Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή"

Transcript

1 Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών 2 Dept of Cardiothoracic and Vascular Sciences, University of Padova, Padova, Italy Περiληψη. Το σοβαρό άσθμα είναι μια ετερογενής νόσος. Αν και οι γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που εμπλέκονται στην εγκατάστασή του δεν είναι πλήρως κατανοητοί, φαίνεται πως το παθοφυσιολογικό υπόστρωμα του σοβαρού άσθματος είναι τόσο ατοπικό, όσο και μη ατοπικό. Συνήθως, στους αεραγωγούς των ασθενών με σοβαρό άσθμα υπάρχουν ενεργοποιημένα φλεγμονώδη κύτταρα, τα οποία επιμένουν παρά τη φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, ο ρόλος τους στον έλεγχο και στη βαρύτητα της νόσου δεν είναι απολύτως γνωστός. Ιστολογικές μελέτες υποδεικνύουν ότι οι μισοί έως και τα δυο τρίτα των ασθενών με σοβαρό άσθμα έχουν επίμονη ηωσινοφιλία στους μεγάλους αεραγωγούς, παρά τη χορήγηση υψηλών δόσεων στεροειδών σε εισπνεόμενη μορφή ή συστηματικά. Το σοβαρό άσθμα μπορεί επίσης να χαρακτηρίζεται και από ουδετεροφιλική φλεγμονή, χωρίς όμως να είναι σαφής ο ρόλος των ουδετερόφιλων στη νόσο. Επιπλέον, στους μισούς τουλάχιστον ασθενείς με σοβαρό άσθμα ο τύπος της φλεγμονής είναι αδιευκρίνιστος. Αντίσταση στα στεροειδή μπορεί να υπάρχει σε ποικίλο βαθμό και δεν οφείλεται πάντα στην έλλειψη της δράσης των στεροειδών ή στον τύπο της φλεγμονής των αεραγωγών. Φαίνεται λοιπόν, ότι οι παράγοντες που συμβάλλουν στην εγκατάσταση του σοβαρού άσθματος είναι μάλλον πολυσύνθετοι και η νόσος είναι μάλλον μια μείξη διαφόρων συνδρόμων που σε παθοφυσιολογικό επίπεδο έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, αλλά συγχρόνως και ομοιότητες. Η καλύτερη κατανόηση των ανοσολογικών και ιστολογικών φαινοτύπων του σοβαρού άσθματος θα ενισχύσει την ικανότητά μας να αποσαφηνίσουμε τη γενετική βάση αυτών των συνδρόμων και να βελτιώσουμε τις θεραπευτικές μας προσεγγίσεις. Πνεύμων 2011, 24(3): Αλληλογραφία: Νικολέττα Ροβίνα Επιμελήτρια Β, Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «H Σωτηρία» Λ. Μεσογείων 152, Αθήνα Τηλ.: Εισαγωγή Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών, που χαρακτηρίζεται από πλήρη αναστρεψιμότητα της στένωσης των αεραγωγών στους περισσότερους ασθενείς. Ωστόσο, σε μια υπο-ομάδα ασθενών με άσθμα χωρίς ιστορικό σοβαρής καπνιστικής συνήθειας και παρά την ιδανική θεραπεία μπορεί να υπάρχει επίμονη στένωση των αεραγωγών. 1-6 Η αιτιο-

2 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος λογία της επίμονης βρογχοστένωσης στο άσθμα δεν είναι ακόμη γνωστή, αν και πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η έκπτωση της πνευμονικής λειτουργικότητας συσχετίζεται αιτιολογικά με την επίμονη φλεγμονή στο τοίχωμα των αεραγωγών. 7,8 Εκφράζεται η υπόθεση, ότι η επίμονη φλεγμονή στο σοβαρό άσθμα μπορεί να είναι το αποτέλεσμα διαταραχών σε ενδογενείς διαδικασίες αιμόστασης, που επάγουν τη λύση της φλεγμονής. Επιπλέον, ίσως έχει σημασία ότι στο σοβαρό άσθμα παρατηρείται μικρότερη βιοσυνθετική ικανότητα των λιποξινών, που συμμετέχουν σε μονοπάτια ενδογενών προστατευτικών σημάτων. 9,10 Οι μελέτες του «Προγράμματος Έρευνας για το Σοβαρό Άσθμα» δείχνουν ότι στο σοβαρό άσθμα υπάρχει μικρότερη παραγωγή λιποξινών και μεγαλύτερο οξειδωτικό στρες. 11,12 Επιπλέον, τα κυψελιδικά μακροφάγα ασθενών με σοβαρό άσθμα παράγουν μειωμένες ποσότητες και άλλων δυνητικά προστατευτικών μεσολαβητών (π.χ. προσταγλανδίνης (PG) E2 και 15-HETE (15-υδροξυεικοσατετρανοϊκού οξέος)) και παρουσιάζουν μειωμένη πρόσληψη αποπτωτικών φλεγμονωδών κυττάρων. 13 Από την άλλη πλευρά, δείκτες απόπτωσης, όπως ο Bcl-2, έχουν αυξημένη έκφραση στους ασθματικούς ασθενείς, ενώ δείκτες πολλαπλασιασμού και ενεργοποίησης, όπως τα πυρηνικά αντιγόνα κυτταρικού πολλαπλασιασμού (πυρηνικός παράγοντας-kb και CD40-L), έχουν αυξημένη έκφραση στο κορτικο-εξαρτώμενο άσθμα. 14 Τέλος, στη φλεγμονή του σοβαρού άσθματος συμβάλλουν και νευρογενείς μηχανισμοί, 15 χωρίς να είναι σαφής ο ρόλος τους. Συνήθως, στους αεραγωγούς ασθενών με σοβαρό άσθμα υπάρχουν ενεργοποιημένα φλεγμονώδη κύτταρα, τα οποία επιμένουν παρά τη θεραπεία. Ο ρόλος και η συσχέτισή τους με τον έλεγχο και τη βαρύτητα της νόσου δεν είναι γνωστός. Στα κύτταρα αυτά δεν περιλαμβάνονται μόνο τα ηωσινόφιλα και τα ουδετερόφιλα, αλλά και τα Τ λεμφοκύτταρα, τα μαστοκύτταρα και τα μακροφάγα, ενώ στη φλεγμονώδη αντίδραση και αναδιαμόρφωση των αεραγωγών συμμετέχουν επίσης και δομικά κύτταρα (Εικόνα 1). Αν και είναι γνωστό ότι το άσθμα χαρακτηρίζεται από ηωσινοφιλική φλεγμονή οι φαινότυποι του σοβαρού άσθματος μπορεί να χαρακτηρίζονται από επίμονη ηωσινοφιλική ή ουδετεροφιλική φλεγμονή, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις δεν υπάρχει φλεγμονώδης διήθηση στους αεραγωγούς (ακοκκιοκυτταρικός τύπος). 16,17 Δεδομένα από φυσιολογικές και ιστολογικές μελέτες υποδεικνύουν πως οι μικροί αεραγωγοί στην περιφέρεια του πνεύμονα συμμετέχουν στην παθολογία του σοβαρού άσθματος στον ίδιο βαθμό με τους κεντρικούς αεραγωγούς. Αν και η ακριβής συσχέτιση με τη βαρύτητα της νόσου δεν είναι γνωστή, μελέτες νεκροτομικού υλικού Εικόνα 1. Οι εικόνες δείχνουν το βρογχιόλιο ασθενούς που κατέληξε κατά τη διάρκεια σοβαρής κρίσης άσθματος. α) Στένωση του αυλού από μυική σύσπαση, πάχυνση του τοιχώματος του αεραγωγού, αύξηση της μάζας των λείων μυών και σημαντική φλεγμονή στο τοίχωμα του αεραγωγού, που χαρακτηρίζεται κυρίως από ηωσινοφιλία. β) Λεπτομέρεια της εικόνας α. Η κατανομή της φλεγμονώδους εξεργασίας είναι έκδηλη: υπάρχει μεγαλύτερη συρροή ηωσινόφιλων στην περιοχή έξω από το λείο μυικό χιτώνα («εξωτερική περιοχή») σε σχέση με το εσωτερικό του («εσωτερική περιοχή»). (Από τη βιβλιογραφική αναφορά 17). υποδεικνύουν ότι η αυξημένη φλεγμονή και η πάχυνση του τοιχώματος των αεραγωγών ασθενών που κατέληξαν από άσθμα, συμβάλλουν στην αστάθεια της νόσου, στο φτωχό έλεγχο και στην αντοχή στα κορτικοειδή. 18,19 Επιπλέον, οι μελέτες δείχνουν ότι η συμβολή της φλεγμονής των περιφερικών αεραγωγών στη βαρύτητα της νόσου μπορεί να είναι το ίδιο, αν όχι σημαντικότερη από εκείνη των κεντρικών αεραγωγών. 20,21 Στους μικρούς αεραγωγούς ασθενών με σοβαρό άσθμα παρατηρείται αυξημένη επιστράτευση φλεγμονωδών κυττάρων συγκριτικά με τους μέσης διαμέτρου ή μεγάλους αεραγωγούς. Η κατανομή των φλεγμονωδών κυττάρων μπορεί επίσης να διαφέρει στους περιφερικούς αεραγωγούς, με τα μαστοκύτταρα, και ειδικότερα τα μαστοκύτταρα που είναι χυμάση θετικά, να είναι αυξημένα στο εξωτερικό τοίχωμα των μικρών

3 302 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2011 αεραγωγών και στις κυψελιδικές συνδέσεις. 19,22 Έχουν προταθεί πολλές ταξινομήσεις για τους πιθανούς φαινότυπους του σοβαρού άσθματος, όπως ηωσινοφιλικό έναντι μη ηωσινοφιλικού άσθματος, ενδογενές έναντι εξωγενούς άσθματος, ασταθές έναντι άσθματος με σταθερή στένωση των αεραγωγών, άσθμα με έναρξη στη νεαρή ηλικία έναντι άσθματος με όψιμη εκδήλωση, καθώς και άσθμα που πυροδοτείται με τη λήψη ασπιρίνης. Ωστόσο, υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την ταξινόμηση τουλάχιστον τεσσάρων φαινότυπων σοβαρού άσθματος. I. Ηωσινοφιλικός φαινότυπος Οι ιστοπαθοφυσιολογικές μελέτες του σοβαρού άσθματος υποδεικνύουν ότι μισοί έως και τα δυο τρίτα των ασθενών με σοβαρό άσθμα έχουν επίμονη ηωσινοφιλία στους μεγάλους αεραγωγούς, παρά τη συνεχή χορήγηση υψηλών δόσεων κορτικοστεροειδών συστηματικά ή σε εισπνεόμενη μορφή. Αυτοί οι ασθενείς έχουν αυξημένους αριθμούς CD3+, CD4+ και CD8+T λεμφοκυττάρων και μεγαλύτερη συχνότητα παροξύνσεων και σχεδόν μοιραίων επεισοδίων. Ο SYNEK και συν. 23 έδειξαν αυξημένο αριθμό ηωσινόφιλων και επιθηλιακών κυττάρων CD3+ στους μεγάλους, αλλά όχι και στους μικρούς αεραγωγούς στο μοιραίο άσθμα συγκριτικά με τις περιπτώσεις ήπιουμέτριου άσθματος που κατέληξαν από μη αναπνευστικά αίτια. Η παρουσία ηωσινόφιλων (στα πτύελα, στο βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα, στις βιοψίες ή και όπως έμμεσα μετράται από τα αυξημένα επίπεδα εκπνεόμενου ΝΟ) μπορεί να αντιπροσωπεύει έναν ακόμη ειδικό υπότυπο σοβαρού άσθματος που χαρακτηρίζεται από πιο επίμονα συμπτώματα, χαμηλότερη τιμή FEV 1 και μεγαλύτερη πιθανότητα για παροξύνσεις με σχεδόν μοιραία έκβαση, συγκριτικά με τον υπότυπο του σοβαρού άσθματος χωρίς ηωσινοφιλία. 16,24-26 Οι παράγοντες που ελέγχουν την ηωσινοφιλική φλεγμονή στο σοβαρό άσθμα δεν είναι σαφείς. Ενώ η ιντερλευκίνη 5 (IL)-5, η ηωταξίνη και άλλοι μεσολαβητές μπορεί να επάγουν την διήθηση των ηωσινόφιλων, αυτοί οι μεσολαβητές δεν αυξάνονται στο σοβαρό ηωσινοφιλικό άσθμα, σε αντίθεση με τις ηπιότερες μορφές της νόσου. 27 Για παράδειγμα, η IL-4 ή η IL-13 αυξάνονται τόσο στο ατοπικό όσο και στο μη ατοπικό ήπιο άσθμα, 28 ενώ τα επίπεδα της IL-4, αλλά και της IL-13 δεν φαίνεται να αυξάνονται όσο καθίσταται βαρύτερη η νόσος ή εντονότερη η ηωσινοφιλική φλεγμονή. Αντίθετα, σε μια ανάλυση βρογχοκυψελιδικού εκπλύματος και βιοπτικού υλικού βρέθηκαν χαμηλότερα επίπεδα mrna και πρωτεΐνης IL-4 και IL-13 σε ασθενείς με σοβαρό (θεραπευόμενο με στεροειδή) άσθμα, συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου που αποτελούνταν από ασθενείς με ηπιότερο άσθμα. 29 Ωστόσο, η ηωσινοφιλική φλεγμονή επιμένει και μπορεί να οδηγεί σε δομικές αλλαγές των αεραγωγών. 30 Για παράδειγμα, οι ασθενείς με σοβαρό άσθμα και επίμονη ηωσινοφιλία έχουν αυξημένα επίπεδα TGF (και ειδικότερα του TGF-β2) 16,22,31 και παχύτερη υποεπιθηλιακή βασική μεμβράνη (SBM), συγκριτικά με τους ασθενείς χωρίς ηωσινοφιλία. 16 Η διαφοροποίηση των υποτύπων του σοβαρού άσθματος με βάση την παρουσία ή μη ηωσινόφιλων έχει εφαρμογή στο σοβαρό άσθμα με πρώιμη και όψιμη εμφάνιση. 32 Η επίμονη ηωσινοφιλία φαίνεται να είναι πιο έκδηλη στο σοβαρό άσθμα με όψιμη εκδήλωση συγκριτικά με το άσθμα με πρώιμη εκδήλωση, παρά τη χορήγηση συγκρίσιμης δόσης κορτικοστεροειδών. Στο άσθμα με πρώιμη έναρξη τα αυξημένα επίπεδα ηωσινόφιλων συσχετίζονται με αύξηση στον αριθμό των Τ λεμφοκυττάρων και των μαστοκυττάρων. Αντίθετα, στο άσθμα όψιμης εκδήλωσης η ηωσινοφιλία δεν φαίνεται να συνοδεύεται από συμμετοχή άλλων φλεγμονωδών κυτταρικών τύπων (Εικόνα 2). 33 Το σοβαρό άσθμα με όψιμη εκδήλωση χαρακτηρίζεται από υψηλότερα επίπεδα κυστεϊνυλικών λευκοτριενίων σε σχέση με την πρώιμης εκδήλωσης νόσο, ακόμη και όταν Εικόνα 2. Ιστολογική εικόνα των φαινότυπων του σοβαρού άσθματος: (Α) Άσθμα με πρώιμη έναρξη και ηωσινοφιλία: ταυτόχρονη παρουσία CD3 λεμφοκυττάρων, (Β) Άσθμα με όψιμη εκδήλωση και ηωσινοφιλία. Τα ηωσινόφιλα είναι σε μεγάλο βαθμό αποκοκκιοκυτταρωμένα. Υπάρχει απουσία CD3 λεμφοκυττάρων. (C) Άσθμα με πρώιμη εκδήλωση, χωρίς ηωσινοφιλία. Υπάρχει απουσία έκδηλης φλεγμονώδους εικόνας. (D) Άσθμα με όψιμη εκδήλωση, χωρίς ηωσινόφιλα. Απουσία φλεγμονής και λεπτή υποεπιθηλιακή βασική μεμβράνη (sbm). Το βέλος δείχνει ηωσινόφιλα ΒΜΚ(+). EOS: ηωσινόφιλα, RBC: ερυθροκύτταρα, SM: λείος μυικός χιτώνας. (Από τη βιβλιογραφική αναφορά 33).

4 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος ελέγχεται ο αριθμός των ηωσινόφιλων με τη θεραπεία. II. Ουδετεροφιλικός φαινότυπος Το σοβαρό άσθμα μπορεί να σχετίζεται με ουδετεροφιλική φλεγμονή, χωρίς ωστόσο να είναι σαφής ο ακριβής ρόλος των ουδετερόφιλων στην παθοφυσιολογία του. Η αύξηση των ουδετερόφιλων δεν προϋποθέτει πάντα την απουσία ηωσινόφιλων οι δυο κυτταρικοί τύποι μπορεί να συνυπάρχουν στον ιστό. 16,34 Η αύξηση των ουδετερόφιλων έχει παρατηρηθεί στα πτύελα, στο βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα και στις βιοψίες ασθενών με σοβαρό/δύσκολο στη θεραπεία του άσθμα, που λάμβαναν υψηλές δόσεις εισπνεόμενων/συστηματικών στεροειδών. 35 Η ουδετεροφιλία στο κορτικοεξαρτώμενο άσθμα είναι πιθανό να οφείλεται στην ίδια τη θεραπεία με τα κορτικοστεροειδή, η οποία έχει φανεί να ελαττώνει τον αριθμό των ηωσινόφιλων και να αυξάνει τον αριθμό των ουδετερόφιλων αναστέλλοντας την απόπτωσή τους. 36 Επιπλέον, η ουδετεροφιλία μπορεί να οφείλεται στη συνεχή εισροή κυττάρων από την κυκλοφορία του αίματος, εξαιτίας της συνεχούς αντιγονικής διέγερσης των βρόγχων. 37 Διάφοροι μεσολαβητές συνδέονται με τα ουδετερόφιλα. Η λευκοτριένη (LT)B4, η IL-8, η φλεγμονώδης πρωτεϊνη των μακροφάγων-1a και ο παράγοντας νέκρωσης όγκου (TNF-α) ανευρίσκονται σε αυξημένα επίπεδα στο σοβαρό άσθμα. 38,39 Επάγουν τη χημειοταξία των ουδετερόφιλων, την ενεργοποίηση και επιβίωση, καθώς και την αύξηση της έκφρασης των ενδοθηλιακών μορίων προσκόλλησης. Ο υποδοχέας του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGFR), ενός δείκτη επιθηλιακού στρες/καταστροφής, αυξάνεται αναλογικά με τη βαρύτητα της νόσου. Η έκφραση του EGFR στο βρογχικό επιθήλιο συσχετίζεται με τα επίπεδα της IL-8, υποδεικνύοντας ότι ο EGFR ίσως να συμβάλλει σε αυτή την επίμονη ουδετεροφιλική φλεγμονή. 40,41 Επιπλέον, η παρουσία ουδετερόφιλων συσχετίζεται με αυξημένα επίπεδα μεταλλοπρωτεϊνάσης 9 (MMP-9) στο βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα και στον ιστό (SBM). 42 Η αυξημένη έκφραση αυτής της MMP-9 στο βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα σε ασθενείς με σοβαρό άσθμα δεν αναστέλλεται ιδιαίτερα από τη θεραπεία με στεροειδή, τόσο in vivo όσο και in vitro. III. Φαινότυπος με απουσία φλεγμονωδών κυττάρων (ακοκκιοκυτταρικός τύπος) Αν και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η φλεγμονή αυξάνεται στο άσθμα και συσχετίζεται με την κλινική εκδήλωση σε πολλούς ασθενείς, υπάρχει μια υπο-ομάδα ασθενών με σοβαρό άσθμα στους οποίους δεν υπάρχει φλεγμονή στις ενδοβρογχικές βιοψίες (τουλάχιστον οι κλασικοί κυτταρικοί τύποι). Πολύ λίγα είναι κατανοητά γύρω από την παθογένεια της νόσου σε αυτή την ομάδα. Μια υπόθεση είναι οι πνεύμονες να έχουν δομικές αλλαγές που οδηγούν σε επίμονα κλινικά συμπτώματα, με συνυπάρχουσα φλεγμονή που δεν έχει τους κλασικούς χαρακτήρες του άσθματος που ξέρουμε. Την υπόθεση αυτή έρχονται να υποστηρίξουν οι μελέτες του Benayoun και συν. 43, οι οποίοι αναφέρουν ότι ο κυρίαρχος ιστικός παράγοντας που διαφοροποιεί τους ασθενείς με ήπιο άσθμα από τους ασθενείς με σοβαρό άσθμα δεν έχει σχέση με τη φλεγμονή των αεραγωγών, αλλά με την πάχυνση του λείου μυϊκού ιστού. Σε μια άλλη μελέτη ασθενών με σοβαρό άσθμα που λάμβαναν στεροειδή από το στόμα υπήρχε αύξηση στον αριθμό των ενεργοποιημένων μονοκυττάρων/ μακροφάγων 44 και των κυττάρων της φυσικής ανοσίας. IV. Φαινότυπος με πτωχή ανταπόκριση στα στεροειδή Η απόλυτη αντίσταση στα στεροειδή μάλλον είναι σπάνια ακόμη και στην περίπτωση του σοβαρού άσθματος. 45 Οι μελέτες του φαινότυπου του ανθεκτικού στη θεραπεία με στεροειδή άσθματος επικεντρώνονται παραδοσιακά στα λεμφοκύτταρα, ως τα κύρια υπεύθυνα κύτταρα των μονοπατιών αντοχής. Ο φαινότυπος του σοβαρού άσθματος με ηωσινοφιλική φλεγμονή και φτωχή ανταπόκριση στα στεροειδή, τόσο στη νόσο με πρώιμη όσο και στη νόσο με όψιμη εκδήλωση, ίσως αντιπροσωπεύει την πιο κλασική εκδοχή αυτής της εικόνας. Στο φαινότυπο χωρίς επίμονη ηωσινοφιλική/λεμφοκυτταρική φλεγμονή οι μηχανισμοί είναι λιγότερο σαφείς. Σε αυτή την υπο-ομάδα ασθενών (άσθμα με πτωχή ανταπόκριση στα στεροειδή) μάλλον ποικίλουν τα πιθανά αίτια που ευθύνονται για την εγκατάσταση της εικόνας (Πίνακας 1). Είναι πιθανό, σε μερικές περιπτώσεις η φλεγμονή να ανταποκρίνεται στη θεραπεία με στεροειδή ας μην ξεχνάμε όμως, πως τα στεροειδή δεν έχουν καμία επίδραση στις δομικές αλλαγές που συμβάλουν στη σοβαρότητα της νόσου. Μια άλλη εκδοχή είναι να υπάρχει διαφορετικός τύπος φλεγμονής, όπως συμβαίνει στον ουδετεροφιλικό φαινότυπο, που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία με στεροειδή. 46 Άλλες πιθανές εξηγήσεις για την πτωχή ανταπόκριση στα στεροειδή είναι να υπάρχουν υψηλά επίπεδα προφλεγμονωδών μεσολαβητών που ανταγωνίζονται το γλυκοκορτικοειδικό υποδοχέα, να είναι ελλιπής η σύνδεση του γλυκοκορτικοειδικού υποδοχέα με το γονιδίωμα, ή να υπάρχει αυξημένη έκφραση γλυκοκορτικοειδικών υποδοχέων με διαφοροποιημένη δομή. 47,48 Επίσης, κάποιο ρόλο ίσως να παίζουν οι διαταραχές στην ισορροπία των

5 304 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2011 Πίνακας 1. Πιθανά αίτια για ανάπτυξη αντοχής στα στεροειδή 1. Ηωσινοφιλική φλεγμονή που δεν ανταποκρίνεται στα στεροειδή α. Λεμφοκυτταρική φλεγμονή που δεν ανταποκρίνεται στα στεροειδή i. Τροποποιημένη σύνδεση μεταγραφικού παράγοντα ii. Αύξηση της έκφρασης του γλυκοκορτικοειδικού υποδοχέα β iii. Μείωση της απακετυλίωσης των ιστονών β. Μεμονωμένες περιπτώσεις ηωσινοφιλικής φλεγμονής που δεν ανταποκρίνεται στα στεροειδή i. «Υπερηωσινοφιλικά» σύνδρομα ii. «Άσθμα που επάγεται από τη λήψη ασπιρίνης» 2. Άλλος τύπος φλεγμονής α. Επικράτηση των ουδετερόφιλων β. Φλεγμονή των μικρών αεραγωγών 3. Πλήρης υποχώρηση της φλεγμονής μετά από θεραπεία α. Δομικές αλλαγές των αεραγωγών μονοπατιών της ακετυλίωσης και απακετυλίωσης των ιστονών, που συμβάλουν στη ρύθμιση της μεταγραφής των φλεγμονωδών γονιδίων. 49 Στη μελέτη του Ito και συν. φάνηκε πως τα κύτταρα του περιφερικού αίματος ασθενών με σοβαρό άσθμα είχαν μικρότερη ενεργοποίηση της απακετυλίωσης της ιστόνης σε σχέση με τους ασθενείς με ήπιο άσθμα, εμποδίζοντας έτσι κάποιες από τις αντιφλεγμονώδεις δράσεις των στεροειδών. 50 Δομικές αλλαγές στον πνεύμονα Η αναδιαμόρφωση των αεραγωγών μπορεί να καθορίζει τη φύση και την έκταση της στένωσης των αεραγωγών και ως εκ τούτου, το βαθμό ανταπόκρισης στη θεραπεία και την πιθανότητα ενός μοιραίου ή σχεδόν μοιραίου επεισοδίου. Είναι ενδιαφέρον, ότι ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες κινδύνου για μοιραία ή σχεδόν μοιραία κρίση άσθματος είναι να υπάρχει ιστορικό σχεδόν μοιραίας κρίσης άσθματος στο παρελθόν, κάτι. που ενισχύει την υπόθεση, ότι οι υποκείμενες φλεγμονώδεις και δομικές αλλαγές των αεραγωγών και ίσως και του πνευμονικού παρεγχύματος, μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο. Ωστόσο, δεν έχει αποσαφηνιστεί ποιες συγκεκριμένες αλλαγές επιτελούνται και ποιος είναι ο ρόλος τους στη βαρύτητα της νόσου. Διάφορες δομές εμπλέκονται, συμπεριλαμβανομένων της υποεπιθηλιακής βασικής μεμβράνης (SBM), του επιθηλίου, των λείων μυών, των νεύρων και των αιμοφόρων αγγείων. Στην πλειοψηφία των ασθενών με σοβαρό άσθμα ή με μοιραίο επεισόδιο άσθματος παρατηρούνται διαταραχές στα επιθηλιακά και στα καλυκοειδή κύτταρα, πάχυνση της δικτυωτής βασικής μεμβράνης (RBM), καθώς και ανωμαλίες στους λείους μυς και είναι πιθανό, οι αλλαγές αυτές να συμβάλουν στη στένωση των αεραγωγών. Πάχυνση της δικτυωτής βασικής μεμβράνης (RBM) παρατηρείται στους βρόγχους ασθενών που κατέληξαν μετά από επεισόδιο status asthmaticus και στις ενδοβρογχικές βιοψίες ασθενών που ζουν με σοβαρό άσθμα. Η πάχυνση της RBM στους μεγάλους αεραγωγούς αποτελεί την εκτενέστερα μελετημένη δομική αλλαγή στο άσθμα εξαιτίας της εύκολης πρόσβασης με τις ενδοβρογχικές βιοψίες, αλλά η σχέση της με τις άλλες δομικές αλλαγές που επιτελούνται βαθύτερα στο τοίχωμα των αεραγωγών ή με την αναδιαμόρφωση των περιφερικότερων αεραγωγών δεν είναι γνωστή ως σήμερα. Έχει φανεί, ότι οι ασθενείς με σοβαρό άσθμα έχουν παχυσμένη RBM συγκριτικά με τους υγιείς και τους ασθενείς με ηπιότερο άσθμα, 16,32 αλλαγή που έχει συσχετιστεί με επίμονη ηωσινοφιλία και μεγαλύτερη έκφραση TGF-β στον υποβλεννογόνιο χιτώνα. 16,51,53 Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον γύρω από τους μηχανισμούς που εμπλέκονται στη διαφοροποίηση και επιδιόρθωση του επιθηλίου των αεραγωγών, ιδιαίτερα στο σοβαρό άσθμα. Ο TGF-β των κυττάρων του επιθηλίου μπορεί να ενεργοποιεί τους παρακείμενους ινοβλάστες με αποτέλεσμα την αυξημένη παραγωγή κολλαγόνου, και ως αποτέλεσμα την πάχυνση της RBM. 52 Επιπλέον, όταν ενεργοποιούνται οι ινοβλάστες των αεραγωγών παρουσία του TGF-β και μιας κυτταροκίνης τύπου Th2, όπως είναι η IL-4 ή η IL-13, επάγεται η παραγωγή ηωταξίνης-1, που είναι χημειοτακτικός παράγοντας των ηωσινόφιλων, ασκώντας πρόσθετη δράση στην παραγωγή προκολλαγόνου I. 53 Έτσι, στις ηωσινοφιλικές μορφές άσθματος που σχετίζονται με αυξημένα επίπεδα TGF-β (ακόμη κι επί παρουσίας μέτριας έντασης φλεγμονής Th2), οι ινοβλάστες όχι μόνο συμβάλουν στην ινωδοποιό απάντηση αλλά επίσης συντηρούν την ηωσινοφιλία. Η εικόνα 3 απεικονίζει τις πιθανές αλληλεπιδράσεις μεταξύ ηωσινόφιλων και άλλων κυτταρικών τύπων στο σοβαρό άσθμα, που μπορεί να συμβάλουν στην εγκατάσταση της ίνωσης. 54 Ωστόσο, όπως συζητήθηκε νωρίτερα, δεν χαρακτηρίζονται από ηωσινοφιλική φλεγμονή όλες οι μορφές του σοβαρού άσθματος. Για παράδειγμα, στη μελέτη του Benayoun και συν. 43 η ηωσινοφιλία του βλεννογόνου δεν συσχετιζόταν με τη βαρύτητα της νόσου, ούτε με την ουδετεροφιλία, την καταστροφή του επιθηλίου ή την πάχυνση της δικτυωτής βασικής μεμβράνης (RBM). Αντίθετα, η αύξηση του αριθμού των ινοβλαστών και η αύξηση της μάζας των λείων μυών των αεραγωγών δια-

6 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 3ο, Τόμος 24ος, Ιούλιος - Σεπτέμβριος Εικόνα 3. Πιθανές αλληλεπιδράσεις μεταξύ ηωσινόφιλων και ινοβλαστών με τη συμμετοχή του TGF β (TGF β1 και 2), που συμβάλλουν στη συντήρηση της ηωσινοφιλίας και οδηγούν σε αύξηση της εναπόθεσης κολλαγόνου. TGF: μετατρεπτικός αυξητικός παράγοντας, IL: ιντερλευκίνη, TIMPs: ιστικοί αναστολείς των μεταλλοπρωτεϊνασών. χώριζαν τους ασθενείς με σοβαρό επίμονο άσθμα από εκείνους με ηπιότερη νόσο. Η μάζα των λείων μυών των αεραγωγών στους ασθενείς με σοβαρό άσθμα φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα στο σοβαρό άσθμα με μοιραία κατάληξη. Οι ασθενείς που κατέληξαν από status asthmaticus αναφέρεται να έχουν αυξημένη μάζα λείου μυϊκού ιστού στους αεραγωγούς, από τους μεγαλύτερους μέχρι τους μικρότερης διαμέτρου αεραγωγούς. 55 Επιπλέον, τα λεία μυϊκά κύτταρα μπορεί επίσης να συμβάλουν στη στρατολόγηση φλεγμονωδών κυττάρων μέσα στους βρόγχους, επάγοντας την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτταροκινών και χυμοκινών και την έκφραση μορίων προσκόλλησης των λευκοκυττάρων. 56 Ο Sobonia και συν. 57 μελέτησαν έξι περιπτώσεις σοβαρού αλλεργικού άσθματος με σταθερή στένωση των αεραγωγών που είχαν καταλήξει από μη αναπνευστικά αίτια. Σε αντίθεση με άλλες μελέτες μοιραίων περιπτώσεων σοβαρού άσθματος δεν παρατηρήθηκε αύξηση του πάχους των λείων μυών των αεραγωγών, παράγοντας που ίσως διαφοροποιεί το μοιραίο από το σοβαρό άσθμα, ωστόσο, απαιτούνται και άλλες μελέτες που να συγκρίνουν τις διαστάσεις των αεραγωγών σε περιπτώσεις κλινικά σοβαρού άσθματος (αλλά όχι μοιραίου) ώστε να απαντηθεί αυτό το ερώτημα. Τέλος, οι αλλαγές στις ελαστικές ιδιότητες τόσο του τοιχώματος των αεραγωγών όσο και των συνδέσεων του παρεγχύματος, όπως αυτές που προκύπτουν πιθανώς από τις παθολογικές εξεργασίες της αναδιαμόρφωσης των αεραγωγών, μπορεί να έχουν δραματική επίδραση στη στένωση των αεραγωγών. Μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο στην τροποποίηση της σκληρότητας του τοιχώματος των αεραγωγών και στην υπεραντιδραστικότητα των λείων μυών. Σε αυτό το πλαίσιο, η ελαστίνη έχει φανεί να είναι παθολογική (ελαττωμένη ή με διαφορετική διαμόρφωση) σε ασθενείς που κατέληξαν από άσθμα, τόσο στους μεγάλους, όσο και στους μικρούς αεραγωγούς Επιπλέον, πρωτεολυτικά ένζυμα που τροποποιούν τη σύνθεση της ελαστίνης (MMP-2, MMP-9) έχει αναφερθεί να αυξάνονται σε διάφορες περιπτώσεις άσθματος, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις status asthmaticus. 61,62 Ίσως έχει σημασία, ότι στους μικρούς αεραγωγούς ασθενών που κατέληξαν από status asthmatics παρατηρείται ρήξη των κυψελιδικών συνδέσεων και ως εκ τούτου, των συνδέσεων αεραγωγών-παρεγχύματος, γεγονός που συνδέει τα παθοφυσιολογικά ευρήματα με την κλινική εικόνα. 58 Συμπέρασμα Το σοβαρό άσθμα παραμένει μέχρι σήμερα ελάχιστα κατανοητό και δύσκολο στο χειρισμό του, κυρίως λόγω της ετερογένειας που παρουσιάζει. Φαίνεται, πως οι παράγοντες που οδηγούν στην εγκατάσταση του σοβαρού άσθματος είναι μάλλον περίπλοκοι και σύνθετοι και η νόσος αποτελεί μάλλον μια μείξη διαφόρων συνδρόμων με ιδιαίτερους χαρακτήρες, αλλά και με ομοιότητες σε παθοφυσιολογικό επίπεδο. Η καλύτερη κατανόηση των ανοσολογικών και παθοφυσιολογικών μηχανισμών στο σοβαρό άσθμα θα βελτιώσει την ικανότητά μας να κατανοήσουμε και το παθοφυσιολογικό υπόστρωμα αυτών των συνδρόμων και ως εκ τούτου, να βελτιώσουμε τη θεραπευτική μας προσέγγιση. Σήμερα απαιτούνται ιστολογικές μελέτες του περιφερικού πνεύμονα για την εκτίμηση του εξωτερικού τοιχώματος των αεραγωγών, των μικρών αεραγωγών και του παρεγχύματος που τους περιβάλλει, ώστε να διευρύνουμε τη γνώση μας γύρω από τους φαινότυπους του άσθματος. Επιπλέον, απαιτούνται μελέτες απεικόνισης σε καλά χαρακτηρισμένες περιπτώσεις σοβαρού άσθματος από ανοσολογικής και παθοφυσιολογικής σκοπιάς, ώστε να μπορέσουμε να συνδέσουμε τις δομικές αλλαγές με τη διαφοροποίηση στη λειτουργικότητα και τη γενετική προδιάθεση. Βιβλιογραφία (Βλέπε αγγλικό κείμενο)

Ουδετεροφιλική φλεγμονή στο άσθμα. Νικολέττα Ροβίνα Επιμελήτρια Β Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική Νοσ/μείο «η Σωτηρία»

Ουδετεροφιλική φλεγμονή στο άσθμα. Νικολέττα Ροβίνα Επιμελήτρια Β Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική Νοσ/μείο «η Σωτηρία» Ουδετεροφιλική φλεγμονή στο άσθμα Νικολέττα Ροβίνα Επιμελήτρια Β Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική Νοσ/μείο «η Σωτηρία» The common disease asthma is probably not a single disease, but rather a complex

Διαβάστε περισσότερα

Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς

Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς Άρθρο Σύνταξης Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας «Μην αξιολογείς τίποτε όπως φαίνεται αναζήτησε πάντα αποδείξεις. Δεν υπάρχει καλύτερος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο νωρίς ξεκινάει η αναδιαμόρφωση

Πόσο νωρίς ξεκινάει η αναδιαμόρφωση Πόσο νωρίς ξεκινάει η αναδιαμόρφωση Εμμ. Παρασκάκης Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης Αρχίζει η αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στην παιδική ηλικία; ή Σε ποια περίοδο της παιδικής

Διαβάστε περισσότερα

Ν.Ροβίνα. αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στο σοβαρό ανθιστάμενο στη θεραπεία άσθμα. λχανάτηs 1, Σ. Λουκίδης 3. Τσέλιου 1, K. KοντογιάννηK.

Ν.Ροβίνα. αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στο σοβαρό ανθιστάμενο στη θεραπεία άσθμα. λχανάτηs 1, Σ. Λουκίδης 3. Τσέλιου 1, K. KοντογιάννηK. αναδιαμόρφωση των αεραγωγών στο σοβαρό ανθιστάμενο στη θεραπεία άσθμα Ν.Ροβίνα 1, Π. Μπακάκος 1, E. Δήµα 1, Γ. Χειλάς 2, E. Τσέλιου 1, K. KοντογιάννηK 1, Σ. Παπίρης 3, M. AλχανάτηA λχανάτηs 1, Σ. Λουκίδης

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι

Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Ανασκόπηση Σοβαρό άσθμα: Oρισμοί, παράγοντες κινδύνου και φαινότυποι Πέννυ Μωραϊτάκη, Δέσποινα Παπαμιχαήλ, Νίκη Γεωργάτου 5 η Πνευμονολογική Κλινική, Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακα «Σωτηρία», Αθήνα Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

«Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων (έκθεση)» (Δράση 5)

«Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων (έκθεση)» (Δράση 5) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: Π.5.6 «Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων (έκθεση)» (Δράση 5) για το ΥΠΟΕΡΓΟ 1 της Πράξης: «ΘΑΛΗΣ- Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών- Ωρίμανση της μη ειδικής ανοσίας: επιρροή των

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των προκλητών πτυέλων στο βρογχικό άσθμα

Ο ρόλος των προκλητών πτυέλων στο βρογχικό άσθμα Ανασκόπηση Ο ρόλος των προκλητών πτυέλων στο βρογχικό άσθμα Αναστασία Παπαπορφυρίου 1, Στυλιανός Λουκίδης 1, Γεώργιος Χειλάς 3, Θωμάς Τσαγανός 4, Φίλιππος Εμμανουήλ 2, Βασιλική Πέττα 2, Πέτρος Μπακάκος

Διαβάστε περισσότερα

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας το άσθμα με βάση του βιολογικούς δείκτες: Επιστημονική φαντασία ή εικόνες από το άμεσο μέλλον;

Θεραπεύοντας το άσθμα με βάση του βιολογικούς δείκτες: Επιστημονική φαντασία ή εικόνες από το άμεσο μέλλον; Ανασκόπηση Θεραπεύοντας το άσθμα με βάση του βιολογικούς δείκτες: Επιστημονική φαντασία ή εικόνες από το άμεσο μέλλον; Ανδριάνα Ι. Παπαϊωάννου, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας, Στέλιος Λουκίδης, Σπυρίδων Παπίρης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΓΕΙΟΠΟΙΗΤΙΝΩΝ 1 ΚΑΙ 2 ΣΤΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ ΠΤΥΕΛΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΑΠ

ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΓΕΙΟΠΟΙΗΤΙΝΩΝ 1 ΚΑΙ 2 ΣΤΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ ΠΤΥΕΛΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΑΠ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΓΕΙΟΠΟΙΗΤΙΝΩΝ 1 ΚΑΙ 2 ΣΤΟ ΥΠΕΡΚΕΙΜΕΝΟ ΠΤΥΕΛΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΑΠ Β. Μπέσσα 1, Σ. Λουκίδης 1, Γ. Χειλάς 2,Β. εληµπούρα 1, D Simoes 3, Κ. Κοντογιάννη 4, Σ. Παπίρης 1, Κ. Κωστίκας 1, Μ. Αλχανάτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Β'ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Θ.

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Β'ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Θ. ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Β'ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Θ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ 1 ΙΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ: ΕΡΙΦΥΛΗ ΚΥΡΙΑΖΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Πτύελα. Ενότητα 1: Εισαγωγή. Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Ενότητα 1: Εισαγωγή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Πτύελα Τα πτύελα αποτελούν ένα μίγμα από σίελο, βλέννη και

Διαβάστε περισσότερα

Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας

Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας Παθοφυσιολογία της επούλωσης των ελκών στο διαβήτη και αιτίες αποτυχίας Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΑ Λαϊκό Σακχαρώδης διαβήτης και έλκη κάτω άκρων 25% των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το άσθμα; Άρθρο ιδιωτών Πνευμονολόγων Τρικάλων για το Άσθμα - ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ CITY KALAMPAKA METEORA

Τι είναι το άσθμα; Άρθρο ιδιωτών Πνευμονολόγων Τρικάλων για το Άσθμα - ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ CITY KALAMPAKA METEORA Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος στις 2 Μαΐου η οποία καθιερώθηκε το 1998 από την Παγκόσμια Πρωτοβουλία για το άσθμα» και την υποστήριξη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, θα θέλαμε να ενημερώσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010

Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης. Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Υποψήφιος διδάκτορας: Καββαδάς Παναγιώτης Έτος ολοκλήρωσης διδακτορικής διατριβής: 2010 Μελέτη τοπ ρόλοπ της ιντεγκρινοσπνδεόμενης κινάσης στην πνεπμονική ίνσση, Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαχειριστικά θέματα στο άσθμα β-blockers

Διαχειριστικά θέματα στο άσθμα β-blockers Διαχειριστικά θέματα στο άσθμα β-blockers Ροβίνα Νικολέττα Επίκουρη καθηγήτρια Πνευμονολογίας - Εντατικής Θεραπείας Α Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική ΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Οι β-ar ταξινομούνται σε τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα

Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα Ο ρόλος των λείων μυϊκών ινών στο άσθμα Πασχάλης Στειρόπουλος Πνευμονολογική Κλινική ΔΠΘ Δομή Φυσιολογία λείων μυϊκών ινών των αεραγωγών Ρόλος τους στην παθοφυσιολογία του άσθματος Αναδιαμόρφωση Φλεγμονή

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Βρογχικό άσθμα Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΑΣΘΜΑ Είναι ένα από τα συχνότερα χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς. Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων

ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς. Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΟΣΟΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ: Ενεργοποίηση των Τ κυττάρων από τους µικροοργανισµούς Οι φάσεις των Τ κυτταρικών απαντήσεων Αναγνώριση του αντιγόνου και συνδιέγερση Αναγνώριση πεπτιδίων συνδεδεµένων µε το

Διαβάστε περισσότερα

Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης

Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης Αναπνευστική βρογχιολίτιδα-διάμεση διάμεση πνευμονία (RB( RB- ILD) Αποφολιδωτική διάμεση πνευμονία(dip) Σπύρος Α Παπίρης Μαθήματα Πνευμονολογίας-Αθήνα Μάρτιος 2006 DIP RB-ILD Κατάταξη των διάμεσων παρεγχυματικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Υπέρτατη Ιπποκρατική εντολή στον Ιατρό είναι ωφελέειν ή μη βλάπτειν Μία από τις βασικότερες αρχές της μοντέρνας ιατρικής:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΚΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΡΟΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ F = k. l Εκπτυξη θώρακος Είσοδος αέρος στους πνεύµονες Σύσπαση εισπνευστικών µυών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Οξειδωτικού τύπου βλάβη στο DNA και Σωματικές Μεταλλάξεις στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Ελένη Γ. Τζωρτζάκη, Ειρήνη Νεοφύτου, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας Πνευμονολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακά Μαθήµατα Φαρµακοποιών. Πρώτος Κύκλος: Παθήσεις Αναπνευστικού. Μάθηµα 1

Μεταπτυχιακά Μαθήµατα Φαρµακοποιών. Πρώτος Κύκλος: Παθήσεις Αναπνευστικού. Μάθηµα 1 Φαρµακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Μεταπτυχιακά Μαθήµατα Φαρµακοποιών Πρώτος Κύκλος: Παθήσεις Αναπνευστικού Μάθηµα 1 ΑΝΑΤΟΜΙΑ & ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΧΑΠ - ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

«Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων (έκθεση)» (Δράση 4)

«Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων (έκθεση)» (Δράση 4) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: Π.4.4 «Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων (έκθεση)» (Δράση 4) για το ΥΠΟΕΡΓΟ 1 της Πράξης: «ΘΑΛΗΣ- Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών- Ωρίμανση της μη ειδικής ανοσίας: επιρροή των

Διαβάστε περισσότερα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα

Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Αρχική εμπειρία από την χορήγηση anakinra σε δέκα ενήλικες ασθενείς με ανθεκτική ιδιοπαθή υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα Γ. Λάζαρος, Π. Βασιλείου, Κ. Αντωνάτου, Χ. Κουτσιανάς, Γ. Γεωργιόπουλος, Δ. Βασιλόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό Άσθμα Τωρινές και μελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις

Σοβαρό Άσθμα Τωρινές και μελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό Άσθμα Τωρινές και μελλοντικές θεραπευτικές προσεγγίσεις Ελευθέριος Ζέρβας 1, Chris Brightling 2, Μίνα Γκάγκα 1 1 7 η Πνευμονολογική Κλινική και Κέντρο Άσθματος, Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ροβίνα Πνευμονολόγος 1η Παν/κή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Όχι (?)..

Νικολέττα Ροβίνα Πνευμονολόγος 1η Παν/κή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Όχι (?).. Νικολέττα Ροβίνα Πνευμονολόγος 1η Παν/κή Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΝΘΑ «η Σωτηρία» Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Όχι (?).. Υπόθεση: Η φλεγμονή των αεραγωγών ευθύνεται για τις κλινικές

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες Ανοσολογικοί µηχανισµοί Ειδικοί ανοσολογικοί µηχανισµοί (επίκτητη ανοσία) εξαρτώνται από την ειδική αναγνώριση από τα λεµφοκύτταρα της ξένης ουσίας ή κυττάρου Φυσική Ανοσία Μηχανισµοί φυσικής (µη ειδικής)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοποντίνη στο υπερκείµενο των προκλητών πτυέλων σε ασθµατικούς καπνιστές: συσχετίσεις µε δείκτες φλεγµονής και αναδιαµόρφωσης των αεραγωγών

Οστεοποντίνη στο υπερκείµενο των προκλητών πτυέλων σε ασθµατικούς καπνιστές: συσχετίσεις µε δείκτες φλεγµονής και αναδιαµόρφωσης των αεραγωγών Οστεοποντίνη στο υπερκείµενο των προκλητών πτυέλων σε ασθµατικούς καπνιστές: συσχετίσεις µε δείκτες φλεγµονής και αναδιαµόρφωσης των αεραγωγών Γ. Χειλάς, Σ. Λουκίδης, Κ. Κωστίκας, D. Simoes, Κ. Κοντογιάννη,

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή κυτταρική βιοχημεία Ανοσοποιητικό σύστημα

Μοριακή κυτταρική βιοχημεία Ανοσοποιητικό σύστημα Μοριακή κυτταρική βιοχημεία Ανοσοποιητικό σύστημα κωδικός μαθήματος: ETY-335 Χειμερινό εξάμηνο 2014 / 2015 Μαρία Χατζηνικολαΐδου mchatzin@materials.uoc.gr Έμφυτο και προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος

Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Γράφει: Μιλτιάδης Μαρκάτος, Πνευμονολόγος Πάνω από ένα αιώνα πριν, ο J. Hutchinson, ένας χειρουργός-δερματολόγος, αναγνώρισε την πρώτη περίπτωση σαρκοείδωσης, στο Λονδίνο. Στα χρόνια πριν και μετά την

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

6. ΡΑΣΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ: Εξάλειψη των ενδοκυττάριων µικροοργανισµών

6. ΡΑΣΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ: Εξάλειψη των ενδοκυττάριων µικροοργανισµών 6. ΡΑΣΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ: Εξάλειψη των ενδοκυττάριων µικροοργανισµών Οι δύο τύποι της κυτταρικής ανοσίας Η µετανάστευση των δραστικών Τ κυττάρων στις εστίες της λοίµωξης (εντόπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Β.Σ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΕΣ Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας Απλή πνευμονοκονίωση-σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Κλινικό Πρόβλημα- Αναπνευστική Ανεπάρκεια

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Κλινικό Πρόβλημα- Αναπνευστική Ανεπάρκεια ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Κλινικό Πρόβλημα- Αναπνευστική Γεώργιος Θ. Σταθόπουλος MD PhD Πνευμονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών gstathop@upatras.gr http://www.molcellbiol-upatras.net

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ Απόδοση λιπαρών οξέων μετά από υδρόλυση των τριγλυκεριδίων, σε περίοδο νηστείας, με σκοπό: Την παραγωγή ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΤΟΥΣ ΗΠΑΤΟΛΟΓΟΥΣ, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ Πρόδρομος Χυτίρογλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Τμήματος Ιατρικής Α.Π.Θ. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΒΙΟΨΙΑΣ ΗΠΑΤΟΣ Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονώδεις δείκτες στο σοβαρό άσθμα

Φλεγμονώδεις δείκτες στο σοβαρό άσθμα Φλεγμονώδεις δείκτες στο σοβαρό άσθμα Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Επικουρική Επιμελήτρια Β Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική Νοσοκομείο «Αττικόν» Σοβαρό άσθμα Σαν σοβαρό ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Ανασκόπηση Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Κωνσταντίνος Κατσούλης Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής, 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Λέξεις κλειδιά - Άσθμα - Σπιρομέτρηση - Δοκιμασία προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Με βάση τη θέση στο ανθρώπινο σώμα Με βάση την ιδιότητα για γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Εξωτερικοί εσωτερικοί μη ειδικοί μηχανισμοί ειδικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΟΠΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΟΧΗ ΣΤΗΝ ΚΟΠΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Παθολογική Κλινική Πνευμονολογικό Τμήμα Διευθυντής: Καθηγητής Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΡaΟ 2 ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα:λευχαιµίες. Γεωργόπουλος Χρήστος Καρκατσούλης Μάριος Μπρίκος Νικήτας

Επιλεγόµενο µάθηµα:λευχαιµίες. Γεωργόπουλος Χρήστος Καρκατσούλης Μάριος Μπρίκος Νικήτας Επιλεγόµενο µάθηµα:λευχαιµίες Γεωργόπουλος Χρήστος Καρκατσούλης Μάριος Μπρίκος Νικήτας Ανοσολογία και καρκίνος Γενετικές και κυτταρικές αλλαγές που συµβαίνουν στον καρκίνο προσφέρουν στο ανοσιακό σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Γιατί μας απασχολεί Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 και 2 συνοδεύονται από μικρο και μακροαγγειακές επιπλοκές Σημαντικότερη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας του διαβητικού πληθυσμού Ο κίνδυνος για καρδιαγγειακή

Διαβάστε περισσότερα

«Αξιολόγηση της φυσικής ανοσίας στην αναδόμηση των αεραγωγών (αναφορά)»

«Αξιολόγηση της φυσικής ανοσίας στην αναδόμηση των αεραγωγών (αναφορά)» ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: Π.5.4 «Αξιολόγηση της φυσικής ανοσίας στην αναδόμηση των αεραγωγών (αναφορά)» για το ΥΠΟΕΡΓΟ 1 της Πράξης: «ΘΑΛΗΣ- Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών- Ωρίμανση της μη ειδικής ανοσίας:

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 3 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ Περιεχόμενο Συνδεση με τα προηγουμενα Πριν

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 2 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις μεμβράνες 2. Φυσιολογικοί φραγμοί

Διαβάστε περισσότερα

«Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων»

«Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων» ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: Π.1.5 «Ανάλυση-Ανακοίνωση αποτελεσμάτων» για το ΥΠΟΕΡΓΟ 1 της Πράξης: «ΘΑΛΗΣ- Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών- Ωρίμανση της μη ειδικής ανοσίας: επιρροή των λοιμώξεων και ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΣΕΛ Συστηματική αυτοανοσοποιητική νόσος Προσβολή πολλών οργάνων Νεφρός Δέρμα, αρθρώσεις, ορώδεις μεμβράνες,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήµατα προς απάντηση

Ερωτήµατα προς απάντηση Κεφ. 9. Ανοσιακή ανοχή και αυτοανοσία: Η διάκριση εαυτού-ξένου και οι διαταραχές της Ερωτήµατα προς απάντηση Πως διατηρεί το ανοσοποιητικό σύστηµα τηµη απαντητικότητα σε εαυτά αντιγόνα (=ανοχή); Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH

Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Υπερφλεγμονώδες σύνδρομο Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΒΡΟΓΧΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ. ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΔΕΚΑΕΤΟΥΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΒΡΟΓΧΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ. ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΔΕΚΑΕΤΟΥΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Δ/ΝΤΗΣ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Λ. ΣΙΧΛΕΤΙΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2009-2010 ΑΡ. ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ : 2629 Η ΕΞΕΛΙΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΙΟΓΕΝΗΣ ΜΥΙΚΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΗ

ΑΣΚΗΣΙΟΓΕΝΗΣ ΜΥΙΚΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ κωδ. μαθήματος Ν314 Τίτλος 9 ης Διάλεξης ΑΣΚΗΣΙΟΓΕΝΗΣ ΜΥΙΚΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΗ Εισήγηση: Χατζηνικολάου Α.,Επίκουρος Καθηγητής Δημιουργείται συνήθως σε: Μυοσκελετικό τραυματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΕΔΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΣΙ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το οστό αποτελεί ένα ιδανικό περιβάλλον για μετάσταση, καθώς η συνεχής και δυναμική ανάπλασή τον παρέχει μια γόνιμη βάση για την παλιννόστηση και τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα

Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: Διαγνωστικά κριτήρια και διαγνωστικά προβλήματα Ελένη Γ. Τζωρτζάκη 1, Alberto Papi 2, Νικόλαος Μ. Σιαφάκας 1 1 Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΑ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΤΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΕ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ STRESS ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥ ΥΨΟΜΕΤΡΟΥ Η ατμοσφαιρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική αποτελεσματικότητα των μακρολιδών σε νοσήματα των αεραγωγών: Πέρα από την αντιμικροβιακή δράση

Κλινική αποτελεσματικότητα των μακρολιδών σε νοσήματα των αεραγωγών: Πέρα από την αντιμικροβιακή δράση Ανασκόπηση Κλινική αποτελεσματικότητα των μακρολιδών σε νοσήματα των αεραγωγών: Πέρα από την αντιμικροβιακή δράση Μαρία Κρύφτη 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Ανδριάνα Ι. Παπαϊωάννου 3, Αλέξης Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Εισαγωγή Τα περισσότερα παιδιά με άσθμα ανταποκρίνονται καλά στη

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ανοσολογία Επίκτητη Ανοσία I. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Εισαγωγή στην Ανοσολογία Επίκτητη Ανοσία I. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Εισαγωγή στην Ανοσολογία Επίκτητη Ανοσία I Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 14/10/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Γενικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Ακετυλο-CoA Μεταφορικές πρωτεΐνες της κορτιζόλης στο πλάσμα δεσμευτική πρωτεΐνη της κορτιζόλης ή τρανσκορτίνη (90%) Αλβουμίνη (7%) Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Kεφ. 11. Νοσήµατα από υπερευαισθησία: Νοσήµατα που προκαλούνται από τις ανοσοαπαντήσεις. Οι 4 τύποι των νοσηµάτων από υπερευαισθησία

Kεφ. 11. Νοσήµατα από υπερευαισθησία: Νοσήµατα που προκαλούνται από τις ανοσοαπαντήσεις. Οι 4 τύποι των νοσηµάτων από υπερευαισθησία Kεφ. 11. Νοσήµατα από υπερευαισθησία: Νοσήµατα που προκαλούνται από τις ανοσοαπαντήσεις Οι 4 τύποι των νοσηµάτων από υπερευαισθησία Άµεση υπερευαισθησία Νοσήµατα που προκαλούνται από αντισώµατα Νοσήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ινοθώρακας. Γιάννης Καλομενίδης. 2η Πνευμονολογική Κλινική Ιατρική Σχολή Αθηνών Νοσοκομείο «Αττικόν»

Ινοθώρακας. Γιάννης Καλομενίδης. 2η Πνευμονολογική Κλινική Ιατρική Σχολή Αθηνών Νοσοκομείο «Αττικόν» Ινοθώρακας Γιάννης Καλομενίδης 2η Πνευμονολογική Κλινική Ιατρική Σχολή Αθηνών Νοσοκομείο «Αττικόν» Μηχανισμοί ίνωσης Σύνθεση κολλαγόνου Ανισορροπία πήξης και ινοδώλυσης Οι μηχανισμοί αυτοί κινητοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΌΓΟΣ - ΗΠΑΤΟΛΟΓΟΣ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΌΓΟΣ - ΗΠΑΤΟΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΌΓΟΣ - ΗΠΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 1. ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ 2. ΦΑΡΥΓΓΑΣ 3. ΛΑΡΥΓΓΑΣ 4. ΤΡΑΧΕΙΑ 5. ΒΡΟΓΧΟΙ 6. ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα