ΜΔΑ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ Δ ΤΣΖΜΑΣΑ ΜΔ ΑΝΑΝΔΧΗΜΔ ΠΖΓΔ ΔΝΔΡΓΔΗΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΔΑ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ Δ ΤΣΖΜΑΣΑ ΜΔ ΑΝΑΝΔΧΗΜΔ ΠΖΓΔ ΔΝΔΡΓΔΗΑ"

Transcript

1 ΑΣΔΗ ΚΑΒΑΛΑ ΥΟΛΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΧΝ ΔΦΑΡΜΟΓΧΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΗΑ ΘΔΜΑ ΠΣΤΥΗΑΚΖ: ΜΔΑ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ Δ ΤΣΖΜΑΣΑ ΜΔ ΑΝΑΝΔΧΗΜΔ ΠΖΓΔ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΠΟΤΓΑΣΔ: ΠΑΠΑΕΟΓΛΟΤ ΔΤΜΟΡΦΗΛΖ ΔΠΗΒΛΔΠΩΝ ΚΑΘΖΓΖΣΖ: ΜΑΤΡΗΓΖ ΚΧΝΣΑΝΣΗΝΟ ΣΟΛΑΚΗΓΖ ΘΔΟΦΑΝΖ ΚΑΒΑΛΑ ΝΟΔΜΒΡΗΟ 010

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεθάιαην Αξηζκόο ειίδσλ Πεξηερφκελα Δηζαγσγή 7 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1 Ζιεθηξνρεκηθή απνζήθεπζε ελέξγεηαο-μπαηαξίεο 1.1 Δηζαγσγή-Καηεγνξίεο κπαηαξηψλ Μπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμέσο 1.1. Μπαηαξίεο ληθειίνπ-θαδκίνπ Μπαηαξίεο ηφλησλ-ιηζίνπ Μπαηαξίεο ζεηηθνχ λαηξίνπ Μπαηαξίεο κεηάιινπ-αέξα Μπαηαξίεο ξνήο: ZnBr θαη Vrd Πξνεγκέλεο κπαηαξίεο 1. Υαξαθηεξηζηηθά κεγέζε κπαηαξηψλ 1.3 χγθξηζε ησλ δηαθφξσλ ηχπσλ κπαηαξηψλ 1.4 Μνληεινπνίεζε κπαηαξηψλ Δπηζθφπεζε ησλ κνληέισλ 1.4. Παξνπζίαζε πξνζέγγηζεο Υσξεηηθφηεηα ζπλαξηήζεη ρξφλνπ θαη ξεχκαηνο θφξηηζεο-εθθφξηηζεο Πξνζδηνξηζκφο ηνπ επηπέδνπ θφξηηζεο-εθθφξηηζεο Μέγηζην ξεχκα εθθφξηηζεο θαη θφξηηζεο ζε έλα ρξνληθφ δηάζηεκα Γt, αλάινγα κε ην επίπεδν θφξηηζεο 1.5 Οθέιε απφ ηε ρξήζε κηαο πξαγκαηηθήο θαηαλεκεκέλεο κνλάδαο απνζήθεπζεο ελέξγεηαο κε κπαηαξίεο NaS

3 1.5.1 Δηζαγσγή - Βξαρππξφζεζκνη θαη καθξνπξφζεζκνη ζηφρνη κε ηελ ρξεζηκνπνίεζε κπαηαξίαο NaS 1.5. Δπηινγή ηνπ ηχπνπ ηεο κπαηαξίαο Δπηινγή ηνπνζεζίαο εγθαηάζηαζεο ηεο κνλάδαο Δπηινγή ησλ πξνθίι εθθφξηηζεο ησλ κπαηαξηψλ Πεξηγξαθή ησλ κπαηαξηψλ NaS, ηεο ζπζθεπαζίαο ηνπο, κεηαθνξάο ηνπο θαη θαηαζθεπαζηηθέο ιεπηνκέξεηεο Σν ζχζηεκα κεηαηξνπήο ηζρχνο (PCS) ηεο κνλάδαο Γνθηκέο ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο Απνηειέζκαηα δνθηκψλ ΚΔΦΑΛΑΗΟ Απνζήθεπζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε ζπζηήκαηα ζηξεθόκελσλ καδώλ-ζθνλδύισλ (Flywheels).1 Δηζαγσγή. θφλπινη.3 πζηήκαηα Απνζήθεπζεο Δλέξγεηαο κε θφλδπιν(fess).4 Κχξηα Μέξε πζηεκάησλ FESS.5 Πιενλεθηήκαηα θαη Μεηνλεθηήκαηα ησλ FESS.6 Υξεζηκφηεηα ησλ FESS ζηε ξχζκηζε ηεο πνηφηεηαο ηεο ηάζεο ηνπ δηθηχνπ.7 Μνληεινπνίεζε ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ελέξγεηαο κε ζθφλδπιν (FESS).7.1 Πεξηγξαθή ηνπ κνληέινπ.8 χλδεζε ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ελέξγεηαο κε ζθφλδπιν ζην δίθηπν.8.1 Μνληεινπνίεζε ησλ κεηαηξνπέσλ-πεξηγξαθή ηνπ κνληέινπ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3 Απνζήθεπζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε ηε ρξήζε ππέξππθλσηώλ 3.1 Δηζαγσγή νξηζκνί 3. Δθαξκνγέο ησλ ππθλσηψλ 3.3 Θεσξία ππέξ-ππθλσηψλ Τπνινγηζκφο ηεο ηζνδχλακεο ρσξεηηθφηεηαο Ceq δηάηαμεο ππέξ

4 ππθλσηψλ 3.4 Τπνινγηζκφο ηεο απφδνζεο θφξηηζεο εc δηάηαμεο ππέξ-ππθλσηψλ 3.5 Τπνινγηζκφο ηεο απφδνζεο εθθφξηηζεο εd δηάηαμεο ππέξ-ππθλσηψλ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4 Απνζήθεπζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε ηε ρξήζε ππεξαγώγηκσλ πελίσλ 4.1 Δηζαγσγή 4. Οξηζκνί 4.3 Γεληθή πεξηγξαθή ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε ππεξαγψγηκα πελία Βαζηθή ιεηηνπξγία θαη δνκή ελφο ηππηθνχ SMES ζπζηήκαηνο 4.4 Παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ην ζρεδηαζκφ ηνπ πελίνπ 4.5 Καηαζθεπή ηνπ πελίνπ 4.6 ρεδηαζκφο θαη ζχγθξηζε ππεξαγψγηκσλ πελίσλ γηα SMES ζπζηήκαηα 4.7 Μνληεινπνίεζε ηνπ ππεξαγψγηκνπ πελίνπ Τπνινγηζκφο ηεο απηεπαγσγήο L 4.8 Βειηίσζε ηεο ζηαζεξφηεηαο ελφο ΖΔ, βαζηδφκελε ζηελ εμηζνξξφπεζε ηεο αζηάζκεηεο ηζρχνο Απνηειέζκαηα εμνκνίσζεο ηεο ζηαζεξφηεηαο ελφο ΖΔ, ρξεζηκνπνηψληαο SMES ζπζηήκαηα 4.9 Σερληθνί πεξηνξηζκνί ησλ SMES ΚΔΦΑΛΑΗΟ 5 Απνζήθεπζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε ζπζηήκαηα αληιεζηνηακίεπζεο 5.1 Δηζαγσγή 5. Τδξνδπλακηθή ελέξγεηα - πδαηφπησζε 5.3 Φξάγκαηα 5.4 Απψιεηεο λεξνχ ζε δεμακελέο θαη ιίκλεο 5.5 Τδξνζηξφβηινη Τδξνζηξφβηινο Pelton

5 5.5. Τδξνζηξφβηινο Banki Τδξνζηξφβηινη Francis Τδξνζηξφβηινη Kaplan Τδξνζηξφβηινη Διηθνθφξνη ( ή Διηθνζηξφβηινη ) 5.6 Δθαξκνγή ηνπ ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο ζην ελεξγεηαθφ ζχζηεκα ηεο Κξήηεο θνπφο ηεο κειέηεο 5.6. Σν Πξφβιεκα ηνπ ζπζηήκαηνο Ζ αληιεζηνηακίεπζε ζηελ Κξήηε Τβξηδηθφ ζχζηεκα απνηεινχκελν απφ ΑΠΔ θαη ζπκβαηηθέο κνλάδεο παξαγσγήο Σν ελεξγεηαθφ ζχζηεκα ηεο Κξήηεο 5.7 Δπηινγή ηνπ ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο ΚΔΦΑΛΑΗΟ 6 Απνζήθεπζε ελέξγεηαο κε ηε ρξήζε ζπζηεκάησλ ζπκπίεζεο αέξα 6.1Δηζαγσγή 6. Βαζηθή ηδέα ηεο κεζφδνπ 6.3 Δπηινγή αεξνζπκπηεζηή 6.4 Δγθαηεζηεκέλε παξνρή αέξα 6.5 πκπιεξσκαηηθνί παξάγνληεο 6.6 Κεληξηθή ή απνθεληξσκέλε εγθαηάζηαζε ζηαζκψλ παξαγσγήο πεπηεζκέλνπ αέξα 6.7 Δπηινγή κεηαμχ ελφο κεγάινπ ή πνιιψλ κηθξψλ αεξνζπκπηεζηψλ 6.8 Γίθηπα δηαλνκήο ηνπ πεπηεζκέλνπ αέξα 6.9 χζηεκα θιεηζηνχ βξφρνπ Κιαζηθφ ζχζηεκα κνλήο θεληξηθήο γξακκήο 6.9. Γηαζηαζηνιφγεζε δηθηχσλ δηαλνκήο πεπηεζκέλνπ αέξα Αεξνθπιάθην δηθηχνπ πεπηεζκέλνπ αέξα

6 6.9.4 Γηαζηαζηνιφγεζε αεξνθπιαθίνπ δηθηχνπ πεπηεζκέλνπ αέξα Θέζε εγθαηάζηαζεο ηνπ αεξνθπιαθίνπ Δμαεξηζκφο ρψξνπ εγθαηάζηαζεο αεξνζπκπηεζηψλ Τπνινγηζκφο ηνπ απαηηνχκελνπ αέξα εμαεξηζκνχ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 7 Απνζήθεπζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε ηε ρξήζε πδξνγόλνπ 7.1 Δηζαγσγή 7. Παξαγσγή πδξνγφλνπ 7.3 Σν πδξνγφλν σο θνξέαο ελέξγεηαο Πιενλεθηήκαηα 7.3. Μεηνλεθηήκαηα 7.4 Απνζήθεπζε θαη κεηαθνξά πδξνγφλνπ 7.5 Ζ επηθηλδπλφηεηα ηνπ πδξνγφλνπ 7.6 Σν θφζηνο ηεο ηερλνινγίαο ηνπ πδξνγφλνπ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 8 ύγθξηζε ησλ εθαξκνγώλ ησλ θπξηόηεξσλ απνζεθεπηηθώλ δηαηάμεσλ 8.1 χγθξηζε κε βάζε ηελ ηαρχηεηα εθθφξηηζεο 8. χγθξηζε κε βάζε ην θφζηνο εγθαηάζηαζεο αλά κνλάδα παξαγφκελεο ελέξγεηαο 8.3 χλνςε ΒΗΒΛΗΟΓΡΑΦΗΑ

7 ΔΗΑΓΩΓΖ ηηο 10 Μαΐνπ ηνπ 000, ε Δπξσπατθή Δπηηξνπή πηνζέηεζε ηελ πξφηαζε γηα κία «Οδεγία ηνπ Δπξσπατθνχ Κνηλνβνπιίνπ θαη ηνπ πκβνπιίνπ» γηα ηελ πξνψζεζε ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο απφ Αλαλεψζηκεο Πεγέο Δλέξγεηαο (ΑΠΔ) ζηελ εζσηεξηθή αγνξά ειεθηξηζκνχ ηεο Δ.Δ.. ηξαηεγηθφο ζηφρνο ηεο πξφηαζεο είλαη ε δεκηνπξγία ελφο πιαηζίνπ γηα ηε ζεκαληηθή αχμεζε κεζνπξφζεζκα ηνπ πξνεξρφκελνπ απφ αλαλεψζηκεο πεγέο ειεθηξηζκνχ ζηελ Δ.Δ. θαη ε δηεπθφιπλζε ηεο πξφζβαζήο ηνπ ζηελ εζσηεξηθή αγνξά ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. Ο εζληθφο ζηφρνο γηα ηε ζπκκεηνρή ηεο ελέξγεηαο πνπ παξάγεηαη απφ Α.Π.Δ. ζηελ αθαζάξηζηε ηειηθή θαηαλάισζε ελέξγεηαο, θαζνξίδεηαη ζε πνζνζηφ 0% κέρξη ην 00. Ο αληίζηνηρνο εζληθφο ζηφρνο γηα ηε ζπκκεηνρή ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο πνπ παξάγεηαη απφ Α.Π.Δ. ζηελ αθαζάξηζηε θαηαλάισζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαζνξίδεηαη ζε πνζνζηφ ηνπιάρηζηνλ 40% κέρξη ην 00. Ζ πξνζηαζία ηνπ θιίκαηνο κέζσ ηεο πξνψζεζεο ηεο παξαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο απφ Α.Π.Δ. απνηειεί πεξηβαιινληηθή θαη ελεξγεηαθή πξνηεξαηφηεηα πςίζηεο ζεκαζίαο γηα ηε ρψξα. Ζ πξνηεξαηφηεηα απηή ιακβάλεηαη θαζνξηζηηθά ππ φςηλ ζε πεξηπηψζεηο ζηάζκηζεο κε άιιεο πεξηβαιινληηθέο ή θνηλσληθέο παξακέηξνπο. Ζ δηπισκαηηθή απηή εξγαζία έρεη σο ζηφρν λα δψζεη ζηνλ αλαγλψζηε ηεο κηα ζαθή εηθφλα ησλ κεζφδσλ απνζήθεπζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο πνπ ππάξρνπλ ζήκεξα, αλαθέξνληαο εθαξκνγέο απηψλ ζε δηάθνξα πζηήκαηα Ζιεθηξηθήο Δλέξγεηαο αλά ηνλ θφζκν. 7

8 Μεξηθά απφ ηα κέζα απνζήθεπζεο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηα ζπζηήκαηα ησλ αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο, ηα νπνία αλαιχνληαη ιεπηνκεξψο παξαθάησ, είλαη ηα εμήο: Μπαηαξίεο Ηλεκηποσημική αποθήκεςζη ενέπγειαρ ηξεθόκελεο κάδεο-θόλδπινη Τπέξ-ππθλσηέο Εναλλακηικέρ αποθηκεςηικέρ διαηάξειρ Τπεξαγώγηκα πελία Αληιεζηνηακίεπζε ύζηεκα ζπκπίεζεο αέξα Αποθήκεςζη μακπάρ διάπκειαρ Τδξνγόλν 8

9 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 1 ΖΛΔΚΣΡΟΥΖΜΗΚΖ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΠΑΣΑΡΗΔ 1.1 ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΑΣΖΓΟΡΗΔ ΜΠΑΣΑΡΗΧΝ Σα ζπζηήκαηα απνζήθεπζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε κπαηαξίεο (Battery Energy Storage Systems, BESS) έρνπλ πξφζθαηα αλαδπζεί ζαλ κηα απφ ηηο πην ππνζρφκελεο κεζνπξφζεζκεο ηερλνινγίεο απνζήθεπζεο ελέξγεηαο γηα έλα κεγάιν εχξνο εθαξκνγψλ φπσο ζηαζεξνπνίεζε ηάζεο, βειηίσζε πνηφηεηαο ηζρχνο κηθξήο θαη κεγάιεο δηάξθεηαο, παξνρή ζηξεθφκελεο εθεδξείαο, θαη ξχζκηζε ζπρλφηεηαο. Σν πιενλέθηεκά ηνπο έλαληη ησλ άιισλ κεζφδσλ απνζήθεπζεο είλαη φηη πξνζθέξνπλ θνξεηφηεηα θαη κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ ζε πεξηπηψζεηο φπνπ ε ρξήζε άιισλ κεζφδσλ απνζήθεπζεο είλαη ηερληθά αδχλαηε. Ζ ελζσκάησζε επίζεο ειεγθηψλ ξνήο ηζρχνο ζηελ απνζήθεπζε ελέξγεηαο κε κπαηαξίεο κπνξεί λα βειηηψζεη ηνλ έιεγρν θαη ηελ ιεηηνπξγία ηνπ εθάζηνηε ζπζηήκαηνο ηζρχνο. Τπάξρεη έλαο κεγάινο αξηζκφο ηερλνινγηψλ θαηαζθεπήο κπαηαξηψλ γηα απνζήθεπζε ελέξγεηαο ζε κεγάιε θιίκαθα. Μεηνλέθηεκα ηεο απνζήθεπζεο κε κπαηαξίεο είλαη φηη δελ κπνξνχλ λα ιεηηνπξγνχλ απφ κφλεο ηνπο ζε πςειά επίπεδα ηζρχνο γηα κεγάιεο ρξνληθέο πεξηφδνπο. Δπηπιένλ, κηα γξήγνξε θαη βαζηά εθθφξηηζή ηνπο κπνξεί λα νδεγήζεη ζε θαηαζηξνθή θαη αληηθαηάζηαζε ηεο κπαηαξίαο, ιφγσ ηεο ειάηησζεο ηεο δηάξθεηαο δσήο ηεο απφ ηελ κεγάιε ζεξκνθξαζία πνπ αλαπηχζζεηαη απφ ηνλ ηξφπν απηφ ιεηηνπξγίαο. Τπάξρνπλ απφ ηελ άιιε θαη δηάθνξνη πεξηβαιινληνινγηθνί παξάγνληεο πνπ πεξηνξίδνπλ ηελ ρξήζε ησλ κπαηαξηψλ γηα απνζήθεπζε ελέξγεηαο ιφγσ ησλ ηνμηθψλ αεξίσλ πνπ παξάγνληαη θαηά ηελ θφξηηζε-εθθφξηηζε απφ ηε κηα θαη ιφγσ ηνπ πξνβιήκαηνο δηάζεζεο ηνπο απφ ηελ άιιε, φηαλ απηέο αρξεζηεχνληαη. Ζ πξφνδνο ζηελ ηερλνινγία ησλ κπαηαξηψλ αθνξά ζηελ επίηεπμε κεγαιχηεξεο ππθλφηεηαο ελέξγεηαο, κεγαιχηεξεο αμηνπηζηίαο, κεγαιχηεξεο δηάξθεηαο δσήο θαη κηθξφηεξνπ θφζηνπο. Παξαθάησ δίλεηαη κηα ζχληνκε πεξηγξαθή ησλ πεξηζζφηεξν δηαδεδνκέλσλ κπαηαξηψλ. 9

10 1.1.1 MΠΑΣΑΡΗΔ ΜΟΛΤΒΓΟΤ - ΟΞΔΧ (Lead-Acid) Οη κπαηαξίεο απηέο αλαθαιχθζεθαλ ην 1859 απφ ηνλ Gaston Planté θαη πξσηνπαξνπζηάζηεθαλ ζηε Γαιιηθή Αθαδεκία Δπηζηεκψλ ην Δίλαη νη πην δηαδεδνκέλεο παγθνζκίσο θαη ζπλερίδνπλ λα απνηεινχλ κηα πιήξε αλαπηπζζφκελε ηερλνινγία. Απνηεινχληαη απφ έλα ειεθηξφδην απφ νμείδην ηνπ κνιχβδνπ (ζεηηθή πιάθα - θάζνδνο) θαη έλα ειεθηξφδην απφ κφιπβδν (αξλεηηθή πιάθα - άλνδνο). Καη νη δπν πιάθεο ζηελ βξίζθνληαη ζε δηάιπκα ζεηηθνχ νμένο (ειεθηξνιχηεο). ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε έλα κνληέιν ελφο θπηηάξνπ κπαηαξίαο (cell) γηα εθπαηδεπηηθφ ζθνπφ. Σα δπν ειεθηξφδηα αθνχ ρξεζηκνπνηνχλ ηνλ ίδην ειεθηξνιχηε κπνξνχλ λα ηνπνζεηεζνχλ ζην ίδην δνρείν. Γπν δνρεία ρξεζηκνπνηνχληαη φηαλ θάζε ειεθηξφδην βξίζθεηαη ζε δηαθνξεηηθφ ειεθηξνιχηε. ηελ πεξίπησζε απηή ρξεζηκνπνηείηαη κηα αγψγηκε γέθπξα γηα ηε κεηαθίλεζε ησλ θνξηίσλ ρσξίο λα αλακηγλχνληαη ηα δπν δηαιχκαηα. Σππηθή ηάζε θπηηάξνπ είλαη V. ρήκα 1.1 Μνληέιν θπηηάξνπ (cell) κπαηαξίαο Lead-Acid Οη κπαηαξίεο απηήο ηεο ηερλνινγίαο είλαη θαηάιιειεο γηα απεπζείαο απνζήθεπζε ή γηα απαηηήζεηο ηαρείαο εθθφξηηζεο. Απνηεινχλ κηα ρακεινχ θφζηνπο επηινγή γηα ηηο πεξηζζφηεξεο εθαξκνγέο πνπ απαηηνχλ κεγάιε ηθαλφηεηα απνζήθεπζεο έρνληαο φκσο ζαλ θχξηα κεηνλεθηήκαηα ηελ κηθξή ππθλφηεηα ελέξγεηαο, ην κεγάιν βάξνο θαη φγθν. Ο πεξηνξηζκέλνο θχθινο δσήο ησλ κπαηαξηψλ απηψλ (εηδηθά ζε ζπλζήθεο βαζηάο εθθφξηηζεο), εμηζνξξνπείηαη απφ ην ρακειφ θφζηνπο ηνπο, αλ θαη θαηαβάιινληαη ζεκαληηθέο εξεπλεηηθέο πξνζπάζεηεο γηα ηελ θαηαλφεζε ησλ κεραληζκψλ γήξαλζήο ηνπο θαη ηελ πξφηαζε ηερληθψλ αληηκεηψπηζήο ηεο. 10

11 Σα ζπζηήκαηα κπαηαξηψλ κνιχβδνπ-νμένο βειηηψλνληαη ζηαδηαθά θαη κε δηάθνξνπο ηξφπνπο. Μηα απφ ηηο βειηηψζεηο απηέο είλαη ε ρξήζε ειεθηξνιπηψλ ζε κνξθή gel, αληί γηα πγξφ, ε νπνία έρεη σο απνηέιεζκα λα κπνξνχλ νη κπαηαξίεο λα ρξεζηκνπνηεζνχλ ζε νπνηαδήπνηε ζέζε ρσξίο λα ρξεηαζηεί λα αλεθνδηαζηνχλ θαη λα είλαη αλζεθηηθέο ζε θξαδαζκνχο. Έλα απφ ηα πξνβιήκαηα ησλ κπαηαξηψλ απηψλ είλαη φηη παξάγνληαη αέξηα απφ ηηο θπζαιίδεο νμπγφλνπ θαηά ηε θφξηηζε θαη πξνθαιείηαη απψιεηα ηνπ ειεθηξνιχηε. ε κεγάια ζπζηήκαηα κπαηαξηψλ κνιχβδνπ νμένο, ε πνζφηεηα αεξίσλ κπνξεί λα είλαη κεγάιε θαη ζαλ ζπλέπεηα αλαπηχζζεηαη έλα εθξεθηηθφ πεξηβάιινλ ζην ρψξν ηνπο. Σν πξφβιεκα απηφ ιχλεηαη απφ ξπζκηδφκελεο απφ βαιβίδα κπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμένο (Valve Regulated Lead Acid batteries, V.R.L.A.). ηηο κπαηαξίεο απηέο ε δηαθπγή αεξίνπ ξπζκίδεηαη απφ εηδηθέο επαίζζεηεο βαιβίδεο πίεζεο. Ζ απφδνζε θαη ν ρξφλνο δσήο βειηηψλνληαη απφ ηηο θαηλνηφκεο ηερληθέο θφξηηζεο, φπσο νη παικηθέο κέζνδνη θφξηηζεο. Μεξηθά απφ ηα πιενλεθηήκαηα θαη κεηνλεθηήκαηα ησλ κπαηαξηψλ κνιχβδνπ-νμένο είλαη: + κπνξνχλ λα δηαρεηξηζηνχλ κεγάιεο πνζφηεηεο ξεχκαηνο + ππάξρεη κεγάιν εχξνο δηαζηάζεσλ θαη ρσξεηηθνηήησλ + ρακειφ θφζηνο (100$/ΚWh θαη 15-00$/ΚWh γηα ηηο V.R.L.A.) + ρακειή εζσηεξηθή εκπέδεζε + αλαθπθιψλνληαη εχθνια + απεξηφξηζηε δηάξθεηα δσήο, αλ απνζεθεπηνχλ ρσξίο ηνλ ειεθηξνιχηε + αλνρή ζηε θαθνκεηαρείξηζε θαη ππεξθφξηηζε - βαξηά θαη νγθψδεο κπαηαξία - κεγάινο ρξφλνο θφξηηζεο - θίλδπλνο ππεξζέξκαλζεο θαηά ηε θφξηηζε - κηθξφο θχθινο δσήο ( θχθινη) - θίλδπλνο έθξεμεο απφ ηα παξαγφκελα αέξηα 11

12 ην πίλαθα 1.1 θαίλνληαη νη ραξαθηεξηζηηθέο εγθαηαζηάζεηο κπαηαξηψλ κνιχβδνπ-νμένο πνπ βξίζθνληαη ζε ιεηηνπξγία ζήκεξα γηα ηελ παξνρή βνεζεηηθψλ ππεξεζηψλ ζε δηάθνξα δίθηπα. Π Η Ν Α Κ Α 1.1 Σνπνζεζία Golden Valley Electric Association, Alaska Puerto Rico Electric Power Company (P.R.E.P.A.) Vernon, California, USA Metlakatla, Alaska ESCAR, San Augustin del Guadalix, Spain Herne Sodingen, Germany Μέγεζνο 40MW/14MWh 0 MW/ 14MWh 5 MW/5 MWh 4 MW/,5 MWh MW/4 MWh 1, MW/1, MWh 1.1. ΜΠΑΣΑΡΗΔ ΝΗΚΔΛΗΟΤ - ΚΑΓΜΗΟΤ (Ni-Cd) Οη κπαηαξίεο απηέο ρξεζηκνπνηνχλ nickel hydroxide Ni(OH) γηα ηε θάζνδν, θάδκην (Cd) γηα ηελ άλνδν θαη ΚΟΖ γηα ειεθηξνιχηε. Οη κπαηαξίεο ληθειίνπ-θαδκίνπ παξφιν πνπ είλαη αθξηβφηεξεο απφ ηηο κπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμένο, έρνπλ δηπιάζην ρξφλν δσήο θαη επεηδή δελ απαηηείηαη ζρεδφλ θαζφινπ παξαθνινχζεζε θαηά ηε ιεηηνπξγία ηνπο κπνξνχλ λα ηνπνζεηεζνχλ ζε απνκαθξπζκέλεο πεξηνρέο κε δπζκελείο θιηκαηνινγηθέο ζπλζήθεο θαη ζηελ θπξηνιεμία λα μεραζηνχλ. ηα κεηνλεθηήκαηά ηνπο, εθηφο απφ ην θφζηνο αλήθνπλ θαη ε κεγάιε δηάξθεηα δσήο ησλ ηνμηθψλ απνβιήησλ (χζηεξα απφ ηε ρξήζε ηεο κπαηαξίαο) θαζψο θαη ε πεπεξαζκέλε πνζφηεηα θαδκίνπ ζηνλ πιαλήηε. Παξνπζηάδνπλ ηάζε λα θαηαζηξέθνληαη φηαλ ππεξθνξηίδνληαη. Ζ ηάζε θπηηάξνπ κπαηαξίαο Ni-Cd είλαη 1,V θαη ν ρξφλνο δσήο ηνπο θπκαίλεηαη γχξσ ζηνπο 500 θχθινπο ιεηηνπξγίαο. Ζ πην ραξαθηεξηζηηθή εγθαηάζηαζε απηνχ ηνπ είδνπο κπαηαξηψλ είλαη ζηελ Αιάζθα γηα κηα ηνπηθή εηαηξία θαη ε νπνία πεξηιακβάλεη 1376 κπαηαξίεο ληθειίνπ-θαδκίνπ θαη κπνξεί λα παξέρεη 6 MW γηα 15 ιεπηά ή 40MW γηα 7 κφιηο ιεπηά, θαη ε νπνία θαηαζθεπάζηεθε απφ ηε ζχκπξαμε ABB θαη SAFT Batteries. Μφλν γηα ην 006 ε ζπλεηζθνξά ηεο ζπγθεθξηκέλεο εγθαηάζηαζεο ήηαλ ε απνθπγή ζπλνιηθά 8 πεξηπηψζεσλ δηαθνπψλ 1

13 ειεθηξηζκνχ, πνπ αλ πξαγκαηνπνηνχηαλ ζα επεξέαδαλ έσο θαη θαηαλαισηέο κε ζπλνιηθή δηάξθεηα δηαθνπψλ 75 ιεπηά. Ωο ελαιιαθηηθή πξφηαζε γηα απηέο ηηο κπαηαξίεο είλαη νη κπαηαξίεο Ni-MH (nickel-metal Hybride) νη νπνίεο έρνπλ ιηγφηεξν ηνμηθή ζπκπεξηθνξά, κεγάιε ππθλφηεηα ελέξγεηαο θαη κεγάιν ρξφλν δσήο. ρήκα 1. Γξαθηθή παξάζηαζε ησλ θχθισλ δσήο κπαηαξηψλ Ni-Cd ζπλαξηήζεη ηνπ βάζνπο εθθφξηηζεο ΜΠΑΣΑΡΗΔ ΗΟΝΣΧΝ ΛΗΘΗΟΤ (Li-Ion) Οη κπαηαξίεο απηέο έρνπλ κεγάιε ππθλφηεηα ελέξγεηαο ( ΚWh/m 3 ), πςειφηαηε απφδνζε κεηαηξνπήο θαη κεγάιν θχθιν δσήο (πεξίπνπ 3000 θχθινη). Δπεηδή ην ιίζην είλαη ην ειαθξχηεξν ζηεξεφ ζηνηρείν, νη κπαηαξίεο πνπ βαζίδνληαη ζε απηφ κπνξνχλ λα είλαη θαηά πνιχ ειαθξχηεξεο απφ ηηο ζπλεζηζκέλεο. Γη απηφ ην ιφγν θαη ιφγσ ηεο κεγάιεο απφδνζήο ηνπο, βξίζθνπλ πνιιέο εθαξκνγέο ζηα θηλεηά ηειέθσλα θαη ζηνπο θνξεηνχο ππνινγηζηέο. Πξφζθαηα έρεη αξρίζεη θαη ε δπλαηφηεηα επέθηαζεο ηεο ρξήζεο κπαηαξηψλ Li-Ion θαη ζε εθαξκνγέο ζπζηεκάησλ ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε κία πξψηε εγθαηάζηαζε ζηε ρψξα καο ζηελ πεηξακαηηθή εγθαηάζηαζε ζπκπαξαγσγήο ηνπ Δ.Μ.Π θαη ηεο Δ.Π.Α Αηηηθήο. 13

14 ΠΗΝΑΚΑ 1. - ΥΑΡΑΚΣΖΡΗΣΗΚΑ ΜΠΑΣΑΡΗΧΝ Li-ion Υακειφ θφζηνο ραξαθηεξηζηηθό Ηθαλφηεηα ρσξεηηθφηεηαο εθηίκεζε Φησρφ - 600$-1000$ / ΚWh Πνιχ θαιή Βάζνο εθθφξηηζεο 85-95% θχθινο δσήο ζπληήξεζε ππθλφηεηα ελέξγεηαο σξηκφηεηα / ξίζθν ρξεζηκνπνίεζεο Πνιχ θαιφο (πεξίπνπ 3000 θχθινη) Υακειή Μεγάιε Νέα ηερλνινγία / ξίζθν γηα εθαξκνγέο ρξεζηκνπνίεζεο ΜΠΑΣΑΡΗΔ ΘΔΗΗΚΟΤ ΝΑΣΡΗΟΤ (NaS) Οη κπαηαξίεο NaS (Sodium Sulphur) πνπ αξρηθά αλαπηχρζεθαλ απφ ηε Ford Motor Company γηα απηνθίλεηα, έρνπλ πνιχ κεγαιχηεξε ελεξγεηαθή ππθλφηεηα, 4, θνξέο θαη' φγθν θαη 5,8 θνξέο θαηά βάξνο, απφ ηηο κπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμένο κε κηθξφηεξεο αλάγθεο ζπληήξεζεο. Ζ πην ζεκαληηθή εγθαηάζηαζε ηέηνησλ κπαηαξηψλ αθνξά εγθαηαζηάζεηο ελίζρπζεο άεξγνπ ηζρχνο ζε ππνζηαζκνχο, παξέρνληαο φκσο θαη ηε δπλαηφηεηα θπθιηθήο ιεηηνπξγίαο. Γπν κνλάδεο ησλ 6MW/48MWh πνπ ρξεζηκνπνηνχλ κπαηαξίεο NaS θαη βξίζθνληαη ζε ιεηηνπξγία ζήκεξα, βξίζθνληαη ζηνλ ππνζηαζκφ Ohito θαη ζηνλ ππνζηαζκφ Tsunashima ζηελ Ηαπσλία. Σα ραξαθηεξηζηηθά ησλ θπηηάξσλ NaS θαίλνληαη ζην παξαθάησ πίλαθα 1.3 ελψ ζην πίλαθα 1.4 βιέπνπκε ηελ εθηίκεζε ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ κπαηαξηψλ απηήο ηεο ηερλνινγίαο. 14

15 ΠΗΝΑΚΑ 1.3 Σάζε Υσξεηηθφηεηα Volt 10Wh Δλέξγεηαο Γηαζηάζεηο δηάκεηξνο: 91 mm κήθνο: 516mm Ππθλφηεηα 367Wh/lit ελέξγεηαο Βάξνο 5,5Kg ΠΗΝΑΚΑ 1.4 Υακειφ θφζηνο ραξαθηεξηζηηθό Ηθαλφηεηα ρσξεηηθφηεηαο Καιφ, 350$ /ΚWh Πνιχ θαιή εθηίκεζε Βάζνο εθθφξηηζεο Καιφ, 70-75% θχθινο δσήο ζπληήξεζε ππθλφηεηα ελέξγεηαο σξηκφηεηα / ξίζθν ρξεζηκνπνίεζεο Πάξα πνιχ θαιφ (πεξίπνπ θχθινη) Μεζαία Μηθξή ζρεηηθά κε απηή ησλ Li-ion Νέα ηερλνινγία / ξίζθν γηα εθαξκνγέο ρξεζηκνπνίεζεο ΜΠΑΣΑΡΗΔ ΜΔΣΑΛΛΟΤ - ΑΔΡΑ Σν γεγνλφο φηη είλαη νη θζελφηεξεο κπαηαξίεο, ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ πςειή ππθλφηεηά ηνπο εμεγεί γηαηί ηηο παξάγνπλ πνιιέο γλσζηέο εηαηξείεο. Ωο άλνδνο ρξεζηκνπνηνχληαη ζπλήζσο θαηάιιεια κέηαιια π.ρ. αινπκίλην, ςεπδάξγπξνο, κφιπβδνο ή αθφκε θαη ζίδεξνο, ηα νπνία ηνπνζεηνχληαη ζε ξεπζηφ ή πνιπκεξή ελζσκαησκέλν ειεθηξνιχηε π.ρ. απφ θάιην, θαη απειεπζεξψλνπλ ειεθηξφληα θαηά ηε κεηέπεηηα αληίδξαζε νμείδσζεο. 15

16 Απηά θαζψο έιθνληαη απφ ηελ θάζνδν θαη θαζψο ξένπλ ζε έλα εμσηεξηθφ θχθισκα, δεκηνπξγνχλ δηαθνξά δπλακηθνχ ζηα άθξα ηεο κπαηαξίαο. Οη κπαηαξίεο κεηάιινπ-αέξα είλαη δνκηθά αζθαιείο θαη θηιηθέο πξνο ην πεξηβάιινλ. Αιιά ελψ ε πςειή ελέξγεηα, ε ειεγρφκελε εθθφξηηζε θαη ην ρακειφ θφζηνο ζα κπνξνχζαλ λα ηηο θαζηζηνχλ θαηάιιειεο γηα πνιιέο εθαξκνγέο, ν κηθξφο θχθινο δσήο ηνπο θαη ε κηθξή ηθαλφηεηα θφξηηζεο-εθθφξηηζεο απνηξέπεη ηε εθηεηακέλε ρξήζε ηνπο. Μεξηθνί θαηαζθεπαζηέο μεπεξλνχλ ηε δπζθνιία απηή πξνζθέξνληαο ζπζθεπέο πνπ είλαη δπλαηφ λα αλεθνδηαζηνχλ έηζη ψζηε λα αληηθαηαζηαζεί ην κέηαιιν πνπ θαηαλαιψζεθε. Απηή ε ιχζε φκσο έρεη ζπλέπεηεο ζηνλ θχθιν δσήο, ην θφζηνο θαη ηελ επθνιία ρξήζεο ΜΠΑΣΑΡΗΔ ΡΟΖ: Εinc/Βromine (ZnBr) θαη Vanadium Redox (VRD) Οη κπαηαξίεο ηεο θαηεγνξίαο απηήο είλαη πνιχ δηαθνξεηηθέο ζην ζρεδηαζκφ θαη ηελ αξρή ιεηηνπξγίαο, ζε ζρέζε κε ηηο θιαζηθέο κπαηαξίεο (π.ρ. κνιχβδνπ-νμένο). Αλήθνπλ ζηελ θαηεγνξία κπαηαξηψλ ξνήο, κηαο θαη ν ειεθηξνιχηεο ξέεη κέζα απφ ηα ειεθηξφδηα δηακέζνπ δπν μερσξηζηψλ εμσηεξηθψλ δεμακελψλ. Ζ θαηαζθεπή απηή επηηξέπεη ε ρσξεηηθφηεηά ηεο λα κεηαβάιιεηαη θαηά πεξίζηαζε. Ζ ιεηηνπξγία ηεο βαζίδεηαη ζηελ αληίδξαζε δπν πνιχ θνηλψλ ρεκηθψλ ζηνηρείσλ. Ζ άλνδνο είλαη θαηαζθεπαζκέλε απφ ςεπδάξγπξν (Zn) θαη ε θάζνδνο απφ βξσκίλε (Br) θαη ρσξίδνληαη κεηαμχ ηνπο κε έλαλ κηθξφ-πνξψδε δηαρσξηζηή. Ζ δηαθνξά κε ηηο θνηλέο κπαηαξίεο είλαη φηη ηα ειεθηξφδηα δελ ιακβάλνπλ κέξνο ζηηο αληηδξάζεηο, αιιά εμππεξεηνχλ ζαλ έλα ππφζηξσκα ησλ αληηδξάζεσλ, κε ζπλέπεηα λα απμάλεη ε καθξνβηφηεηα ησλ κπαηαξηψλ απηψλ. ην ζρήκα 1.3 βιέπνπκε ην ζρέδην κηαο κπαηαξίαο Εinc/Βromine. ρήκα 1.3 ρέδην κπαηαξίαο Εinc/Βromine Οη κπαηαξίεο απηέο κπνξνχλ λα εθθνξηηζηνχλ πιήξσο ρσξίο θαλέλα απνιχησο πξφβιεκα. ηα πιενλεθηήκαηά ηνπο ζπγθαηαιέγνληαη: ρακειφ θφζηνο, αλαθπθινχκελα πιηθά θαη 16

17 ηερλνινγίεο θαηαζθεπήο πνπ επηηξέπνπλ ηε καδηθή παξαγσγή κε ρακειφ θφζηνο. Παξνπζηάδνπλ -3 θνξέο κεγαιχηεξε ππθλφηεηα ελέξγεηαο απφ φηη νη κπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμένο θαη έρνπλ θφζηνο 50$/ΚWh. Σέηνηεο κπαηαξίεο θαηαζθεπάδεη ε ZBB Energy Corporation (www.zbbenergy.com) γηα εθαξκνγέο απνζήθεπζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ζηα ΖΔ θαη ζηα ζπζηήκαηα αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο. Έλαο άιινο ηχπνο κπαηαξηψλ ξνήο είλαη νη κπαηαξίεο VRD (Vanadium Redox). Με ηε ρσξεηηθφηεηα ελέξγεηαο λα εμαξηάηαη απφ ηνλ φγθν ηνπ ειεθηξνιχηε, νη κπαηαξίεο απηέο θαηαζθεπάδνληαη κε ππθλφηεηα ελέξγεηαο 0-30Wh/lit, 30% πεξίπνπ κεγαιχηεξε απφ απηή ησλ θνηλψλ κπαηαξηψλ κνιχβδνπ-νμένο. Σν κεηνλέθηεκα ησλ κπαηαξηψλ απηψλ είλαη ην ζρεηηθά κεγάιν βάξνο θαη ν κεγάινο φγθνο ηνπο, ν νπνίνο ηηο θαζηζηά θαηάιιειεο κφλν γηα ζηαηηθέο εθαξκνγέο. Πεξηζζφηεξε έξεπλα ζε ζπζηήκαηα ηέηνησλ κπαηαξηψλ θάλεη ε National Power PLC institute (UK) ΠΡΟΖΓΜΔΝΔ ΜΠΑΣΑΡΗΔ Μεηαμχ ησλ πξνεγκέλσλ κπαηαξηψλ πνπ κπνξνχλ λα ππνζηεξίμνπλ εθαξκνγέο ησλ ΑΠΔ είλαη ην ζχζηεκα ςεπδάξγπξνπ/βξσκηδίνπ, φπνπ ρξεζηκνπνηείηαη έλαο ξένληαο πδάηηλνο ειεθηξνιχηεο βξσκηδίνπ ηνπ ςεπδάξγπξνπ. Ο κεηαιιηθφο ςεπδάξγπξνο απνηίζεηαη ζην αξλεηηθφ ειεθηξφδην, ελψ ην βξσκίδην πνπ παξάγεηαη ζην ζεηηθφ απνζεθεχεηαη ζε εμσηεξηθέο δεμακελέο. Σα πιενλεθηήκαηα ηεο ηερλνινγίαο ησλ κπαηαξηψλ απηψλ είλαη ην ρακειφ θφζηνο, ε πνιχ-ζπλαξηεζηαθφηεηα, ε επθνιία κεηαθνξάο, ην ρακειφ βάξνο θαη ε επέιηθηε ιεηηνπξγία. Δμαηηίαο ηεο ρεκηθήο θχζεο ησλ αληηδξαζηεξίσλ θαη ησλ ζπλζεθψλ ιεηηνπξγίαο ζε ζεξκνθξαζία δσκαηίνπ, ην πεξίβιεκα θαη νη ζπληζηψζεο κπνξνχλ λα θαηαζθεπάδνληαη απφ ρακεινχ θφζηνπο θαη ειαθξά πιηθά δηακνξθψζηκνπ πιαζηηθνχ θαη άλζξαθα. Σα θχξηα κεηνλεθηήκαηα ησλ κπαηαξηψλ ςεπδάξγπξνπ/βξσκηδίνπ επηθεληξψλνληαη γχξσ απφ ηηο απαηηήζεηο ζπληήξεζεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο ζπληήξεζεο ησλ αληιηψλ πνπ απαηηνχληαη γηα ηελ θπθινθνξία ηνπ ειεθηξνιχηε, θαη ηελ θάπσο ρακειφηεξε ειεθηξηθή απφδνζε. Δπίζεο, ν ςεπδάξγπξνο πνπ επηθάζεηαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δηαδηθαζίαο θφξηηζεο πξέπεη λα αθαηξείηαη εληειψο πεξηνδηθά. Άιιεο πξνεγκέλεο κπαηαξίεο πεξηιακβάλνπλ ηηο κπαηαξίεο ηφληνο ιηζίνπ θαη πνιπκεξνχο ιηζίνπ πνπ ιεηηνπξγνχλ ζε ή θνληά ζηηο 17

18 ζεξκνθξαζίεο πεξηβάιινληνο θαη κπνξνχλ λα θαηαζηνχλ θαηάιιειεο γηα εθαξκνγέο αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο. Οη επαλαθνξηηδφκελεο κπαηαξίεο ιηζίνπ έρνπλ εηζαρζεί ήδε ζηελ αγνξά γηα ηα ειεθηξνληθά είδε επξείαο θαηαλάισζεο θαη άιιν θνξεηφ εμνπιηζκφ ζε κεγέζε κηθξνχ θνκβίνπ θαη θπιηλδξηθνχ πξίζκαηνο. ηα πιενλεθηήκαηα ησλ κπαηαξηψλ ιηζίνπ πεξηιακβάλεηαη ε πςειή εηδηθή ελέξγεηα ηνπο (ηέζζεξηο θνξέο απηή ησλ κπαηαξηψλ κνιχβδνπ-νμέσο) θαη ε δηαηήξεζε ηεο θφξηηζεο. Δληνχηνηο, παξακέλεη κηα επίκνρζε πξφθιεζε ε δηεχξπλζε ζηα κεγέζε, ηα επίπεδα ηζρχνο θαη ηνλ θχθιν δσήο πνπ απαηηνχληαη γηα ηηο κεγάιεο εθαξκνγέο. 1. ΥΑΡΑΚΣΖΡΗΣΗΚΑ ΜΔΓΔΘΖ ΜΠΑΣΑΡΗΧΝ Σα ραξαθηεξηζηηθά κεγέζε ησλ κπαηαξηψλ είλαη: α) Υσξεηηθόηεηα: είλαη ε ηηκή ηνπ dc ξεχκαηνο πνπ κπνξεί λα δίλεη ζηαζεξά γηα κία ψξα. Μεηξηέηαη ζε Αmperehours (Ah). Υσξεηηθφηεηα 40Ah ζεκαίλεη φηη ε κπαηαξία απηή κπνξεί λα δίλεη ζηαζεξά ξεχκα έληαζεο 40Α γηα κηα ψξα ή 80Α γηα κηζή ψξα ή 0Α γηα ψξεο β) Δλεξγεηαθή απόδνζε: είλαη ην πειίθν ηεο ελέξγεηαο πνπ πξνζδίδεηαη θαηά ηελ εθθφξηηζε πξνο ηελ ελέξγεηα πνπ απαηηείηαη γηα κηα πιήξε θφξηηζε. Ζ ελέξγεηα απφδνζεο θπκαίλεηαη ζπλήζσο κεηαμχ 70% θαη 80%. γ) Απόδνζε θόξηηζεο: είλαη ην πειίθν ησλ ακπέξ-σξψλ (Ah) εθθφξηηζεο πξνο ηηο ακπέξψξεο γηα πιήξε θφξηηζε. Κπκαίλεηαη ζην 95 % γηα κπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμένο θαη ιίγν πην θάησ γηα κπαηαξίεο ληθειίνπ-θαδκίνπ. Ο ιφγνο πνπ ε ελεξγεηαθή απφδνζε είλαη ρακειφηεξε ηεο απφδνζεο θφξηηζεο είλαη γηαηί νη ζπζζσξεπηέο εθθνξηίδνληαη ζε ρακειφηεξε ηάζε απφ φηη φηαλ θνξηίδνληαη. δ) Ρπζκόο θόξηηζεο-εθθόξηηζεο: είλαη ε ρσξεηηθφηεηα (Ah) πξνο ην ρξφλν θφξηηζεο ή εθθφξηηζεο αληίζηνηρα. Έηζη φηαλ δνχκε γηα παξάδεηγκα ηελ επηγξαθή C/10 = Υ ελλννχκε ην ξεχκα πνπ αληηζηνηρεί ζηελ C ρσξεηηθφηεηα, ε νπνία εθθνξηίζηεθε κέζα ζε 10 ψξεο. ε) Δπίπεδν (Βάζνο) εθθόξηηζεο (Depth Of Decharge, DOD): είλαη ην πνζνζηφ ηεο ρσξεηηθφηεηαο πνπ έρεη αθαηξεζεί απφ κία πιήξσο θνξηηζκέλε κπαηαξία. 18

19 ζη) Δπίπεδν θόξηηζεο (State Of Charge, SOC): είλαη ην πνζνζηφ ηεο ρσξεηηθφηεηαο πνπ έρεη απνκείλεη. δ) Cycle Of Life: είλαη έλα κέηξν πνπ δείρλεη πφζνπο θχθινπο κπνξεί κηα κπαηαξία λα απνδψζεη θαηά ηελ δηάξθεηα δσήο ηεο, κε ηελ έλλνηα θχθινπ λα ελλννχκε κηα εθθφξηηζε κέρξη ην DOD θαη κηα πιήξεο θφξηηζε αθνινχζσο. 1.3 ΤΓΚΡΗΖ ΣΧΝ ΓΗΑΦΟΡΧΝ ΣΤΠΧΝ ΜΠΑΣΑΡΗΧΝ Ο ζπλεζέζηεξα ρξεζηκνπνηνχκελνο ηχπνο κπαηαξηψλ ζηηο ΑΠΔ είλαη νη κνιχβδνπ-νμέσο επεηδή είλαη θζελέο θαη επξέσο δηαζέζηκεο. Οη κπαηαξίεο ληθειίνπ-θαδκίνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζε ςπρξά θιίκαηα, φπσο είλαη νη πνιηθέο πεξηνρέο. Τπφ θαλνληθέο ζπλζήθεο ιεηηνπξγίαο, ε δηάξθεηα δσήο θάζε ηχπνπ είλαη ηζάμηα. Δληνχηνηο, ζε δπζκελείο ζπλζήθεο ιεηηνπξγίαο κία θπςέιε ληθειίνπ-θαδκίνπ δηαξθεί πεξηζζφηεξν γηα ηνπο αθφινπζνπο ιφγνπο: - δελ δηαβξψλνληαη εχθνια νη πιάθεο ηεο, - δελ αληηκεησπίδεη ην θαηλφκελν ηεο ζείσζεο θαη ηεο δηαζηξσκάησζεο. ην εγγχο κέιινλ νη θπιηλδξηθέο θαη νη επίπεδεο πιάθαο κπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμέσο ζα θπξηαξρήζνπλ ζηελ αγνξά. Οη πιαθέ κπαηαξίεο ληθειίνπ-θαδκίνπ εθαξκφδνληαη εμίζνπ θαιά ζηηο εθαξκνγέο ησλ ΑΠΔ, θαζψο ιεηηνπξγνχλ ζε έλα κεγάιν εχξνο ζεξκνθξαζηψλ θαη κπνξνχλ λα απνθνξηίδνληαη έσο θαη θάησ απφ ην 10% ηεο νλνκαζηηθήο ηνπο ρσξεηηθφηεηαο. Δίλαη φκσο πην αθξηβέο θαη έηζη ρξεζηκνπνηνχληαη κφλν φηαλ αλακέλνληαη πςειή αμηνπηζηία ή αληίμνεο θιηκαηηθέο ζπλζήθεο. Σν πιήξεο εχξνο ησλ ραξαθηεξηζηηθψλ ιεηηνπξγίαο ησλ δηάθνξσλ κπαηαξηψλ παξέρεηαη ζηνλ πίλαθα

20 Σύπνο Πνιπκ εξνύο Li Ηόλσλ Li Θεξκνθξα ζίεο ιεηηνπξγία ο Απνδνηηθόη εηα (θόξηηζεεθθόξηηζε) -0 C- +50 C Pb/aci d/pbo NiCd- NiMH Zn-Br -40 C- +40 C Πεξηβάιιν ληνο +60 C- +90 C Δηδηθή ελέξγεη α (Wh/kg ) ΠΗΝΑΚΑ 1.5 Αξηζκόο θύθισλ επαλαθόξηηζε ο s Δηδηθε ηζρύο (W/kg) δηαξθήο/30 Κόζηνο ($/kwh) 80/150 0,75-0, /50 0,60-0, /110 0,65-0, /50 0, * 0 C-50 C /00 0, * *Αλακελφκελν θφζηνο ζηε θάζε ηεο βηνκεραληθήο παξαγσγήο 1.4 ΜΟΝΣΔΛΟΠΟΗΖΖ ΜΠΑΣΑΡΗΧΝ ΔΠΗΚΟΠΖΖ ΣΧΝ ΜΟΝΣΔΛΧΝ Γηάθνξα κνληέια έρνπλ αλαπηπρζεί, πξνθεηκέλνπ λα πξνζεγγίζνπλ ηε ζπκπεξηθνξά ηεο κπαηαξίαο αλαθνξηθά κε ηελ εθηηκψκελε αλαπηπζζφκελε ηάζε ηνπο αλάινγα κε ην ρξφλν θφξηηζεο-εθθφξηηζεο, ην ρξεζηκνπνηνχκελν ξεχκα θαη ηελ ηειηθή ηάζε θφξηηζεοεθθφξηηζεο. ε θάπνηεο πεξηπηψζεηο ιακβάλεηαη ππ φςηλ θαη ε ζεξκνθξαζία, ε απηνεθθφξηηζε αιιά θαη παξάκεηξνη γηα ηε κνληεινπνίεζε ηεο γήξαλζεο. Σν βαζηθφ ζπκπέξαζκα απφ ηα κνληέια απηά είλαη φηη ε πνζφηεηα ηεο απνζεθεπφκελεο ή ρξεζηκνπνηνχκελεο ελέξγεηαο ζε κία κπαηαξία θαηά ηε δηάξθεηα ελφο ρξνληθνχ δηαζηήκαηνο Γt, δελ είλαη κνλνζήκαληα θαζνξηδφκελε σο ην γηλφκελν ηεο ηζρχνο επί ηε δηάξθεηα ηνπ ρξνληθνχ δηαζηήκαηνο Γt. Σν πιένλ αλαθεξφκελν θαη ιηγφηεξν απαηηεηηθφ κνληέιν γηα ηελ εθηίκεζε ηεο ρσξεηηθφηεηαο κίαο κπαηαξίαο Lead-Acid είλαη εθείλν ηνπ Peukert, ην νπνίν θαζνξίδεη πσο κεηαβάιιεηαη ε ρσξεηηθφηεηα κηαο ηέηνηαο κπαηαξίαο γηα δηαθνξεηηθνχο ξπζκνχο ξεχκαηνο θφξηηζεο/εθθφξηηζεο, θαη πεξηγξάθεηαη απφ κία ηελ παξαθάησ ζπλάξηεζε: I n Ti. 0

21 φπνπ n είλαη ν ζπληειεζηήο Peukert θαη ζπλήζσο γηα ηέηνηνπ είδνπο κπαηαξίεο ιακβάλεη ηηκέο n=1-1,5 κε πην ζπλεζηζκέλν εχξνο ηηκψλ 1,-1,3. ε απηήλ ηελ πεξίπησζε ην ξεχκα Η ζεσξείηαη ζηαζεξφ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο θφξηηζεο θαη εθθφξηηζεο ε νπνία δηαξθεί ρξνληθή πεξίνδν Σ i. Έλα επίζεο αξθεηά ρξεζηκνπνηνχκελν κνληέιν είλαη εθείλν ηνπ Shepherd, ην νπνίν κνληεινπνηεί ηελ πνιηθή ηάζε ηεο κπαηαξίαο ζαλ ζπλάξηεζε ηνπ ρξφλνπ θαη ηνπ ξεχκαηνο εθθφξηηζεο πξνθεηκέλνπ λα πξνζνκνηψζεη ηελ ειεθηξνρεκηθή ζπκπεξηθνξά ηεο δηάηαμεο. Σν θαζνιηθφ κνληέιν ησλ Unnewehr θαη Nasar είλαη παξφκνην κε ην κνληέιν ηνπ Shepherd κε απινπνίεζε ησλ ζρεηηθψλ εμηζψζεσλ κε γξακκηθνπνίεζε, πξνηείλνληαο φκσο κία γξακκηθή εμάξηεζε γηα ηε ζεσξνχκελε εζσηεξηθή αληίζηαζε ηεο κπαηαξίαο κε ην επίπεδν θφξηηζεο. Ο Ross, παξνπζηάδεη έλα κνληέιν ην νπνίν ιακβάλεη ππφςε ηνπ έλα πνιχ κεγάιν πιήζνο παξακέηξσλ πξνθεηκέλνπ λα ζπκπεξηιάβεη πέξαλ απφ ηηο δηαδηθαζίεο θφξηηζεο θαη εθθφξηηζεο, ηνπο κεραληζκνχο αεξηνπνίεζεο αιιά θαη ηνπο κεραληζκνχο γήξαλζεο ζηελ καθξνπξφζεζκε πξνζνκνίσζε ελφο ζπζηήκαηνο. Ζ πην γλσζηή πξνζέγγηζε είλαη εθείλε ηνπ Kinetic Battery Model (KiBaM) ην νπνίν αλαπηχρζεθε απφ ην Παλεπηζηήκην ηεο Μαζαρνπζέηεο θαη ρξεζηκνπνηείηαη απφ ην πξφγξακκα πξνζνκνίσζεο Τβξηδηθψλ πζηεκάησλ Hybrid, γηα ηε κνληεινπνίεζε ησλ κπαηαξηψλ. Απηφ ην κνληέιν παξνπζηάδεη έλα πδξνδπλακηθφ αλάινγν κηαο κπαηαξίαο, ζχκθσλν θαη κε ηελ αξρή ησλ ζπγθνηλσλνχλησλ δνρείσλ. Oη δηαθνξηθέο εμηζψζεηο ηνπ κνληέινπ πξνβιέπνπλ ηφζν ηελ σθέιηκε ρσξεηηθφηεηα ηεο κπαηαξίαο φζν θαη ην πξνθίι ηεο ηάζεο θαηά ηε δηαδηθαζία θφξηηζεο-εθθφξηηζεο. Σν κνληέιν BEST (Battery Energy Storage Test facility model), ζεσξεί φηη ε κπαηαξία πξνζεγγίδεηαη απφ κία πεγή ηάζεο ζε ζεηξά κε κία αληίζηαζε. Ζ ηάζε ηεο πεγήο κεηψλεηαη κε ην βάζνο εθθφξηηζεο, ην νπνίν εμαξηάηαη απφ ην ξεχκα εθθφξηηζεο αιιά θαη ηελ κέρξη ζηηγκήο ηζηνξία ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο. Οη ηέζζεξηο παξάκεηξνη πνπ ρξεζηκνπνηεί απηφ ην κνληέιν πξνζδηνξίδνληαη κε ηε βνήζεηα ζπλδπαζκνχ ζηνηρείσλ ηνπ θαηαζθεπαζηή αιιά θαη κε πεηξακαηηθέο κεηξήζεηο. Κάπνηα κνληέια ιακβάλνπλ παξακέηξνπο ζεξκνθξαζίαο γηα ηε ρσξεηηθφηεηα ηεο κπαηαξίαο. Οη κνξθή ησλ εμηζψζεσλ νη νπνίεο πεξηγξάθνπλ ηελ επίδξαζε ηεο ζεξκνθξαζίαο έρνπλ ηε γεληθή κνξθή ηεο παξαθάησ εμίζσζεο, φπνπ ζ ε ζεξκνθξαζία γηα ηελ νπνία επηζπκνχκε ηνλ ππνινγηζκφ ηεο ρσξεηηθφηεηαο C ζ, ζ ref ε ζεξκνθξαζία 1

22 αλαθνξάο γηα ηελ νπνία έρνπλ γίλεη νη δνθηκέο απφ ηνλ θαηαζθεπαζηή θαη έρεη πξνζδηνξηζηεί ε ρσξεηηθφηεηα αλαθνξάο C ref, ελψ ε παξάκεηξνο th_par είλαη ηεο ηάμεο ηνπ 10-3 ή C C ref.( 1 th _ par.( ref )) (1.1) Γεληθά, επεηδή νη ρεκηθέο αληηδξάζεηο πνπ ιακβάλνπλ ρψξα ζε κία κπαηαξία επηηαρχλνληαη κε ηελ αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο, απμάλεηαη θαη ε ρσξεηηθφηεηα ηεο δηάηαμεο. Λφγσ ηεο ζρεηηθά κηθξήο επίπησζεο απηνχ ηνπ παξάγνληα θαη ηεο ηνπνζέηεζεο ησλ κπαηαξηψλ ζε εζσηεξηθφ ρψξν, κία ηέηνηα παξάκεηξνο κπνξεί λα παξαιεηθζεί, ή λα ζεσξεζεί εληαία γηα φιε ηελ εκέξα αλάινγα, κε ηε κέζε ζεξκνθξαζία ηεο εμεηαδφκελεο πεξηνρήο. Αληίζηνηρα, ιφγσ ηεο ζπλερνχο αληαιιαγήο ηζρχνο ηεο κπαηαξίαο κε ην ζπλδεφκελν δίθηπν ε επίδξαζε ηεο απηφ-εθθφξηηζεο είλαη πνιχ κηθξή θαη ε κνληεινπνίεζή ηεο κπνξεί θαη απηή λα παξαιεηθζεί. Γηα ηε κνληεινπνίεζε ησλ κεραληζκψλ γήξαλζεο απηψλ ησλ απνζεθεπηηθψλ δηαηάμεσλ ε πην νινθιεξσκέλε πξνζπάζεηα παξνπζηάζηεθε ζηα πιαίζηα ηνπ εξεπλεηηθνχ πξνγξάκκαηνο ηεο Benchmarking κε έκθαζε ζε εθαξκνγέο απηψλ ησλ δηαηάμεσλ ζε απηφλνκα ζπζηήκαηα ηξνθνδνηνχκελα απφ κνλάδεο αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο. Έλα βαζηθφ πξφβιεκα ησλ παξαπάλσ κνληέισλ είλαη ην πιήζνο ησλ παξακέηξσλ, ηα νπνία πξέπεη ζπρλά λα πξνζδηνξηζηνχλ πεηξακαηηθά αθνχ δελ είλαη εχθνια δηαζέζηκα ζηνπο ηειηθνχο ρξήζηεο ή είλαη δηαζέζηκα απφ πνιχ ζπγθεθξηκέλνπο θαηαζθεπαζηέο. Ζ πξνζέγγηζε πνπ αθνινπζήζεθε βαζηδφκελε ζε απινπνηήζεηο ησλ παξαπάλσ κνληέισλ παξνπζηάδεηαη ζηε ζπλέρεηα ΠΑΡΟΤΗΑΖ ΠΡΟΔΓΓΗΖ Οη θαηαζθεπαζηέο κπαηαξηψλ Lead-Acid δεκνζηεχνπλ ηα ηερληθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ κπαηαξηψλ ηνπο ζε πίλαθεο κε ηνπο ξπζκνχο θφξηηζεο-εθθφξηηζεο γηα ζπγθεθξηκέλν αξηζκφ σξψλ θαη ζπγθεθξηκέλε ηειηθή ηάζε θφξηηζεο ή εθθφξηηζεο. Κάζε κπαηαξία ραξαθηεξίδεηαη απφ έλα ξπζκφ C nom ν νπνίνο αληηζηνηρεί ζηε ρσξεηηθφηεηα ηεο κπαηαξίαο ζε Ah φηαλ εθείλε εθθνξηίδεηαη ζε nom ψξεο κε ζηαζεξφ ξεχκα I nom = C nom /nom. Ζ ζπλήζεο ηηκή ησλ σξψλ είλαη nom=10. Γηα ηηκέο ξεχκαηνο κηθξφηεξεο απφ ην ξπζκφ C nom /nom είλαη αζθαιέζηεξν λα ζεσξεζεί φηη ε κπαηαξία δελ κεηαβάιιεη ηελ ελέξγεηα πνπ κπνξεί λα απνδψζεη πέξαλ ηεο νλνκαζηηθήο ηεο ηηκήο, νπφηε κπνξνχλ λα

23 ρξεζηκνπνηεζνχλ νη γεληθέο εμηζψζεηο θφξηηζεο θαη εθθφξηηζεο ηεο παξαγξάθνπ 1.4. ηελ πξαγκαηηθφηεηα ππάξρεη αχμεζε ηεο ρσξεηηθφηεηαο ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο αιιά γεληθά παξαηεξείηαη αζπλέρεηα ησλ κνληεινπνηήζεσλ εηδηθά γηα πνιχ κεγάινπο ρξφλνπο θφξηηζεο κε κηθξέο ηηκέο ξεπκάησλ. Αλ φκσο ν ξπζκφο θφξηηζεο-εθθφξηηζεο είλαη κεηαβιεηφο θαη εηδηθά εάλ είλαη κεγαιχηεξνο απφ ηνλ νλνκαζηηθφ ξπζκφ, ηφηε ε ρξήζε ησλ εμηζψζεσλ ηεο παξαγξάθνπ 1.4. δεκηνπξγεί ζεκαληηθέο απνθιίζεηο αλ ζέινπκε λα εθηηκήζνπκε ην πεξηερφκελν ηεο ππφ εμέηαζεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο. ε κία ηέηνηα πεξίπησζε ε απνζεθεπηηθή δηάηαμε δελ πξφθεηηαη λα ρσξέζεη ην νλνκαζηηθφ ηεο πεξηερφκελν, νχηε λα απνδψζεη ην πιήξεο πεξηερφκελφ ηεο. Γλσξίδνληαο ηνπο ξπζκνχο θφξηηζεο-εθθφξηηζεο κπαηαξηψλ γηα ζπγθεθξηκέλν αξηζκφ σξψλ θαη ζπγθεθξηκέλε ηειηθή ηάζε θφξηηζεο ή εθθφξηηζεο, είλαη δπλαηφλ λα θαηαζθεπαζηνχλ δηαγξάκκαηα ρσξεηηθφηεηαο-ξεχκαηνο θαη ρσξεηηθφηεηαορξφλνπ, γηα ηηκέο ξεχκαηνο κεγαιχηεξεο ηνπ I nom ή γηα ρξφλνπο εθθφξηηζεο κηθξφηεξνπο απφ ηνλ nom. ε κία ηέηνηα πεξίπησζε, ε κνληεινπνίεζε ησλ κεγεζψλ ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο γηα θάζε έλα απφ ηα εξσηήκαηα πνπ ηέζεθαλ ζηελ αξρή ηεο παξαγξάθνπ 1.4, παξνπζηάδεηαη παξαθάησ ΥΧΡΖΣΗΚΟΣΖΣΑ ΤΝΑΡΣΖΔΗ ΥΡΟΝΟΤ ΚΑΗ ΡΔΤΜΑΣΟ ΦΟΡΣΗΖ - ΔΚΦΟΡΣΗΖ Ωο άκεζε ζπλέπεηα ηνπ λφκνπ ηνπ Peukert, γηα δεδνκέλε ηειηθή ηάζε θειηνχ V θαη γλσζηφ ην ζπληειεζηή Peukert, n, ε κέγηζηε ρσξεηηθφηεηα γηα γλσζηφ θαη ζηαζεξφ ξεχκα εθθφξηηζεο Η, ζα δίλεηαη απφ ηελ παξαθάησ εμίζσζε (1.). Αληίζηνηρα αλ είλαη γλσζηφο ν ρξφλνο εθθφξηηζεο, t ππφ ζηαζεξφ ξεχκα, ε ρσξεηηθφηεηα ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο ζα δίλεηαη απφ ηελ εμίζσζε (1.3). n1 I nom MaxCapacit y( I) Cnom (1.) I MaxCapacity ( t) C nom t t nom n1 n (1.3) 3

24 ηελ πεξίπησζε πνπ δελ είλαη γλσζηφο απηφο ν ζπληειεζηήο, αιιά είλαη δηαζέζηκε ε θακπχιε ρσξεηηθφηεηαο, ηφηε κε ηε βνήζεηα ηεο πξνζέγγηζεο θακπχιεο (curve fitting), αλ πεξηζζφηεξα απφ δεχγε ηηκψλ είλαη δηαζέζηκα, κπνξεί λα πξνζδηνξηζηεί ε εμίζσζε πνπ πεξηγξάθεη ηε ζπκπεξηθνξά ηεο κπαηαξίαο ππφ ζηαζεξφ ξεχκα ή γλσξίδνληαο ηνλ επηζπκεηφ ρξφλν θφξηηζεο/εθθφξηηζεο. Λφγσ ηεο εθζεηηθήο κνξθήο ηνπ λφκνπ Peukert, ην κνληέιν πξνζέγγηζεο αλακέλεηαη λα είλαη ινγαξηζκηθφ, ππφ ηε κνξθή ησλ εμηζψζεσλ (1.4) θαη (1.5) κε ηνπο ζπληειεζηέο λα πξνζδηνξίδνληαη κε ηε κέζνδν curve fitting. MaxCapacit y( t) a.ln( t) b MaxCapacit y( I) k.ln( I) m (1.4) (1.5) Δπνκέλσο ν ρξφλνο εθθφξηηζεο κε ζπγθεθξηκέλν ξεχκα δελ είλαη πνζφηεηα αληηζηξφθσο αλάινγε ηνπ ξεχκαηνο εθθφξηηζεο φπσο ζα πεξίκελε γεληθά θαλείο θαη ππέξαπινπζηεπκέλα παξνπζηάδνπλ νη εμηζψζεηο ηεο παξαγξάθνπ 1.4, αιιά αθνινπζεί κία ζπλάξηεζε ηεο κνξθήο: CycleTime(I ) = g.ι -h (ζε ψξεο) (1.6) Σν ξεχκα ζε Ακπέξ, πνπ απαηηείηαη γηα ηελ εθθφξηηζε ζε έλα δεδνκέλεο δηάξθεηαο ρξνληθφ δηάζηεκα δίλεηαη απφ κία ζρέζε ηεο κνξθήο: Current(t) = c.t d (ζε Ακπέξ) (1.7) ΠΡΟΓΗΟΡΗΜΟ ΣΟΤ ΔΠΗΠΔΓΟΤ ΦΟΡΣΗΖ - ΔΚΦΟΡΣΗΖ Γηα ηε δηεπθφιπλζε ησλ εμηζψζεσλ πνπ αθνινπζνχλ, νξίδεηαη απφ ηελ παξαθάησ ζρέζε (1.8), ε νλνκαζηηθή θαηάζηαζε θφξηηζεο (Νominal State Of Charge, SOC nom ) γηα ηε ρξνληθή πεξίνδν t. E( t) SOCnom( t) (1.8) E ( t) φπνπ Ε(t) ην ελεξγεηαθφ πεξηερφκελν ηεο δηάηαμεο ζε Wh θαη Δ nom (t) ε ελέξγεηα ε νπνία αληηζηνηρεί ζηελ νλνκαζηηθή ρσξεηηθφηεηα ηεο κπαηαξίαο C nom. Αλ θαζ φιε ηε δηάξθεηα ηεο θφξηηζεο ην ξεχκα παξακέλεη ζηαζεξφ, ηφηε ην ηειηθφ πεξηερφκελν, MaxCapacity(I), πνπ κπνξεί λα απνζεθεπηεί ζα δίλεηαη απφ κία εθ ησλ (1.) ή (1.5) αλάινγα κε ην αλ mon 4

25 δίλεηαη ν ζπληειεζηήο Peukert n. Όκσο, ην ξεχκα θφξηηζεο κπνξεί λα κεηαβάιιεηαη θαηά ηε δηαδηθαζία ηεο θφξηηζεο κε απνηέιεζκα ην πεξηζψξην γηα απνζήθεπζε ελέξγεηαο λα κελ κπνξεί λα θαζνξηζηεί άκεζα απφ ηε κηα απφ ηηο εμηζψζεηο απηέο. Έηζη ην πεξηερφκελν ην νπνίν κπνξεί πεξαηηέξσ λα απνζεθεχζεη ε κπαηαξία κεηαβάιιεηαη ζηηο δηάθνξεο ρξνληθέο ζηηγκέο αλάινγα κε ηελ πξνεγνχκελε δηαδηθαζία θφξηηζήο ηεο αιιά θαη ηνλ ηξέρνληα ξπζκφ θφξηηζήο ηεο. Γηα ηελ θαιχηεξε ινηπφλ κνληεινπνίεζε επηιέγεηαη λα δίλεηαη θάπνηνπ είδνπο «πνηλή» ζην πεξηζψξην θφξηηζεο γηα θάζε ρξνληθή πεξίνδν t θαηά ηελ νπνία ν ξπζκφο θφξηηζεο είλαη δηαθνξεηηθφο ηνπ νλνκαζηηθνχ. Ο αξηζκφο ησλ σξψλ, ζηνλ νπνίν θνξηίδεηαη κία πιήξεο κπαηαξία κε ζηαζεξφ ξεχκα Η, ζα δίλεηαη απφ ηε ζρέζε: h rythm = MaxCapacity(I) I (1.9) Με απηφ σο δεδνκέλν, ε «πνηλή» γηα ηελ ρσξεηηθφηεηα ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο γηα ην ρξνληθφ δηάζηεκα 1 ψξαο, ζα είλαη ην πνζνζηφ 1/h rythm ηεο κείσζεο ηεο ρσξεηηθφηεηαο. Αλ ην ρξνληθφ δηάζηεκα Δt είλαη δηαθνξεηηθφ απφ 1 ψξα, ζα πξέπεη λα ιεθζεί σο πνηλή ην πνζνζηφ ηεο ψξαο πνπ αληηζηνηρεί ζην Δt. Οξίδεηαη ινηπφλ ε κεηαβιεηή AvailCapacity(I,t) γηα λα πεξηγξάςεη ηε κέγηζηε ρσξεηηθφηεηα ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο ζε Wh γηα ην ξεχκα θφξηηζεο I θαη ην ρξνληθφ δηάζηεκα t, φπσο ππνινγίδεηαη θαηά ηε θφξηηζε κε ηε βνήζεηα ηεο παξαθάησ ζρέζεο (1.10). nom C MaxCapacity ( I) AvailCapacity( I, t t) AvailCapacity( I, t). V ( t). t h rythm (1.10) V(t) είλαη ε κέζε ηηκή ηεο ηάζεο γηα εθείλν ην ρξνληθφ δηάζηεκα ζηνπο αθξνδέθηεο ηεο κπαηαξίαο. Με ηε βνήζεηα ηεο (1.10) θαη κε αλαδξνκηθή δηαδηθαζία έρεη ππνινγηζηεί ε ηηκή AvailCapacity(I,t) γηα λα είκαζηε έηνηκνη ζηελ αξρή ηνπ επφκελνπ δηαζηήκαηνο. Ζ πξνθαζνξηζκέλε ηηκή εθθίλεζεο γηα ηε κεηαβιεηή AvailCapacity(I,t) είλαη ε ηηκή E nom. Σν πεξηερφκελν ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο θαηά ηε θφξηηζε ζα δίλεηαη ζε κία ηέηνηα πεξίπησζε απφ ηε ζπλάξηεζε (1.), κε ηε βνήζεηα ησλ πεξηνξηζκψλ (1.3) θαη (1.4). Σν ηέινο ηεο θφξηηζεο επέξρεηαη φηαλ ε πνζφηεηα E(t) ζπκπίπηεη κε ηελ πνζφηεηα AvailCapacity(I,t+Δt). Γηα κία απνζεθεπηηθή δηάηαμε ε νπνία είλαη θαηά 50% θνξηηζκέλε, ε ρξήζε ηεο (1.10) επαιεζεχεη ηελ ππφζεζε φηη αλ εθαξκφζνπκε ξεχκα πνπ ηε θνξηίδεη 5

26 κέζα ζε ψξεο, ε κπαηαξία ζα είλαη πιήξσο θνξηηζκέλε κέζα ζε 1 ψξα κε κηθξφηεξν φκσο πεξηερφκελν απφ φηη αλ ηελ θνξηίδακε κε ξεχκα ίζν κε Ι nom θαη ζε ρξφλν t nom /. ηελ πεξίπησζε ηεο εθθφξηηζεο, ζα πξέπεη λα ππάξρεη αληίζηνηρε «πνηλή» ζην πεξηερφκελν ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο θαζψο κεηψλεηαη ην πεξηερφκελφ ηεο αλ ν ξπζκφο εθθφξηηζεο είλαη κεγαιχηεξνο ηνπ νλνκαζηηθνχ, ψζηε λα εθθνξηηζηεί ε δηάηαμε πην γξήγνξα. Δπηπξφζζεηα, ζα πξέπεη λα ιακβάλεηαη ππ φςηλ φηη αλ ζε κία κπαηαξία πνπ εθθνξηίδεηαη αξρηθά κε πςειφ ξεχκα εθαξκνζηεί ζηε ζπλέρεηα ρακειφηεξν ξεχκα, απμάλεηαη ν ρξφλνο εθθφξηηζεο θαη ην πεξηερφκελν πνπ ηειηθά απνδίδεηαη ζηνλ ηειηθφ ρξήζηε γηα ηελ ίδηα ηεξκαηηθή ηάζε. Σν θαηλφκελν απηφ είλαη αθφκε πεξηζζφηεξν εκθαλέο αλ αθεζεί ε κπαηαξία λα «εξεκήζεη» κεηά απφ δηαδηθαζία απφηνκεο εθθφξηηζεο θαη επαιεζεχεηαη θαη κε πεηξακαηηθά δεδνκέλα απφ κεηξήζεηο ζε κπαηαξίεο ειεθηξηθψλ νρεκάησλ. Με βάζε ηα παξαπάλσ ην πεξηερφκελν ηεο κπαηαξίαο ηε ζηηγκή t+δt ζα πεξηιακβάλεη απηφλ ηνλ ζπληειεζηή πνηλήο θαη ζα δίλεηαη απφ ηε ζπλάξηεζε (1.11), ε νπνία δελ είλαη ηίπνηε άιιν απφ ηελ (1.5), αθαηξψληαο ηελ πνζφηεηα «πνηλήο» ζχκθσλα πάληα κε ηνπο πεξηνξηζκνχο (1.6) θαη (1.7). nom C MaxCapacity ( I) E( t t) E( t) ndisch. Pdisch. t. V ( t). t h rythm (1.11) Όηαλ ε κπαηαξία εθθνξηηζηεί πιήξσο, E(t+Δt)=0, ζεσξείηαη φηη αλεμάξηεηα απφ ην πξνεγνχκελν επίπεδν θφξηηζεο, ε δηαζέζηκε ρσξεηηθφηεηα γηα θφξηηζε, AvailCapacity(I,t+Δt) είλαη ε νλνκαζηηθή E nom. Δπνκέλσο, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εθθφξηηζεο, ζα πξέπεη ε πνζφηεηα AvailCapacity(I,t+Δt) λα ζπγθιίλεη ζηαδηαθά, ψζηε φηαλ ε εθθφξηηζε νινθιεξσζεί, ε δηαζέζηκε ρσξεηηθφηεηα λα γίλεη ίζε κε E nom. Γηα λα επηηεπρζεί απηφο ν πεξηνξηζκφο, ζα πξέπεη φπνηε εθθνξηίδεηαη ε κπαηαξία λα κεηψλεηαη ε «πνηλή» ρσξεηηθφηεηαο πνπ έρεη επηβιεζεί κε ηελ (1.10). Δπνκέλσο, ε κείσζε ηεο πνηλήο θαη ην λέα ρσξεηηθφηεηα ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο ζα δίλεηαη ζηελ εθθφξηηζε απφ ηελ (1.1). nom C AvailCapacity( I, t) AvailCapacity( I, t t) AvailCapacity( I, t). V ( t). t h avail (1.1) όπος: h NSOC( t). avail hrythm (1.13) 6

27 Δπεηδή ε απνζεθεπηηθή δηάηαμε δε ζα είλαη γεκάηε, ν ρξφλνο απνθαηάζηαζεο ηεο ρσξεηηθφηεηαο ζε E nom, αλ έρνπκε κφλν εθθφξηηζε γηα ηηο επφκελεο ψξεο ζα δίλεηαη απφ ηε κεηαβιεηή h avail, φπσο καζεκαηηθά πεξηγξάθεηαη απφ ηελ (1.13). Ζ κεηαβιεηή απηή ζα αληηπξνζσπεχεη ην ρξφλν εθθφξηηζεο ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο ε νπνία βξίζθεηαη ζε νλνκαζηηθφ πεξηερφκελν NSOC(t) θαη εθθνξηίδεηαη κε ζηαζεξφ ξπζκφ, ν νπνίνο ζα εθθφξηηδε ηελπιήξε απνζεθεπηηθή δηάηαμε ζε ρξφλν h rythm. Έηζη π.ρ αλ κία κπαηαξία έρεη πεξηερφκελν 75 Ah κε νλνκαζηηθή ρσξεηηθφηεηα 100 Ah, απηφ ζεκαίλεη φηη ζα εθθνξηηζηεί ζην 75%. Πξέπεη λα ζεκεησζεί, φηη ε επίδξαζε κείσζεο ηεο «πνηλήο» ρσξεηηθφηεηαο κεηψλεηαη φζν πεξηζζφηεξν θνξηηζκέλε είλαη ε κπαηαξία θαζψο απμάλεη ν ρξφλνο h avail. Σν γεγνλφο απηφ αηηηνινγείηαη απφ ηελ πξνεγνχκελε ηζηνξία ηεο κπαηαξίαο, ε νπνία κείσζε ζηαδηαθά ηε δηαζέζηκε ρσξεηηθφηεηα θαη είλαη δπζθνιφηεξν λα μεραζηεί κέζα ζε κηθξφ ρξνληθφ δηάζηεκα. Αλ δελ είλαη δηαζέζηκεο νη παξαπάλσ πιεξνθνξίεο θαη είλαη γλσζηφο ν ζπληειεζηήο Peukert, ηφηε ππνινγίδεηαη ν ιφγνο ηνπ ξεχκαηνο πνπ δεηείηαη απφ ηελ απνζεθεπηηθή δηάηαμε ζχκθσλα κε ηε ζρέζε (1.14). Μφλν αλ απηφο ν ιφγνο είλαη κεγαιχηεξνο απφ ην 1, ζα πξέπεη λα ππάξρεη ε ζρεηηθή «πνηλή». Ζ «πνηλή» πνπ επηβάιιεηαη ζην θνξηίν πνπ πεξηέρεη ή κπνξεί λα απνζεθεχζεη ε κπαηαξία ζε πεξίπησζε θαηά ηελ νπνία ν ξπζκφο είλαη κεγαιχηεξνο απφ ηε κνλάδα, ζα πξνθχπηεη απφ ηελ (1.3), θαη ζα δίλεηαη απφ ηελ (1.15). ( t) I( t) nom I (1.14) P en n ( t) ( t) ( t) (1.15) Με βάζεη ηηο παξαπάλσ εμηζψζεηο, ν ζπληειεζηήο θφξηηζεο ζε θάζε ρξνληθή ζηηγκή, SOC(t), ζα δίλεηαη απφ ηελ (1.16), ηφζν γηα ηε θφξηηζε φζν θαη γηα ηελ εθθφξηηζε. SOC( t) E( t) AvailCapacity( I, t) (1.16) ΜΔΓΗΣΟ ΡΔΤΜΑ ΔΚΦΟΡΣΗΖ ΚΑΗ ΦΟΡΣΗΖ Δ ΔΝΑ ΥΡΟΝΗΚΟ ΓΗΑΣΖΜΑ Γt, ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΔ ΣΟ ΔΠΗΠΔΓΟ ΦΟΡΣΗΖ Ζ γλψζε απηήο ηεο παξακέηξνπ είλαη ζεκαληηθή, ψζηε γηα δεδνκέλε θαηάζηαζε θφξηηζεο ηεο κπαηαξίαο λα είλαη γλσζηφ ην κέγηζην ξεχκα ην νπνίν ε κπαηαξία κπνξεί λα 7

28 πξνζθέξεη. Μία ηέηνηα πεξίπησζε είλαη ε απαίηεζε ηεο παξνρήο ζηξεθφκελεο εθεδξείαο απφ ηελ απνζεθεπηηθή δηάηαμε. Απφ ηελ άιιε είλαη επίζεο απαξαίηεην, αλάινγα κε ηελ θαηάζηαζε θφξηηζεο ηεο κπαηαξίαο, λα πξνζδηνξηζηεί ην κέγηζην ξεχκα κε ην νπνίν κπνξνχκε λα θνξηίζνπκε ηελ απνζεθεπηηθή δηάηαμε. Ζ γλψζε απηή είλαη απαξαίηεηε εηδηθά ζε πεξίπησζε ζπλεξγαζίαο ηεο απνζεθεπηηθήο δηάηαμεο κε κνλάδεο Αλαλεψζηκσλ Πεγψλ Δλέξγεηαο γηα ηελ απνζήθεπζε ηεο απνξξηπηφκελεο ελέξγεηαο. Σν κέγηζην ξεχκα εμαξηάηαη απφ ηα θαηαζθεπαζηηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ ειεθηξνδίσλ ησλ κπαηαξηψλ, ηελ θαηάζηαζε θφξηηζεο ηνπο θαη ηε ρξνληθή πεξίνδν γηα ηελ νπνία επηζπκνχκε λα πξνζδηνξίζνπκε ηελ ηηκή ηνπ. Αλ ηα θαηαζθεπαζηηθά ραξαθηεξηζηηθά θαη ην ξεχκα ην νπνίν κπνξνχλ λα αληέμνπλ ηα ειεθηξφδηα είλαη εθ ησλ πξνηέξσλ γλσζηά, πξέπεη λα πξνζδηνξηζηεί ην κέγηζην ξεχκα εμαξηψκελν απφ ηε ρξνληθή δηάξθεηα εθθφξηηζεο γηα δεδνκέλε ηεξκαηηθή ηάζε θφξηηζεο-εθθφξηηζεο. Αλ ε απνζεθεπηηθή δηάηαμε είλαη πιήξσο θνξηηζκέλε ηφηε ε ρξήζε ηεο εμίζσζεο (1.17) θαζνξίδεη ην κέγηζην ζηαζεξφ ξεχκα γηα απηήλ ηελ πεξίνδν ζηεξηδφκελε ζηηο παξαηεξήζεηο ηεο (1.4), θαζψο ην γηλφκελν ξεχκαηνο θαη ρξφλνπ δίλεη ην θνξηίν πνπ κπνξεί λα απνδνζεί απφ ηελ απνζεθεπηηθή δηάηαμε. I MAX disc ( I, t). t a.ln( t) b (1.17) Όκσο, ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο θαηά ηηο νπνίεο ζα απαηηεζεί πςειή ηηκή ξεχκαηνο, ε απνζεθεπηηθή δηάηαμε δελ ζα είλαη πιήξσο θνξηηζκέλε. Αλ π.ρ πεξηέρεη ην 50% ηεο ρσξεηηθφηεηάο ηεο, ηφηε αλ ηελ εθθνξηίζνπκε κε ξεχκα ην νπνίν ζε ψξεο ζα εμαληινχζε ηε ρσξεηηθφηεηα ηεο πιήξνπο θνξηηζκέλεο κπαηαξίαο, ζε κία ψξα απηή ζα έρεη εθθνξηηζηεί, φπσο παξαηεξήζεθε ζηελ πεξηγξαθή ηεο (1.10). Δπνκέλσο ην ξεχκα Η ην νπνίν κπνξεί λα εμαληιήζεη ηε ρσξεηηθφηεηα ηεο κπαηαξίαο ζε ρξφλν Γt /NSOC(t) είλαη ην κέγηζην ην νπνίν κπνξνχκε λα δεηήζνπκε απφ κία κπαηαξία. Ο ππνινγηζκφο ηνπ γίλεηαη κε ηε βνήζεηα ηεο (1.4) φπσο παξνπζηάδεη ε (1.18). I MAX disc t a.ln( ) b NSOC( t) ( I, t) (1.18) t NSOC( t) Δχθνια κεηά απφ ηνλ ππνινγηζκφ απηφ ηνπ ξεχκαηνο κπνξνχκε λα ππνινγίζνπκε κεηά ηελ κέγηζηε ηζρχ πνπ ε κπαηαξία κπνξεί λα καο πξνζθέξεη γηα ην ρξνληθφ απηφ δηάζηεκα. 8

29 Με ηελ ίδηα θηινζνθία γηα ηελ εθθφξηηζε, καο ελδηαθέξεη ην δηαζέζηκν πεξηζψξην γηα ηε θφξηηζε, φπσο απηφ εθθξάδεηαη κε ηε βνήζεηα ηεο (1.16). Σν αληίζηνηρν κέγηζην ξεχκα θφξηηζεο ζα δίλεηαη απφ ηελ (1.19), ζχκθσλα κε ηελ (1.4). ε απηήλ ηελ πεξίπησζε ε πνζφηεηα ηνπ παξνλνκαζηή είλαη 1-SOC(t). I MAX disc (SOC(t),, t) t a.ln( ) b 1- SOC(t) t 1- SOC(t), (1.19) Γηα ην ρξνληθφ δηάζηεκα Δt γηα ην νπνίν ελδηαθεξφκαζηε ππάξρνπλ δχν ελδερφκελα. Σν πξψην είλαη λα είλαη κηθξφηεξν απφ εθείλν γηα ην νπνίν έρνπκε δεδνκέλα γηα ην ξεχκα πνπ κπνξεί λα παξέρεη ε απνζεθεπηηθή δηάηαμε. ε κία ηέηνηα πεξίπησζε ην κέγηζην ξεχκα ηεο πιήξσο θνξηηζκέλεο κπαηαξίαο, ζα ζεσξείηαη εθείλν πνπ ζα αληηζηνηρεί ζην κηθξφηεξν ρξνληθφ δηάζηεκα γηα ην νπνίν έρνπκε θάπνηα πιεξνθνξία. Γηα παξάδεηγκα αλ γλσξίδνπκε ην ξεχκα γηα δηάζηεκα 10 ιεπηψλ θαη ην δεηνχκελν δηάζηεκα είλαη 5 ιεπηά ζα ρξεζηκνπνηνχκε ην ξεχκα πνπ αληηζηνηρεί ζηα 10 ιεπηά ψζηε λα είκαζηε ζηελ αζθαιή πιεπξά ησλ ππνζέζεσλ καο. Αλ ην απαηηνχκελν ρξνληθφ δηάζηεκα είλαη κεγαιχηεξν απφ εθείλν ζην νπνίν έρνπκε θάπνηα πιεξνθνξία γηα ηε κέγηζηε ηζρχ ηεο κπαηαξίαο, ηφηε ζα ρξεζηκνπνηεζνχλ νη παξαπάλσ εμηζψζεηο (1.17) σο (1.19). 1.5 ΟΦΔΛΖ ΑΠΟ ΣΖ ΥΡΖΖ ΜΗΑ ΠΡΑΓΜΑΣΗΚΖ ΚΑΣΑΝΔΜΖΜΔΝΖ ΜΟΝΑΓΑ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΜΠΑΣΑΡΗΔ NaS ΔΗΑΓΧΓΖ ΒΡΑΥΤΠΡΟΘΔΜΟΗ ΚΑΗ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΔΜΟΗ ΣΟΥΟΗ ΜΔ ΣΖ ΥΡΖΗΜΟΠΟΗΖΖ ΜΠΑΣΑΡΗΑ NaS ηηο επφκελεο παξαγξάθνπο, ζα κειεηήζνπκε ηα άκεζα θαη έκκεζα νθέιε ζε έλα ειεθηξηθφ ζχζηεκα ηζρχνο, απφ ηε ρξήζε ελφο θαηαλεκεκέλνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε κπαηαξίεο. Πξφθεηηαη γηα ηελ εγθαηάζηαζε ηεο πξψηεο θαηαλεκεκέλεο, 1,MW κνλάδαο απνζήθεπζεο ελέξγεηαο κε κπαηαξίεο NaS, ηεο American Electric Power (AEP) ην θαινθαίξη ηνπ 005 ζην North Charleston ηεο δπηηθήο Virginia. Ζ εγθαηάζηαζε νινθιεξψζεθε ηνλ Ηνχλην ηνπ 006 θαη ηέζεθε ζε ιεηηνπξγία ζηηο 6 ηνπ ίδηνπ κήλα. Μεηά απφ έλα ρξφλν ιεηηνπξγίαο θαη δνθηκήο ηεο θαη κνινλφηη ην αξρηθφ θφζηνο ηνπ ζπζηήκαηνο ήηαλ κεγαιχηεξν απφ ηηο ππφινηπεο ζπκβαηηθέο κεζφδνπο 9

30 βειηίσζεο ηεο ιεηηνπξγίαο ηνπ ζπζηήκαηνο ηζρχνο, ην ζεκαληηθά νθέιε πνπ απνθνκίζζεθαλ δηθαίσζαλ ηελ ΑΔΡ θαη ηελ ψζεζαλ λα πξαγκαηνπνηήζεη ην φξακά ηεο γηα ηελ θαηαζθεπή ελφο δηθηχνπ θαηαλεκεκέλσλ ζπζηεκάησλ απνζήθεπζεο κε κπαηαξίεο, ηα νπνία ζα ηθαλνπνηήζνπλ ηηο απαηηήζεηο ησλ κειινληηθψλ ΖΔ. εκαληηθφ ξφιν ζηε επηινγή ησλ ζπζηεκάησλ απνζήθεπζεο κε κπαηαξίεο αληί ηεο εγθαηάζηαζεο γελλεηξηψλ αηρκήο, έπαημε γηα ηελ ΑΔΡ ε ηθαλφηεηα ηεο γξήγνξεο κεηαθφκηζήο ηνπο. Απφ ηε ζηηγκή πνπ ε ΑΔΡ απνθάζηζε λα ηνπνζεηήζεη ηέηνηεο κνλάδεο απνζήθεπζεο ζην ζχζηεκά ηεο, ρξεηάζηεθε πξψηα λα δηαιέμεη ηηο ηνπνζεζίεο, βαζηδφκελε ζε ηερληθέο, νηθνλνκηθέο θαη πιήζνο δηαθνξεηηθέο ζεσξήζεηο. Ζ εηαηξία επέιεμε ηελ S&C Electric Company γηα ηελ θαηαζθεπή θαη εγθαηάζηαζε ηνπ ζπζηήκαηνο κεηαηξνπήο ηζρχνο (PCS), ην νπνίν ζηνίρηζε ην 1% ηνπ νιηθνχ θφζηνπο εγθαηάζηαζεο, θαη ηελ Kanawha Manufacturing Company ηνπ Charleston γηα ηελ θαηαζθεπή ησλ ραιχβδηλσλ πεξηβιεκάησλ γηα ηε ηνπνζέηεζε ησλ 0 κπαηαξηψλ NaS θαη ηνπ PCS ζπζηήκαηνο ζπλνιηθνχ βάξνπο πεξίπνπ 77 ηφλσλ (ηα νπνία ζηνίρηζαλ ην 4% ηνπ νιηθνχ θφζηνπο ηεο κνλάδαο). Ζ Ηαπσληθή εηαηξία NGK Insulators ζηε Nagoya πνπ θαηαζθεχαζε θαη δνθίκαζε ηηο κπαηαξίεο (νη νπνίεο ζηνίρηζαλ ην 45% ηνπ νιηθνχ θφζηνπο ηεο κνλάδαο), ζπλεξγάζηεθε κε ηελ Meiko Company γηα ηε κεηαθνξά ησλ 0 κπαηαξηψλ NaS θαη ηνπ ππφινηπνπ εμνπιηζκνχ, ζηε Νέα Τφξθε. Σέινο, ε ΑΔΡ ζπλεξγάζηεθε κε ηελ Meiko γηα ηε κεηαθνξά νιφθιεξνπ ηνπ εμνπιηζκνχ απφ ηε Νέα Τφξθε ζην ρψξν εγθαηάζηαζεο ηνπ ζηαζκνχ ζην North Charleston ηεο δπηηθήο Virginia. Μεγάιε εκπεηξία απνθηήζεθε πάλσ ζηε κεηαθνξά ηέηνηνπ πιηθνχ, ε νπνία ζα βνεζήζεη ζε παξφκνηεο κειινληηθέο εγθαηαζηάζεηο. Οη καθξνπξφζεζκνη ζηφρνη απφ ηε ρξήζε ησλ θαηαλεκεκέλσλ ζπζηεκάησλ απνζήθεπζεο κε κπαηαξίεο είλαη: - Βειηίσζε ηνπ ηεο αμηνπηζηίαο ηνπ ΖΔ, ιφγν ηεο αθχξσζεο ησλ εθηεηακέλσλ blackout - Βειηίσζε ηνπ ειέγρνπ ηνπ ΖΔ ιφγν ησλ ηνπηθψλ ζηαζκψλ απνζήθεπζεο - Γεκηνπξγία ελφο ΖΔ ην νπνίν θαηαξγεί ηηο αηρκέο θνξηίνπ ζε φια ηα επίπεδά ηνπ, κε ζπλέπεηα λα κεηψλεηαη ην θφζηνο ηνπ εμνπιηζκνχ ησλ κνλάδσλ κηαο θαη απηέο ζα θαηαζθεπάδνληαη κε κηθξφηεξε ηζρχ (ηζρχο βάζεο) θαη λα απμάλεηαη ε δηάξθεηα δσήο ηνπ (κηαο θαη ζα ιεηηνπξγεί ζε κηθξφηεξε ηζρχ). 30

31 - Παξνρή δπλαηφηεηαο ζε ηδηψηεο ηνπηθήο παξαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο απφ αλαλεψζηκεο πεγέο, κηαο θαη απφ ην 001 θαη κεηά ε ΑΔΡ έρεη δερζεί πνιιέο αηηήζεηο γηα ζχλδεζε ηδησηηθψλ κνλάδσλ ζην δίθηπφ ηεο Οη βξαρππξφζεζκνη ζηφρνη απφ ηε ρξήζε ησλ θαηαλεκεκέλσλ ζπζηεκάησλ απνζήθεπζεο κε κπαηαξίεο είλαη: - Βειηίσζε ηεο αμηνπηζηίαο θαη παξνρήο ππεξεζηψλ, κηαο θαη ε θαηαζθεπή λέσλ ζπκβαηηθψλ γξακκψλ κεηαθνξάο θαη ππνζηαζκψλ πνπ ζα εμππεξεηήζνπλ ηνπο θαηαλαισηέο κπνξεί λα ρξεηαζηεί αξθεηά ρξφληα κέρξη λα πξαγκαηνπνηεζεί, ή δελ είλαη εθηθηή ηε δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή - Παξνρή πεξηζζφηεξνπ ρξφλνπ γηα ζπληήξεζε θαηά ηηο πξνγξακκαηηζκέλεο δηαθνπέο ξεχκαηνο ή γηα ηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηπραίσλ δηαθνπψλ ξεχκαηνο - Οηθνλνκηθά νθέιε ιφγν ηεο κείσζεο ησλ εμφδσλ παξαγσγήο ελέξγεηαο, απφ ηελ ειάηησζε ησλ αηρκψλ θνξηίνπ Ζ ΑΔΡ έιαβε ζνβαξά ππφςε ηεο ην πιενλέθηεκα πνπ παξέρνπλ ηα ζπζηήκαηα απνζήθεπζεο κε κπαηαξίεο, φηαλ απαηηείηαη λα βξεζεί γξήγνξε ιχζε ζην πξφβιεκα ηεο θάιπςεο κηαο λέαο αχμεζεο θνξηίνπ. Σα ζπζηήκαηα απηά απνζήθεπζεο, επηηξέπνπλ κηα θαζπζηέξεζε αξθεηψλ εηψλ ηεο αλαβάζκηζεο ηνπ δηθηχνπ κε ρξήζε ζπκβαηηθψλ κεζφδσλ. Καη απηφ γηαηί νη ζπκβαηηθέο ιχζεηο κπνξεί λα κελ είλαη δηαζέζηκεο ηελ παξνχζα ζηηγκή ιφγν ηνπ πςεινχ θφζηνπο θαη ηνπ ρξφλνπ πνπ ρξεηάδνληαη γηα λα πινπνηεζνχλ. Γηα παξάδεηγκα ε θαηαζθεπή ελφο λένπ ππνζηαζκνχ θαη γξακκψλ κεηαθνξάο, απαηηεί ρξνλνβφξεο κειέηεο θαη δηαδηθαζίεο θαη κπνξεί λα δηαξθέζεη πνιιά ρξφληα. Άξα θαηαιαβαίλνπκε φηη γελλάηαη κηα λέα παξάκεηξνο πνπ πξέπεη λα ιακβάλεηαη ππφςε ζηελ εθινγή ηεο κεζφδνπ πνπ ζα εθαξκνζηεί γηα θάιπςε ησλ λέσλ θελψλ ελέξγεηαο. Ζ παξάκεηξνο απηή είλαη ε αμία ηεο Άκεζα Γηαζέζηκεο Λχζεο (Readily Available Solution, RAS), ζηελ νπνία βαζίζηεθε ζε κεγάιν βαζκφ ε ΑΔΡ γηα ηελ ηειηθή επηινγή ρξήζεο ηεο κεζφδνπ απνζήθεπζεο αληί ησλ ζπκβαηηθψλ κεζφδσλ. Ζ ζρέζε πνπ δίλεη ηελ εθηηκψκελε αμία ηεο Άκεζα Γηαζέζηκεο Λχζεο δίλεηαη απφ ηε παξαθάησ ζρέζε: Εκηιμώμενη αξία RAS = Ολικό κόζηορ ζςμβαηικήρ λύζηρ ($) / ενεπγειακό κενό (KVA) 31

32 αλ Άκεζα Γηαζέζηκε Λχζε (RAS) ζεσξείηαη απηή πνπ έρεη ζπλνιηθή δηάξθεηα δσήο 15 ρξφληα θαη πάλσ, θαη απαηηεί ειάρηζην ή κεδεληθφ θφζηνο ζπληήξεζεο. Όζν πην ζχληνκε είλαη ε αλάγθε εχξεζεο ζπκβαηηθήο ιχζεο, ηφζν απμάλεη ε αμία ηεο παξακέηξνπ RAS ΔΠΗΛΟΓΖ ΣΟΤ ΣΤΠΟΤ ΣΖ ΜΠΑΣΑΡΗΑ Απφ φιεο ηηο δηαζέζηκεο ηερλνινγίεο κπαηαξηψλ πνπ αλαθέξζεθαλ ζηηο πξνεγνχκελεο παξαγξάθνπο (Lead-Acid, Ni-Cd, Li-ion, NaS, ZnBr), ηφζν νη κπαηαξίεο Ni-Cd θαη Li-ion απνξξίθζεθαλ εμαξρήο, ιφγν ηνπ φηη δελ είλαη δηαζέζηκεο γηα εθαξκνγέο κεγάιεο θιίκαθαο. Πξνθεηκέλνπ λα επηιέμεη ε ΑΔΡ ηε ηερλνινγία κπαηαξηψλ πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζεη, ρξεηάζηεθε λα ζπγθξίλεη θαη λα βαζκνινγήζεη ηηο ππφινηπεο ηερλνινγίεο κε βάζε δηάθνξα θξηηήξηα. Ζ ηειηθή επηινγή έγηλε κε βάζε πηα ηερλνινγία ζπγθέληξσζε ην κεγαιχηεξν ζχλνιν. Σα θξηηήξηα θαη ε βαζκνινγία ηεο θάζε ηερλνινγίαο θαίλνληαη ζην πίλαθα 1.6. ΠΗΝΑΚΑ 1.6 Απαηηνύκελν ραξαθηεξηζηηθό NaS Lead- Acid ZnBr VRB Υακειφ θφζηνο δηάζεζεο Υακειφ νιηθφ θφζηνο εγθαηάζηαζεο (αλά KWh) Υακειφ θφζηνο κεηαθφκηζεο Δκπνξηθή σξηκφηεηα Ηθαλνπνηεηηθφο θχθινο δσήο Υακειφ θφζηνο ζπληήξεζεο Μηθξφο θαηαιακβαλφκελνο ρψξνο Ηθαλνπνηεηηθή δηάξθεηα δσήο Τςειή απνδνηηθφηεηα ελέξγεηαο ύλνιν: Όπσο θαίλεηαη θαη απφ ηνλ παξαπάλσ πίλαθα, νη κπαηαξίεο NaS ζπγθεληξψλνπλ ηελ πςειφηεξε βαζκνινγία θαη γη απηφ απνηέιεζαλ ηελ ηειηθή επηινγή ηεο ΑΔΡ. Απφ ηελ άιιε πιεπξά, ή ΑΔΡ έρεη έλαλ επηπιένλ ιφγν γηα λα επηιέμεη κπαηαξίεο απηήο ηεο 3

33 ηερλνινγίαο. Σν επηέκβξην ηνπ 00, εγθαηέζηεζε έλα ζχζηεκα κπαηαξηψλ NaS 100KW/7,h (ή 300KW/30sec) γηα ηελ ππνζηήξημε ηνπ θνξηίνπ ζε έλα απφ ηα γξαθεία ηεο ζηελ Gahanna ηνπ Ohio. Καη επεηδή ε AEP έκεηλε ηθαλνπνηεκέλε απφ ηελ απφθξηζε ησλ κπαηαξηψλ απηψλ ζηε πξφηππε απηή εθαξκνγή ηεο, είρε έλαλ επηπιένλ ιφγν λα επηιέμεη ηε ηερλνινγία NaS σο απηή πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζεη ΔΠΗΛΟΓΖ ΣΟΠΟΘΔΗΑ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΣΖ ΜΟΝΑΓΑ Δθφζνλ ε ΑΔΡ επέιεμε ηελ ηερλνινγία κπαηαξίαο πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζεη, βξέζεθε αληηκέησπε κε έλα δεχηεξν δήηεκα. Σν δήηεκα απηφ είλαη ε επηινγή ηεο ηνπνζεζίαο εγθαηάζηαζεο ηεο κνλάδαο. Ζ ηειηθή επηινγή έγηλε βάζε ησλ παξαθάησ θξηηεξίσλ: - Πνηνο ν εθηηκψκελνο δείθηεο Άκεζα Γηαζέζηκεο Λχζεο (RAS); - Πνία πεξηνρή παξνπζηάδεη κηθξή αχμεζε θνξηίνπ κε ην πέξαζκα ηνπ ρξφλνπ; (πξέπεη λα ιεθζεί ππφςε φηη ε αχμεζε δελ είλαη αλάινγε κε ην ρξφλν) - Μήπσο ε ρξεζηκνπνίεζε κηαο ζπκβαηηθήο ηερλνινγίαο ζα έδηλε πνην νηθνλνκηθή ιχζε ζην πξφβιεκα, απφ φηη ε εγθαηάζηαζε κηαο κνλάδαο απνζήθεπζεο NaS; -Πνηα ε απαηηνχκελε βειηίσζε ηεο ππάξρνπζαο ππνδνκήο (αληηθαηάζηαζε κεηαζρεκαηηζηψλ, πξνζζήθε λέσλ κεηαζρεκαηηζηψλ, αλαθαηαζθεπή κέξνπο ηνπ ζηαζκνχ, θαηαζθεπή λένπ ζηαζκνχ), γηα λα ηθαλνπνηεί ην δίθηπν ηηο λέεο απαηηήζεηο ζε ελέξγεηα θαη αμηνπηζηία ην πίλαθα 1.8 θαίλνληαη νη ππνςήθηνη ζηαζκνί θαη νη εθηηκψκελεο απαηηήζεηο ηνπο. Γελ έρνπλ ιεθζεί ππφςε νη κηθξφηεξνη ζηαζκνί, ζηνπο νπνίνπο ε βειηίσζε ηεο αμηνπηζηίαο κπνξεί λα γίλεη κε πνιχ κηθξφ θφζηνο ρξεζηκνπνηψληαο ζπκβαηηθή ηερλνινγία. 33

34 Απφ ηνλ πίλαθα απηφ παξαηεξνχκε φηη δπν ζηαζκνί ζπγθεληξψλνπλ ην κεγαιχηεξν δείθηε RAS. Απηνί είλαη: ν ζηαζκφο Carrolton ζηε πεξηνρή Carrolton ηνπ Ohio θαη ν ζηαζκφο Chemical ζηε πεξηνρή North Charleston ηεο Γπηηθήο Virginia. Παξφιν πνπ ν πξψηνο ζηαζκφο έρεη ην κεγαιχηεξν δείθηε RAS, δελ ζπκθσλεί κε ηηο ππφινηπεο επηζπκεηέο πξνδηαγξαθέο. Αληίζεηα, παξφιν πνπ ν ζηαζκφο Chemical ζην North Charleston έρεη ηνλ δεχηεξν κεγαιχηεξν δείθηε RAS, παξνπζηάδεη πνιιά άιια πιενλεθηήκαηα κε ζπλέπεηα λα απνηειέζεη ηελ ηειηθή επηινγή ηεο ΑΔΡ γηα ηε ηνπνζέηεζε ηεο εγθαηάζηαζεο απνζήθεπζεο. Ο ζηαζκφο Chemical απνηειείηαη απφ δπν άιινπο ππνζηαζκνχο. Έλαλ κεηαθνξάο (ηάζεο 138KV) θαη έλαλ δηαλνκήο (ηάζεο 1KV). Ο 0MVA-46ΚV/1ΚV κεηαζρεκαηηζηήο θαη ν ζηαζεξνπνηεηήο ηάζεο ηνπ ζηαζκνχ πνπ ηξνθνδνηεί ηξεηο γξακκέο (Tyler Mountain, West Washington Street, North Charleston), παξαηεξήζεθε φηη ην θαινθαίξη ηνπ 005, έθηαζαλ ζηα φξηα ηζρχνο ηνπο. ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε ην εηήζην δηάγξακκα θνξηίνπ κηαο απφ ηηο ηξεηο γξακκέο ηνπ ζηαζκνχ (West Washington Street). Καη νη ηξεηο γξακκέο παξνπζηάδνπλ πεξίπνπ ην ίδην δηάγξακκα εηήζηνπ θνξηίνπ. ρήκα 1.4 Δηήζην δηάγξακκα θνξηίνπ ηεο γξακκήο West Washington Street 34

35 ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε ην απινπνηεκέλν κνλνγξακκηθφ δηάγξακκα ηνπ ζηαζκνχ Chemical ηεο πεξηνρήο North Charleston κε ηελ ηνπνζέηεζε ηεο 1,MW κνλάδαο απνζήθεπζεο κπαηαξηψλ NaS ζηε γξακκή ηεο West Washington Street. ρήκα 1.5 Μνλνγξακκηθφ δηάγξακκα ηνπ ππνζηαζκνχ κε ηε ηνπνζέηεζε ηνπ ζπζηήκαηνο NaS Μνινλφηη εθ πξψηεο φςεσο θαίλεηαη φηη κηα πνιχ εχθνιε ιχζε είλαη ε αληηθαηάζηαζε ηνπ βεβαξεκέλνπ κεηαζρεκαηηζηή ησλ 0MVA θαη ηνπ ζπζηήκαηνο ζηαζεξνπνίεζεο ηάζεο, απηφ ζα απνηειέζεη κηα βξαρππξφζεζκε κφλν ιχζε ζην πξφβιεκα θαη δε ζα εμππεξεηήζεη ηνπο καθξνπξφζεζκνπο ζηφρνπο πνπ έρεη ζέζεη ε εηαηξία. Καη απηφ, γηαηί ε ΑΔΡ ρξεζηκνπνηεί εμνπιηζκφ θαη κεηαζρεκαηηζηέο ζπγθεθξηκέλσλ ηζρχσλ, πξνθεηκέλνπ λα πεηχρεη κέγηζηε ελαιιαμηκφηεηα θαηά ηελ επέθηαζε ηνπ ζπζηήκαηφο ηζρχνο ηεο. Έηζη, φηαλ απμεζνχλ νη απαηηήζεηο ηζρχνο ζε κηα γξακκή, εθαξκφδνληαη ζπγθεθξηκέλεο θαη πξνκειεηεκέλεο ηαθηηθέο γηα ηελ αλαβάζκηζε ηνπ κεηαζρεκαηηζηή ή ηε θαηαζθεπή λέσλ γξακκψλ θαη δελ ζπληάζζνληαη λέεο κειέηεο νη νπνίεο κπνξεί λα είλαη ρξνλνβφξεο. Άξα φπσο θαηαιαβαίλνπκε, κπνξεί ε ρξήζε ελφο κε ηππνπνηεκέλνπ κεηαζρεκαηηζηή λα ιχζεη βξαρππξφζεζκα ην πξφβιεκα, γελλάηαη φκσο καθξνπξφζεζκα ην πξφβιεκα ηνπ κεγάινπ ρξφλνπ επαλαζχληαμεο ηεο κειέηεο κε ηα δεδνκέλα ηνπ λένπ κεηαζρεκαηηζηή. ην παξαθάησ ζρήκα θαίλνληαη νη σξηαίεο θακπχιεο θνξηίνπ ηνπο κήλεο Ηνχλην, Ηνχιην θαη Αχγνπζην ηνπ θαινθαηξηνχ 005 ηεο γξακκήο ηεο West Washington Street (θαη νη ππφινηπεο δπν γξακκέο αθνινπζνχλ ηελ ίδηα πεξίπνπ θακπχιε). Παξαηεξνχκε φηη θαη ζηνπο ηξεηο κήλεο ην θνξηίν αηρκήο παξνπζηάδεηαη ζην ρξνληθφ δηάζηεκα απφ ηηο 3:00 έσο ηηο 6:00, ελψ ην θνξηίν πέθηεη ζηελ ειάρηζηε ηηκή ηνπ γχξσ ζηηο 4:00am. 35

36 ρήκα 1.6 Ζκεξήζηα θακπχιε θνξηίνπ θαινθαηξηνχ 005 ηεο γξακκήο West Washington Street ΔΠΗΛΟΓΖ ΣΧΝ ΠΡΟΦΗΛ ΔΚΦΟΡΣΗΖ ΣΧΝ ΜΠΑΣΑΡΗΧΝ Ζ επηινγή ησλ πξνθίι εθθφξηηζεο ησλ κπαηαξηψλ NaS, έγηλε απφ ηελ ΑΔΡ ιακβάλνληαο ππφςε ηηο παξαθάησ ζεσξήζεηο: - Σν ζχζηεκα απνζήθεπζεο κπνξεί λα έρεη ηζρχ 1,MW, άιιά ε ηζρχο πνπ ρξεζηκνπνηείηαη θαη νξίδεηαη σο νλνκαζηηθή ηζρχο ηνπ ζπζηήκαηνο είλαη απηή ηνπ 1MW. Σα ππφινηπα 0,MW ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ ηξνθνδνζία επείγνπζσλ ή απξφνπησλ επηθνξηίζεσλ. - Έλα βάζνο εθθφξηηζεο ησλ κπαηαξηψλ ηεο ηάμεο ηνπ 90%, δηπιαζηάδεη ηε δηάξθεηα δσήο ησλ κπαηαξηψλ - Έλα βάζνο εθθφξηηζεο 50% πξνβιέπεηαη γηα ηηο ρεηκεξηλέο αηρκέο θνξηίνπ, κηαο θαη θαηά ηε δηάξθεηα κηαο λπρηεξηλήο θφξηηζεο κπνξεί λα ρξεηαζηνχλ δπν δηαδνρηθέο εθθνξηίζεηο - Έλα βάζνο εθθφξηηζεο 33% πξνβιέπεηαη γηα ηηο κηθξέο θαη ζπρλέο εθθνξηίζεηο ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε ην πξνθίι θφξηηζεο θαη ηα νθηψ πξνθίι εθθφξηηζεο (γηα νλνκαζηηθή ιεηηνπξγία 1MW ή επείγνπζα ιεηηνπξγία ζηα 1,MW) γηα ηα πξνθαζνξηζκέλα βάζε εθθφξηηζεο. Σα πξνθίι απηά είλαη πξνθαζνξηζκέλα απφ ηελ ΑΔΡ θαη εγθξίζεθαλ (ζηηο 9/14/005) απφ ηε θαηαζθεπάζηξηα εηαηξία ησλ κπαηαξηψλ. Γελ κπνξνχλ λα ηξνπνπνηεζνχλ νπνηαδήπνηε ζηηγκή, κηαο θαη ζα ππάξρνπλ επηπηψζεηο ζηε ζεξκνθξαζία ιεηηνπξγίαο ηνπο. Δάλ ρξεηαζηνχλ δηαθνξεηηθά πξνθίι εθθφξηηζεο, ηφηε ε ΑΔΡ πξέπεη λα αλαηξέμεη ζηνπο κεραληθνχο ηεο NGK ζηελ Ηαπσλία. 36

37 ρήκα 1.7 Πξνθαζνξηζκέλα πξνθίι θφξηηζεο-εθθφξηηζεο ησλ κπαηαξηψλ NaS ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ ΣΧΝ ΜΠΑΣΑΡΗΧΝ NaS, ΣΖ ΤΚΔΤΑΗΑ ΣΟΤ, ΜΔΣΑΦΟΡΑ ΣΟΤ ΚΑΗ ΚΑΣΑΚΔΤΑΣΗΚΔ ΛΔΠΣΟΜΔΡΔΗΔ Σν ζχζηεκα απνζήθεπζεο απνηειείηαη απφ 0 κπαηαξίεο ηερλνινγίαο NaS, φπνπ θάζε κηα έρεη ηζρχ 50ΚW. Σα ραξαθηεξηζηηθά ηεο θάζε κπαηαξίαο δίλνληαη ζην παξαθάησ πίλαθα: Π Η Ν Α Κ Α 1.9 Υαξαθηεξηζηηθά κπαηαξίαο NaS Ηζρχο Υσξεηηθφηεηα 50ΚW 360KWh Δλέξγεηαο Γηαζηάζεηο,3x1,8x0,7 Όγθνο,9m 3 Βάξνο 3400Kg Πίλαθαο 1.9 Υαξαθηεξηζηηθά κπαηαξίαο NaS Οη κπαηαξίεο απηέο ζπζθεπάδνληαη θαη ηνπνζεηνχληαη ζε μχιηλα θηβψηηα. Σέζζεξα ηέηνηα θηβψηηα ηνπνζεηνχληαη ζε έλα container (δείηε επφκελν ζρήκα). 37

38 ρήκα 1.8 πζθεπαζία ησλ κπαηαξηψλ NaS Ζ NGK ήηαλ ππεχζπλε γηα ηελ ππεξσθεάληα κεηαθνξά απφ ηελ Ηαπσλία ζηε Νέα Τφξθε, απφ φπνπ ε Meiko Company αλάιαβε ηε ππφινηπε κεηαθνξά απφ ην ιηκάλη ζηνλ ζηαζκφ Chemical. Καηά ηε κεηαθνξά απηή κε θνξηεγά, ιήθζεθαλ εηδηθά κέηξα γηα λα πεξηνξηζηνχλ νη θξαδαζκνί ζηα containers. ρήκα 1.9 Μεηαθνξά ησλ κπαηαξηψλ NaS Αξρηθά ζηάιζεθα ζηελ Ακεξηθή κφλν έμη κπαηαξίεο, πξνθεηκέλνπ λα δνθηκαζηεί ε ιεηηνπξγία ηνπ PCS ζπζηήκαηνο. Οη δνθηκέο θξάηεζαλ επηά εκέξεο θαη πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζηηο εγθαηαζηάζεηο ηεο S&C Electric Company ζην Franklin ηνπ Wisconsin. Γπν κήλεο κεηά ηελ άθημε ησλ πξψησλ έμη κπαηαξηψλ, έθηάζαλ ζηε Νέα Τφξθε θαη νη ππφινηπεο 14. Καηά ηελ άθημή ηνπο ζην ζηαζκφ, ηφζν νη κπαηαξίεο φζν θαη ην PCS ζχζηεκα ηνπνζεηήζεθαλ ζηα εηδηθά αδηάβξνρα ραιχβδηλα θηβψηηα πνπ είρε θαηαζθεπάζεη ε Kanawha Manufacturing Company. Σα θηβψηηα απηά ζρεδηάζηεθαλ έηζη ψζηε λα πξνθαινχλ κηα θπζηθή θπθινθνξία ηνπ αέξα, γηα ηνλ επαξθή αεξηζκφ ησλ εζσηεξηθνχ πεξηβάιινληνο. Δπίζεο, παξέρνπλ ηε δπλαηφηεηα εχθνιεο κεηαθίλεζήο ηνπο, κηαο θαη νη αξρηθέο πξνδηαγξαθέο ηεο θαηαζθεπήο ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο πεξηιάκβαλαλ ζπρλέο κεηαθνκίζεηο ηνπ εμνπιηζκνχ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο δσήο ηνπ. Κάζε έλα απφ ηα ηέζζεξα απηά θηβψηηα πεξηιάκβαλε πέληε κπαηαξίεο NaS θαη δχγηδε πεξίπνπ ηνπ 18 38

39 ηφλνπο. Έλα ζεκαληηθφ πξφβιεκα πνπ έπξεπε λα ιχζνπλ νη κεραληθνί ηεο Kanawha Manufacturing Company θαηά ηε θαηαζθεπή ησλ κεηαιιηθψλ θηβσηίσλ είλαη απηφ ηεο δηαθνξεηηθήο ηππνπνίεζεο κεηαμχ Ηαπσλίαο θαη Ακεξηθήο. Έηζη, νη κεραληθνί ηεο Kanawha ζπαηάιεζαλ πνιιέο ψξεο κειεηψλ ζε ζπλεξγαζία κε ηνπο κεραληθνχο ηεο NGK ζηελ Ηαπσλία, πξνθείκέλνπ λα γίλεη αληηζηνίρεζε ησλ ζρεδίσλ θαη ησλ ηππνπνηεκέλσλ Ηαπσληθψλ θνκκαηηψλ κε ηα αληίζηνηρα ηππνπνηεκέλα εμαξηήκαηα ζηελ Ακεξηθή. Απηφ έδσζε ζηελ ΑΔΡ κηα επηπιένλ εκπεηξία γηα ηε θαηαζθεπή κειινληηθψλ εγθαηαζηάζεσλ. ρήκα 1.10 ρέδηα ραιχβδηλσλ θηβσηίσλ ηνπνζέηεζεο ησλ κπαηαξηψλ Γηα ηε ηνπνζέηεζε ησλ κπαηαξηψλ κέζα ζηα θηβψηηα, ρξεηάζηεθε λα θαηαζθεπαζηεί έλα μερσξηζηφ αλπςσηηθφ κεράλεκα ην νπνίν θηλείηαη επάλσ ζε ξάγεο. Έλαο γεξαλφο έβγαδε ηηο κπαηαξίεο απφ ηα container, ηηο ηνπνζεηνχζε ζην αλπςσηηθφ απηφ κεράλεκα θαη απηφ ζηε ζπλέρεηα ηηο έβαδε κέζα ζην θηβψηην. ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε ηελ θαηαζθεπή ηνπ μερσξηζηνχ απηνχ αλπςσηηθνχ κεραλήκαηνο. 39

40 ρήκα 1.11 Καηαζθεπή ηνπ κεραλήκαηνο αλχςσζεο ησλ κπαηαξηψλ Ζ νινθιεξσκέλε εγθαηάζηαζε ησλ ηεζζάξσλ θηβσηίσλ γηα ηηο 0 κπαηαξίεο NaS θαίλεηαη ζην παξαθάησ ζρήκα. ρήκα 1.1 Ζ νινθιεξσκέλε εγθαηάζηαζε ησλ ηεζζάξσλ θηβσηίσλ γηα ηηο 0 κπαηαξίεο NaS ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΜΔΣΑΣΡΟΠΖ ΗΥΤΟ (PCS) ΣΖ ΜΟΝΑΓΑ Ζ S&C Electric Company αλέιαβε ηε ζρεδίαζε θαη ζπλαξκνιφγεζε ηνπ 1,5MVA ζπζηήκαηνο κεηαηξνπήο ηζρχνο ζηηο εγθαηαζηάζεηο ηεο ζην Franklin ηνπ Wisconsin. Σν PCS ζχζηεκα έθηαζε ζην ζηαζκφ Chemical πξν-ζπλαξκνινγεκέλν θαη ηνπνζεηήζεθε ζην δηθφ ηνπ θηβψηην κεηαμχ ηνπ θηβσηίνπ ησλ κπαηαξηψλ NaS θαη ηνπ κεηαζρεκαηηζηή αλχςσζεο 1,5MVA, 480V/1KV. Ζ ζχλδεζε ηνπ PCS ζπζηήκαηνο κε ηνλ κεηαζρεκαηηζηή θαη ηηο κπαηαξίεο έγηλε κέζν δηαθνπηψλ, πξνθείκέλνπ απηφ λα κπνξεί λα απνκνλσζεί αλά πάζα ζηηγκή. Σν θηβψηην ηνπ PCS κε ηα επηκέξνπο ηκήκαηά ηνπ θαίλεηαη ζην παξαθάησ ζρήκα. 40

41 ρήκα 1.13 Σν PCS ηνπ ζπζηήκαηνο θαη ηα επηκέξνπο ηκήκαηά ηνπ Ζ νιηθή φςε ηνπ ρψξνπ ησλ κπαηαξηψλ, ηνπ PCS, ηνπ κεηαζρεκαηηζηή αλχςσζεο θαη ηεο ζχλδεζήο ηνπ κε ηελ γξακκή ησλ 1KV ηεο West Washington Street θαίλεηαη ζην παξαθάησ ζρήκα. ρήκα 1.14 Οινθιεξσκέλε φςε ηνπ ζπζηήκαηνο κε ηα επηκέξνπο ζηνηρεία Σν κπινθ δηάγξακκα ηελ κνλάδαο θαίλεηαη ζην παξαθάησ ζρήκα ρήκα 1.15 Σν κπινθ δηάγξακκα ηελ κνλάδαο απνζήθεπζεο NaS Ο θχξηνο ειεγθηήο (master controller) ηνπ PCS ζπζηήκαηνο δέρεηαη δεδνκέλα απφ: 41

42 - Σν Utility System, φπσο ξεχκα, ηζρχο θαη ζεξκνθξαζία απφ ηνλ βεβαξεκέλν κεηαζρεκαηηζηή 0MVA - 46ΚV/1ΚV ηνπ ζηαζκνχ - Σνλ εμνπιηζκφ ηνπ PCS - Σνπο ειεγθηέο ησλ κπαηαξηψλ NaS Γηα έμνδν δεδνκέλσλ, ν θχξηνο ειεγθηήο δηαζέηεη θαλάιηα επηθνηλσλίαο γηα ηα δπν ππνζπζηήκαηα επνπηηθνχ ειέγρνπ θαη ζπιινγήο πιεξνθνξηψλ. Σν έλα θαλάιη είλαη γηα ηελ επηθνηλσλία κε ην ππνζχζηεκα SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition) θαη ην άιιν θαλάιη γηα ηελ επηθνηλσλία κε ην ζχζηεκα ΖΜΗ (Human Machine Interface). Ζ ιεηηνπξγία ηνπ ππνζπζηήκαηνο SCADA παξέρεη ηελ επηηήξεζε ηεο κνλάδαο θαη ηνπο ηειερεηξηζκνχο. Ζ επηηήξεζε ηεο κνλάδαο επηηπγράλεηαη κε ηε ζπιινγή, απνζήθεπζε δεδνκέλσλ θαη ηε θαηάιιειε επεμεξγαζία ηνπο. Σα δεδνκέλα ζπιιέγνληαη πεξηνδηθά αλά 15 ιεπηά θαη κπνξεί λα αθνξνχλ θαηαζηάζεηο δηαθνπηψλ ή απνδεπθηψλ θαη κεηξήζεηο κεγεζψλ φπσο KV, MW, MVAr, θαη AMP. Σν ζχζηεκα ΖΜΗ αθνξά ηελ ΑΔΡ, ηελ NGK θαη ηελ S&C company γηα ηνλ απνκαθξπζκέλε επνπηεία θαη πηζαλφ έιεγρν ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο. Έλα εηδηθφ GPRS κφληεκ ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηε ζχλδεζε ελφο απνκαθξπζκέλνπ ρξήζηε κε ην ζχζηεκα ΖΜΗ, ρσξίο λα ππάξρνπλ πξνβιήκαηα αζθάιεηαο ΓΟΚΗΜΔ ΣΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ Έιεγρνη θαη δνθηκέο πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζε φια ηα επηκέξνπο ππνζπζηήκαηα θαη πεξηιακβάλνπλ: α) Αξρηθφο έιεγρνο ηνπ ζπζηήκαηνο - Δπηζεψξεζε ηεο θαισδίσζεο ηνπ Inverter - Μέηξεζε ηε Mέγγεξ ηεο σκηθήο αληίζηαζεο ηνπ θπθιψκαηνο ηζρχνο - Έλαπζε ηνπ inverter - Δπηβεβαίσζε ιεηηνπξγίαο ηνπ ζπζηήκαηνο Δπείγνπζαο Γηαθνπήο - Γνθηκή ησλ ζπλαγεξκψλ ηνπ chopper θαη inverter 4

43 β) Πξνθαηαξθηηθέο δνθηκέο κε ξεχκα - Έιεγρνο αλαηξνθνδφηεζεο ηάζεο - Έιεγρνο απφθξηζεο ηνπ ζπζηήκαηνο ζηηο πξνεηδνπνηήζεηο θηλδχλνπ ηνπ chopper θαη inverter γ) Αξρηθέο δνθηκέο - Αξρηθή ιεηηνπξγία εθθφξηηζεο ηνπ chopper - Αξρηθή ιεηηνπξγία θφξηηζεο δ) Γνθηκέο ησλ ππνζπζηεκάησλ SCADA θαη ΖΜΗ ε) Γνθηκή ησλ επηιεγκέλσλ πξνθίι εθθφξηηζεο - 33% discharge depth, 1.0MW (followed by a recharge) - 50% discharge depth, 1.MW (followed by a recharge) - 50% discharge depth, 1.0MW and 33% capacity, 1. MW (followed by a recharge) - 90% discharge depth, 1MW discharge followed by a recharge - 90% discharge depth, 1.MW discharge, followed by a recharge - 100% discharge depth, 1.MW discharge, followed by a recharge - 100% discharge depth, 1.0MW discharge, followed by a recharge ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΓΟΚΗΜΧΝ ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε ηελ σξηαία θακπχιε θνξηίνπ ηηο ηξεηο πην δεζηέο εκέξεο ηνπ θαινθαηξηνχ ηνπ 006 κε θαη ρσξίο ην ζχζηεκα κπαηαξηψλ NaS. Δίλαη εκθαλέο φηη κε ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο ν κεηαζρεκαηηζηήο ηεο κνλάδαο ιεηηνπξγεί κέζα ζηα φξηα ηζρχνο ηνπ, κηαο θαη ην θνξηίν αηρκήο ηψξα ην παξέρνπλ νη κπαηαξίεο θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ ζηαδίνπ ηεο εθθφξηηζεο. 43

44 ρήκα 1.16 Ωξηαία θακπχιε θνξηίνπ ηηο ηξεηο πην δεζηέο εκέξεο ηνπ θαινθαηξηνχ ηνπ 006 κε θαη ρσξίο ην ζχζηεκα κπαηαξηψλ NaS ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε ηελ επίδξαζε ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ζηε ζεξκνθξαζία ιαδηνχ ηνπ κεηαζρεκαηηζηή. Παξαηεξνχκε φηη ρσξίο ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο ε κέγηζηε ζεξκνθξαζία ηνπ ιαδηνχ είλαη 75 ν C, ελψ κε ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο ε κέγηζηε ζεξκνθξαζία είλαη 7,5 ν C. Ζ ειάηησζε ηεο ζεξκνθξαζίαο ιεηηνπξγίαο, έρεη ζαλ ζπλέπεηα ηελ αχμεζε ηεο δηάξθεηαο δσήο ηνπ κεηαζρεκαηηζηή. ην ίδην δηάγξακκα βιέπνπκε θαη ην θνξηίν ηνπ κεηαζρεκαηηζηή ζηηο 1/7/006 κε θαη ρσξίο ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο. ρήκα 1.17 Φνξηίν ηνπ κεηαζρεκαηηζηή θαη ζεξκνθξαζία ιαδηνχ ηνπ ζηηο 1/7/006 κε θαη ρσξίο ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε ηελ επίδξαζε ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ζην ζπληειεζηή θφξηηζεο (ιφγνο ηνπ κέζνπ θνξηίνπ πξνο ην κέγηζην θνξηίν). Παξαηεξνχκε φηη κε ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο ν ζπληειεζηήο θφξηηζεο απμάλεη απφ 0,75 ζε 0,8. 44

45 ρήκα 1.18 Δπίδξαζε ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ζην ζπληειεζηή θφξηηζεο Καηά ηε δηάξθεηα ηνπ πξψηνπ ρξφλνπ ιεηηνπξγίαο ηεο κνλάδαο απνζήθεπζεο, δεκηνπξγήζεθαλ θάπνηα απξφζκελα πξνβιήκαηα ηα νπνία ηελ αλάγθαζαλ λα κείλεη εθηφο ιεηηνπξγίαο γηα ζπλνιηθά 38 εκέξεο. Ο παξαθάησ πίλαθαο δείρλεη ηηο εκεξνκελίεο ησλ πξνβιεκάησλ θαη ηηο αηηίεο πνπ ηηο πξνθάιεζαλ. Πίλαθαο 1.10 Ζκεξνκελίεο πξνβιεκάησλ θαη αηηίεο πνπ ηηο πξνθάιεζαλ 45

46 ΚΔΦΑΛΑΗΟ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΤΣΖΜΑΣΑ ΣΡΔΦΟΜΔΝΧΝ ΜΑΕΧΝ ΦΟΝΓΤΛΧΝ (Flywheels).1 ΔΗΑΓΧΓΖ Ζ αξρή ζχκθσλα κε ηελ νπνία κηα κάδα κε αδξάλεηα J (kg m ), πνπ πεξηζηξέθεηαη γχξσ απφ ηνλ άμνλα ηεο κε γσληαθή ηαρχηεηα σ ( rad / sec ), απνθηά θηλεηηθή ελέξγεηα Δ ( Joule ) ηεο κνξθήο : Δ = (1 / )Jσ (.1) απνηέιεζε ηελ βαζηθή ηδέα αλάπηπμεο ησλ ζπζηεκάησλ απνζήθεπζεο ελέξγεηαο κε ηε ρξήζε ηνπ ζθνλδχινπ. Ζ ελέξγεηα απνζεθεχεηαη κεραληθά, ππφ κνξθή θηλεηηθήο ελέξγεηαο, κέζσ ηεο πεξηζηξνθήο ηνπ ζθνλδχινπ γχξσ απφ ηνλ άμνλά ηνπ.. ΦΟΝΓΤΛΟΗ (Flywheels) Ο ζθφλδπινο ζηελ πην απιή ηνπ κνξθή πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζε κεραλέο είλαη έλαο κεγάινο ηξνρφο κε φιε ηνπ ηε κάδα ζπγθεληξσκέλε ζηελ πεξηθέξεηα. Απηφ βνεζά λα έρνπλ φια ηα ζεκεία ηνπ ηελ ίδηα θαη κάιηζηα κεγάιε ξνπή αδξάλεηαο. Απνηειεί ην θηλεηφ κέξνο ησλ ζπζηεκάησλ απνζήθεπζεο ελέξγεηαο νπζηαζηηθά ηελ πεξηζηξεθφκελε κάδα - ε κεγάιε αδξάλεηα ηνπ νπνίνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ απνζήθεπζε ηεο ελέξγεηαο ζχκθσλα κε ηε ζρέζε (.1). Όπσο ρξεζηκνπνηείηαη ζηα ζπζηήκαηα απηά είλαη θπιηλδξηθνχ ζρήκαηνο, ζπκπαγέο ή θνχθην. Ηδηαίηεξν ραξαθηεξηζηηθφ ησλ ζθνλδχισλ θαη ηαπηφρξνλα βαζηθφ πιενλέθηεκα ηνπο, απνηειεί ε ηθαλφηεηα ηνπο λα αληηζηέθνληαη ζηηο κεηαβνιέο ηηο πεξηζηξνθηθήο ηνπο ηαρχηεηαο, ιφγσ ηεο κεγάιεο ηνπο αδξάλεηαο. Ζ ηδηφηεηα απηή ζπκβάιεη ζην λα δηαηεξνχλ ηελ πεξηζηξνθηθή-θηλεηηθή ηνπο ελέξγεηα γηα κεγάια ρξνληθά δηαζηήκαηα, θαζηζηψληαο ηνπο ηδαληθφ εμάξηεκα γηα νπνηαδήπνηε ζχζηεκα απνζήθεπζεο ελέξγεηαο. Παξαθάησ ζην ζρήκα.1 θαίλεηαη έλα ηππηθφ παξάδεηγκα ζθνλδχινπ κε φια ηα 46

47 ραξαθηεξηζηηθά πνπ πξναλαθέξζεθαλ, έρνληαο ηνλ άμνλα ζηνλ νπνίν ζπλδέεηαη ε θηλεηήξηνο κεραλή ειεχζεξν. ρήκα.1 θφλδπινο.3 ΤΣΖΜΑΣΑ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΦΟΝΓΤΛΟ (FESS) Δίλαη ηα ζπζηήκαηα ηα νπνία ρξεζηκνπνηνχλ ην ζθφλδπιν γηα ηελ απνζήθεπζε ελέξγεηαο. ηεξίδνληαη ζηελ επηηάρπλζε ηνπ ζθνλδχινπ ζε πνιχ πςειή ηαρχηεηα, ψζηε εθκεηαιιεπφκελνη ηα πιενλεθηήκαηα πνπ πξναλαθέξζεθαλ, λα απνζεθεχεηαη ελέξγεηα ηεο κνξθήο (1.1) ζπληεξνχκελε απφ ηελ αδξάλεηα ηνπ ζθνλδχινπ. Όηαλ απνξξνθάηαη ελέξγεηα απφ ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο, ε πεξηζηξνθηθή ηαρχηεηα ηνπ ζθνλδχινπ ειαηηψλεηαη, σο απνηέιεζκα ηεο αξρήο δηαηήξεζεο ηεο ελέξγεηαο. Αληίζεηα, φηαλ πξνζηίζεηαη ελέξγεηα ζην ζχζηεκα ν ζθφλδπινο επηηαρχλεη. Σα πεξηζζφηεξα ζπζηήκαηα FESS ρξεζηκνπνηνχλ ηελ ειεθηξηθή ελέξγεηα γηα λα επηηαρχλνπλ ή λα επηβξαδχλνπλ ην ζθφλδπιν. Γηα ην ζθνπφ απηφ ρξεζηκνπνηείηαη κηα ειεθηξηθή κεραλή ν δξνκέαο ηεο νπνίαο ζπλδέεηαη κε ην ζθφλδπιν. Όηαλ ππάξρεη πιεφλαζκα ελέξγεηαο απφ ην δίθηπν, ηφηε απηή απνζεθεχεηαη ζην ζχζηεκα κέζσ ηεο επηηάρπλζεο ηνπ ζθνλδχινπ απφ ηνλ θηλεηήξα. Δλψ ζηελ αληίζεηε πεξίπησζε πνπ ε ππάξρνπζα δηαζέζηκε ηζρχο ηνπ δηθηχνπ δελ επαξθεί γηα ηελ θάιπςε ηνπ θνξηίνπ, ε δηαθνξά θαιχπηεηαη απφ ην ζχζηεκα απνζήθεπζεο, ην νπνίν ιεηηνπξγεί αληίζηξνθα, κε ην ζθφλδπιν λα ιακβάλεη ηψξα ην ξφιν ηνπ θηλεηήξα θαη ηελ ειεθηξηθή κεραλή λα ιεηηνπξγεί σο γελλήηξηα. Καζ φιε ηελ δηάξθεηα απηή ν ζθφλδπινο επηβξαδχλεηαη. 47

48 .4 ΚΤΡΗΑ ΜΔΡΖ ΤΣΖΜΑΣΧΝ FESS Σα θπξηφηεξα κέξε απφ ηα νπνία απνηειείηαη έλα ζχζηεκα απνζήθεπζεο ελέξγεηαο κε ζθφλδπιν είλαη ηα παξαθάησ : Ζιεθηξηθή Μεραλή. Πξφθεηηαη γηα ην ειεθηξηθφ κέξνο ηνπ ζπζηήκαηνο. Υξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ κεηαηξνπή ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ζε θηλεηηθή-πεξηζηξνθηθή ελέξγεηα ηνπ ζθνλδχινπ, φηαλ ε κεραλή ιεηηνπξγεί σο θηλεηήξαο θαη αληηζηξφθσο φηαλ απηή ιεηηνπξγεί σο γελλήηξηα. Θεσξεηηθά κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί νπνηνζδήπνηε ηχπνο κεραλήο. Πξαθηηθά φκσο ζηνπο κεγάινπο θαη αξγνχο ζθνλδχινπο ρξεζηκνπνηνχληαη νη αζχγρξνλεο επαγσγηθέο κεραλέο, ελψ ζηνπο κηθξφηεξνπο θαη ηαρχηεξνπο ηδαληθέο είλαη εθείλεο ηνπ κφληκνπ καγλήηε. Πεξηζηξεθφκελε Μάδα. Δίλαη ν ζθφλδπινο κε φια ηα ραξαθηεξηζηηθά πνπ πξναλαθέξζεθαλ ζηελ παξάγξαθν.. Ο ζθφλδπινο ζπλδέεηαη κε ην δξνκέα ηεο ειεθηξηθήο κεραλήο θαη ζεσξείηαη νπζηαζηηθά ε ζπλέρεηα ηνπ. Ρνπιεκάλ. Καηά θφξνλ ρξεζηκνπνηνχληαη καγλεηηθά ξνπιεκάλ αληί κεραληθψλ- γηα ηελ ζηήξημε ησλ αμφλσλ ηνπ δξνκέα ηεο κεραλήο θαη ηνπ ζθνλδχινπ. Με ηνλ ηξφπν απηφ πεηπραίλεηαη ε ειαρηζηνπνίεζε ησλ ηξηβψλ. Θάιακνο Κελνχ. Ο ζθφλδπινο καδί κε ηα καγλεηηθά ξνπιεκάλ ηνπνζεηνχληαη ζε έλα ζάιακν θελνχ αέξα γηα ηελ κεγαιχηεξε δπλαηή κείσζε ησλ ηξηβψλ. Απνηέιεζκα απηήο ηεο θαηαζθεπήο είλαη ε πεξηζηξνθή ηνπ ζθνλδχινπ ζε εμαηξεηηθά κεγάιεο ηαρχηεηεο, νη νπνίεο πξαθηηθά αγγίδνπλ ηηο 0000 κε rpm. Ζιεθηξνληθά Ηζρχνο. Δίλαη νη δηαθνπηηθέο δηαηάμεηο ειέγρνπ ηηο ξνήο ηεο ηζρχνο. Απνηεινχληαη απφ δχν ηξηθαζηθνχο κεηαηξνπείο δηαθνπηηθνχ ηχπνπ ησλ νπνίσλ νη ξφινη (αλφξζσζε-αληηζηξνθή) ελαιιάζζνληαη αλάινγα κε ηε ξνή ηεο ηζρχνο (θφξηηζε ή εθθφξηηζε ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο). Οη ηξηθαζηθέο γέθπξεο απηψλ ησλ κεηαηξνπέσλ απνηεινχληαη απφ ην ζπλδπαζκφ IGBT s θαη δηφδσλ, ελψ ν έιεγρνο ησλ δηαθνπηψλ (ON-OFF) γίλεηαη κε δηακφξθσζε εχξνπο παικψλ θαη ζπγθεθξηκέλα ζην κνληέιν πνπ αθνινπζείηαη εδψ κέζσ εκηηνλνεηδνχο δηακφξθσζεο PWM. 48

49 Γηάηαμε Διέγρνπ. Πξφθεηηαη γηα ηε δηάηαμε πνπ θαζνξίδεη ηε ξνή ηεο ηζρχνο, δειαδή ηε θφξηηζε ή ηελ εθθφξηηζε ηνπ ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο, ζηέιλνληαο ηα θαηάιιεια ζήκαηα ειέγρνπ ζηνπο κεηαηξνπείο, αλάινγα κε ηηο ζπλζήθεο πνπ επηθξαηνχλ ζην δίθηπν. Σέινο, πξέπεη λα αλαθεξζεί φηη νιφθιεξν ην ζχζηεκα ηνπνζεηείηαη κέζα ζε έλα δνρείν κε θαηάιιεια δηαθνπηηθά κέζα θαη αλεκηζηήξεο γηα αζθαιή ιεηηνπξγία. ηα παξαθάησ ζρεκαηηθά δηαγξάκκαηα - ζρήκαηα.(α) θαη.(β) - απεηθνλίδνληαη ηα ηκήκαηα απφ ηα νπνία απνηειείηαη έλα ηππηθφ ζχζηεκα FESS, ζε νξηδφληηα θαηαζθεπή γηα κέγηζηε απφδνζε. ρήκα.(α). Κχξηα κέξε ζπζηήκαηνο FESS ρήκα.(β). Κχξηα κέξε ζπζηήκαηνο FESS 49

50 ρήκα.3. χζηεκα FESS κε ληεδεινγελλήηξηα: Ζ κνλάδα παξαγσγήο ελέξγεηαο απνηειείηαη απφ κηα δεμακελή θαπζίκσλ (1),κία κεραλή diesel (), απφ έλαλ ζπκπιέθηε (3), απφ έλα ζθφλδπιν ελεξγεηαθήο απνζήθεπζεο (4), απφ έλα ζθαηξηθφ ξνπιεκάλ (5), απφ έλαλ ελαιιάθηε (6), ελφο θελνχ πεξηβιήκαηνο (7), απφ έλαλ αλαζηξνθέα-inverter (8), απνκφλσζε δφλεζεο (9) θαη ερνκνλσηηθά (10)..5 ΠΛΔΟΝΔΚΣΖΜΑΣΑ ΚΑΗ ΜΔΗΟΝΔΚΣΖΜΑΣΑ ΣΧΝ FESS Πιενλεθηήκαηα: Έλα απφ ηα κεγαιχηεξα πιενλεθηήκαηα ησλ FESS είλαη ε κεγάιε ηζρχο εμφδνπ ηνπο. Όζν πην γξήγνξα πεξηζηξέθεηαη ν ζθφλδπινο θαη φζν πην κεγάιε είλαη ε ξνπή αδξάλεηαο ηνπ, ηφζν πην κεγάιε ζα είλαη θαη ε ζπλνιηθή δηαζέζηκε απνζεθεπκέλε ελέξγεηα ηνπ ζπζηήκαηνο ζχκθσλα πάληα κε ηε ζρέζε (.1). Οη ζθφλδπινη δελ επεξεάδνληαη απφ αιιαγέο ηηο ζεξκνθξαζίαο, φπσο αιιά ζπζηήκαηα ελέξγεηαο (κπαηαξίεο). Αθφκε δελ επηβαξχλνπλ ην πεξηβάιινλ θαζψο ιεηηνπξγνχλ σο αλαθπθισηέο ελέξγεηαο θαη φρη σο παξαγσγνί. Πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε ζπκβάιινπλ θαη ηα πιηθά θαηαζθεπήο ησλ ζθνλδχισλ ηα νπνία πξνέξρνληαη απφ αδξαλή πιηθά. Έλα άιιν πιενλέθηεκα απνηειεί ε καθξά δηάξθεηα δσήο απηψλ ησλ ζπζηεκάησλ. 50

51 Μεηνλεθηήκαηα: Βαζηθφ φξην ζην ζρεδηαζκφ ησλ ζθνλδχισλ απνηειεί ε αληνρή ζε εθειθπζκφ ηνπ πιηθνχ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα ην δξνκέα. Όζν πην ηζρπξφο είλαη ν ζθφλδπινο, ηφζν πην γξήγνξα ζα κπνξεί λα πεξηζηξέθεηαη θαη επνκέλσο ηφζν πεξηζζφηεξε ελέξγεηα ζα απνζεθεχεηαη. Τπέξβαζε ηεο αληνρήο ηνπ ζθνλδχινπ ζε εθειθπζκφ ζα νδεγήζεη ζε ζξπκκαηηζκφ ηνπ ζθνλδχινπ, ιφγσ ηεο μαθληθήο εθηφλσζεο ηεο απνζεθεπκέλεο ελέξγεηαο ηνπ. Σα ζξαχζκαηα απφ ηελ έθξεμε ηνπ ζθνλδχινπ απνθηνχλ θηλεηηθή ελέξγεηα αληίζηνηρε κηαο ζθαίξαο. Δπνκέλσο, ην φιν ζχζηεκα ζα πξέπεη θπιάζζεηαη κέζα ζε ηζρπξά δνρεία ζπγθξάηεζεο σο πξνθχιαμε αζθαιείαο, γεγνλφο πνπ απμάλεη ηε ζπλνιηθή κάδα θαη επνκέλσο ην βάξνο ηνπ ζπζηήκαηνο. Ο ρξφλνο ζην νπνίν αδεηάδεη έλα ζχζηεκα ζθνλδχινπ απφ ελέξγεηα απνηειεί έλα αθφκε κεηνλεθηηθφ παξάγνληα. Σα ζχγρξνλα ζπζηήκαηα ζθνλδχινπ ράλνπλ ην 0 50 % ηεο ελέξγεηαο ηνπο κέζα ζε ψξεο. Σέινο, ην πςειφ θφζηνο θαη ε αλάγθε γηα βειηίσζε ζε ηκήκαηα ησλ FESS, φπσο πην εμειηγκέλα καγλεηηθά ξνπιεκάλ, απνηεινχλ επίζεο ζεκαληηθφ πξφβιεκα..6 ΥΡΖΗΜΟΣΖΣΑ ΣΧΝ FESS ΣΖ ΡΤΘΜΗΖ ΣΖ ΠΟΗΟΣΖΣΑ ΣΖ ΣΑΖ ΣΟΤ ΓΗΚΣΤΟΤ ε έλα ειεθηξηθφ δίθηπν, είηε απηφ είλαη έλα ηζρπξά δηαζπλδεδεκέλν δίθηπν είηε είλαη απηφλνκν, ζε θάζε ρξνληθή ζηηγκή πξέπεη λα ηθαλνπνηείηαη ην ηζνδχγην ηεο ηζρχνο. Πην ζπγθεθξηκέλα ε ηζρχο πνπ απνξξνθάηαη απφ ηνπο θαηαλαισηέο, δειαδή ην θνξηίν, πξέπεη λα είλαη ζε θάζε ρξνληθή ζηηγκή ίζε - κε κηθξέο απνθιίζεηο πξνο απηή πνπ παξάγνπλ νη ζηαζκνί παξαγσγήο (ζεξκηθνί, πδξνειεθηξηθνί, θιπ). Ζ ρξνληθή δηαθχκαλζε ηνπ θνξηίνπ είλαη ζρεηηθά πξνβιέςηκε ψζηε λα πξνζαξκφδεηαη ε παξαγσγή ειεθηξηθή ηζρχνο. Γηα ηερληθνχο ιφγνπο θαη ζε πεξηφδνπο ρακεινχ θνξηίνπ, νη κεγάινη ζεξκηθνί ζηαζκνί δελ κπνξνχλ λα κεηψζνπλ ηελ παξαγσγή ηνπο θάησ απφ έλα ειάρηζην ηερληθφ φξην, νπφηε ηηο ρξνληθέο απηέο πεξηφδνπο θαίλεηαη λα πεξηζζεχεη ηζρχο ζην δίθηπν. Αλάινγα, ζε 51

52 πεξηφδνπο πςεινχ θνξηίνπ, νη ζεξκηθνί ζηαζκνί δελ κπνξνχλ λα αληαπνθξηζνχλ γξήγνξα απμάλνληαο ηελ ηζρχ ηνπο, κε ζπλέπεηα λα έρνπκε έιιεηκκα ηζρχνο. Αθφκε, ζηελ πξνζπάζεηα ηνπο λα αθνινπζήζνπλ ην θνξηίν νη ζεξκηθνί ζηαζκνί θαηαλαιψλνπλ κεγάια πνζά θαπζίκνπ, εθπέκπνληαο κεγαιχηεξα πνζά αεξίσλ ηνπ ζεξκνθεπίνπ, φπσο ην CO. Αλαπφθεπθηα, ην απνηέιεζκα ηεο αδξάλεηαο ηνπ ζπζηήκαηνο λα αληαπνθξηζεί ζηηο κεηαβνιέο ηνπ θνξηίνπ, είλαη ε δηαθχκαλζε ηεο ζπρλφηεηαο ηεο ηάζεο ηνπ δηθηχνπ θάζε θνξά πνπ ππάξρεη απφθιηζε ζην ηζνδχγην ηεο ηζρχνο. ηε κεγέζπλζε ηνπ πξνβιήκαηνο ζπκβάιεη θαη ε αχμεζε ηεο ζπκκεηνρήο ησλ αηνιηθψλ πάξθσλ ζηελ παξαγσγή, ιφγσ ηεο έληνλεο ρξνληθήο δηαθχκαλζεο πνπ παξνπζηάδεη ε ειεθηξηθή ηζρχο πνπ πξνέξρεηαη απφ απηά. Ζ αλάγθε γηα αμηφπηζηε παξνρή ηάζεο (ζε κέηξν θαη ζπρλφηεηα) θαζηζηά αλαγθαία ηελ απνζήθεπζε ηεο ελέξγεηαο θαη ζ απηφ ην ζεκείν ζεκαληηθφ ξφιν έξρνληαη λα ιάβνπλ ηα ζπζηήκαηα ησλ ζθνλδχισλ, ζε ζπλδπαζκφ κε ηα ππάξρνληα ζπζηήκαηα απνζήθεπζεο(π.ρ. πδξνειεθηξηθά εξγνζηάζηα κε αλάληε θαη θαηάληε δεμακελέο, θηι). Όηαλ παξνπζηάδνληαη αηρκέο θνξηίνπ πνπ μεπεξλνχλ ηελ δηαζέζηκε εθείλε ηελ ψξα ηζρχ (ζην ζρήκα.4 ηα θφθθηλα εκβαδά), ε ζπρλφηεηα ηνπ δηθηχνπ ηείλεη λα κεησζεί, θαζψο νη γελλήηξεο επηβξαδχλνπλ θάησ απφ ηελ επίδξαζε ηνπ θνξηίνπ. Σα ζπζηήκαηα FESS θαιχπηνπλ ηελ δηαθνξά, απειεπζεξψλνληαο ηελ πξνυπάξρνπζα απνζεθεπκέλε ελέξγεηα, ζπκβάιινληαο έηζη ζηε ξχζκηζε ηεο ζπρλφηεηαο ηνπ δηθηχνπ. Αλάινγα, φηαλ ην θνξηίν πέζεη θάησ απφ ηα παξαγφκελα επίπεδα -θπξίσο ηηο βξαδηλέο ψξεο- (ζην ζρήκα.4 ηα πξάζηλα εκβαδά), γεγνλφο πνπ νδεγεί ζε επηηάρπλζε ησλ γελλεηξηψλ θαη αχμεζε ηεο ζπρλφηεηαο, ηφηε ε πεξίζζηα ελέξγεηαο είλαη δπλαηφ λα απνζεθεχεηαη σο πεξηζηξνθηθή ελέξγεηα ζηνπο ζθνλδχινπο ησλ FESS πξνθεηκέλνπ λα ρξεζηκνπνηεζεί αξγφηεξα. Ο κηθξφο ρξφλνο απφθξηζεο ησλ FESS ζηε ξχζκηζε ηεο ζπρλφηεηαο ηα θαηαζηεί θπξίαξρν κέζν απνζήθεπζεο ελέξγεηαο. Σα FESS δειαδή ιεηηνπξγνχλ σο αλαθπθισηέο ηεο ελέξγεηαο ηνπ δηθηχνπ θαη φρη σο παξαγσγνί. 5

53 ρήκα.4. Μπιε γξακκή: ηκήκα ηεο εκεξήζηαο θακπχιεο θνξηίνπ Πνξηνθαιί γξακκή: δηαθπκάλζεηο-αηρκέο ζηε δήηεζε θνξηίνπ.7 ΜΟΝΣΔΛΟΠΟΗΖΖ ΤΣΖΜΑΣΟ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΦΟΝΓΤΛΟ (FESS).7.1 Πεξηγξαθή ηνπ Μνληέινπ Γηα ηελ αλάιπζε θαη ηελ πξνζνκνίσζε ηνπ κνληέινπ ρξεζηκνπνηήζεθε ην γεληθφ θχθισκα πνπ θαίλεηαη ζην παξαθάησ ζρήκα.5. Σν θχθισκα απηφ νπζηαζηηθά απνηειεί ηελ κηθξνγξαθία ελφο ζπζηήκαηνο απνζήθεπζεο ελέξγεηαο κε ζθφλδπιν. ρήκα.5. Μνληέιν ζθνλδχινπ Πην ζπγθεθξηκέλα, ην κνληέιν απνηειείηαη απφ : α) Σν δίθηπν, ζπρλφηεηαο f=50hz, πνιηθήο ηάζεο 400 V (rms ηηκή). β) Μηα αζχγρξνλε, 6-πνιηθή, επαγσγηθή κεραλή βξαρπθπθισκέλνπ θισβνχ, κε θνξεζκφ (Saturated Squirrel Cage Induction Machine) θαη ζηνηρεία ππφ νλνκαζηηθφ 53

54 θνξηίν ηα παξαθάησ: Λεηηνπξγία θηλεηήξα 31/400 V, 50 Ζz, KW, 4,5 A, νιίζζεζε 8%, ζπληειεζηήο ηζρχνο 0.86 Θεσξψληαο φηη ν ζθφλδπινο βξίζθεηαη ζε ζάιακν κε θελφ αέξα θαη φηη έρνπκε καγλεηηθά ξνπιεκάλ, ν ζπληειεζηήο ηξηβψλ ιακβάλεηαη ίζνο κε κεδέλ. Δπηπιένλ, ππνζέηνληαο φηη ν ζθφλδπινο απνηειεί πξνέθηαζε ηνπ δξνκέα ηεο κεραλήο θαη έλα κε ην δξνκέα, ε ζπλνιηθή αδξάλεηα ηνπ ζπζηήκαηνο, κε κεδεληθή αδξάλεηα θνξηίνπ, ηζνχηαη κε εθείλε ηεο κεραλήο θαη ίζε κε 9, kg*m (γηα ηνπο ιφγνπο απηνχο ν άμνλαο ηεο κεραλήο ζην θχθισκα είλαη ειεχζεξνο - κεραλή ελ θελφ). Δπνκέλσο, ζχκθσλα κε ηε ζρέζε.1 ε ζπλνιηθή ελέξγεηα πνπ κπνξεί λα απνζεθεχζεη ην ζπγθεθξηκέλν ζχζηεκα FESS είλαη : n=1000 rpm => σ=104,7 rad/s J=9, Kg*m E=50,444 KJoule (KWs) E=(1/)Jσ Ζ ρξεζηκνπνίεζε επαγσγηθήο κεραλήο θαζηζηά αλαγθαία ηελ ζεψξεζε ηνπ κνληέινπ κε θνξεζκφ, πξνθεηκέλνπ λα είλαη δπλαηή ε απηνδηέγεξζε ηεο κεραλήο, φηαλ απηή ιεηηνπξγεί σο γελλήηξηα θαηά ηελ εθθφξηηζε ηνπ ζθνλδχινπ. Οη επαγσγηθέο κεραλέο ζηεξνχληαη μερσξηζηνχ θπθιψκαηνο δηέγεξζεο ζην δξνκέα θαη έηζη δελ κπνξνχλ λα παξάγνπλ άεξγε ηζρχ. ηελ πξαγκαηηθφηεηα θαηαλαιψλνπλ άεξγε ηζρχ θαη γ απηφ πξέπεη λα ζπλδένληαη κε κηα εμσηεξηθή πεγή άεξγεο ηζρχνο, ψζηε λα δηαηεξείηαη ην καγλεηηθφ πεδίν ηνπ ζηάηε. Απηή ε πεγή άεξγεο ηζρχνο ζα πξέπεη λα ξπζκίδεη ηελ ηάζε ζηα άθξα ηεο κεραλήο, φηαλ απηή ιεηηνπξγεί σο γελλήηξηα (απηφλνκε ιεηηνπξγία ρσξίο ην δίθηπν απηνδηέγεξζε κεραλήο). Δπεηδή δελ πθίζηαηαη ην ξεχκα δηέγεξζεο - ε επαγσγηθή γελλήηξηα είλαη αλίθαλε λα ξπζκίζεη κφλε ηεο ηελ ηάζε εμφδνπ ηεο. Κάησ απφ θαλνληθέο ζπλζήθεο ε ηάζε ηεο γελλήηξηαο δηαηεξείηαη απφ ην εμσηεξηθφ ζχζηεκα ηζρχνο ζην νπνίν είλαη ζπλδεδεκέλε. ηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε ην ξφιν ηνπ 54

55 θπθιψκαηνο δηέγεξζεο ιακβάλνπλ νη εμσηεξηθνί ππθλσηέο C, πνπ ζπλδένληαη ζε ζπλδεζκνινγία αζηέξα ζηνπο αθξνδέθηεο ηεο ειεθηξηθήο κεραλήο. Όηαλ κηα επαγσγηθή γελλήηξηα μεθηλά ηελ πεξηζηξνθή ηεο, ε παξακέλνπζα καγλήηηζε ηνπ θπθιψκαηνο δηέγεξζήο ηεο παξάγεη θάπνηα κηθξή ηάζε. Απηή ε ηάζε πξνθαιεί έλα ρσξεηηθφ ξεχκα πνπ απμάλεη ηελ ηάζε, πνπ απμάλεη πεξηζζφηεξν ην ρσξεηηθφ ξεχκα θαη νχησ θαζεμήο κέρξη ηελ αλάπηπμε ηεο πιήξνπο ηάζεο. Αλ ζην δξνκέα ηεο επαγσγηθήο γελλήηξηαο δελ ππήξρε ε αξρηθή παξακέλνπζα καγλεηηθή ξνή, ε απηνδηέγεξζε ηεο ηάζεο ζα ήηαλ αδχλαηε θαη ε κεραλή ζα έπξεπε αξρηθά λα ιεηηνπξγήζεη σο θηλεηήξαο, κε ζθνπφ λα απνθηήζεη ηελ αξρηθή θφξηηζε. γ) Δμσηεξηθνχο ππθλσηέο αληηζηάζκηζεο ηεο άεξγεο ηζρχνο ζε ζπλδεζκνινγία αζηέξα. Όπσο αλαθέξζεθε θαη πξνεγνπκέλσο γηα λα παξαρζεί έλα δεδνκέλν επίπεδν ηάζεο απφ κηα επαγσγηθή γελλήηξηα ζα πξέπεη νη εμσηεξηθνί ππθλσηέο λα παξάγνπλ ην αλαγθαίν ξεχκα καγλήηηζεο πνπ αληηζηνηρεί ζην επίπεδν απηφ. Δπεηδή ην ρσξεηηθφ ξεχκα πνπ παξάγεη έλαο ππθλσηήο είλαη αλάινγν ηεο ηάζεο πνπ εθαξκφδεηαη ζε απηφλ (εδψ ε ηάζε απηή είλαη ε ηάζε εμφδνπ ηεο κεραλήο φηαλ απηή ιεηηνπξγεί σο γελλήηξηα), ηα ζεκεία ησλ πηζαλψλ ζπλδπαζκψλ ηάζεο θαη ξεχκαηνο ελφο ππθλσηή ζρεκαηίδνπλ κηα επζεία. Δπνκέλσο, ε ηάζε εμφδνπ ηεο γελλήηξηαο, θαηά ηε ιεηηνπξγία ρσξίο θνξηίν, βξίζθεηαη ζην ζεκείν ηνκήο ηεο θακπχιεο καγλήηηζεο κε ηε ραξαθηεξηζηηθή θνξηίνπ ηνπ ππθλσηή. Πξνθαλψο γηα λα ππάξρεη κέηξν ζχγθξηζεο κεηαμχ ραξαθηεξηζηηθήο ππθλσηή θαη θακπχιεο καγλήηηζεο, ζα πξέπεη ν άμνλαο καγλεηηθήο ξνήο ηεο ηειεπηαίαο λα κεηαζρεκαηηζηεί ζε άμνλα ηάζεο. Απηφ γίλεηαη κέζσ ηεο ζρέζεο : Δ=cσΦ (.) φπνπ c (εδψ c=1) θαηαζθεπαζηηθή ζηαζεξά ηεο κεραλήο, σ (=πf) ε θπθιηθή ζπρλφηεηα ζηα 50 Hz θαη Φ ε ξνή καγλήηηζεο. Σα ζεκεία ηνκήο ησλ επζεηψλ ησλ ππθλσηψλ κε ηελ θακπχιε θνξεζκνχ ηεο κεραλήο είλαη ηα ζεκεία ιεηηνπξγίαο ηεο επαγσγηθήο γελλήηξηαο, θαηά ηε ιεηηνπξγία εθθφξηηζεο ηνπ FESS. δ) Αληηζηάζεηο ζε ζπλδεζκνινγία αζηέξα. Οη αληηζηάζεηο απηέο ιακβάλνπλ ξφιν θνξηίνπ γηα ηε γελλήηξηα, θαηά ηελ εθθφξηηζε ηνπ ζθνλδχινπ. Υξεζηκνπνηνχληαη απνθιεηζηηθά θαη κφλν γηα ηελ πξνζνκνίσζε ηεο ιεηηνπξγίαο εθθφξηηζεο θαη γηα λα δεηρζεί φηη, φζν κεγαιχηεξν είλαη ην θνξηίν πνπ βιέπεη ν ζθφλδπινο, ηφζν πην γξήγνξα ζα εθθνξηηζηεί. Πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη δελ αληηθαηνπηξίδνπλ ην πξαγκαηηθφ θνξηίν πνπ ζα δεη ην 55

56 ζχζηεκα FESS θαη ην νπνίν πεξηιακβάλεη ζην ζχλνιφ ηνπ, ηνπο κεηαηξνπείο AC-DC, DC- AC θαη ην δίθηπν. Ζ ζρέζε ε νπνία δηέπεη ηελ ηξηθαζηθή ηζρχ πνπ θαηαλαιψλνπλ νη αληηζηάζεηο δίλεηαη σο: P=3*(V /R) (.3) φπνπ V ε θαζηθή ηάζε (31 V) θαη R ε ηηκή ηεο αληίζηαζεο ζε Ωhm. Δίλαη πξνθαλέο φηη κεγάιν θνξηίν ζεκαίλεη κηθξή ηηκή ηεο αληίζηαζεο R. ε) χζηεκα ειέγρνπ ηνπ ρξφλνπ θφξηηζεο ηνπ ζθνλδχινπ. Σν ζχζηεκα απηφ πξνζνκνηψλεη ηηο ηξείο πηζαλέο θαηαζηάζεηο ζηηο νπνίεο κπνξεί λα βξεζεί ην ζχζηεκα FESS. Μεηά ην πέξαο ηεο θνξηίζεσο θαη αθνχ ε κεραλή έρεη ζηαζεξνπνηεζεί θνληά ζηηο 1000 rpm (κεραλή ελ θελφ), ην ζχζηεκα ειέγρνπ πξαγκαηνπνηεί ηαπηφρξνλα, ηελ απνζχλδεζε ηνπ δηθηχνπ θαη ηε ζχλδεζε ησλ αληηζηάζεσλ - ζηα 3sec (ιεηηνπξγία εθθφξηηζεο)..8 ΤΝΓΔΖ ΤΣΖΜΑΣΟ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΦΟΝΓΤΛΟ ΣΟ ΓΗΚΣΤΟ Έλα απφ ηα βαζηθά ζπκπεξάζκαηα πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηελ αλάιπζε πνπ έγηλε ζηα πξνεγνχκελα θεθάιαηα, είλαη ε αδπλακία απεπζείαο ζχλδεζεο ηνπ ζπζηήκαηνο FESS ζην δίθηπν, ρσξίο ηε κεζνιάβεζε ειεθηξνληθψλ ηζρχνο. Σν ζχζηεκα FESS απφ κφλν ηνπ δελ κπνξεί λα αληαπνθξηζεί ζηηο απαηηήζεηο γηα αμηφπηζηε παξνρή ηάζεο ζην θνξηίν, ππφ ζηαζεξφ πιάηνο θαη ζπρλφηεηα. πλεπψο, γηα λα είλαη δπλαηή ε ζχλδεζε ηνπ κε ην δίθηπν θξίλεηαη αλαγθαία ε ρξεζηκνπνίεζε κεηαηξνπέσλ ηζρχνο κεηαμχ ησλ δχν πιεπξψλ. πγθεθξηκέλα, ρξεζηκνπνηνχληαη δχν κεηαηξνπείο (A-B), νη νπνίνη ζπλδένληαη φπσο ζην παξαθάησ ζρήκα.6 ρήκα.6 Γεληθφ κνληέιν ζχλδεζεο FESS ζην δίθηπν 56

57 Απαξαίηεηε πξνυπφζεζε γηα ηελ ακθίδξνκε ξνή ηεο ηζρχνο είλαη ε ελαιιαγή ησλ ξφισλ (αλφξζσζε-αληηζηξνθή) κεηαμχ ησλ κεηαηξνπέσλ Α θαη Β. Γηα ην ζθνπφ απηφ, ρξεζηκνπνηνχληαη κεηαηξνπείο δηαθνπηηθνχ ηχπνπ -6 παικψλ- κε IGBT s θαη δηφδνπο, δχν ηεηαξηεκνξίσλ κε αλαζηξέςηκν dc ξεχκα. Ο έιεγρνο ησλ δηαθνπηψλ ησλ δχν κεηαηξνπέσλ (On-Off) γίλεηαη κέζσ εκηηνλνεηδνχο δηακφξθσζεο PWM απφ ηα δχν θπθιψκαηα ειέγρνπ. Καηά ην ρξνληθφ δηάζηεκα ζην νπνίν απνζεθεχεηαη ελέξγεηα ζην FESS, ε ξνή ηεο ηζρχνο είλαη απφ ην δίθηπν πξνο ηνλ ζθφλδπιν, κε ηνλ κεηαηξνπέα Α λα ιεηηνπξγεί σο αλνξζσηήο θαη ηνλ B σο αληηζηξνθέαο. ηελ αληίζηξνθε δηαδηθαζία, φπνπ ην δίθηπν απνξξνθά ελέξγεηα απφ ην ζθφλδπιν, ν κεηαηξνπέαο Β ιεηηνπξγεί σο αλνξζσηήο θαη ν Α σο αληηζηξνθέαο..8.1 ΜΟΝΣΔΛΟΠΟΗΖΖ ΣΧΝ ΜΔΣΑΣΡΟΠΔΧΝ-ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ ΜΟΝΣΔΛΟΤ Γηα ηελ αλάιπζε θαη ηελ πξνζνκνίσζε ηνπ κνληέινπ ρξεζηκνπνηείηαη ην θχθισκα πνπ θαίλεηαη ζην ζρήκα.7 ην θχθισκα απηφ ε ξνή ηεο ηζρχνο είλαη απφ ην δίθηπν 1 πξνο ην δίθηπν, κε ην κεηαηξνπέα Α λα έρεη ξφιν αλνξζσηή θαη ηνλ Β λα εξγάδεηαη σο αληηζηξνθέαο. Δίλαη γλσζηφ φηη, ε θνξά κε ηελ νπνία κεηαθέξεηαη ε ηζρχο απφ έλα ζεκείν α πξνο έλα ζεκείν β ηνπ δηθηχνπ κεηαμχ ησλ νπνίσλ παξεκβάιιεηαη ε ζχλζεηε αληίζηαζε ηεο γξακκήο, εμαξηάηαη απφ ηε ζρέζε πξνήγεζεο ή θαζπζηέξεζεο, κεηαμχ ησλ δηαλπζκάησλ ηεο ηάζεο ζε απηά ηα ζεκεία. πλνπηηθά, έρνπκε ηα παξαθάησ: Vα πξνεγείηαη Vβ ξνή ηζρχνο απφ ην α ζην β (.4) Vα έπεηαη Vβ ξνή ηζρχνο απφ ην β ζην α (.5) Δπνκέλσο, γηα λα είλαη δπλαηή ε κεηαθνξά ηζρχνο απφ ην δίθηπν 1 πξνο ην δίθηπν, πξέπεη ε ηάζε εμφδνπ ηνπ κεηαηξνπέα Β (Vout_filter) λα πξνεγείηαη εθείλεο ηνπ δηθηχνπ (Δa). Απηφ επηηπγράλεηαη κέζσ ηεο ηερληθήο ειέγρνπ ησλ δηαθνπηψλ ηνπ αληηζηξνθέα Β. Όπσο έρεη αλαθεξζεί θαη πξνεγνχκελα, ν έιεγρνο ησλ δηαθνπηψλ θαη ησλ δχν κεηαηξνπέσλ γίλεηαη κε εκηηνλνεηδή δηακφξθσζε PWM. 57

58 χκθσλα κε ηελ ηερληθή απηή, ζπγθξίλεηαη ε ίδηα ηξηγσληθή θπκαηνκνξθή ηάζεο (V_trigger) κε ηξεηο εκηηνλνεηδείο ηάζεηο ειέγρνπ, νη νπνίεο έρνπλ κεηαμχ ηνπο δηαθνξά θάζεο 10 ν. Ζ ζπρλφηεηα κεηάβαζεο fs ηεο ηξηγσληθήο θπκαηνκνξθήο (εδψ πιάηνπο 1V θαη ζπρλφηεηαο fs=15,15khz) θαζνξίδεη ηε ζπρλφηεηα κε ηελ νπνία αιιάδνπλ θαηάζηαζε νη δηαθφπηεο ηνπ κεηαηξνπέα. Σα εκηηνλνεηδή ζήκαηα ειέγρνπ (Vcontrol_a, Vcontrol_b, Vcontrol_c θαη Vcontrol_inverter) ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηε δηακφξθσζε ηεο ζρεηηθήο αγσγήο θαη έρνπλ ζπρλφηεηα ίζε κε 50Hz, ε νπνία είλαη ε επηζπκεηή ζπρλφηεηα ηεο ηάζεο εμφδνπ θαηά ηε ιεηηνπξγία αληηζηξνθήο. Γίλεηαη ινηπφλ ζαθέο φηη, αλ επηιεγεί θαηάιιεια ε θάζε ηεο ηάζεο ειέγρνπ (Vcontrol_inverter) ηνπ αληηζηξνθέα Β θαη ε νπνία ζα θαζνξίζεη ηελ θάζε ηεο εμφδνπ (Vout_filter) - ηφηε είλαη δπλαηφο ν έιεγρνο ηεο θαηεχζπλζεο ηεο ηζρχνο ζχκθσλα κε ηηο ζρέζεηο (.4) θαη (.5). ηελ αλάιπζε πνπ αθνινπζεί επηιέρζεθε ε ηάζε εμφδνπ ηνπ κεηαηξνπέα Β κεηά ην θίιηξν (Vout_filter), λα πξνεγείηαη απηήο ηνπ δηθηχνπ θαηά 30 ν. Αθνινπζεί ην ζρήκα.7 58

59 59

60 Μεηαηξνπέαο Α Ο κεηαηξνπέαο Α αλνξζψλεη ηελ AC ηάζε ηνπ δηθηχνπ 1 (400V rms πνιηθή, 50Hz) θαη ζθνπφο ηνπ είλαη ε παξαγσγή ζηελ έμνδν DC ηάζεο ζηαζεξνπνηεκέλεο ζηα 654V. Ζ ζηαζεξνπνίεζε ηεο DC ηάζεο ζηελ παξαπάλσ ηηκή, απνηειεί αλαγθαία πξνυπφζεζε γηα λα δηαηεξείηαη ε έμνδνο ηνπ κεηαηξνπέα B ζηα 400V (rms πνιηθή) ζχκθσλα κε ηελ παξαθάησ ζρέζε: V d =V LL (rms,πνιηθή) / 0,61 * m a (.6) φπνπ m a θαη V LL ν ζπληειεζηήο δηακφξθσζεο θαη ε επηζπκεηή ηάζε εμφδνπ ηνπ κεηαηξνπέα Β ( V LL = 400V) αληίζηνηρα. Δπνκέλσο, κε ην ζπληειεζηή δηακφξθσζεο m a λα ππνινγίδεηαη σο εμήο: m a = Vcontrol_ inverter peak / Vtrigger peak Vcontrol_ inverter peak = 1, 4 * / 3=0,999V m a 1V Vtrigger peak = 1V έρνπκε απφ ηε ζρέζε (.6) γηα V LL = 400V φηη V d = 654V. Δδψ, πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη ην πιάηνο ηεο ηάζεο ειέγρνπ (Vcontrol_inverterpeak) ηνπ κεηαηξνπέα Β, ιακβάλεηαη εζθεκκέλα ζε απηή ηελ ηηκή (πνιηθή 1,4V), έηζη ψζηε ν αληηζηξνθέαο λα ιεηηνπξγεί ζην φξην πξηλ ηελ ππεξδηακφξθσζε. Σν θχθισκα ειέγρνπ ησλ δηαθνπηψλ ηνπ κεηαηξνπέα Α αλαιακβάλεη ηελ ζηαζεξνπνίεζε ηεο DC ηάζεο ζηα 654V θαη ζην ζχλνιν ηνπ απνηειείηαη απφ: α) Σξείο βξφρνπο θιεηδψκαηνο ηεο θάζεο ηνπ δηθηχνπ (Phase Lock Loop PLL). Σα PLL παξάγνπλ ην θαζέλα απφ κηα εκηηνλνεηδή ηάζε, κνλαδηαίνπ πιάηνπο, ε νπνία αθνινπζεί ηε θάζε ηεο αληίζηνηρεο ηάζεο ηνπ δηθηχνπ. Πξνθαλψο θαη ρξεζηκνπνηνχληαη ηξία PLL έλα γηα θάζε θάζε. β) Έλα ειεγθηή PI κε αλαινγηθφ θαη νινθιεξσηηθφ φξν (Proportional Integral). Ο ειεγθηήο δέρεηαη σο είζνδν ην ζθάικα, πνπ πξνθχπηεη απφ ηε δηαθνξά ηεο εηζφδνπ αλαθνξάο ( 654V ) κε ηελ DC ηάζε εμφδνπ ηνπ κεηαηξνπέα Α. θνπφο ηνπ ειεγθηή είλαη 60

61 ε ειαρηζηνπνίεζε ηνπ ζθάικαηνο θαη ε έμνδνο ηνπ (γσλία) δηακνξθψλεη θαηά θάζε ηηο ηξεηο κνλαδηαίεο εκηηνλνεηδείο ηάζεηο πνπ πξνέξρνληαη απφ ηα PLL. Σειηθά, νη ηξείο εκηηνλνεηδείο κνλαδηαίεο ηάζεηο πνπ θαηαζθεπάδνληαη απφ ην ζπλδπαζκφ ησλ PLL θαη ηνπ PI, απνηεινχλ ηα ζήκαηα ειέγρνπ Vcontrol_a, Vcontrol_b θαη Vcontrol_c ησλ δηαθνπηψλ ηνπ κεηαηξνπέα A, κέζσ ηνπ αλνηγνθιεηζίκαηνο ησλ νπνίσλ παξάγεηαη ε επηζπκεηή DC ηάζε εμφδνπ. Μεηαηξνπέαο Β Ο αληηζηξνθέαο Β αλαιακβάλεη λα κεηαηξέςεη ηελ ζπλερή ηάζε πνπ πξνέξρεηαη απφ ηνλ πξψην κεηαηξνπέα ζε ελαιιαζζφκελε, αληίζηνηρεο κε εθείλε ηνπ δηθηχνπ. Σειηθά παξάγεηαη ηάζε ζπρλφηεηαο 50Hz, πνιηθήο ηηκήο 400V (rms). Ζ ζρέζε ππνινγηζκνχ ηεο πξνέξρεηαη απφ ηελ (.6) ζχκθσλα κε ηα παξαθάησ: V LL = (rms,πνιηθή) = 0,61 *m a *V d m a 1V V LL = (rms,πνιηθή) 400V V d = 654 V Ο ζπληειεζηήο δηακφξθσζεο πξνθχπηεη κε ηνλ ηξφπν πνπ πξναλαθέξζεθε ζηελ πεξηγξαθή ηνπ κεηαηξνπέα Α. Φίιηξν Σν θίιηξν ζηελ έμνδν ηνπ αληηζηξνθέα ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηνλ πεξηνξηζκφ ησλ αξκνληθψλ ηάζεο, πνπ πξνέξρνληαη απφ ηελ ιεηηνπξγία αληηζηξνθήο. Κξηηήξην επηινγήο ησλ ζηνηρείσλ ηνπ θίιηξνπ είλαη ε νιηθή παξακφξθσζε ηεο ηάζεο εμφδνπ THDv. Ο ζπληειεζηήο THDv πξέπεη λα είλαη κηθξφηεξνο ή ίζνο ηνπ 3%. Γηαιέγεηαη ε νξηαθή πεξίπησζε, φπνπ ν THDv=3%, πξνθεηκέλνπ ην κέγεζνο ηνπ θίιηξνπ λα είλαη ην κηθξφηεξν δπλαηφ. Ζ ζπρλφηεηα απνθνπήο (fc) ηνπ θίιηξνπ LC ππνινγίδεηαη σο: f c = 1/π LC L = 350 κζ f c = 3,473 KHz C = 6 κf 61

62 Καη ν ζπληειεζηήο THDv βξίζθεηαη ίζνο κε 3,07% ( 3%) απφ ηηο ζρέζεηο: THD v = ( Vdis / Vout_ filter ) * 100 % THD v = 3,07 % Vdis = Vout _filter - Vout _filter 1 φπνπ Vout _ filter (rms) ε νιηθή ηάζε εμφδνπ, Vout _ filter 1 (rms) ε 1 ε αξκνληθή θαη Vdis ε ελεξγφο ηηκή ηεο παξακφξθσζεο. 6

63 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 3 ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΣΖ ΥΡΖΖ ΤΠΔΡ ΠΤΚΝΧΣΧΝ 3.1 ΔΗΑΓΧΓΖ - ΟΡΗΜΟΗ Πςκνυηήρ: είλαη κηα δηάηαμε πνπ απνζεθεχεη ειεθηξηθή ελέξγεηα, ζπζζσξεχνληαο ζεηηθφ θαη αξλεηηθφ θνξηίνπ ζε δπν μερσξηζηέο πιάθεο πνπ θαινχληαη νπιηζκνί, νη νπνίεο ρσξίδνληαη κεηαμχ ηνπο κε έλα δηειεθηξηθφ. Φυπηηικόηηηα (C): είλαη ν ιφγνο ηεο πνζφηεηαο απνζεθεπκέλνπ θνξηίνπ Q, πξνο ηελ ηάζε V αλάκεζα ζηνπο νπιηζκνχο ηνπ ππθλσηή. Ζ ρσξεηηθφηεηα ελφο ππθλσηή εμαξηάηαη απφ ηελ απφζηαζε d ησλ νπιηζκψλ ηνπ, απφ ηελ δηειεθηξηθή ζηαζεξά ε ηνπ δηειεθηξηθνχ θαη απφ ην εκβαδφλ S ηεο επηθάλεηαο ηνπ ελφο νπιηζκνχ ηνπ. Οη ηξεηο βαζηθέο ζρέζεηο πνπ πεξηγξάθνπλ έλαλ ππθλσηή είλαη: Q = C*V (3.1) C = ε. S d (γηα ππθλσηή επίπεδσλ νπιηζκψλ) (3.) Δ = 1.C.V (3.3) Όπνπ: Δ ε ελέξγεηα πνπ κπνξεί λα απνζεθεχζεη ν ππθλσηήο Q ην θνξηίνπ ησλ νπιηζκψλ ηνπ V ε ηάζε ζηνπο νπιηζκνχο ηνπ Απφ ηε ζρέζε (3.3) βιέπνπκε φηη αθνχ ε απνζεθεπκέλε ελέξγεηα είλαη αλάινγε ηεο ρσξεηηθφηεηαο θαη ηνπ ηεηξαγψλνπ ηεο ηάζεο, γηα λα απμήζνπκε ηελ ηηκή ηεο πξέπεη λα απμήζνπκε κηα απφ ηηο δπν απηέο παξακέηξνπο. Παξά ην γεγνλφο φηη ε αχμεζε ηεο ηάζεο απμάλεη ζην ηεηξάγσλν ηελ απνζεθεπφκελε ελέξγεηα, ε ηάζε δηάζπαζεο ηνπ δηειεθηξηθνχ θαη ε νπνία ζρεηίδεηαη κε ηελ απφζηαζε ησλ νπιηζκψλ ηνπ ππθλσηή, θαζνξίδεη ην αλψηαην φξην ηεο ηάζεο απηήο. Ζ πεξαηηέξσ αχμεζε ηεο ηάζεο δηάζπαζεο έρεη ζαλ ζπλέπεηα ηελ θαηαζηξνθή ηνπ δηειεθηξηθνχ θαη βξαρπθχθισζε ηνπ ππθλσηή. πλεπψο, νη 63

64 θχξηνη ηξφπνη αχμεζεο ηεο απνζεθεπκέλεο ελέξγεηαο αθνξνχλ ηελ αχμεζε ηεο ρσξεηηθφηεηαο C, ε νπνία ζπλεπάγεη αχμεζε ηεο δηειεθηξηθήο ζηαζεξάο ή αχμεζε ηεο επηθάλεηαο ησλ νπιηζκψλ ή κείσζε ηεο κεηαμχ ηνπο απφζηαζεο. Πςκνόηηηα ενέπγειαρ: είλαη ε πνζφηεηα ελέξγεηαο πνπ κπνξεί λα απνζεθεχζεη ν ππθλσηήο αλά κνλάδα κάδαο ηνπ (ζε Wh/Kg). Απόδοζη θόπηιζηρ η c : είλαη ν ιφγνο ηεο ελέξγεηαο πνπ ηειηθά απνζεθεχεηαη ζηνλ ππθλσηή (We), πξνο ηελ ελέξγεηα πνπ ηνπ πξνζθέξσ θαηά ηε θφξηηζε (Wc). Απόδοζη εκθόπηιζηρ η d : είλαη ν ιφγνο ηεο ελέξγεηαο πνπ απνδίδεη ν ππθλσηήο θαηά ηελ εθθφξηηζή ηνπ (Wd), πξνο ηελ ελέξγεηα πνπ κπνξεί λα απνδψζεη ζεσξεηηθά (Wtd). Υπέπ-πςκνυηέρ: ιέγνληαη θαη ειεθηξνρεκηθνί ππθλσηέο δηπιήο ζηξψζεσο (Δlectrochemical Double Layer Capacitors (EDLCs). Έρνπλ πνιχ κεγάιε ππθλφηεηα ελέξγεηαο ζε ζρέζε κε ηνπο θνηλνχο ππθλσηέο (ε νπνία είλαη ρηιηάδεο θνξέο κεγαιχηεξε). Γηα παξάδεηγκα, έλαο ηππηθφο D-cell ειεθηξνιπηηθφο ππθλσηήο έρεη ρσξεηηθφηεηα κεξηθά mf ελψ έλαο αληίζηνηρνο EDLC ησλ ίδησλ δηαζηάζεσλ ζα είρε ρσξεηηθφηεηα αξθεηψλ Farad. ήκεξα, θαηαζθεπάδνληαη ππέξ-ππθλσηέο πνπ θηάλνπλ θαη ηα 5000 Farad κε κέγηζηε ππθλφηεηα ελέξγεηαο πνπ θηάλεη ηηο 30Wh/Kg. 3. ΔΦΑΡΜΟΓΔ ΣΧΝ ΠΤΚΝΧΣΧΝ Ζ ρξήζε ησλ ππθλσηψλ ζηελ απνζήθεπζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο έρεη λα θάλεη κε εθαξκνγέο πνπ απαηηνχλ παξνρή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο γηα πνιχ κηθξφ ρξνληθφ δηάζηεκα, κηαο θαη παξά ην γεγνλφο ηεο αλαθάιπςεο ησλ ππέξ-ππθλσηψλ, κε ηε ρσξεηηθφηεηά ηνπο λα είλαη πνιιαπιάζηα απηήο ησλ ζπκβαηηθψλ ππθλσηψλ φπσο ζα δνχκε παξαθάησ, απηή λα παξακέλεη πεξηνξηζκέλε γηα ηε ρξεζηκνπνίεζή ηνπο ζε ζπζηήκαηα απνζήθεπζεο κεγάιεο θιίκαθαο. Ζ θχξηα εθαξκνγή ησλ ππθλσηψλ ζηα ζπζηήκαηα κεηαθνξάο θαη δηαλνκήο έρεη λα θάλεη κε ηελ αληηκεηψπηζε ησλ βπζίζεσλ ηάζεσο θαη ζηηγκηαίσλ δηαθνπψλ. 64

65 3.3 ΘΔΧΡΗΑ ΤΠΔΡ - ΠΤΚΝΧΣΧΝ Λφγν ηεο ηεξάζηηαο δηαθνξάο ηεο ρσξεηηθφηεηαο θαη ππθλφηεηαο ελέξγεηαο κεηαμχ ππέξππθλσηψλ θαη ζπκβαηηθψλ ππθλσηψλ, είλαη θαλεξφ φηη νη πξψηνη είλαη θαηάιιεινη γηα έλα κεγάιν πιήζνο λέσλ εθαξκνγψλ ζηα ζπζηήκαηα ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. Γηα ην ιφγν απηφ ζηε ζπλέρεηα ζα αζρνιεζνχκε απνθιεηζηηθά κε ηνπο ππθλσηέο απηνχο, γη απηφ θαη ζα κειεηήζνπκε παξαθάησ ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπο. Οη ππέξ-ππθλσηέο απνηεινχληαη απφ δπν ειεθηξφδηα απφ ελεξγφ άλζξαθα, έλαλ δηαρσξηζηή θαη ηνλ ειεθηξνιχηε. Δθηφο απφ ηελ ρσξεηηθφηεηα, δπν άιιεο ζεκαληηθέο παξάκεηξνη είλαη αληηζηάζεηο ESR θαη EPR. Ζ ηζνδχλακε ελ ζεηξά αληίζηαζε (Equivalent Series Resistance, ESR) πεξηιακβάλεη ηελ αληίζηαζε ησλ ειεθηξνδίσλ, ηνπ ειεθηξνιχηε θαη ηελ αληίζηαζε επαθψλ, ε νπνία είλαη ππεχζπλε γηα ηε θαηαλάισζε ελέξγεηαο ιφγν ηεο εζσηεξηθήο ζεξκφηεηαο θαηά ηε θάζε ηεο θφξηηζεο θαη εθθφξηηζεο. Ζ αληίζηαζε απηή είλαη ηεο ηάμεο ησλ κω, αιιά επηδξά ζεκαληηθά ζηελ ππθλφηεηα ελέξγεηαο ηνπ ππθλσηή. Όζν πεξηζζφηεξεο ζηξψζεηο έρεη ην δηαρσξηζηηθφ, ηφζν κεγαιχηεξε είλαη ε ηηκή ηεο. Ζ EPR είλαη κηα ηζνδχλακε εζσηεξηθή αληίζηαζε κεξηθψλ εθαηνληάδσλ ΚΩ θαη θαζνξίδεη ην ξεχκα δηαξξνήο, ην ξεχκα εθείλν δειαδή πνπ δηαξξέεη ηνλ ππθλσηή φηαλ απηφο αλελεξγφο. Πξνθεηκέλνπ λα απμήζνπκε ηελ ηάζε θαη ρσξεηηθφηεηα ελέξγεηαο ζηνπο ππέξππθλσηέο, είλαη αλαγθαίν λα ηνπο ζπλδένπκε κεηαμχ ηνπο ζε ζπλδπαζκνχο ζεηξάο θαη παξάιιεια. Λφγν ηεο ηζνδχλακεο ελ ζεηξά αληίζηαζεο ESR ε νπνία πξνθαιεί πηψζε ηάζεο θαη απψιεηα ηζρχνο, είλαη αζχκθνξν λα δηνρεηεχζνπκε ηελ απνζεθεπκέλε ελέξγεηα απφ ηνπο ππεξππθλσηέο απεπζείαο ζην θνξηίν. ηνπο πίλαθεο ησλ παξαθάησ ζρεκάησλ βιέπνπκε κεξηθνχο θαηαζθεπαζηέο ππέξ-ππθλσηψλ θαζψο θαη ηελ εμέιημε ηνπ θφζηνπο αλά Farad. 65

66 Πίλαθαο 3.1 Καηαζθεπαζηέο ππέξ-ππθλσηψλ θαζψο θαη ηελ εμέιημε ηνπ θφζηνπο αλά Farad ΤΠΟΛΟΓΗΜΟ ΣΖ ΗΟΓΤΝΑΜΖ ΥΧΡΖΣΗΚΟΣΖΣΑ Ceq ΓΗΑΣΑΞΖ ΤΠΔΡ-ΠΤΚΝΧΣΧΝ Όπσο αλαθέξακε παξαπάλσ, δελ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ πξάμε πνηέ κφλν έλαλ ππθλσηή, αιιά έλαλ θαηάιιειν ζπλδπαζκφ ππθλσηψλ ζπλνιηθήο ρσξεηηθφηεηαο C eq, πξνθεηκέλνπ λα πεηχρνπκε ηα ραξαθηεξηζηηθά πνπ ζέινπκε. Έζησ Δ max ε κέγηζηε ελέξγεηα πνπ κπνξεί λα απνζεθεχζεη κηα ηέηνηα δηάηαμε ππέξππθλσηψλ. Πξνθαλψο, απφ ηε βαζηθή ζρέζε (3.3) ζα εμαξηάηαη απφ ηελ ηζνδχλακε ρσξεηηθφηεηά ηεο C eq θαη ζηελ πεξίπησζε απηή είλαη: E max = 1 C eq U max (3.4) Όπνπ U max είλαη ε κέγηζηε ηάζε ιεηηνπξγίαο ηεο δηάηαμεο ππέξ-ππθλσηψλ Δπεηδή πξαθηηθά δελ είλαη εθηθηφ λα εθθνξηίζνπκε πιήξσο ηε δηάηαμε ησλ ππέξππθλσηψλ επηιέγνπκε έλα ειάρηζην φξην ηάζεο (U min ) ή πεξηνρή ηάζεσλ (U min1 < U min < U min ) ην νπνίν ζα πεξηνξίδεη ηελ δηαζέζηκε ελέξγεηα. Οξίδνπκε ηνλ επί ηηρ εκαηό λόγο εκθόπηιζηρ ηηρ ηάζηρ (d[%]) σο: U min d[%]. 100 ή d = U max U U min (3.5) max πλεπψο, ην βάθορ εκθόπηιζηρ DOD[%] κπνξεί λα εθθξαζηεί σο: DOD[%]= 100 d[%] = 100.(1-U min /U max ) (3.6.α) ή DOD= 1 d (3.6.β) 66

67 Όπνπ: 0<d<1 Μαο δείρλεη πφζε ελέξγεηα έρεη θχγεη απφ ηνλ ππθλσηή, εθθξαδφκελε ζε επί ηεο εθαηφ πνζνζηφ ηελ νιηθήο ρσξεηηθφηεηαο. Γηα παξάδεηγκα ζε νλνκαζηηθή ρσξεηηθφηεηα 100Ah απφ ηελ νπνία έρνπλ ραζεί ηα 30Αh ην βάζνο εθθφξηηζεο είλαη 30%. Καη αθνχ ην βάζνο εθθφξηηζεο ζρεηίδεηαη κε ην επίπεδο θόπηιζηρ (SOC), ηφηε SOC[%] = 100 DOC[%] (3.7) Ζ ειάρηζηε ηάζε ηνπ ππέξ-ππθλσηή δίλεηαη απφ ηε ζρέζε: U min = R eq.i d = R eq. P d (3.8) Όπνπ: R eq = ηζνδχλακε ελ ζεηξά αληίζηαζε (ESR) ηεο δηάηαμεο ππέξ-ππθλσηψλ I d = ξεχκα εθθφξηηζεο (ζε Α) Ρ d = I d. R eq = ηζρχο εθθφξηηζεο (ζε KW) Έηζη, ν ιφγνο εθθφξηηζεο d βάζε ηεο (3.8) γίλεηαη: d[%] R eq U max. P d.100 ή d R U eq. P max d (3.9) Ζ ηζρχο πνπ κπνξεί λα απνδψζεη ε δηάηαμε ησλ ππέξ-ππθλσηψλ ζε θνξηίν R L είλαη: P d = I L.R L = R U eq max R L R L (3.10) Απφ ην ζεψξεκα κέγηζηεο κεηαθνξάο ηζρχνο, γηα R eq = R L ε κέγηζηε ηζρχο είλαη: P dmax = U 4. max R eq (3.11) Όηαλ ε ηηκή ηεο ηάζεο ιεηηνπξγίαο ηεο δηάηαμεο πεξηνξίδεηαη ζε U min <U<U max ηφηε ε σθέιηκε ελέξγεηα πνπ κπνξεί λα απνζεθεπηεί είλαη: 67

68 1 E us = C eq ( U max U min ) (3.1) Γηαηξψληαο ηηο ζρέζεηο ηεο κέγηζηεο ελέξγεηαο κηα ηελ ρξήζηκε έρνπκε φηη: E us E max ( U max U U min max ) (3.13) Αλαπηχζζνληαο ηνλ αξηζκεηή ηεο ζρέζεο (3.13) θαη δεδνκέλνπ φηη U min /U max = d/100, έρνπκε φηη: E us E U. U. U U d[%] d[%] max max min min min min 1 1 max U max U max U max U U Απφ ην νπνίν ζπκπεξαίλνπκε φηη ε ρξήζηκε ελέξγεηα ηεο δηάηαμεο ησλ ππέξ ππθλσηψλ είλαη: E us E max d[%] d[%] (3.14) Αληηθαζηζηψληαο ηελ Δ max απφ ηελ ζρέζε (3.4) ζηελ πξνεγνχκελε, έρνπκε φηη: E us 1 d[%] [%]. C. max 1 d eq U ή (3.14α) E us 1. C eq. U 1 d d max. (3.14β) Παξαηεξνχκε δειαδή φηη ε ρξήζηκε ελέξγεηα είλαη ζπλάξηεζε ηνπ ιφγνπ εθθφξηηζεο ηάζεο d. Απφ ηελ ζρέζε (3.14β) βιέπνπκε φηη ε ηζνδχλακε ρσξεηηθφηεηα είλαη: C eq U max. E us d d (3.15) 68

69 Αλ νλνκάζνπκε U cell ηελ νλνκαζηηθή ηάζε ηνπ θάζε ππθλσηή, ηφηε γηα λα πεηχρνπκε ηελ επηζπκεηή ηάζε U max ηεο δηάηαμεο πξέπεη λα ζπλδέζνπκε ζε ζεηξά έλαλ αξηζκφ Ns ίδησλ ππθλσηψλ, φπνπ: Ns = U max /U cell (3.16) Ο αξηζκφο ησλ παξάιιεισλ θιάδσλ Np (ίδηνπ αξηζκνχ ππθλσηψλ) ηεο δηάηαμεο ζα είλαη: Np = Ns.C eq /C cell (3.17) Όπνπ C cell ε ρσξεηηθφηεηα ηνπ θάζε θπηηάξνπ ηεο δηάηαμεο (ζε Farad) Σφηε, ε ζρέζε πνπ καο δίλεη ηελ νιηθή ρσξεηηθφηεηα κηαο δηάηαμεο κε Νp παξάιιεινπο θιάδνπο, φπνπ θάζε θιάδνο έρεη ηνλ ίδην αξηζκφ Νs θπηηάξσλ ρσξεηηθφηεηαο C cell ην θάζε έλα, είλαη: C eq =(Np.C cell )/Ns (3.18) Γηα λα πεηχρνπκε κέγηζηε ηζνδχλακε ρσξεηηθφηεηα, πξέπεη ν αξηζκφο ησλ παξάιιεισλ θιάδσλ λα είλαη κεγαιχηεξνο απφ ηνλ αξηζκφ ησλ ελ ζεηξά ππθλσηψλ. Ο ζπλνιηθφο αξηζκφο Ν t ησλ ρξεζηκνπνηνχκελσλ ππθλσηψλ ζε κηα ηέηνηα δηάηαμε είλαη: Ν t = Νs. Np (3.19) Δάλ νλνκάζνπκε R s ηελ ηζνδχλακε ελ ζεηξά αληίζηαζε ηνπ θάζε θπηηάξνπ, ηφηε ε νιηθή ESR ηεο δηάηαμεο ππέξ-ππθλσηψλ ζα είλαη: R eq =(Ns.R s )/Np (3.0) Απφ ηελ ζρέζε απηή βιέπνπκε φηη κε ην λα είλαη ν αξηζκφο ησλ παξάιιεισλ θιάδσλ ηεο δηάηαμεο κεγαιχηεξνο απφ ηνλ αξηζκφ ησλ ελ ζεηξά ππθλσηψλ, φρη κφλν απμάλεη ε ηζνδχλακε ρσξεηηθφηεηα, αιιά κεηψλεηαη παξάιιεια θαη ε νιηθή ESR ηεο δηάηαμεο, πξάγκα πνπ ζεκαίλεη κηθξφηεξεο σκηθέο απψιεηεο θαηά ηε θφξηηζε θαη εθθφξηηζε. 3.4 ΤΠΟΛΟΓΗΜΟ ΣΖ ΑΠΟΓΟΖ ΦΟΡΣΗΖ ε c ΓΗΑΣΑΞΖ ΤΠΔΡ-ΠΤΚΝΧΣΧΝ Ζ ηζνδχλακε αλαπαξάζηαζε κηαο δηάηαμεο ππέξ-ππθλσηψλ πεξηιακβάλεη ηελ ηζνδχλακε ρσξεηηθφηεηα C eq ζε ζεηξά κε ηελ ηζνδχλακε αληίζηαζε R eq. Θεσξψληαο U sc ηελ ηάζε ζηα 69

70 άθξα ηνπ ππθλσηή (ρσξίο λα ζπκπεξηιάβνπκε ηελ R eq ) θαη P c ηελ ζπλερή ηζρχ πνπ ηνλ θνξηίδεη, ηφηε ε έθθξαζε ηνπ ξεχκαηνο i c θαηά ηε θφξηηζή ηνπ ζα δίλεηαη απφ ηε ζρέζε: i c = dq/dt = C eq.du/dt = P c /U sc (3.1) Όπνπ U είλαη ε νιηθή ηάζε ζηα άθξα ηνπ ππθλσηή θαη απφ ηνλ KVL ηζρχεη φηη: U = U sc R eq. P c /U sc (3.) ρήκα 3.1 Ηζνδχλακν κνληέιν ππέξ-ππθλσηή Παξαγσγίδνληαο ηελ πξνεγνχκελε ζρέζε σο πξνο U sc έρνπκε: du du sc = 1+ R eq. P c /U sc (3.3) ε νπνία γξάθεηαη θαη σο: du ( 1 Req.P c/usc). dusc (3.4) Ζ ζρέζε (3.1) κπνξεί επίζεο λα γξαθεί θαη σο: du = P c. U sc dt C eq (3.5) Δμηζψλνληαο ηηο ζρέζεηο (3.4) θαη (3.5) έρνπκε φηη : P c dt. = ( 1 R.P /U ). du eq c sc sc sc Ceq U απφ ηελ νπνία ιχλνληαο σο πξνο ην γηλφκελν P c.dt έρνπκε φηη: P c.dt = U. C. sc eq ( 1 R eq.pc /U sc).dusc (3.6) 70

71 Οινθιεξψλνληαο ην πξψην κέινο ηεο πξνεγνχκελεο ζρέζεο κέζα ζε έλα ρξνληθφ δηάζηεκα απφ 0 έσο Σ c, ίζν κε απηφ ηεο θφξηηζεο, παίξλνπκε ηελ ελέξγεηα (Wc) πνπ απαηηείηαη γηα ηε θφξηηζε ηεο δηάηαμεο ηνπ ππέξ-ππθλσηή, θαη ε νπνία είλαη: Wc = Tc 0 P dt c. = P c. T c (3.7) Οινθιεξψλνληαο θαη ην δεχηεξν κέινο ηεο πξνεγνχκελεο ζρέζεο σο πξνο U sc κε φξηα U min θαη U max έρνπκε φηη: U max U min U sc. C eq.(1 R eq. P /U c sc ).du sc U max U min U sc. C eq P. C c eq. R eq. 1 U sc du sc = C eq U. max U min + C eq. R eq.pc (ln(u max ) - ln(u min )) = = C eq U. max U (1 U min max ) + C eq. R eq U. Pcln( U max min ) = 1 = C.. eq U max (1 d ) + C eq. R eq. P ln(d c -1 ) = = C eq 1.. U max (1 d ) -C R. P ln(d) (3.8) eq. eq c Δμηζψλνληαο ηηο ζρέζεηο (3.7) θαη (3.8) έρνπκε φηη: Wc = C eq 1.. U max (1 d ) - C eq. R eq. Pcln(d) (3.9) Απφ ηε ζρέζε (3.1) έρνπκε φηη: i c = C eq.du/dt i c.dt = C eq.du Πνιιαπιαζηάδνληαο θαη ηα δπν κέιε επη U έρνπκε: U.i c.dt = C eq.u.du Οινθιεξψλνληαο ην πξψην κέινο απφ 0 έσο Σ c, δειαδή ζην ρξνληθφ δηάζηεκα πνπ δηαξθεί ε θφξηηζε ηνπ ππθλσηή, θαζψο θαη ην δεχηεξν κέινο απφ U min έσο U max έρνπκε: 71

72 Tc 0 U.i.dt c Umax Umin C eq.u.du U.i T c c C. Umax eq Umin U.dU U.i T c c C. Umax eq Umin (U sc - R eq. P /U c sc ).(1 R eq. P /U c sc ).du sc U.i T c c C. Umax eq Umin (U sc R eq. P /U c sc R eq. P /U c sc R eq. P c /U 3 sc ).du sc U.i T c c C. Umax eq Umin (U sc R eq. P c /U 3 sc ).du sc U max U min 1 1 U.i eq c ct c Ceq. Ceq. R. P.. U min. U max U.i T c c C eq U. max U 1 U min max R eq. P c 1.. U max U. U max min 1 U.i T c c C eq U. max 1 d R eq. P c 1.. U max 1. 1 d We U d R eq. P c.. 1 max Ceq.. U max d Ζ εμίζσζε απηή εθθξάδεη ηελ ελέξγεηα (We) πνπ ηειηθά απνζεθεχεηαη ζηνλ ππθλσηή. πλεπψο, κπνξνχκε λα νξίζνπκε ηελ παξάκεηξν απόδοζη θόπηιζηρ η c ε νπνία ζα είλαη ν ιφγνο ηεο ελέξγεηαο πνπ ηειηθά απνζεθεχεηαη ζηνλ ππθλσηή, πξνο ηελ ελέξγεηα πνπ πξνζθέξσ θαηά ηε θφξηηζή ηνπ θαη δίλεηαη απφ ηε ζρέζε: ε c = We/Wc (3.30) Πξνθαλψο Wc>We θαη ε c < 1. 7

73 3.5 ΤΠΟΛΟΓΗΜΟ ΣΖ ΑΠΟΓΟΖ ΔΚΦΟΡΣΗΖ εd ΓΗΑΣΑΞΖ ΤΠΔΡ - ΠΤΚΝΧΣΧΝ Με έλαλ παξφκνην ζπιινγηζκφ φπσο θαη πξηλ, αλ ζεσξήζνπκε P d ηελ ηζρχ πνπ εθθνξηίδεηαη ε δηάηαμε ππέξ-ππθλσηψλ, ηφηε ην ξεχκα θαηά ηελ εθθφξηηζε ζα δίλεηαη απφ ηε ζρέζε: i d = dq/dt = C eq.du/dt = P d /U sc (3.31) Όπνπ U είλαη ε νιηθή ηάζε ζηα άθξα ηνπ ππθλσηή θαη απφ ηνλ KVL ηζρχεη φηη: U = U sc + R eq. P d /U sc (3.3) Παξαγσγίδνληαο ηελ πξνεγνχκελε ζρέζε σο πξνο U sc έρνπκε: du du sc = 1 - R eq. P d /U sc (3.33) ε νπνία γξάθεηαη θαη σο: du ( 1 R eq.pd /U sc).dusc (3.34) Ζ ζρέζε (3.31) κπνξεί επίζεο λα γξαθεί θαη σο: du = P d. U sc dt C eq (3.35) Δμηζψλνληαο ηηο ζρέζεηο (3.34) θαη (3.35) έρνπκε φηη : P d dt. = U sc C eq ( 1 R eq. Pd /U sc).dusc απφ ηελ νπνία ιχλνληαο σο πξνο ην γηλφκελν P d.dt έρνπκε φηη: P d. dt = U.. C sc eq ( 1 R. P /U ).du eq d sc sc (3.36) Οινθιεξψλνληαο ην πξψην κέινο ηεο πξνεγνχκελεο ζρέζεο κέζα ζε έλα ρξνληθφ δηάζηεκα απφ 0 έσο Σ d, ίζν κε απηφ ηνπ ρξφλνπ εθθφξηηζεο, παίξλνπκε ηελ ελέξγεηα πνπ παξέρεη ε δηάηαμε ηνπ ππέξ-ππθλσηή θαηά ηελ εθθφξηηζή ηεο, θαη ε νπνία είλαη: Td Wd = P dt d. = P. T d d (3.37) 0 73

74 Οινθιεξψλνληαο θαη ην δεχηεξν κέινο ηεο πξνεγνχκελεο ζρέζεο σο πξνο U sc κε φξηα U min θαη U max έρνπκε φηη: U max U min U sc. C eq.(1 R eq. P /U d sc ).du sc U max U min U sc. C eq P. C d eq. R eq. 1 U sc du sc = C eq U. max U min - C eq. R eq.pd (ln(u max ) - ln(u min )) = = C eq U. max U (1 U min max ) - C eq. R eq U. Pd ln( U max min ) = = C eq 1.. U max (1 d ) - C eq. R eq. P ln(d d -1 ) = = C eq 1.. U max (1 d ) + C eq. R eq. Pd ln(d) (3.38) Δμηζψλνληαο ηηο ζρέζεηο (3.37) θαη (3.38) έρνπκε φηη: W d = C eq 1.. U max (1 d ) + C eq. R eq. Pd ln(d) (3.39) Ζ ζεσξεηηθή ελέξγεηα πνπ ζα επέδηδε ε δηάηαμε θαηά ηελ εθθφξηηζε είλαη: W th = C eq 1.. U max (1 d ) (3.40) πλεπψο κπνξνχκε λα νξίζνπκε θαη ζηελ πεξίπησζε ηεο εθθφξηηζεο ηελ παξάκεηξν απόδοζη εκθόπηιζηρ η d φπνπ είλαη ν ιφγνο ηεο πξαγκαηηθήο ελέξγεηαο (Wd) πνπ απνδίδεη ε δηάηαμε θαηά ηελ εθθφξηηζε, πξνο ηελ ελέξγεηα πνπ ζεσξεηηθά κπνξεί λα απέδηδε (W th ) αλ δελ ιακβάλακε ππφςε καο ηηο απψιεηεο ιφγν ηεο ηζνδχλακεο αληίζηαζεο R eq. Γίδεηαη απφ ηε ζρέζε: ε d = W d /W th (3.41) Μηα άιιε ρξήζηκε ζρέζε πνπ καο δίλεη ην ρξφλν εθθφξηηζεο T d αλάινγα κε ηελ ηζρχ P d πνπ δεηείηαη, πξνθχπηεη απφ ηηο ζρέζεηο (3.37) θαη (3.38) θαη είλαη: 1 T d = C.. eq U max (1 d ) + C eq R. ln(d). P. eq (3.4) d 74

75 Απφ ηε ζρέζε απηή, αλάινγα κε ηελ ηζρχ εθθφξηηζεο P d, ππνινγίδσ ην ιφγν εθθφξηηζεο ηάζεο d απφ ηε ζρέζε (3.9) θαη ζηε ζπλέρεηα ην δεηνχκελν ρξφλν εθθφξηηζεο. 75

76 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4 ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΣΖ ΥΡΖΖ ΤΠΔΡΑΓΧΓΗΜΧΝ ΠΖΝΗΧΝ 4.1 ΔΗΑΓΧΓΖ Παξά ην γεγνλφο φηη ε ππεξαγσγηκφηεηα αλαθαιχθζεθε ην 1911, κφιηο ην 1970 ηα ζπζηήκαηα απνζήθεπζεο ειεθηξηθή ελέξγεηαο κε ππεξαγψγηκα πελία (Superconducting Magnetic Energy Storage systems, SMES) πξνηάζεθαλ γηα ηελ απνζήθεπζε ηεο ελέξγεηαο. Σα SMES έρνπλ πξνζειθχζεη ην ελδηαθέξνλ ηεο ειεθηξηθήο βηνκεραλίαο ιφγν ηεο πςειήο απφθξηζεο (ηεο ηάμεο ησλ millisec) θαη απφδνζήο ηνπο (έσο θαη 97%). Ζ δηάξθεηα δσήο ηνπο απφ ηελ άιιε είλαη αλεμάξηεηε ηνπ αξηζκνχ θνξηίζεσλ-εθθνξηίζεσλ. Οξηζκέλεο απφ ηηο εθαξκνγέο ησλ SMES ζπζηεκάησλ πεξηιακβάλνπλ: αληηζηάζκηζε θνξηίνπ, ζηαζεξνπνίεζε ηάζεο, ξχζκηζε ζπρλφηεηαο, βειηίσζε ηθαλφηεηαο κεηαθνξάο, κε ζεκαληηθφηεξε απηή ηεο βειηίσζεο πνηφηεηαο ηζρχνο. Γηα λα είλαη ζπκθέξνπζα ε αλάπηπμε ελφο SMES ζπζηήκαηνο, πξέπεη απηφ λα δηαρεηξίδεηαη κεγάια πνζά ελέξγεηαο ζε πνιχ κηθξέο πεξηφδνπο θαη λα ζπλδπάδεη πνιιέο εθαξκνγέο ηαπηφρξνλα. 4. ΟΡΗΜΟΗ Πξηλ μεθηλήζνπκε ην θεθάιαην ηεο απνζήθεπζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο κε ππεξαγψγηκα πελία, ζα ήηαλ θαιφ λα δψζνπκε ηνπο νξηζκνχο θαη ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ επηκέξνπο ελλνηψλ πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζνπκε. Υπεπαγυγιμόηηηα: είλαη έλα θαηλφκελν πνπ ζπκβαίλεη ζε ζπγθεθξηκέλα πιηθά, θαηά ην νπνίν ηα πιηθά απηά ππφ ηελ επίδξαζε πνιχ ρακειψλ ζεξκνθξαζηψλ κεδελίδνπλ ηελ σκηθή ηνπο αληίζηαζε θαη παξνπζηάδνπλ ην θαηλφκελν Meissner. Ζ ζεξκνθξαζία πνπ εκθαλίδεηαη ην θαηλφκελν ηεο ππεξαγσγηκφηεηαο νλνκάδεηαη κπίζιμη θεπμοκπαζία ςπεπαγυγιμόηηηαρ Τc. Καηά ην θαινόμενο Meissner, ην καγλεηηθφ πεδίν δελ δηαπεξλά ην πιηθφ (πξάγκα πνπ ζπκβαίλεη πξηλ ηε ζεξκνθξαζία Σc). πκπεξηθέξεηαη ην πιηθφ δειαδή ηειείσο δηακαγλεηηθά. 76

77 ρήκα 4.1 πκπεξηθνξά πιηθνχ πξηλ θαη κεηά ηελ θξίζηκε ζεξκνθξαζία ππεξαγσγηκφηεηαο Γεληθά, ε σκηθή αληίζηαζε ελφο κεηαιιηθνχ αγσγνχ κεηψλεηαη κε ηε κείσζε ηεο ζεξκνθξαζίαο. ε ζπλεζηζκέλνπο αγσγνχο φπσο ν ραιθφο ή ην αζήκη, νη πξνζκίμεηο θαη ινηπέο αηέιεηεο θαζνξίδνπλ έλα θαηψηαην φξην αληίζηαζεο. Σν θαηλφκελν ηεο ππεξαγσγηκφηεηαο είλαη έλα θαηλφκελν πνπ κειεηάεη ε θβαληηθή κεραληθή θαη δελ κπνξεί λα ζεσξεζεί ζαλ κηα ηέιεηα αγσγηκφηεηα πνπ νξίδεη ε θιαζζηθή θπζηθή. Ζ ππεξαγσγηκφηεηα κπνξεί λα εκθαληζηεί ζε απιά πιηθά φπσο ν θαζζίηεξνο ή ην αινπκίλην θαζψο θαη ζε θξάκαηα ή νξηζκέλνπο εκηαγσγνχο βαζηάο λφζεπζεο. Γελ εκθαλίδεηαη ζε επγελή κέηαιια φπσο ν ρξπζφο θ.α. 4.3 ΓΔΝΗΚΖ ΠΔΡΗΓΡΑΦΖ ΣΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΤΠΔΡΑΓΧΓΗΜΑ ΠΖΝΗΑ ΒΑΗΚΖ ΛΔΗΣΟΤΡΓΗΑ ΚΑΗ ΓΟΜΖ ΔΝΟ ΣΤΠΗΚΟΤ SMES ΤΣΖΜΑΣΟ Ζ βαζηθή ηδέα ελφο SMES ζπζηήκαηνο είλαη ε απνζήθεπζε ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ππφ κνξθή καγλεηηθνχ πεδίνπ, ην νπνίν δεκηνπξγείηαη απφ ηε ξνή ζπλερνχο ξεχκαηνο ζε έλα ππεξαγψγηκν πελίν, ην νπνίν έρεη ςπρζεί ζε κηα ζεξκνθξαζία θάησ απφ ηελ ππεξαγψγηκε θξίζηκε ζεξκνθξαζία ηνπ. Δάλ ην πελίν απνηεινχηαλ απφ απιφ ζχξκα, ηφηε ην ε ελέξγεηα ζα ραλφηαλ ππφ ηε κνξθή ζεξκηθψλ απσιεηψλ ιφγν ηεο σκηθήο αληίζηαζεο ηνπ ζχξκαηνο. Σψξα πνπ ην πελίν απνηειείηαη απφ ππεξαγψγηκν ζχξκα, δελ ππάξρνπλ σκηθέο απψιεηεο (ζεξκφηεηαο) θαη ε ελέξγεηα απνζεθεχεηαη κφληκα ππφ κνξθή καγλεηηθνχ πεδίνπ, κέρξη απηή λα δεηεζεί. Παξαθάησ θαίλεηαη ην δηάγξακκα ελφο ηππηθνχ SMES ζπζηήκαηνο. 77

78 ρήκα 4. Γεληθφ δηάγξακκα SMES ζπζηήκαηνο Όπσο θαίλεηαη ζην παξαπάλσ ζρήκα, έλα ηππηθφ SMES ζχζηεκα απνηειείηαη απφ αξθεηά ππνζπζηήκαηα. Σν ππεξαγψγηκν πελίν είλαη ε θαξδηά ηνπ ζπζηήκαηνο. Βξίζθεηαη κέζα ζε έλαλ θξπνζηάηε, ν νπνίνο κε ηε βνήζεηα ελφο ςχθηε ζην θξπνγνληθφ ζχζηεκα βνεζάεη ην πελίν ζην λα ζπληεξεί ηε ζεξκνθξαζία ηνπ ζηελ θξίζηκε ζεξκνθξαζία ππεξαγσγηκφηεηαο. Καη απηφ γηαηί ζε φιε ηε δηάξθεηα ιεηηνπξγίαο ηνπ ζπζηήκαηνο ην πελίν πξέπεη λα δηαηεξείηαη ζε ππεξαγψγηκε θαηάζηαζε. Έλα δεχηεξν δσηηθήο ζεκαζίαο ζχζηεκα είλαη ην ζχζηεκα κεηαηξνπήο θαη ξχζκηζεο ηζρχνο (Power Conversion/Conditioning System, PCS), ην νπνίν εμππεξεηεί βαζηθά δπν ζθνπνχο: ν πξψηνο είλαη ε κεηαηξνπή ηεο ει. ελέξγεηαο απφ dc ζε ac κνξθή θαη ν δεχηεξνο είλαη γηα ηελ θφξηηζε θαη εθθφξηηζε ηνπ πελίνπ. Τπάξρεη επίζεο έλαο κεηαζρεκαηηζηήο ν νπνίνο παξέρεη ηε ζχλδεζε κε ην δίθηπν θαη κεηψλεη ηελ ηάζε ιεηηνπξγίαο ζηα επίπεδα ηνπ PCS. Γηα έλα ηππηθφ SMES ζχζηεκα, ε καγλεηηθή ελέξγεηα πνπ απνζεθεχεηαη θαη ε νλνκαζηηθή ηζρχο είλαη ηα πην θνηλά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θαη δίλνληαη απφ ηηο ζρέζεηο: E= 1 LI coil θαη P de dt V I coil coil (4.1) Όπνπ: E = απνζεθεπφκελε ελέξγεηα ζε (Joules) P = ηζρχο (Watt) L = απηεπαγσγή πελίνπ (Henry) Ηcoil = dc ξεχκα πελίνπ (Ampere) Vcoil = dc ηάζε ζηνπο αθξνδέθηεο ηνπ πελίνπ (Volt) 78

79 Σν PCS ζχζηεκα παξέρεη ζηελ νπζία ηελ ειεθηξνληθή δηεπαθή κεηαμχ ηνπ ζπζηήκαηνο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαη ηνπ ππεξαγψγηκνπ πελίνπ. Δπηηξέπεη ζην SMES ζχζηεκα λα απνθξίλεηαη κέζα ζε millisec ζηηο απαηηήζεηο ελέξγεηαο. Ζ ηαρεία απηή απφθξηζε ζηηο απαηηήζεηο ελέξγεηαο θάλνπλ ηα SMES ζπζηήκαηα πεξηζζφηεξν ρξήζηκα ζηε βειηίσζε ηεο ζηαζεξφηεηαο ηνπ ει. ζπζηήκαηνο παξά ζηελ θαζεαπηνχ ρξήζε ηνπο γηα απνζήθεπζε ει. ελέξγεηαο. Γηα ηνλ πεξηνξηζκφ ησλ αξκνληθψλ ζηελ ηάζε ζηα άθξα ηνπ πελίνπ δελ ρξεζηκνπνηνχληαη απινί κεηαηξνπείο, αιιά κεηαηξνπήο πςειήο ζπρλφηεηαο (IGBT). Τπάξρνπλ δπν ηχπνη ζπζηεκάησλ ξχζκηζεο ηζρχνο: είλαη ηα PCS κε κεηαηξνπέα πεγήο ξεχκαηνο (Current Source Converter, CSC) γηα ηελ επηθνηλσλία ηνπ SMES κε ην ac ζχζηεκα θαη ηελ θφξηηζε θαη εθθφξηηζε ηνπ πελίνπ, θαη ηα PCS κε κεηαηξνπέα πεγήο ηάζεο (Voltage Source Converter, VSC) θαη dc-dc chopper. Ο VSC θξνληίδεη γηα ηελ επηθνηλσλία ηνπ SMES κε ην ac ζχζηεκα θαη ν dc-dc chopper γηα ηελ θφξηηζε θαη εθθφξηηζε ηνπ πελίνπ. Καηά ηε δηάξθεηα ηεο δηαδηθαζίαο θφξηηζεο-εθθφξηηζεο, αλαπηχζζνληαη ζηνπο αθξνδέθηεο ηνπ πελίνπ κεηαβαηηθά θαηλφκελα φπσο θπκαηηζκνί ηάζεο ιφγν ηνπ chopper. Τπάξρεη ηέινο έλαο δηαθφπηεο παξάθακςεο (bypass switch) πνπ ρξεζηκνπνηείηαη αθελφο γηα λα κεησζνχλ νη απψιεηεο ει. ελέξγεηαο φηαλ ην πελίν είλαη ζε θαηάζηαζε αλακνλήο θαη αθεηέξνπ γηα λα πξνζηαηεχεηαη ην πελίν φηαλ ραζεί ε ςχμε. Οη ιεηηνπξγίεο θφξηηζεο- εθθφξηηζεο επηηπγράλνληαη εθαξκφδνληαο κηα ζεηηθή ή αξλεηηθή ηάζε θαηά κήθνο ηνπ πελίνπ. Ζ ιεηηνπξγία ηεο αλακνλήο επηηπγράλεηαη φηαλ ε ηηκή ηεο V coil γίλεη ίζε κε κεδέλ (ην νπνίν ζπλεπάγεη έλα ζηαζεξφ ξεχκα ζην πελίν). Σν θφζηνο ηνπ PCS είλαη ζρεδφλ φζν ην θφζηνο ηνπ SMES ζπζηήκαηνο νιφθιεξνπ θαη κειέηεο έρνπλ δείμεη φηη ηα κηθξά SMES (< 0,1 MWh) ή κεζαίνπ κεγέζνπο (0,1 100 MWh) είλαη πην νηθνλνκηθά γηα ηε κεηαθνξά θαη δηαλνκή ηεο ει. ελέξγεηαο. ην επφκελν ζρήκα βιέπνπκε έλα γεληθφ δηάγξακκα ηνπ ζπζηήκαηνο ςχμεο πελίνπ ελφο SMES ζπζηήκαηνο. 79

80 ρήκα 4.3 Γεληθφ δηάγξακκα ζπζηήκαηνο ςχμεο πελίνπ SMES 4.4 ΠΑΡΑΓΟΝΣΔ ΠΟΤ ΔΠΖΡΔΑΕΟΤΝ ΣΟ ΥΔΓΗΑΜΟ ΣΟΤ ΠΖΝΗΟΤ Αξθεηνί παξάγνληεο ιακβάλνληαη ππφςε θαηά ην ζρεδηαζκφ ηνπ πελίνπ, πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζεί ε θαιχηεξε δπλαηή απφδνζε ηνπ SMES ζπζηήκαηνο. Ζ ηθαλφηεηα απνζήθεπζεο ελέξγεηαο, ε ζεξκνθξαζία ιεηηνπξγία ηνπ, ν ιφγνο ελέξγεηαο-κάδαο, ε ειάηησζε ησλ απσιεηψλ, νη αλαπηπζζφκελεο δπλάκεηο Lorentz θαζψο θαη άιινη παξάγνληεο, ιακβάλνληαη ππφςε θαηά ην ζρεδηαζκφ ηνπ πελίνπ, πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζεί νηθνλνκηθή, ζηαζεξή θαη αμηφπηζηε ιεηηνπξγία ηνπ SMES ζπζηήκαηνο. Όζνλ αθνξά ην ζρήκα ηνπ πελίνπ, δπν δηαηάμεηο κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ. Δίλαη ηα ζσιελνεηδή θαη ηα ηνξνεηδή πελία. Σα ζσιελνεηδή πελία ρξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο ιφγν ηεο απινχζηεξεο θαηαζθεπήο ηνπο θαη ησλ νηθνλνκηθψλ σθειεηψλ πνπ παξέρνπλ, ελψ ηα ηνξνεηδή ρξεζηκνπνηνχληαη πην πνιχ ζε κηθξφηεξεο εθαξκνγέο. Λφγν ηνπ πςεινχ εμσηεξηθνχ καγλεηηθνχ πεδίνπ ησλ ζσιελνεηδψλ πελίσλ, απαηηείηαη απηά λα βξίζθνληαη πεξίπνπ 100 πφδηα καθξηά απφ νπνηνδήπνηε εμνπιηζκφ ππνζηαζκνχ, ελψ γηα αζηηθέο εγθαηαζηάζεηο φπνπ ν ρψξνο είλαη πεξηνξηζκέλνο απαηηνχληαη πην αθξηβή ζσιελνεηδή πελία κε κηθξφηεξν εμσηεξηθφ καγλεηηθφ πεδίν. Δθηφο απφ ηηο θπζηθέο ηδηφηεηεο ηνπ ζχξκαηνο πνπ είλαη θαηαζθεπαζκέλν ην πελίν, ε επηινγή ηνπ ζρήκαηφο ηνπ εθηφο απφ ηεο ειεθηξηθήο, παίδεη ζεκαληηθφ ξφιν θαη απφ κεραληθήο πιεπξάο. Σξεηο παξάγνληεο επεξεάδνπλ ην ζρήκα ηνπ πελίνπ απφ κεραληθήο πιεπξάο. Δίλαη ε αληνρή ζηηο εμσηεξηθέο κεραληθέο θαηαπνλήζεηο, ε ζεξκηθή ζπζηνιή θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ςχμεο θαη νη αλαπηπζζφκελεο δπλάκεηο Lorentz φηαλ απηφ δηαξξέεηε απφ ξεχκα. Δθηφο 80

81 ησλ άιισλ, ε αλνρή ζηηο θαηαπνλήζεηο είλαη πνιχ θξίζηκε γηαηί θαζνξίδεη πφζν κεγάιε πξέπεη λα είλαη ε δνκηθή θαηαζθεπή πνπ ζα ππνζηεξίδεη ην πελίν, πξνθεηκέλνπ λα αληέρεη ηηο αλαπηπζζφκελεο δπλάκεηο Lorentz. Ζ ηνξνεηδήο γεσκεηξία κπνξεί λα ειαηηψζεη ηηο καγλεηηθέο δπλάκεηο θαη άξα ην κέγεζνο ηεο ππνζηεξηθηηθήο θαηαζθεπήο. Δπίζεο ιφγν ηνπ κηθξνχ εμσηεξηθνχ καγλεηηθνχ πεδίνπ ηνπο, ηα ηνξνεηδή SMES κπνξνχλ λα ηνπνζεηεζνχλ θνληά ζην θνξηίν. ηα κεγάια SMES, ε δηάκεηξνο ηνπ πελίνπ κπνξεί λα θηάζεη ηα 100m θαη ε εγθαηάζηαζή ηνπο γίλεηαη κέζα ζηελ γε. Όηαλ ε απνζεθεπκέλε ελέξγεηα γηα έλα ζχζηεκα απμάλεη θαηά έλα παξάγνληα 100, ην θφζηνο ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο πνπ ρξεηάδεηαη γηα ηελ ιεηηνπξγία ηνπ ζπζηήκαηνο ςχμεο απμάλεηαη θαηά έλαλ παξάγνληα 0. Απφ πιεπξάο ζεξκνθξαζίαο ιεηηνπξγίαο, ηα πελία ρσξίδνληαη ζε ρακειήο ζεξκνθξαζίαο (Low Temperature Superconductors, LTS) θαη πςειήο ζεξκνθξαζίαο (High Temperature Superconductors, HTS). Σα SMES κε πςειήο ζεξκνθξαζίαο ππεξαγσγνχο, εμνηθνλνκνχλ θφζηνο ζε ςχμε θαηά έλα παξάγνληα 60-70% κεγαιχηεξν απφ ηα αληίζηνηρα ζπζηήκαηα κε ρακειήο ζεξκνθξαζίαο ππεξαγσγνχο. Σν πξφβιεκα ησλ πςειήο ζεξκνθξαζίαο ππεξαγσγψλ είλαη φηη ηα πιηθά ηνπο είλαη νξηζκέλα επαίζζεηα θεξακηθά θαη ζπλεπψο θαζηζηνχλ δχζθνιε ηε θαηαζθεπή ηνπο. Δπηπιένλ, ε ππθλφηεηα ξεχκαηνο ζηνπο HTS είλαη κηθξφηεξε απφ απηή ησλ LTS. Ζ αλάπηπμε ησλ ππεξαγψγηκσλ πιηθψλ παίδεη πνιχ κεγάιν ξφιν ζην θεθάιαην ησλ SMES ζπζηεκάησλ, κηαο θαη κπνξνχλ λα πεξηνξίζνπλ ηε ρξήζε ησλ ειεθηξνληθψλ ηζρχνο θαη λα ειαηηψζνπλ έηζη ην ζπλνιηθφ θφζηνο θαηαζθεπήο νιφθιεξνπ ηνπ SMES ζπζηήκαηνο. Μεξηθά πξφηππα HTS ζπζηήκαηα ιεηηνπξγνχλ ζε ζεξκνθξαζία ν Κ θαη βξίζθεηαη ζε πεηξακαηηθφ ζηάδην, ελψ LTS ζπζηήκαηα, πνπ είλαη θαη απηά πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζήκεξα, ιεηηνπξγνχλ ζε ζεξκνθξαζία πεξίπνπ 4, ν Κ. Όζν ρακειφηεξε είλαη ζεξκνθξαζία ηνπ ππεξαγσγνχ, ηφζν πςειφηεξν είλαη ην ξεχκα ιεηηνπξγίαο ηνπ. Οη θιίκαθεο ηζρχνο θαη ελέξγεηαο ζηελ νπνία θαηαζθεπάδνληαη ηα πελία γηα εθαξκνγέο ησλ SMES ζηε ρξεζηκνπνίεζε ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, θπκαίλνληαη απφ 50 έσο 00ΜW θαη απφ 50 έσο 3000MJ. ρεδηάδνληαη γηα λα ιεηηνπξγνχλ κε πςειφ ξεχκα (θπκαίλεηαη απφ 4 έσο 50ΚΑ), αιιά κε ρακειή ηάζε (< 8KV). 81

82 Πξνθεηκέλνπ φκσο λα κεησζεί ην θφζηνο ησλ ειεθηξνληθψλ ηζρχνο ηνπ PCS ζπζηήκαηνο, θαηαζθεπάδνπκε ηα πελία λα ιεηηνπξγνχλ ζε πςειφηεξε ηάζε ηεο ηάμεο ησλ 13 κε 4KV. Μνινλφηη ην κεγαιχηεξν ρξνληθφ δηάζηεκα ε ηάζε ζηα άθξα ηνπ πελίνπ είλαη ακειεηέα, θαηά ηε δηάξθεηα αληαιιαγήο ηζρχνο κε ην ac ζχζηεκα, απηή ελδέρεηαη λα θηάζεη ζηηγκηαία ηελ πξναλαθεξζείζα νλνκαζηηθή ηεο ηηκή. ρήκα 4.4 Παξάδεηγκα ζσιελνεηδνχο πελίνπ γηα ρξήζε ζε SMES ζχζηεκα 4.5 ΚΑΣΑΚΔΤΖ ΣΟΤ ΠΖΝΗΟΤ ηελ παξάγξαθν απηή ζα δνχκε ηε βαζηθή δνκή ελφο πξαγκαηηθνχ πελίνπ, πξνθεηκέλνπ λα καο γίλνπλ αληηιεπηά ηα επηκέξνπο ηκήκαηά ηνπ. Θεσξνχκε αξρηθά φηη ην πελίν απνηειείηαη απφ έλα πιήζνο δίζθσλ φπνπ θάζε δίζθνο απνηειείηαη απφ έλα άιιν πιήζνο ζηξψζεσλ θαη θάζε ζηξψζε απνηειείηαη απφ έλαλ αξηζκφ ζπεηξψλ. Κάζε ζηξψζε έρεη κηα εμσηεξηθή αθηίλα R θαη κηα εζσηεξηθή αθηίλα R1 θαη αλαθέξεηαη σο πελίν ηχπνπ πίηα (pancake coil). ην επφκελν ζρήκα 4.5(α) βιέπνπκε έλα πξαγκαηηθφ πελίν ελψ ζηα 4.5(β) θαη 4.5(γ) βιέπνπκε ηα επηκέξνπο ηκήκαηά ηνπ. Να ζεκεηψζνπκε φηη νη ηάζεηο κεηαμχ γεηηνληθψλ ζπεηξψλ θαη γεηηνληθψλ ζηξψζεσλ είλαη πνιχ κηθξέο κεηαμχ ησλ ηάζεσλ ηνπ πελίνπ θαη ηεο γεο. Ζ επηινγή ηεο κφλσζεο ησλ γεηηνληθψλ ζπεηξψλ θαη ησλ ζηξψζεσλ κεηαμχ ηνπο θαζνξίδεηαη απφ ζεξκηθνχο θαη κεραληθνχο παξάγνληεο. (α) (νη δηαζηάζεηο αθνξνχλ ην 11 ν πελίν ηνπ πίλαθα 3 ηεο επφκελεο παξαγξάθνπ) 8

83 (β) πξαγκαηηθφο δίζθνο κε πνιιέο ζηξψζεηο (γ) κεκνλσκέλεο ζηξψζεηο δίζθνπ (pancake coils) κε πνιιέο ζπείξεο ρήκα 4.5 ρέδην ππεξαγψγηκνπ πελίνπ κε ηα επηκέξνπο ηκήκαηα 4.6 ΥΔΓΗΑΜΟ ΚΑΗ ΤΓΚΡΗΖ ΤΠΔΡΑΓΧΓΗΜΧΝ ΠΖΝΗΧΝ ΓΗΑ SMES ΤΣΖΜΑΣΑ Έλα εξεπλεηηθφ πξφγξακκα πνπ εζηηάδεη ζηε θαηαζθεπή ηνπ πελίνπ γηα έλα πξαγκαηηθφ SMES ζχζηεκα, πξαγκαηνπνηήζεθε ζην Δξγαζηήξην Τπεξαγψγηκεο Σερλνινγίαο. Γηα ην ζρεδηαζκφ θαη ηε βειηηζηνπνίεζή ηνπ ρξεζηκνπνηήζεθε ε εθαξκνγή FLUX D γηα ππνινγηζηή. Αξρηθά θαηαζθεπάζηεθε έλα καζεκαηηθφ κνληέιν ηνπ πελίνπ. Αιιάδνληαο ηηο αξρηθέο κεραληθέο θαη ειεθηξηθέο παξακέηξνπο ηνπ αλάινγα κε ηελ εθάζηνηε εθαξκνγή, δεθάδεο απνηειέζκαηα ππεξαγψγηκσλ πελίσλ παξήρζεζαλ απφ ηνλ ππνινγηζηή. ην παξαθάησ πίλαθα, θαίλνληαη ζπγθεληξσκέλα ηα ραξαθηεξηζηηθά κεξηθψλ απφ ησλ πελίσλ πνπ πξνέθπςαλ. Οη ηηκέο ηνπ ξεχκαηνο ιεηηνπξγίαο θαη ηεο απνζεθεπφκελεο ελέξγεηαο δίλνληαη ζηε ζεξκνθξαζία ιεηηνπξγίαο ηνπ ππεξαγσγνχ. Ο πίλαθαο δείρλεη ηα ραξαθηεξηζηηθά γηα πελία κε θαη ρσξίο ελδηάκεζν ζηξψκα αλάκεζα ζηνπο δίζθνπο ηνπο. Σν ελδηάκεζν απηφ ζηξψκα έρεη ζαλ ζπλέπεηα λα απμάλεηαη ην νιηθφ χςνο ηνπ πελίνπ (κε γθξη θφλην είλαη ηα πελία κε κεζαίν ζηξψκα), αιιά παξέρεηαη κεγαιχηεξε κφλσζε 83

84 αλάκεζα ζηνπο δίζθνπο. αλ βαζηθή αξρή ζην ζρεδηαζκφ ηνπ πελίνπ απνηειεί ε απνζήθεπζε ηεο κέγηζηεο πνζφηεηαο ελέξγεηαο κε ηηο ειάρηζηεο δπλαηέο δηαζηάζεηο ηνπ πελίνπ. Πίλαθαο 4.1 Υαξαθηεξηζηηθά ησλ πελίσλ {ζεκ. ε πξψηε ζηήιε αθνξά ηνλ αξηζκφ ησλ δίζθσλ πνπ απνηειείηαη νιφθιεξν ην πελίν. Ζ δεχηεξε ζηήιε αθνξά ηνλ αξηζκφ ησλ ζηξψζεσλ (pancake coils) πνπ απνηειείηαη θάζε δίζθνο. Ζ ηξίηε ζηήιε δελ δείρλεη ηνλ αξηζκφ ζπεηξψλ ηεο θάζε ζηξψζεο γηαηί θάζε ζηξψζε εδψ είλαη κία κφλν ζπείξα. Ζ ηξίηε ζηήιε δείρλεη ηνλ νιηθφ αξηζκφ ζπεηξψλ ηνπ πελίνπ (πξάγκαηη, γηα ην πξψην πελίν: 6 δίζθνη x 97 ζηξψζεηο αλά δίζθν = 178 ζηξψζεηο x 1 ζπείξα αλά ζηξψζε = 178 ζπείξεο)} 4.7 ΜΟΝΣΔΛΟΠΟΗΖΖ ΣΟΤ ΤΠΔΡΑΓΧΓΗΜΟΤ ΠΖΝΗΟΤ Τπάξρνπλ αξθεηέο κέζνδνη γηα λα θαζνξίζνπκε ηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ ππεξαγψγηκσλ πελίσλ. Μεξηθέο απφ απηέο ηηο κεζφδνπο είλαη νη απεπζείαο κεηξήζεηο ζην πξαγκαηηθφ πελίν, κεηξήζεηο ζε έλα πεηξακαηηθφ κνληέιν ηνπ πελίνπ ή ηέινο ε θαηαζθεπή ελφο καζεκαηηθνχ κνληέινπ ηνπ πελίνπ γηα ηνλ ππνινγηζκφ ηεο απφθξηζεο ζπρλφηεηαο θαη ηεο θαηαλνκήο ηεο ηάζεο ζε απηφ, κε ηε βνήζεηα ειεθηξνληθνχ ππνινγηζηή. Πξνθαλψο, νη δπν πξψηεο κέζνδνη ζα δίλνπλ πην αθξηβή θαη αμηφπηζηα απνηειέζκαηα απφ ηελ καζεκαηηθή πεξηγξαθή ηνπ. 84

85 Δίλαη φκσο πην εχθνιε θαη νηθνλνκηθή ιχζε λα θηηάμνπκε ην καζεκαηηθφ πξφηππν ηνπ πελίνπ, παξά λα πάξνπκε απεπζείαο κεηξήζεηο ζην ίδην ην πελίν ή ελφο κνληέινπ ηνπ. Θεσξνχκε φηη ην πελίν έρεη ηζνδχλακν θχθισκα φπσο θαίλεηαη ζην ζρήκα 15 παξαθάησ. ρήκα 4.6 Ηζνδχλακν θχθισκα πελίνπ Σν ηζνδχλακν θχθισκα απνηειείηαη απφ ην επαγσγηθφ θαη ην ρσξεηηθφ θχθισκα. Σν επαγσγηθφ θχθισκα πεξηιακβάλεη ηηο απηεπαγσγέο L ηεο θάζε ζπείξαο θαη ηηο ακνηβαίεο επαγσγέο Μ κεηαμχ ησλ ζπεηξψλ, ελψ ην ρσξεηηθφ θχθισκα πεξηιακβάλεη ηηο ρσξεηηθφηεηεο C adj (ρσξεηηθφηεηα κεηαμχ ησλ γεηηνληθψλ ζπεηξψλ ζε κηα ζηξψζε, ζε πεξίπησζε πνπ θάζε ζηξψζε απνηειείηαη απφ πεξηζζφηεξεο απφ κηα ζπείξεο), C ax (ρσξεηηθφηεηα κεηαμχ ησλ αμνληθά κεκνλσκέλσλ ζπεηξψλ) θαη C g (ρσξεηηθφηεηα κεηαμχ ζπείξαο θαη γεο) ΤΠΟΛΟΓΗΜΟ ΣΖ ΑΤΣΔΠΑΓΧΓΖ L Γηα ηνλ ππνινγηζκφ ησλ ηεο απηεπαγσγήο L ζα ζεσξήζνπκε φηη ην πελίν απνηειείηαη απφ έλαλ αξηζκφ δίζθσλ, ν νπνίνο απνηειείηαη κε απφ έλαλ αξηζκφ ζηξψζεσλ πνπ θάζε κηα απνηειείηαη απφ έλαλ αξηζκφ ζπεηξψλ. ην παξαθάησ ζρήκα 4.7(α) βιέπνπκε ηε θαηαθφξπθε ηνκή ελφο πελίνπ 1 δίζθσλ, ζην (β) βιέπνπκε κηα θάζεηε ηνκή ελφο δίζθνπ ηεηξαγσληθήο δηαηνκήο θαη ζην (γ) έλα πελίν ηξηψλ δίζθσλ, έμη ζηξψζεσλ αλά δίζθν, 5 ζπεηξψλ αλά ζηξψζε. (α) (β) ρήκα 4.7 Γηάθνξεο φςεηο SMES πελίνπ 85

86 Ζ απηεπαγσγή L δίλεηαη απφ ηε ζρέζε: L RN 8R ln( ) R 1 (4.) φπνπ: R 1 =exp[ 1 ln( a b a a b b ) ln(1 ) ln(1 ) 1a b 1b a b tan 3a 1 1 a a tan b 3b b a 5 1 ] (4.3) φπνπ Ν είλαη ν αξηζκφο ζπεηξψλ θάζε ζηξψζεο. Γηα ηνλ ππνινγηζκφ ηεο επαγσγήο ζηξψζεο κε κηα ζπείξα, ηφηε Ν= ΒΔΛΣΗΧΖ ΣΖ ΣΑΘΔΡΟΣΖΣΑ ΔΝΟ ΖΔ,ΒΑΗΕΟΜΔΝΖ ΣΖΝ ΔΞΗΟΡΡΟΠΖΖ ΣΖ ΑΣΑΘΜΖΣΖ ΗΥΤΟ ην παξαθάησ ζρήκα βιέπνπκε έλα απιφ ζχζηεκα ΖΔ ην νπνίν ζπλδέεη ηελ πεξηνρή Η κε ηελ πεξηνρή ΗΗ κέζν κηαο κεγάιεο γξακκήο κεηαθνξάο, ζηελ νπνία ππάξρεη έλα ζηνηρείν απνζήθεπζεο ελέξγεηαο ζηε κηα πιεπξά. Ακειψληαο φιεο ηηο απψιεηεο, ε εγρεφκελε ηζρχο απφ ην δπγφ I κεηαθέξεηαη κέζν ηεο γξακκήο ζηελ πεξηνρή ΗΗ. ε θαλνληθή ιεηηνπξγία, ε εγρεφκελε ηζρχο απφ ηε πεξηνρή Η είλαη ίζε κε απηή πνπ κεηαθέξεηαη ζηελ πεξηνρή ΗΗ θαη ην ζχζηεκα βξίζθεηαη ζε ηζνξξνπία. Ζ ηζνξξνπία απηή φκσο κπνξεί λα δηαηαξαρζεί αλ ζπκβεί θάπνηα αιιαγή ζηα ζπζηήκαηα ησλ δπν πεξηνρψλ. Ζ αζηάζκεηε ηζρχο πνπ ζα πξνθχςεη ζα πξνθαιέζεη ηαιαληψζεηο ζην ΖΔ θαη ζε πεξίπησζε πνπ νη ηαιαληψζεηο απηέο επηκείλνπλ ζα πξνθιεζεί απψιεηα ηεο επζηάζεηαο. Δχθνια θαηαιαβαίλνπκε φηη αλ δεκηνπξγήζνπκε έλα ζχζηεκα ειέγρνπ πνπ ζα αληηζηαζκίδεη ηελ παξαγφκελε απηή αζηάζκεηε ηζρχ αθαξηαία θαη κε αθξίβεηα, ηφηε ην ζχζηεκα ζα επαλέιζεη ζε ηζνξξνπία θαη ζα δηαηεξεζεί ε ζηαζεξφηεηά ηνπ. 86

87 ρήκα 4.8 Σν κνλνγξακκηθφ κνληέιν ηνπ παξαδείγκαηνο Έλα ηέηνην ζχζηεκα ειέγρνπ κπνξεί λα είλαη έλαο ζηαζεξνπνηεηήο ηζρχνο (Power System Stabilizer, PSS) ν νπνίνο ρξεζηκνπνηείηαη ζηηο ζχγρξνλεο γελλήηξηεο ησλ δηάθνξσλ κνλάδσλ, παξέρνληαο ζπκπιεξσκαηηθφ ζήκα δηέγεξζεο. Σα PSS είλαη πνιχ απνηειεζκαηηθά ζηελ απφζβεζε ησλ ηνπηθψλ ηαιαληψζεσλ ελψ είλαη πηζαλφ λα κελ είλαη απνηειεζκαηηθά ζηηο ρακειήο ζπρλφηεηαο ηαιαληψζεηο, εηδηθά φηαλ νη γελλήηξηα βξίζθεηαη καθξηά απφ ηε δηαζπλδεδεκέλε γξακκή κεηαθνξάο. Γηα λα ιπζεί ην πξφβιεκα απηφ εχθνια θαη απνδνηηθά, ρξεζηκνπνηείηαη έλα ζχζηεκα απνζήθεπζεο ελέξγεηαο. Καη αθνχ ηα SMES ζπζηήκαηα κπνξνχλ εθηφο απφ ηε κεγάιε ηαρχηεηα απφθξηζεο λα απνζεθεχνπλ θαη κεγάιεο πνζφηεηεο ελέξγεηαο, απνηεινχλ ηελ πην πξνζηηή ηδέα ζαλ ζπζηήκαηα ειέγρνπ γηα ηε βειηίσζε ηεο ζηαζεξφηεηαο ΑΠΟΣΔΛΔΜΑΣΑ ΔΞΟΜΟΗΧΖ ΣΖ ΣΑΘΔΡΟΣΖΣΑ ΔΝΟ ΖΔ, ΥΡΖΗΜΟΠΟΗΧΝΣΑ SMES ΤΣΖΜΑΣΑ Αθνχ είδακε ζηελ πξνεγνχκελε παξάγξαθν φηη ζαλ ζχζηεκα ειέγρνπ γηα ηε βειηίσζε ηεο ζηαζεξφηεηαο κπνξεί λα απνηειέζεη έλα SMES ζχζηεκα, ζηε παξάγξαθν απηή ζα δνχκε ηα απνηειέζκαηα ηεο εμνκνίσζεο φηαλ ρξεζηκνπνηνχκε έλα ηέηνην ζχζηεκα. Γηα ην ζθνπφ απηφ ρξεζηκνπνηνχκε ην απιφ ΖΔ ηνπ παξαθάησ ζρήκαηνο. ρήκα 4.9 Μνληέιν ΖΔ γηα ηελ εμνκνίσζε 87

88 ην ζχζηεκα απηφ, ε πεξηνρή Η παξηζηάλεηαη απφ κηα κηθξή γελλήηξηα G1 θαη ε κεγαιχηεξε πεξηνρή (ΗΗ) απφ κεγαιχηεξε γελλήηξηα G. Οη ηαιαληψζεηο κεηαμχ ησλ δπν γελλεηξηψλ ζεσξνχκε φηη είλαη ρακειήο ζπρλφηεηαο (κηαο θαη φπσο αλαθέξακε απηέο δελ κπνξνχλ λα αληηκεησπηζηνχλ πάληα απφ ηα PSS). Γηα ηελ επίηεπμε ηεο ζηαζεξφηεηαο ζεσξνχκε φηη έλα SMES ζχζηεκα βξίζθεηαη ζηελ κηα πιεπξά ηνπ ΖΔ. Οη δπλακηθέο εμηζψζεηο ηνπ SMES ζπζηήκαηνο απνδεηθλχεηαη φηη είλαη νη παξαθάησ δπν πξψηεο ηάμεο δηαθνξηθέο εμηζψζεηο: 1 1 P smes Psmes u T T 1 (4.4) 1 1 Q smes Qsmes u T T (4.5) Όπνπ Psmes θαη Qsmes είλαη ε πξαγκαηηθή θαη άεξγνο ηζρχο ηνπ SMES ζπζηήκαηνο πνπ πξφθεηηαη λα αληηζηαζκίζεη ηηο αλαπηπζζφκελεο αζηάζκεηεο ηζρχο θαη u 1, u είλαη ηα ζήκαηα ειέγρνπ πνπ θαζνξίδνληαη απφ ηηο απαηηήζεηο ηεο ζηαζεξφηεηαο. ηε δηθή καο πεξίπησζε, ηα ζήκαηα απηά είλαη ε αζηάζκεηε πξαγκαηηθή θαη άεξγνο ηζρχο ηνπ ΖΔ. Γηα λα αληηζηαζκηζηεί ε θαζπζηέξεζε ζην SMES ζχζηεκα, έλαο απιφο PID ειεγθηήο, πνπ είλαη θαη ε πην θνηλή κέζνδνο ειέγρνπ ζηε βηνκεραλία, ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηνλ έιεγρν ηνπ ζπζηήκαηνο ξχζκηζεο ηεο πξαγκαηηθήο θαη άεξγνπ ηζρχο ηνπ SMES ζπζηήκαηνο. Με ηε ρξήζε ηεο εθαξκνγήο Simulink ηνπ παθέηνπ MATLAB, εμνκνηψλνληαο ην ζχζηεκα ηνπ πξνεγνχκελνπ ζρήκαηνο ζε δηάθνξα είδε δηαηαξαρψλ, παξήρζεζαλ πνιιά θαη ηθαλνπνηεηηθά απνηειέζκαηα. Σα απνηειέζκαηα ζηελ πεξίπησζε ελφο ηξηθαζηθνχ βξαρπθπθιψκαηνο κε ηε γε, πνπ είλαη θαη ην πην ζπρλφ είδνο ζθάικαηνο ζε έλα ΖΔ, θαίλνληαη ζην παξαθάησ ζρήκα. 88

89 ρήκα 4.10 Απνηειέζκαηα εμνκνίσζεο ηνπ πξνεγνχκελνπ ζπζηήκαηνο Σν ζρήκα απηφ δείρλεη ηελ απφθξηζε ηνπ ΖΔ ρσξίο θαη κε ην SMES ζχζηεκα. Δίλαη εκθαλέο φηη ρσξίο ηε ρξήζε ηνπ SMES (πξψηε ζεηξά γξαθηθψλ) ην ζχζηεκα απνζπγρξνλίδεηαη ακέζσο κεηά ηελ εκθάληζε ηνπ ζθάικαηνο. Ζ γσλία δ ηεο γελλήηξηαο G1 απμάλεη εθζεηηθά ζε κηα πνιχ κεγάιε ηηκή θαη ε ηάζε ζηνπο αθξνδέθηεο ηεο ηαιαληψλεηαη. Αληίζεηα, κε ηε βνήζεηα ηνπ SMES ζπζηήκαηνο (δεχηεξε ζεηξά γξαθηθψλ) ην ΖΔ παξακέλεη ζπγρξνληζκέλν. Σφζν ε γσλία δ φζν θαη ε ηάζε ζηνπο αθξνδέθηεο ηεο γελλήηξηαο επαλέξρνληαη ζηελ αξρηθή ηνπο ηηκή, κεηά απφ κηα πνιχ κηθξή κεηαβαηηθή πεξίνδν. ην ίδην ζρήκα (β) θαίλεηαη θαη ε αληηζηάζκηζε πξαγκαηηθήο θαη άεξγνπ ηζρχνο ηνπ SMES, θαηά ηε ζηηγκή ηνπ ζθάικαηνο. 4.9 ΣΔΥΝΗΚΟΗ ΠΔΡΗΟΡΗΜΟΗ ΣΧΝ SMES Μεξηθνί παξάγνληεο πνπ πξέπεη λα ιεθζνχλ ππφςε θαηά ηελ επηινγή απνζήθεπζεο κε ηα SMES ζπζηήκαηα είλαη φηη: απαηηνχλ κεγάιν θφζηνο γηα ηελ εγθαηάζηαζε ζηήξημεο ηνπ πελίνπ, ιφγν ησλ κεγάισλ αλαπηπζζφκελσλ δπλάκεσλ Lorentz ηα ζπζηήκαηα απηά ζα θαηαιακβάλνπλ κεγάιν κέγεζνο ηεο εγθαηάζηαζεο, κηαο θαη γηα ηελ απνζήθεπζε κηαο GWh απαηηνχληαη πεξίπνπ 160km ζχξκαηνο 89

90 είλαη δχζθνιε ε θαηαζθεπή πνιχ κεγάινπ κήθνπο αγσγψλ απφ ππεξαγψγηκν πιηθφ πεξά απφ κηα ζπγθεθξηκέλε ηηκή ξεχκαηνο, ν αγσγφο ράλεη ηηο ππεξαγψγηκεο ηδηφηεηέο ηνπ (αλεμάξηεηα αλ βξίζθεηαη ζηε θξίζηκε ζεξκνθξαζία ηνπ) κε ζπλέπεηα λα έρσ πεξηνξηζκνχο ζηελ πνζφηεηα ξεχκαηνο πνπ κπνξψ λα κεηαθέξσ ην γεγνλφο φηη νη επηπηψζεηο ηεο επίδξαζεο ηνπ καγλεηηθνχ πεδίνπ ζηνλ άλζξσπν θαη ην πεξηβάιινλ δελ έρνπλ αθφκα απνζαθεληζηεί, αλαγθάδεη ηα SMES ζπζηήκαηα λα πξέπεη λα θαηαζθεπαζηνχλ ζε απνκνλσκέλεο πεξηνρέο, καθξηά απφ αλζξψπνπο. 90

91 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 5 ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΤΣΖΜΑΣΑ ΑΝΣΛΖΗΟΣΑΜΗΔΤΖ 5.1 ΔΗΑΓΧΓΖ Ζ αληιεζηνηακίεπζε πξνθχπηεη απφ ηελ αλάγθε ηεο απνζήθεπζεο κεγάισλ πνζνηήησλ ελέξγεηαο, φηαλ απηά δηαηίζεληαη κε θάπνην ηξφπν κία δεδνκέλε ρξνληθή ζηηγκή, θαηά ηελ νπνία δελ κπνξνχλ λα απνξξνθεζνχλ. Σα απνζεθεπκέλα πνζά ελέξγεηαο κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ κία άιιε ρξνληθή ζηηγκή, φηαλ πξνθχςεη ζρεηηθή αλάγθε γηα παξνρή ελέξγεηαο. Ζ αληιεζηνηακίεπζε απνηειεί ηελ κεγαιχηεξε ζε ρξήζε κέζνδν απνζήθεπζεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο παγθνζκίσο, κε ηελ Ακεξηθή λα απνζεθεχεη κε αληιεζηνηακίεπζε ζπλνιηθά 19GW ηζρχνο (ην νπνίν απνηειεί ην,7% ηεο παγθφζκηαο απνζεθεπφκελεο κε αληιεζηνηακίεπζε ηζρχ) θαη ηελ Ηαπσλία λα απνζεθεχεη 4GW ηζρχνο. Τπάξρνπλ κηθξέο κνλάδεο απφ 30 έσο 350MW θαη εξγνζηάζηα παξαγσγήο απφ 300 έσο 1800MW. Ζ απφδνζή ηνπο θηάλεη ην 60% γηα ηηο παιηέο κνλάδεο θαη ην 78% γηα ηηο λέεο. Δίλαη ζπζηήκαηα ςπρξήο εθθίλεζεο κε ρξφλν εθθίλεζεο 1 έσο 4 ιεπηά πεξίπνπ θαη αμηνπηζηία εθθίλεζεο πνπ πιεζηάδεη ην 100% (>99%). Έλα ζχζηεκα αληιεζηνηακίεπζεο απνηειείηαη φπσο είπακε απφ ηα παξαθάησ κέξε: α) Μία αληιία ή έλα ζχλνιν παξάιιεια ζπλδεδεκέλσλ αληιηψλ β)έλαλ πδξνζηξφβηιν ή έλα ζχλνιν παξάιιεια ζπλδεδεκέλσλ πδξνζηξνβίισλ γ) Γχν δεμακελέο λεξνχ νη νπνίεο βξίζθνληαη ζε ηθαλή πςνκεηξηθή δηαθνξά κεηαμχ ηνπο δ) Έλα ζχλνιν ζσιελψζεσλ γηα ηελ άληιεζε ηνπ λεξνχ απφ ηελ θάησ δεμακελή πξνο ηελ άλσ ε) Έλα ζχλνιν ζσιελψζεσλ γηα ηελ πξνζαγσγή ηνπ λεξνχ απφ ηελ άλσ δεμακελή πξνο ηελ θάησ κέζσ ηνπ πδξνζηξνβίινπ γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο 91

92 Ζ θηινζνθία ιεηηνπξγίαο ηνπ ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο είλαη απιή. Ζ πεξίζζεηα ελέξγεηαο ηξνθνδνηεί ηηο αληιίεο, κέζσ ησλ νπνίσλ ην εξγαδφκελν κέζν (λεξφ) αλπςψλεηαη δηα ησλ ζσιελψζεσλ αλφδνπ απφ ηελ θάησ δεμακελή ζηελ άλσ, δίλνληάο καο έηζη ηε δπλαηφηεηα απνζήθεπζεο ηεο πεξίζζεηαο ελέξγεηαο κε ηε κνξθή δπλακηθήο ελέξγεηαο. Όηαλ θάπνηα άιιε ρξνληθή ζηηγκή ρξεηαδφκαζηε ελέξγεηα, ην λεξφ απφ ηελ πάλσ δεμακελή αθήλεηαη λα νδεχζεη κέζσ ησλ ζσιελψζεσλ θαζφδνπ πξνο ηελ θάησ δεμακελή, ην νπνίν δηεξρφκελν κέζσ ησλ πδξνζηξνβίισλ παξάγεη ηελ επηζπκεηή ελέξγεηα. Οη δηαζηαζηνινγήζεηο ησλ δχν δεμακελψλ είλαη ηέηνηεο πνπ λα εμαζθαιίδνπλ φηη κφλν έλα κηθξφ πνζνζηφ απφ ηνλ φγθν ηνπ απνζεθεπκέλνπ λεξνχ ζα ρξεζηκνπνηεζεί θαη ζα είλαη ηθαλφ γηα ηηο κεηαηξνπέο ηηο δηαηηζέκελεο ελέξγεηαο ζε δπλακηθή θαη αληίζηξνθα, απνθιείνληαο ην ελδερφκελν θάπνηα απφ ηηο δχν δεμακελέο λα αδεηάζεη εληειψο. Σα ζπζηήκαηα αληιεζηνηακίεπζεο κπνξνχλ λα ιεηηνπξγήζνπλ εμαηξεηηθά, ζπλδπαδφκελα κε αηνιηθά πάξθα ή ζεξκηθά ζπζηήκαηα, απνζεθεχνληαο πάληα πεξίζζεηα παξαγφκελεο ελέξγεηαο ή ελέξγεηαο πνπ δελ κπνξεί λα απνξξνθεζεί. ρεκαηηθά, έλα ζχζηεκα αληιεζηνηακίεπζεο ζπλδπαδφκελν κε αηνιηθά πάξθα θαίλεηαη ζην παξαθάησ ζρήκα. ηελ παξάγξαθν απηή ζα κειεηήζνπκε ηε ζπλεξγαζία ελφο αηνιηθνχ πάξθνπ κε έλα ζχζηεκα αληιεζηνηακίεπζεο, κηαο θαη φπσο ζα δνχκε ζηε ζπλέρεηα απηφ κπνξεί λα βξεη άκεζε εθαξκνγή ζε έλα πξαγκαηηθφ ζχζηεκα ζηελ Διιάδα. ην απηφλνκν ζχζηεκα ελέξγεηαο ηεο Κξήηεο. ρήκα 5.1 πλδπαζκφο ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο κε Αηνιηθά Πάξθα Ζ αλεκνγελλήηξηα παξηζηάλεη ην αηνιηθφ πάξθν, απφ ην νπνίν πξνέξρεηαη φιε ε ελέξγεηα πνπ παξάγεη ην ζχζηεκα. Σν αηνιηθφ πάξθν ηξνθνδνηεί ην ζχζηεκα κε ειεθηξηθή ηζρχ P sourse. Σν ζχζηεκα δηαρείξηζεο ελέξγεηαο (.Γ.Δ) ειέγρεη αλ ε παξερφκελε ειεθηξηθή 9

93 ηζρχο απφ ην αηνιηθφ πάξθν είλαη κεγαιχηεξε απφ ηε ζηηγκηαία δήηεζε Ρ load. Γηαθξίλνπκε ηηο εμήο πεξηπηψζεηο: α) Αλ P sourse > Ρ load, ηφηε ην αηνιηθφ πάξθν θαιχπηεη εμ' νινθιήξνπ ηε ζηηγκηαία δήηεζε θνξηίνπ θαη ε πεξίζζεηα ηεο παξερφκελεο απφ απηφ ελέξγεηαο ηξνθνδνηεί ηελ αληιία ηνπ πδξνειεθηξηθνχ ζπζηήκαηνο πξνθεηκέλνπ λα απνηακηεπηεί κέζσ ηεο αλχςσζεο ηνπ λεξνχ απφ ηελ θάησ ζηελ άλσ δεμακελή. Αλ ππνζέζνπκε φηη ε πάλσ δεμακελή είλαη γεκάηε, ηφηε είηε απνξξίπηνπκε ηελ πεξίζζεηα ηεο παξερφκελεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, είηε ηελ αμηνπνηνχκε κε θάπνην άιιν ηξφπν (π.ρ. αθαιάησζε), είηε κεηψλνπκε ηελ παξαγφκελε ηζρχ απφ ην αηνιηθφ πάξθν. β) Αλ P sourse < Ρ load, ηφηε φιε ε ελέξγεηα πνπ παξάγεηαη απφ ην αηνιηθφ πάξθν δηνρεηεχεηαη ζηελ θαηαλάισζε, ελψ παξάιιεια παξάγεηαη έλα επηπιένλ πνζφ ελέξγεηαο απφ ηνλ πδξνζηξφβηιν γηα ηελ θάιπςε ηεο δεηνχκελεο ηζρχνο. Ηδηαίηεξα ειθπζηηθά κεγέζε εμάγνληαη επίζεο απφ ην ζπλδπαζκφ ζπζηεκάησλ αληιεζηνηακίεπζεο κε ζεξκηθά ζπζηήκαηα γηα εμνηθνλφκεζεο ζε πεξηπηψζεηο ιεηηνπξγίαο ηνπ ζπζηήκαηνο ζε ηζρχο κεγαιχηεξεο απφ ηηο απαηηνχκελεο, ιφγσ ηερληθψλ ειαρίζησλ. Απνδεηθλχεηαη φηη κε ηε ρξήζε ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο, κπνξεί λα επηηεπρζεί ζεκαληηθή εμνηθνλφκεζε θαπζίκνπ θαη γξήγνξε απφζβεζε ησλ αξρηθψλ θεθαιαίσλ επέλδπζεο. 5. ΤΓΡΟΓΤΝΑΜΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ - ΤΓΑΣΟΠΣΧΖ Σελ πδξνδπλακηθή ελέξγεηα πνπ αμηνπνηνχκε ζηα ζπζηήκαηα αληιεζηνηακίεπζεο ηελ παίξλνπκε απφ ηηο πδαηνπηψζεηο. ε απηέο, εθκεηαιιεπφκαζηε ηελ δπλακηθή ελέξγεηα ηνπ λεξνχ ην νπνίν βξίζθεηαη ζε χςνο Ζ απφ ην έδαθνο, κεηαηξέπνληάο ηελ ζε θηλεηηθή ελέξγεηα αξρηθά θαη έπεηηα ζε ειεθηξηθή. Απηφ ζεκαίλεη νηη ζα πξέπεη λα ππάξρνπλ αθελφο ηα απαξαίηεηα πδξνδπλακηθά απνζέκαηα θαη αθ εηέξνπ ην αλάινγν χςνο πηψζεο. Δδψ πξέπεη λα παξαηεξήζνπκε φηη έρνπκε δπν δηαθνξεηηθά χςε πηψζεο. Σν διαθέζιμο ή γευδαιηικό ύτορ Ζ θαη ην σθέιηκν χςνο h. Σν δηαζέζηκν χςνο Ζ είλαη ην θάζεην χςνο απφ ηε ζηάζκε ηνπ λεξνχ ζηελ άλσ ιίκλε κέρξη ην αθξνθχζην πνπ θηάλεη ζην ζηξφβηιν. Λφγν φκσο απσιεηψλ, δελ κπνξνχκε λα εθκεηαιιεπηνχκε φιν ην χςνο απηφ Ζ. Οη απψιεηεο απηέο είλαη: 93

94 α) ζην πέξαζκα ηνπ λεξνχ κέζα απφ ηνλ πδαηνθξάρηε β) ιφγν αληηζηάζεσλ θαηά ην πέξαζκα ηνπ λεξνχ ζηε δηάηαμε εηζαγσγήο πξνο ηνπο αγσγνχο πηψζεο γ) ιφγν ηξηβψλ κέζα ζηνλ αγσγφ πηψζεο δ) πάλσ ζηα εηδηθά γσληαθά ηκήκαηα ηνπ αγσγνχ πηψζεο ε) ιφγν αληηζηάζεσλ θαηά ην πέξαζκα ζην ξννθξάρηε πξηλ απφ ην ζηξφβηιν Αλ αθαηξέζνπκε απφ ην αξρηθφ χςνο Ζ φιεο ηηο απψιεηεο, ηφηε πξνθχπηεη ην σθέιηκν χςνο h. Πξνθεηκέλνπ φκσο λα απνθχγνπκε ηνλ ππνινγηζκφ φισλ απηψλ ησλ απσιεηψλ, ιακβάλνπκε ππφςε καο έλαλ βαζκφ απφδνζεο πδαηφπησζεο ε πδ πεξίπνπ 0,9. Γπν είλαη ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά κηαο πδαηφπησζεο: ε παξνρή Q (m 3 /sec) θαη ην χςνο πηψζεο Ζ (m). Οη πδαηνπηψζεηο θαηαηάζζνληαη ζε πςειέο, φηαλ ην Ζ είλαη κεγαιχηεξν απφ 50m, ζε κέζεο, φηαλ ην Ζ θπκαίλεηαη απφ 50m έσο 50m θαη ζε ρακειέο, φηαλ ην Ζ είλαη κηθξφηεξν απφ 50m. 5.3 ΦΡΑΓΜΑΣΑ Γηα λα ζρεκαηίζνπκε ηηο ηερλεηέο ιίκλεο θαηαζθεπάδνπκε θξάγκαηα. Τπάξρνπλ δηαθφξσλ εηδψλ θξάγκαηα, αλάινγα κε ην πιηθφ θαη ηνλ ηξφπν πνπ θαηαζθεπάδνληαη. Γηαθξίλνληαη ζε: α) ρσκάηηλα θξάγκαηα β) ρηηζηά θξάγκαηα (κε ηνηρνπνηία απφ κπεηφλ) γ) κεηαιιηθά θξάγκαηα ηα ρσκάηηλα θξάγκαηα, ην νιηθφ πιάηνο Β είλαη πνιχ κεγαιχηεξν απφ ην χςνο Ζ ηεο ζηάζκεο ηνπ λεξνχ. Δθηφο απφ ηνλ θχξην ππξήλα ν νπνίνο απνηειείηαη απφ κπεηφλ, κε ηα ζεκέιηά ηνπ λα βξίζθνληαη βαζηά κέζα ζην έδαθνο, πξνζηίζεληαη θαη απφ ηηο δπν κεξηέο 94

95 ηνπ δπν πξνζηαηεπηηθνί φγθνη ρψκαηνο κε θιίζε 45 ν, απφ ηνπο νπνίνπο απηφο πνπ βξίζθεηαη πξνο ην κέξνο ηνπ λεξνχ πξνζηαηεχεηαη κε εηδηθή επέλδπζε. ρήκα 5. Υσκάηηλν θξάγκα Σα ρηηζηά θξάγκαηα ρσξίδνληαη ζε βαξχηεηαο θαη ζε ηνμσηά. Σα πξψηα, νλνκάδνληαη έηζη γηαηί ιφγν ηνπ βάξνπο ηνπο, αλαπηχζζεηαη δχλακε ηξηβήο κε ην έδαθνο κε ζπλέπεηα λα κελ παξαζχξνληαη απφ ηελ πίεζε ηνπ λεξνχ. Απφ ηελ άιιε, ιφγν ηνπ ζρήκαηφο ηνπο αλαπηχζζεηαη ηέηνηα ξνπή ε νπνία απνηξέπεη ηελ αλαηξνπή ηνπ. Γηα λα ειαηηψζνπκε ηελ επίδξαζε ηεο πίεζεο ζην θξάγκα, ε θεθιηκέλε πιεπξά ηνπ θηηάρλεηαη έηζη ψζηε λα βξίζθεηαη ζην λεξφ. Έηζη, ε δχλακε απφ ηελ πίεζε ηνπ λεξνχ ζε θάζε ζεκείν αλαιχεηαη ζε δπν ζπληζηψζεο, κηα θάζεηε θαη κηα νξηδφληηα. Ζ θαηαθφξπθε ζπληζηψζα ελεξγεί φπσο θαη ην βάξνο ηνπ θξάγκαηνο θαη πξνζηίζεηαη ζε απηφ. ρήκα 5.3 Υηηζηφ θξάγκα ηχπνπ βαξχηεηαο ηα ηνμσηά θξάγκαηα νη πηέζεηο ηνπ λεξνχ κεηαθέξνληαη ζηα πιάγηα. Σα θξάγκαηα απηά έρνπλ κηθξφηεξν φγθν θαη γηα λα είλαη δπλαηή ε θαηαζθεπή ηνπο πξέπεη νη πιαγηέο ζηηο νπνίεο ζηεξίδεηαη λα είλαη ηζρπξέο. Σα ηνμσηά θξάγκαηα είλαη κηθξνχ κήθνπο Β ζε ζρέζε κε ηα βαξχηεηαο. Σν πιενλέθηεκά ηνπο είλαη φηη δελ παξνπζηάδνπλ ξσγκέο απφ ηηο ζεξκνθξαζηαθέο κεηαβνιέο. 5.4 ΑΠΧΛΗΔ ΝΔΡΟΤ Δ ΓΔΞΑΜΔΝΔ ΛΗΜΝΔ Οη απψιεηεο λεξνχ πνπ έρνπκε ζε δεμακελέο θαη ιίκλεο νθείινληαη ζε δχν αηηίεο: 95

96 α) ζηελ απψιεηα ζηξψκαηνο λεξνχ ιφγν εξάημιζηρ, θαη ε νπνία είλαη 0,003m-0,007m κέζε ηηκή γηα νιφθιεξν ην ρξφλν θαη 0,008m-0,00m γηα ην θαινθαίξη β) ζηελ απψιεηα λεξνχ ιφγν αποππόθηζηρ ηνπ εδάθνπο θαη ε νπνία είλαη 0,001m γηα αξγηιψδε ή πεηξψδε εδάθε θαη 0,00m γηα ακκψδε εδάθε. 5.5 ΤΓΡΟΣΡΟΒΗΛΟΗ Ο πδξνζηξφβηινο είλαη ε κεραλή εθείλε ε νπνία κεηαηξέπεη ηελ θηλεηηθή ελέξγεηα ηνπ λεξνχ ζε κεραληθή. Απνηειεί ην βαζηθφηεξν κέξνο ηνπ κεραλνινγηθνχ ηκήκαηνο ηνπ ζηαζκνχ. Ο πδξνζηξφβηινο ζπλδέεηαη κε ηε γελλήηξηα, ε νπνία κεηαηξέπεη ηελ κεραληθή ελέξγεηα απφ ηε πεξηζηξνθή ηνπ πδξνζηξνβίινπ, ζε ειεθηξηθή. Οη πδξνζηξφβηινη δηαηξνχληαη ζε δπν θαηεγνξίεο: α) δξάζεο β) αληίδξαζεο Οη πδξνζηξφβηινη δξάζεο έρνπλ ηνλ άμνλα πεξηζηξνθήο ηνπο νξηδφληην θαη ρξεζηκνπνηνχλ ηελ ηαρχηεηα ηνπ λεξνχ πνπ θηάλεη ζε απηνχο κε κνξθή θπζήκαηνο. Υξεζηκνπνηνχληαη ζε πεξηπηψζεηο φπνπ έρνπκε κηθξέο παξνρέο κεγάινπ χςνπο. ηνπο πδξνζηξφβηινπο αληίδξαζεο αληίζεηα, ελεξγεί θπξίσο ε πίεζε ηνπ λεξνχ. Έρνπλ ηνλ άμνλά ηνπο θάζεην θαη κπνξνχλ λα ιεηηνπξγήζνπλ έμσ απφ ην λεξφ αιιά κέζα ζε εηδηθφ πεξίβιεκα ή βπζηζκέλνη κέζα ζε απηφ. Δίλαη θαηάιιεινη γηα πεξηπηψζεηο κεγάιεο παξνρήο θαη κηθξνχ χςνπο πηψζεο. Δίλαη θπζηθά αδχλαην λα πάξνπκε απφ έλαλ πδξνζηξφβηιν φιε ηελ ελέξγεηα πνπ απνξξφθεζε θαη λα ηε κεηαηξέςνπκε ζε ειεθηξηθή. Έλα κέξνο ηεο ελέξγεηαο μνδεχεηαη γηα λα ππεξληθήζνπκε ηηο παζεηηθέο αληηζηάζεηο, κε ηξφπν ψζηε ε σθέιηκε ελέξγεηα λα είλαη πάληα κηθξφηεξε απφ ηελ απνξξνθνχκελε. Ο ιφγνο ησλ δπν απηψλ ελεξγεηψλ νλνκάδεηαη βαθμόρ απόδοζηρ ηνπ πδξνζηξνβίινπ. ηνπο πδξνζηξφβηινπο έρνπκε ζαλ δεδνκέλε ηελ ηζρχ P ηεο πδαηφπησζεο θαη ε νπνία δίδεηαη απφ ηε παξαθάησ ζρέζε 5.1. Ρ πδ = 9,81.Q.h.ε πδ ζε KW (5.1) 96

97 Λακβάλνληαο ππφςε έλαλ βαζκφ απφδνζεο πδξνζηξνβίινπ ε πδξν ν νπνίνο θπκαίλεηαη απφ 0,75 έσο 0,85 έρνπκε φηη ε απνδηδφκελε ηζρχο απφ απηφλ είλαη: Ρ πδξν = 9,81.Q.h.ε πδ. ε πδξν ζε KW (5.) Όπνπ: Q = παξνρή λεξνχ ζε m 3 /sec h = σθέιηκν χςνο πδαηφπησζεο ζε m ε πδ = βαζκφο απφδνζεο πδαηφπησζεο (πεξίπνπ 0,9) Έλα αθφκα ραξαθηεξηζηηθφ ησλ πδξνζηξνβίισλ, είλαη ε ειδική ηασύηηηα ή ειδικόρ απιθμόρ ζηποθών n s. Οξίδεηαη σο ν αξηζκφο ησλ ζηξνθψλ ηνπ ζηξνβίινπ, ν νπνίνο ζε χςνο h=1m δίλεη Ρ πδξν =1 hp θαη δίλεηαη απφ ηελ παξαθάησ ζρέζε: n s n h Ρ υδρο 5/4 (5.3) Όπνπ: n = ηαρχηεηα ζηξνβίινπ ζε rpm Ζ ζρέζε 5.3 κπνξεί λα γξαθεί θαη σο: n s K.n. Ρ υδρο φπνπ: 1 K 5/4 h (5.4) Ζ εηδηθή ηαρχηεηα γλσζηψλ πδξνζηξνβίισλ είλαη: Π Η Ν Α Κ Α 5.1 Τδξνζηξόβηινη Δηδηθή ηαρύηεηα n s ζε rpm Pelton 5 30 Banki 0 80 Francis Kaplan ειηθνθφξνο Ζ γξακκηθή ηαρχηεηα u ηνπ ζηξνθείνπ (ηξνρφο ηνπ πδξνζηξφβηινπ) δίλεηαη απφ ηε ζρέζε: 97

98 . D. n u= 60 ζε m/sec (5.5) Όπνπ: D = δηάκεηξνο ζηξνθείνπ ζε m Ζ ηαρχηεηα εηζξνήο ζε ζρέζε κε ην χςνο πηψζεο Ζ είλαη: u εηζξ = c.. g. H ζε m/sec φπνπ: c = [0,95-0,98] (5.6) ΤΓΡΟΣΡΟΒΗΛΟ PELTOΝ Ο πδξνζηξφβηινο ή ηξνρφο Pelton πνπ είλαη πδξνζηξφβηινο δξάζεο, είλαη πεξηζζφηεξν θαηάιιεινο γηα κηθξέο πνζφηεηεο λεξνχ κε κεγάιε ηαρχηεηα. Γχν ή πεξηζζφηεξα αθξνθχζηα εηζξνήο κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ ζε έλαλ κφλν ηξνρφ, ή δπν ηξνρνί κπνξνχλ λα δεπρζνχλ καδί επάλσ ζηνλ ίδην άμνλα, θαζέλαο κε έλα ή δπν αθξνθχζηα εηζξνήο. Με ηνλ ηξφπν απηφ πεηπραίλνπκε κεγαιχηεξε ηαρχηεηα πεξηζηξνθήο γηα δεδνκέλε πδαηφπησζε. Ζ ρξεζηκνπνίεζε δπν αθξνθπζίσλ εηζξνήο ηα νπνία ελεξγνχλ κε κηα γσλία ην έλα απφ ην άιιν είλαη πνιχ ζπλεζηζκέλε. Ζ ελέξγεηα πίεζεο ηνπ λεξνχ κεηαζρεκαηίδεηαη φιε ζε θηλεηηθή ελέξγεηα κέζα ζηα αθξνθχζηα. Ζ ηαρχηεηα ηνπ λεξνχ πνπ εγθαηαιείπεη ηα πεξηζηξεθφκελα κέξε κεηψλεηαη ζην κεδέλ θαη επνκέλσο φιε ε θηλεηηθή ελέξγεηα ηνπ λεξνχ απνδίδεηαη ζην ζηξφβηιν. Οη πδξνζηξφβηινη Pelton κε θαηαθφξπθν άμνλα δε ρξεζηκνπνηνχληαη, ιφγν πην ζχλζεηεο θαηαζθεπήο θαη ζπληήξεζεο. Σα θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ είλαη: - Καηάιιεινο γηα κεγάιεο πδαηνπηψζεηο (Ζ = m) - Ηζρχο κέρξη 400 MW - Ηδαληθνί γηα ιεηηνπξγία ππφ κεηαβιεηή παξνρή - Γελ είλαη θαηάιιεινη γηα ιεηηνπξγία µε κεηαβιεηή πδαηφπησζε Ζ Γηα πςειφηεξε απφδνζε ηνπ ζηξνβίινπ, ε γξακκηθή ηαρχηεηα ζηελ πεξηθέξεηα ηνπ πξέπεη λα είλαη: 0,916 u ζε m/sec (5.7). g. H 98

99 5.5. ΤΓΡΟΣΡΟΒΗΛΟ BANKI Ο πδξνζηξφβηινο Banki αληηπξνζσπεχεη έλαλ κεηαβαηηθφ ηχπν απφ ηνπο πδξνζηξφβηινπο δξάζεο ζηνπο πδξνζηξφβηινπο αληίδξαζεο. Όπσο ζηνλ πδξνζηξφβηιν Pelton, έηζη θαη ζηνλ πδξνζηξφβηιν Banki ε ελέξγεηα πίεζεο ηνπ λεξνχ κεηαηξέπεηαη ζρεδφλ νιφθιεξε ζε θηλεηηθή ελέξγεηα ζηνλ δηαλνκέα θαη ηελ εηζξνή (αθξνθχζην). Οη πδξνζηξφβηινη Banki δηαηάζζνληαη πάληνηε κε ηνλ άμνλα νξηδφληην. ηελ θαηαζθεπή ηνπο είλαη απινί, ξπζκίδνληαη κε ην ρέξη ή απηφκαηα θαη ζεσξνχληαη ηδαληθνί γηα κηθξέο παξνρέο. Γηα πηψζεηο απφ χςνο κέρξη 0m νη πδξνζηξφβηινη Banki θαηαζθεπάδνληαη απφ ρπηνζίδεξν, ελψ γηα πηψζεηο απφ κηθξφηεξν χςνο θαηαζθεπάδνληαη απφ ζηδεξέληα ειάζκαηα ζπγθνιιεκέλα. Οη πδξνζηξφβηινη Banki δηαηίζεληαη ζε δηάθνξα κήθε πηεξπγίσλ θαη κε δηάθνξεο δηακέηξνπο ηπκπάλσλ, αλάινγα κε ηελ ηζρχ πνπ δηαηίζεηαη απφ ηηο πδαηνπηψζεηο ΤΓΡΟΣΡΟΒΗΛΟΗ FRANCIS Οη πδξνζηξφβηινη Francis είλαη ηχπνπ αληίδξαζεο θαη έρνπλ κεγάιε εθαξκνγή. Γηαθξίλνληαη ζε: α) αξγφζηξνθνπο κε n s = β) ηαρχζηξνθνπο κε n s = 5-35 γ) ππεξηαρχζηξνθνπο κε n s = Κάζε ζηξφβηινο Francis απνηειείηαη απφ δχν θπξίσο κέξε: Σν δηαλνκέα θαη ην ζηξνθείν (θηεξσηή). Ο δηαλνκέαο πεξηιακβάλεη κηα ζεηξά απφ πηεξχγηα απφ ρπηνζίδεξν ή ρπηνράιπβα, θαζέλα απφ ηα νπνία θηλείηαη γχξσ απφ άμνλα θαη ην ζχλνιν απηψλ καδί. Απφ ηελ θίλεζε απηψλ ησλ πηεξπγίσλ, πνπ γίλεηαη απφ ηνλ ξπζκηζηή, επηηπγράλεηαη ε κεηαβνιή ηεο εηζξνήο ηνπ λεξνχ απφ ην κεδέλ κέρξη ην κέγηζην, άξα έρνπκε αλάινγε απμνκείσζε ηνπ αξηζκνχ ησλ ζηξνθψλ θαη ηεο σθέιηκεο ηζρχνο ηνπ πδξνζηξφβηινπ. Σν ζηξνθείν απνηειείηαη απφ δπν δαθηπιίνπο απφ ρπηνζίδεξν κεηαμχ ησλ νπνίσλ είλαη πξνζαξκνζκέλα ηα πηεξχγηα απφ ζηδεξέιαζκα (γηα κηθξέο πηψζεηο) ή ζπκπαγή ρπηνζίδεξν (γηα κεγάιεο πηψζεηο). 99

100 Οη πδξνζηξφβηινη Francis ηνπνζεηνχληαη κε ηνλ άμνλα πεξηζηξνθήο θαηαθφξπθν ή νξηδφληην. Ο θαηαθφξπθνο άμνλαο παξνπζηάδεη ην πιενλέθηεκα φηη ε γελλήηξηα βξίζθεηαη πάλσ απφ ηνλ πδξνζηξφβηιν θαη ζπλεπψο είλαη πξνθπιαγκέλε απφ ηπρφλ αλπςψζεηο ηεο ζηάζκεο ηνπ λεξνχ ζε επνρή κεγάιεο ξνήο. Οη πδξνζηξφβηινη Francis θαηαζθεπάδνληαη είηε αλνηθηνχ είηε θιεηζηνχ ηχπνπ. Αλ ν πδξνζηξφβηινο είλαη αλνηθηνχ ηχπνπ, ηφηε απηφο ιεηηνπξγεί βπζηζκέλνο εμ νινθιήξνπ κέζα ζην λεξφ. Οη πδξνζηξφβηινη θιεηζηνχ ηχπνπ πεξηβάιινληαη είηε απφ κεηαιιηθφ θχιηλδξν (πεξίπησζε δηπινχ πδξνζηξφβηινπ) είηε απφ ζπεηξνεηδέο πεξίβιεκα πνπ είλαη απφ ρπηνζίδεξν θαη ζπάληα ζηδεξά ειάζκαηα. Αλ νλνκάζνπκε P ηελ ηζρχ ηνπ ζηξνβίινπ ζε [HP], n ηνλ αξηζκφ ησλ ζηξνθψλ αλά ιεπηφ, ε νξηαθή ηηκή ηεο πδαηφπησζεο H ιακβάλεηαη απφ ηελ ζρέζε: P.n²= 4,4.H 5/ (5.8) Σα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ πδξνζηξνβίισλ Francis είλαη: α) Τδξνζηξφβηινο Francis αξγφζηξνθνο - Καηάιιεινο γηα αξθεηά κεγάιεο πδαηνπηψζεηο (Ζ = m) - Ηζρχο µέρξη 400 MW - Καηάιιεινη γηα ιεηηνπξγία ππφ µεηαβαιιφµελε παξνρή - ρεηηθά θαινί γηα ιεηηνπξγία µε κεηαβιεηή πδαηφπησζε β) Τδξνζηξφβηινο Francis ηαρχζηξνθνο - Καηάιιεινο γηα κεζαίεο πδαηνπηψζεηο (Ζ = 0-150m) - Ηζρχο κέρξη 800 MW - ρεηηθά θαινί γηα ιεηηνπξγία µε µεηαβαιιφµελε παξνρή - Καηάιιεινη γηα ιεηηνπξγία µε κεηαβιεηή πδαηφπησζε 100

101 5.5.4 ΤΓΡΟΣΡΟΒΗΛΟΗ KAPLAN Ο πδξνζηξφβηινο Kaplan ρξεζηκνπνηείηαη γηα νηθνλνκηθή εθκεηάιιεπζε κηθξψλ πδαηνπηψζεσλ. Ο πδξνζηξφβηινο Kaplan ζηξέθεηαη πάλσ ζε νξηδφληην άμνλα θαη δηαζέηεη ηέζζεξα σο έμη πηεξχγηα ηχπνπ έιηθα ηνπνζεηεκέλα ζην εζσηεξηθφ θειχθνπο απφ ρπηνζίδεξν πνπ είλαη εθνδηαζκέλν κε ζπξίδεο φπσο νη ζηξφβηινη Francis. Σα πηεξχγηα ηνπ ζηξνθείνπ κπνξνχλ λα ξπζκηζηνχλ ζε δηάθνξεο γσληαθέο ζέζεηο, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ιεηηνπξγίαο. Απηφ επηηξέπεη ηελ κεηαβνιή ηεο πεξηζηξνθηθήο ηαρχηεηάο ηνπο θαη έηζη ηελ αχμεζε ηεο απφδνζεο ζε δηάθνξεο θαηαζηάζεηο ιεηηνπξγίαο. Ο πδξνζηξφβηινο Kaplan θαηαζθεπάδεηαη θαη κε πηεξχγηα ζηαζεξήο γσλίαο. Γειαδή ηα πηεξχγηα δελ δέρνληαη θακία κεηαβνιή ηεο γσληαθήο ζέζεο ηνπο. Ο ηχπνο απηφο πδξνζηξφβηινπ Κaplan είλαη γλσζηφο ζαλ "πδξνζηξφβηινο κε ζηαζεξά πηεξχγηα". Οη πδξνζηξφβηινη Κaplan ππεξέρνπλ απφ ηνπο άιινπο ηχπνπο πδξνζηξφβηισλ σο πξνο ηελ εηδηθή ηαρχηεηα. Απηφ ζεκαίλεη φηη γηα κηα δεδνκέλε πδαηφπησζε θαη εηζξνή κπνξεί λα επηηεπρζεί ε κέγηζηε δπλαηή ηαρχηεηα. Ζ κεγάιε ηαρχηεηα ησλ πδξνζηξφβηισλ Κaplan επηηπγράλεηαη κε ηελ ρξεζηκνπνίεζε φζν ην δπλαηφλ κηθξψλ πηεξπγηαθψλ επηθαλεηψλ, πνπ δεκηνπξγνχλ κηθξφηεξεο απψιεηεο ιφγσ ηξηβψλ. Σα θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ είλαη: - Καηάιιεινο γηα ρακειέο πδαηνπηψζεηο (Ζ = 10-80m) - Ηζρχο µέρξη 00 MW - Καηάιιεινη γηα ιεηηνπξγία µε µεηαβαιιφµελε παξνρή - Καηάιιεινη γηα ιεηηνπξγία µε κεηαβιεηή πδαηφπησζε ΤΓΡΟΣΡΟΒΗΛΟΗ ΔΛΗΚΟΦΟΡΟΗ (Ή ΔΛΗΚΟΣΡΟΒΗΛΟΗ) Μηα εηδηθή κνξθή ειηθνθφξνπ πδξνζηξφβηινπ είλαη ν πδξνζηξφβηινο ζηνλ νπνίν ηα πηεξχγηα έρνπλ ξπζκηδφκελν βήκα γηα λα αληαπνθξίλνληαη ζε κεγαιχηεξε πεξηνρή πδαηνπηψζεσλ θαη γηα λα ρξεζηκνπνηνχληαη ζε δηάθνξεο ζπλζήθεο ιεηηνπξγίαο. Ζ πεξηνρή ρξεζηκνπνίεζεο ησλ ειηθνθφξσλ ζηξνβίισλ είλαη γηα χςε κέρξη 30m φηαλ ηα πηεξχγηα ηνπ ζηξνβίινπ είλαη ζηαζεξά θαη γηα χςε πηψζεο κέρξη 0m φηαλ ηα πηεξχγηα είλαη ξπζκηδφκελα. ηνπο ειηθνζηξφβηινπο ζηξνβίινπο ν άμνλαο ηνπ ζηξνβίινπ είλαη 101

102 θαηαθφξπθνο, γηαηί ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο έρνπλ κηθξά χςε πηψζεο θαη ε θαηαθφξπθε δηάηαμε δίλεη ηε θαιχηεξε ηνπνζέηεζε. 5.6 ΔΦΑΡΜΟΓΖ ΣΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΑΝΣΛΖΗΟΣΑΜΗΔΤΖ ΣΟ ΔΝΔΡΓΔΗΑΚΟ ΤΣΖΜΑ ΣΖ ΚΡΖΣΖ ΚΟΠΟ ΣΖ ΜΔΛΔΣΖ ηηο επφκελεο παξαγξάθνπο ζα δείμνπκε φηη αθνχ ππάξρεη ε δπλαηφηεηα πινπνίεζεο ζπζηεκάησλ αληιεζηνηακίεπζεο ζηε Κξήηε, κπνξνχκε λα πεηχρνπκε εμνηθνλφκεζε θαπζίκνπ αληηθαζηζηψληαο ηε παξαγσγή ελέξγεηαο απφ ηηο αθξηβέο κνλάδεο κε παξαγσγή απφ θηελέο. Ζ εγθαηάζηαζε ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο κπνξεί λα ζεσξεζεί ζαλ εηζαγσγή κηαο κνλάδαο θνξηίνπ αηρκήο, ε νπνία αληηθαζηζηά κέξνο ησλ ππαξρφλησλ ζπζηεκάησλ ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ θαη αεξηνζηξφβηισλ, θαηαλαιψλνληαο θαχζηκν Μ3500 ρακεινχ θφζηνπο. Γειαδή, ε εγθαηάζηαζε ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο ζα αληηθαηαζηήζεη ηελ θαχζε θαπζίκνπ ληίδει (ζπλ θχθινπ θαη αεξηνζηξφβηισλ) ην νπνίν έρεη ζρεδφλ ηε δηπιάζηα ηηκή απφ ην θαχζηκν Μ3500. Ζ Κξήηε, φπσο θαη πνιιά άιια λεζηά ηεο Διιάδαο, απνηειεί έλα απνκνλσκέλν ελεξγεηαθφ ζχζηεκα, έλα ζχζηεκα δειαδή ην νπνίν είλαη απνθνκκέλν απφ ην θεληξηθφ επεηξσηηθφ δίθηπν ηεο ΓΔΖ. Σν γεγνλφο απηφ, έρεη ζαλ ζπλέπεηα λα παξνπζηάδνληαη νξηζκέλα πξνβιήκαηα πνπ αθνξνχλ ηφζν ηελ επάξθεηα ηεο ελέξγεηαο φζν θαη ηελ πνηφηεηά ηεο. Παξαηεξνχληαη έηζη ζπρλά πξνβιήκαηα ζηελ επάξθεηα ηνπ ξεχµαηνο, θπξίσο ηελ θαινθαηξηλή πεξίνδν φπνπ ν ηνπξηζκφο απμάλεη θαηαθφξπθα, µε απνηέιεζκα ηηο ζπρλέο δηαθνπέο ηνπ ξεχκαηνο ζε πνιιέο πεξηνρέο ηνπ λεζηνχ. Απφ ηελ άιιε, παξνπζηάδνληαη πξνβιήκαηα θαη ζηε ζπρλφηεηα ηνπ ξεχκαηνο, γεγνλφο πνπ επεξεάδεη ηε ιεηηνπξγία πνιιψλ ειεθηξηθψλ θαη ειεθηξνληθψλ ζπζθεπψλ. Σν αηνιηθφ δπλακηθφ ηεο Κξήηεο κπνξεί λα δψζεη µηα ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε Αηνιηθή Ηζρχ πεξηζζφηεξε απφ 1,8GW. Σν αλάγιπθν ηεο Κξήηεο πξνζθέξεη πνιιέο πεξηνρέο ζηηο νπνίεο είλαη εθηθηή ε εγθαηάζηαζε ζπζηεκάησλ άληιεζεο-ηακίεπζεο, ζπλνιηθήο νλνκαζηηθήο ηζρχνο κεγαιχηεξεο ησλ 700 MW, φπνπ θαηάιιειεο δεμακελέο απνζήθεπζεο κπνξνχλ λα ιεηηνπξγήζνπλ σο ππνδνκέο γηα αλάπηπμε αλαζηξέςηκσλ πδξνειεθηξηθψλ έξγσλ. Ζ αλάπηπμε ηνπ ζπζηήκαηνο ζρεδηάδεηαη γηα ηα επφκελα 0 ρξφληα. Σν πξνηεηλφκελν ζχζηεκα είλαη αληαγσληζηηθφ ζε ζρέζε µε νπνηνδήπνηε άιιν ζχζηεκα 10

103 βαζηδφκελν ζε εηζαγφκελα νξπθηά θαχζηκα. Ζ επηινγή ηνπ ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο βαζίδεηαη φρη κφλν ζε νηθνλνµηθέο παξαµέηξνπο, αιιά θαη ζε πεξηβαιινληηθά νθέιε, θνηλσληθέο αληηδξάζεηο ζηηο ζεξµηθέο κνλάδεο θαη γεληθφηεξα ζηελ θνηλή απνδνρή ησλ πδξνειεθηξηθψλ έξγσλ. Δίλαη πξνθαλέο φηη ε ελεξγεηαθή θαηαλάισζε απμάλεη ξαγδαία. Όιεο νη πιεξνθνξίεο θαη νη κειέηεο ζρεηηθά µε ηελ νηθνλνµηθή αλάπηπμε ηνπ λεζηνχ νδεγνχλ ζηηο ίδηεο πξνβιέςεηο. Ζ δηείζδπζε ηεο Αηνιηθήο Δλέξγεηαο έρεη απνδεηρηεί σο πξννπηηθή ηερληθά θαη νηθνλνµηθά ειθπζηηθή. Οη επελδπηέο ηέηνησλ ζπζηεµάησλ είλαη ζήµεξα πνιχ θαιά ελεµεξσµέλνη θαη πξνεηνηµαζµέλνη λα πξνρσξήζνπλ ζηελ πινπνίεζε κεγάισλ επελδχζεσλ εμαηηίαο ηνπ θαιά νξηζµέλνπ θαη θάησ ππφ ζπλερή βειηίσζε λνµηθνχ θαη νηθνλνµηθνχ πιαηζίνπ. Δπηπξφζζεηα, ε ηνπηθή θνηλσλία έρεη παξάδνζε ζηελ εθµεηάιιεπζε ηεο Αηνιηθήο Δλέξγεηαο θαη ην ηνπηθφ ηερληθφ θαη θνηλσληθφ πεξηβάιινλ έρε ήδε απνδερζεί ηελ ηδέα επξείαο εθµεηάιιεπζεο ηνπ Αηνιηθνχ δπλαµηθνχ ηνπ λεζηνχ. Σν δηαζέζηµν ζήµεξα πνζφ αηνιηθήο ηζρχνο πξνο δηείζδπζε ζην ειεθηξηθφ δίθηπν ηεο ΓΔΖ έρεη θαιπθζεί κεηά απφ κηα εληππσζηαθή αληαπφθξηζε ησλ επελδπηψλ ζε πξφζθιεζε ππνβνιήο πξνηάζεσλ απφ ηελ Πεξηθέξεηα Κξήηεο. Μεηά ινηπφλ απφ φιεο απηέο ηηο πξνβιέςεηο, ηηο πιεξνθνξίεο θαη ηηο πξνθαλείο πξννπηηθέο, απνξξέεη ην εξψηεµα ζρεηηθά µε ην πνην ζα είλαη ην κέιινλ ηεο ελεξγεηαθήο παξαγσγήο ζηελ Κξήηε. Γχν βαζηθέο έλλνηεο πξέπεη λα ιεθζνχλ ππφςε. Ζ θνηλψο ρξεζηµνπνηνχµελε έλλνηα ησλ ζεξµηθψλ κνλάδσλ παξαγσγήο θαη ε παξαδνζηαθή έλλνηα ησλ αλαλεψζηµσλ πεγψλ. Ζ πεξίπησζε ηεο Κξήηεο έρεη ήδε κειεηεζεί γηα δηάθνξνπο ηξφπνπο πινπνίεζεο ζπζηεµάησλ άληιεζεο-ηαµίεπζεο. Έρεη εξεπλεζεί επίζεο ε ζπλεξγαζία ηέηνησλ κνλάδσλ µε Αηνιηθά Πάξθα θαζψο θαη ε ζπµβνιή ηνπο ζηε δηαρείξηζε ζεξµηθψλ κνλάδσλ. Σα βαζηθά απνηειέζµαηα απφ ηηο αλσηέξσ κειέηεο απνδεηθλχνπλ φηη νη κνλάδεο άληιεζεο-ηαµίεπζεο κπνξνχλ λα ζπλδξάµνπλ πνιιά πξνο ηελ ειαρηζηνπνίεζε ηνπ θφζηνπο ελεξγεηαθήο παξαγσγήο απφ ηηο ππάξρνληεο ζεξµηθέο κνλάδεο θαη ηε κεγηζηνπνίεζε ηεο αηνιηθήο δηείζδπζεο. 103

104 5.6. ΣΟ ΠΡΟΒΛΖΜΑ ΣΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ Ζ κεηαβνιή ηεο δήηεζεο ηφζν απφ πεξίνδν ζε πεξίνδν φζν θαη απφ κέξα ζε λχρηα αλαγθάδεη ηε ΓΔΖ, εθηφο απφ ηηο κνλάδεο βάζεσο λα ρξεζηµνπνηεί θαη πην επέιηθηεο κνλάδεο γηα ηε θάιπςε ησλ αηρµψλ δήηεζεο φπσο νη αεξηνζηξφβηινη. Σν γεγνλφο απηφ, εθηφο απφ ηηο πεξηβαιινληηθέο επηπηψζεηο πνπ έρεη, νδεγεί θαη ζε ζεµαληηθή αχμεζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. χµθσλα µε ηα φζα αλαθέξζεθαλ πξσηχηεξα, νη αηµνειεθηξηθέο κνλάδεο έρνπλ κεγαιχηεξε πξνηεξαηφηεηα εθµεηάιιεπζεο ζπγθξηλφµελεο µε ηηο ληηδεινµεραλέο θαη απηφ γηαηί νη κνλάδεο απηέο δελ µπνξνχλ λα μεθηλάλε θαη λα ζηαµαηάλε ζε θαζεµεξηλή βάζε, µε απνηέιεζµα λα ιεηηνπξγνχλ ζπλερψο. Παξάιιεια, νη αεξνζηξνβηιηθέο κνλάδεο ζαλ πην επέιηθηεο παξαιαµβάλνπλ ηα θνξηία αηρµήο, επηβαξχλνληαο έηζη ζεµαληηθά ην θφζηνο παξαγσγήο ελέξγεηαο. εµαληηθή ελαιιαθηηθή ιχζε ζην παξαπάλσ πξφβιεµα, απνηεινχλ νη Α.Π.Δ. θαη ζπγθεθξηµέλα ηα αηνιηθά ζπζηήµαηα, ε εθαξµνγή ησλ νπνίσλ ζε έλα πεξηβάιινλ φπσο απηφ ηεο Κξήηεο µπνξεί λα επδνθηµήζεη ζεµαληηθά. Σφζν ην αηνιηθφ δπλαµηθφ ηεο Κξήηεο φζν θαη ην αλάγιπθφ ηεο επλννχλ ζεµαληηθά ηε ρξήζε αηνιηθψλ ζπζηεµάησλ γεγνλφο πνπ ζπµβάιιεη θαη ζηελ θάιπςε ησλ αλαγθψλ ηνπ λεζηνχ αιιά θαη ζηελ πξνζηαζία ηνπ πεξηβάιινληνο. Αλαζηαιηηθφ παξάγνληα ελφο ηέηνηνπ εγρεηξήµαηνο απνηειεί ε ζηνραζηηθφηεηα ηεο αηνιηθήο ελέξγεηαο, πξφβιεµα ην νπνίν ζε απνµνλσµέλα ζπζηήµαηα φπσο απηφ ηεο Κξήηεο, γίλεηαη αθφµα κεγαιχηεξν. Ο άλεµνο είλαη µηα µνξθή ελέξγεηαο µε ειέγμηµε θαη ζηνραζηηθή, µε απνηέιεζµα λα µε µπνξεί λα γίλεη έλαο έγθπξνο πξνγξαµµαηηζµφο γηα ηελ αλαµελφµελε παξαγσγή ελέξγεηαο ζε µηα δεδνµέλε ρξνληθή πεξίνδν. Ζ ΓΔΖ γηα λα πξνζηαηεχζεη ην δίθηπν απφ ηπρφλ πξνβιήµαηα πνπ απνξξένπλ απφ απηφ ην γεγνλφο, πεξηνξίδεη ηελ εθκεηάιιεπζε ησλ Α/Π απνξξίπηνληαο µέξνο ηεο παξαγφµελεο ελέξγεηαο, θάλνληαο ρξήζε ηνπ ζπληειεζηή δηείζδπζεο θαη άιισλ µέηξσλ πνπ ζέηεη ζε εθαξµνγή. Λχζε ζην κεγάιν απηφ πξφβιεκα δίλνπλ ηα ζπζηήκαηα αληιεζηνηακίεπζεο, ηα νπνία πιένλ πξέπεη λα απνηεινχλ αιιειέλδεην θξίθν κε ηα αηνιηθά ζπζηήκαηα γηα έλα νινθιεξσκέλν πβξηδηθφ ζχζηεκα ελέξγεηαο. 104

105 5.6.3 Ζ ΑΝΣΛΖΗΟΣΑΜΗΔΤΖ ΣΖΝ ΚΡΖΣΖ Ζ νξνγξαθία ηεο Κξήηεο είλαη ηδαληθή γηα ηελ πινπνίεζε ρακεινχ θφζηνπο θαη πεξηβαιινληηθά θηιηθψλ ζπζηεκάησλ άληιεζεο-ηακίεπζεο. Οη νξεηλέο πεξηνρέο κε ρακειή δηαπεξαηφηεηα ζε λεξφ, ζηηο νπνίεο πξνβιέπεηαη λα εγθαηαζηαζνχλ απηά ηα ζπζηήκαηα, παξέρνπλ δεπγάξηα ηνπνζεζηψλ ζρεδφλ έηνηκα λα ζπγθεληξψζνπλ αξθεηφ λεξφ ηφζν γηα απνζήθεπζε ελέξγεηαο, φζν θαη γηα αξδεπηηθνχο ζθνπνχο. Ζ αλαδάζσζε ησλ βξαρσδψλ φξσλ ηεο θαη ε αλάπηπμε λέσλ ηερλεηψλ νηθνζπζηήκαησλ ζα απνηειέζνπλ ζίγνπξα έλα έκκεζν φθεινο ηεο αλάπηπμεο ζπζηεκάησλ αληιεζηνηακίεπζεο. Πάξα πνιχ λεξφ ράλεηαη ζηε ζάιαζζα ελψ ε εγθαηάιεηςε ηεο ππαίζξνπ εμειίζζεηαη κε κεγάινπο ξπζκνχο. Οη βξνρνπηψζεηο ζηηο νξεηλέο πεξηνρέο ηεο Κξήηεο δίλνπλ πεξίπνπ mmτ εηεζίσο, ελψ νη θπζηθέο πδξνιεθάλεο ζρεκαηίδνπλ θαηάιιεινπο ζπιιέθηεο λεξνχ. Ο Γξ. Αγγειάθεο Αλδξέαο, ν πιένλ εηδηθφο κειεηεηήο ησλ πδάηηλσλ πφξσλ ζηε Κξήηε, έρεη απνδείμεη φηη ε επάξθεηα λεξνχ είλαη πνιχ πεξηζζφηεξε απφ ηελ απαηηνχκελε γηα ηνπο ζθνπνχο άξδεπζεο ζην λεζί. Οη πνζφηεηεο λεξνχ, νη απαηηνχκελεο γηα ελεξγεηαθνχο ζθνπνχο είλαη έλα κηθξφ κφλν πνζνζηφ ησλ ζπλνιηθψλ αλαγθψλ λεξνχ γηα άξδεπζε. Γεδνκέλνπ φηη ην λεξφ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα απνζήθεπζε ελέξγεηαο δελ θαηαλαιψλεηαη, ην κφλν πνπ ζα πξέπεη λα ιεθζεί ππφςε γηα ηε δηαηήξεζε ηνπ ζπζηήκαηνο άληιεζεο-ηακίεπζεο είλαη νη απψιεηεο ιφγσ εμάηκηζεο. Ζ αλαπιήξσζε ησλ απαηηνχκελσλ πνζνηήησλ λεξνχ ζηηο δεμακελέο, κπνξεί λα εθηηκεζεί ζε έλα πνζνζηφ κηθξφηεξν ηνπ % ησλ ζπλνιηθά απαηηνχκελσλ πνζνηήησλ λεξνχ γηα άξδεπζε. Με βάζε ηα αλσηέξσ, νη πξνδηαγξαθέο ηνπ ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο είλαη νη εμήο: α) Οη ρσξεηηθφηεηεο ησλ δεμακελψλ πξέπεη λα είλαη ηθαλέο γηα: - απνζήθεπζε ελέξγεηαο - ηε δηαηήξεζε ηνπ νηθνζπζηήκαηνο πνπ ζα αλαπηπρζεί γχξσ απφ θαη κέζα ζηηο δεμακελέο - ηελ άξδεπζε ηεο πεξηνρήο γχξσ απφ ην ζχζηεκα αληιεζηνηακίεπζεο - ηελ αλαδάζσζε ηεο πεξηνρήο γχξσ απφ ην ζχζηεκα αληιεζηνηακίεπζεο 105

106 β) Ζ δηαρείξηζε ηνπ λεξνχ ηνπ ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο πξέπεη λα είλαη κέζα ζηα πιαίζηα ηεο ζπλνιηθήο δηαρείξηζεο πδάηηλνπ δπλακηθνχ ηεο Πεξηθέξεηαο Κξήηεο. Αθνινπζψληαο ηηο παξαπάλσ πξνδηαγξαθέο, επηιέρζεθαλ θάπνηεο ηνπνζεζίεο ζε φιν ην λεζί. Οη παξνπζηαδφκελεο ζην επφκελν ζρήκα είλαη νη θαιχηεξεο απφ απηέο. Πίλαθαο 5. Τπνςήθηεο ζέζεηο εγθαηάζηαζεο ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο Σν ελδηαθέξνλ ησλ επελδπηψλ απνξξέεη απφ ηα ειθπζηηθά νηθνλνκηθά λνχκεξα πνπ παξέρνληαη απφ ηα ππάξρνληα λνκηθά θαη νηθνλνκηθά Διιεληθά πιαίζηα. Παξφια απηά, ην λνκηθφ πιαίζην δελ κπνξεί λα ραξαθηεξηζηεί νινθιεξσκέλν. Κάπνηεο κηθξέο, σζηφζν φκσο ζεκαληηθέο ηξνπνπνηήζεηο πνπ αθνξνχλ ηε δηαδηθαζία αδεηνδφηεζεο θαη ηνλ ελεξγεηαθφ ηηκνθαηάινγν είλαη απαξαίηεηεο γηα ην ζρεδηαζκφ θαη ηελ απνκίκεζε ησλ επελδχζεσλ, απφ φπνπ θη αλ πξνέξρνληαη. πκπεξαζκαηηθά ζα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη δεδνκέλνπ νη ηηκέο ησλ νξπθηψλ θαπζίκσλ απμάλνληαη ζρεδφλ ζπλερψο, ελψ νη ηηκέο ελέξγεηαο απφ Α.Π.Δ. κεηψλνληαη, ρσξίο λα ππάξρεη θακία έλδεημε γηα αληίζηξνθή ηεο πνξείαο απηήο θαηά ηηο επφκελεο δχν δεθαεηίεο, άκεζεο πξννπηηθέο πνιχ ειθπζηηθψλ επελδχζεσλ ζπλδπαζκέλσλ ζπζηεκάησλ Αηνιηθψλ Πάξθσλ θαη Αληιεζηνηακίεπζεο είλαη πέξα απφ θάζε ακθηζβήηεζε ΤΒΡΗΓΗΚΟ ΤΣΖΜΑ ΑΠΟΣΔΛΟΤΜΔΝΟ ΑΠΟ ΑΠΔ ΚΑΗ ΤΜΒΑΣΗΚΔ ΜΟΝΑΓΔ ΠΑΡΑΓΧΓΖ Τβξηδηθά ζπζηήκαηα ζεσξνχληαη ηα απηφλνκα ελεξγεηαθά ζπζηήκαηα βέιηηζηεο ζπλεξγαζίαο πεξηζζφηεξσλ πεγψλ ελέξγεηαο κε ζηφρν ηε κέγηζηε νηθνλνκηθή δηείζδπζε ησλ Α.Π.Δ. ζηα δίθηπα πνπ ζπλδένληαη. ην πάλει ηνπ ελεξγεηαθνχ ζπζηήκαηνο ηεο Κξήηεο πνπ απνηειείηαη απφ ηηο ζπκβαηηθέο κνλάδεο θαη ηα αηνιηθά ζπζηήκαηα, έξρεηαη ηψξα λα πξνζηεζεί θαη έλα ζχζηεκα 106

107 αληιεζηνηακίεπζεο πνπ φπσο εηπψζεθε ζηε πξνεγνχκελε παξάγξαθν, ζα δψζεη ιχζε ζε πάξα πνιιά πξνβιήκαηα. Γχν είλαη ηα ζεκαληηθά ζεκεία ζηα νπνία απνζθνπεί ε ρξήζε ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο. Σν πξψην ζεκείν είλαη ε απνθνπή ησλ αθξνηάησλ ηζρχνο. Σα ζπλήζε ηερληθά ειάρηζηα ηζρχνο απμάλνπλ κε ηελ άληιεζε θαη ηε ηακίεπζε ελέξγεηαο ελψ ηα εκεξήζηα κέγηζηα παξαιακβάλνληαη απφ ηηο πδξνζηξνβηιηθέο κνλάδεο. Έηζη νη κνλάδεο παξαγσγήο κπνξνχλ λα ξπζκηζηνχλ λα ιεηηνπξγνχλ ζην κέγηζην δπλαηφ βαζκφ απφδνζήο ηνπο κε πξνθαλή απνηειέζκαηα ζηελ εμνηθνλφκεζε θαπζίκνπ γηα ηελ ίδηα απνδηδφκελε ηζρχ. Σν δεχηεξν ζεκαληηθφ ζεκείν είλαη ε δπλαηφηεηα δηείζδπζεο κνλάδσλ κε εγγπεκέλεο ηζρχνο φπσο ηα αηνιηθά πάξθα ζήκεξα. Ζ δπλαηφηεηα απηή ζπκβάιεη ηα κέγηζηα ζηελ απξφζθνπηε δηείζδπζε ησλ αηνιηθψλ ζπζηεκάησλ κε πξνθαλή, ζεκαληηθή, κείσζε ησλ απαηηνχκελσλ θαπζίκσλ ή άιισλ κε αλαλεψζηκσλ πεγψλ ελέξγεηαο. Ζ ηακίεπζε αλαλεψζηκεο ελέξγεηαο δελ έρεη εθαξκνζηεί πιαηηά αλ θαη ε ρξεκαηννηθνλνκηθή δηαρείξηζε ηέηνησλ έξγσλ έρεη παξνπζηάζεη ειθπζηηθά απνηειέζκαηα γηα επελδχζεηο. Οη ιφγνη είλαη πνιινί, ν βαζηθφηεξνο απφ απηνχο είλαη ε ζπγθέληξσζε ηεο παξαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ζε κεγάινπο ζηαζκνχο, πνιιέο ηάμεηο κεγέζνπο κεγαιχηεξνπο απηψλ ησλ ζηαζκψλ κε εγγπεκέλεο ηζρχνο (ζπλήζσο αηνιηθψλ). Ζ ξαγδαία αλάπηπμε αηνιηθψλ ζηαζκψλ ζε πεξηνρέο φπνπ ην δίθηπν είλαη αζζελέο θαη ζε απνκνλσκέλα ζπζηήκαηα, νδεγεί ζηε δηαρείξηζε ηεο ηζρχνο ζε ηνπηθφ θαη φρη κφλν επίπεδν γηα ηελ άξζε ησλ πξνβιεκάησλ πνπ ζεξαπεχνληαη κέζσ ηεο γξήγνξεο απνζήθεπζεο θαη, θπξίσο απνιαβήο ελέξγεηαο, θχξην ραξαθηεξηζηηθφ ησλ αληιεζηνηακηεπηήξσλ. Σα απνκνλσκέλα αζζελή δίθηπα, ζε απνκαθξπζκέλεο πεξηνρέο, παξνπζηάδνπλ πξνβιήκαηα πνηφηεηνο ηζρχνο, πξνβιήκαηα πνπ κεγαιψλνπλ κε ηε δηείζδπζε αηνιηθψλ πάξθσλ κεγάιεο ηζρχνο ζε ζρέζε κε ηηο ηνπηθέο θαηαλαιψζεηο. ηηο πεξηπηψζεηο απηέο, ε απνζήθεπζε ακβιχλεη ηα πξνβιήκαηα απηά, κεγαιψλνληαο ηε δπλαηφηεηα δηείζδπζεο ζην δίθηπν αηνιηθψλ ζηαζκψλ. Οη αληιεζηνηακηεπηήξεο πνπ εμππεξεηνχλ ηέηνηεο πεξηπηψζεηο, κπνξνχλ λα έρνπλ ηζρχ ηεο ηάμεο κεγέζνπο ησλ ηνπηθψλ θνξηίσλ ή θαη κεγαιχηεξε θαη επηηξέπνπλ ηε βέιηηζηε δηαρείξηζε ηφζν ηνπ αηνιηθνχ δπλακηθνχ φζν θαη ηνπ επξχηεξνπ δηθηχνπ κεηαθνξάο θαη δηαλνκήο. 107

108 5.6.5 ΣΟ ΔΝΔΡΓΔΗΑΚΟ ΤΣΖΜΑ ΣΖ ΚΡΖΣΖ Γηα λα δνχκε ηελ επίδξαζε ηεο αληιεζηνηακίεπζεο ζην ελεξγεηαθφ ζχζηεκα ηεο Κξήηεο, πξέπεη λα δνχκε αξρηθά απφ ηη κνλάδεο απαξηίδεηαη απηφ. ηε Κξήηε ζήκεξα ιεηηνπξγνχλ ηξία ζεξκηθά εξγνζηάζηα, έλα ζην λνκφ Ζξαθιείνπ, έλα ζην λνκφ Υαλίσλ θαη έλα ζην λνκφ Λαζηζίνπ. Σα εξγνζηάζηα απηά κε ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε ηζρχ 639, MW παξάγνπλ ην 88,7 % ηεο ζπλνιηθήο θαζαξήο παξαγσγήο ζην λεζί. Σν ππφινηπν 11,3 % παξάγεηαη απφ Α.Π.Δ. (πδξνειεθηξηθέο κνλάδεο θαη αηνιηθά πάξθα) κε ζπλνιηθή παξαγσγή 81,8 MW. Ζ ζπλνιηθή παξαγσγή ελέξγεηαο ην 003 ήηαλ MWh, απμεκέλε θαηά 6,1% ζε ζρέζε κε ην ΔΠΗΛΟΓΖ ΣΟΤ ΤΣΖΜΑΣΟ ΑΝΣΛΖΗΟΣΑΜΗΔΤΖ Γηα ηελ εμαγσγή ησλ απνηειεζκάησλ πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηε ρξήζε ζπζηεκάησλ αληιεζηνηακίεπζεο, ζα ιάβνπκε ππφςε καο έλα ζχζηεκα κε ηα εμήο ραξαθηεξηζηηθά: Πίλαθαο 5.3 Σερληθά ραξαθηεξηζηηθά ζπζηήκαηνο αληιεζηνηακίεπζεο Κξήηεο Οη νλνκαζηηθέο ηζρχο πδξνζηξνβίισλ θαη αληιηψλ επηιέρζεθαλ κε βάζε ηελ θακπχιε δηαξθείαο ηεο ζπλνιηθήο ηζρχνο ιεηηνπξγίαο αεξηνζηξνβίισλ θαη ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ, ε νπνία παξνπζηάδεηαη ζην ζρήκα 5.4. Απφ ην ζρήκα απηφ πξνθχπηεη φηη επηιέγνληαο ζπλνιηθή ηζρχ πδξνζηξνβίισλ 70MW θαιχπηνπκε ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ ηεο παξαγφκελεο ελέξγεηαο απφ αεξηνζηξφβηινπο θαη ζπλδπαζκέλν θχθιν. πγθεθξηκέλα, 1841 ψξεο ην ρξφλν ζπκβαίλεη ε ζπλνιηθή ηζρχο ιεηηνπξγίαο ηνπ ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ θαη ησλ αεξηνζηξνβίισλ λα είλαη κεγαιχηεξε ησλ 108

109 70MW. Απηφ ζεκαίλεη φηη ε ηζρχο απηή ησλ πδξνζηξνβίισλ ζα επαξθεί γηα λα ππνθαζηζηά πιήξσο ηελ ηζρχ ιεηηνπξγίαο ηνπ ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ θαη ησλ αεξηνζηξνβίισλ γηα 6919 ψξεο ην ρξφλν, δειαδή γηα ην 79% πεξίπνπ ηνπ έηνπο. Ζ ζπλνιηθή νλνκαζηηθή ηζρχο ησλ αληιηψλ επηιέγεηαη ηνπιάρηζηνλ ίζε κε απηή ησλ πδξνζηξνβίισλ. ρήκα 5.4 Κακπχιε δηαξθείαο ζπλνιηθήο ηζρχνο ιεηηνπξγίαο αεξηνζηξνβίισλ θαη ζπλδπαζκέλνπ θχθινπ Σν χςνο πδαηφπησζεο θαη ην κήθνο ησλ ζσιελψζεσλ επηιέρζεθαλ βάζεη πξαγκαηηθήο ηνπνζεζίαο. Ζ δηάκεηξνο ησλ ζσιελψζεσλ ππνινγίζηεθε κε βάζε ηε ζρέζε ηνπ Gordon- Penman, δεδνκέλεο ηεο νλνκαζηηθήο ηζρχο πδξνζηξνβίισλ θαη αληιηψλ θαη ηνπ χςνπο πδαηφπησζεο, απφ ηα νπνία πξνθχπηεη ε κέγηζηε νλνκαζηηθή παξνρή πνπ πξνβιέπεηαη λα δηέιζεη κέζα απφ ηηο ζσιελψζεηο. Ζ ηξαρχηεηα ησλ ζσιελψζεσλ επηιέρζεθε βάζε βηβιηνγξαθίαο γηα ραιχβδηλνπο ζπγθνιιεηνχο ζσιήλεο. Σέινο, επηιέρζεθαλ ραξαθηεξηζηηθνί ζπλνιηθνί κέζνη βαζκνί απφδνζεο αληιηψλ θαη πδξνζηξνβίισλ. 109

110 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 6 ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΣΖ ΥΡΖΖ ΤΣΖΜΑΣΧΝ ΤΜΠΗΔΖ ΑΔΡΑ 6.1 ΔΗΑΓΧΓΖ Οη αεξνζπκπηεζηέο απνηεινχλ κία απφ ηηο πιένλ ζεκαληηθέο εγθαηαζηάζεηο παξνρήο ελέξγεηαο, θαη είλαη ζεκαληηθνί παξάγνληεο γηα ηελ εμνηθνλφκεζε εξγαηνσξψλ θαη γηα ηελ αχμεζε ηεο παξαγσγήο. Ζ επηινγή ελφο αεξνζπκπηεζηή είλαη κία απφ ηηο πιένλ ζεκαληηθέο απνθάζεηο γηα ην ζηήζηκν ελφο λένπ εξγνζηαζίνπ ή ηελ επέθηαζε ελφο ήδε ππάξρνληνο. Ο αεξνζπκπηεζηήο είλαη ζπρλά κείδσλ εμνπιηζκφο θαηαλάισζεο ελέξγεηαο θαη επνκέλσο, ε απφδνζή ηνπ έρεη ζεκαληηθή επίδξαζε ζην ζπλνιηθφ ιεηηνπξγηθφ θφζηνο ηνπ εξγνζηαζίνπ. 6. ΒΑΗΚΖ ΗΓΔΑ ΣΖ ΜΔΘΟΓΟΤ Ζ βαζηθή ηδέα ηεο κεζφδνπ είλαη φηη αέξαο κπνξεί λα ζπκπηεζηεί ζηα 800 σο 1600psi ζε εηδηθέο γεσινγηθέο δνκέο θαη λα απνζπκπηεζηεί ψζηε, θηλψληαο αεξηνζηξφβηιν, λα παξάγεη ειεθηξηζκφ. πκπίεζε ηνπ αέξα κπνξεί λα γίλεη π.ρ. θαηά ηε δηάξθεηα θνηιάδσλ θνξηίνπ θαη απνζπκπίεζε θαηά ηε δηάξθεηα ησλ αηρκψλ ηνπ θνξηίνπ. Λφγσ ηεο εηδηθήο γεσινγηθήο δνκήο πνπ απαηηείηαη ππφζηξσκα νξπθηνχ άιαηνο, κφλν δχν ηέηνηεο εγθαηαζηάζεηο ππάξρνπλ παγθνζκίσο, ε κία ζηηο ΖΠΑ θαη ε άιιε ζηε Γεξκαλία ζην Huntorf. Σα ζπζηήκαηα απνζήθεπζεο ελέξγεηαο ζπκπηεζκέλνπ αέξα ρξεζηκνπνηνχλ ελέξγεηα ζε ψξεο ρακειήο δήηεζεο (ηα βξάδηα θαη ηα αββαηνθχξηαθα) γηα ηε ζπκπίεζε θαη απνζήθεπζε πνζνηήησλ αέξα ζε κεγάιεο πηέζεηο (ζπλήζσο θνληά ζηα 75 bar) θαη ζε ππφγεην αεξνζηεγή ηακηεπηήξα. Όηαλ ζεσξεζεί απαξαίηεην (ζε ψξεο πςειήο δήηεζεο), πνζφηεηεο ζπκπηεζκέλνπ αέξα απειεπζεξψλνληαη απφ ηνλ ηακηεπηήξα θαη ελ ζπλερεία εθηνλψλνληαη ζε ζηξφβηιν ζπλδεδεκέλν κε γελλήηξηα, γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. Ζ απνξξηπηφκελε απφ ην ζηξφβηιν ελέξγεηα πξηλ απειεπζεξσζεί ζην πεξηβάιινλ νδεγείηαη ζε πξνζεξκαληήξα γηα ηελ πξφζδνζε ηθαλήο ζεξκφηεηαο ζην ζπκπηεζκέλν αέξα, πξνηνχ ν ηειεπηαίνο αλαθιερζεί ζην ζάιακν θαχζεο. ρεδφλ ηα /3 ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ ζε έλα ζπκβαηηθφ ζηαζκφ παξαγσγήο θαηαλαιψλνληαη γηα ηε 110

111 ιεηηνπξγία ηνπ ζπκπηεζηή κέζσ ηνπ ζηξνβίινπ. Αληίζεηα, γηα λα ηεζεί ζε έλα.α.δ..α. ν ζπκπηεζηήο ζε ιεηηνπξγία ρξεζηκνπνηείηαη ρακεινχ θφζηνπο ζπκπηεζκέλνο αέξα, εμνηθνλνκψληαο κε απηφλ ηνλ ηξφπν ζεκαληηθέο πνζφηεηεο θπζηθνχ αεξίνπ. Σα.Α.Δ..Α. βξίζθνπλ εθαξκνγή ζε κεγάιεο θιίκαθαο απνζεθεπηηθά έξγα. Δθηφο ησλ αλαζηξέςηκσλ πδξνειεθηξηθψλ θακία άιιε κέζνδνο δελ έρεη ηε δπλαηφηεηα απνζήθεπζεο ηφζν κεγάισλ πνζνηήησλ ελέξγεηαο. Ζ ηζρχο ελφο.α.δ..α. κπνξεί λα μεθηλά απφ 50MW θαη εχθνια λα μεπεξλά ηα 300MW. Ζ πεξίνδνο απνζήθεπζεο κπνξεί λα είλαη κεγάιεο δηάξθεηαο θαζψο νη αληίζηνηρεο απψιεηεο δε ζεσξνχληαη ηδηαίηεξα ζεκαληηθέο. Μηα κνλάδα.α.δ..α. κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί γηα ηελ απνζήθεπζε ελέξγεηαο γηα πεξηζζφηεξν απφ έλα έηνο. Ζ γξήγνξε εθθίλεζε απνηειεί επίζεο ζεκαληηθφ πιενλέθηεκα γηα ηα.α.δ..α. ε θπζηνινγηθέο ζπλζήθεο απαηηνχληαη πεξίπνπ 1 ιεπηά ελψ ζε πεξηπηψζεηο αλάγθεο ε κνλάδα έρεη ηε δπλαηφηεηα εθθίλεζεο ζε 9 ιεπηά, ρξφλνη εληππσζηαθνί αλ αλαινγηζηνχκε πσο κηα ζπκβαηηθή κνλάδα απαηηεί 0 κε 30 ιεπηά. ηελ πεξίπησζε πνπ ρξεζηκνπνηεζεί θπζηθφο ηακηεπηήξαο ηα νθέιε είλαη πνιιαπιά θαζψο ην αξρηθφ θφζηνο εγθαηάζηαζεο παξνπζηάδεηαη ζεκαληηθά κεησκέλν θαη ε πεξηβαιινληηθή ππνβάζκηζε αζήκαληε. Σα.Α.Δ..Α. αξηζκνχλ φκσο θαη θάπνηα κεηνλεθηήκαηα. Απψιεηεο ελέξγεηαο παξαηεξνχληαη ηφζν θαηά ηελ απνζήθεπζε ζηνλ ηακηεπηήξα φζν θαη θαηά ηελ άληιεζε ηνπ ζπκπηεζκέλνπ αέξα απφ απηφλ θαζψο θαη εμαηηίαο ησλ κεραλνινγηθψλ βαζκψλ απνδφζεσλ ησλ επηκέξνπο ηκεκάησλ ηεο εγθαηάζηαζεο. Δθηηκήζεηο αλαθέξνπλ βαζκνχο απφδνζεο εγθαηαζηάζεσλ ζπκπηεζκέλνπ αέξα ηεο ηάμεο ηνπ 80%. Δπηπξνζζέησο, ε θαηαζθεπή ελφο ππφγεηνπ ηακηεπηήξα πξνυπνζέηεη ηε δηάζεζε ζεκαληηθνχ αξρηθνχ θεθαιαίνπ πνπ ζε πνιιέο πεξηπηψζεηο θαζηζηά ηελ πξαγκαηνπνίεζε αλάινγσλ ζρεδίσλ αδχλαηε. 6.3 ΔΠΗΛΟΓΖ ΑΔΡΟΤΜΠΗΔΣΖ Μεξηθνί απφ ηνπο παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηελ επηινγή ηνπ ηχπνπ ηνπ αεξνζπκπηεζηή θαη ηνπ ηχπνπ ηεο εγθαηάζηαζεο είλαη: Ζ πξννξηδφκελε ρξήζε θαη επνκέλσο νη απαηηήζεηο γηα πίεζε ιεηηνπξγίαο (θαζαξφηεηα-πνηφηεηα αέξα, κε-ιηπαηλφκελν, θ.ιπ.) Πφζα θαη πσο είλαη θαηαλεκεκέλα ηα ζεκεία ρξήζεο ζην εξγνζηάζην. 111

112 Ο θαζνξηζκφο, κε αθξίβεηα ηεο αλάγθεο γηα αέξα (ζπλερήο ή πεξηνδηθή ρξήζε). Δπίζεο, ε κέγηζηε θαη ε ειάρηζηε απαίηεζε ζε αέξα, νη επνρηαθέο δηαθνξνπνηήζεηο, νη πξνβιεπφκελεο κειινληηθέο επεθηάζεηο. Οη ζπλζήθεο πεξηβάιινληνο. Παξάγνληεο πνπ πξέπεη λα ιεθζνχλ ππφςε είλαη νη αθξαίεο ζεξκνθξαζίεο, ν κνιπζκέλνο αέξαο, ηα κεγάια πςφκεηξα, θ.ιπ. Σν είδνο ηνπ θηηξίνπ ζην νπνίν ζα εγθαηαζηαζεί ν αεξνζπκπηεζηήο. Παξάγνληεο πνπ πξέπεη λα ιεθζνχλ ππφςε είλαη νη πεξηνξηζκνί ζε ρψξνπο, ην απνδεθηφ θνξηίν γηα ην δάπεδν, νη πεξηνξηζκνί ζε θξαδαζκνχο, θ.ιπ. Ζ δηαζεζηκφηεηα θαη ην θφζηνο ηνπ λεξνχ ςχμεο, αλάγθε γηα επεμεξγαζία ηνπ λεξνχ, επαλαθπθινθνξία, θ.ιπ. Σν θφζηνο ελέξγεηαο θαη δπλαηφηεηα αλάθηεζεο ελέξγεηαο. Δπίζεο, ηα φξηα ζηελ δηαζέζηκε ειεθηξηθή ηζρχ θαη ην θφζηνο ελδερφκελεο δηαθνπήο ιεηηνπξγίαο Τπάξρνπλ φξηα ζηνλ εθπεκπφκελν ζφξπβν; Τπάξρεη δηαζεζηκφηεηα έκπεηξσλ ρεηξηζηψλ θαη πξνζσπηθνχ ζπληήξεζεο; 6.4 ΔΓΚΑΣΔΣΖΜΔΝΖ ΠΑΡΟΥΖ ΑΔΡΑ Ζ απαηηνχκελε παξνρή αέξα είλαη θπζηθά πξσηαξρηθήο ζεκαζίαο. Μία κειέηε ηνπ εμνπιηζκνχ πνπ ρξεζηκνπνηεί αέξα ζε έλα ηππηθφ εξγνζηάζην ζα δείμεη φηη αξθεηφο εμνπιηζκφο ιεηηνπξγεί ζρεδφλ ζπλερψο, ελψ ππάξρνπλ θαη κεραλήκαηα πνπ ιεηηνπξγνχλ ζπάληα αιιά κπνξεί λα απαηηνχλ ζρεηηθά κεγάιε παξνρή αέξα φηαλ είλαη ζε ρξήζε. Οη ζπλνιηθέο απαηηήζεηο ζε αέξα δελ ζα πξέπεη επνκέλσο λα είλαη ην άζξνηζκα ησλ μερσξηζηψλ κέγηζησλ απαηηήζεσλ, αιιά ην ζχλνιν ησλ κέζσλ φξσλ ησλ θαηαλαιψζεσλ θάζε κεραλήκαηνο. Ο θαζνξηζκφο ηεο κέζεο θαηαλάισζεο αέξα δηεπθνιχλεηαη απφ ηελ ρξήζε ηνπ πληειεζηή Φνξηίνπ, πνπ νξίδεηαη σο ν ιφγνο ηεο πξαγκαηηθήο θαηαλάισζεο αέξα ζε ζρέζε κε ηελ κέγηζηε ζπλερή θαηαλάισζε ζε πιήξεο θνξηίν. ηνλ ζπληειεζηή θνξηίνπ εκπιέθνληαη δχν παξάγνληεο: Ο ζπληειεζηήο ρξφλνπ 11

113 Ο ζπληειεζηήο έξγνπ Ο πληειεζηήο Φνξηίνπ είλαη ην γηλφκελν ηνπ πληειεζηή Υξφλνπ θαη ηνπ πληειεζηή Έξγνπ. 6.5 ΤΜΠΛΖΡΧΜΑΣΗΚΟΗ ΠΑΡΑΓΟΝΣΔ Αλ θαη νη δηαξξνέο είλαη θνζηνινγηθά αζχκθνξεο θαη ζα πξέπεη, θπζηθά, λα θξαηεζνχλ ζην ειάρηζην, είλαη ζχλεζεο λα πξνζζέηνπκε πεξίπνπ 10% ζηελ πξνυπνινγηδφκελε θαηαλάισζε αέξα γηα πηζαλέο δηαξξνέο φηαλ ππνινγίδνπκε ηελ ζπλνιηθή απαίηεζε. Πξηλ ηειηθά επηιέμνπκε ην κέγεζνο ηνπ αεξνζπκπηεζηή ζα πξέπεη πξνζεθηηθά λα ιάβνπκε ζνβαξά ππφςε φηη απφ ηελ ζηηγκή πνπ ζα ππάξρεη πεπηεζκέλνο αέξαο δηαζέζηκνο γηα ρξήζε, ε πνιχπιεπξε ρξήζε ηνπ ζα νδεγήζεη ζε πνιιέο αθφκα ρξήζεηο θαη εθαξκνγέο πνπ δελ είραλ αξρηθά ππνινγηζηεί. Ζ γεληθή επέθηαζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο ηνπ εξγνζηαζίνπ ζα πξέπεη λα ιεθζεί ππφςε επίζεο. 6.6 ΚΔΝΣΡΗΚΖ Ή ΑΠΟΚΔΝΣΡΧΜΔΝΖ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΣΑΘΜΧΝ ΠΑΡΑΓΧΓΖ ΠΔΠΗΔΜΔΝΟΤ ΑΔΡΑ Έλαο θεληξηθφο αεξνζηαζκφο έρεη ρακειφηεξν θφζηνο εγθαηάζηαζεο, θαηαλαιψλεη ιηγφηεξε ελέξγεηα θαη απαηηεί ιηγφηεξε ζπληήξεζε. Έλαο απνθεληξσκέλνο αεξνζηαζκφο έρεη κηθξφηεξν κήθνο δηθηχνπ πεπηεζκέλνπ αέξα θαη θαηά ζπλέπεηα εκθαλίδεη ιηγφηεξεο δηαξξνέο θαη κηθξφηεξε πηψζε πίεζεο. Δπηπιένλ, ηα μερσξηζηά δίθηπα πεπηεζκέλνπ αέξα κπνξνχλ λα ιεηηνπξγνχλ ζε δηαθνξεηηθέο πηέζεηο ελψ ππάξρεη κεγαιχηεξε επειημία ρεηξηζκψλ ζε πεξίπησζε πηζαλήο βιάβεο. Καηά ζπλέπεηα, έλαο απνθεληξσκέλνο αεξνζηαζκφο κπνξεί λα εγθαηαζηαζεί φηαλ ν πεπηεζκέλνο αέξαο ρξεζηκνπνηείηαη γηα εηδηθέο εθαξκνγέο φπσο, Γηαθνξεηηθέο πηέζεηο ιεηηνπξγίαο Όηαλ απαηηείηαη ζεξκφο αέξαο γηα παξάδεηγκα, πλεπκαηηθή ιεηηνπξγία εξγαιείσλ ζθπξειαζίαο 113

114 Αέξαο θπζεηήξα γηα ειεθηξηθνχο δηαθφπηεο πςειήο ηάζεο Πλεπκαηηθή κεηαθνξά πιηθψλ ηηο πεξηζζφηεξεο άιιεο πεξηπηψζεηο, έλαο θεληξηθφο αεξνζηαζκφο είλαη πξνηηκφηεξνο. 6.7 ΔΠΗΛΟΓΖ ΜΔΣΑΞΤ ΔΝΟ ΜΔΓΑΛΟΤ Ή ΠΟΛΛΧΝ ΜΗΚΡΧΝ ΑΔΡΟΤΜΠΗΔΣΧΝ Σα αθφινπζα ζεκεία ζα πξέπεη λα ιεθζνχλ ππφςε φηαλ θάλνπκε ηελ επηινγή κεηαμχ ηεο εγθαηάζηαζεο ελφο αεξνζπκπηεζηή γηα θάιπςε ηνπ 100% ηεο παξνρήο ή π.ρ. δχν αεξνζπκπηεζηψλ κε δπλαηφηεηα παξνρήο απφ 50% ν θαζέλαο: Σν θφζηνο ηεο πηζαλήο δηαθνπήο ηεο παξαγσγήο Σηο δηαζέζηκεο εγθαηαζηάζεηο παξνρήο ηζρχνο Σνλ θχθιν θφξησζεο ησλ αεξνζπκπηεζηψλ Σν θφζηνο επέθηαζεο ηνπ ζπζηήκαηνο δηαλνκήο ηνπ αέξα Σν δηαζέζηκν ρψξν γηα ηελ εγθαηάζηαζε ησλ αεξνζπκπηεζηψλ ε πνιιέο πεξηπηψζεηο, ν έλαο απφ ηνπο δχν αεξνζπκπηεζηέο κε δπλαηφηεηα παξνρήο 50% κπνξεί λα παξέρεη αξθεηφ απφζεκα ζε αέξα έηζη ψζηε κέξνο ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο λα ζπλερίδεηαη απξφζθνπηα ζε πεξίπησζε δηαθνπήο ιεηηνπξγίαο ηνπ ελφο απφ ηνπο δχν αεξνζπκπηεζηέο. Δάλ ε ζπλέρεηα ηεο παξαγσγήο είλαη δσηηθή, ηφηε ηξεηο αεξνζπκπηεζηέο κε δπλαηφηεηα παξνρήο 50% ν θαζέλαο πξέπεη λα εγθαηαζηαζνχλ δχν γηα ηελ θάιπςε ηεο απαηηνχκελεο θαηαλάισζεο θαη έλαο εθεδξηθφο. Απηφ έρεη ην πιενλέθηεκα φηη νη δχν κνλάδεο ζα ιεηηνπξγνχλ κε πςειή απφδνζε, θαζψο ε απφδνζε ελφο αεξνζπκπηεζηή απμάλεη ζηνλ αλψηαην βαζκφ φηαλ ιεηηνπξγεί ζε πιήξεο θνξηίν. Δπηπιένλ, ν ηξίηνο αεξνζπκπηεζηήο είλαη δηαζέζηκνο γηα λα θαιχπηεη ηηο αηρκέο ησλ θαηαλαιψζεσλ θαη επηηξέπεη ηηο πξνγξακκαηηζκέλεο εξγαζίεο ζπληήξεζεο ρσξίο απψιεηα παξαγσγήο. 114

115 Ζ ρξήζε κεξηθψλ αεξνζπκπηεζηψλ κε ζχζηεκα επηινγήο ζεηξάο ιεηηνπξγίαο είλαη κία δπλακηθή ιχζε γηα ην δίιεκκα ηεο ρακειήο απφδνζεο ελφο ππεξκεγέζνπο αεξνζπκπηεζηή. ηελ πεξίπησζε εγθαηάζηαζεο ελφο κφλν κεγάινπ αεξνζπκπηεζηή, έλαο κηθξφηεξνο αεξνζπκπηεζηήο κε πεξίπνπ 10% ηθαλφηεηα ζε παξνρή κπνξεί πνιιέο θνξέο λα εγθαηαζηαζεί γηα λα θαιχπηεη ηηο κηθξέο απαηηήζεηο πεπηεζκέλνπ αέξα θαηά ηε δηάξθεηα ησλ βξαδηλψλ βαξδηψλ θαη ησλ αββαηνθχξηαθσλ. Έλα άιιν ζεκείν ην νπνίν κπνξεί λα ιεθζεί ππφςε φηαλ εγθαζηζηνχκε έλα κεγάιν αεξνζπκπηεζηή, είλαη ε πηζαλφηεηα αλεπάξθεηαο ηεο παξνρήο ειεθηξηθήο ηζρχνο θαη ε δπζκελήο επίδξαζε ζε άιια κεραλήκαηα ιφγσ ηεο απνξξφθεζεο κεγάιεο πνζφηεηαο ξεχκαηνο απφ κία θαη κφλν θαηαλάισζε. 6.8 ΓΗΚΣΤΑ ΓΗΑΝΟΜΖ ΣΟΤ ΠΔΠΗΔΜΔΝΟΤ ΑΔΡΑ Ο ζσζηφο ζρεδηαζκφο, ε εγθαηάζηαζε θαη ε ζπληήξεζε ηνπ δηθηχνπ δηαλνκήο ηνπ πεπηεζκέλνπ αέξα είλαη νπζηψδεο πξνθεηκέλνπ ην ζχζηεκα λα είλαη απνδνηηθφ, αμηφπηζην θαη νηθνλνκηθφ. Οη κεηαιιηθνί ζσιήλεο, νη βάλεο, νη ειαζηηθνί ζσιήλεο, νη ζπλδέζεηο, θιπ πξέπεη λα έρνπλ ηηο ζσζηέο δηαζηάζεηο θαη ηχπν γηα λα κεησζεί ην θφζηνο ελέξγεηαο ζην ειάρηζην δπλαηφ θαη λα εμαζθαιίδεηαη ε παξνρή πεπηεζκέλνπ αέξα ζηελ απαηηνχκελε πνηφηεηα. Έλα θαηάιιεια ζρεδηαζκέλν ζχζηεκα δηαλνκήο αέξα πξέπεη λα ηθαλνπνηεί ηα αθφινπζα θξηηήξηα: σζηή πίεζε θαη ζσζηή πνηφηεηα αέξα ζηα ζεκεία θαηαλάισζεο Δπάξθεηα παξνρήο κε ειάρηζηεο δηαξξνέο Καιά ζρεδηαζκέλε δηαξξχζκηζε θαη επειημία Απνδνηηθά εμαξηήκαηα δηθηχνπ αέξα Αζθάιεηα κε πιήξε ζπκκφξθσζε ζηνπο θαλνληζκνχο ηηο βηνκεραληθέο εγθαηαζηάζεηο, ζα πξέπεη λα δίλεηαη κεγάιε πξνζνρή ζηνλ ζρεδηαζκφ ησλ ζσιελψζεσλ ηνπ πεπηεζκέλνπ αέξα. Απμεκέλνη ινγαξηαζκνί ελέξγεηαο, ρακειή παξαγσγηθφηεηα θαη κεησκέλε απφδνζε ζηα αεξνεξγαιεία είλαη ην πηζαλφηεξν απνηέιεζκα εάλ ην δίθηπν δηαλνκήο ηνπ αέξα είλαη αλεπαξθέο. Δλδεηθηηθά: 115

116 Μία πηψζε πίεζεο ηεο ηάμεο ηνπ 1 bar, ζεκαίλεη 7 % πεξηζζφηεξε ειεθηξηθή ελέξγεηα ζηνλ αεξνζπκπηεζηή. Γηα θάζε 0.1 bar ρακειφηεξε πίεζε ιεηηνπξγίαο ζην αεξνεξγαιείν απφ ηελ θαλνληθή, έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηελ κείσζε ηεο απφδνζήο ηνπ θαηά.5 %. Ζ πιένλ θαηάιιειε θαηαζθεπή γηα έλα εζσηεξηθφ δίθηπν πεπηεζκέλνπ αέξα θπζηθά δηαθέξεη απφ πεξίπησζε ζε πεξίπησζε, θαζψο εμαξηάηαη απφ παξάγνληεο φπσο ην κέγεζνο, ηε δηαξξχζκηζε θαη ηνλ αξηζκφ ησλ νξφθσλ ηνπ θηηξίνπ θαζψο θαη ηνλ αξηζκφ ησλ ζεκείσλ θαηαλάισζεο αέξα θαη ηελ ζέζε ηνπο Τπάξρνπλ δχν βαζηθά ζπζηήκαηα γηα ηελ εγθαηάζηαζε ηνπ εζσηεξηθνχ δηθηχνπ δηαλνκήο αέξα: α) Οη ζσιελψζεηο ηνπνζεηνχληαη ζε θαλάιηα ζην δάπεδν, κε ηνλ απαηηνχκελν αξηζκφ ησλ δηαθιαδψζεσλ θαη β) Οη ζσιελψζεηο είλαη αλαξηεκέλεο ζηνπο ηνίρνπο ή ζηελ νξνθή ηνπ θηηξίνπ. ηελ πξψηε κέζνδν, ε νπνία ήηαλ δεκνθηιήο ζην παξειζφλ, ε δηαξξχζκηζε ηεο εγθαηάζηαζεο θαζνξίδεηαη απφ ηα δηαζέζηκα θαλάιηα ηα νπνία είλαη θαηαζθεπαζκέλα ζην δάπεδν ηνπ θηηξίνπ. Δπνκέλσο ε αιιαγή ηεο δηαξξχζκηζεο ηνπ δηθηχνπ είλαη δχζθνιε έσο αδχλαηε λα γίλεη. Ζ εζσηεξηθή ζπγθνηλσλία θαη κεηαθνξά δελ παξεκπνδίδεηαη ηελ ζηηγκή πνπ φια ηα θαλάιηα θαιχπηνληαη. Οη ηνίρνη είλαη ειεχζεξνη απφ ζσιελψζεηο, ην νπνίν είλαη επηζπκεηφ ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο. Ζ δεχηεξε κέζνδνο, φπνπ νη ζσιελψζεηο αλαξηψληαη ζηνπο ηνίρνπο ή ηελ νξνθή ηνπ θηηξίνπ, είλαη ε πιένλ δεκνθηιήο ζήκεξα θαη δηαθξίλεηαη γηα ηελ απιφηεηα, ηελ επειημία, ην ρακειφ θφζηνο θαηαζθεπήο, ηελ εχθνιε ζπληήξεζε θαη ηελ δπλαηφηεηα ηξνπνπνίεζεο ηνπ δηθηχνπ κε ινγηθφ θφζηνο. Οη ζσιελψζεηο ζα πξέπεη λα εγθαηαζηαζνχλ κε ηέηνην ηξφπν ψζηε λα κελ εκπνδίδνπλ άιιεο εγθαηαζηάζεηο θαη άιιν εμνπιηζκφ. Σν δίθηπν ηνπ αέξα ζα πξέπεη λα είλαη βακκέλν κε θαηάιιειν ρξψκα γηα πξνζηαζία απφ ηελ νμείδσζε. Σν ρξψκα ζα πξέπεη λα δηαθνξνπνηεί εκθαλψο ηηο ζσιελψζεηο ηνπ αέξα 116

117 απφ ηηο άιιεο, π.ρ. γηα ην λεξφ θαη ην αέξην. Ζ κφλσζε ησλ ζσιελψζεσλ ηνπ πεπηεζκέλνπ αέξα δελ είλαη γεληθά απαξαίηεηε. Τδαηνπαγίδεο κε απηφκαηε εθθέλσζε ησλ ζπκππθλσκάησλ ζα πξέπεη λα εγθαηαζηαζνχλ ζηα ρακειφηεξα ζεκεία. 6.9 ΤΣΖΜΑ ΚΛΔΗΣΟΤ ΒΡΟΓΥΟΤ ΚΛΑΗΚΟ ΤΣΖΜΑ ΜΟΝΖ ΚΔΝΣΡΗΚΖ ΓΡΑΜΜΖ Γεληθά, ε θαιχηεξε ιχζε γηα ηελ θαηαζθεπή ηνπ δηθηχνπ δηαλνκήο πεπηεζκέλνπ αέξα είλαη ην ζχζηεκα θιεηζηνχ βξφρνπ. Οη γξακκέο ησλ δηαθιαδψζεσλ ηξέρνπλ απφ ην θεληξηθφ δαθηχιην ζηα δηάθνξα ζεκεία ηεο θαηαλάισζεο αέξα. Με απηφλ ηνλ ηξφπν, έρνπκε κία ζεκαληηθά νκαιφηεξε παξνρή πεπηεζκέλνπ αέξα γηα πεξηπηψζεηο κεγάισλ θαη πεξηνδηθψλ θαηαλαιψζεσλ, επεηδή ν αέξαο νδεγείηαη ζηα ζρεηηθά ζεκεία θαηαλάισζεο απφ δχν θαηεπζχλζεηο. Απηφ ην ζχζηεκα ζα πξέπεη λα ρξεζηκνπνηείηαη γηα φιεο ηηο εγθαηαζηάζεηο, εθηφο εάλ ππάξρνπλ μερσξηζηά ζεκεία κε πςειή θαηαλάισζε αέξα ζε ζεκαληηθή απφζηαζε απφ ην αεξνζηάζην. ε απηή ηελ πεξίπησζε ζα πξέπεη λα εγθαηαζηαζεί μερσξηζηή θεληξηθή γξακκή γηα απηά ηα ζεκεία. Σα βαζηθά πιενλεθηήκαηα απηνχ ηνπ ζπζηήκαηνο είλαη ηα αθφινπζα: Πην ηζνξξνπεκέλε πίεζε ζε φιν ην δίθηπν δηαλνκήο Υακειφηεξε πηψζε πίεζεο Γπλαηφηεηα κηθξφηεξεο δηακέηξνπ ζηηο ζσιελψζεηο θαηά 5%. Δπειημία θαη απμεκέλε ρξεζηηθφηεηα ζε κειινληηθέο επεθηάζεηο ή πξνζζήθε λέσλ ιήςεσλ αέξα ΓΗΑΣΑΗΟΛΟΓΖΖ ΓΗΚΣΤΧΝ ΓΗΑΝΟΜΖ ΠΔΠΗΔΜΔΝΟΤ ΑΔΡΑ Ζ αθφινπζε εμίζσζε ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηνλ ππνινγηζκφ ηεο πηψζεο πίεζεο ζε έλα δίθηπν πεπηεζκέλνπ αέξα: 117

118 Γp=fx(Q v 1.85 *L) / (d 5 *p) (6.1) Όπνπ: Γp=πηψζε πίεζεο, ( bar ) f=ζπληειεζηήο ηξηβήο Qv=παξνρή ειεχζεξνπ αέξα ( FAD ), ( m 3 /s ) L=ηζνδχλακν κήθνο ζσιήλα, ( m ) d=εζσηεξηθή δηάκεηξνο ζσιήλα, ( mm ) p=επηζπκεηή πίεζε ιεηηνπξγίαο ( απφιπηε ), [ bar (a) ] Γηα ιείνπο πδξαπιηθνχο ζσιήλεο φπσο απηνί ηνπ εκπνξίνπ, ε ηηκή ηνπ ζπληειεζηή ηξηβήο είλαη: f=1.6*10 8 (6.) Οη δηαζηάζεηο ησλ ζσιελψζεσλ ζε έλα δίθηπν πεπηεζκέλνπ αέξα ζα πξέπεη λα είλαη ηέηνηεο ψζηε ε κέγηζηε επηηξεπηή πηψζε πίεζεο ζην πιένλ απνκαθξπζκέλν ζεκείν λα κελ ππεξβαίλεη, ζχκθσλα κε ηνπο θαλφλεο ηεο επηζηήκεο θαη ηεο ηερληθήο, ην 1.5% ηεο επηζπκεηήο πίεζεο ιεηηνπξγίαο. Ζ ζεκαζία ηεο ζσζηήο δηαζηαζηνιφγεζεο ηνπ δηθηχνπ αέξα γίλεηαη πεξηζζφηεξν απφ εκθαλήο ζην επφκελν παξάδεηγκα ππνινγηζκνχ απψιεηαο ελέξγεηαο θαη ηνπ αληίζηνηρνπ θφζηνπο φηαλ εγθαηαζηήζνπκε κηθξήο δηακέηξνπ ζσιήλα πεπηεζκέλνπ αέξα (Πίλαθαο 6.1): Μέγεζνο Αεξνζπκπηεζηή: +/- 50 l/sec (15 m 3 /min), 7 bar, 100 kw, 8000 hr/yr Μήθνο σιήλα Πεπηεζκέλνπ Αέξα: 100 m 118

119 Πίλαθαο 6.1 Απώιεηεο θαη πηώζε πίεζεο πεπηεζκέλνπ αέξα Γηάκεηξνο ζσιήλα ( mm ) Πηψζε πίεζεο ( bar ) Απψιεηα ηζρχνο ( KW ) Κφζηνο αλά έηνο [007]( Δπξψ, ) ΑΔΡΟΦΤΛΑΚΗΟ ΓΗΚΣΤΟΤ ΠΔΠΗΔΜΔΝΟΤ ΑΔΡΑ Ο θχξηνο ζθνπφο ηνπ αεξνθπιαθίνπ είλαη ε απνζήθεπζε ηνπ πεπηεζκέλνπ αέξα. Δπίζεο, απηφ ελεξγεί θαη ζαλ ζπκπιεξσκαηηθφο δηαρσξηζηήο λεξνχ. Δπί πιένλ, ην αεξνθπιάθην δηαζθαιίδεη ηελ ζηαζεξή παξνρή αέξα πξνο ηα κεραλήκαηα πνπ ηνλ ρξεηάδνληαη θαη εμηζνξξνπεί ζηηγκηαία ηηο δηαθπκάλζεηο ηεο πίεζεο ζην δίθηπν αέξα νη νπνίεο κπνξνχλ λα πξνθαιέζνπλ ζπρλή θφξησζε/εθθφξησζε ηνπ αεξνζπκπηεζηή. Ο ζρεδηαζκφο, ε θαηαζθεπή θαη ν έιεγρνο ησλ αεξνθπιαθίσλ κε ηα εμαξηήκαηά ηνπο ξπζκίδνληαη απφ ζρεηηθέο νδεγίεο ηεο Δπξσπατθήο Έλσζεο, 87/404/EC θαη 97/3/EC, πνπ έρνπλ γίλεη λφκνο ηνπ Διιεληθνχ Κξάηνπο κε ην ΦΔΚ 987/ ΓΗΑΣΑΗΟΛΟΓΖΖ ΑΔΡΟΦΤΛΑΚΗΟΤ ΓΗΚΣΤΟΤ ΠΔΠΗΔΜΔΝΟΤ ΑΔΡΑ Ζ αθφινπζε εμίζσζε ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηνλ ππνινγηζκφ ηνπ φγθνπ V ηνπ αεξνθπιαθίνπ: V= (0.5*Q c *P 1 *T 0 ) / (f max.*γp*t 1 ) (6.3) 119

120 Όπνπ: Q c = παξνρή ειεχζεξνπ αέξα (FAD), (l/s) P 1 = απφιπηε πίεζε εηζφδνπ ζηνλ αεξνζπκπηεζηή, [bar (a)] T 1 = ζεξκνθξαζία αέξα ζηελ είζνδν ηνπ αεξνζπκπηεζηή, (K) T 0 = ζεξκνθξαζία αέξα ζην αεξνθπιάθην, (K) Γp = δηαθνξηθφ πίεζεο = P εθθφξησζεο - P θφξησζεο f max. = θχθινο ζπρλφηεηαο = 1 cycle/30 sec ΘΔΖ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΣΟΤ ΑΔΡΟΦΤΛΑΚΗΟΤ Οη πεξηζζφηεξνη αεξνζπκπηεζηέο πεξηιακβάλνπλ εζσηεξηθά ηνπ κεραλήκαηνο κεηαςχθηε θαη πδαηνπαγίδα. Μία θαιή πδαηνπαγίδα έρεη απφδνζε ηεο ηάμεο ηνπ 80-90%. Σν ππφινηπν ζπκπχθλσκα ξέεη, ζαλ αξαηά νκίριε, καδί κε ηνλ πεπηεζκέλν αέξα κέζα ζηνλ ζσιήλα εμφδνπ. Καζψο ην αεξνθπιάθην κπνξεί λα ελεξγήζεη ζαλ έλαο ζπκπιεξσκαηηθφο δηαρσξηζηήο αέξα-λεξνχ, ζα πξέπεη λα εγθαηαζηαζεί φζν πην θνληά γίλεηαη ζηνπο αεξνζπκπηεζηέο θαη ζην πην θξχν ρψξν (π.ρ. εμσηεξηθά). ην αεξνθπιάθην ε ηαρχηεηα ηνπ αέξα ζα κεησζεί θαη ην πεξηζζφηεξν απφ ην ππφινηπν ηνπ ζπκππθλψκαηνο ζα ηξέμεη θάησ ζηνλ ππζκέλα ηνπ δνρείνπ, ν νπνίνο ζα πξέπεη λα είλαη ζπλδεδεκέλνο κε κία απηφκαηε θαη ρεηξνθίλεηε βαιβίδα εθθέλσζεο ησλ ζπκππθλσκάησλ ΔΞΑΔΡΗΜΟ ΥΧΡΟΤ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΑΔΡΟΤΜΠΗΔΣΧΝ Ζ ζπλνιηθή πνζφηεηα ηεο ελέξγεηαο πνπ παξέρνπκε ζηνλ αεξνζπκπηεζηή ππφ ηελ κνξθή ειεθηξηθήο παξνρήο, κεηαηξέπεηαη ζρεδφλ πιήξσο ζε ζεξκφηεηα θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο ζπκπίεζεο. ηελ πεξίπησζε ελφο πδξφςπθηνπ αεξνζπκπηεζηή, ε πεξηζζφηεξε πνζφηεηα απηήο ηεο ζεξκφηεηαο εμέξρεηαη απφ ην αεξνζηάζην δηά κέζνπ ηνπ λεξνχ ςχμεο. Ο αέξαο εμαεξηζκνχ γηα ηνπο πδξφςπθηνπο αεξνζπκπηεζηέο πεξηέρεη πεξίπνπ 10% ηεο ελέξγεηαο πνπ θαηαλαιψζεθε απφ ηνλ ειεθηξηθφ θηλεηήξα. Γηα ηνπο αεξφςπθηνπο αεξνζπκπηεζηέο, ζρεδφλ φιε ε πνζφηεηα ηεο ζεξκφηεηαο ζα δηαζθνξπηζηεί ζην αεξνζηάζην εάλ δελ ππάξρνπλ αγσγνί εμαεξηζκνχ. Ο αέξαο εμαεξηζκνχ γηα ηνπο αεξφςπθηνπο αεξνζπκπηεζηέο πεξηέρεη πνιχ θνληά ζην 100% ηεο ελέξγεηαο πνπ 10

121 θαηαλαιψζεθε απφ ηνλ ειεθηξηθφ θηλεηήξα ππφ ηελ κνξθή ζεξκφηεηαο. Ζ ζεξκφηεηα πξέπεη λα αθαηξεζεί γηα λα δηαηεξήζνπκε ηελ ζεξκνθξαζία ηνπ αεξνζηαζίνπ ζε απνδεθηά επίπεδα. Ζ απαίηεζε ζε παξνρή αέξα εμαεξηζκνχ γηα έλα αεξνζηάζην εμαξηάηαη απφ ηξεηο παξάγνληεο: Σχπνο ηνπ αεξνζπκπηεζηή (αεξφςπθηνο ή πδξφςπθηνο) Δγθαηάζηαζε αεξαγσγψλ (αεξαγσγνί ζηελ είζνδν θαη/ή ζηελ έμνδν) Θέξκαλζε ηνπ αεξνζηαζίνπ ΤΠΟΛΟΓΗΜΟ ΣΟΤ ΑΠΑΗΣΟΤΜΔΝΟΤ ΑΔΡΑ ΔΞΑΔΡΗΜΟΤ Αεξφςπθηεο κνλάδεο: Τδξφςπθηεο κνλάδεο: Qv = 1.05 * N / ΓT (6.4) Qv = 0.1 * N / ΓT (6.5) φπνπ: Qsub>v = Απαηηνχκελνο Δμαεξηζκφο (m 3 /s) N = Απνξξνθεκέλε Ηζρχο ζηνλ άμνλα ηνπ Αεξνζπκπηεζηή (kw) ΓT = Θεξκνθξαζία Αεξνζηαζίνπ Θεξκνθξαζία Πεξηβάιινληνο Παξαηεξήζεηο: Ζ ζέξκαλζε ηνπ αεξνζηαζίνπ, ΓT, ζα πξέπεη λα πεξηνξίδεηαη ζχκθσλα κε ηελ κέγηζηε ζεξκνθξαζία πεξηβάιινληνο. Γηα πςειέο ζεξκνθξαζίεο πεξηβάιινληνο, ε άλνδνο ηεο ζεξκνθξαζίαο (ΓT) ζα πξέπεη λα θξαηεζεί ζηνπο 5 ν C. ε εγθαηαζηάζεηο πνιιαπιψλ αεξνζπκπηεζηψλ, ζπληζηάηαη ε εγθαηάζηαζε κεξηθψλ αλεκηζηήξσλ εμαεξηζκνχ αληί ελφο κεγάινπ. Ζ ζέζε ηνπο ζα πξέπεη λα είλαη ηέηνηα ψζηε λα δεκηνπξγνχλ κία ξνή θαηά κήθνο ηνπ θάζε αεξνζπκπηεζηή. Ο έιεγρνο ζα πξέπεη λα γίλεηαη ζεξκνζηαηηθά. 11

122 Ζ είζνδνο ηνπ αέξα εμαεξηζκνχ ζα πξέπεη λα είλαη 3 m απφ ην δάπεδν θαη λα δηαζέηεη πξνζηαηεπηηθέο εζράξεο. Ζ ηαρχηεηα ηνπ αέξα εμαεξηζκνχ δηά κέζν π ησλ δηαθέλσλ ησλ εζράξσλ δελ ζα πξέπεη λα μεπεξλά ηα.5 m/sec. ηνπο ππνινγηζκνχο γηα ηελ πνζφηεηα ηνπ αέξα δηά κέζνπ ησλ αλνηγκάησλ εμαεξηζκνχ ηνπ αεξνζηαζίνπ ζα πξέπεη λα ιακβάλνπκε ππφςε ηνλ αέξα εμαεξηζκνχ θαη (+) ην F.A.D. ησλ αεξνζπκπηεζηψλ. εκαληηθέο Παξαηεξήζεηο: Ζ άλνδνο ηεο ζεξκνθξαζίαο ζην αεξνζηάζην επεξεάδεη αξλεηηθά ηελ παξνρή ηνπ αεξνζπκπηεζηή. Γηα θάζε 10ν C αχμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο πεξηβάιινληνο ηνπ ρψξνπ, ε κείσζε ηεο ξνήο ηεο κάδαο ηνπ πεπηεζκέλνπ αέξα είλαη ηεο ηάμεο ηνπ 3%. Ζ πςειή ζεξκνθξαζία ζην ρψξν εγθαηάζηαζεο ησλ αεξνζπκπηεζηψλ κπνξεί λα δεκηνπξγήζεη ππεξζέξκαλζε ησλ κεραλεκάησλ θαη ιεηηνπξγηθά πξνβιήκαηα. Ζ πνηφηεηα ηνπ λεξνχ ςχμεο γηα ηηο πδξφςπθηεο κνλάδεο έρεη εμαηξεηηθή ζεκαζία. Ζ θαθή πνηφηεηα ηνπ λεξνχ ςχμεο κπνξεί λα δεκηνπξγήζεη πνιιά πξνβιήκαηα, φπσο π.ρ. νμείδσζε, δηάβξσζε θαη νξγαληθέο ζπλζέζεηο πιηθψλ. 1

123 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 7 ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΜΔ ΣΖ ΥΡΖΖ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ 7.1 ΔΗΑΓΧΓΖ Σν πδξνγφλν απνηειεί ην 90% ηνπ ζχκπαληνο θαη είλαη ην ειαθξχηεξν αέξην ζηε θχζε. ηε γε, βξίζθεηαη θπξίσο ζε ελψζεηο φπσο ην λεξφ, ην πεηξέιαην, ην θπζηθφ αέξην θαη αιινχ. Γηα λα παξαρζεί πδξνγφλν απαηηείηαη ελέξγεηα, άξα ην πδξνγφλν δελ είλαη πεγή ελέξγεηαο (κηαο θαη δελ ππάξρεη ειεχζεξν ζηε θχζε), αιιά είλαη θνξέαο ελέξγεηαο. Αλ κάιηζηα παξαρζεί απφ θαζαξή ελεξγεηαθή πεγή, ηφηε είλαη θαζαξφο θνξέαο ελέξγεηαο. Δθηηκάηαη φηη ην πδξνγφλν ζα απνηειέζεη έλα λέν θαχζηκν πνπ ζα ρξεζηκνπνηνχκε ζην κέιινλ, ηφζν ζηα ζπίηηα φζν θαη ζηα απηνθίλεηά καο. Έρεη ην πιενλέθηεκα φηαλ θαίγεηαη λα κελ ξππαίλεη ηελ αηκφζθαηξα αθνχ παξάγεη κφλν ζεξκφηεηα θαη λεξφ. Σν πδξνγφλν ζην κέιινλ ζα παξάγεηαη ζε κεγάιν πνζνζηφ απφ ηελ ειεθηξφιπζε ηνπ λεξνχ, δειαδή κηα δηαδηθαζία θαηά ηελ νπνία ην λεξφ δηαζπάηαη κε ρξήζε ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο ζε πδξνγφλν θαη νμπγφλν. Σν ειεθηξηθφ ξεχκα κπνξεί λα πξνέξρεηαη απφ ηνλ άλεκν ή ηνλ ήιην, δειαδή απφ κηα αλεκνγελλήηξηα ή έλα θσηνβνιηαηθφ. Έηζη ε παξαγσγή ηνπ πδξνγφλνπ ζα είλαη απφιπηα θηιηθή πξνο ην πεξηβάιινλ. 7. ΠΑΡΑΓΧΓΖ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ Σν πδξνγφλν, αλ θαη ππάξρεη ζε πνιχ κεγάιεο πνζφηεηεο ζηε θχζε, δελ κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί άκεζα σο θαχζηκν επεηδή βξίζθεηαη ελσκέλν ηζρπξά κε άιια άηνκα (θπξίσο νμπγφλνπ θαη άλζξαθα). Γηα λα απνζπαζηεί απφ ηηο ελψζεηο ηνπ, πξνθαλψο απαηηείηαη δαπάλε ελέξγεηαο. Ζ ελέξγεηα απηή είλαη ζεκαληηθή, φπσο θαίλεηαη ζηνλ πίλαθαο

124 Πίλαθαο 7.1 : Θεξκφηεηα, πνπ ρξεηάδεηαη γηα ηελ απφζπαζε ηνπ πδξνγφλνπ απφ ηηο ελψζεηο ηνπ θαη αχμεζε ηεο ειεχζεξεο ελέξγεηαο Οη ηξφπνη παξαγσγήο πδξνγφλνπ, πνπ θαίλεηαη φηη είλαη νη πεξηζζφηεξν απνδνηηθνί, είλαη νη παξαθάησ: Τδξνγόλν από θπζηθό αέξην Δίλαη ε κέζνδνο πνπ ζήκεξα κπνξεί λα δψζεη πδξνγφλν κε ην ρακειφηεξν θφζηνο (εμαξηψκελν φκσο απφ ηηο ηηκέο ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ). Ζ παξαγσγή γίλεηαη είηε κε αλακνξθσηέο (reformers) αηκνχ, είηε κε απηνζεξκαηλφκελνπο θαη ε απφδνζε πνηθίιιεη απφ 0,8 έσο 1 KWh/KWh ( ζρ. 7.1), δειαδή γηα παξαγσγή πνζφηεηαο πδξνγφλνπ, πνπ πεξηέρεη ελέξγεηα κηαο KWh, ρξεηάδεηαη λα δαπαλεζεί άιιε κία (θπξίσο ζε ζεξκφηεηα). ρήκα 7.1 πγθξηηηθφ θφζηνο ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή δηαθφξσλ ηχπσλ θαπζίκνπ Σα αέξηα ζεξκνθεπίνπ πνπ παξάγνληαη θαηά ηελ παξαζθεπή ηνπ πδξνγφλνπ κε ηελ κέζνδν απηή, θπκαίλνληαη απφ 90 g/mj έσο 150 g/mj αλάινγα κε ηνλ ηξφπν παξαγσγήο ηεο ζεξκφηεηαο θαη ηνλ ηχπν ηεο κνλάδαο παξαγσγήο (ζρ. 7.). 14

125 ρήκα 7. πγθξηηηθή εθπνκπή αεξίσλ ζεξκνθεπίνπ θαηά ηελ παξαγσγή δηαθφξσλ ηχπσλ θαπζίκνπ Τδξνγόλν από ειεθηξόιπζε λεξνύ. Ζ κέζνδνο απηή είλαη ε παιαηφηεξε θαη κε πνιχ θαιή απφδνζε (55% ζήκεξα κε πξννπηηθή λα θηάζεη ην 70% ). Ωζηφζν, ρξεηάδεηαη ειεθηξηθφ ξεχκα, άξα ην θφζηνο ηνπ πδξνγφλνπ θαζνξίδεηαη απφ ην θφζηνο ηνπ ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο. Ζ ηειηθή απφδνζε, φηαλ ην ξεχκα πξνέξρεηαη απφ ζηαζκφ παξαγσγήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο απφ ζπκβαηηθά θαχζηκα κπνξεί λα θζάζεη ζηελ θαιχηεξε πεξίπησζε έσο 33% κε αληίζηνηρα κεγάιε παξαγσγή αεξίσλ ζεξκνθεπίνπ. Γειαδή, απφ 100 κνλάδεο ελέξγεηαο ζπκβαηηθνχ θαπζίκνπ, ζα πάξνπκε 100 Υ 0.7 Υ 0.33 = 3,1 κνλάδεο ελέξγεηαο πδξνγφλνπ (ζρ.7.3). ρήκα 7.3 πγθξηηηθή απφδνζε 100 κνλάδσλ ελέξγεηαο ζπκβαηηθνχ θαπζίκνπ θαηά ηελ κεηαηξνπή ηνπ ζε πδξνγφλν. Έηζη, γηα καδηθή παξαγσγή πδξνγφλνπ, αθφκε θαη ζε ρψξεο κε θζελφ ειεθηξηθφ ξεχκα φπσο ε Ννξβεγία, ε ειεθηξφιπζε έρεη αληηθαηαζηαζεί απφ ηελ πξνεγνχκελε κέζνδν, πνπ αλ θαη δελ έρεη κεγαιχηεξε ελεξγεηαθή απφδνζε, παξάγεη κεγάιεο πνζφηεηεο κε ρακειφηεξν θφζηνο. 15

126 Δθεί φκσο πνπ ε ειεθηξφιπζε είλαη θπξίαξρε κέζνδνο, είλαη ζηελ παξαγσγή πδξνγφλνπ απφ αηνιηθή θαη ειηαθή ελέξγεηα. Γηάθνξεο βειηηψζεηο ηεο κεζφδνπ ηελ ηειεπηαία δεθαεηία, έρνπλ επηηξέςεη ηελ αξθεηά απνδνηηθή παξαγσγή πδξνγφλνπ κε θπκαηλφκελε ηζρχ ειεθηξηθνχ ξεχκαηνο. Ωζηφζν, ην θφζηνο παξαγσγήο πδξνγφλνπ κε ηνλ ηξφπν απηφ, παξακέλεη αθφκε πνιχ πςειφ. Τδξνγόλν από άλζξαθα ή πεηξέιαην. Ζ κέζνδνο απηή ζπλίζηαηαη ζηελ αεξηνπνίεζε ηνπ άλζξαθα ή ησλ πδξνγνλαλζξάθσλ ζε ζεξκνθξαζίεο C θαη πηέζεηο bar. Απφ ην αέξην πνπ παξάγεηαη, δηαρσξίδεηαη ην HS/CO θαη απφ απηφ, κεηά δηάθνξα ζηάδηα δηαρσξηζκνχ, παξάγεηαη ην πδξνγφλν. Ζ κέζνδνο κπνξεί λα εθαξκνζηεί κφλν γηα παξαγσγή κεγάιεο θιίκαθαο, φπνπ ε ελεξγεηαθή ηεο απφδνζε κπνξεί λα θηάζεη έσο ην 50%. Οη πνζφηεηεο αέξησλ ζεξκνθεπίνπ φκσο είλαη πνιχ πςειέο (5 g/mj), γη απηφ έρεη πξνηαζεί γηα ηηο κεζφδνπο απηέο, δηαρσξηζκφο θαη θαηαθξάηεζε ηνπ CO. Ζ δηαδηθαζία απηή γλσζηή κε ηελ νλνκαζία CO sequestration, ζπδεηείηαη αξθεηά ηα ηειεπηαία ρξφληα (γηα ρξήζε ηεο ζε κεζφδνπο παξαγσγήο ελέξγεηαο απφ θαχζε), αιιά αληηκεησπίδεη πνιιά ηερληθά πξνβιήκαηα θαη έρεη κεγάιν θφζηνο. Τδξνγόλν από δηάζπαζε λεξνύ ζε πνιύ πςειέο ζεξκνθξαζίεο. Ζ κέζνδνο απηή απαηηεί ζεξκνθξαζίεο Κ, φπνπ ππάξρεη πξφβιεκα πιηθψλ θαη θαίλεηαη φηη ζα είλαη νηθνλνκηθά αζχκθνξε. Παξφκνηεο κέζνδνη πνπ ζπλδπάδνπλ ρεκηθέο αληηδξάζεηο κε ζεηηθφ νμχ θαη ειεθηξφιπζε, ρξεηάδνληαη ζεξκνθξαζίεο ησλ Κ θαη θαίλνληαη ηερληθά εθηθηφηεξεο. Σν θφζηνο ηνπο φκσο εμαξηάηαη απφ ηηο ηηκέο ηεο ελέξγεηαο πςειψλ ζεξκνθξαζηψλ πνπ ζα ρξεζηκνπνηεζεί (π.ρ. ππξεληθήο ελέξγεηαο). Τδξνγόλν από αλαλεώζηκεο πεγέο ελέξγεηαο Δίλαη ε κέζνδνο πνπ είλαη ε πεξηζζφηεξν ειπηδνθφξα, ηνπιάρηζηνλ ζε φηη αθνξά ηελ ξχπαλζε ηνπ πεξηβάιινληνο θαη ηελ δηάξθεηα ησλ πεγψλ. Μπνξεί λα δηαθξηζεί ζηνπο παξαθάησ ηξφπνπο παξαγσγήο: 16

127 Παξαγσγή πδξνγόλνπ από ειηαθή ελέξγεηα κέζσ ειεθηξόιπζεο. Έρεη ην πιενλέθηεκα ηεο κεδεληθήο ξχπαλζεο θαη ηεο παξαγσγήο πδξνγφλνπ ρσξίο άιιν ελεξγεηαθφ θφζηνο. Δπηπιένλ ε απφδνζε δελ επεξεάδεηαη απφ ηηο δηαθπκάλζεηο ηεο ειηαθήο ελέξγεηαο θαη ε παξαγσγή είλαη ζπζζσξεπηηθή. Όκσο ην θφζηνο ησλ θσηνβνιηαηθψλ θαη ησλ ππφινηπσλ δηαηάμεσλ είλαη πνιχ πςειφ αθφκε θαη νη απνδφζεηο είλαη κηθξέο. Έλαο πξφρεηξνο ππνινγηζκφο κπνξεί λα δείμεη, φηη γηα ηελ παξαγσγή πδξνγφλνπ αληίζηνηρνπ κε ηελ θαηαλάισζε ελέξγεηαο κφλν γηα ηηο κεηαθνξέο ηεο Διιάδαο ην 000 (7,37Υ10 9 lt πεηξειαίνπ), ζα ρξεηαδφηαλ 400 Km θσηνβνιηατθά, δειαδή κηα πεξηνρή πιάηνπο 1Km απφ ηελ Καηεξίλε σο ηελ Αζήλα. Δπνκέλσο, πξέπεη λα πεξηκέλνπκε κηθξή πνζνζηηαία ζπκκεηνρή ηεο κεζφδνπ απηήο ζηελ παγθφζκηα παξαγσγή πδξνγφλνπ. Παξαγσγή πδξνγόλνπ από αηνιηθή ελέξγεηα κέζσ ειεθηξόιπζεο. Ζ κέζνδνο απηή, έρεη αληίζηνηρα πιενλεθηήκαηα κε ηελ πξνεγνχκελε, κε επηπξφζζεην ηελ ζρεηηθά κεγάιε ζπγθέληξσζε ηζρχνο. Όκσο ζα πξέπεη λα αλαινγηζηνχκε αλ ζπκθέξεη πεξηζζφηεξν ε κεηαηξνπή ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο πνπ παξάγεηαη ζε πδξνγφλν (κε ην επηπιένλ θφζηνο κεηαηξνπήο, ζπκπίεζεο θαη κεηαθνξάο ηνπ) ή ε άκεζε δηάζεζή ηεο ζηνπο θαηαλαισηέο. Τδξνγόλν από βηνκάδα. Μπνξεί λα παξαρζεί είηε κε αεξηνπνίεζε ηεο βηνκάδαο είηε κε αλακφξθσζε (reforming) αηκνχ ηνπ βηναεξίνπ, ην νπνίν παξάγεηαη απφ αλαεξφβηα θαηεξγαζία ηεο βηνκάδαο. Καη νη δχν κέζνδνη γηα λα είλαη απνδνηηθέο, πξέπεη λα γίλνληαη ζε κεγάιε θιίκαθα, αιιά ε βηνκάδα ζπάληα κπνξεί λα ζπγθεληξσζεί ζε κεγάιεο πνζφηεηεο θαη δελ ζπκθέξεη ε κεηαθνξά ηεο ζε κεγάιεο απνζηάζεηο. Πξνβιέπεηαη φηη ζα κπνξεί λα γίλεηαη κεζαίαο θιίκαθαο παξαγσγή πδξνγφλνπ απφ ηέηνηνπο ζηαζκνχο, κε ηα αέξηα ηνπ ζεξκνθεπίνπ λα θπκαίλνληαη αλάκεζα ζηα 7 θαη 5 g/mj. Βηνινγηθή παξαγσγή πδξνγόλνπ Σν πδξνγφλν παξάγεηαη απφ ηελ κεηαηξνπή δηαιχκαηνο γιπθφδεο κε ηελ ελέξγεηα ηνπ θσηφο κέζσ θπθψλ, ζχκθσλα κε ηελ αληίδξαζε: Γιπθφδε + 6 H O +4 h CO + 1 H 17

128 Ζ γιπθφδε, πξνβιέπεηαη λα παξάγεηαη απφ απφβιεηα. Ζ κέζνδνο απηή, βξίζθεηαη αθφκε ζην ζηάδην ηεο βαζηθήο έξεπλαο. Παξαγσγή πδξνγόλνπ κε θσην-ειεθηξνρεκηθέο κεζόδνπο. Δίλαη κέζνδνο αληίζηνηρε ησλ θσηνβνιηαηθψλ, δειαδή παξάγεηαη άκεζα πδξνγφλν απφ δηάζπαζε ηνπ λεξνχ κε ηελ ελέξγεηα ηνπ θσηφο. Γπζηπρψο φκσο, ην πδξνγφλν παξάγεηαη αλακεκηγκέλν κε ην νμπγφλν κε φια ηα πξνβιήκαηα πνπ πξνθαιεί ε αλάκημε απηή. Δπηπιένλ, ηα πιηθά κεηαηξνπήο έρνπλ πνιχ πςειφ θφζηνο, κηθξή δηάξθεηα δσήο θαη κηθξή απφδνζε. Ζ κέζνδνο, βξίζθεηαη αθφκε ζην ζηάδην ηεο βαζηθήο έξεπλαο. 7.3 ΣΟ ΤΓΡΟΓΟΝΟ Χ ΦΟΡΔΑ ΔΝΔΡΓΔΗΑ Σν πδξνγφλν είλαη έλαο θνξέαο ελέξγεηαο. πρλά ηίζεηαη ην βαζηθφ εξψηεµα απφ πνχ ζα πξνέιζεη. ηελ νπζία µπνξεί λα παξαρζεί µε πνιινχο δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο απφ δηαθνξεηηθέο πεγέο ελέξγεηαο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο ηεο νξπθηήο, αλαλεψζηµεο θαη ππξεληθήο. Κάπνηεο ηερλνινγίεο είλαη θαζηεξσµέλεο, ελψ άιιεο απαηηνχλ ζεµαληηθή έξεπλα θαη αλάπηπμε. Δπί ηνπ παξφληνο, ην µεγαιχηεξν µέξνο ηνπ πδξνγφλνπ παξάγεηαη ζε µεγάιε θιίµαθα απφ ηελ αναµόπθυζη θαπζίµνπ πδξνγνλαλζξάθσλ µε ηε ρξήζε ζεξµφηεηαο και αηµνχ. Άιιεο δπλαηφηεηεο παξαγσγήο πδξνγφλνπ πνπ µειεηνχληαη πεξηιαµβάλνπλ: αεπιοποίηζη βαξέσλ πδξνγνλαλζξάθσλ ή βηνµάδαο. ηλεκηπόλςζη λεξνχ µε ρξήζε εθηφο αηρµήο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. δηάζπαζε λεξνχ µέζσ θεπµοσηµικών κύκλυν µε ρξήζε ζεξµφηεηαο πςειήο ζεξµνθξαζίαο απφ ππξεληθή ή ειηαθή ελέξγεηα. θαη βιολογική παπαγυγή µε θχθηα ή βαθηήξηα ππφ ειεγρφµελεο ζπλζήθεο. Δπεηδή ην πδξνγφλν µπνξεί λα παξαρζεί απφ έλα µεγάιν εχξνο πξσηνγελψλ πεγψλ, µπνξεί λα ζπµβάιεη δπλαµηθά ζηε βειηίσζε ηεο αζθάιεηαο ηεο παξνρήο ελέξγεηαο. Σν πδξνγφλν έρεη απνζεθεπζεί µε αζθάιεηα ζε βηνµεραληθέο µνλάδεο ρχδελ γηα πνιιέο δεθαεηίεο. Μπνξεί λα απνζεθεπζεί ζε ππφγεηεο θνηιφηεηεο ή ζε δεμαµελέο πςειήο πίεζεο. Μηα απφ ηηο θχξηεο πξνθιήζεηο είλαη ε παξνρή επαξθνχο ηθαλφηεηαο απνζήθεπζεο γηα απηνθηλεηηζηηθέο εθαξµνγέο πνπ λα επηηξέπεη ζην φρεµα λα δηαλχζεη µηα ζπγθξίζηµε 18

129 δηαδξνµή θαη λα θαηαιαµβάλεη απνδεθηφ ρψξν απνζήθεπζεο. Σα ζπµβαηηθά µέζα απνζήθεπζεο, φπσο νη θηάιεο ζπµπηεζµέλνπ αεξίνπ θαη νη δεμαµελέο πγξνχ αεξίνπ, µπνξνχλ λα γίλνπλ αλζεθηηθφηεξα, ειαθξχηεξα θαη πην νηθνλνµηθά. Τπφ αλάπηπμε βξίζθνληαη επίζεο λέεο ηερλνινγίεο, ζπµπεξηιαµβαλνµέλεο ηεο απνξξφθεζεο πδξνγφλνπ µε ρξήζε πδξηδίσλ µεηάιινπ, ρεµηθψλ πδξηδίσλ θαη ζπζηεµάησλ άλζξαθα. Ζ δηηηφηεηα ειεθηξηθήο ελέξγεηαο θαη πδξνγφλνπ, πνπ πξνβιέπεηαη γηα ην µέιινλ, ζεµαίλεη φηη ζα είλαη δπλαηή ε ρχδελ απνζήθεπζε πδξνγφλνπ θαη ε µεηαηξνπή ηνπ ζε ειεθηξηθή ελέξγεηα. Έηζη ζα δηεπθνιπλζεί ε επξχηεξε ρξήζε θαη ελζσµάησζε ησλ αλαλεψζηµσλ πεγψλ ελέξγεηαο, φπσο ε αηνιηθή θαη ειηαθή, πνπ είλαη δηαιείπνπζεο ζηε θχζε ΠΛΔΟΝΔΚΣΖΜΑΣΑ Σν πδξνγφλν έρεη ην πςειφηεξν ελεξγεηαθφ πεξηερφκελν αλά κνλάδα βάξνπο απφ νπνηνδήπνηε άιιν γλσζηφ θαχζηκν 10,7kj/gr θαη πεξίπνπ ηξεηο θνξέο κεγαιχηεξν απφ απηφ ηεο ζπκβαηηθήο βελδίλεο. Κάλεη θαζαξή θαχζε φηαλ θαίγεηαη κε νμπγφλν, δειαδή παξάγεη κφλν λεξφ θαη ζεξκφηεηα. Γελ ζπκβάιιεη ζηε κφιπλζε ηνπ πεξηβάιινληνο. ρήκα 7.4 Μφξην Τδξνγφλνπ 19

130 7.3. ΜΔΗΟΝΔΚΣΖΜΑΣΑ Έλα πξφβιεκα είλαη απηφ ηεο απνζήθεπζήο ηνπ. Γεδνκέλν ηνπ φηη ην πδξνγφλν είλαη πνιχ ειαθξχ, ε ζπκπίεζε κεγάιεο πνζφηεηαο ζε κηθξνχ κεγέζνπο δεμακελή είλαη δχζθνιε ιφγσ ησλ πςειψλ πηέζεσλ πνπ ρξεηάδνληαη γηα λα επηηεπρζεί ε πγξνπνίεζε ηνπ. Πξφβιεκα επίζεο απνηειεί ε έιιεηςε νξγαλσκέλνπ δηθηχνπ δηαλνκήο ηνπ. 7.4 ΑΠΟΘΖΚΔΤΖ ΚΑΗ ΜΔΣΑΦΟΡΑ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ Ζ απνζήθεπζε ηνπ πδξνγφλνπ κπνξεί λα γίλεη είηε κε ηελ κνξθή ηνπ αεξίνπ ππφ πίεζε, είηε σο πγξφ. Ζ πίεζε ηνπ πδξνγφλνπ ιφγσ ηεο κηθξφηεξεο ελεξγεηαθήο ηνπ ππθλφηεηαο, πξέπεη λα είλαη πνιχ πςειή ( bar γηα ηηο δεμακελέο ησλ απηνθηλήησλ πδξνγφλνπ) ζπγθξηηηθά κε ηελ αληίζηνηρε ηνπ πξνπαλίνπ (00 bar). Απηφ ζπλεπάγεηαη απμεκέλνπο θηλδχλνπο θαη πνιχ κεγάιν θφζηνο ( θφζηνο αζθάιεηαο, ζπκπίεζεο, δεμακελψλ). ην ζρ. 7.5 θαίλνληαη νη δηάθνξνη ηξφπνη απνζήθεπζεο ηνπ πδξνγφλνπ θαη ην πξνβιεπφκελν θφζηνο ηνπο. ρήκα 7.5 Κφζηνο θαη ρσξεηηθφηεηα ησλ δηαθφξσλ κεζφδσλ απνζήθεπζεο πδξνγφλνπ Έρνπλ πξνηαζεί, θπξίσο γηα ιφγνπο αζθάιεηαο, κέζνδνη απνζήθεπζεο πδξνγφλνπ ζε ζηεξεά κνξθή. Ζ επηθξαηέζηεξε είλαη ε κέζνδνο απνζήθεπζεο κε πβξίδηα κεηάιινπ. Ωζηφζν, ζήκεξα είλαη εθηθηή κφλν ζε ρακειέο ζεξκνθξαζίεο, έρεη πνιχ κεγάιν θφζηνο θαη πνιχ κηθξή ππθλφηεηα ελέξγεηαο αλά κνλάδα βάξνπο (πηλ.7.). 130

131 Πίλαθαο 7. Γεδνκέλα γηα δηάθνξα ζπζηήκαηα απνζήθεπζεο πδξνγφλνπ Ζ κεηαθνξά ηνπ πδξνγφλνπ κπνξεί λα γίλεη ζε κεγάιεο απνζηάζεηο κε δίθηπν αγσγψλ. Σν θφζηνο κεηαθνξάο ππνινγίδεηαη λα είλαη 1,5 θνξά πςειφηεξν απηνχ γηα ην θπζηθφ αέξην, επεηδή γηα ηελ ίδηα κεηαθνξά ελέξγεηαο ην πδξνγφλν ρξεηάδεηαη λα ζπκπηεζηεί 3,5 θνξέο πεξηζζφηεξν. Έλα άιιν πξφβιεκα πνπ πξνθχπηεη, είλαη φηη ζηηο πεξηζζφηεξεο ησλ πεξηπηψζεσλ, ηα ππάξρνληα δίθηπα ηνπ θπζηθνχ αεξίνπ δελ θαιχπηνπλ ηηο πξνδηαγξαθέο γηα κεηαθνξά πδξνγφλνπ, άξα ζα πξέπεη λα θαηαζθεπαζηνχλ θαηλνχξηα. Οη κεηαθνξέο ζε κηθξφηεξεο απνζηάζεηο θαη ππεξπφληηα πξνβιέπεηαη λα γίλνληαη κε θνξηεγά, ηξέλα ή ηάλθεξ, κε ην πδξνγφλν ζε πςειή ζπκπίεζε ή ζε πγξή κνξθή, αιιά κε πςειφ θφζηνο θαη απμεκέλν θίλδπλν. 7.5 Ζ ΔΠΗΚΗΝΓΤΝΟΣΖΣΑ ΣΟΤ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ Σν πδξνγφλν δελ είλαη δειεηεξηψδεο θαη απφ κφλν ηνπ δελ είλαη εθξεθηηθφ. Γηα λα εθξαγεί, πξέπεη λα αλακηρζεί κε νμπγφλν. Δπεηδή είλαη πνιχ ειαθξχηεξν ηνπ αέξα, ζε πεξίπησζε δηαξξνήο ηνπ ζε αλνηθηφ ρψξν, δηαρέεηαη εχθνια, ρσξίο ζνβαξφ θίλδπλν εθξήμεσο. Παξ φι απηά φκσο, αλαθιέγεηαη πνιχ επθνιφηεξα απφ φια ηα αέξηα θαη πγξά θαχζηκα (πηλ.7.3). Πίλαθαο 7.3 Όξηα εθξεθηηθφηεηαο (%) ζηνλ αέξα θαη ειάρηζηε ελέξγεηα αλάθιεμεο πδξνγφλνπ, κεζαλίνπ θαη πξνπαλίνπ. 131

132 Γεληθά, νη θίλδπλνη ζα είλαη απμεκέλνη ζπγθξηηηθά κε απηνχο ησλ αεξίσλ θαπζίκσλ, ιφγσ ηεο κεγαιχηεξεο πίεζεο απνζήθεπζεο ηνπ πδξνγφλνπ. Δηδηθά γηα ηελ εθαξκνγή ηνπ πδξνγφλνπ ζηα απηνθίλεηα, νη θίλδπλνη απμάλνληαη πεξηζζφηεξν, ιφγσ ηεο κεγαιχηεξεο πηζαλφηεηαο εκπινθήο ηνπ απηνθηλήηνπ ζε αηχρεκα ζε ζχγθξηζε κε κηα ζηαηηθή δηάηαμε πδξνγφλνπ. Δπηπιένλ, ζα πξέπεη λα ιεθζνχλ εηδηθά κέηξα αεξηζκνχ θαη αζθάιεηαο ησλ ππνγείσλ θαη θιεηζηψλ ρψξσλ ζηάζκεπζεο φπσο θαη γηα ηνπο ρψξνπο επηζθεπήο θαη αλεθνδηαζκνχ ησλ απηνθηλήησλ. Έλαο αθφκε ζνβαξφο θίλδπλνο πνπ ζα πξέπεη λα ιεθζεί ππ φςε, είλαη ε πηζαλή ρξεζηκνπνίεζε ηνπ απηνθηλήηνπ πδξνγφλνπ απφ επίδνμνπο ηξνκνθξάηεο. Με πνιχ απιή επέκβαζε, ην απηνθίλεην πδξνγφλνπ ζα κπνξνχζε λα κεηαηξαπεί ζε κηα κε αληρλεχζηκε ηζρπξφηαηε βφκβα. 7.6 ΣΟ ΚΟΣΟ ΣΖ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΣΟΤ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ Σν αλακελφκελν θφζηνο ηεο ηερλνινγίαο ηνπ πδξνγφλνπ, ζα κπνξνχζε λα αλαιπζεί ζηα παξαθάησ βαζηθά κέξε: Κόζηνο πδξνγόλνπ. Με νπνηνλδήπνηε ηξφπν θαη αλ παξαρζεί, θαίλεηαη φηη ην θφζηνο ηνπ πδξνγφλνπ ζα είλαη ηνπιάρηζην δηπιάζην ησλ ζεκεξηλψλ ηηκψλ θαπζίκνπ (πηλ. 7.9). Βέβαηα, αλ ζεσξεζεί φηη νη θπςέιεο θαπζίκνπ ζα έρνπλ πνιχ κεγάιε ελεξγεηαθή απφδνζε, ην ηειηθφ θφζηνο κεηψλεηαη αξθεηά ( ε ζηήιε ηνπ πηλ. 7.4). Ωζηφζν, ζα πξέπεη λα ιεθζεί ππ φςε ε επηβάξπλζε ζην πεξηβάιινλ θαη ζηα απνζέκαηα ελέξγεηαο, πνπ πξνθχπηεη απφ ηελ παξαγσγή πδξνγφλνπ απφ κε αλαλεψζηκεο πεγέο. Πίλαθαο 7.4 Δθηίκεζε ησλ ηηκψλ πδξνγφλνπ ζε ζχγθξηζε θαη κε ηηο ηηκέο ησλ ζπκβαηηθψλ θαπζίκσλ γηα ην

133 Κόζηνο ππνδνκήο Θα πξέπεη λα δεκηνπξγεζεί λέα ππνδνκή γηα ηελ κεηαθνξά ηνπ πδξνγφλνπ ππφ πίεζε κέζσ δηθηχνπ αγσγψλ. Πέξα απφ ην θφζηνο ηεο θαηαζθεπήο ηνπ, ην δίθηπν ζα πξέπεη λα είλαη πνιχ πην πνιχπινθν, ιφγσ ηεο παξαγσγήο ηνπ πδξνγφλνπ ζε πνιινχο κηθξνχο ζηαζκνχο. Γηα ηελ εμππεξέηεζε ησλ απηνθηλήησλ πδξνγφλνπ, ζα πξέπεη λα δεκηνπξγεζνχλ λένη ζηαζκνί αλεθνδηαζκνχ ηνπο, φζνη πεξίπνπ είλαη ζήκεξα νη ζηαζκνί βελδίλεο. Σν θφζηνο φκσο ησλ ζηαζκψλ απηψλ, αλακέλεηαη λα είλαη πνιιαπιάζην ησλ ζπκβαηηθψλ ηφζν ιφγσ πνιχ αθξηβφηεξνπ εμνπιηζκνχ, φζν θαη επεηδή ζα ρξεηάδνληαη πνιιαπιάζην ειεχζεξν ρψξν γηα ιφγνπο αζθαιείαο. Τπάξρεη θαη ε άπνςε φηη ην πδξνγφλν ζα πξέπεη λα παξάγεηαη ηνπηθά κε ειεθηξφιπζε θαη φρη λα κεηαθέξεηαη ζε κεγάιεο απνζηάζεηο. ε κηα ηέηνηα πεξίπησζε, πέξα απφ ην πξφβιεκα ηνπ πψο ζα παξαγφηαλ φιν απηφ ην επηπιένλ ειεθηξηθφ ξεχκα, ζα ρξεηαδφηαλ ελίζρπζε ή θαη αλαθαηαζθεπή, φια ηα ππάξρνληα ειεθηξηθά δίθηπα. Κόζηνο θπςειώλ θαπζίκνπ. Σν θφζηνο ησλ θπςειψλ θαπζίκνπ, ζα είλαη θαζνξηζηηθφο παξάγνληαο γηα ηελ πηνζέηεζε ηεο ηερλνινγίαο πδξνγφλνπ ή ηελ απφξξηςή ηεο. Τπάξρνπλ αηζηφδνμεο πξνβιέςεηο, φηη κε ηελ καδηθή παξαγσγή ηνπο ην θφζηνο ζα πεξηνξηζηεί ζε αληαγσληζηηθά επίπεδα ησλ ζεκεξηλψλ θηλεηήξσλ εζσηεξηθήο θαχζεο. Απηφ φκσο εμαξηάηαη απφ ηελ εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ησλ θπςειψλ θαη ηελ ζεκαληηθή κείσζε ηεο πνζφηεηαο ησλ επγελψλ κεηάιισλ πνπ ζα ρξεζηκνπνηνχληαη ζηελ θαηαζθεπή ηνπο (ηα απνζέκαηα ησλ νπνίσλ επίζεο ζα θηλδπλέςνπλ λα εμαληιεζνχλ ζρ.7.3). ρήκα 7.3 Δθηίκεζε ηεο αζξνηζηηθήο δήηεζεο πιαηίλαο, κε ηελ αχμεζε ηνπ ζηφινπ ησλ απηνθηλήησλ πδξνγφλνπ παγθφζκηα. 133

134 ην ζρ.7.4, θαίλεηαη ην εθηηκψκελν θφζηνο ησλ θπςειψλ θαπζίκνπ ηχπνπ PEM, αλάινγα κε ηνλ ξπζκφ παξαγσγήο ηνπο. Δδψ πξέπεη λα ζεκεησζεί, φηη ην αληίζηνηρν θφζηνο ησλ θηλεηήξσλ βελδίλεο αλακέλεηαη λα θηάζεη ζηα 130$/KW. ρήκα 7.4 Δθηίκεζε ηνπ θφζηνπο ησλ θπςειψλ θαπζίκνπ ηχπνπ ΡΔΜ, αλάινγα κε ηνλ πηζαλφ ξπζκφ παξαγσγήο ηνπο (ζεσξψληαο επίπεδν ηερλνινγίαο 001) 134

135 ΚΔΦΑΛΑΗΟ 8 ΤΓΚΡΗΖ ΣΧΝ ΔΦΑΡΜΟΓΧΝ ΣΧΝ ΚΤΡΗΟΣΔΡΧΝ ΑΠΟΘΖΚΔΤΣΗΚΧΝ ΓΗΑΣΑΞΔΧΝ 8.1 ΤΓΚΡΗΖ ΜΔ ΒΑΖ ΣΖΝ ΣΑΥΤΣΖΣΑ ΔΚΦΟΡΣΗΖ Με θξηηήξην ηελ ηαρχηεηα εθθφξηηζεο, πξψηα ζηελ θιίκαθα είλαη ηα ππεξαγψγηκα πελία θαη νη πςειήο ηζρχνο ππθλσηέο κε ρξφλν εθθφξηηζεο ιίγα δεπηεξφιεπηα. Ζ ηζρχο ησλ ππθλσηψλ πςειήο ηζρχνο θπκαίλεηαη απφ 100kW σο 1MW. Με ρξφλν εθθφξηηζεο αξθεηά δεπηεξφιεπηα σο θαη κεξηθά ιεπηά αθνινπζνχλ νη πςειήο ηζρχνο ζηξεθφκελεο κάδεο (flywheeels), γηα ζπζηήκαηα ηζρχνο απφ 10 σο ιίγεο εθαηνληάδεο kw. ηε ζπλέρεηα αθνινπζνχλ κε ηε ζεηξά νη κπαηαξίεο ιηζίνπ-ηφληνο, ληθειίνπ-θαδκίνπ, κνιχβδνπ νμέσο θαη νη πςειήο ελέξγεηαο ππέξ-ππθλσηέο κε ρξφλν εθθφξηηζεο αξθεηά ιεπηά σο θαη κία ψξα αληίζηνηρα. Ζ ηζρχο ησλ ζπζηεκάησλ κε κπαηαξίεο ιηζίνπ-ηφληνο θπκαίλεηαη απφ 1 σο 100kW, κε κπαηαξίεο ληθειίνπ-θαδκίνπ απφ 1kW σο 5MW, κε κπαηαξίεο κνιχβδνπ-νμέσο απφ 1kW σο 10MW θαη ηέινο γηα ηνπο πςειήο ελέξγεηαο ππέξ-ππθλσηέο απφ 5 σο 100kW. ε απηή ηελ θαηεγνξία αλήθνπλ θαη νη καθξάο δηάξθεηαο ζηξεθφκελεο κάδεο γηα ζπζηήκαηα ηζρχνο σο θαη 5kW πεξίπνπ. ηελ ηειεπηαία θαηεγνξία κε ρξφλν εθθφξηηζεο ηεο ηάμεσο θάπνησλ σξψλ βξίζθνληαη νη κπαηαξίεο κεηάιινπ-αέξνο γηα ζπζηήκαηα ηζρχνο σο 10kW, νη κπαηαξίεο ξνήο ZnBr, VRB γηα ζπζηήκαηα ηζρχνο απφ 10kW σο 10MW, ελψ ζηελ ίδηα θαηεγνξία γηα ζπζηήκαηα 1GW θαηάιιειε είλαη νη αληιεζηνηακίεπζε θαη ηα ζπζηήκαηα ζπκπηεζκέλνπ αέξα. 8. ΤΓΚΡΗΖ ΜΔ ΒΑΖ ΣΟ ΚΟΣΟ ΔΓΚΑΣΑΣΑΖ ΑΝΑ ΜΟΝΑΓΑ ΠΑΡΑΓΟΜΔΝΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ Με θξηηήξην ην θφζηνο εγθαηάζηαζεο αλά κνλάδα ελέξγεηαο ($/kwh) θζελφηεξεο είλαη νη δηαηάμεηο αληιεζηνηακίεπζεο κε $/kWh, νη κπαηαξίεο ξνήο (flow batteries) κε θφζηνο απφ $/kWh, νη κπαηαξίεο κνιχβδνπ νμένο κε θφζηνο $/kWh, νη κπαηαξίεο ληθειίνπ θαδκίνπ, νη ιηζίνπ ηφληνο θαη νη καθξάο δηάξθεηαο ζηξεθφκελεο 135

136 κάδεο κε $/kWh θαη ζηε ζπλέρεηα νη καθξάο δηάξθεηαο ζηξεθφκελεο κάδεο θαη νη πςειήο ηζρχνο ππέξ ππθλσηέο κε θφζηνο πνπ πιεζηάδεη ηα 10000$/kWh. Σα παξαθάησ δηαγξάκκαηα απεηθνλίδνπλ ην θφζηνο ηνπ αξρηθνχ θεθαιαίνπ θαζψο θαη ην εηήζην θφζηνο ιεηηνπξγίαο θαη ζπληήξεζεο ησλ δηάθνξσλ ζπζηεκάησλ απνζήθεπζεο, αλάινγα κε ηελ εθάζηνηε εθαξκνγή πνπ αλαιακβάλνπλ. Αλαθέξεηαη εδψ φηη νη ηηκέο απηέο αθνξνχλ κνλάδα απνζήθεπζεο ησλ 10ΜW κε ηηκή ηνπ δνιαξίνπ απηή ηνπ έηνπο 003. Οη κέζνδνη απνζήθεπζεο πνπ αλαθέξνληαη ζε θάζε πεξίπησζε δελ είλαη θαη νη κνλαδηθέο πνπ κπνξνχλ λα εθαξκνζηνχλ, αιιά νη νηθνλνκηθά πην ζπκθέξνπζεο. Πεπίπηυζη 1 η. Μικπήρ διάπκειαρ βεληίυζη ηηρ ποιόηηηαρ ιζσύορ (Short Duration Power Quality, SPQ): ε πεξίπησζε απηή αθνξά ηελ αλαθνχθηζε ησλ βπζίζεσλ ηάζεσο. αλ αλαθνξά ζεσξνχληαη νη βπζίζεηο ηάζεο δηάξθεηαο sec πνπ ζπκβαίλνπλ ην πνιχ αλά 1 ψξα, κε ην πνιχ 5 ηέηνηεο βπζίζεηο ηελ εκέξα θαη κέγηζην αξηζκφ 100 ηνλ ρξφλν. Μηθξήο δηάξθεηαο βειηίσζε πνηφηεηαο ηζρχνο κπνξνχλ λα παξέρνπλ νηθνλνκηθά, θπξίσο νη κνλάδεο ππέξππθλσηψλ, νη κνλάδεο flywheels, νη κνλάδεο ππεξαγψγηκσλ πελίσλ θαη νη κνλάδεο κπαηαξηψλ NaS, NiCd θαη ZnBr. ρ.8.1 Οιηθφ θφζηνο ζπγθξηλφκελν κε ηε παξνρή βειηίσζεο πνηφηεηαο κηθξήο δηάξθεηαο Πεπίπηυζη η. Μακπάρ διάπκειαρ βεληίυζη ηηρ ποιόηηηαρ ιζσύορ (Long Duration Power Quality, LPQ): ε πεξίπησζε απηή αθνξά ηελ αλαθνχθηζε ησλ βπζίζεσλ ηάζεσο κηθξήο δηάξθεηαο SPQ, θαζψο θαη ππνζηήξημε θνξηίνπ γηα 4 ψξεο, κηα θνξά ην ρξφλν. Μαθξάο δηάξθεηαο 136

137 βειηίσζε πνηφηεηαο ηζρχνο κπνξνχλ λα παξέρνπλ νηθνλνκηθά, θπξίσο νη κνλάδεο κπαηαξηψλ NaS, ZnBr θαη VRB. ρ.8. Οιηθφ θφζηνο ζπγθξηλφκελν κε ηε παξνρή βειηίσζεο πνηφηεηαο κεγάιεο δηάξθεηαο Πεπίπηυζη 3 η. Εςζηάθεια ηαλανηώζευν ιζσύορ (Grid Angular Stability GAS): ε πεξίπησζε απηή αθνξά ηελ εμνκάιπλζε ησλ ηαιαληψζεσλ ηζρχνο, εγρένληαο ή απνξξνθψληαο ελεξγφ ηζρχ γηα πεξίνδν 1- sec. Δπζηάζεηα ηαιαληψζεσλ ηζρχνο κπνξνχλ λα παξέρνπλ νηθνλνκηθά, θπξίσο νη κνλάδεο ππέξ-ππθλσηψλ, νη κνλάδεο ππεξαγψγηκσλ πελίσλ, νη κνλάδεο flywheels θαη νη κνλάδεο κπαηαξηψλ, NiCd θαη ZnBr. ρ.8.3 Οιηθφ θφζηνο ζπγθξηλφκελν κε ηε παξνρή βειηίσζεο επζηάζεηαο ηαιαληψζεσλ Πεπίπηυζη 4 η. 10 ώπερ ςποζηήπιξη θοπηίος (10-hr Load Shifting, LS10): ε πεξίπησζε απηή αθνξά ηελ αλάιεςε ηνπ θνξηίνπ ηηο ψξεο αηρκήο, γηα ζπλνιηθή δηάξθεηα 10 σξψλ. αλ αλαθνξά, ζεσξείηαη φηη ην γεγνλφο απηφ γίλεηαη κηα θνξά ηελ εκέξα, 50 θνξέο ην ρξφλν. 10 σξψλ ππνζηήξημε θνξηίνπ κπνξνχλ λα παξέρνπλ νηθνλνκηθά, θπξίσο νη κνλάδεο ππέξ-ππθλσηψλ, νη κνλάδεο ππεξαγψγηκσλ πελίσλ, νη κνλάδεο CAES θαη νη κνλάδεο κπαηαξηψλ, NaS θαη VRB. 137

138 ρ.8.4 Οιηθφ θφζηνο ζπγθξηλφκελν κε ηε παξνρή 10 hour Load Shifting 8.3 ΤΝΟΦΖ Ωο πξνο απηέο ηηο θαηεγνξίεο, ηα δηάθνξα απνζεθεπηηθά κέζα έρνπλ ηαμηλνκεζεί ζηνπο παξαθάησ πίλαθεο: Π Η Ν Α Κ Α 8.1 Γηαηάμεηο πνιύ βξαρππξόζεζκεο απνζήθεπζεο, θαηάιιειεο γηα εθαξκνγέο πνηόηεηαο ηζρύνο ύζηεκα πνιύ Κόζηνο ηζρύνο Κόζηνο Υσξεηηθόηεηα Απόδνζε βξαρππξόζεζκεο ( /kw) ελέξγεηαο απνζήθεπζεο κεηαηξνπήο απνζήθεπζεο ( /kwh) (ρξόλνο) SMES Γεπηεξφιεπηα 0,95 ηξεθφκελεο κάδεο Γεπηεξφιεπηα 0,9 (ρακειή ηαρχηεηα) Μπαηαξίεο Γεπηεξφιεπηα 0,85 (κνιχβδνπ-νμένο) πκπηεζκέλνο αέξαο Γεπηεξφιεπηα 0,5 0,7 Τπέξ-ππθλσηέο Γεπηεξφιεπηα 0,95 ύζηεκα βξαρππξόζεζκεο απνζήθεπζεο ηξεθφκελεο κάδεο (ξπζκηζκέλε ηαρχηεηα) ηξεθφκελεο κάδεο (πςειή ηαρχηεηα) Μπαηαξίεο (κνιχβδνπ-νμένο) Π Η Ν Α Κ Α 8. Γηαηάμεηο βξαρππξόζεζκεο απνζήθεπζεο, θαηάιιειεο γηα εμνκάιπλζε ησλ δηαθπκάλζεσλ ηεο αηνιηθήο ηζρύνο Κόζηνο ηζρύνο ( /kw) Κόζηνο ελέξγεηαο ( /kwh) Υσξεηηθόηεηα απνζήθεπζεο (ρξόλνο) Λίγα ιεπηά 0, Λίγα ιεπηά κία ψξα 0, Λίγα ιεπηά κία ψξα 0,85 Απόδνζε κεηαηξνπήο πκπηεζκέλνο αέξαο Λίγα ιεπηά κία ψξα 0,5-0,7 138

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ

ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ ΗΡΩΝ ΘΕΡΜΟΗΛΕΚΣΡΙΚΗ Α.Ε. ΜΕ ΙΧΤ ΣΗΝ ΑΓΟΡΑ ΣΗ ΗΛΕΚΣΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2011 ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΣΙΜΟΛΟΓΙΑ ΣΗ ΧΑΜΗΛΗ ΣΑΗ Ρο εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Θήβα ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΠΩΛΗΕΩΝ 1/1/2011 TA ΔΚΞΝΟΗΘΑ ΡΗΚΝΙΝΓΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΠΛΩΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΘ ΑΝΑΚΤΚΛΩΗ ΤΩΡΕΤΣΩΝ ΑΤΣΟΚΘΝΗΣΟΤ ΠΡΟΕΓΓΘΗ ΜΕ ΑΝΑΛΤΗ ΚΤΚΛΟΤ ΖΩΗ

ΓΗΠΛΩΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΘ ΑΝΑΚΤΚΛΩΗ ΤΩΡΕΤΣΩΝ ΑΤΣΟΚΘΝΗΣΟΤ ΠΡΟΕΓΓΘΗ ΜΕ ΑΝΑΛΤΗ ΚΤΚΛΟΤ ΖΩΗ ΑΡΘΣΟΣΕΛΕΘΟ ΠΑΝΕΠΘΣΗΜΘΟ ΘΕΑΛΟΝΘΚΗ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΟΛΟΓΩΝ-ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΜΔΣΑΓΟΖ ΘΔΡΜΟΣΖΣΑ ΚΑΗ ΠΔΡΗΒΑΛΛΟΝΣΗΚΖ ΜΖΥΑΝΗΚΖ Δ/ΝΣΗ: ΚΑΘΗΓΗΣΗ ΝΘΚΟΛΑΟ ΜΟΤΘΟΠΟΤΛΟ ΓΗΠΛΩΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΘ ΑΝΑΚΤΚΛΩΗ ΤΩΡΕΤΣΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;...

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;... ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Ιζοδύναμη ανηίζηαζη ζύνδεζηρ ανηιζηαηών Η δηδαζθαιία ηεο ηζνδύλακεο αληίζηαζεο γηα ζύλδεζε αληηζηαηώλ ζε ζεηξά θαη παξάιιεια ππάξρεη ζην Αλαιπηηθό Πξόγξακκα Σπνπδώλ ζηα καζήκαηα Φπζηθήο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

Φνξνινγηθέο ειαθξύλζεηο Γηεπθνιύλζεηο θνξνινγηθέο γηα ηελ αγνξά ζνκπώλ pellet) θαη μύινπ

Φνξνινγηθέο ειαθξύλζεηο Γηεπθνιύλζεηο θνξνινγηθέο γηα ηελ αγνξά ζνκπώλ pellet) θαη μύινπ ΚΑΣΑΛΟΓΟ 2011 Η VENETA STHUE βαζηδόκελε ζηε καθξνρξόληα εκπεηξία ζηελ θαηαζθεπή ζνκπώλ ζηελ πεξηνρή Σηξόιν ηεο Ιηαιίαο, δεκηνύξγεζε κεραλήκαηα πνπ είλαη εηο ζέζηλ λα εθκεηαιιεπηνύλ ζην κέγηζην ηε ζεξκόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα