International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE"

Transcript

1 DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE the 10th International Conference of Greek Linguistics Edited by Zoe Gavriilidou Angeliki Efthymiou Evangelia Thomadaki Penelope Kambakis-Vougiouklis Komotini 2012

2 Οργανωτική Επιτροπή Συνεδρίου O r g a n i z i n g C o m m i t t e e Z o e G a v r i i l i d o u A n g e l i k i E f t h y m i o u E v a n g e l i a T h o m a d a k i Penelop e Kambakis -Vougiou klis Γραμματειακή Υποστήριξη S e c r e t a r i a l S u p p o r t Ioannis Anagnostopoulos M a r i a G e o r g a n t a P o l y x e n i I n t z e N i k o s M a t h i o u d a k i s L i d i j a M i t i t s E l e n i P a p a d o p o u l o u A n n a S a r a f i a n o u E l i n a C h a dji p a p a ISBN Τ υ π ο γ ρ α φ ι κ ή ε π ι μ έ λ ε ι α Ν ί κ ο ς Μ α θ ι ο υ δ ά κ η ς Ε λ έ ν η Π α π α δ ο π ο ύ λ ο υ Ε λ ί ν α Χ α τ ζ η π α π ά Σ χ ε δ ι α σ μ ό ς ε ξ ώ φ υ λ λ ο υ Ν ί κ ο ς Μ α θ ι ο υ δ ά κ ης Copyright 2012 Δ η μ ο κ ρ ί τ ε ι ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο Θ ρ ά κ η ς D e m o c r i t u s U n i v e r s i t y o f T h r a c e Ε ρ γ α σ τ ή ρ ι ο Σ ύ ν τ α ξ η ς, Μ ο ρ φ ο λ ο γ ί α ς, Φ ω ν η τ ι κή ς, Σ η μ α σ ι ο λ ο γ ί α ς, L a b o ra to r y o f S y n ta x, M o r pho l o g y, P h o n e t i c s, S e m a n t i c s, Δ ι ε θ ν έ ς Σ υ ν έ δ ρ ι ο Ε λ λ η ν ι κ ή ς Γ λ ω σ σ ο λ ο γ ί α ς I n t er n a ti o n a l C o n fe r e n c e o f G r e e k L inguist ic s +Μ όρφωση Δ Π Θ +M orp ho SE D U T H

3 ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΜΗ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: OΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Παρασκευή Γιαννίση Νηπιαγωγός, Υ.Π.Δ.Β.Μ.Θ. (Μsc TEEAΠΗ Πατρών) Μαριάννα Κονδύλη Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Πατρών ABSTRACT In this paper, some findings of a research concerning Greek kindergarteners attempts to define and classify geometric shapes are presented. Following the sociosemiotic perspective of Systemic Functional Linguistics, according to which the use of linguistic resources and children s previous knowledge enact meaning systems assumed to be relevant for specific learning contexts, we set up a learning context related to literacy practices such as the production of a book about geometric shapes addressed to other preschool children. The analysis of dialogues between children and their preschool teacher focus upon verbalization of the semantic organization of geometric shapes. By these means, our data illustrate semantic options and strategies employed by children in order to carry out the task. Moreover, some issues about semantic organization of school uncommonsense knowledge categories become more transparent. Keywords: classifications, definitions, geometric shapes, kindergarten, semantic organization, systemic functional linguistics. 1. Εισαγωγή Σύμφωνα με την κοινωνιοσημειωτική προσέγγιση της συστημικής λειτουργικής γλωσσολογίας (ΣΛΓ), οι ορισμοί και οι ταξινομήσεις σε πεδία μη κοινής (uncommonsense) / εκπαιδευτικής γνώσης (Painter, 1999b), όπως είναι στην περίπτωσή μας οι κατηγοριοποίήσεις γεωμετρικών σχημάτων, συνιστούν «ειδικές μορφές γλωσσικής σημείωσης» (Hasan, 2005) που συνδέονται με τη γλώσσα του σχολείου και τη συγκρότηση των λόγων των αντικείμενων της σχολικής μάθησης (Halliday, 1999, 2000). Σε αντιδιαστολή, με την καθημερινή/κοινή (commonsense) γνώση, που κατακτάται σε καθημερινά πλαίσια διεπίδρασης παιδιών και ενηλίκων, η εκπαιδευτική (uncommonsense) γνώση είναι συστηματική, απομακρυσμένη από την άμεση εμπειρία, στηριγμένη στη σημειωτική παράσταση και τη γραπτή γλώσσα, παρουσιασμένη στο πλαίσιο ενός θέματος, ταξινομητική κ.o.κ. Σημειωτικές διεργασίες, επομένως, που εμπλέκονται στην εξοικείωση με ορισμούς και με κριτήρια ταξινόμησης, στην ενασχόληση με τα κείμενα, στον προσανατολισμό στο νόημα, συνιστούν την αναγκαία «γλωσσική προετοιμασία» των παιδιών για τη μετάβαση από την καθημερινή στην εκπαιδευτική γνώση (Painter (1996, 1999a, 1999b, 2007 για μία εφαρμογή σε ελληνικά δεδομένα από σχολική τάξη νηπιαγωγείου, βλ. Κοndyli & Lykou, 2008). Στην έρευνά μας αξιοποιούμε το παραπάνω μεθοδολογικό υπόβαθρο, εφαρμόζοντάς το σε μια περιοχή εκπαιδευτικής γνώσης (γεωμετρικά σχήματα). Σκοπός είναι να αναδειχτούν όψεις της ανάπτυξης μορφών γλωσσικής σημείωσης, όπως οι ορισμοί και οι ταξινομήσεις γεωμετρικών σχημάτων, οι οποίες προϋποθέτουν γλωσσικές διεπιδράσεις σε κατάλληλα νοηματοδοτημένα πλαίσια δράσης προσανατολισμένα στη σημασία. Η οργάνωση της παρούσας διερεύνησης ακολούθησε την κοινωνιοσημειωτική θέση για τη συστηματική και διαλεκτική σχέση ανάμεσα σε πλαίσιο-νόημα-λεξικογραμματική (Hasan, 2005) με τις εξής υποθέσεις εργασίας: In Z. Gavriilidou, A. Efthymiou, E. Thomadaki & P. Kambakis-Vougiouklis (eds), 2012, Selected papers of the 10th ICGL, pp Komotini/Greece: Democritus University of Thrace.

4 [ ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΜΗ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: OΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ] Δεδομένης της σχέσης πραγμάτωσης μεταξύ σημασιολογικών και λεξικογραμματικών επιλογών, η ανάλυση των γλωσσικών διαλόγων, ιδίως οι πραγματώσεις των ίδιων των παιδιών, μας επιτρέπει να εξετάσουμε τις σημασιολογικές επιλογές των παιδιών στο υπό διερεύνηση πεδίο (σημασιολογική οργάνωση ενός πεδίου μη κοινής γνώσης). Σ ένα σημασιολογικό σύστημα υπό διαμόρφωση, τα παιδιά αναμένεται να αξιοποιήσουν νοήματα που έχουν συγκροτήσει με βάση τις πρότερες (σχολικές και μη) εμπειρίες τους. Με δεδομένο ότι η ίδια η περίσταση προσανατολίζει σε συγκεκριμένες επιλογές, η οργάνωση του μαθησιακού πλαισίου ευνοεί την κατάλληλη νοηματοδότηση της περίστασης από τα παιδιά και, επομένως, τις λεξικογραμματικές επιλογές τους. Βασικό, λοιπόν, κορμό του ερευνητικού-διδακτικού μας σχήματος και των σχετικών δραστηριοτήτων αποτέλεσε η οργάνωση ενός νοηματοδοτημένου πλαισίου δράσης ως συνθήκη για την αναπλαισίωση της προϋπάρχουσας γνώσης των παιδιών γύρω από τις κατηγορίες γεωμετρικών σχημάτων. Οι δραστηριότητες οργανώθηκαν από τη νηπιαγωγό-ερευνήτρια ως μέρος του προγράμματος της τάξης της. Η προσέγγιση των γεωμετρικών εννοιών τοποθετήθηκε σ ένα σεναριακό πλαίσιο δράσης: την παραγωγή βιβλίων για τα γεωμετρικά σχήματα, που θα αποστέλλονταν σε άλλα σχολεία που δεν διέθεταν τους οικονομικούς πόρους να τα προμηθευτούν, δράση που προτάθηκε με αφορμή την παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου. Η πραγμάτωση ορισμών και ταξινομήσεων εντάχθηκε στο έργο, που συμπεριέλαβε τόσο ένα αίτημα γλωσσικής διαπραγμάτευσης και συμφωνίας μεταξύ των μελών των ομάδων για τον τρόπο ταξινόμησης του δοθέντος υλικού όσο και ένα αίτημα πιο αποπλαισιωμένου λόγου προκειμένου να συγκροτηθούν τα συνοδευτικά πληροφοριακά κείμενα των κατηγοριών σχημάτων που διαμόρφωσαν τα παιδιά. Τα νήπια της τάξης (12 κορίτσια και 6 αγόρια ηλικίας 5:6-6:3 ετών) εργάστηκαν μαζί με τη νηπιαγωγό σε μικρές ομάδες των 3 ατόμων (2 κορίτσια 1 αγόρι), εντός του χώρου του σχολείου και του προβλεπόμενου διδακτικού ωραρίου των ολοήμερων νηπιαγωγείων στο διάστημα Απριλίου-Μαΐου του σχολικού έτους Η συλλογή του υλικού πραγματοποιήθηκε με βιντεοσκόπηση των συναντήσεων κάθε ομάδας και συμπληρωματικά μαγνητοφώνηση όλων των δραστηριοτήτων. Κάθε ομάδα παιδιών ανέλαβε την παραγωγή ενός βιβλίου για τα γεωμετρικά σχήματα, καθώς και ενός ένθετου παιχνιδιού με κάρτες σχημάτων. Το είδος του βιβλίου προσδιορίστηκε εξαρχής ως βιβλίο «γνώσεων» (ενημερωτικό φυλλάδιο/εγχειρίδιο «βασικών όρων»), που θεωρήθηκαν προαπαιτούμενες για την εκτέλεση από τους παραλήπτες του βιβλίου του ένθετου παιχνιδιού με τις κάρτες. Το συνολικό έργο επιμερίστηκε στις διαδοχικές συναντήσεις κάθε ομάδας σε ενότητες δραστηριοτήτων με συνέχεια και σύνδεση μεταξύ τους ως προς το πλαίσιο νοηματοδότησης του έργου (παραγωγή βιβλίου) και ως προς το βαθμό απομάκρυνσης από την υλική βάση του έργου (από τη χειρωνακτική ταξινόμηση των σχημάτων έως την περιγραφή τους). Οι γενικοί στόχοι των επιμέρους έργων κάθε συνάντησης επεξηγούνταν στην αρχή της συνάντησης. Η νηπιαγωγός, σε ρόλο συντονίστριας, συμμετείχε στη συζήτηση θέτοντας ανοιχτές και καταρχάς γενικές ερωτήσεις σε συνάρτηση με το στόχο κάθε δραστηριότητας, ενθαρρύνοντας κυρίως τη συζήτηση μεταξύ των μελών κάθε ομάδας. Το έργο κάθε ομάδας περιλάμβανε συνοπτικά τις παρακάτω δραστηριότητες: Α] Ταξινόμηση επίπεδων γεωμετρικών σχημάτων για επικόλληση στις σελίδες του υπό διαμόρφωση βιβλίου μετά από συζήτηση και συμφωνία σε επίπεδο ομάδας (36 μη πανομοιότυπα χάρτινα γεωμετρικά σχήματα ίδιου χρώματος και υφής, με παραλλαγές για τους εκπροσώπους κάθε κατηγορίας σε σχέση με το μέγεθος και επιμέρους ιδιότητες). Β] Προσθήκη γραπτών κειμένων: Απόδοση «τίτλων» για κάθε κατηγορία σχήματος (κατηγοριοποίηση με κατονομασία) για τις ανάγκες της σελιδοποίησης και παραγωγή πληροφοριακών κειμένων για τον αναγνώστη (ορισμοί, περιγραφές των κατηγοριοποιήσεων τους), τα οποία υπαγορεύονταν στη νηπιαγωγό. Γ] Κατασκευή συνοδευτικού ένθετου παιχνιδιού με κάρτες («τράπουλα» 27 καρτών με 4 βασικά σχήματα: κύκλος, τρίγωνο, τετράγωνο, παραλληλόγραμμο) μετά την ολοκλήρωση της Β φάσης και μιας δειγματικής εκτέλεσής του από τις ομάδες εργασίας στην ολομέλεια της τάξης. Δ] Παρουσίαση των βιβλίων των ομάδων με τη συμμετοχή των παιδιών του άλλου τμήματος της σχολικής μονάδας και παιχνίδι περιγραφής (επιλογή κάρτας από τράπουλα σχημάτων και περιγραφή απεικονιζόμενου σχήματος από ένα νήπιο κάθε φορά για την «ανεύρεση» του από τα υπόλοιπα παιδιά). 2. Εργαλεία ανάλυσης Στην ανάλυση των γλωσσικών διαλόγων, που αποτέλεσαν το σώμα των δεδομένων μας, αξιοποιήσαμε πτυχές του μοντέλου της συστημικής λειτουργικής γλωσσολογίας (ΣΛΓ) και ειδικότερα ορισμένες από [ 743 ]

5 [ ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ ΓΙΑΝΝΊΣΗ & ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΝΔΥΛΗ ] τις κατηγορίες ανάλυσης των σχετικών ερευνών της Painter (1996, 1999a, 1999b). Μολονότι οι έρευνες της Painter αφορούν αφενός μικρότερες ηλικίες (2,5-5 ετών) και αφετέρου πιο άτυπα πλαίσια μάθησης (οικογενειακός γραμματισμός), τα συγκεκριμένα εργαλεία αποδεικνύονται ιδιαίτερα χρήσιμα για την ανάλυση των σημειωτικών διεργασιών σε διαφορετικά πλαίσια, και συγκεκριμένα για τους τρόπους γλωσσικής εδραίωσης περιοχών μη κοινής γνώσης στο νηπιαγωγείο. Ειδικότερα εξετάστηκαν οι συσχετιστικές προτάσεις που πραγματώνουν σχέσεις ταυτοποίησης (identifying) και απόδοσης χαρακτηριστικών (attributive) στις οντότητες του κόσμου (Halliday, 2004). Εκτός από τα συσχετιστικά ρήματα/διαδικασίες, που ορίζουν τις συσχετιστικές προτάσεις, οι μετέχοντες (participants) και τα περιστασιακά στοιχεία (επιρρηματικά σύνολα ή προθετικές φράσεις) φάνηκαν χρήσιμα για να αναδειχτούν ζητήματα κατονομασίας και σημασιολογικής οργάνωσης των κατηγοριών, δηλαδή της ερμηνείας και παράστασης της πραγματικότητας άρρηκτα συνυφασμένης με το περικείμενό τους. Oι χρήσεις των ονομάτων (μετεχόντων) από τα παιδιά εξετάζονται σε συνάρτηση με τη δομή του Ονοματικού Συνόλου (ΟΣ) (πρβλ. Painter, 1999a: 82), τα είδη αναφοράς, τις λεξικές σχέσεις (υπωνυμία, μερωνυμία κτλ. -βλ. ενδ. Unsworth, 2001: 66-68). Για την εξέταση της δομής του ΟΣ λήφθηκαν υπόψη οι τροποποιητές (modifiers): ταξινομητές (classifiers) και προσδιοριστές (qualifiers). Oι ταξινομητές τυπικά είναι προ-τροποποιητές και στα ελληνικά πραγματώνονται συνήθως με χρήση επιθέτων, ενώ οι προσδιοριστές, ως μετα-τροποποιητές, εγκιβωτίζουν στο ΟΣ μια πρόταση ή μια φράση ενσωματώνοντας περιστασιακά στοιχεία (Halliday 2004: ). Oι τρόποι αναφοράς ως μεταβλητή της κειμενικής οργάνωσης μπορούν να διακριθούν σε φορικές (phoric) και μη φορικές (non phoric) (Martin, 1992: 98). Τα φορικά ΟΣ σημασιοδοτούν μια συγκεκριμένη ταυτότητα του μετέχοντα, με τη χρήση συγκεκριμένων δεικτικών στοιχείων. Τα μη φορικά εισάγουν μετέχοντες με χρήση π.χ. αόριστων άρθρων και αντωνυμιών, αλλά και του ουσιαστικού στον πληθυντικό χωρίς πρόσθετους δεικτικούς όρους. Η ταυτότητα του μετέχοντα μπορεί να προσδιορίζεται βάσει της παραπομπής στο ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο, στο πλαίσιο της συγκεκριμένης περίστασης ή στο ίδιο το κείμενο. Συνεπώς, συνδέονται με το βαθμό αφαίρεσης από τον πλαισιωμένο στον αποπλαισιωμένο λόγο. Ειδικότερα για τον λόγο των παιδιών, η χρήση γενικής αναφοράς χωρίς την παρουσία δεικτικών στοιχείων σηματοδοτεί μια πιο συνειδητή ενασχόληση με την ταξινομική οργάνωση των κατηγοριών που υπερβαίνει την πλαισιωμένη κατηγοριοποίηση (ταξινόμηση συγκεκριμένων δειγμάτων). Επιπλέον αναλύθηκαν και υπερπροτασιακά δεδομένα, ειδικότερα σε συνάρτηση με τους ορισμούς. Δεδομένου και του ηλικιακού φάσματος, ως πραγμάτωση ορισμών θεωρήσαμε τις απόπειρες των παιδιών να προσδιορίσουν/ταυτοποιήσουν μια κατηγορία συγκροτώντας, ταυτόχρονα, τα κριτήρια που την ταυτοποιούν. Σε επίπεδο πραγμάτωσης τέτοιου είδους απόπειρες από τα παιδιά του δείγματός μας συνδέονται με γλωσσικούς δείκτες γενίκευσης και παραγωγής αποπλαισιωμένου λόγου με τη χρήση για παράδειγμα αόριστων δεικτικών ή ποσοδεικτικών στοιχείων, την εισαγωγή μη φορικών ΟΣ, τον εγκιβωτισμό πληροφοριών. Συχνά στο υλικό μας εμφανίστηκε χρονικοϋποθετικός λόγος με την ενσωμάτωση δομών αιτιότητας και υποθετικού λόγου σε συμπλέγματα συσχετιστικών προτάσεων (με χρήση αιτιολογικών ή χρονικοϋποθετικών συνδέσμων όπως γιατί, άμα, αν, όταν). Η σημασία της λογικο-σημασιολογικής σχέσης της αιτιότητας σε προτάσεις όπως αυτές που αφορούν καταρχήν τη συγκρότηση του Πεδίου (αναπαράσταση εμπειρίας), έγκειται στο ότι η απόδοση αιτιώδους σχέσης (δήλωση/αξιολόγηση πιθανότητας ή υποχρέωσης) υπονοεί την ισχύ της όχι μόνο στη συγκεκριμένη αλλά σε κάθε ανάλογη περίσταση (πρβλ. Painter, 1999a: , , ). 3. Ανάλυση Τα παραδείγματα από το υλικό των γλωσσικών διαλόγων συνοψίζουν: α) τους κυριότερους τρόπους νοηματοδότησης των κατηγοριών γεωμετρικών σχημάτων από τις επιμέρους ομάδες παιδιών σε συνάρτηση με το έργο ταξινόμησης β) τους τρόπους παραγωγής ορισμών, σε συνάρτηση με γλωσσικούς δείκτες γενίκευσης και αποπλαισιωμένου λόγου. Στην αρίθμηση των παραδειγμάτων, σε παρένθεση καταγράφεται η ομάδα παιδιών (Ομ1, Ομ2 κλπ) και η φάση υλοποίησης του έργου (Α, Β, Γ, Δ). Στους διαλόγους τα νήπια σημειώνονται με ένα αρχικό και η νηπιαγωγός με τα αρχικά «Νηπ.». Σε πλάγιες αγκύλες σημειώνονται πληροφορίες για το συμφραστικό πλαίσιο, και με τους χαρακτήρες (...) και (.) η παράλειψη κειμένου και η παύση στο λόγο αντίστοιχα. [ 744 ]

6 [ ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΜΗ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: OΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ] 3.1 Ταξινομήσεις και σημασιολογική οργάνωση κατηγοριών γεωμετρικών σχημάτων Σύμφωνα με τη ΣΛΓ, οι κατηγορίες και οι ταξινομίες αποτελούν κοινωνικές κατασκευές που συνεπάγονται επιλογές κριτηρίων για τη νοηματοδότηση της εμπειρίας σε συνάρτηση με ειδικότερους στόχους. Έτσι, οι στρατηγικές που υιοθέτησαν τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για τους τρόπους με τους οποίους αξιοποίησαν τόσο τους διαθέσιμους σημειωτικούς πόρους όσο και το ίδιο το μαθησιακό πλαίσιο. Τα σημασιολογικά όρια των επιμέρους κατηγοριών γεωμετρικών σχημάτων και η ιεραρχική τους οργάνωση αποτέλεσαν αντικείμενο πολλών συζητήσεων εντός των ομάδων. Αν εξετάσουμε τις ονομασίες των σχημάτων που χρησιμοποίησαν τα παιδιά στις ταξινομήσεις τους (με μονολεκτική κατονομασία ή με συσχετιστικές προτάσεις), διαπιστώνουμε ότι κατηγοριοποιούν το υλικό χρησιμοποιώντας σε μεγάλο βαθμό τυπικές ονομασίες σχημάτων (π.χ., «κύκλος», «τρίγωνο», «τετράγωνο», «ρόμβος», «ορθογώνιο», «παραλληλόγραμμο»). Αξιοσημείωτη όμως είναι και η χρήση του όρου «στρογγυλά» ή «κύκλινα» για την απόδοση μιας κοινής ιδιότητας (καμπυλότητα) σε κύκλους και ελλείψεις (και ως ταυτοποιητικό χαρακτηριστικό διαβλεπόμενης υπερκατηγορίας βλ. παραδ ), η συχνή απόδοση ομοιότητας ή ακόμη και η πρόταση ονομασίας των ελλείψεων ως «αβγά» (πρβλ. και ωοειδές σχήμα), καθώς και η ονομασία κάποιων τριγώνων ως «πτερύγια (του καρχαρία)» ή «πυραμίδα/-ες». H χρήση οικείων όρων συνδέεται με το εγχείρημα των παιδιών να προσδιορίσουν κάποια από τα σχήματα του υλικού ως εκπροσώπους μιας διακριτής κατηγορίας ή υποκατηγορίας, της οποίας αγνοούν την πιο τυπική ονομασία. Έτσι, επέλεξαν τη συσχέτιση των συγκεκριμένων σχημάτων με κάποιες γνωστές οντότητες διαφορετικής τάξης, με κριτήριο το σχήμα ως κοινό γνώρισμα των συσχετιζόμενων αντικειμένων. Διασύνδεσαν, επομένως, διαφορετικά πλαίσια συμφραζομένων κατά την ενασχόλησή τους με το σχήμα ως ιδιότητα των αντικειμένων. Ενδιαφέρον επίσης είναι ότι, όταν τα παιδιά αγνοούν ή ξεχνούν προσωρινά μια ονομασία ή έχουν αμφιβολίες για τον τρόπο ταξινόμησης κάποιων σχημάτων χρησιμοποιούν μεταγλωσσικές συσχετιστικές προτάσεις για να ταυτοποιήσουν κατηγορίες (πρβλ. και Kondyli & Lykou, 2008). 1. (Ομ2Β) Μ.: Οι ρόμβοι είναι σαν χαρταετός (...) και δεν μοιάζει σαν τα άλλα σχήματα, αλλά μοιάζει με κάποιο που το λένε τετράγωνο. 2. (Ομ5Β) Ξ.: Αυτά [σελ. με ορθογ. τρίγωνα], αυτά κάπου.. δεν τα θυμάμαι με τίποτα πώς τα λένε. (...) Ξ.: Εγώ λέω να τα λένε πυραμίδα. [Στην Ε.] Εσύ; Ε.: Έτσι είναι το πτερύγιο του καρχαρία. Μπορούμε να το ονομάσουμε πτερύγιο του καρχαρία. Η επίγνωση της ύπαρξης τυπικών ονομάτων για τα σχήματα οδήγησε το ίδιο νήπιο και σε ευθεία ερώτηση προς τη νηπιαγωγό, που αντιμετωπίζεται από το παιδί ως φορέας της τυπικής γνώσης: 3. (Ομ5Α) Νηπ.: Αυτά που βάζεις Ξ. μου τώρα, τι είναι; Τι είναι όλα αυτά; Ξ.: Ρόμβος. Όχι.. Κυρία, πώς το λένε το σχήμα αυτό; Τσουκ-τσουκ-τσουκ-τσουκ [σχηματίζει ένα φανταστικό τετράπλευρο] Αξίζει, ακόμη, να σημειωθεί ότι ο όρος «σχήμα /-ατα» χρησιμοποιήθηκε από τα παιδιά σε διάφορες φάσεις ως σημασιολογική υπερκατηγορία των γεωμετρικών σχημάτων (πχ. σε όλους τους προτεινόμενους τίτλους των βιβλίων τους). Σχέσεις υπωνυμικού τύπου εμφανίζονται χαρακτηριστικά στην αρχή των προτεινόμενων κειμένων της Β φάσης: 4. (Ομ4Β) Ζ.: Το ορθογώνιο είναι σχήμα. 5. (Ομ1Β) Φ.: Τα τετράγωνα είναι ένα σχήμα [[που έχει 4 γραμμές]] (...) [[ που αν το γυρίσουμε κάπως αλλιώς γίνεται ρόμβος]]. [ 745 ]

7 [ ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ ΓΙΑΝΝΊΣΗ & ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΝΔΥΛΗ ] Tα ονόματα σχημάτων ως ιδιότητες Ενδιαφέρον έχει ωστόσο και η χρήση των κατηγορικών ονομάτων ως τροποποιητών (βλ. ενδ. παραδ. 6) του πράγματος (Thing). Αξιοποιώντας τους σημειωτικούς πόρους της καθημερινής γλώσσας (κατ αναλογία, πιθανόν, και με τη συχνή στην καθομιλουμένη χρήση του επιθέτου τετράγωνος) τα παιδιά (παραδ. 6-7) μετατρέπουν την ονομασία του σχήματος σε επίθετο (τρίγωνος, τρίγωνη, κύκλινη, παραλληλόγραμμη). Στις διατυπώσεις αυτές είναι φανερό ότι τα παιδιά μιλούν για το σχήμα ως ιδιότητα του αντικειμένου. 6.(Ομ4Α) Ζ.: Αυτή είναι η κύκλινη ομάδα. 7. (Ομ4Β) Α.: [Κοιτάζοντας σελίδα σε βιβλίο γεωμετρικών σχημάτων] Η σημαία είναι παραλληλόγραμμη Καθημερινοί όροι ως τροποποιητές του σχήματος Σε αρκετές περιπτώσεις, τα παιδιά επιχειρούν να εξειδικεύσουν το είδος του σχήματος χρησιμοποιώντας καθημερινούς όρους (στραβά, όρθιος, ξαπλωτός, κοντό, ανάποδο κλπ), που αφορούν συχνά τη χωρική τοποθέτησή του (βλ. ενδ. παραδ. 8-10). Μεγαλύτερη αμφισημία παρουσιάζει ο προσδιορισμός «στραβό/-ά», που στα δεδομένα μας χρησιμοποιείται από διαφορετικές ομάδες παιδιών για τις ελλείψεις, τα ορθογώνια τρίγωνα και τους ρόμβους, υπονοώντας κάποιες φορές μια προτυπική θεώρηση του σχήματος, σε συνάρτηση ενδεχομένως με τη συχνότερα εμφανιζόμενη μορφή και χωρική τοποθέτηση των σχημάτων στις συνήθεις σχολικές απεικονίσεις. 8. (Ομ3Β) Κ.: Κυρία, εγώ έχω βρει. Αν τα κόψουμε εδώ τα ορθογώνια [δείχνει σε ένα παραλληλόγραμμο], θα γίνουν στραβά τρίγωνα. [το στραβά ταξινομητής στο τρίγωνα] 9. (Ομ1Α) Τ.: Μπορεί.. άμα τα το γυρίσουμε έτσι, τι θα γίνει; [δείχνει ρόμβο] Νηπ.: Δεν ξέρω, τι λέτε; Τι λέτε; Θα μας πει η Τ., που το σκέφτηκε.. Φ.: Είναι ρόμπο είναι ένα ρόμβος. Νηπ.: Τι είναι, τι είναι; [δεν άκουσε] Τ.: Άμα το γυρίσουμε έτσι; [το στρέφει στο πλάι ώστε οι 2 παράλληλες να είναι οριζόντια] Φ.: Ε, είναι στραβωμένο τετράγωνο. 10. (Ομ3Α) Κ.: Κι έτσι [γυρίζει ρόμβο οριζόντια] είναι ξαπλωτός ρόμβος. Μ.: Έτσι [κάθετο] είναι όρθιος ρόμβος, έτσι [οριζόντια] είναι ξαπλωτός. 3.2 Ορισμοί: δείκτες γενίκευσης και παραγωγής αποπλαισιωμένου λόγου Σε επίπεδο γλωσσικής πραγμάτωσης, η ενασχόληση με τη σημασία των κατηγοριών, η γενίκευση και ο πιο αποπλαισιωμένος λόγος των παιδιών προκύπτει από τις διατυπώσεις των συσχετίσεων. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι συσχετιστικές διαδικασίες εμφανίζονται συχνότερα εξαρτημένες από το εξωγλωσσικό πλαίσιο στην Α φάση, όπου το έργο απαιτεί κυρίως υλική δράση με κριτήρια που συχνά παρέμειναν υπόρρητα. Έτσι, για παράδειγμα, στην Α φάση η αναφορά του ονόματος (κύκλοι, τρίγωνα κλπ) παραπέμπει κατά βάση στο εξωγλωσσικό πλαίσιο (εξωφορική αναφορά για παρούσες οντότητες, ενδοφορική αναφορά για παρούσες οντότητες που έχουν προηγουμένως καταδειχθεί). Ωστόσο, και σε αυτή τη φάση έχουμε ρητές διατυπώσεις που υποδηλώνουν μια πιο συνειδητή ενασχόληση με τα συγκεκριμένα σχήματα του υλικού ως μέλη ή χαρακτηριστικά δείγματα της κατηγορίας, όπως στο παράδειγμα (Ομ1Α) Φ.: Έτσι είναι τα τρίγωνα. [Σηκώνει ψηλά ένα τρίγ. και το δείχνει ως δείγμα / εκπρόσωπο της ευρύτερης κατηγορίας] [ 746 ]

8 [ ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΜΗ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: OΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ] Έτσι είναι τα τρίγωνα Φορέας: Περιστασιακό επίρρημα τρόπου σε θέση μετέχοντα (Εξωφ. αναφορά) Συσχ. Διαδικασία: Εντασιακή ιδιοτήτων απόδοσης Χαρακτηριστικό (Τάξη) Σε συσχετιστικές προτάσεις όπως αυτές, όπως αντίστοιχα και στα παραδείγματα που προαναφέρθηκαν με ρητή αναφορά στο σχήμα, τα παιδιά επιχειρούν την ταυτοποίηση των σχημάτων του υλικού ως μελών διακριτών κατηγοριών. Τέτοιου είδους διατυπώσεις ακόμη και αν δεν συνοδεύονται με κάποια εξειδίκευση των κριτηρίων ταξινόμησης εκφράζουν την απόπειρα των παιδιών να μιλήσουν με ένα πιο γενικευτικό και αποπλαισιωμένο τρόπο. Στους διαλόγους του υλικού μας αντίστοιχου τύπου ορισμοί πραγματώνονταν: α) με χρήση γενικευμένων όρων για τους μετέχοντες στις συσχετιστικές προτάσεις β) με χρήση του ταυτοποιητικού ίδιο-ια γ) με εγκιβωτισμό πληροφοριών στη δομή του ΟΣ δ) με χρονικοϋποθετικές προτάσεις για τη γενίκευση του περικειμένου Γενίκευση των μετεχόντων Η γενίκευση των μετεχόντων συνδέεται με την εισαγωγή στο λόγο των παιδιών μη φορικών αναφορών. Έτσι, στο υλικό μας εμφανίζονται ονομασίες των σχημάτων που αναφέρονταν με γενικευμένο τρόπο (σε ενικό ή πληθυντικό) και προσδιορίζονταν από δείκτες όπως «όλα», «μερικά» «όλο», «μόνο», «ίδιο/-ια» ή αόριστα δεικτικά στοιχεία, όπως «κάτι», «κάποιο/-α», «άλλο/-α». Ενδεικτικά είναι τα παρακάτω παραδείγματα: 12. (Ομ2Β) Μ.: Το τρίγωνο μοιάζει σαν τις σκεπές, έτσι, έτσι.. [σχεδιάζει νοητό τρίγωνο] 13. (Ομ3Β) Κ.: Μπορούμε να πούμε [τα ορθογώνια] είναι πιο μακριά. [χωρίς δείξη το μακριά εδώ ως επίθετο] 14. (Ομ1Α) Κ.: Όλα αυτά είναι τρίγωνα. [Σύνολο τριγώνων πριν την τοποθέτησή τους σε φάκελο] [Κοινή ένταξη τριγώνων υλικού ως μέλη της κατηγορίας] 15. (Ομ1Α) Τ.: Εγώ μαζεύω όλα τα στρογγυλά. 16. (Ομ2Γ) Νηπ.: (...) Σ αυτό το καλάθι έχουμε βάλει αυτά που θα φτιάξουμε για... Ε.: Για όλα τα κύκλινα. 17. (Ομ1Α) [Σύνοψη ταξινομήσεων για τοποθέτηση ομαδοποιημένων σχημάτων σε φακέλους] Φ.: Λοιπόν, εδώ έχει όλο τετράγωνα. Σύμφωνοι; Ωραία; 18. (Ομ2Β) Μ.: Μερικά [παράθυρα] είναι τετράγωνα. 19. (Ομ2Β) Μ.: Ο κύκλος είναι κάτι που δεν έχει γωνίες και είναι στρογγυλός σαν τον ήλιο. [γενικός όρος κάτι και εγκιβωτισμένη πρόταση [[που δεν έχει γωνίες]] σε θέση προσδιοριστή] Η γενίκευση επιχειρείται μάλιστα κάποιες φορές με σαφή παραπομπή στο ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο με χρήση υπαρκτικών ρημάτων (υπάρχουν, συναντάμε), παράλληλα με τους δείκτες άλλα/όλα που προαναφέρθηκαν. Ενδιαφέρον έχει εδώ η κειμενική χρήση του και άλλα, αλλά και η χρήση του γενικευμένου μετέχοντα πράγματα. 20. (Ομ5Β) Ξ.: Συναντάμε κι άλλα πράγματα, πυραμίδα, όλα τα πράγματα που ναι σ αυτό το σχήμα [ενν. στο σχήμα τριγώνου]. [ 747 ]

9 [ ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ ΓΙΑΝΝΊΣΗ & ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΝΔΥΛΗ ] 21. (Ομ6Β) Α.: Υπάρχουν και άλλα τρίγωνα στον κόσμο, στον πλανήτη μας (.) σαν το καπέλο το τρίγωνο.. Γενικευμένες δηλώσεις εμφανίζονται επίσης με τον όρο «σχήμα/-ατα» σε θέση μετέχοντα και τροποποιητές όπως «άλλο/-α», «ίδια» (παραδ ). Οι διατυπώσεις στα παραδείγματα αυτά διαφοροποιούνται από αυτές που προαναφέρθηκαν στο κεφ. 3.1 σε σχέση με τη χρήση του όρου σχήμα/-ατα (υπωνυμική ένταξη στη σημασιολογική υπερκατηγορία σχήμα), καθώς αλλάζει η στόχευση των παραγόμενων συσχετίσεων. Eδώ η έμφαση στη σύγκριση και αντιπαραβολή των επιμέρους κατηγοριών οδήγησε σε διατυπώσεις όπου η ιδιότητα (σχήμα) γίνεται αντικείμενο προκειμένου να αντιπαραβληθεί η ταυτότητα των υπό συζήτηση σχημάτων. 22. (Ομ2Β) Νηπ.: Πείτε μου, για τους ρόμβους τι πρέπει να γράψω εδώ.. Μ.: Οι ρόμβοι είναι σαν χαρταετός Νηπ.: [γράφοντας] οι ρόμβοι είναι σαν.. Γ.:..σαν χαρταετός. Μ.:..και δεν μοιάζει σαν τα άλλα σχήματα, αλλά μοιάζει με κάποιο που το λένε τετράγωνο. 23. (Ομ3Β) Μ.: Αν το κόψουμε στη μέση [κύκλοι] θα γίνει ένα άλλο σχήμα. 24. (Ομ2Β) Ε.: Έχουνε ίδιες γωνίες [ορθογώνια και τετράγωνα] (...) όμως δεν είναι ίδια σχήματα Ταυτοποιητικό ίδιο-ια Αξιοσημείωτη είναι η χρήση του ίδιο, -ια ως τροποποιητή στο σχήμα/-ατα (ή και στο πράγμα/-τα) για την ταυτοποίηση των κατηγοριών. Στα δεδομένα μας ο συγκεκριμένος τροποποιητής εμφανίζεται σε πραγματώσεις που απέβλεπαν κυρίως στην αντιπαραβολή διαφορετικών κατηγοριών σχημάτων με δηλώσεις κυρίως αρνητικές (βλ. και αρνητικό μόριο δεν) και συνοδεύονταν συνήθως με ρητές επεξηγήσεις με χρήση αιτιολογικών ή αντιθετικών συνδέσμων ή του επεξηγηματικού μορίου δηλαδή. Χαρακτηριστικές είναι οι διατυπώσεις στα παρακάτω παραδείγματα (βλ. και παραδ. 24): 25. (Ομ5Β) Ξ.: Εγώ λέω μην τα βάλουμε μαζί [σύγκριση 3 οξυγώνιων τριγώνων και 3 ορθογωνίων τριγώνων]. Εγώ δεν συμφωνώ, γιατί δεν είναι ίδια. Δηλαδή, το τρίγωνο έπρεπε να είχε λίγο πιο μεγάλη γραμμή, αλλά αυτό [ορθογώνιο σκαληνό] μοιάζει σαν του καρχαρία, το αυτό που έχει στην πλάτη του (Ομ1Α) Νηπ.: Εδώ πέρα τι έχεις βάλει Κ, ποια σχήματα έχεις βάλει; Κ.: Ε, τα τρίγωνα και τους ρόμβους [2 ομάδες τοποθετημένες πολύ κοντά]. Νηπ.: Θα τα κάνετε μια ομάδα ή χωριστές ομάδες; Τ.: Μία. Φ.: Χωριστές, χωριστές λέω εγώ. Δεν πάνε οι ρόμβοι με τα τρίγωνα. Κ.: Πάνε! (...) Πάνε, πάνε, γιατί έχουμε κι εδώ τσιμπάει, κι εδώ τσιμπάει.. κι εδώ είναι ίδιο.. [δείχνει διαδοχικά κορυφές ρόμβων και τριγώνων] Φ.: Ναι, αλλά δεν πρέπει ναι, αλλά αυτά δεν είναι ίδια! 27. (Ομ6Β) Α.: Το τετράγωνο έχει τέσσερις γωνίες. Και το ορθογώνιο έχει τέσσερις, αλλά είναι πιο μεγάλο, δεν έχουν το ίδιο ύψος. 28. (Ομ2Β) Νηπ.: Ωραία, το παραλληλόγραμμο ταιριάζει με το τετράγωνο. Για ποιο λόγο; Για πες μου. [ 748 ]

10 [ ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΩΝ ΜΗ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΣΗΣ: OΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ] Γ.: Γιατί έχει τέσσερις γωνίες, τέσσερις γωνίες. Ε.: Αλλά δεν είναι ίδιο σχήμα. 29. (Ομ5Β) [Συζήτηση για τίτλους σελιδοποιημένων σχημάτων] Νηπ.: Θα τους δώσουμε ένα όνομα ή δύο διαφορετικά ονόματα; Ε.: Ένα. Νηπ.:..Αφού τα βάλατε σε διαφορετικά χαρτόνια.. Ε.: Εδώ κύκλοι κι εδώ κύκλοι [2 σελ. με κύκλους]. Εγώ θέλω κύκλοι να βάλουμε εδώ, δηλαδή να είναι ίδια ονόματα, γιατί βλέπω εγώ, γιατί είναι ίδιοι στρογγυλοί. Δεν είναι κάποιο διαφορετικό σχήμα. Δηλαδή αυτά [ελλείψεις] δεν είναι κύκλοι, μοιάζουν σαν αβγουλάκια. 30. (Ομ2Β) Μ.: Εγώ λέω πως δεν είναι και για ομάδα, γιατί αυτό είναι έτσι και αυτό είναι έτσι [δείχνει περίγραμμα των 2 σχημάτων, τριγώνου και ρόμβου, με το χέρι της]. Δηλαδή αυτό έχει 3 γωνίες.. αυτό έχει μία, δύο, τρεις, τέσσερις.. [μετράει δείχνοντας διαδοχικά γωνίες στα 2 σχήματα] Ε.: Αυτό [δείχνει σε άλλο τρίγωνο] έχει μία, δύο, τρεις. Μ.: Ναι, δεν μπαίνουν στην ίδια ομάδα Εγκιβωτισμός πληροφοριών Απόπειρες παραγωγής αποπλαισιωμένου λόγου εμφανίζονται στο υλικό μας και με συμπλέγματα συσχετιστικών προτάσεων (παραδ ). Επιμέρους συσχετιστικές προτάσεις εγκιβωτίζονται στη δομή του ΟΣ αναπλαισιώνοντας τη γνώση για το σχήμα από οικείες περιστάσεις στο παρόν πλαίσιο τη συζήτηση για το σχήμα. Στο παράδειγμα από την Ομάδα 6, η εγκιβωτισμένη πρόταση (ΕΠ) [[που μοιάζει σαν τρίγωνο]] συνιστά συσχετιστική πρόταση απόδοσης ιδιοτήτων που λειτουργεί ως προσδιοριστής του ονόματος (τυρί). Αντίστοιχα, οι φράσεις «όπως κόβουμε στην τούρτα», «και όταν μοιάζει έτσι, μπορούμε να το τρώμε» ενσωματώνουν στη δομή του ΟΣ (σε χαμηλότερο επίπεδο ιεραρχικής οργάνωσης) πληροφορίες από σχετικά συγκειμενικά πλαίσια. Διαφορετική είναι η χρήση της ΕΠ [[που μοιάζει σαν τη σκεπή]] από την Ομάδα 5. Η ΕΠ λειτουργεί εδώ συμπληρωματικά στην πρόταση ταυτοποίησης της κατηγορίας σχήματος (μη φορική αναφορά) επεξηγώντας την έννοια μέσα από ένα παράδειγμα του σχήματος. 31. (Ομ6Β) A.: Το τρίγωνο μοιάζει σαν το (τέτοιο) τυρί [[που μοιάζει σαν τρίγωνο]], [[όπως κόβουμε στην τούρτα, και όταν μοιάζει έτσι μπορούμε να το τρώμε]] (...). 32. (Ομ5Β) Ε.: Είναι το τρίγωνο [[που μοιάζει σαν... τη σκεπή]]. Και η σκεπή είναι τρίγωνη Γενίκευση με χρονικοϋποθετικές προτάσεις Στις πραγματώσεις των παιδιών εμφανίζεται και ένα μεγάλος αριθμός συσχετιστικών προτάσεων που διερευνούσαν τη διατήρηση ή τη μεταβολή της ταυτότητας του σχήματος σε συνάρτηση με το χωρικό προσδιορισμό του (αλλαγή θέσης/περιστροφή -παραδ ) ή τα δυνητικά παράγωγα από την τομή των σχημάτων (ανάλυση/σύνθεση σχήματος -παραδ ). Οι συσχετιστικές αυτές προτάσεις λεκτικοποιούν μια υπόθεση τοποθετώντας σε θέση μετέχοντα επιμέρους χρονικοϋποθετικές προτάσεις (ως συνθήκη ισχύος της συσχέτισης) θεμελιωμένες σε περιστασιακά στοιχεία. Οι χρονικοϋποθετικές προτάσεις εισάγονται συνήθως με τους συνδέσμους αν, άμa, όταν και σε κάποιες περιπτώσεις και με την αοριστολογική φράση όπως και να (πρβλ. Holton κ.ά. 1999: ) και πραγματώνονται με ρήματα σε α πληθυντικό ή β ενικό (εγχείρημα γενίκευσης της υλικής διαδικασίας γυρίσουμε/ γυρίσεις, κόψουμε κλπ). Η συσχετιστική διαδικασία πραγματώνεται με ρήματα όπως είναι, γίνεται / θα γίνει αλλά και με το τροπικό μπορεί/-ούν (να γίνει/-ουν) στις πραγματώσεις που αφορούσαν ειδικότερα τα νοητά παραγόμενα σχήματα (βλ. παραδ. ανάλυσης-σύνθεσης σχημάτων). Στις προτάσεις, επιπλέον, που δηλώνουν τη διατήρηση της ταυτότητας του σχήματος (παραδ ) εμφανίζονται και οι δείκτες ακόμη, πάλι (έμφαση στη διατήρηση ως συνέχεια, επανάληψη). [ 749 ]

11 [ ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ ΓΙΑΝΝΊΣΗ & ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΝΔΥΛΗ ] Αν και οι συσχετιστικές αυτές προτάσεις διατηρούν ένα βαθμό εξάρτησης από το πλαίσιο (βλ. πχ. περιστασιακά χώρου έτσι, αλλιώς), λόγω ενδεχομένως άγνοιας πιο εξειδικευμένων όρων για τη δήλωση των χωρικών σχέσεων, η δομή τους εκφράζει τη διερεύνηση της γενικευσιμότητας του πλαισίου από τα παιδιά, δηλώνοντας όχι μόνο το συναγόμενο στη συγκεκριμένη περίσταση συμπέρασμα αλλά μια δυνητική συνθήκη. Τέτοιου τύπου προτάσεις συχνά άλλωστε διάσυνδεσαν δύο διαφορετικούς κατηγορικούς όρους σχήματος στην ίδια πρόταση, επιχειρώντας να εξειδικεύσουν το είδος συσχέτισής τους. Έτσι. για παράδειγμα η συσχέτιση τετραγώνων-ρόμβων απασχόλησε το σύνολο των ομάδων, διερευνήθηκε σε συνάρτηση κυρίως με χωρικούς μετασχηματισμούς και νοηματοδοτήθηκε κυρίως ως σχέση μεταβολής της ταυτότητας (παραδ ). Στα παραδείγματα με υπογράμμιση σημειώνονται οι συσχετιζόμενες οντότητες (μετέχοντες - ονόματα σχημάτων) και με μαύρα γράμματα οι χρονικουποθετικές προτάσεις, που εδώ εντάσσονται στη δομή της πρότασης ως Δείγμα ή Φορέας για προτάσεις ταυτοποιητικές ή απόδοσης χαρακτηριστικών αντίστοιχα. Με μαύρα γράμματα σημειώνονται επίσης οι δείκτες ακόμη/-α, πάλι και το τροπικό μπορεί. Διατήρηση / μεταβολή ταυτότητας σε συνάρτηση με το χωρικό προσδιορισμό του σχήματος 33. (Ομ1Β) Φ.: Αν το γυρίσουμε έτσι το τρίγωνο [περιστροφή σελ. με τρίγωνα], γίνεται πάλι τρίγωνο. (...) Τ.: Άμα το γυρίσουμε έτσι [νέα περιστροφή σελ.], θα είναι πάλι τρίγωνο. (...) Τ.: Να, γράψε αυτό που είπαμε. Νηπ.: Πες το. Τ.: Άμα το γυρίσουμε κι έτσι, θα γίνει πάλι τρίγωνο. [[Αν/ Άμα το γυρίσουμε έτσι]] Τροποποιητής: ΕΠ Η περίσταση ως συνθήκη Αν /Άμα το γυρίσουμε (κι) έτσι Χρονικοϋπ οθετικός σύνδεσμος Στόχος υλικής δράσης Υλική διαδικασία Δείγμα Περιστασ ιακό χώρου [το τρίγων ο] γίνεται / θα είναι / θα γίνει Συσχ. Ταυτοποιητική πάλι Περίσταση: χρονικό τρίγων ο Αξία 34. (Ομ1Β) Τ.: Ξέρω, ξέρω! Άμα το γυρίσουμε έτσι [περιστροφή σελ. με κύκλους],..γίνεται; Φ.: Είναι ακόμη κύκλος. Επειδή οι κύκλοι δεν έχουν γωνίες, όπως και να το γυρίσουμε. 35. (Ομ3Α) Κ.: Να έτσι...όπως και να τους γυρίσουμε τους ρόμβους, ακόμα ρόμβους θα μας δείχνει. 36. (Ομ6Β) Α.: Το τετράγ.. Άμα το γυρίσεις έτσι το τετράγωνο, είναι ρόμβος [υπαγορεύει σε νηπιαγωγό, χωρίς να απευθύνεται σε συνομιλητή]. (...) Νηπ.: Με μπέρδεψες. Αυτό που μου πες πριν, ότι το τετράγωνο άμα το γυρίσεις... πες το μου ξανά. Α.: Το τετράγωνο, όταν το γυρνάς έτσι, γίνεται ένας υπέροχος ρόμβος. 37. (Ομ1Β) Φ.: Το τετράγωνο είναι ένα σχήμα που έχει 4 γραμμές. (...) Νηπ.: Περίμενε. Μου είπατε το τετράγωνο είναι ένα σχήμα που έχει 4 γραμμές. Θα πούμε κάτι άλλο; Φ.: Και κάτι άλλο για το τετράγωνο Νηπ.: Πες το. Φ.:..που αν το γυρίσουμε κάπως αλλιώς, γίνεται ρόμβος. [ 750 ]

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 5 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Διερεύνηση σχημάτων και χώρου Γ2.1 Ονομάζουν και κατασκευάζουν σημεία, ευθύγραμμα τμήματα, ημιευθείες, ευθείες και διάφορα είδη γραμμών (καμπύλες, ευθείες, τεθλασμένες)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 4 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Διερεύνηση σχημάτων και χώρου Γ2.1 Ονομάζουν και κατασκευάζουν σημεία, ευθύγραμμα τμήματα, ημιευθείες, ευθείες και διάφορα είδη γραμμών (καμπύλες, ευθείες, τεθλασμένες)

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τµήµα Επιστηµών Εκπαίδευσης και Αγωγής Προσχολικής Ηλικίας

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τµήµα Επιστηµών Εκπαίδευσης και Αγωγής Προσχολικής Ηλικίας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τµήµα Επιστηµών Εκπαίδευσης και Αγωγής Προσχολικής Ηλικίας Κατεύθυνση Προγράµµατος Μεταπτυχιακών Σπουδών: Λόγος, Τέχνη και Πολιτισµός στην Εκπαίδευση Γιαννίση Παρασκευή (Α.Μ. 221) ιπλωµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΤΡΙΓΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI

ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΤΡΙΓΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΓΩΝΙΩΝ ΤΡΙΓΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ CABRI Πέτρος Κλιάπης Τάξη Στ Βοηθητικό υλικό: Σχολικό βιβλίο μάθημα 58 Δραστηριότητα 1, ασκήσεις 2, 3 και δραστηριότητα με προεκτάσεις Προσδοκώμενα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική σκέψη και γεωμετρικές έννοιες. Γεωμετρικά σχήματα και σώματα

Γεωμετρική σκέψη και γεωμετρικές έννοιες. Γεωμετρικά σχήματα και σώματα Γεωμετρική σκέψη και γεωμετρικές έννοιες Γεωμετρικά σχήματα και σώματα Αφόρμιση Σχεδιάστε 5 τρίγωνα, κάθε ένα από τα οποία διαφέρει από τα άλλα Εξηγείστε ως προς τι διαφέρουν τα τρίγωνά σας Σε τι διαφέρουν;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ

ΠΑΝΕΠΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΠΑΝΕΠΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΔΙΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ: Δραστηριότητες Μαθηματικών στο Νηπιαγωγείο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΟΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ: EΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: H MAΘΗΣΙΑΚΗ ΑΞΙΑ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥΣ Τι έγινε;

Διαβάστε περισσότερα

επινόηση ιδεατών αντικειμένων και οργάνωσή τους σε έννοιες (κατηγορίες ομοειδών αντικειμένων)

επινόηση ιδεατών αντικειμένων και οργάνωσή τους σε έννοιες (κατηγορίες ομοειδών αντικειμένων) επινόηση ιδεατών αντικειμένων και οργάνωσή τους σε έννοιες (κατηγορίες ομοειδών αντικειμένων) Μαθηματικά αντικείμενα Έννοιες Ιδιότητες (θεωρήματα, πορίσματα) Σχέσεις Ενέργειες Διαδικασίες Αναπαραστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΙΟ ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΜΟΥ

Ο ΠΙΟ ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΜΟΥ Ο ΠΙΟ ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΜΟΥ (MY MOST REMARKABLE TEACHER) Σκοπός Ο σκοπός αυτού του εργαλείου είναι να υποκινήσει τον αναστοχασμό στηριζόμενο στην προσωπική εμπειρία με τους εκπαιδευτικούς που κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τα Μαθηματικά της υποχρεωτικής εκπαίδευσης

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τα Μαθηματικά της υποχρεωτικής εκπαίδευσης ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) Το νέο Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ -

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - Τάξη Δείκτες Επιτυχίας Κατανόηση Γραπτού Λόγου Δείκτες Επάρκειας A Τα παιδιά 1. Τοποθετούν ένα κείμενο σε πλαίσιο (θεματικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

[Νέα Παιδεία, 136, 85-94] Διδασκαλία της γλώσσας ή του γραμματισμού στο ελληνικό νηπιαγωγείο: Μερικά ζητήματα και ζητούμενα

[Νέα Παιδεία, 136, 85-94] Διδασκαλία της γλώσσας ή του γραμματισμού στο ελληνικό νηπιαγωγείο: Μερικά ζητήματα και ζητούμενα [Νέα Παιδεία, 136, 85-94] Διδασκαλία της γλώσσας ή του γραμματισμού στο ελληνικό νηπιαγωγείο: Μερικά ζητήματα και ζητούμενα Κονδύλη Μαριάννα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών (kondyli@upatras.gr)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4 ΕΙΔΗ ΓΡΑΜΜΩΝ, ΕΙΔΗ ΤΡΙΓΩΝΩΝ, ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΜΜΑ, ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

ΕΝΟΤΗΤΑ 4 ΕΙΔΗ ΓΡΑΜΜΩΝ, ΕΙΔΗ ΤΡΙΓΩΝΩΝ, ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΜΜΑ, ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 ΕΙΔΗ ΓΡΑΜΜΩΝ, ΕΙΔΗ ΤΡΙΓΩΝΩΝ, ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΜΜΑ, ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΑΡΙΘΜΟΙ Εκτίμηση και μέτρηση Μ3.6 Εκτιμούν, μετρούν, ταξινομούν και κατασκευάζουν γωνίες (με ή χωρίς τη χρήση της

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική οργάνωση και διαχείριση του μαθηματικού περιεχομένου και της διαπραγμάτευσης των δραστηριοτήτων στην τάξη

Διδακτική οργάνωση και διαχείριση του μαθηματικού περιεχομένου και της διαπραγμάτευσης των δραστηριοτήτων στην τάξη Διδακτική οργάνωση και διαχείριση του μαθηματικού περιεχομένου και της διαπραγμάτευσης των δραστηριοτήτων στην τάξη Φαινόμενα Εμπειρίες φαινομένων Οργάνωση φαινομένων Νοούμενα (πρώτες μαθηματικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία των Κειμενικών Ειδών

Θεωρία των Κειμενικών Ειδών Θεωρία των Κειμενικών Ειδών Μαρία Ποιμενίδου Δρ. Νηπιαγωγός, Κοινωνιολόγος mpoimenidou@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική παρουσίαση Κειμενικό είδος Γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΝΓ

2. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΝΓ 2. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΝΓ 2.1. Πρόγραμμα Σπουδών Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας του Νηπιαγωγείου Στόχοι - Άξονες Περιεχομένου Κατανόηση θέματος που εκφέρεται στην ΕΝΓ.

Διαβάστε περισσότερα

Εννοιολογική χαρτογράφηση. Τ. Α. Μικρόπουλος

Εννοιολογική χαρτογράφηση. Τ. Α. Μικρόπουλος Εννοιολογική χαρτογράφηση Τ. Α. Μικρόπουλος Οργάνωση γνώσης Η οργάνωση και η αναπαράσταση της γνώσης αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την οικοδόμηση νέας γνώσης. Η οργάνωση των εννοιών που αναφέρονται

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #3: Νέες Σπουδές Γραμματισμού (New Literacy Studies) Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

1. Περιγραφητές επικοινωνιακών δραστηριοτήτων. 2. Τη γλωσσική «ύλη» του προγράμματος σπουδών

1. Περιγραφητές επικοινωνιακών δραστηριοτήτων. 2. Τη γλωσσική «ύλη» του προγράμματος σπουδών ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΤΟΥ ΕΠΣ-ΞΓ Το ΕΠΣ-ΞΓ περιλαμβάνει δύο κατηγορίες δεδομένων: 1. Περιγραφητές επικοινωνιακών δραστηριοτήτων Πρόκειται για μια σειρά δηλώσεων ή περιγραφικών δεικτών που προσδιορίζουν ακριβώς

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα»

Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Εκπαιδευτικό λογισμικό: Αβάκιο Χελωνόκοσμος Δραστηριότητα 1: «Διερευνώντας τα παραλληλόγραμμα» Φύλλο δασκάλου 1.1 Ένταξη δραστηριότητας στο πρόγραμμα σπουδών Τάξη: Ε και ΣΤ Δημοτικού. Γνωστικά αντικείμενα:

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΕ2 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Β ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Γλωσσική και επικοινωνιακή ικανότητα Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 8 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 8 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 8 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1.

ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. ραστηριότητες στο Επίπεδο 1. Στο επίπεδο 0, στις πρώτες τάξεις του δηµοτικού σχολείου, όπου στόχος είναι η οµαδοποίηση των γεωµετρικών σχηµάτων σε οµάδες µε κοινά χαρακτηριστικά στη µορφή τους, είδαµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ ΑΒΑΚΙΟ/E-SLATE

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ ΑΒΑΚΙΟ/E-SLATE Θέµα ιερεύνησης: Σχεδιασµός γραµµάτων Μπορώ να φτιάξω το δικό µου επεξεργαστή κειµένου; Στη διερεύνηση αυτή οι µαθητές καλούνται να κατασκευάσουν µια γραµµατοσειρά µε όλα τα κεφαλαία γράµµατα του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE the 10th International Conference of Greek Linguistics Edited by Zoe Gavriilidou Angeliki Efthymiou Evangelia Thomadaki Penelope Kambakis-Vougiouklis Komotini 2012 Οργανωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Διερεύνηση αριθμών Γ2.1 Oνομάζουν και κατασκευάζουν σημεία, ευθύγραμμα τμήματα, ημιευθείες, ευθείες και διάφορα είδη γραμμών (καμπύλες, ευθείες, τεθλασμένες) με διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Στοιχεία προτασιακής λογικής Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Καταστάσεων προβλημάτων στο Νηπιαγωγείο. Από τη μοιρασιά της τούρτας στην ανάπτυξη γεωμετρικών εννοιών

Διαχείριση Καταστάσεων προβλημάτων στο Νηπιαγωγείο. Από τη μοιρασιά της τούρτας στην ανάπτυξη γεωμετρικών εννοιών Διαχείριση Καταστάσεων προβλημάτων στο Νηπιαγωγείο Από τη μοιρασιά της τούρτας στην ανάπτυξη γεωμετρικών εννοιών Το πρόβλημα Ζητήθηκε από τα παιδιά να χωριστούν σε ομάδες και να προσπαθήσουν να μοιράσουν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική

Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική Κεφάλαιο 6: Ζωγραφική... Σε αυτό το κεφάλαιο: 6.1 Ζωγραφική 6.2 Απλά ζωγράφισε 6.3 Χρώμα, σκιά και μέγεθος 6.4 Παράδειγμα... «Ζωγραφίζω πράγματα που σκέφτομαι, όχι πράγματα που βλέπω!» (Πικάσο) 6.1 Ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝΩΝ ΜΕΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝΩΝ ΜΕΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ ΑΛΓΕΒΡΑ ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΑΠΟ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ομόσημοι Ετερόσημοι αριθμοί Αντίθετοι Αντίστροφοι αριθμοί Πρόσθεση ομόσημων και ετερόσημων ρητών αριθμών Απαλοιφή παρενθέσεων Πολλαπλασιασμός και Διαίρεση ρητών αριθμών

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 5 Έννοιες και Κλασική Θεωρία Εννοιών Έννοιες : Θεμελιώδη στοιχεία από τα οποία αποτελείται το γνωστικό σύστημα Κλασική θεωρία [ή θεωρία καθοριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ M.A.K HALLIDAY

Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ M.A.K HALLIDAY Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ M.A.K HALLIDAY της Χριστίνας Λύκου (πηγή www.komvos.edu.gr) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο Μ.Α.Κ. Halliday, σε ανοιχτή επιστολή του που δημοσιεύεται σε αυτό το τεύχος του Γλωσσικού Υπολογιστή,

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΣΑΚΟΝΙΔΗΣ, ΔΠΘ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΕΚΑΚΗ, ΑΠΘ Α ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ 201 6-2017 2 ο παραδοτέο Περιεχόμενο 1. Εισαγωγή: το θέμα και η σημασία του, η σημασία διερεύνησης του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ (ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΜΕΣΩ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ)

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ (ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΜΕΣΩ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ (ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΜΕΣΩ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΥ) Σπύρος Φερεντίνος, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ03 ΤΑΞΗ: Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θέμα διδακτικού υλικού: Όνομα αξιολογητή: Ημερομηνία αξιολόγησης: Γενικές Οδηγίες Να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Στάσεις απέναντι στα Μαθηματικά Τι σημαίνουν τα μαθηματικά για εσάς; Τι σημαίνει «κάνω μαθηματικά»;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

222 Διδακτική των γνωστικών αντικειμένων

222 Διδακτική των γνωστικών αντικειμένων 222 Διδακτική των γνωστικών αντικειμένων 8. Χελωνόκοσμος (απαιτεί να είναι εγκατεστημένο το Αβάκιο) (6 ώρες) Τίτλος: Ιδιότητες παραλληλογράμμων Δημιουργός: Μιχάλης Αργύρης ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία των Μαθηματικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών Γυμνασίου & Λυκείου

Η διδασκαλία των Μαθηματικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών Γυμνασίου & Λυκείου Η διδασκαλία των Μαθηματικών στα νέα Προγράμματα Σπουδών Γυμνασίου & Λυκείου Γιάννης Θωμαΐδης Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών Νομού Κιλκίς Ομιλία στο Παράρτημα Κέρκυρας της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Επικοινωνιακής Επάρκειας Κατανόησης και Παραγωγής Γραπτού και Προφορικού Λόγου Γ1/Γ2 ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ

Δείκτες Επικοινωνιακής Επάρκειας Κατανόησης και Παραγωγής Γραπτού και Προφορικού Λόγου Γ1/Γ2 ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ Δείκτες Επικοινωνιακής Επάρκειας Κατανόησης και Παραγωγής Γραπτού και Προφορικού Λόγου Γ1/Γ2 ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ Ο υποψήφιος επιπέδων Γ1 και Γ2 θα πρέπει να είναι σε θέση να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές;

Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Τεχνικές για την καλλιέργεια δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής Ευγενία Νιάκα Σχολική Σύμβουλος Πώς μαθαίνουν οι μαθητές; Οι μαθητές δεν απορροφούν «σαν σφουγγάρια», ούτε αποδέχονται άκριτα κάθε νέα πληροφορία.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Υπεύθυνη Συντονισµού Διδακτικού Μαθησιακού Αντικειµένου της Γεωγραφίας: Αικατερίνη Κλωνάρη, Επίκουρη Καθηγήτρια, Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστήµιο Αιγαίου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιστημολογία κοινωνικής έρευνας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Νικόλαος Ναγόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Η κοινωνική έρευνα επιχειρεί να ανταποκριθεί και να ανιχνεύσει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο

Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο 1.1 Στόχοι Οι σπουδαστές στο Επίπεδο 1 του ICCLE είναι ικανοί να κατανοούν βασικά γλωσσικά στοιχεία που σχετίζονται με συνήθη καθημερινά θέματα. Είναι ικανοί

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τα παιδιά: [π.χ. πλήθος παιδιών, κατανομή ανά φύλο/εθνότητα, αναλογία προνήπια/νήπια, κανόνες τάξης, καθημερινές ρουτίνες]

Γνωριμία με τα παιδιά: [π.χ. πλήθος παιδιών, κατανομή ανά φύλο/εθνότητα, αναλογία προνήπια/νήπια, κανόνες τάξης, καθημερινές ρουτίνες] ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Παρατήρηση 1: κουλτούρες πρακτικής μαθηματικών Σχολείο, Τάξη, Παιδιά Γνωριμία με το σχολείο: Που βρίσκεται; Πώς θα το περιγράφατε; [π.χ. περιοχή, κοινότητα, πλήθος παιδιών (φύλο, εθνότητα), κοινωνικο-οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΥΜΗΤΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - Σελίδα 1 από 6 - 1. Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Στις εξετάσεις του Μαίου-Ιουνίου µας δίνονται δύο θέµατα θεωρίας και

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Φοιτητής: Σκαρπέντζος Γεώργιος Καθηγήτρια: Κολέζα Ευγενία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές θεωρίες σχεδιασμού της διδασκαλίας Δραστηριότητες και κατανόηση εννοιών

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργατικές Τεχνικές

Συνεργατικές Τεχνικές Καταιγισμός ιδεών, Παιχνίδι ρόλων, Ομάδες Εργασίας, Συζήτηση με διάταξη δύο κύκλων, Δομημένη Συζήτηση - Debate Μέθοδος σχεδίων εργασίας ΚΕΣΥΠ ΚΙΛΚΙΣ Καταιγισμός ιδεών Είναι η εξέταση ενός ζητήματος μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος (Α.Μ.: 303)

Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος (Α.Μ.: 303) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ (Τ.Ε.Ε.Α.Π.Η.) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στις Επιστήμες της

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Από Θεωρίες Μάθησης σε Περιβάλλοντα Μάθησης

Από Θεωρίες Μάθησης σε Περιβάλλοντα Μάθησης Από Θεωρίες Μάθησης σε Περιβάλλοντα Μάθησης Εργαστήριο Εκπαιδευτικής & Γλωσσικής Τεχνολογίας http://hermes.di.uoa.gr/ S.C.A.L.E. Μαρία Γρηγοριάδου A.L.M.A. Οµότιµη Καθηγήτρια SemanDix Τµήµα Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Δ. Ε. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 1 η Να αποδείξετε ότι στις ομόλογες πλευρές δύο ίσων τριγώνων αντιστοιχούν ίσες διάμεσοι. Α Α ΑΠΟΔΕΙΞΗ Β Γ Β Γ Θα δείξουμε ότι ΑΜ=Α

Διαβάστε περισσότερα

άλγεβρα και αλγεβρική σκέψη στην πρώτη σχολική περίοδο (Νηπιαγωγείο Δημοτικό) μαρία καλδρυμίδου

άλγεβρα και αλγεβρική σκέψη στην πρώτη σχολική περίοδο (Νηπιαγωγείο Δημοτικό) μαρία καλδρυμίδου άλγεβρα και αλγεβρική σκέψη στην πρώτη σχολική περίοδο (Νηπιαγωγείο Δημοτικό) μαρία καλδρυμίδου κάποια ερωτήματα τι είναι η άλγεβρα; τι περιλαμβάνει η άλγεβρα; ποια η σχέση της με την αριθμητική; γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Δήµου Δράµας Παιδαγωγικό Τµήµα Νηπιαγωγών Τµήµα Επιστηµών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Τµήµα Δηµοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστηµίου Frederick

Δήµου Δράµας Παιδαγωγικό Τµήµα Νηπιαγωγών Τµήµα Επιστηµών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Τµήµα Δηµοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστηµίου Frederick Το Συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα και την οικονοµική στήριξη του Δήµου Δράµας (Δηµοτική Επιχείρηση Κοινωνικής Πολιτιστικής και Τουριστικής Ανάπτυξης) και διοργανώνεται από το Παιδαγωγικό Τµήµα Νηπιαγωγών

Διαβάστε περισσότερα

Σύµφωνα µε την Υ.Α /Γ2/ Εξισώσεις 2 ου Βαθµού. 3.2 Η Εξίσωση x = α. Κεφ.4 ο : Ανισώσεις 4.2 Ανισώσεις 2 ου Βαθµού

Σύµφωνα µε την Υ.Α /Γ2/ Εξισώσεις 2 ου Βαθµού. 3.2 Η Εξίσωση x = α. Κεφ.4 ο : Ανισώσεις 4.2 Ανισώσεις 2 ου Βαθµού Σύµφωνα µε την Υ.Α. 139606/Γ2/01-10-2013 Άλγεβρα Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΛ Ι. ιδακτέα ύλη Από το βιβλίο «Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α Γενικού Λυκείου» (έκδοση 2013) Εισαγωγικό κεφάλαιο E.2. Σύνολα Κεφ.1

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το

Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το 5/2 1 Παράδειγμα 2: Γράψε ένα κλάσμα που χρησιμοποιεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΟΛΕΜΙΔΙΩΝ ΣΧ. ΧΡΟΝΙΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΟΛΕΜΙΔΙΩΝ ΣΧ. ΧΡΟΝΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΟΛΕΜΙΔΙΩΝ ΣΧ. ΧΡΟΝΙΑ 2015-16 ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Α ΤΑΞΗΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΕΥΧΟΣ Α ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΣΥΝΟΛΑ (Σελ. 25 42) Η Έννοια του Συνόλου Σχέσεις Συνόλων Πράξεις Συνόλων ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΑΡΙΘΜΟΙ (Σελ. 46 83)

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

Α Τάξη Γυμνασίου Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α. Ι. Διδακτέα ύλη

Α Τάξη Γυμνασίου Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α. Ι. Διδακτέα ύλη Α Τάξη Γυμνασίου Από το βιβλίο «Μαθηματικά Α Γυμνασίου» των Ιωάννη Βανδουλάκη, Χαράλαμπου Καλλιγά, Νικηφόρου Μαρκάκη, Σπύρου Φερεντίνου, έκδοση 01. Κεφ. 1 ο : Οι φυσικοί αριθμοί 1. Πρόσθεση, αφαίρεση και

Διαβάστε περισσότερα

ημερήσιων και εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012.

ημερήσιων και εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ -

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ - Τάξη Δείκτες Επιτυχίας Κατανόηση Γραπτού Λόγου Δείκτες Επάρκειας Β Τα παιδιά 1. Τοποθετούν ένα κείμενο σε πλαίσιο (θεματικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στις επιστήμες της εκπαίδευσης και της αγωγής. Κατεύθυνση: Λόγος, τέχνη και πολιτισμός στην εκπαίδευση

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στις επιστήμες της εκπαίδευσης και της αγωγής. Κατεύθυνση: Λόγος, τέχνη και πολιτισμός στην εκπαίδευση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ (Τ.Ε.Ε.Α.Π.Η.) ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ: 2013-14 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στις επιστήμες της εκπαίδευσης και της αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio 1 Σελίδα 1. Portfolio Vs Κλασικός φάκελος εργασιών.. 4 2. Βασικά χαρακτηριστικά του portfolio... 5 3. Ο ρόλος του/της

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Γ Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα