Πιστοποίηση ΣΔΑΤ σύμφωνα με διεθνή

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρίες & Προβλήματα Εφαρμογής του Συστήματος HACCP - ΗΆποψητου ΕΦΕΤ. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Εμπειρίες & Προβλήματα Εφαρμογής του Συστήματος HACCP - ΗΆποψητου ΕΦΕΤ. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Εμπειρίες & Προβλήματα Εφαρμογής του Συστήματος HACCP - ΗΆποψητου ΕΦΕΤ Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφαλής Πρώτη Ύλη, Ασφαλή & Υγιεινά Τρόφιμα ΗΑλυσίδαΤροφίμων Πρωτογενής Παραγωγή Μεταποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος του εγχειριδίου, των διεργασιών και των διαδικασιών της ποιότητας.

Έλεγχος του εγχειριδίου, των διεργασιών και των διαδικασιών της ποιότητας. ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Έλεγχος εγγράφων Κύριος σκοπός αυτής της διαδικασίας είναι να προσδιοριστούν οι αρμοδιότητες σύνταξης, ανασκόπησης, έγκρισης και διανομής όλων των εγγράφων και δεδομένων,

Διαβάστε περισσότερα

29-12-05. Αθήνα, Αριθ. πρωτ.: 4245/Α ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ. Ως Πίνακας Διανομής ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ. Νέοι Κανονισμοί Τροφίμων

29-12-05. Αθήνα, Αριθ. πρωτ.: 4245/Α ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ. Ως Πίνακας Διανομής ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ. Νέοι Κανονισμοί Τροφίμων ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΥ Αθήνα, Αριθ. πρωτ.: 29-12-05 4245/Α ΠΡΟΣ: Ως Πίνακας Διανομής ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Θέμα: Νέοι Κανονισμοί Τροφίμων Εδώ και μερικά χρόνια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται πάνω στην εναρμόνιση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ISO. Διαχείριση της Ποιότητας των Υπηρεσιών Φύλαξης

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ISO. Διαχείριση της Ποιότητας των Υπηρεσιών Φύλαξης C H A M P I O N Α Ν Α Τ Ο Λ Η ΑΕ Π Α Ρ Ο Χ Η Υ Π Η Ρ Ε Σ Ι Ω Ν Α Σ Φ Α Λ Ε Ι Α Σ Κ Α Θ Α Ρ Ι Ο Τ Η Τ Α Σ Ε Μ Π Ο Ρ Ι Α Π Α Ν Τ Ο Σ Ε Ι Δ Ο Υ Σ ΑΓ. ΕΛΕΟΥΣΗΣ 2, ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ Τ.Κ. 12351 ΤΗΛ:2105451114 FAX:2105624401

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Η προσέγγιση της TÜV AUSTRIA HELLAS Μαρία Αγαπητού Αναπληρώτρια Διευθύντρια Διεύθυνσης Πιστοποίησης Συστημάτων και Προϊόντων Οκτώβριος 2014 Θα μπορούσαμε να συγχαρούμε τους

Διαβάστε περισσότερα

Οι αλλαγές του νέου προτύπου ISO 14001:2015

Οι αλλαγές του νέου προτύπου ISO 14001:2015 Οι αλλαγές του νέου προτύπου ISO 14001:2015 Νικόλαος Σηφάκης Αναπληρωτής Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Το νέο πρότυπο. ISO/DIS 14001:2015: Environmental management systems Requirements with guidance

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ISO 9001:2015 ΚΑΙ ISO 14001:2015 ΕΙΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΡΧΟΜΕΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ; ISO 9001:2015 AND ISO 14001:2015

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ISO 9001:2015 ΚΑΙ ISO 14001:2015 ΕΙΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΡΧΟΜΕΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ; ISO 9001:2015 AND ISO 14001:2015 ISO 9001:2015 AND ISO 14001:2015 ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ISO 9001:2015 ΚΑΙ ISO 14001:2015 ΕΙΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΡΧΟΜΕΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ; Move Forward with Confidence Γιατί µετάβαση το 2015; Σε έναν κόσμο που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΕΔΠ)

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΕΔΠ) Σελ.: 2 / 8 Ι. ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΑΡΩΧΗΜΕΝΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΧΥΟΥΣΑ ΕΚΔΟΣΗ Α/Α ΗΜ/ΝΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΕΛΙΔΕΣ ΕΚΔΟΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΕΛΙΔΕΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΓΚΡΙΣΗ Στοιχεία Κατόχου: ΗΜ/ΝΙΑ ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ :

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

GMP είναι συντόμευση της αγγλικής ονομασίας Good Manufacture Practice, που σημαίνει Κανόνες Ορθής Βιομηχανικής Πρακτικής

GMP είναι συντόμευση της αγγλικής ονομασίας Good Manufacture Practice, που σημαίνει Κανόνες Ορθής Βιομηχανικής Πρακτικής GMP και HACCP Με προσεκτικά επιλεγμένους παραγωγούς/προμηθευτές, οι ίδιοι με πολύχρονη εμπειρία στον τομέα των φαρμακευτικών προϊόντων και των καλλυντικών, εμείς η ESSENS μπορούμε να περηφανευτούμε για

Διαβάστε περισσότερα

«Εμπειρία από την εγκατάσταση πιστοποιήσιμου συστήματος HACCP στην ΑΒ Βασιλόπουλος Α.Ε.»

«Εμπειρία από την εγκατάσταση πιστοποιήσιμου συστήματος HACCP στην ΑΒ Βασιλόπουλος Α.Ε.» «Εμπειρία από την εγκατάσταση πιστοποιήσιμου συστήματος HACCP στην ΑΒ Βασιλόπουλος Α.Ε.» Διονυσόπουλος 1 Δ., Ντάτσικα 1 Β., Χατζοπούλου 2 Α.Κ., Τσιλφίδης 3 Ι. 1 ΑΒ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ A.E., 2 SCIELAB 3 ISOLAB

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΡ11.04 Μη συμμορφώσεις - Διορθωτικές και Προληπτικές Ενέργειες

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΡ11.04 Μη συμμορφώσεις - Διορθωτικές και Προληπτικές Ενέργειες ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΡ11.04 Μη συμμορφώσεις - Διορθωτικές και Προληπτικές Ενέργειες Σελ. 1 / 7 ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΩΝ Αρ. Έκδοσης Ημερομηνία Περιγραφή Παράγραφοι 01 12.10.2009 Τελική Έκδοση Όλες 02 30.06.2011 Μετονομασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off. Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com

Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off. Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com Έρευνα αγοράς (Ι) Ανάγκη στην αγορά (κάτι που η αγορά θέλει αλλά δεν το έχει) Σύλληψη και

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Οι Νέοι Κανονισμοί 178/2003 από 01/01/2005 Ιχνηλασιμότητα 852/2004 από 01/01/2006 αντικαθιστά την 93/43/ΕΟΚ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020

Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Στρατηγικοί στόχοι για το Ευρωπαϊκό Σύστημα Τυποποίησης* μέχρι το 2020 Η Ευρωπαϊκή τυποποίηση θα αποτελέσει ουσιαστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο, την ανάπτυξη,

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα έκδοση του ISO 14001:2015

Η νέα έκδοση του ISO 14001:2015 Η νέα έκδοση του ISO 14001:2015 Σεπτέμβριος 2015 Το νέο πρότυπο. ISO14001:2015: Environmental management systems Requirements with guidance for use ISO14001:2015: Συστήματα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Διατροφής-Διαιτολογίας

Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Διατροφής-Διαιτολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Διατροφής-Διαιτολογίας Πρακτική Άσκηση στη Βιομηχανία-Αναλυτική Έκθεση Πεπραγμένων «Sunday s Gastronomy Catering»-Αφοί Στενιώτη Ο.Ε Έδρα:Μαγνησίας 51 και

Διαβάστε περισσότερα

Νέα πρότυπα & Αειφορία

Νέα πρότυπα & Αειφορία Χαράλαμπος Αγγελούδης Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Ο ουσιαστικός ρόλος των προτύπων στην Αειφόρο ανάπτυξη Το όραμα του ISO για τα προϊόντα του είναι να «αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ Α. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ 1. Το Τεχνικό Επιμελητήριο στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και ανάπτυξη συστήματος HACCP στη ΔΕΛΤΑ Πρότυπος Βιομηχανία Γάλακτος. Πρακτική εφαρμογή στο γάλα, και στους χυμούς.

Σχεδιασμός και ανάπτυξη συστήματος HACCP στη ΔΕΛΤΑ Πρότυπος Βιομηχανία Γάλακτος. Πρακτική εφαρμογή στο γάλα, και στους χυμούς. Σχεδιασμός και ανάπτυξη συστήματος HACCP στη ΔΕΛΤΑ Πρότυπος Βιομηχανία Γάλακτος. Πρακτική εφαρμογή στο γάλα, και στους χυμούς. από τη σκοπιά της Διασφάλισης Ποιότητας κα Χρ. Φωτούχου 7 & 8 Ιουλίου 2005

Διαβάστε περισσότερα

ISO 26000 ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ISO 26000 ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ISO 26000 ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΜΕΡΟΣ 3-4 ΙΩΑΝΝΗΣ Λ. ΣΟΥΦΛΗΣ Δρ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ (isouflis@otenet.gr) ΜΑΙΟΣ 2013 ΔΟΜΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΑΡΧΕΣ, ΟΡΟΛΟΓΙΑ, ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ, ΤΑΣΕΙΣ, ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ Παρουσίαση: Βάσος Βασιλείου Αναπληρωτής Διευθυντής Πιστοποίησης Εκπρόσωπος CYS στην Διεθνή Τεχνική Επιτροπή ISO/TC 176/SC 2

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχε Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator Γνωστό και ως Ειδικός Σχεδιασμού 2Δ- 3Δ γραφικών,

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα 2006R2023 EL 17.04.2008 001.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 2023/2006 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Δεκεμβρίου 2006 σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

GMP και HACCP. Οι κυριότεροι κίνδυνοι μη - πιστοποιημένων επιχειρήσεων είναι:

GMP και HACCP. Οι κυριότεροι κίνδυνοι μη - πιστοποιημένων επιχειρήσεων είναι: GMP και HACCP Μέσα απο προσεχτικά επιλεγμένους προμηθευτές με πολλά χρόνια εμπειρία στην φαρμακευτική αγορά και την αγορά καλλυντικών, όλα τα προϊόντα Essens μπορούν να παρουσιάσουν την καταγωγή τους από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ, ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΕΡΑΜΙΚΩΝ ΠΛΑΚΙ ΙΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΗ Α.Ε. ΑΡΑΜΠΑΤΖΑΚΗ ΗΜΗΤΡΑ ΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες Συνοπτική παρουσίαση του ευνητικού έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Ενοποίηση τρίτων παρόχων υπηρεσιών με ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα σε πολυλειτουργικές πλατφόρμες

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ REFLEXIS ERP: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ

Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ REFLEXIS ERP: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ Το πρόγραμμα που ταιριάζει στο δικό σας περιβάλλον ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟΥ REFLEXIS ERP: ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΛΥΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ Περιεχόμενα Η εταιρεία Γενικά... 3 Η πορεία της εταιρείας... 4 Προϊόντα... 4 Υπηρεσίες...

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

«Διεργαστηριακά σχήματα»

«Διεργαστηριακά σχήματα» Εργαστήριο Υγιεινής Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Πατρών «Διεργαστηριακά σχήματα» Κατερίνα Φράγκου, M.Sc Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών Τηλ/fax 2610969876 email: fragou@med.upatras.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Νο 5

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Νο 5 Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Νο 5 Διαπιστευμένα Εργαστήρια Ιανουάριος 2012 5.1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα κύρια ισχύοντα πρότυπα και οι σειρές προτύπων

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Σχεδιαστής Ιστοσελίδων 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Γνωστό και ως Συνοπτική Ένας σχεδιαστής ιστοσελίδων κατασκευάζει και ενημερώνει ιστοσελίδες ως προς τη σχεδίαση και τη διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές.

Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Προβλήματα, προοπτικές. Η παραγωγή, η επεξεργασία και η εμπορία του Κρητικού κρέατος. Ε. Σουρανάκης 1, Α. Στεφανάκης 2. Προβλήματα, προοπτικές. 1 Κτηνίατρος, Ιδιώτης, Πρόεδρος ΔΣ ΒΙΟΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ Α.Ε. 2 Δρ, Κτηνίατρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ ΔΔ-...

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ ΔΔ-... ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΙΑΝΟΜΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α.Ε. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ ΔΔ-... ΕΡΓΟ: «Πιλοτικό Σύστηµα Τηλεµέτρησης και ιαχείρισης της Ζήτησης Παροχών Ηλεκτρικής Ενέργειας Οικιακών

Διαβάστε περισσότερα

KAZUAL Case study. Οργανόγραμμα εταιρείας. Υπεύθυνος προμηθειών/ πωλήσεων. Υπεύθυνος franchising Υπεύθυνος ποιότητας. Υπεύθυνος αποθήκης

KAZUAL Case study. Οργανόγραμμα εταιρείας. Υπεύθυνος προμηθειών/ πωλήσεων. Υπεύθυνος franchising Υπεύθυνος ποιότητας. Υπεύθυνος αποθήκης KAZUAL Case study ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ KAZUAL Η εταιρεία KAZUAL ιδρύθηκε το 1992 από δύο αδέλφια με εμπειρία στις πωλήσεις υποδημάτων. Το 1997 η εταιρεία επέκτεινε τις δραστηριότητές της με εισαγωγές

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής : Γαλατσάνος Χ.

Εισηγητής : Γαλατσάνος Χ. ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ISO 39001:2012 & ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Αυτό το πληροφοριακό έντυπο παρέχει γενικές οδηγίες στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) που εκτελούν μια επιχείρηση ή αναλαμβάνων

Διαβάστε περισσότερα

10.10.2006 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 278/15. (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΕΠΙΤΡΟΠΗ

10.10.2006 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 278/15. (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΕΠΙΤΡΟΠΗ 10.10.2006 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 278/15 ΙΙ (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 29ης Σεπτεμβρίου 2006 για τον καθορισμό κατευθυντήριων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ. Κατευθυντήριες Γραμμές

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ. Κατευθυντήριες Γραμμές ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Κατευθυντήριες Γραμμές eco-commerce 1.1 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ eco-commerce Το eco-commerce αναπτύχθηκε από την Εθνική Συνομοσπονδία Ελληνικού Εμπορίου

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώστε την απόδοση, εξασφαλίστε το κέρδος.

Βελτιώστε την απόδοση, εξασφαλίστε το κέρδος. Βελτιώστε την απόδοση, εξασφαλίστε το κέρδος. Υπηρεσίες λειτουργίας και συντήρησης για Φωτοβολταϊκά συστήματα Όλα όσα χρειάζεστε για την ομαλή λειτουργία της μονάδας σας. Σας προσφέρουμε ασφαλείς λύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΛΑΔΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Σεμινάριο ΔΙΑΚΛΑΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ -ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ - ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑΣ Θέμα: «Τεχνικές Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ Σ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΧΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Η εκπαιδευτική πολιτική του

Διαβάστε περισσότερα

Έγκριση από Γενικό Διευθυντή Έκδοση: 1, 28/9/2009

Έγκριση από Γενικό Διευθυντή Έκδοση: 1, 28/9/2009 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ Σύνταξη από: Υπεύθυνο Ποιότητας Έγκριση από: Γενικό Υπεύθυνο Ποιότητας Αναθεωρήσεις A/A Ημερομηνία Αλλαγές Υπεύθυνος Ποιότητας 1 28/9/2009 First publication Page: 1 from 26 Περιεχόμενα 1. ΓΕΝΙΚA...4

Διαβάστε περισσότερα

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ Τι είναι HACCP; Hazard = Κίνδυνος Analysis = Ανάλυση Critical = Κρίσιμο Το ΑΚΚΣΕ είναι ένα εργαλείο που προσπαθεί να διασφαλίσει την υγιεινή και την

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΠΕΙΡΑΙΩΣ 226, ΤΑΥΡΟΣ 177 78, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ. 210-3469606, ΦΑΞ 210-3469906, A. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ 1. Τυποποίηση και Συσκευασία Η τυποποίηση, σε συνδυασμό με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας ειγµατοληψία αποδοχής, µε τη λήψη αντιπροσωπευτικών δειγµάτων σύµφωνα µε την στατιστική θεωρία της δειγµατοληψίας. ιαγράµµατα ελέγχου, όπου τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

Χτίζοντας Το Μέλλον. Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής

Χτίζοντας Το Μέλλον. Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Χτίζοντας Το Μέλλον Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας ΚΑΠΕ ΥΠΕΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ: ΕΛΕΓΧΟΙ ΣΥΜΜΟΡΦΟΥΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΟΚΙΜΕΣ

ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ: ΕΛΕΓΧΟΙ ΣΥΜΜΟΡΦΟΥΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΟΚΙΜΕΣ 1. Σκοπός Σκοπός της παρούσας διαδικασίας είναι να καθορίσει τις µεθόδους και τον τρόπο ελέγχου κατά την εκτέλεση των παρακάτω διαδικασιών: Έλεγχο εισερχοµένων Εγκατάσταση οργάνων Παροχή υπηρεσιών τεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ & ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Ποιότητα Βασικός παράγοντας ανταγωνιστικότητας στην βιοµηχανία επίπλου ρ. Ιωάννης Μπαρµπούτης,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΙ. Σύστηµα: το σύνολο αλληλοσχετιζόµενων ή αλληλεπιδρώντων στοιχείων

ΟΡΙΣΜΟΙ. Σύστηµα: το σύνολο αλληλοσχετιζόµενων ή αλληλεπιδρώντων στοιχείων ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΛΑΔΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Σεμινάριο ΔΙΑΚΛΑΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ -ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ - ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑΣ Θέμα: «Πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Case Study. Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής I

Case Study. Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής I Case Study Η διαδικασία μέτρησης ικανοποίησης πελατών στο πρότυπο ISO 9001: Εφαρμογή σε εταιρεία Πληροφορικής I ΛΟΓΟΙ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΛΑΤΗ Οι σηµαντικότερες αιτίες που οδηγούν στην ανάγκη µέτρησης

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του προτύπου. Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών

Σκοπός του προτύπου. Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών ISO 22000 1 Σκοπός του προτύπου Άµεση αναφορά στην ικανοποίηση των αιτηµάτων για ασφάλεια τροφίµων όχι µόνο διαφόρων κρατικών φορέων αλλά και των καταναλωτών Αιτήµατα καταναλωτή (i) Ο φορέας παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα