Πρόληψη των αιμοσφαιρινοπαθειών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόληψη των αιμοσφαιρινοπαθειών"

Transcript

1 Πρόληψη των αιμοσφαιρινοπαθειών Δημήτρης Λουκόπουλος Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών 1 υχαριστώ τους οργανωτές για την πρόσκληση τους να μιλήσω για τη μεσογειακή αναιμία, ένα σημαντικό ζήτημα στο οποίο έχω επενδύσει πολλά κατά τη σταδιοδρομία μου. Παρά τα σημαντικά Βήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας αναφορικά με την αντιμετώπιση και την πρόληψη της νόσου, το πρόβλημα δεν έχει εξαλειφθεί και, συνεπώς, δεν πρέπει να ολιγωρούμε στη συνέχιση αυτής της προσπάθειας. Δεδομένης της σύνθεσης του ακροατηρίου, ορισμένα πράγματα θα είναι απλά για ορισμένους και δυσνόητα για άλλους. Θα προσπαθήσω ωστόσο η παρουσίαση μου να είναι κατά το δυνατόν ομοιογενής, ζητώντας εκ των προτέρων κατανόηση και από τις δύο πλευρές του ακροατηρίου. Οι εικόνες 1 και 2 δείχνουν ένα ερυθρό αιμοσφαίριο: είναι το ανθρώπινο αίμα και στο μικροσκόπιο φαίνονται τα ερυθροκύπαρα. Τα ερυθροκυτταρα στον άνθρωπο έχουν το ίδιο μέγεθος, το ίδιο σχήμα και είναι όλα πυκνότερα στην περιφέρεια -κόκκινο χρώμα- και πιο διάφανα στο κέντρο τους. Μοιάζουν με ισομεγέθεις δίσκους που έχουν την ίδια ποσότητα κόκκινου χρώματος. Το κόκκινο χρώμα είναι η αιμοσφαιρίνη, η ουσία που επιτρέπει στα ερυθροκύττα- 157

2 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II Εικόνα 1 ρα να πηγαίνουν στον πνεύμονα, να παίρνουν το οξυγόνο και να επιστρέφουν μέσα στα αγγεία στους ιστούς για να το αποδώσουν εκεί. Γιατί άραγε έχουμε ερυθροκύτταρα κι όχι ένα εξίσου πυκνό διάλυμα αιμο σφαιρίνης; Είναι πρόνοια της φύσης, αφού διάλυμα σε τέτοια πυκνότητα θα έκανε το αίμα ένα πηχτό υγρό που σχεδόν δεν θα μπορούσε να κυκλοφορή σει. Αντίθετα, τα ερυθροκύτταρα που περιέχουν αιμοσφαιρίνη σε υψηλή πυκνότητα θυμίζουν μπίλιες και κυκλοφορούν μέσα στα αγγεία πολύ ευκολό τερα. Η αιμοσφαιρίνη είναι μια πολύπλοκη πρωτεΐνη, με μοναδική ιδιότητα να 158

3 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΟΝ παίρνει ευκολότατα το οξυγόνο από τους πνεύμονες και να το αποδίδει σιγάσιγά στους ιστούς. Εδώ έγκειται η μοναδικότητα της αιμοσφαιρίνης: φορτώνεται αμέσως μόλις περάσει από τον πνεύμονα, αλλά αποδίδει το οξυγόνο με αργό ρυθμό, αρχίζοντας από την αορτή και πηγαίνοντας μέχρι τα ακροδάχτυλα πρέπει δηλαδή να μην δίνει το οξυγόνο της μονομιάς κι αυτό το πετυχαίνει χάρη στη συγκεκριμένη μορφή που φαίνεται στην επόμενη διαφάνεια. Η αιμοσφαιρίνη αποτελείται από 4 πολυπεππδικές αλύσους, δηλαδή αλύσους αμινοξέων που είναι ανά δυο όμοιες και ονομάζονται α ή 6. Οι α και 6- άλυσοι τυλίγονται σε προκαθορισμένο σχήμα μέσα στον χώρο και αφορίζουν μια εκκόλπωση, μέσα στην οποία εντάσσεται ένας ειδικός δακτύλιος, ο δακτύλιος της «αίμης» στο κέντρο της οποίας βρίσκεται ένα άτομο σιδήρου. Το οξυγόνο εισχωρεί και μεταφέρεται στο μεσοδιάστημα μεταξύ σιδήρου και πολυπεππδικής αλυσίδας. Σύμφωνα με τα παραπάνω, ο μηχανισμός πρόσληψης/απόδοσης του οξυγόνου είναι πολύ ακριβής και εξασφαλίζεται από την πολύ συγκεκριμένη και αναλλοίωτη δομή της αιμοσφαιρίνης, την οποία κληρονομούμε από τους γονείς μας, με άλλα λόγια υπάρχει στον άνθρωπο από καταβολής. Κάθε μεταβολή της δομής της αιμοσφαιρίνης αποτελεί μια παθολογική ή -αν μη τι άλλο- «ανώμαλη» κατάσταση. Η πληροφορία για τη δομή των αλύσων της αιμοσφαιρίνης βρίσκεται και μεταφέρεται μέσα στα ανθρώπινα χρωμοσώματα. Συγκεκριμένα, η πληροφορία για τις αλύσους α εντοπίζεται στο χρωμόσωμα 16 και η πληροφορία για τις αλύσους ß στο χρωμόσωμα 11. Αλλά με ποια μορφή βρίσκεται; Αν πάρουμε ένα χρωμόσωμα και το ξετυλίξουμε σταδιακά, βλέπουμε ότι μοιάζει με κουβάρι από υπερσυμπυκνωμένο νήμα, το οποίο αποτελείται από τη γνωστή σε όλους διπλή έλικα. Η διπλή έλικα δεν είναι παρά μια σειρά από σάκχαρα συνδεδεμένα μεταξύ τους με φωσφορικά οξέα. Κάθε σάκχαρο συνδέει στην άκρη του μια πυρηνική βάση, που μπορεί να είναι αδενίνη, γουανίνη, θυμίνη ή κυτοσίνη. Γεγονός είναι ότι οι βάσεις που βλέπουν στη μέσα πλευρά αυτών των σακχαρο-φωσφορικών αλυσίδων σχηματίζουν την επονομαζόμενη διπλή έλικα. 159

4 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II Είναι εκπληκτικό ότι η σειρά των αμινοξέων που θα συνδεθούν σε κάθε πρωτεΐνη καθορίζεται από την αλληλουχία των Βάσεων πάνω στο τμήμα της πυρηνικής αλυσίδας που την κωδικοποιεί, δηλαδή το αντίστοιχο γονίδιο. Η σύνδεση κάθε αμινοξέος καθορίζεται από μία ή περισσότερες ειδικές αλληλουχίες τριών βάσεων. Ο μηχανισμός αυτός αποτελεί τον γενετικό κώδικα και έχει τεράστια σημασία είναι μάλιστα ο ίδιος σε όλα τα έμβια όντα, από τα κολοβακτηρίδια μέχρι τον άνθρωπο, και συνιστά τη μαγεία της Βιολογίας. Στον ενήλικο άνθρωπο υπάρχει ένα είδος αιμοσφαιρίνης, η αιμοσφαιρίνη Α, που συμβολίζεται ως HbA και αποτελείται από 2 α και 2 β αλυσους (α262). Προϋπόθεση για να γεμίσει το ερυθροκυτταρο με την κανονική ποσότητα αιμοσφαιρίνης είναι να λειτουργεί σωστά το σύστημα σύνθεσης. Σημειωτέον ότι κάθε ερυθροκυτταρο έχει 600 εκ. μορίων αλύσων α και 600 εκ. μορίων αλύσων ß που διαπλέκονται σε ένα τετραμερές μόριο, δίνοντας 300 εκ. μορίων αιμοσφαιρίνης. Επομένως, κύρια προϋπόθεση για την κανονική πλήρωση των ερυθροκυπάρων με αιμοσφαιρίνη είναι τα γονίδια α να παράγουν τη σωστή ποσότητα αλυσίδων α και τα γονίδια ß να παράγουν την κανονική ποσότητα αλυσίδων β. Όμως η συνθήκη αυτή δεν εξασφαλίζεται πάντα. Με διάφορους μηχανισμούς, γονίδια της αιμοσφαιρίνης υπολειτουργούν ή αδρανοποιούνται εντελώς, με συνέπεια η παραγωγή αλύσων να μειώνεται ή να αναστέλλεται. Τότε, το ποσό των αλύσων α ή β που συντίθενται είναι μικρότερο από το κανονικό και τα ερυθροκυτταρο που αδυνατούν να γεμίσουν με την κανονική ποσότητα αιμοσφαιρίνης γίνονται υπόχρωμα και μικρά. 'Οταν η βλάβη αφορά το ένα γονίδιο ονομάζεται ετερόζυγη κατάσταση, όταν αφορά τα δύο γονίδια αποκαλείται ομόζυγη. Στην ετερόζυγη κατάσταση είναι σημαντικά μειωμένος ο ένας τύπος αλύσων (από το ένα γονίδιο), καλύπτεται όμως αρκετά από το άλλο γονίδιο και κατά κανόνα δεν οδηγεί σε παθολογική κατάσταση. Αντίθετα, στην ομόζυγη κατάσταση αναστέλλεται η παραγωγή του ίδιου τύπου αλύσων (από τα δύο γονίδια) και η σοβαρή έλλειψη τους οδηγεί σε παθολογική κατάσταση. Ο πίνακας 1 δείχνει τις συνέπειες που έχει η ετερόζυγη κατάσταση στον άνθρωπο. Ο πίνακας δείχνει τις φυσιολογικές τιμές αίματος σε υγιείς ενήλικες 160

5 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΩΝ ΤΙΜΕΣ ΑΙΜΑΤΟΣ ΣΕ ΥΓΙΕΙΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ Μέση τιμή Εύρος Μίση τιμή Εύρος τιμών τιμών Αιματοκρίτης (%) Εκατοστιαία αναλογία του όγκου που καταλαμβάνουν τα ερυθροκύτταρα στο ολικό αίμα Αιμοσφαιρίνη (g/dl) Ποσό πρωτεΐνης που εμπεριέχεται στα ερυθροκύτταρα 100 ml ολικού αίματος Ερυθροκύτταρα ( χ 10 6 /μι) ΤΙΜΕΣ ΑΙΜΑΤΟΣ ΣΕ Αιματοκρίτης (%) Αιμοσφαιρίνη (g/dl) Ερυθροκύτταρα (χ 10 6 /μι) ΕΤΕΡΟΖΥΓΏΤΕΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ , ,8 5, ,9-6.4 Έλληνες, άνδρες και γυναίκες. Οι άνδρες έχουν αιματοκρίτη περί το 47%. Το εύρος των τιμών κυμαίνεται από 42-52%. Οι γυναίκες έχουν αιματοκρίτη κατά μέσο όρο 41%, από 37-46%. Αυτές είναι οι φυσιολογικές τιμές. Στον ίδιο πίνακα φαίνεται ότι στον αιματοκρίτη 47% ή στα 15 γρ. αιμοσφαιρίνης αναλογούν περίπου 5 εκ. ερυθροκύτταρα ανά κυβικό χιλιοστό. Όταν ένα από τα δύο γονίδια των αλύσων 6 υπολειτουργεί ή αναστέλλεται και η συνολική αιμοσφαιρίνη μέσα στο ερυθροκύτταρο μειώνεται, ο οργανισμός παράγει περισσότερα ερυθροκύτταρα για να αντισταθμίσει το έλλειμμα μεταφοράς οξυγόνου. Έτσι, ο αιματοκρίτης μειώνεται λίγο, περίπου κατά 3-6 μονάδες κάτω από το κανονικό, η αιμοσφαιρίνη ακολουθεί, αλλά ο αριθμός των ερυθροκυττάρων παραμένει αδρά ο ίδιος ή και αυξάνεται δυσανάλογα. Έτσι, τα 13 γρ. αιμοσφαιρίνης μοιράζονται σε 6 εκ. ερυθρά, ενώ στην κανονική κατάσταση τα 15 γρ. αιμοσφαιρίνης μοιράζονται σε 5 εκ. ερυθρά. Τα κλάσματα που προκύπτουν αν διαιρέσουμε τον αιματοκρίτη ή την αιμοσφαιρίνη διά του αριθμού των ερυθρών λειτουργούν ως «δείκτες-κλειδιά» για τη διάγνωση. Αυτή είναι η ετερόζυγη κατάσταση της μεσογειακής αναιμίας. Τι μπορεί να συμβεί αν ένας ετεροζυγώτης κάνει παιδιά με ένα υγιές άτομο; Στη διαφάνεια, η σκιασμένη γραμμή δείχνει την ετερόζυγη κατάσταση. Αν ένα φυσιολογικό άτομο παντρευτεί με έναν ετεροζυγώτη, τα παιδιά τους 161

6 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II έχουν πιθανότητα 1 στα 2 να είναι ετερόζυγα. Θα έχουν μια διαφορετική εικόνα στο αίμα τους, η οποία όμως δεν είναι παθολογική κατάσταση, γιατί ο οργανισμός έχει περισσότερα ερυθροκύπαρα και τα Βάζει να λειτουργήσουν πιο αποδοτικά (υπάρχει Βιοχημική εξήγηση γι' αυτό), με αποτέλεσμα αυτά να αποδίδουν το οξυγόνο τους καλύτερα κι έτσι να αντισταθμίζεται το έλλειμμα αιμοσφαιρίνης. Επομένως, ένας ετεροζυγώτης δεν είναι ασθενής και ο γάμος του με ένα υγιές άτομο έχει πιθανότητα 1 στα 2 να δώσει παιδί με ετερόζυγη κατάσταση και 1 στα 2 να δώσει παιδί χωρίς πρόβλημα (εικ. 3). Τα πράγματα χειροτερεύουν στην τεκνογονία δύο ετεροζυγωτών. Στην περίπτωση αυτή (εικ. 4) η ανάμειξη των γονιδίων θα δώσει 1 τελείως υγιές παιδί στις τέσσερις γεννήσεις, 1 ομόζυγο παιδί στις τέσσερις γεννήσεις και 2 ετερόζυγα παιδιά στις τέσσερις γεννήσεις. Επομένως, ο γάμος δύο ετεροζυγωτών έχει πιθανότητα να δώσει παιδιά με ομόζυγη κατάσταση 1 στα 4. Το κακό είναι ότι δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποιο θα είναι αυτό κατά σειρά. Η στατιστική ισχύει για τους μεγάλους αριθμούς: στα παιδιά, των οποίων και οι δύο γονείς είναι ετεροζυγώτες, τα 250 θα είναι υγιή, τα 250 θα πάσχουν από τη νόσο και τα 500 θα είναι ετερόζυγα. Αλλά όταν σε μια οικογένεια υπάρχουν 1, 2 ή 3 παιδιά, η τύχη είναι τελείως τυφλή, το τυχαίο παίζεται «κορώνα-γράμματα». Εικόνα 3 Ετερόίιιγοι β-μ.α. 162

7 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Ομόζυγος Ετερόζυγοι φορις Υγιής e-m Α. β-μλ. Εικόνα 4 Η ομόζυγη κατάσταση είναι σοβαρή και αποκαλείται ομόζυγη μεσογειακή αναιμία ή θαλασσαιμία σε ομόζυγη κατάσταση. Ονομάζεται επίσης μείζων μεσογειακή αναιμία ή νόσος του Κούλεϊ. Ποιος όμως είναι ο παθογενετικός της μηχανισμός; Κύρια συνέπεια της νόσου του Κούλεϊ είναι ότι αφενός δεν παράγεται αρκετή αιμοσφαιρίνη λόγω έλλειψης του ενός από τα δύο είδη αλύσων που σχηματίζουν την αιμοσφαιρίνη Α (εν προκειμένω των αλύσων 6), κι αφετέρου περισσεύει το άλλο ζευγάρι αλύσων (εν προκειμένω των αλύσων α) που συνεχίζουν να παράγονται κανονικά. Όμως οι α-άλυσοι δεν σχηματίζουν τετραμερή μόρια αλλά κατακρημνίζονται μέσα στο κύτταρο επιφέροντας πλήθος Βλαβών και, τέλος, την καταστροφή του. Τα δεδομένα αυτά συνθέτουν την παθοφυσιολογία της μεσογειακής αναιμίας, που έχει κολοσσιαία σημασία. Εξηγείται μάλιστα γιατί ένας άνθρωπος με μεσογειακή αναιμία παρουσιάζει τόσο μεγάλη καταστροφή ερυθροβλαστών ακόμη και στον μυελό των οστών. Αν εξετάσουμε τον μυελό ενός πάσχοντα από μεσογειακή αναιμία θα διαπιστώσουμε ότι Βρίθει από ερυθροβλάστες, δηλαδή μητρικές μορφές ερυθροκυττάρων που είναι άδειοι και περιέχουν ένα ή περισσότερα Βωλία κατακρημνισμένης αιμοσφαιρίνης (αλύσων α). Όλοι αυτοί οι ερυθροβλάστες πεθαίνουν πρόωρα στον μυελό. Κι έτσι, ενώ έχουμε την εικόνα ενός μυελού γεμάτου από ερυθροβλάστες και διερωτόμαστε πώς ο 163

8 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II συγκεκριμένος ασθενής μπορεί να είναι αναιμικός, όλοι αυτοί οι ερυθροβλάστες πεθαίνουν στον μυελό και δεν προφταίνουν ποτέ να ωριμάσουν και να κυκλοφορήσουν στο αίμα. Πρόκειται για τη «μη αποδοτική» ερυθροποίηση, κύριο χαρακτηριστικό της νόσου. Αυτά αναφορικά με τις ποσοτικές διαταραχές της παραγωγής των αλύσων. Υπάρχει όμως και μια ποιοτική διαταραχή, κρίσιμη για τη χώρα μας. Αυτή η ποιοτική διαταραχή οφείλεται στο γεγονός ότι ένα αμινοξύ στην άλυσο ß της αιμοσφαιρίνης Α αντικαθίσταται από ένα άλλο. Στην περίπτωση αυτή, όταν η παραλλαγμένη αιμοσφαιρίνη δώσει το οξυγόνο της διατάσσεται κατά δεσμίδες (αντί των ωοειδών μορίων της) και υποχρεώνει το ερυθροκύτταρο να πάρει δρεπανοειδές σχήμα (βλ. εικ. 5). Ευνόητο είναι ότι τα δρεπανωμένα ερυθροκύτταρα δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν εύκολα, γιατί προσκολλώνται μεταξύ τους και αποφράσσουν τα αγγεία με πολλές σοβαρές συνέπειες -έντονοι πόνοι στα κόκαλα και την κοιλιά, τύφλωση και εμφράγματα του πνεύμονα, πριαπισμός και βαριά εγκεφαλικά επεισόδια. Η μικρή αλλαγή του αμινοξέος στις αλύσους που μετατρέπει την αιμοσφαιρίνη Α σε αιμοσφαιρίνη S πρόκειται επίσης για βλάβη ενός γονιδίου. Κι όταν βρίσκεται σε ετερόζυγη κατάσταση, τότε ο «φορέας» δεν έχει καμία συνέπεια. Αντίθετα, η ομόζυγη κατάσταση είναι βαρύτατη. Βαριά εικόνα δημιουργείται όταν η ετερόζυγη S συνυπάρχει με τη β- μεσογειακή αναιμία κι ονομάζεται διπλή ή σύνθετη ετερόζυγη. 164

9 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Στην εικόνα 6 που ακολουθεί έχουμε από τη μία έναν γονέα με μεσογειακή αναιμία και από την άλλη έναν γονέα με ετερόζυγη αιμοσφαιρίνη S. H πιθανότητα είναι να δώσουν 1 στα 2 παιδιά ετερόζυγα που δεν θα έχουν προβλήματα, 1 παιδί στα 4 υγιές και 1 παιδί στα 4 που θα πάσχει από μεσογειακή αναιμία καθώς κι από αιμοσφαιρινοπάθεια S. H σύνθετη αυτή κατάσταση είναι βαρύτατη καθώς μαστίζεται από όλα τα προαναφερθέντα δεινά, δηλαδή πόνους και εμφράξεις στα διάφορα μικρά αγγεία. Μεγάλη είναι η σημασία των αιμοσφαιρινοπαθειών αυτών για την Ελλάδα, επειδή και οι δύο καταστάσεις είναι συχνότατες και επείγει να αντιμετωπισθούν. Η μέση συχνότητα των ετεροζυγωτών, δηλαδή των ατόμων που έχουν το ένα γονίδιο μόνο βουλωμένο, ανέρχεται στο 7% για τη μεσογειακή αναιμία και στο 1% για την αιμοσφαιρινοπάθεια S (πιν. 2). Η κατανομή είναι εξαιρετικά ετερογενής, υπάρχουν δηλαδή περιοχές της Ελλάδας όπου η συχνότητα των ετεροζυγωτών είναι μικρότερη από 5%, ενώ σε άλλες η συχνότητα αυτή αγγίζει το 10-15% ή και 15-20% (εικ. 7). Αν υπολογίσουμε πόσα παιδιά θα γεννηθούν στις προκείμενες περιοχές, θα διαπιστώσουμε εύκολα ότι ο αριθμός αυτός είναι μεγάλος. Σε όλη την επικράτεια, υπολογίζεται ότι σε γεννήσεις που έχουμε ανά έτος θα γεννηθούν περίπου παιδιά με μεσογειακή αναιμία και περίπου 20 παιδιά με δρεγονι&ο Φυσιολογικά γονίδιο Ρ-ΜΑ γονίδιο Spcnovüocux; ΕηρΚυγος Ρ-ΜΑ (οουμπτυμοτικος) ΕίΕρώζκγιχ: HbS (0θυμπτ*Μχιτικ6Ο Διπλός Ει«Χ<υγος «,ΜΑ/HbS Εικόνα 6 165

10 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II πανοκυτταρική αναιμία. Στα παλιότερα χρόνια η φύση επανόρθωνε τα λάθη της, τα παιδιά αυτά δεν ζούσαν. Τώρα όμως η κατάσταση έχει γίνει προβληματική, διότι με τις μεταγγίσεις και τη σωστή θεραπεία σχεδόν όλα τα παιδιά που γεννιούνται με τη νόσο επιζούν. Αρα θα πρέπει να υπολογίσουμε ότι, αν δεν ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα, στον πληθυσμό των πασχόντων που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα θα προστίθενται ετησίως περίπου 150 παιδιά. ΕΛΕΓΧΟΣ ΘΑΛΑΣΣΑΙΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΡΕΠΑΝΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΥΑΛΕ ΥΨΗΛΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΕΤΕΡΟΖΥΓΩΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΑΠΑΝΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ο Απογραφή επιζώντων πασχόντων ο Αξιολόγηση διαθεσίμων Νοσοκομείων και Νοσηλευτικών δυνατοτήτων ο Εκτίμηση ποιότητας ζωής των πασχόντων: Δυστυχής και όχι αποδοτική ο Ασθενείς συχνά όχι αποδοτικοί, με πολλές απουσίες στο Σχολείο ή την εργασία τους ο Γονείς υποχρεώνονται να διαθέτουν δυσανάλογα πολλές ώρες για την φροντίδα των πασχόντων παιδιών τους. Οι Σύλλογοι πασχόντων και Γονέων μπορούν να αποτελέσουν ομάδες πίεσης προς τις Υγειονομικές Αρχές της χώρας ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΤΩΝ ΕΤΕΡΟΖΥΠΊΩΝ ο Ευρείες επιδημιολογικές μελέτες πληθυσμού ο Εκτίμηση δαπανών και προβολή των δαπανών στο μέλλλον Πίνακας 2 Τα παραπάνω μέτρα θα πείσουν εύκολα τις Υγειονομικές Αρχές, ότι η "άριστη" θεραττεϊα είναι πολύ ακριρή, και ότι, ότι και να γίνει, το κόστος της είναι αδύνατο να αντιμετωπισθεί. Εικόνα 7 166

11 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Σε μερικά χρόνια, λοιπόν, ο αριθμός θα γίνει πολλαπλάσιος και το πρόβλημα θα είναι σχεδόν ανυπέρβλητο αφού για την αντιμετώπιση του απαιτούνται τεράστιες ποσότητες αίματος και ανάλογα έξοδα, τόσα που αδυνατεί να διαθέσει ο κρατικός προϋπολογισμός. Η κατάσταση θα πρέπει να αντιμετωπισθεί καθώς πρόκειται για ένα μεγίστης σημασίας κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα. Η μελέτη αυτού του προβλήματος έχει αρχίσει εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια υπήρξε ένας Έλληνας μικροβιολόγος που βρήκε τον τρόπο να αναγνωρίζει την ετερόζυγη μορφή. Στη συνέχεια έγιναν πολλές επιδημιολογικές έρευνες (Χωρέμης, Δεληγιάννης, Σταματογιαννόπουλος, Καττάμης, Φέσσας κ.ά.). Επίσης έχουν γίνει διάφορες απογραφές των επιζώντων πασχόντων, αξιολόγηση των διαθέσιμων νοσοκομείων και νοσηλευτικών δυνατοτήτων (ιδιαιτέρως περιορισμένες) και έχει εκτιμηθεί η ποιότητα ζωής των πασχόντων, οι οποίοι είναι μη αποδοτικοί και, το κυριότερο, δυστυχείς. Επιπλέον, όταν φτάσουν οι πάσχοντες σε ηλικία να μορφωθούν ή να εργαστούν θα αναγκαστούν να κάνουν απουσίες, λόγω των μεταγγίσεων και των ασθενειών. Οι γονείς υποχρεώνονται από την πλευρά τους να διαθέτουν δυσανάλογα πολλές ώρες για τη φροντίδα των πασχόντων παιδιών κι έτσι το πρόβλημα επηρεάζει και την οικογένεια. Επίσης έχουν γίνει ευρείες επιδημιολογικές μελέτες πληθυσμού και εκτίμηση των δαπανών, ενώ οι σύλλογοι πασχόντων, που αποτελούν ισχυρή ομάδα πίεσης, έχουν βοηθήσει στην προβολή του προβλήματος. Με τις ενέργειες αυτές, η Πολιτεία και η Κοινωνία έχουν πλέον συνειδητοποιήσει το πρόβλημα που τώρα οι Υγειονομικές Αρχές του τόπου καλούνται να αντιμετωπίσουν. Εφόσον τα νοσήματα αυτά είναι γενετικά, δηλαδή κληρονομούνται από γονείς σε απογόνους με συγκεκριμένο τρόπο, η μείωση του προβλήματος που αυτές συνεπάγονται δεν μπορεί να είναι άλλη από τη σωστή πρόληψη. Το πρώτο στάδιο είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού. Οι μελλόνυμφοι οφείλουν να γνωρίζουν ότι, αν είναι και οι δύο ετεροζυγώτες, έχουν πιθανότητα 1 στα 4 να γεννήσουν ένα παιδί με μεσογειακή αναιμία ή δρεπανοκυτταρική αναιμία. Στο παρελθόν, οι γονείς βρίσκονταν μες την άγνοια, κι έρχονταν 167

12 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II έκπληκτοι και κεραυνοβολημένοι αντιμέτωποι με το πρόβλημα. Η πληροφόρηση του κοινού είναι πολύ σημαντική κι όλοι πρέπει να έχουν συνείδηση του κινδύνου. Τα παλαιότερα χρόνια, η ευαισθητοποίηση του κοινού ήταν ευκολότερη στις μεγάλες πόλεις. Οι πάσχοντες είχαν παραμορφώσεις: ήταν εύκολα αναγνωρίσιμοι καθώς η εμφάνιση τους ήταν τρομακτική. Εξάλλου έπρεπε να μειαγγίζονται. Ασθενείς και συγγενείς παρακαλούσαν να βρεθούν δότες αίματος για μετάγγιση και μάλιστα σε μια χώρα όπου η εθελοντική αιμοδοσία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Με τα χρόνια όμως, η θεραπεία των πασχόντων βελτιώθηκε. Σε πολλές περιπτώσεις σήμερα οι πάσχοντες δεν αναγνωρίζονται, διότι μεταγγίζονται σωστά και ακολουθούν σωστή θεραπεία. Άρα ο κόσμος παύει να είναι ευαισθητοποιημένος ως προς το πρόβλημα. Στη μείωση της ευαισθητοποίησης του κοινού συμβάλλει και το γεγονός ότι ο αριθμός των γεννήσεων παιδιών με μεσογειακή αναιμία έχει κατεβεί σχεδόν στο μηδέν. Άρα δεν έχουμε καινούργιες περιπτώσεις. Ο κόσμος αγνοεί το πρόβλημα. Το γονίδιο όμως είναι μεταξύ μας, δεν έχει εκλείψει. Η συχνότητα εξακολουθεί να είναι 7% με ανομοιογενή κατανομή έως 15-20%. Επομένως η πιθανότητα να γεννηθούν παιδιά με μεσογειακή αναιμία είναι πάντοτε η ίδια. Συνεπώς, η ευαισθητοποίηση πρέπει να εξακολουθήσει με εξίσου ή και περισσότερο έντονους ρυθμούς. Πρόσφατα έχουμε αποκτήσει κι ένα καινούργιο πρόβλημα, το ζήτημα των εθνικών μειονοτήτων: στη χώρα μας έχουν εγκατασταθεί περίπου 1 εκατομμύριο ξένοι, κυρίως από τη Βόρεια Ήπειρο και την Αλβανία. Δεν ξέρουμε εάν η συχνότητα εμφάνισης της νόσου είναι περίπου ίδια με την Ελλάδα και δεν μπορούμε να παρέμβουμε εύκολα, γιατί οι μετανάστες αποτελούν κλειστές κοινωνίες. Για να σπάσουν τα στεγανά, χρειάζονται απαραιτήτως κοινωνικοί λειτουργοί ικανοί να παρέμβουν δραστικά. Το ίδιο συνέβη στους Έλληνες και τους Τούρκους που μετανάστευσαν στη Γερμανία και στερούνταν καθοδήγησης, καθώς οι Γερμανοί αγνοούσαν το πρόβλημα και αδυνατούσαν να εισχωρήσουν στα ελληνικά ή τουρκικά γκέτο για να βοηθήσουν και να παράσχουν την κατάλληλη διαπαιδαγώγηση. Σε τόσο σοβαρά προβλήματα δεν χωρά καθυστέρηση. 168

13 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Οι εικόνες 8, 9 και 10 παρουσιάζουν τις διάφορες αφίσες που παροτρύνουν το κοινό και ιδιαίτερα τους μελλονύμφους να εξεταστούν για μεσογειακή αναιμία. Επίσης διανεμήθηκαν σχετικά φυλλάδια στα Ληξιαρχεία και αλλού, ενώ αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι τα πρώτα φυλλάδια τα μοίρασε η ίδια η Εκκλησία. Δυστυχώς, όμως, κατά το γνωστό ελληνικό σύστημα, στην αρχή υπήρχε ενθουσιασμός κι έγιναν συντονισμένες προσπάθειες αλλά σταδιακά εξέλειψαν. Ωστόσο, γίνονται ακόμη ορισμένες προσπάθειες ευαισθητοποίησης του κοινού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα έπρεπε να γίνουν περισσότερες. Έστω, τώρα, ότι το κοινό ευαισθητοποιήθηκε κι ήρθε η ώρα να εξεταστεί. Πού θα γίνονται οι εξετάσεις; Πρέπει να βρεθούν εργαστήρια που θα μπορούν να παράσχουν αυτή την υπηρεσία στον πληθυσμό. Στην εικόνα 11 παρουσιάζονται τα εργαστήρια που διαθέτει το κράτος για την εξυπηρέτηση του κοινού. Οι μαύροι κύκλοι υποδηλώνουν την ύπαρξη προσαρτημένων «μονάδων» Εικόνα 8 Εικόνα 9 169

14 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II Εικόνα 10 μεσογειακής αναιμίας στα τοπικά νοσοκομεία, οι οποίες παρέχουν δυνατότητα δωρεάν εξέτασης του πληθυσμού. Όλοι οι μελλόνυμφοι μπορούν να αποταθούν εκεί για να διαπιστώσουν αν είναι ή όχι φορείς. Οι κύκλοι δείχνουν τις περιοχές όπου σημειώνεται υψηλή συχνότητα δρεπανοκυτταρικής αναιμίας. Εικόνα

15 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Τα εργαστηριακά προβλήματα αφορούν την επιλογή της καλύτερης δυνατής μεθοδολογίας και την αποφυγή των άσκοπων εξετάσεων και λαθών. Τα τελευταία επιβάλλουν συνεχή έλεγχο ποιότητος. Η εξέταση πρέπει επίσης να γίνεται κατά το δυνατόν στις ελεύθερες ώρες και μέρες του κοινού, αντίθετα από ό,τι είθισται και δυσχεραίνει την εξέταση μιας μεγάλης μερίδας του εργαζόμενου πληθυσμού. Αυτό εξάλλου σημαίνει κοινωνική υπηρεσία: το Κράτος οφείλει να ενθαρρύνει τον κόσμο προσφέροντας του περισσότερες ευκαιρίες, πράγμα που ελάχιστα συμβαίνει. Επίσης θα πρέπει η εξέταση να γίνεται δωρεάν. Εφόσον οι αιμοσφαιρινοπάθειες συνιστούν ένα κοινωνικό πρόβλημα, πρέπει να βαρύνουν το σύνολο. Εδώ όμως παρατηρείται ένας περίεργος ανταγωνισμός του κράτους με τα ιδιωτικά εργαστήρια. Πάντως το κράτος παρέχει αυτή τη στιγμή τη δυνατότητα της δωρεάν εξέτασης και μάλιστα σε διάστημα λίγων ημερών στέλνει και έγγραφη απάντηση στους εξεταζόμενους. Το σημαντικό όμως δεν είναι αυτό, αλλά να καλέσει αμέσως τους ετεροζυγώτες για ενημέρωση και μάλιστα, όταν υπάρχουν σύζυγοι, να καλέσει και τους συζυγούς για εξέταση. Έπειτα, πρέπει ένας γενετιστής ή μια κοινωνική λειτουργός -κατάλληλα μορφωμένοι- να μιλήσει μαζί τους και να τους εξηγήσει υπομονετικά το πρόβλημα. Όμως, μετά τη γενετική συμβουλή, έρχεται η ώρα που οι ενδιαφερόμενοι αναρωτιούνται τι οφείλουν να κάνουν στη συνέχεια. Εδώ τα πράγματα είναι δύσκολα, γιατί ο γιατρός ούτε μπορεί ούτε και πρέπει να πάρει την απόφαση. Οι αρμοδιότητες του γιατρού, του γενετιστή ή του συμβούλου περιορίζονται στις πλήρεις, σαφείς και επαναλαμβανόμενες πληροφορίες. Από εκεί και πέρα, η απόφαση βαρύνει αποκλειστικά τους μέλλοντες γονείς. Οι λύσεις που υπάρχουν είναι είτε να μην κάνουν παιδιά, από φόβο μήπως γεννήσουν παιδί με μεσογειακή αναιμία, είτε να κάνουν παιδιά με το σκεπτικό «ό,τι δώσει ο Θεός» ή, τέλος, να προχωρήσουν στην εγκυμοσύνη κι αν το έμβρυο δείξει να έχει μεσογειακή αναιμία να διακόψουν την κύηση. Η θέση αυτή άνοιξε τον δρόμο της προγεννητικής διάγνωσης. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι τόσο απλά. Η προγεννητική διάγνωση δεν είναι ένα παιχνίδι στα χέρια των γιατρών. Οι γιατροί δεσμεύονται από τον όρκο τους να προ- 171

16 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II στατευουν τη ζωή, ενώ εδώ κάνουμε λόγο για ενέργειες με τις οποίες η επιστήμη αφαιρεί ζωές σε εμβρυϊκή κατάσταση ή σε κατάσταση γονιμοποιημένου ωαρίου. Σε κάθε περίπτωση, η προγεννητική διάγνωση είναι εναντίον της ζωής, γεγονός που εγείρει ένα τεράστιο ηθικό θέμα με εξίσου σοβαρές νομικές επεκτάσεις. Πάντοτε ενδέχεται να γίνει κάποιο λάθος είτε η εγκυμοσύνη να έχει επιπλοκές. Αυτά πώς και από ποιον ελέγχονται; Δεν υπάρχουν οι κατάλληλες νομοθεσίες. Επιπλέον προστίθενται και πολλά τεχνικά θέματα, γιατί η προσπάθεια εστιάζεται στην κατά το δυνατόν πιο έγκαιρη παροχή προγεννητικής διάγνωσης ώστε να ελαχιστοποιηθούν τα προβλήματα της εγκύου. Υπάρχουν ακόμα και οικονομικά ίίέμαια, μια και όλα αυτά κοστίζουν. Οι έγκυες επιβάλλεται να παρακολουθούνται και να χαίρουν σωστής ψυχολογικής υποστήριξης, ιδιαίτερα μετά από μια κακή διάγνωση. Οι γυναίκες φοβούνται να κάνουν προγεννητική διάγνωση κι ακόμα κατατρύχονται από αισθήματα μεγάλης ευθύνης και ενοχής, ιδίως όταν στην οικογένεια υπάρχει ήδη ένα άρρωστο παιδί. Όλα αυτά απαιτούν καλή ψυχολογική υποστήριξη. Τέλος, θα ήθελα να επισημάνω ότι πρέπει να γίνεται συνεχής έλεγχος ποιότητας και αποτελέσματος. Πρόκειται για μια τεράστια εκστρατεία με θετικά αποτελέσματα στην Ελλάδα που όμως δεν μπορεί να σταματήσει εκεί. Πρέπει να γίνεται διαρκής έλεγχος, να ξέρουμε ακριβώς τι γίνεται, πόσα παιδιά γεννήθηκαν, πού και γιατί, σε ποια σημεία ξέφυγε το πρόβλημα, πού διαπράχθηκαν λάθη, πότε υπήρξε ελλιπής ενημέρωση. Δέον είναι να βρεθεί ένας τρόπος συστηματικής παρακολούθησης και ελέγχου όλων των εργαστηριακών τεχνικών. Συγκεκριμένα, με τις τεχνικές λήψης χοριακών λαχνών και εκείνες που εφαρμόζονται στο μόλις γονιμοποιημένο ωάριο μπορούμε να ελέγξουμε βιοχημικά τα γονίδια των λιγοστών κυττάρων που παραλαμβάνονται και να δούμε αν το κύημα θα πάσχει ή όχι από μεσογειακή αναιμία. Στον πίνακα 3 εμφανίζονται τα αποτελέσματα του προγεννητικού ελέγχου στη χώρα μας ενημερωμένα -δυστυχώς και πάλι κατά τον ελλιπή ελληνικό τρόπο- μέχρι κάποια χρονολογία. Από κει και πέρα δεν υπάρχουν δημοσιευμένα αποτελέσματα, αλλά -σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Διευθύντριας του Κέντρου Μεσογειακής Αναι- 172

17 ΠΡΌΛΗΨΗ ΤΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΩΝ PRENATAL DIAGNOSIS IN GREECE A. Cumulative Results Number of cases ι ι r Years äfetal Blood ODNA Affected Πίνακας 3 μίας- δεν υπάρχουν σημαντικές μεταβολές. Ο πίνακας δείχνει ότι, με αφετηρία το 1977, κάθε χρόνο υποβάλλεται σε προγεννητικό έλεγχο ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός περιπτώσεων. Τώρα, ο αριθμός αυτός ανέρχεται στις 500 εξετάσεις ανά έτος περίπου, δηλαδή περίπου όσες υπολογίζεται ότι χρειάζεται (150 κυήσεις Χ 4=600). Οι προγεννητικές εξετάσεις στην αρχή διενεργούνταν με εμβρυϊκό αίμα, τώρα γίνονται με τις λάχνες κατά τη 10η εβδομάδα της κύησης. Η γραμμή που φαίνεται στον πίνακα είναι σημαντική γιατί δείχνει πόσα έμβρυα διαγνώσθηκαν ότι έχουν μεσογειακή αναιμία. Ο έλεγχος αυτός είναι σημαντικός, καθώς πουθενά δεν πρέπει να ξεπερνά το αναμενόμενο 25%. Αν το ποσοστό αυτό βρεθεί αυξημένο, τότε κάπου γίνεται υπερδιάγνωση. Αν πάλι βρεθεί μειωμένο, τότε προφανώς μερικά έμβρυα διαφεύγουν της διάγνωσης. Οι στήλες δείχνουν τον αριθμό των θετικών διαγνώσεων που δόθηκαν, σε σύνολο εξετάσεων περί τις 500 ετησίως. Από αυτές οι 120, δηλαδή ο αναμενόμενος αριθμός, διαγνώσθηκαν ως ομόζυγες περιπτώσεις μεσογειακής αναιμίας και στις περισσότερες, αν όχι σε όλες, τις περιπτώσεις ακολούθησε διακοπή της εγκυμοσύνης. Η μαύρη γραμμή απεικονίζει τα παιδιά που προσήλθαν στα νοσοκομεία της χώρας για μετάγγιση. Οι στήλες αντιστοιχούν στις θετικές διαγνώσεις. Αυτό σημαίνει ότι από τα 120 αναμενόμενα παιδιά με μεσογειακή αναιμία ετησίως, ο αριθμός τέτοιων γεννήσεων έχει πρόσφατα μειωθεί στα 5, 10, στο 1 ή και 173

18 ΚΟΙΝΩΝΊΑ & ΥΓΕΊΑ II στο 0. Οι περιπτώσεις που διαφεύγουν οφείλονται σε διάφορες αιτίες, κυρίως όμως στις μειονότητες που ανέφερα ήδη, όπου δεν υπάρχει η δυνατότητα σωστής ευαισθητοποίησης. Η μείωση των γεννήσεων παιδιών με μεσογειακή αναιμία είναι πολύ σημαντική τόσο για τη χώρα όσο και για τους πάσχοντες. Διαφορετικά, αν η πρόληψη της νόσου είχε αποτύχει, σήμερα θα είχαμε ή πάσχοντες κι άρα οι δυνατότητες σωστής θεραπείας των πασχόντων θα ήταν σχεδόν μηδενικές. Επομένως, ένα κακό εξισορροπείται από ένα καλό και εκεί βρισκόμαστε σήμερα. Συμπερασματικά, λοιπόν, η μεσογειακή και η δρεπανοκυτταρική αναιμία είναι γενετικά νοσήματα που μεταβιβάζονται από τους γονείς στους απογόνους με πιθανότητα 1 στα 4. Ως νόσοι είναι βαρύτατες και επιφέρουν δυστυχία στους πάσχοντες καθώς και τεράστια κοινωνική και οικονομική επιβάρυνση. Οι αιμοσφαιρινοπάθειες αυτές μπορούν να προβλεφθούν αν οι ετεροζυγώτες γονείς αναγνωρισθούν και πάρουν έγκαιρα τις κατάλληλες συμβουλές. Οι εναλλακτικές που έχουν είναι να μην αποκτήσουν παιδιά, να αποκτήσουν παιδιά εναποθέτοντας τις ελπίδες τους στην τύχη ή να κάνουν παιδιά με προγεννητική διάγνωση. Στην Ελλάδα η τελευταία επιλογή έχει, αισίως, γίνει ευρύτατα αποδεκτή. 174

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1) Γονιδιακές μεταλλάξεις, χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων ΚεφόΑηιο 5 ΜενδεΠική κπηρονουικότηϊα 1. Συμπληρώστε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στο κείμενο: Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση των ομόλογων χρωμοσωμάτων και ελέγχουν την ίδια ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o ΘΕΜΑ 1 o Γ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Γιατί τα βακτήρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν «εργοστάσια παραγωγής ανθρώπινων πρωτεϊνών»; Β. Σε ένα βακτήριο εισάγεται με τη μέθοδο του ανασυνδυασμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) DNA

Διαβάστε περισσότερα

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α

www.epignosi.edu.gr ΘΕΜΑ Α ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18/5/2011 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Αθήνα, 18/5/2011 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 18/5/2011 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων. Η Επιτροπή Παιδείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. 1. β 2. β 3. γ 4. β Β. Ζύμωση: Διαδικασία ανάπτυξης μικροοργανισμών σε υγρό θρεπτικό υλικό κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες Υβριδοποίηση:

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων

Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων 4 Ιουνίου 2014 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων ΘΕΜΑ Α Α.1δ Α.2 γ Α.3 β Α.4 γ Α.5 β ΘΕΜΑ Β B.1 4 2 1 6 3 5 B.2 α. DNAπολυμεράση β. πριμόσωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Αλλαγές στην ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β.

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β. Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. TETAPTH 4 OYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) ) DNA πολυμεράσες β.) ) πριμόσωμα γ.) ) DNA δεσμάση δ.) ) DNA ελικάσες ε.) ) RNA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές.

Α1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ. υποκινητές δ. 5 αμετάφραστες περιοχές. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζετε για το αίμα σας

Γνωρίζετε για το αίμα σας Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία. β-θαλασσαιμία

Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία. β-θαλασσαιμία Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία β-θαλασσαιμία Θάλασσα + αίμα = θαλασσαιμία Εισαγωγή Η πιο κοινή γενετική νόσος που κληρονομείται Mενδελικά ~ 1 : 100.000 παγκοσμίως ~ 1 : 10.000

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗ-ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΑ 1. Διασταυρώνονται δυο μοσχομπίζελα, το ένα με κανονικό σχήμα καρπού και το άλλο με περιεσφιγμένο σχήμα. Να βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΔΩΡΙΖΑ ΖΑΜΠΕΤΑ Επιμελήτρια Β Αιματολογικού Εργαστηρίου Γ.Ν.Α. «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» Οι αιμοσφαιρινοπάθειες αποτελούν τις πιο κοινές μονογονιδιακές ασθένειες παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 2 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. 1 β, 2 α, 3 δ, 4 δ, 5 γ Β. 1 Λ, 2 Σ, 3 Λ, 4 Λ, 5 Λ ΘΕΜΑ 2 Ο Α. 1) α- θαλασσαιμία Σελ 93 σχολικού βιβλίου: ʽʽΤα γονίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ

ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. δ Α3. α Α4. α Α5. γ ΘΕΜΑ B B1. Η συχνότητα των ετερόζυγων ατόμων με δρεπανοκυτταρική αναιμία ή β- θαλασσαιμία είναι αυξημένη σε περιοχές όπως οι χώρες της Μεσογείου, της Δυτικής και Ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Στην αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα: κυστική ίνωση Στη φυλοσύνδετη υπολειπόμενη κληρονομικότητα: αιμορροφιλία

Στην αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα: κυστική ίνωση Στη φυλοσύνδετη υπολειπόμενη κληρονομικότητα: αιμορροφιλία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1-2-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2. Τα άτομα μπορεί να χαρακτηρίζονται ως φορείς στην αυτοσωμική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 6 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ

ΚΕΦ. 6 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΚΕΦ. 6 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Μπορούν τα γονίδια που ελέγχουν τη σύνθεση της α-αλυσίδας της αιμοσφαιρίνης να χαρακτηριστούν ως πολλαπλά αλληλόμορφα; Τα γονίδια που ελέγχουν την α-αλυσίδα της αιμοσφαιρίνης

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1 γ 2 δ 3 β 4 α 5 γ ΘΕΜΑ 2 ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Μονάδες 25 (5Χ5) Α. ιαγονιδιακά ζώα ονοµάζονται εκείνα στα οποία το γενετικό τους υλικό έχει τροποποιηθεί µε την

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνω για τη Δρεπανοκυτταρική Αναιμία- Αιμοσφαιρίνη S (HbS)

Μαθαίνω για τη Δρεπανοκυτταρική Αναιμία- Αιμοσφαιρίνη S (HbS) κυτταρική Μαθαίνω για τη Δρεπανοκυτταρική Αναιμία- Αιμοσφαιρίνη S (HbS) ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΕΘΝΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑΙΜΙΑΣ Γ.Τ.Π. 138/2013-5.000 Εκδόθηκε από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β )

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 β Α2 γ Α3 α Α4 δ Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1: 1 Α 2 Β 3 Β 4 Α 5 Α 6 Α 7 Β 8 Β Β2:

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ:ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ:ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:κ.ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ:ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ:ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:κ.ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ:ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ:ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:κ.ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΘΕΜΑ:ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΠΑΡΟΥΤΑ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ 2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12-9-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. α. in vitro β. in vivo γ. in vitro δ. in vitro Α2. γ Μεταξύ των δύο δεοξυριβονουκλεοτιδίων έχουμε συμπληρωματικότητα (Α=Τ)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18 / 05 / 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΧΕΙΡΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΔΙΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Από τη διασταύρωση μοσχομπίζελων προκύπτουν στην επόμενη γενιά τα εξής άτομα: 110 άτομα με κίτρινο χρώμα σπέρματος και ιώδες χρώμα άνθους. 109 άτομα με

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Ομφαλικού Αίματος Τι είναι το ομφαλoπλακουντιακό αίμα; «Ομφαλοπλακουντιακό» ονομάζουμε το αίμα που μπορεί να ληφθεί από τον ομφάλιο λώρο και

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη

Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εργασία στο μάθημα της βιολογίας υπεύθυνη καθηγήτρια : Ζαρφτσιάν Μαρία Ελένη Εισαγωγή: Το κυκλοφορικό είναι από τα πιο σημαντικά αλλά και από τα πιο ευαίσθητα συστήματα του οργανισμού μας. Τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Θέμα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β Θέμα Β ΑΓ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 11 -- ΠΕΙΡΑΙΑΣ -- 18532 -- ΤΗΛ. 210-4224752, 4223687 Ενδεικτικές απαντήσεις βιολογίας κατεύθυνσης 2014 Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση

Διαβάστε περισσότερα

1. Κατά τη µεταγραφή του DNA συντίθεται ένα α. δίκλωνο µόριο DNA. β. µονόκλωνο µόριο DNA. γ. δίκλωνο RNA. δ. µονόκλωνο RNA.

1. Κατά τη µεταγραφή του DNA συντίθεται ένα α. δίκλωνο µόριο DNA. β. µονόκλωνο µόριο DNA. γ. δίκλωνο RNA. δ. µονόκλωνο RNA. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) Να γράψετε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α κ Θέµα 1 ο Από τις παρακάτω πολλαπλές απαντήσεις να επιλέξετε τη σωστή. 1. Αν ένα γονίδιο βακτηριακού DNA έχει µήκος 1500 ζεύγη βάσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. δ Α4. γ Α5. β 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Κατά σειρά τα βήματα που οδηγούν στην κατασκευή του καρυότυπου είναι τα ακόλουθα: 4 2 1 6 3 5 Β2 α DNA πολυμεράσες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α 1 : α Α 2 : γ Α 3 : δ Α 4 : β Α 5 : γ ΘΕΜΑ Β Β 1 : σελ. 120 σχολικού: >. Β 2 :

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 22 Απριλίου 2012 Α1- δ, Α2-α, Α3-γ, Α4-δ, Α5-β ΘΕΜΑ Β ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1. Η διπλή έλικα του DN συνδέεται µε τις ιστόνες

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1. Το πιο κάτω γενεαλογικό δέντρο δείχνει τον τρόπο κληρονόμησης μιας ασθένειας σε μια οικογένεια. Τα μαυρισμένα τετράγωνα συμβολίζουν αρσενικά άτομα με την πάθηση και οι μαυρισμένοι κύκλοι θηλυκά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β. Β1. 4-2-1-6-3-5 Β2. α) DNA πολυμεράσες β) πριμόσωμα γ) DNA δεσμάσεις δ) DNA ελικάσες ε) RNA πολυμεράσες Β3. σελ 98:

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο µέγιστος αριθµός διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Ελπίδες και παγίδες στις ΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Ελπίδες και παγίδες στις ΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Ελπίδες και παγίδες στις ΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΩΑΝΝΑ ΣΟΥΦΛΕΡΗ Η γενετική επιστήμη και η ιατρική κοινότητα μας προσφέρουν αυτή τη στιγμή περί τις 9.000 διαφορετικές γενετικές εξετάσεις! Οπως αντιλαμβάνεσθε,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ Η Rh ανοσοποίηση οφείλεται σε εμβρυο-μητρική μετάγγιση (ΕΜΜ), όπου ποσότητα Rh θετικού εμβρυϊκού αίματος εισέρχεται στη μητρική κυκλοφορία Rh αρνητικής εγκύου και δημιουργούνται αντισώματα κατά του παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες

Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες ΜΕΡΟΣ Α (Μονάδες 30) Να απαντήσετε όλες τις ερωτήσεις 1-5. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με 6 μονάδες ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009 Μάθημα: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ Τάξη: Β Ημερομηνία: Τρίτη, 19 Μαΐου 2009 Ώρα: 07:45-09:45 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο.

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1.γ Α2.β Α3.α Α4.δ Α5.α ΘΕΜΑ Β Β1. Η γονιδιακή θεραπεία εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1990 σε ένα κορίτσι που έπασχε από έλλειψη της απαμινάσης

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Στην τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα