ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ. Τμήμα Ιατρικής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ. Τμήμα Ιατρικής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Μεταπτυχιακή εργασία με θέμα: Μελέτη Σύγχρονων Τεχνικών Επεξεργασίας και Ανάλυσης Οφθαλμιατρικών Εικόνων και Εικόνων Video-Βρογχοσκοπίου Επεμβατικής Πνευμονολογίας με Ιδιαίτερο Κλινικό Ενδιαφέρον Μιχάλης Παπασταματόπουλος ΑΘΗΝΑ 2005

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ανατομική-Δομή του οφθαλμού 1.1 Εξωτερική όψη Οφθαλμικός κόγχος Βλέφαρα Δακρυϊκό σύστημα Ο βολβός του οφθαλμού Το οπτικό νεύρο Μύες του οφθαλμού 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Φυσιολογία-Λειτουργεία 2.1 Οπτική λειτουργία Οπτική οδός Από την αίσθηση στην οπτική αντίληψη Το Υδατοειδές υγρό και η ενδοφθάλμια πίεση Βλέφαρα Δακρυϊκή συσκευή Κερατοειδής Κρυσταλλοειδής φακός Το ανθρώπινο οπτικό σύστημα και η επεξεργασία πληροφορίας Όραση και Επικοινωνία Οπτική Επεξεργασία Υψηλής Στάθμης 31 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ανατομία του βρογχικού δένδρου 3.1 Βρογχοσκοπική ανατομία Ανώτεροι Αεραγωγοί Η τραχεία Κυρία Τροπίδα (καρίνα) Δεξιό βρογχικό δένδρο Αριστερό βρογχικό δένδρο Ορολογία του τραχειοβρογχικού δένδρου Βρογχικό δένδρο Τρόπιδες Πνευμονικοί λοβοί και τμήματα Δεξιός πνεύμονας Αριστερός πνεύμονας 48 1

3 3.3.3 Το μεσοθωράκιο Σχέση αγγειακών δομών με το ταχειοβρογχικό δένδρο Αποκτώντας τη γνώση του τραχειοβρογχικού Δένδρου 52 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Βρογχοσκόπηση 4.1 Βρογχοσκόπηση με το άκαμπτο βρογχοσκόπιο Το ευθύ βρογχοσκόπιο σήμερα Μειονεκτήματα και περιορισμοί Πλεονεκτήματα και ενδείξεις Το άκαμπτο βρογχοσκόπιο ως όργανο Η τεχνική της βρογχοσκόπησης Το μέλλον της βρογχοσκόπησης με το εύκαμπτο Βρογχοσκόπιο Το εύκαμπτο βρογχοσκόπιο Πνευμονικός καρκίνος Η μέθοδος του αυτοφθορισμού στην πρώιμη διάγνωση καρκίνου του πνεύμονα Κίνδυνοι/επιπλοκές της ινοβρογχοσκόπισης 80 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ψηφιακή επεξεργασία 5.1 Ψηφιακή εικόνα Επεξεργασία της ψηφιακής εικόνας Σύστημα απόκτησης ψηφιακής εικόνας Αποκατάσταση της εικόνας Βελτίωση της εικόνας Ανάλυση της εικόνας 86 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Μελέτη τεχνικών επεξεργασίας και ανάλυσης εικόνων 6.1 Κατάτμηση (segmentation) Thresholding Ο ρόλος της φωτεινότητας Απλή γενική εφαρμογή κατωφλίου Optimal thresholding Επιλογή κατωφλίου βάση χαρακτηριστικών συνόρων Ανίχνευση ασυνεχειών Ανίχνευση σημείου Ανίχνευση γραμμής 96 2

4 6.3.3 Ανίχνευση αιχμής Edge linking and boundary detection Τοπική επεξεργασία Γενική επεξεργασία με το μετασχηματισμό Hough Γενική επεξεργασία με τεχνικές graph theoretic Region based segmentation Βασική διαμόρφωση Ανάπτυξη περιοχής Διαχωρισμός και συγχώνευση περιοχής Κατάτμηση βασισμένη σε μορφολογικά watersheds Εξειδικευμένες εφαρμογές σύγχρονων μεθόδων ανάλυσης και επεξεργασίας εικόνων video-βρογχοσκοπίου Μέθοδοι ανάλυσης εικόνων video-βρογχοσκοπίου Μέθοδος κατάτμησης εικόνων video-βρογχοσκοπίου Επεξεργασία οφθαλμιατρικών εικόνων με ιδιαίτερο κλινικό Ενδιαφέρον Εντοπισμός και διαχωρισμός των drusen αποθέσεων στον ανθρώπινο αμφιβληστροειδή: Δυνατότητες διάγνωσης του σχετιζόμενου με την ηλικία macular degeneration Σύγχρονη μέθοδος για την εξέταση των αγγείων του Αμφιβληστροειδούς Συγκριτική μελέτη των μεθόδων κατάτμησης εικόνων των αγγείων του αμφιβληστροειδούς 126 3

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στα πλαίσια του διατμηματικού μεταπτυχιακού στη βιοϊατρική τεχνολογία πραγματοποιήθηκε η διπλωματική εργασία με τίτλο : «Μελέτη σύγχρονων τεχνικών επεξεργασίας και ανάλυσης οφθαλμιατρικών εικόνων και εικόνων videoβρογχοσκοπίου επεμβατικής πνευμονολογίας με ιδιέτερο κλινικό ενδιαφέρον». Η δομή της εργασίας αυτής θα παρουσιαστεί παρακάτω. Στο πρώτο και δεύτερο κεφάλαιο γίνεται μια λεπτομερή ανάλση της ανατομίας και φυσιολογίας του ανθρώπινου οφθαλμού ενώ στο τρίτο και τέταρτο γίνεται αναφορά στην ανατομία του βρογχικού δένδρου, μια εισαγωγή στην ένοια της επεμβατικής πνευμονολογίας καθώς και μια εκτενής ανάλυση για τις μεθόδους βρογχοσκόπισης με ιδιέταιρη έμφαση στην μεθόδο αυτοφθορισμού για την ανίχνευση πρώιμου πνευμονικού καρκίνου. Στο πέμπτο κεφάλαιο γίνεται μια εισαγωγή στην επεξεργασία ψηφιακής εικόνας. Γίνεται μια αναφορά στους τρόπους επεξεργασίας εικόνας, καταλήγοντας στην ειδική μέθοδο επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας που είναι η τμηματοποίηση. Στο έκτο κεφάλαιο γίνεται ορισμός της τμηματοποίησης ψηφιακής εικόνας. Οι διάφορες μέθοδοι που αναλύονται εκτενώς είναι : 1. Εφαρμογή κατωφλίου 2. Ανίχνευση ασυνεχειών 3. Region-based τμηματοποίηση 4. Edge linking and boundary detection 5. Μορφολογικά watersheds Τελειώνοντας το έκτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά σε εξειδικευμένες εφαρμογές σύγχρονων μεθόδων για οφθαλμιατρικές και εικόνες video-βρογχοσκοπίου. Ελπίζω να έχω αποδώσει σωστά το αντικείμενο της εργασίας ώστε να χρησιμοποιηθεί ως βοήθημα σε όποιον επιθυμεί να εμβαθύνει στους τόμεις που αναφέρομαι. Το πνεύμα της εργασίας είναι να οδηγήσει στην κατανόηση, όχι να διδάξει. Πολλές ευχαριστίες στον υποψήφιο διδάκτορα Νικόλαο Αποστόλου για την σημαντικότατη βοήθειά του και τις βασικές επισημάνσεις για την πραγμάτωση της παρούσας εργασίας καθώς επίσης και στον κ Δημήτριο Κουτσούρη καθηγητή ΕΜΠ που μου εμπιστεύθηκε αυτή την εργασία. 4

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Εισαγωγή Τα δυο μας μάτια (οφθαλμοί) αποτελούν το αισθητήριο όργανο της όρασης. Με αυτά βλέπουμε. Συγκεκριμένα ο οφθαλμός και κυρίως ο αμφιβληστροειδής του (που θυμίζει την "ακτινοευαίσθητη" πλάκα της φωτογραφικής μηχανής) αποτελεί το δέκτη των οπτικών μας ερεθισμάτων (Εικόνα 1). Τα ερεθίσματα αυτά με τα οπτικά νεύρα (δεξιό και αριστερό, ένα σε κάθε μάτι) και γενικότερα με τις οπτικές οδούς μεταφέρονται σε μια περιοχή πίσω στον εγκέφαλο, στον ινιακό λοβό, όπου γίνεται η ανώτερη επεξεργασία των ερεθισμάτων και η όραση. Η περιοχή αυτή του εγκεφάλου, ο ινιακός λοβός, αποτελεί και το κέντρο της όρασης ενώ το μάτι μας είναι το δεκτικό όργανο. Τα δύο οπτικά κέντρα στον εγκέφαλο συνδέονται μεταξύ τους με ίνες αλλά και λειτουργικά, οπότε κατορθώνεται με τα δυο μας μάτια να βλέπουμε ένα αντικείμενο, δηλαδή να έχουμε τη διόφθαλμη όραση. Το δεκτικό όμως όργανο είναι ο βολβός του οφθαλμού που βρίσκεται μέσα σε μια οστέινη προστατευτική κοιλότητα που λέγεται οφθαλμικός κόγχος. Για να γνωρίσουμε καλύτερα τη δομή και τη λειτουργία του οφθαλμού, αρχίζουμε με την εξωτερική όψη, δηλ. τα στοιχεία που μας είναι άμεσα προσιτά και ορατά στην εξέταση Εικόνα 1 Σχηματικά ο μηχανισμός της όρασης (Α) σε σύγκριση με τη λειτουργία της φωτογραφικής μηχανής (Β) 1.1 ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΟΨΗ Όταν λέμε "οφθαλμό", εννοούμε το βολβό (που είναι σαν μια μικρή σφαίρα) μαζί με τα διάφορα εξαρτήματα του, αυτά που αποκαλούνται Adnexa-εξαρτήματα δηλ. προστατευτικά, όπως τα βλέφαρα, και επικουρικά μόρια, όπως οι οφθαλμοκινητικοί μύες, το δακρυϊκό σύστημα και ο επιπεφυκότος (τα βλέφαρα, τους μυς που κινούν το μάτι, τη δακρυϊκή συσκευή κ.ά.). Όταν εξετάζουμε εξωτερικά την περιοχή των ματιών μας βλέπουμε πως το κυρίως μάτι μας (ο βολβός) σκεπάζεται σ' 5

7 αρκετή έκταση από τα δύο βλέφαρα (το άνω και το κάτω) (Εικόνα 2). Το άνοιγμα ανάμεσα στα δύο βλέφαρα λέγεται "μεσοβλεφάρια σχισμή". Μέσα από τη μεσοβλεφάρια σχισμή, "όταν τα μάτια είναι ανοιχτά", προβάλλει ο βολβός τον οφθαλμού. Πιο συγκεκριμένα δε, βλέπουμε τον κερατοειδή (Επειδή είναι διαφανής δεν μπορεί να παρουσιαστεί στην Εικόνα 2), διαφανή, που μας θυμίζει το "τζάμι του ρολογιού" μας και το σκληρό, "το λευκό", σαν το "τσόφλι του αυγού", που σκεπάζεται από ένα λεπτό βλεννογόνο που ονομάζεται επιπεφυκότος (Εικόνα 2). Αυτός ο βλεννογόνος υμένας έχει ένα ωχρορόδινο χρώμα και σκεπάζει εξωτερικά το σκληρό - το λευκό και εσωτερικά το πίσω μέρος των βλεφάρων (που γίνεται ορατό όταν αναστραφεί το άνω βλέφαρο). Όταν φλεγμαίνει ("επιπεφυκίτιδες") ή κοκκινίζει (υπεραιμεί) ο επιπεφυκότος, "φαίνονται" τα αγγεία του και έτσι διακρίνεται καλύτερα. Εικόνα 2 Εξωτερική όψη, με ανοιχτά βλέφαρα και αναστροφή του άνω βλεφάρου (δεξιά) και με κλαειστά βλέφαρα (αριστερά). Τα βλέφαρα τελειώνουν στο ελεύθερο βλεφαρικό χείλος (προς τα κάτω το άνω, προς τα άνω το κάτω βλέφαρο). Στο πρόσθιο μέρος του χείλους αυτού βρίσκονται οι βλεφαρίδες ενώ στο πίσω εκβάλλουν οι ταρσαίοι (σμηγματογόνοι) αδένες που εκκρίνουν "λιπαντική" ουσία, η οποία μαζί με τα δάκρυα εφυγραίνει τον κερατοειδή και τον επιπεφυκότα. Στο άνω βλέφαρο, κυρίως όταν ανοίγει, σχηματίζεται μια πτυχή που χωρίζει την επιφάνεια του άνω βλεφάρου στην ταρσική μοίρα (με το ινώδες πέταλο εσωτερικά που λέγεται ταρσός) και την κογχική (βλ Εικόνα 2). Τα άκρα της μεσοβλεφάριας σχισμής, ρινικά, καλούνται έσω (Εικόνα 2) και κροταφικά έξω κανθός (Εικόνα 2). Κοντά στον έσω κανθό, στο άνω και κάτω βλέφαρο, υπάρχει μικρό επαρμάτιο, η δακρυϊκή θηλή, με μικρό στόμιο, το δακρυϊκό σημείο (άνω και κάτω) Εικόνα 2. Από τα σημεία αυτά και στη συνέχεια μέσα από τους δακρυϊκούς πόρους ή σωληνάρια, το δακρυϊκό ασκό και το ρινοδακρυϊκό πόρο αποχετεύονται τα δάκρυα. 6

8 Σε ορισμένες φυλές (μογγολικές) κοντά στον έσω κανθό παρατηρείται και πτυχή στο δέρμα που λέγεται επίκανθος. Σε πολύ μικρά παιδιά, σπάνια δε και σε μεγαλύτερα, φαίνεται κάπως πιο ανεπτυγμένη για τη φυλή μας και δίνει την εντύπωση στους γονείς πως το παιδί "στραβίζει", γιατί νομίζουν πως πλησιάζουν τα μάτια του προς τα μέσα ("ψενδοστραβισμός"). Καθώς κοιτάμε το μάτι εξωτερικά, πίσω από το διαφανή κερατοειδή, διακρίνεται η ίριδα, που δίνει και το χρώμα στα μάτια μας, ενώ αφήνει στο κέντρο της μια οπή - την κόρη (Εικόνα 3). Η ίριδα δρα ως διάφραγμα (ή ρυθμιζόμενη κουρτίνα) που προφυλάσσει το βάθος του ματιού (του βυθού, τον αμφιβληστροειδή) από το πολύ φως. Έτσι όταν τα φωτοευαίσθητα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς (ραβδία, κωνία) δεχτούν υπερβολικό φως, τότε αντιδρούν αμέσως, στέλνοντας νευρικές ώσεις που τελικά φθάνουν στους μύες της ίριδας (σφιγκτήρα μυ), για να "κλείνει" η κόρη - μύση και να περιορισθεί το φως που διέρχεται από την κόρη που μπορεί να είναι φωτοτραυματικό για τον αμφιβληστροειδή. Αν αντίθετα έχουμε πολύ λίγο φως, αλλά και σε παθολογικές καταστάσεις, η κόρη μπορεί να είναι πολύ μεγάλη - μυδρίαση. Έτσι η διάμετρος της κόρης μπορεί να κυμαίνεται από 1,5 χιλ. σε μεγάλη μύση, μέχρι 8 χιλ. σε μεγάλη μυδρίαση. Εικόνα 3 Η κόρη του οφθαλμού, ανάλογα με το φωτισμό αλλά και άλλα αίτια μπορεί να σμικρύνεται (μύση-άνω) ή να μεγαλώνει (μυδρίαση-κάτω), δίνοντας διαφορετική εξωτερική όψη στο άτομο Ο οφθαλμός συνίσταται: από τα βλέφαρα, δερματομυώδη πέταλα που προστατεύουν το βολβό από το δακρυϊκό σύστημα, με τον δακρυϊκό αδένα για την παραγωγή των δακρύων και την αποχετευτική συσκευή (σωληνάρια, δακρυϊκό ασκό, πόρο) για την αποχέτευση. 7

9 από τον επιπεφυκότα, το βλεννογόνο που καλύπτει εξωτερικά το σκληρό και εσωτερικά τα βλέφαρα. από το βολβό του οφθαλμού, με τα τοιχώματα και το περιεχόμενο. από τους οφθαλμοκινητικοΰς μύες (4 ορθούς και 2 λοξούς) που κινούν τον βολβό. από τον οφθαλμικό κόγχο, την οστέϊνη θήκη που προστατεύει το βολβό, με τον κυτταρολιπώδη ιστό, τις περιτονίες του κ.ά. Φυσικά από αγγεία και νεύρα. Βλέπουμε λοιπόν ότι ο βολβός του οφθαλμού που περιέχει στο βάθος την εσώτερη φωτοδεκτική στιβάδα, τον αμφιβληστροειδή, προστατεύεται μπροστά από τα δυο δερματομυώδη πέταλα, τα βλέφαρα, που όταν κλείνουν καλύπτουν τελείως το βολβό και ιδίως το διαφανές τμήμα του που λέγεται κερατοειδής (Εικόνα 2). Επίσης ο βολβός είναι καλά φυλαγμένος και προστατεύεται στην οστέϊνη κοιλότητα του κρανίου, τον οφθαλμικό κόγχο (Εικόνα 4). 1.2 ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΣ ΚΟΓΧΟΣ Ο κόγχος αποτελείται από 4 τοιχώματα: έξω, έσω, άνω, κάτω, και έχει σχήμα αχλαδιού (ή πυραμίδας). Η βάση του στρέφεται προς τα εμπρός και είναι ανοιχτή ενώ η κορυφή του στρέφεται προς τα πίσω και έσω όπου σχηματίζει μια μικρή οπή, το οπτικό τρήμα (Εικόνα 4και 5). Μέσα από το τρήμα αυτό περνά το οπτικό νεύρο ως συνέχεια και προέκταση του εγκεφάλου, όπως επίσης και μία αρτηρία (η οφθαλμική). Στην άνω και έξω γωνία του κόγχου βρίσκεται ο δακρυϊκός αδένας. Προς τα πίσω συναντάμε μια σχισμή, το υπερκόγχιο σχίσμα (Εικόνα 4), μέσα από το οποίο περνούν αρκετά νεύρα (όπως το κοινό κινητικό, το τροχιλιακό, το απαγωγό, ο πρώτος κλάδος του τριδύμου) και φλέβες (η άνω οφθαλμική και ο άνω κλάδος της κάτω οφθαλμικής φλέβας). Ανάμεσα στο οπτικό τρήμα και το σχίσμα αυτό (το υπερκόγχιο) υπάρχει ένας ινώδης δακτύλιος (του Zinn), απ' όπου εκφύονται οι ορθοί μύες που κινούν τον οφθαλμό (οφθαλμοκινητικοί) (Εικόνα 5). Το έσω τοίχωμα του κόγχου είναι πιο λεπτό από τ' άλλα και μπροστά υπάρχει μια μικρή κοιλότητα (ένας βόθρος), όπου βρίσκεται ο δακρυϊκός ασκός. Το έσω αυτό τοίχωμα αφορίζει τον κόγχο από τις ηθμοδείς κυψέλες και την κοιλότητα της μύτης, γι' αυτό φλεγμονές των περιοχών αυτών ηθ-μοειδίτιδες (ρινίτιδες κ.ά.) μπορούν καμιά φορά να προσβάλουν και το μάτι. Προς την άνω και έξω περιοχή του κόγχου, πίσω από το άνω βλέφαρο, βρίσκεται ο δακρυϊκός αδένας (Εικόνα 2 και 0). Μέσα στον κόγχο βρίσκεται ο βολβός του οφθαλμού. Από μπροστά τον προστατεύουν, όπως αναφέραμε, τα βλέφαρα, ενώ από τα πλάγια τα στερεά τοιχώματα του οφθαλμικού κόγχου. Εκτός όμως από το βολβό, στον κόγχο βρίσκονται και οι 6 οφθαλμοκινητικοί μύες (4 ορθοί και 2 λοξοί) και ο κυτταρολιπώδης ιστός. Ο ιστός αυτός προστατεύει σαν "μαξιλάρι" το βολβό από χτυπήματα στον κόγχο και τον σπρώχνει ελαφρά προς τα έξω. Αν διογκωθεί ο κυτταρολιπώδης αυτός ιστός είτε από οίδημα, είτε από φλεγμονή, είτε από κακή λειτουργία του θυρεοειδούς, τότε το μάτι προβάλλει περισσότερο προς τα έξω και έχουμε τον εξόφθαλμο. Όπως μπροστά το μάτι μας σκεπάζεται από ένα βλεννογόνο, τον επιπεφυκότα, στην περιοχή του σκληρού, έτσι και πίσω υπάρχει μια περιτονία, η περιοφθάλμια (τενώνειος). Επίσης μέσα στον κόγχο υπάρχουν αρκετά αγγεία και νεύρα. 8

10 Εικόνα 4 Οφθαλμικός κόγχος. (Τα οστά που συμμετέχουν για το σχηματισμό της οστέινης αυτής κοιλότητας όπου φιλοξενείται προστατευόμενος ο βολβός του οφθαλμού) Τη σχέση του οφθαλμικού βολβού με τα επικουρικά αυτού μόρια (βλέφαρα, οφθαλμοκινητικοί μύες) όπως και με τα αγγεία και νεύρα που δια-τρέχουν και βρίσκονται στην κοιλότητα του κόγχου, όπως και με τον ίδιο τον κόγχο (το οστέϊνο τμήμα του) μπορούμε να τη δούμε καλύτερα σε μια πλάγια τομή (όπως αυτή που παρουσιάζεται στην Εικόνα 6) που ακολουθεί. Τα νεύρα του οφθαλμού στέλνουν ερεθίσματα (νευρικές ώσεις) για να κινηθούν οι μύες (κινητικά), μεταφέρουν ερεθίσματα (αισθητικά), βοηθούν στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος (συμπαθητικού-παρα-συμπαθητικού) και στη μεταφορά των οπτικών ερεθισμάτων (με το αισθητήριο νεύρο-το οπτικό). Κινητικά νεύρα είναι το κοινό κινητικό (τρίτη εγκεφαλική συζυγία), το τροχιλιακό (τέταρτη) και το απαγωγό (έκτη). Το κοινό κινητικό νευρώνει τους περισσότερους μύες που κινούν το βολβό: τον έσω, τον άνω, τον κάτω ορθό και τον κάτω λοξό. Επίσης "νευρώνει" και τον ανελκτήρα μυ του άνω βλεφάρου. 9

11 Εικόνα 5 Κορυφή κόγχου. Διακρίνεται το οπτικό τμήμα απ όπου διέρχονται το οπτικό νεύρο τ, η οφθαλμική αρτηρία υ και νεύρα του συμπαθητικού (που περιβάλλουν το αγγείο). Επίσης βλέπουμε το υπερκόγχιο σχίσμα χ, που ο ινώδης δακτύλιος ( του Zinn) απ όπου εκφύονται οι οφθαλμοκινητικοί μύες(έσω ζ, κάτω, έξω α, άνω ορθός ρ, άνω λοξός φ και ανελκτήρας μ. του βλεφάρου) το διαχωρίζει σε ένα άνω-έξω τμήμα, όπου διέρχονται οι κλάδοι του τριδύμου (δακρυϊκό και μετωπιαίο ν.) και το τροχιλιακό (IV) ξ και σ' ένα κάτω-μέσα τμήμα του υπερκόγ-χιου σχίσματος, από όπου διέρχονται το κοινό κινητικό (III) ν, το απαγωγό (VI) β και οι άλλοι κλάδοι του τριδύμου (V) δ, κ, λ, μ. Το τροχιλιακό νεύρο δίνει νευρικές ίνες στον άνω λοξό μυ, το δε απαγωγό ν. νευρώνει τον έξω ορθό μυ. Στα βλέφαρα το προσωπικό ν. νευρώνει το σφιγκτήρα μυ και προκαλεί το κλείσιμο των βλεφάρων. Εικόνα 6 Πλάγια τομή του αριστερού οφθαλμού 10

12 Αισθητικά νεύρα. Για την αισθητική νεύρωση του βολβού και της γύρω περιοχής διακλαδίζονται ίνες από το τρίδυμο (πέμπτη εγκεφαλική συζυγία) και ειδικότερα από τον πρώτο κλάδο του τρίδυμου, το οφθαλμικό νεύρο. Επειδή το τρίδυμο νεύρο προσφέρει αισθητικές ίνες σε μεγάλο μέρος του προσώπου, γι' αυτό σε παθήσεις του ματιού (ιριδοκυκλίτιδες) ο πόνος αντανακλάται στο μισό του μετώπου ή του προσώπου. Αισθητήριο είναι το οπτικό νεύρο που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο προέκταση του εγκεφάλου μαζί με τον αμφιβληστροειδή, δηλαδή μια εγκεφαλική δεσμίδα που περνάει μέσα από το οπτικό τρήμα και συνδέει τον αμφιβληστροειδή (το φωτοευαίσθητο τμήμα του ματιού που δέχεται τα οπτικά ερεθίσματα) με τον κυρίως εγκέφαλο. Ο αμφιβληστροειδής μπορεί να θεωρηθεί από τη διάπλαση του και την υφή του σαν φαιά εγκεφαλική ουσία, που έχει βγει από το κρανίο για να συλλάβει τα οπτικά ερεθίσματα που κέντρο της όρασης, στον ινιακό λοβό. Ο βολβός και η γύρω περιοχή δέχονται νεύρωση και από το αυτόνομο νευρικό σύστημα (ίνες συμπαθητικές που ακολουθούν την πορεία της καρωτίδας και των κλάδων της και παρασυμπαθητικές που φέρνει το κοινό κινητικό). 1.3 ΒΛΕΦΑΡΑ Τα βλέφαρα αποτελούν δερματομνώδη πέταλα που φράσσουν τη βάση του κόγχου και προστατεύουν εξωτερικά το βολβό. Όπως είναι γνωστό, αυτά είναι δύο, το άνω και το κάτω, και με τις κινήσεις τους εξασφαλίζουν την εφύγρανση του κερατοειδούς με τα δάκρυα. Τα βλέφαρα αποτελούνται: 1. εξωτερικά από το δέρμα και χαλαρό συνδετικό ιστό (Εικόνα 2 και 7 ). 2. από μυς, το σφιγκτήρα (που κλείνει τα βλέφαρα) και τον ανελκτήρα (που σηκώνει το άνω βλέφαρο και ανοίγει η μεσοβλεφάρια σχισμή). 3. από ένα ινώδες πέταλο, τον ταρσό (Εικόνα 7) και 4. εσωτερικά από τον επιπεφυκότα (το βλεφαρικό). Αυτός συνεχίζει και καλύπτει και μέρος του βολβού (το σκληρό). Στο ινώδες πέταλο, τον ταρσό, που συμβάλλει στη στερεότητα του βλεφάρου, βρίσκονται ορισμένοι αδένες, οι ταρσαίοι ή μεϊβομιανοί (που είναι μεταπλασμένοι σμηγματογόνοι) και παράγουν τη "λύμη". (Αύξηση της λύμης μαζί με εκκρίσεις μας κάνουν την "τσίμπλα"). Χρόνια φλεγμονή και απόφραξη των αδένων του ταρσού προκαλεί μικρή διόγκωση στο βλέφαρο, το γνωστό χαλάζιο. Από τους μύες των βλεφάρων, ο σφιγκτήρας νευρώνεται από το προσωπικό νεύρο, ο δε ανελκτήρας από το κοινό κινητικό ν.. Σε παράλυση των νεύρων αυτών θα έχουμε συμπτωματολογία αντίθετη προς την κίνηση που προκαλούν. Έτσι σε παράλυση του προσωπικού νεύρου τα βλέφαρα δεν θα κλείνουν τη νύχτα, το άτομο θα κοιμάται με "μισάνοιχτα" μάτια (όπως λένε για τους λαγούς και η κατάσταση λέγεται "λαγόφθαλμος"). Αυτό έχει ως συνέπεια να μην υγραίνεται φυσιολογικά ώστε να μην προστατεύεται ο κερατοειδής και ν' αρχίσει η κερατίτιδα από λαγόφθαλμο (λόγω έκθεσης) από το μη καλό "κλείσιμο" της μεσοβλεφάριας σχισμής. Σε βλάβη του κοινού κινητικού νεύρου δε λειτουργεί ο ανελκτήρας μυς του άνω βλεφάρου και το βλέφαρο πέφτει. Έχουμε την "πτώση" του βλεφάρου. 11

13 Εικόνα 7 Τομή βλεφάρου. (καθώς καλύπτει τον βολβό - τον κερατοειδή και επαλείφεται έσω από τον επιπεφυκότα) 1.4 ΔΑΚΡΥΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (Παραγωγή και αποχέτευση των δακρύων) Τα δάκρυα παράγονται στο δακρυϊκό (Εικόνα 8) αδένα 1 *, που αποτελεί και την "εκκριτική συσκευή". Τα δάκρυα εφυγραίνουν την εξωτερική επιφάνεια του οφθαλμού (τον κερατοειδή και τον επιπεφυκότα) και τελικά ε-κρέουν στο αποχετευτικό σύστημα. Το αποχετευτικό σύστημα των δακρύων αρχίζει από τους δακρυϊκούς πόρους, που είναι δύο σωληνάρια, άνω και κάτω, που αρχίζουν από την περιοχή του ελεύθερου βλεφαρικού χείλους προς το με'ρος της μύτης (που λέγεται δακρυϊκή θηλή και δακρυϊκό σημείο) Εικόνα 8. Οι δακρυϊκοί πόροι ή σωληνάρια που είναι δύο (ο άνω και ο κάτω), ενώνονται σ' έναν κοινό πόρο και καταλήγουν στο δακρυϊκό ασκό. Ο ασκός περιβάλλεται από καταφυτικές ίνες του σφιγκτήρα μυός ώστε η κίνηση των βλεφάρων να διευκολύνει την αποχέτευση των δακρύων 2 *. Από το κάτω μέρος του δακρυϊκού ασκού αρχίζει ο ρινοδακρυϊκός πόρος που τελειώνει (εκβάλλει) κάτω από την κάτω ρινική κόγχη (μέσα στη μύτη). Όταν αποφραχθεί η οδός αυτή των δακρύων, τότε τα δάκρυα δεν αποχετεύονται και έχουμε το συνεχές "δάκρυσμα" που ονομάζεται δακρύρροια ή επιφορά. 1 * Εκτός από τον δακρυϊκό αδε'να, απαντούν και δευτερεύοντες όπως οι επικουρικοί, σμηγματογόνοι, ιδρωτοποιοί, αδένες του Manz και οι κρύπτες του Henle και στον επιπεφυκότα καλυκοειδή (goblet cells) κύτταρα, που όλα συμβάλλουν στην γενικότερη διατήρηση της εφύγρανσης. 2 * Η αποχέτευση των δακρύων υποβοηθείται από τη βαρύτητα, από το μηχανισμό τριχοειδικών δυνάμεων και από την κίνηση των βλεφάρων όπως και από την ενέργεια του σφιγκτήρα που δημιουργεί ένα τρόπο τινά μηχανισμό "βεντούζας". 12

14 Εικόνα 8 Δακρυϊκή συσκευή. Εκκριτική (δακρυϊκός αδένας) και αποχετευτική μοίρα (σωληνάρια, δακρυϊκός ασκός, ρινοδακρυϊκός πόρος). 1.5 Ο ΒΟΛΒΟΣ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ Ο βολβός του οφθαλμού αποτελεί το κύριο όργανο της όρασης. Έχει σχήμα σφαιρικό σχεδόν σαν "μπάλα". Διακρίνουμε το εξωτερικό του (το τοίχωμα) και το εσωτερικό του (το περιεχόμενο). Το τοίχωμα του βολβού το αποτελούν τρεις χιτώνες (Εικόνα 9): 1. Ο έξω - ο ινώδης (κερατοειδής, σκληρός) (Εικόνα 9.Ι). 2. Ο μέσος - ο αγγειώδης (ή ραγοειδής) (Εικόνα 9.ΙΙ). 3. Ο έσω - ο νεύρινος (ο αμφιβληστροειδής) (Εικόνα 9.ΙΙΙ). 1. Ο ινώδης που είναι και ο πιο ανθεκτικός χιτώνας, αποτελεί το "σκελετό" του βολβού. Το πρόσθιο.διαφανές μέρος του, "το τζάμι του ματιού", ονομάζεται κερατοειδής, το πίσω, το αδιαφανές (το λευκό), λέγεται σκληρός. Το σημείο που γίνεται η μετάπτωση από το ένα στο άλλο τμήμα (μια κυκλική περιοχή στα όρια του κερατοειδούς - σκληρού) λέγεται σκληροκερατοειδές όριο. Η περιοχή αυτή έχει σημασία γιατί από αυτήν ανοίγουμε το βολβό στις διάφορες εγχειρήσεις (όπως για να βγάλουμε το θολωμένο φακό - τον καταρράκτη - ή για να κάνουμε μια εγχείρηση 13

15 στο γλαύκωμα κ.ά.). Εικόνα 11. Εικόνα 9 Βολβός του οφθαλμού. Χιτώνες (ινώδης, αγγειώδης ή ραγοειδής και νευρίνος) και περιεχόμενο (υδατοειδές υγρό, φακός, υαλοειδές σώμα) του βολβού του οφθαλμού. 1 α Ο κερατοειδής είναι διαφανής, δεν έχει αγγεία αλλά παρουσιάζει μεγάλη ευαισθησία - αισθητικότητα γιατί έχει πολλές νευρικές ίνες. Γι' αυτό και πονάει εύκολα. Ο κερατοειδής αποτελείται από πέντε στιβάδες (Εικόνα 10): α) το επιθήλιο (προς τα έξω) β) το πρόσθιο πέταλο (βωμάνειο) γ) το στρώμα ή ιδία ουσία (που την αποτελούν κολλαγόνες ίνες και κύτταρα) και αποτελεί το μεγαλύτερο τμήμα του, δηλ. την "παχύτερη" στιβάδα (Εικόνα 10). δ) το οπίσθιο ελαστικό πέταλο (Δεσκεμέτειος υμένας ή "μεμβράνη"), ιδιαίτερα ανθεκτικό και ε) το ενδοθήλιο (που συντελεί στη διατροφή του κερατοειδούς γιατί αφήνει να περνούν θρεπτικά συστατικά που περιέχει το υδατοειδές υγρό και ρυθμίζει πόσο υγρό πρέπει να συγκεντρώνεται στον κερατοειδή). Εικόνα 10 Τομή κερατοειδούς. (Στιβάδες) 14

16 1 β. Ο σκληρός αποτελεί τον ανθεκτικό χιτώνα επάνω στον οποίο κατα-φύονται οι τένοντες των έξι οφθαλμοκινητικών μυών. Διάφορα αγγεία διασχίζουν το σκληρό όπως οι περιδίνητες φλέβες που αποχετεύουν το αίμα κ.ά. Στο πίσω μέρος διαπερνά το σκληρό το οπτικό νεύρο (Εικόνα 9). 2. Ο αγγειώδης χιτώνας μοιάζει με τη χοριοειδή μήνιγγα του εγκεφάλου και βοηθά με το οπίσθιο τμήμα του (το χοριοειδή) στη θρέψη του αμφιβληστροειδούς και το πρόσθιο, το ακτινωτό σώμα, στην παραγωγή του υδατοειδούς υγροΰ και στην προσαρμογή. Επειδή έχει σκούρο χρώμα, μελανό, μοιάζει σαν μαύρο σταφύλι (ρόγα ή ράγα), γι' αυτό λέγεται και ραγοειδής. Ο αγγειώδης (ή ραγοειδής) χιτώνας διακρίνεται σε τρία μέρη, από πίσω προς τα εμπρός: α) το χοριοειδή β) το ακτινωτό σώμα και γ) την ίριδα. 2 α. Ο χοριοειδής είναι ο τροφικός υμένας. Το χρώμα του είναι μαύρο επειδή περιέχει αρκετή χρωστική, όπως και πολλά αγγεία. Τα αγγεία αυτά, και πιο πολΰ οι τελικές απολήξεις των αγγείων αυτών, τα τριχοειδή, βοηθούν στη θρέψη του αμφιβληστροειδούς. 2 β. Το ακτινωτό σώμα ουσιαστικά είναι μια αγγειομυϊκή μεμβράνη. Δηλαδή έχει αρκετά αγγεία και ορισμένους ιδιαίτερους αγγειακούς σχηματισμούς (που λέγονται ακτινοειδείς προβολές) όπου παράγεται το υδατοει-δές υγρό. Από την περιοχή αυτή ξεκινούν και οι ίνες (της Ζίννειας ή Ακτινωτής ζώνης) που συγκρατούν το φακό. Εκτός από τα αγγεία υπάρχουν και μυϊκές ίνες (ο ακτινωτός μυς), που δρουν μαζί με τις ίνες της Ζίννειας ζώνης για να προκαλέσουν μεγαλύτερη ή μικρότερη κύρτωση στο φακό (Εικόνα 11). Ανάλογα με την κύρτωση του φακού μπορούμε να δούμε καθαρά μακριά ή κοντά. Η ικανότητα να βλέπουμε από μακριά-κοντά και αντίστροφα καλείται προσαρμογή. Το ακτινωτό σώμα βοηθά στη λειτουργία της προσαρμογής και στην παραγωγή του υδατοειδούς υγρού. 2 γ. Η ίριδα είναι σαν το διάφραγμα της φωτογραφικής μηχανής. Έχει μια οπή στο κέντρο, την κόρη, για να περάσουν οι ακτίνες του φωτός. Αν το φως είναι έντονο, η οπή αυτή κλείνει (μυεί) για να προστατεύσει τον αμφιβληστροειδή. Αν είναι λίγος ο φωτισμός (σούρουπο, βράδυ), τότε η κόρη μεγαλώνει (μυδρίαση) Εικόνα 3.Το μέγεθος της κόρης που καθορίζεται από τους μυς που έχει η ίριδα, ρυθμίζεται με αντανακλαστικό (αυτόματο) μηχανισμό. Το χρώμα της ίριδας δίνει και την εντύπωση του χρώματος των ματιών μας. Το χρώμα αυτό εξαρτάται από τα χρωστικά στοιχεία της ίριδας (περισσότερα σε "μελαχρινά" άτομα) και από την αγγείωσή της. Γι' αυτό όταν η ίριδα φλεγμαίνει (ιρίτιδες ή ιριδοκυκλίτιδες) αλλάζει λίγο το χρώμα της, οπότε μπορούμε να έχουμε την ετεροχρωμία. Η ίριδα έχει μύες που ρυθμίζουν το εύρος της κόρης. Το σφιγκτήρα μυ που "νευρώνεται" από το κοινό κινητικό (με παρασυμπαθητικές ίνες) και κλείνει την κόρη, δηλαδή προκαλεί μύση, και το διαστολέα που "νευρώνεται" από 15

17 συμπαθητικές ίνες, ο δε ερεθισμός του προκαλεί μεγάλωμα της κόρης, δηλ. μυδρίαση. Φάρμακα που παραλύουν τις παρασυμπαθητικές ίνες όπως η ατροπίνη, προκαλούν μυδρίαση κ.ο.κ. Εικόνα 11 Στο σχήμα αυτό διακρίνονται "σχηματικά": Α- η Ίριδα. Β- ο Ηθμός (που μοιάζει με "σφουγγάρι" με χώρους όλο και μικρότερου μεγέθους στη γωνία του πρ. θαλάμου που σχηματίζεται από το πίσω τέλος του κερατοειδούς και την αρχή (ρίζα) της ίριδος). Γ- Κανάλι (σωλήνας) του Schlemm, απ' όπου "φεύγει" το υδατοειδές υγρό (Υ.Υ.). Δ- Κυκλικές ίνες του ακτινωτού μυός. Ε- Ακτινωτό σώμα, ένα αγγειομυϊκό στοιχείο που συμβάλλει στην παραγωγή του Υ.Υ. και την προσαρμογή με τον ακτινωτό μυ. Ζ- Λοξές ίνες τον ακτινωτού μυός. Η- Επιμήκεις ίνες του ακτινωτού μυός. Θ- Κερατοειδής. Ι- ΣΚΟ (Σκληροκερατοειόές όριο) - περιοχή απ' όπου γίνονται οι τομές για διάφορες χειρουργικές επεμβάσεις (π.χ. εγχείρηση καταρράκτη). Κ- Σκληρός. (Σημ. Τα διάφορα στοιχεία δεν παρίστανται στις πραγματικές τους αναλογίες και σχέσεις αλλά απλώς ενδεικτικά!) Εικόνα 12 Τομή του βολβού του οφθαλμού 16

18 3. Ο νεύρινος χιτώνας αποτελείται από την κύρια φωτοευαίσθητη στιβάδα αυτού, τον ιδίως αμφιβληστροειδή και το "μελάγχρουν επιθήλιο" (Μ.Ε.). Το τελευταίο αυτό επαλείφει την εξωτερική επιφάνεια του αμφιβληστροειδούς και έχει στηρικτική ιδιότητα και προστατευτική λειτουργία για να προφυλάσσει τα οπτικά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς από τις ισχυρές ανακλάσεις του φωτός. Σήμερα έχουν ερευνηθεί και άλλες λειτουργίες του Μ.Ε. όπως μεταβολικές για την ανανέωση των "δίσκων" των φωτο-δεκτικών κυττάρων (δηλ. των κωνίων και ραβδίων). Μεταξύ του μελάγχρου επιθηλίου και του αμφιβληστροειδούς υπάρχει σχισμοειδής χώρος, που σε παθολογικές καταστάσεις αυξάνει (γεμίζει από υγρό) και έτσι προκαλείται υπέγερση (ένα ανασήκωμα) αυτού, που λέγεται "αποκόλληση τον αμφιβληστροειδούς". Ο αμφιβληστροειδής αποτελείται από πολλές στιβάδες 3 *. Από αυτές μας ενδιαφέρει η στιβάδα που περιέχει τα οπτικά κύτταρα. Τα κύτταρα αυτά, που λέγονται κ ω ν ι α και ραβδία, αποτελούν τους δέκτες του φωτός για να μπορούμε να βλέπουμε. Με τα ραβδία που είναι περισσότερα, βλέπουμε κυρίως στο αμυδρό φως, στο σούρουπο κ.λπ., ενώ με τα κω-νία που είναι πυκνότερα συγκεντρωμένα στην περιοχή της ώχρας, έχουμε τη μεγαλύτερη οπτική οξύτητα και αντιλαμβανόμαστε τα χρώματα. Η στιβάδα αυτή των κωνίων και ραβδίων δεν έχει αγγεία και τρέφεται με διήθηση θρεπτικών ουσιών που φθάνουν με τα τριχοειδή αγγεία του χοριοειδούς. Τα αγγεία του αμφιβληστροειδούς διελαύνουν επιπολής (προς τη μέση) αυτού. Ο αμφιβληστροειδής είναι διαφανής, δεν έχει χρώμα και παίρνει μια ρόδινη χροιά από το χοριοειδή που βρίσκεται από κάτω (πιο πίσω). Αυτή τη χροιά βλέπουμε, όταν εξετάζουμε τον αμφιβληστροειδή με το ειδικό όργανο, το οφθαλμοσκόπιο και συγχρόνως βλέπουμε και τα αγγεία του που προέρχονται από μία κύρια αρτηρία που περνά μέσα στο οπτικό νεύρο και λέγεται κεντρική αρτηρία του αμφιβληστροειδούς. Αυτή η αρτηρία, όταν βγαίνει από το οπτικό νεύρο, στο επίπεδο του αμφιβληστροειδούς που λέγεται οπτική θηλή, χωρίζεται σε 4 κύριους κλάδους. Οι κλάδοι αυτοί διχάζονται συνέχεια για να προσφέρουν αίμα (αιμάτωση, άρδευση) στον αμφιβληστροειδή Εικόνα 13 Δομή αμφιβληστροειδούς και χιτώνες βολβού. 3 * Οι άλλες στιβάδες κυττάρων του αμφιβληστροειδούς που συμμετέχουν στη μεταφορά και διαμόρφωση του οπτικού ερεθίσματος είναι: - τα δίπολα κύτταρα, και στη συνέχεια - τα γαγγλιακά κύτταρα, οι νευράξονες των οποίων αποτελούν τις νευρικές ίνες που τελικά συγκεντρώνονται στην οπτική θηλή για να σχηματίσουν το οπτικό νεύρο. Τελικά η όλη δομή από 17

19 έ'ξω (πίσω) προς τα μέσα (εμπρός) παρουσιάζεται σχηματικά στην Εικόνα 13 Όταν ο γιατρός εξετάζει τον αμφιβληστροειδή, η εξέταση αυτή λέγεται οφθαλμοσκόπηση. Εκτός από τα αγγεία διακρίνονται δύο κυρίως περιοχές, που παρουσιάζουν διαφορετικό χρώμα από τον υπόλοιπο αμφιβληστροειδή, η οπτική θηλή και η ωχρά κηλίδα (Εικόνα 14). α) οπτική θηλή (σήμερα ονομάζεται οπτικός δίσκος) είναι μια περιοχή στρογγυλή, λευκωπή που δεν έχει καμιά οπτική λειτουργία (είναι τυφλή περιοχή} και σχηματίζεται από ίνες που αποτελούν το οπτικό νεύρο (Εικόνα 14). Η οπτική θηλή ή δίσκος είναι η περιοχή όπου βλέπουμε την αρχή του οπτικού νεύρου. Από την περιοχή αυτή φαίνονται να ξεπροβάλλουν τα κεντρικά αγγεία του αμφιβληστροειδούς (οι κλάδοι της κεντρικής αρτηρίας και φλέβας του αμφιβληστροειδούς βλ. Εικόνα 14 Β, C, D, Ε) β) ωχρά κηλίδα είναι η περιοχή που βρίσκεται κατευθείαν πίσω καθώς πέφτει το φως στον αμφιβληστροειδή (Εικόνα 14). Αποτελεί την πιο λεπτή μοίρα του αμφ/δή, ιδίως στο κέντρο της (Foveola) (βλ. Εικόνα 14 το Α) για να μην εμποδίζεται το φως (που μεταφέρει την αντανάκλαση των εικόνων του έξω κόσμου) να προσπίπτει κατ' ευθείαν στα οπτικά κύτταρα (που εδώ υπερέχουν τα κωνία) Εικόνα 16. Η ωχρά έχει-χρυσοκίτρινο χρώμα, σ' αυτήν δε συγκεντρώνονται οι ακτίνες του φωτός δηλαδή εδώ σχηματίζεται το είδωλο των διαφόρων αντικειμένων που προσηλώνουμε το βλέμμα μας. Η ωχρά είναι περιοχή της κεντρικής όρασης, η περιοχή όπου έχουμε την καθαρότερη όραση. Στο κέντρο της αποτελείται κυρίως από κωνία και δεν έχει αγγεία. Αν πάθει κάτι αυτή η περιοχή (φλεγμονή, εκφύλιση κ.ά.) μειώνεται σημαντικά η όραση μας. Πιο λεπτομερειακά, αυτό που βλέπουμε με την οφθαλμοσκόπηση ο βυθός του οφθαλμού, απεικονίζεται στην Εικόνα 14. Ο βυθός του οφθαλμού, καλείται το βάθος του βολβού του οφθαλμού που το "βλέπουμε" με το οφθαλμοσκόπιο και αποτελείται κυρίως από τον αμφιβληστροειδή με τον υποκείμενο χοριοειδή και το υπερκείμενο διαφανές υαλοειδές σώμα. Διακρίνουμε: την οπτική θηλή (ή δίσκο) που αποτελεί την κεφαλή του οπτικού νεύρου, από όπου αναδύεται η κεντρική αρτηρία του αμφ/δούς που τελικά δίνει τους 4 κύριους κλάδους της (βλ. Εικόνα 14), την ωχρά κηλίδα, την περιοχή όπου συγκεντρώνονται όλες οι φωτεινές ακτίνες για την ευκρινέστερη οπτική οξύτητα και τα αγγεία (αρτηρίες και φλέβες) κ.ά. Οι χιτώνες που περιγράψαμε, ο ινώδης, ο αγγειώδης και ο νεύρινος, α- ποτελούν το τοίχωμα του βολβού και περιβάλλουν εξωτερικά το περιεχόμενο του. Το περιεχόμενο του βολβού αποτελούν: 1. Το υδατοειδές υγρό (που "κυκλοφορεί" στον πρόσθιο και οπίσθιο θάλαμο (Εικόνα 9)). 2. Ο κρυσταλλοειδής φακός και 3. Το υαλοειδές σώμα (Εικόνα 9) πίσω. 18

20 Εικόνα 14 Σχηματικά ο βυθός του οφθαλμού, αυτό που βλέπουμε με την οφθαλμοσκόπηση Το «περιεχόμενο του βολβού του οφθαλμού είναι διαφανές για να μπορούν να περνούν οι ακτίνες του φωτός και να φθάνουν στον αμφιβληστροειδή και στην ωχρά κηλίδα. Το περιεχόμενο του βολβού σχηματίζουν το υδατοειδές υγρό, ο φακός (ο κρυσταλλοειδής, όπως λέγεται) και το υαλοειδές σώμα. Παρουσιάζει δε ορισμένες κοιλότητες, από εμπρός προς τα πίσω, τον πρόσθιο θάλαμο (μεταξύ κερατοειδούς και ίριδας), τον οπίσθιο θάλαμο (μεταξύ ίριδας και φακού) και την υαλοειδική κοιλότητα (πίσω από το φακό, μεταξύ φακού και αμφιβληστροειδούς). Εικόνα 15 Αμφιβληστροειδής (δεξιά σχηματικά, αριστερά ιστολογική) 19

21 Για το υδατοειδές υγρό θα μιλήσουμε στο κεφάλαιο της φυσιολογίας.ο κρυσταλλοειδής φακός βρίσκεται πίσω από την ίριδα και μπροστά από το υαλοειδές. Έχει σχήμα αμφίκυρτου φακού και περιβάλλεται από μια κάψα, το περιφάκιο. Ο φακός είναι διαφανής αλλά με το πέρασμα των χρόνων (στη γεροντική ηλικία) ή μετά από τραυματισμό ή και από άλλα αίτια, χάνει τη διαφάνεια του, θολώνει, γίνεται κίτρινος ή ασπρίζει. Αυτή η θόλωση του φακού λέγεται καταρράκτης. Το υαλοειδές σώμα είναι μια διαφανής μάζα που μοιάζει σαν πηκτή (gel) και βρίσκεται μεταξύ του φακού και του αμφιβληστροειδούς. Εικόνα 16 Τομή ιστολογικής περιοχής ωχράς (στιβάδες κυττάρων) 1.6 ΤΟ ΟΠΤΙΚΟ ΝΕΥΡΟ Το οπτικό νεύρο αποτελείται από το σύνολο των νευραξόνων των γαγγλιακών κυττάρων του αμφιβληστροειδούς και μοιάζει με την λευκή ουσία του εγκεφάλου, φαίνεται σαν προέκταση της εγκεφαλικής ουσίας. Συνδέει τον αμφιβληστροειδή με τον εγκέφαλο. Η αρχή του οπτικού νεύρου (στο βάθος του ματιού) καθορίζεται από μια περιοχή στον αμφιβληστροειδή που λέγεται οπτική θηλή ή δίσκος. Αυτή την περιοχή που δεν εξυπηρετεί άμεσα την οπτική λειτουργία μπορούμε να την εξετάσουμε με το οφθαλμοσκόπιο. (Παρ' ότι η περιοχή αυτή δηλ. ο οπτικός δίσκος ή θηλή δεν μετέχει στην οπτική λειτουργία και στ' οπτικό πεδίο σημειώνεται ως "τυφλή περιοχή", μέσω αυτής διέρχονται όλες οι οπτικές ίνες και όταν φλεγμαίνει π.χ. οπτική νευρίτιδα ή πάσχει έχουμε σημαντική μείωση της οπτικής οξύτητας). Το οπτικό νεύρο αφού βγει από το βολβό, το συναντάμε πίσω στον κόγχο και τέλος βγαίνει από τον κόγχο μέσα από το οπτικό τρήμα (βλ. Εικόνα 4, 5) για να φθάσει στην κοιλότητα του κρανίου, στον εγκέφαλο. Μόλις το οπτικό νεύρο φθάσει στην κοιλότητα του κρανίου, ορισμένες ίνες του, αυτές που προέρχονται από μέρος του αμφιβληστροειδούς προς τη μύτη (ρινικά), χιάζονται και σχηματίζεται το οπτικό χίασμα. Αξιοσημείωτο είναι ότι το οπτικό νεύρο φιλοξενεί και αγγεία (την κεντρική αρτηρία του αμφιβληστροειδούς που προέρχεται από κλάδο της έσω καρωτίδας και την κεντρική φλέβα που αποχετεύει το αίμα από τον αμφιβληστροειδή). 20

22 1.7 ΜΥΕΣ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ Στο μάτι μας υπάρχουν διάφοροι μύες. Άλλοι κινούν τα βλέφαρα, άλλοι κινούν το βολβό πάνω, κάτω, μέσα, έξω και άλλοι βρίσκονται μέσα στο βολβό. Αυτοί που βρίσκονται μέσα στο βολβό κινούν την ίριδα (για τη μύση και τη μυδρίαση) ή βοηθούν στην προσαρμογή δηλαδή στο να βλέπουμε καθαρά, κοντά κ.ά. Οι μύες που κινούν το βολβό του οφθαλμού καλούνται οφθαλμοκινητικοί. Ο βολβός κινείται γύρω από ένα σημείο που είναι το κέντρο περιστροφής του και βρίσκεται περίπου στο ύψος του ισημερινού. Οι οφθαλμοκινητικοί μύες είναι 6. Οι 4 ορθοί (έσω, έξω, άνω, κάτω ορθός) και οι 2 λοξοί (άνω και κάτω λοξός) (Εικόνα 17). Οι μύες αυτοί, κυρίως οι ορθοί, εκφύονται από ένα κοινό τένοντα σχήματος δακτυλίου στο βάθος του κόγχου και φθάνουν (καταφύονται) στο σκληρό πλησίον στο σκληροκερατοειδές όριο και πιο κοντά από όλους ο έσω ορθός (Εικόνα 5,17). Οι 4 ο ρθοί διακρίνονται σε άνω, κάτω, έσω και έξω ορθό. Η θέση τους καθώς και η λειτουργία τους συνδυάζεται με την ονομασία τους, οι λ οξοί διαφέρουν από τους ορθούς τόσο κατά την πορεία τους όσο και κατά την έκφυση και την κατάφυσή τους αλλά και στη δράση τους (Εικόνα 17, 18). Έτσι ο κάτω λοξός στρέφει το μάτι μας προς τα επάνω και ο άνω λοξός προς τα κάτω (Εικόνα 18)! Τους περισσότερους οφθαλμοκινητικούς μύες (έσω, κάτω και άνω, ορθό και τον κάτω λοξό) τους νευρώνει το κοινό κινητικό ενώ τον έξω ορθό το απαγωγό νεύρο και τον άνω λοξό το τροχιλιακό νεύρο. Δράση των οφθαλμοκινητικών μυών 4 * Ο άνω ορθός συσπώμενος στρέφει το βολβό προς τα επάνω, ο κάτω ορθός προς τα κάτω, ο έξω ορθός φέρνει το βολβό προς τα έξω ενώ ο έσω ορθός στρέφει το βολβό προς τα μέσα (προς τη μύτη). Ο κάτω λοξός κινεί το βολβό προς τα επάνω ενώ ο άνω λοξός προς τα κάτω. Εικόνα 17 Οφθαλμοκινητικοί μύες 4 * Η ωχρά, που έχει σχεδιασθεί εδώ, για να γνωρίζουμε που περίπου αντιστοιχεί, φυσικά και δεν είναι ορατή απ' έξω αλλά μόνο μέσω της οφθαλμοσκόπησης (μέσω της κόρης). Η θέση της φαίνεται εδώ σε σχέση με τους μύες, ειδικότερα θεωρείται ότι βρίσκεται στο μέσο μεταξύ της κατά-φύσης του κάτω λοξού και του οπτικού νεύρου αλλά όπως τονίσθηκε δεν είναι ορατή από έξω δηλ. από το σκληρό αλλά πρέπει να γνωρίζουμε που αντιστοιχεί όταν γυρίσει κανείς τον βολβό για να εγχειρήσει το μάτι από πίσω (το σκληρό). 21

23 Εικόνα 18 Η πορεία των λοξών οφθαλμοκινητικών μνων. (Άποψη από πίσω και έξω) Στο σχήμα αυτό φαίνεται η πορεία του άνω λοξού μυός, που εκφύεται από την ελάσσονα πτέρυγα του σφηνοειδούς πάνω από τον ινώδη δακτύλιο (βλ. Εικόνα 5) φέρεται προς τα εμπρός και περνά ως τένων μέσα από ένα χόνδρινο σχηματισμό "σαν κρίκο", την τροχαία, (που δρα ως "λειτουργική έκφυση") ανακάμπτει κατευθυνόμενος ο τένοντας προς τα πίσω, περνώντας κάτω από τον άνω ορθό και καταφΰεται στο άνω και πίσω τεταρτημόριο του βολβού. Με την πορεία αυτή εξηγείται γιατί η έξω ενέργεια του στρέφει το βολβό προς τα κάτω και έξω. Ο κάτω λοξός μ., εκφύεται από το πρόσθιο και κάτω τμήμα του έσω τοιχώματος του κόγχου, φέρεται προς τα πίσω και έξω και καταφΰεται στο πίσω κάτω κροταφικό τμήμα του βολβού. Ενεργώντας ο κάτω λοξός προκαλεί στροφή του βολβού προς τα άνω και απαγωγή. Βλέπουμε ότι η "λειτουργική" έκφυση των λοξών είναι μπροστά από το επίπεδο του ισημερινού του βολβού και η κατάφυση των πίσω. Εκτός από την πρωτεύουσα αυτή ενέργεια που οι λοξοί την εκδηλώνουν σε θέση προσαγωγής (όταν το μάτι "πηγαίνει προς τα μέσα"), έχουν και δευτερεύουσες ενέργειες την απαγωγή (φέρουν το μάτι προς τα έξω) και την κυκλοστροφή (δηλ. μια στροφική κίνηση). Με αυτά που αναφέραμε, βλέπουμε ότι όταν κοιτάζουμε προς τα επάνω λειτουργούν ο άνω ορθός και ο κάτω λοξός ενώ όταν διαβάζουμε ή κοιτάξουμε προς τα κάτω λειτουργεί ο κάτω ορθός και ο άνω λοξός. Όταν διαταράσσεται η αρμονική συνεργασία των μυών όπως σε μια πάρεση ή παράλυση, τότε το μάτι μας φεύγει, παρεκκλίνει από την κανονική του θέση και έχουμε το στραβισμό. Αν συμβεί σε πολύ μικρή ηλικία, δεν εμφανίζεται "διπλωπία" διότι έχουμε "απώθηση" του ειδώλου από το μάτι που φεύγει "στραβίζει" που καταλήγει αν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα σ' αυτό που καλούμε αμβλυωπία (δηλ. μείωση της όρασης). Αν όμως αυτό (δηλ. η παρέκκλιση του ενός ματιού) συμβεί αργότερα (όπως στον καλούμενο παραλυτικό στραβισμό), τότε βλέπουμε τα αντικείμενα διπλά (διπλωπία). 22

24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 2.7 ΟΠΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Η, όραση, δηλαδή η αισθητηριακή λειτουργία του οφθαλμού αποτελεί την ανώτερη αισθητηριακή αντίληψη του φωτός, των αντικειμένων και των χρωμάτων. Χάρη σ' αυτή την ικανότητα ερχόμαστε σε επαφή με το γύρω κόσμο και συνειδητοποιούμε τη θέση μας και την κίνηση μας μέσα στο χώρο. Οι φωτεινές ακτίνες όταν προσπέσουν στο μάτι μας, περνούν τα διαφανή στοιχεία του (τον κερατοειδή, το υδατοειδές υγρό, το φακό και το υαλοειδές σώμα) που λέγονται και διαθλαστικά μέσα και τέλος συγκεντρώνονται στον αμφιβληστροειδή (κυρίως στην πιο φωτοευαίσθητη περιοχή του, την ωχρά κηλίδα). Ο αμφιβληστροειδής δρα ως το "φιλμ" της φωτογραφικής μηχανής (Εικόνα 1). Οι ακτίνες αυτές ερεθίζουν ιδιαίτερα τα κωνία και ραβδία και προκαλούν φωτοχημικές διεργασίες και βιοηλεκτρικές μεταβολές που τελικά γίνονται νευρικά σήματα και μεταφέρονται με το οπτικό νεύρο και όλη την οπτική οδό στον εγκέφαλο. Στο φλοιό του εγκεφάλου, στον ινιακό λοβό του αλλά και σε περιοχές του κροταφικού και βρεγματικού λοβού (πίσω), τα σήματα αυτά κατά κάποιο τρόπο "αποκωδικοποιούνται" και ολοκληρώνεται η όλη λειτουργία της όρασης. Με άλλα λόγια έχουμε έναν υπο-δοχέα-δέκτη, τον αμφιβληστροειδή, και ένα ανώτερο κέντρο επεξεργασίας των ερεθισμάτων, τον ινιακό λοβό του εγκεφάλου που αποτελεί και το κέντρο της όρασης. (Αυτά σε μια πρώτη πολύ απλή, ως και απλοϊκή προσέγγιση, βλ. πιο κάτω) Οπτική οδός Από τον αμφιβληστροειδή, από τα γαγγλιακά κύτταρα του ξεκινούν οι νευρικές ίνες που συγκεντρούμενες στην περιοχή που αποκαλούμε οπτικό δίσκο (ή θηλή παλαιότερα) σχηματίζουν το οπτικό νεύρο. Το οπτικό νεύρο, ένα από κάθε μάτι, ως γνωστό, ενώνεται με τ' άλλο και σχηματίζεται το οπτικό χίασμα (μπροστά από το τουρκικό εφίππιο, πάνω απ' την υπόφυση). Στην περιοχή αυτή που συναντώνται τα δύο οπτικά νεύρα, (το ένα από το δεξί και το άλλο από το αριστερό μάτι), οι ίνες, οι οπτικές που προέρχονται από τα ρινικά ημιμόρια (δηλ. από τα προς τα μέσα ημιμόρια του αμφιβληστροειδούς) χιάζονται ενώ αυτές οι ίνες που προέρχονται από τα έξω (κροταφικά) τμήματα (ημιμόρια) του αμφιβληστροειδούς συνεχίζουν την πορεία τους ομόπλευρα με τις χιασθείσες (ρινικές) ίνες του άλλου ματιού. Έτσι όταν βλέπουμε προς μια πλευρά π.χ. δεξιά τα είδωλα του αντικειμένου "πέφτουν" στην κροταφική πλευρά (ημιμόριο) του αμφιβληστροειδούς του αριστερού οφθαλμού και προς την ρινική πλευρά (ημιμόριο) του αμφιβληστροειδούς του δεξιού οφθαλμού (βλ. Εικόνα 19, όπου παρίστανται "κόκκινα") και συνεχίζουν με το κάθε οπτικό νεύρο, ενώ στο χίασμα αφού χιάζονται οι ρινικές του δεξιού οφθαλμού, μετά το χιασμό ακολουθούν πορεία αριστερά ως οπτική ταινία. 23

25 Εικόνα 1 Οπτικά πεδία-οπτική οδός. Οι οπτικές ίνες, μετά το χίασμα (το "χιασμό" του ρινικού από κάθε ημιμόριο) συνεχίζουν ως οπτικές ταινίες και καταλήγουν στο έξω γονατώόες σώμα (Εικόνα 19). Από το "σταθμό" αυτό της οπτικής οδού, δηλ. τα έξω γονα-τώδη σώματα αρχίζουν ίνες, οι οπτικές ακτινοβολίες (ή δέσμες του LASER), που φθάνουν πιο πίσω στον ινιακό λοβό (πληκτραία σχισμή και γύρω περιοχές και ζώνες) όπου γίνεται η αποκωδικοποίηση, επεξεργασία των νευρικών "σημάτων" ως οπτική α ντίληψη (δηλ. η όραση) (Εικ. 20α και 20β) Η γνώση της οπτικής οδού είναι αναγκαία για να ερμηνεύσουμε διαταραχές των ο πτικών π εδίων (όπως π.χ. τις ημιανοψίες, ομώνυμες με βλάβη πίσω από το οπτικό χίασμα και αμφιρινικές ή αμφικροταφικές που οφείλονται κυρίως σε βλάβη στο χίασμα, από όγκο υπόφυσης κ. ά.) Η γνώση αυτή της οπτικής οδού μας βοηθάει ν' αντιληφθούμε γιατί μια βλάβη π.χ. από έναν όγκο που πιέζει την οπτική ταινία αριστερά (το κόκκινο στην εικόνα 19) θα μας δώσει μια ομώνυμη δεξιά ημιανοψία (δηλ. θα έχουμε χάσει την αίσθηση ή θα έχουμε ολικό σκότωμα σε πλήρη δεξιά ημιανοψία και στα δυο δεξιά τμήματα των οπτικών πεδίων ή σε μικρότερη πίεση ή μικρότερης έκτασης βλάβη στην περιοχή - σκοτώματα στα δεξιά ήμισυ των οπτικών πεδίων). 24

26 Εικόνα 2 α. Το οπτικό ερέθισμα από το μάτι φθάνει στον εγκέφαλο (οπτικό φλοιό) β. Σχηματικά το μάτι και η οπτική οδός Από την αίσθηση στην οπτική αντίληψη Το φως καθώς πέφτει στα διάφορα αντικείμενα και αντανακλάται από αυτά προς τα μάτια μας, κάνει ορατή την παρουσία τους και έτσι αποκτάμε την αντίληψη του εξωτερικού χώρου..επειδή όμως έχουμε δυο μάτια που συνεργάζονται μεταξύ τους για ν' αποκτήσουμε τη διόφθαλμη όραση (για να βλέπουμε δηλαδή και με τα δυο μάτια κάθε αντικείμενο σαν ένα) έχουμε ταυτόχρονα και την αντίληψη του βάθους και του όγκου των αντικειμένων, δηλαδή τη στερεοσκοπική όραση. Πέρα όμως απ' αυτή την αντίληψη των αντικειμένων συνειδητοποιούμε την παρουσία διαφόρων αποχρώσεων δηλαδή αποκτούμε και την αντίληψη των χρωμάτων. Για την αντίληψη των χρωμάτων φαίνεται ότι μετέχουν κυρίως τα κωνία του αμφιβληστροειδούς που είναι περισσότερα στην ωχρά κηλίδα. Η αντίληψη των χρωμάτων αποτελεί πιο εξελιγμένη και ανώτερη αισθητηριακή αντίληψη. Παρά την πληθώρα των χρωμάτων που βλέπουμε, φαίνεται ότι υπάρχουν στα κωνία τρεις κύριοι υποδοχείς γι' αυτά. Οι υποδοχείς του κόκκινου, του πράσινου και του κυανού (μπλε). Σε αρκετά άτομα, περίπου 8% στους άνδρες και 0,5% στις γυναίκες, υ- πάρχει από τη γέννηση τους δηλ. συγγενής, διαταραχή της αντίληψης των χρωμάτων, αυτό που λέγεται "δυσχρωματοψία". Αυτή η διαταραχή συνήθως αφορά στη μη σωστή εκτίμηση του πράσινου "δευτερανωμαλία" ή σε πιο έντονη βλάβη ή διαταραχή "δευτερανωπία". Δεν διορθώνεται και μπορεί να γίνει εμπόδιο στη ζωή και κυρίως στην εξάσκηση ορισμένων επαγγελμάτων όπως αεροπόρος, οδηγός, χημικός κ.ά. Η όραση αποτελεί σύνθετη επεξεργασία που συνίσταται από πολλά ανεξάρτητα τμήματα (υποδοχείς στον αμφ/δή, μηχανισμούς διαμόρφωσης και μετάδοσης, οδούς και κέντρα στον εγκέφαλο και τελικά προβάλλει ως ε ν ι α ί α αντίληψη). Οι πιο πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι λειτουργούν τ ρία συστήματα για την: 1. Αντίληψη της μορφής (σχήματος) 2. Αντίληψη του χρώματος 3. Αντίληψη της κίνησης και της οργάνωσης στο χώρο (δηλ. της 25

27 αμοιβαίας σχέσης των αντικειμένων στο χώρο) Εικ. 23 Για ν' αποκτήσουμε την ενιαία, ολιστική και συνθετική αντίληψη του έξω κόσμου δηλ. της εξωτερικής πραγματικότητας, οι νεότερες έρευνες της νευροφυσιολογίας και των νευροεπιστημών έδειξαν ότι λειτουργούν (με ανατομική υπόσταση) τ ρία συστήματα που έχουν τα ονόματα Μέγα (magno), Μικρό (parvo) και Βlob. Από αυτά: Το Μέγα (magno) σύστημα μας βοηθάει ν' αντιληφθούμε συνολικά τα αντικείμενα, την κ ίνηση και το βάθος. Το Μικρό (parvo) σύστημα να διακρίνουμε λεπτομέρειες. Το Βlob ν' αντιληφθούμε τις αποχρώσεις, το χρώμα. Πέρα όμως απ' αυτές τις συνιστώσες της όρασης (δηλ. της αντίληψης μορφής, χρώματος και κίνησης με τα συστήματα που αναφέραμε το Μέγα, Μικρό και Βlob) στον εγκέφαλο υπεισέρχεται η ίδια η νοητική φάση με την αντιληπτική προδιάθεση, την προσοχή τη μνήμη (λεκτική για το αριστερό και οπτική για το δεξί ημισφαίριο) κ. ά. (Βλ. Κολιόπουλος 1989 και 1994) και Σχ. 2.4.Σε μια πρόσφατη προσέγγιση (Κολιόπουλος. Όραση και σκέψη. Οφθαλμολογία, 1995 υπό έκδοση) δίνουμε μια γενικότερη θεώρηση του "βλέπω" και της όρασης (ως αίσθησης, αντίληψης αλλά και νοητικής λειτουργίας). Το σχήμα (Εικόνα 21) συνοψίζει τη σύλληψη αυτή. Εικόνα 3 Σχηματικά και συνοπτικά η οπτική αντίληψη 26

28 Εικόνα 4 Ενιαία συνθετική σύλληψη του μηχανισμού όρασης σε συνάρτηση με τη σκέψη (και τη νόηση) 27

29 Εικόνα 5 Οι συνιστώσες της οπτικής αντίληψης. Όταν βλέπουμε ένα πουλί π.χ. μεταφέρονται με χωριστά "κανάλια" και καταλήγουν σε ορισμένες θέσεις: η κίνηση, το μέγεθος και το σχήμα (δηλ. η μορφή), το χρώμα και τέλος έχουμε τη στερεοσκοπική αντίληψη (που μας χαρίζουν η συνεργασία και των δύο ματιών) 2.2 ΤΟ ΥΔΑΤΟΕΙΔΕΣ ΥΓΡΟ ΚΑΙ Η ΕΝΔΟΦΘΑΛΜΙΑ ΠΙΕΣΗ Το υδατοειδές υγρό παράγεται και εκκρίνεται από το ακτινωτό σώμα (τις ακτινοειδείς προβολές) (Εικόνα 24) και προέρχεται από το αίμα. Αποτελείται περίπου από τα ίδια στοιχεία και συστατικά του όρου του αίματος χωρίς τις πρωτεΐνες του. Το υδατοειδές υγρό που κυκλοφορεί στο χώρο ανάμεσα στο φακό, την ίριδα και τον κερατοειδή, προσφέρει θρεπτικά συστατικά στα στοιχεία αυτά, εξασκεί δε και διατηρεί σταθερή πίεση στο μάτι που λέγεται ενδοφθάλμια πίεση. Εικόνα 6 Διακίνηση του υδατοειδούς υγρού. Παράγεται από το ακτινωτό σώμα, κυκλοφορεί στον πρόσθιο και οπίσθιο θάλαμο και αποχετεύεται από τη γωνία του πρόσθιου θαλάμου. 28

30 Το υγρό αυτό αποχετεύεται κυρίως από μια περιοχή που λέγεται γωνία του πρόσθιου θαλάμου. Η γωνία αυτή σχηματίζεται από την πρόσθια επιφάνεια της ίριδας και την πίσω επιφάνεια του κερατοειδούς (δεσκεμέτειος, ενδοθήλιο), εκεί που ενώνονται οι δύο αυτές επιφάνειες σχηματίζουν γωνία. Στη γωνία αυτή υπάρχει ένας πορώδης σχηματισμός, κάτι σαν το "σφουγγάρι" με πολλές τρύπες που λέγεται ηθμός. Μέσα από τους πόρους αυτού του ηθμού και ενός σωλήνα που τον περιβάλλει, αποχετεύεται το υδατοει-δές υγρό που τελικά με ειδικές φλέβες ξαναγυρίζει στη φλεβική κυκλοφορία. Αυτή η αποχέτευση μας ενδιαφέρει γιατί αν λιγοστεύσει ή σταματήσει, τότε αυξάνεται η πίεση που εξασκεί το υδατοειδές υγρό δηλ. η ενδοφθάλμια πίεση και έχουμε το γλαύκωμα. Φυσιολογικά υπάρχει ισορροπία στην παραγωγή και στην αποχέτευση του υδατοειδούς, δηλαδή όσο παράγεται τόσο και αποχετεύεται με αποτέλεσμα και η πίεση του υγρού, η ενδοφθάλμια πίεση, να μένει σταθερή (φυσιολογικά επίπεδα). Η φυσιολογική πίεση που τη μετρούμε με ειδικά όργανα (τα τονόμετρα), είναι γύρω στα 17 χιλιοστά στήλης υδραργύρου (φυσιολογικές διακυμάνσεις από 15 μέχρι 19 ή 20). Όταν αυξηθεί πάνω από τα φυσιολογικά όρια, συνήθως πάνω από 25 χιλιοστά στήλης υδραργύρου μιλούμε για γλαύκωμα (εφ' όσον συνυπάρχει βλάβη και των οπτικών ινών). Δεν νομίζω ότι χρειάζονται άλλες βασικές γνώσεις από τη φυσιολογία του οφθαλμού γιατί και ορισμένα στοιχεία της αναφέρονται στο κεφάλαιο της ανατομίας, όπως η θρέψη του αμφιβληστροειδούς, η έλλειψη αγγείων και η θρέψη του κερατοειδούς, η προσαρμογή του οφθαλμού με το φακό για κοντά και μακριά (Εικόνα 25 κ.ά.). Σύντομα θα θέλαμε να υπενθυμίσουμε τα εξής: 2.3 ΒΛΕΦΑΡΑ Κύρια λειτουργία των βλεφάρων είναι: Η προστασία του βολβού (με το "κλείσιμο" των βλεφάρων) Η εφύγρανση με τη στιβάδα των δακρύων του βολβού και ο καθαρισμός του (όπως οι "καθαριστήρες" στα τζάμια του αυτοκινήτου). 2.4 ΔΑΚΡΥΪΚΗ ΣΥΣΚΕΥΗ Η παραγωγή των δακρύων συμβάλλει στη διατήρηση της υγρής εξωτερικής επιφάνειας, στη διάλυση του οξυγόνου και οξυγόνωση του κερατοειδούς, στην αποβολή των άχρηστων ουσιών ή νεκρωμένων κυττάρων ενώ ασκούν και ελαφρά αντιμικροβιακή δράση (μέσω λυσοζύμης και ουσιών). Η αποχετευτική δακρυϊκή οδός μαζί με το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων συμβάλλει στην αποχέτευση των δακρύων. 2.5 ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΗΣ Χρησιμεύει ως διαθλαστικό μέσο για τη συγκέντρωση των φωτεινών α- κτίνων στον αμφιβληστροειδή. Δεν εμποδίζει τη δίοδο των ακτινών διότι είναι διαφανής, χωρίς αγγεία και έχει ορισμένη ενυδάτωση (που ρυθμίζεται από το πίσω μέρος του κερα-τοειδούς-το ενδοθήλιο). 29

31 Η εξωτερική του στιβάδα, το επιθήλιο, δρα ως φραγμός για τη διείσδυση μικροβίων και νοσογόνων αιτίων. 2.6 ΚΡΥΣΤΑΛΛΟΕΙΔΗΣ ΦΑΚΟΣ Δρα ως διαθλαστικό μέσο, είναι κι αυτός διαφανής (όταν με τα χρόνια ή σε παθολογικές καταστάσεις θολώσει έχουμε τον καταρράκτη). Συμβάλλει στην προσαρμογή, δηλ. στην ικανότητα που έχει το μάτι μας να βλέπει από μακριά και κοντά καθαρά, δηλ. το να μπορούμε να διακρίνουμε μια εκκλησιά (Εικόνα. 25 Α) σε απόσταση και σχεδόν αμέσως να μπορούμε να περάσουμε την κλωστή σε μια βελόνα (Εικόνα. 25 Β). Εικόνα 7 Σχηματικά η ικανότητα προσαρμογής του οφθαλμού χάρη στον κρυσταλλοειδή φακό (βλ. και Εικόνα 26) Εικόνα 8 Σχηματικά πώς δρα ο μηχανισμός της προσαρμογής Με την αύξηση της ηλικίας έχουμε μείωση αυτής της ικανότητας προσαρμογής που ελέγχεται σε διοπτρίες. Σε ηλικία 10 χρόνων έχουμε προσαρμοστική δύναμη περίπου 14 Δ (διοπτρίες), σε ηλικία 30 χρόνων 8 Δ και σε ηλικία 50 χρόνων περίπου 2.5 Λ κ.ο.κ. 30

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ

Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού. Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Ανατομία - φυσιολογία του οφθαλμού Α Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ - ΑΧΕΠΑ Οφθαλμικός κόγχος Εξωφθάλμιοι βολβοκινητικοί μύες Άνω ορθός Κάτω ορθός Έσω ορθός Έξω ορθός Άνω λοξός Κάτω λοξός

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα

Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Ειδικά Αισθητήρια Όργανα Οφθαλμός Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας ΟΦΘΑΛΜΟΣ ΧΙΤΩΝΕΣ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥ ΒΟΛΒΟΥ 1. Σκληρός: εξωτερικός ινοκολλαγονώδης χιτώνας 2. Ραγοειδήςήμέσοςήαγγειώδης:

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ.

ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ. Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph. Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΟΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΟΠΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Δρ Ρούγγας Κων., MD, FEBOph Δντής Οφθ/κής Κλινικής Νοσ. «Άγιος Σάββας» 28/9/2010 Κ.Οφ.Κ.Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι γνώσεις ενός Οφθαλμιάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια Όργανα. λκλλκλκλλκκκκ. Εισαγωγή. Ο Οφθαλµός Οφθαλµικός Βολβός Τοιχώµατα του Βολβού Οι Μύες του ΟΦθαλµού Οσφρητικές Φλοιός

Αισθητήρια Όργανα. λκλλκλκλλκκκκ. Εισαγωγή. Ο Οφθαλµός Οφθαλµικός Βολβός Τοιχώµατα του Βολβού Οι Μύες του ΟΦθαλµού Οσφρητικές Φλοιός Αισθητήρια Όργανα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ο Οφθαλµός Οφθαλµικός Βολβός Τοιχώµατα του Βολβού Οι Μύες του ΟΦθαλµού Οσφρητικές Φλοιός Το Αυτί (Ους) Το Έξω Ους Το Μέσο Ους Το Έσω Ους - Λαβύρινθος Εισαγωγή Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ - ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ι. ΦΕΖΟΥΛΙΔΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ Απλή Ακτινογραφία Αξονική Τοµογραφία Βρεγµατικό

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας ΟΡΑΣΗ Η όραση είναι ένας συνδυασμός: Ανατομικών Οπτικών Νευρικών μηχανισμών ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Κερατοειδής Πρόσθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ. Σημειώσεις ( Notes) στο μάθημα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ. Σημειώσεις ( Notes) στο μάθημα ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ Σημειώσεις ( Notes) στο μάθημα Αντιμετώπιση του Γλαυκώματος Αρ. Χανδρινός Επικ. Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ.. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΜΒΛΥΩΠΙΑ» ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: Σκιώτη Ευαγγελία ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Δρ. Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΥΛΑΚΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΥΛΑΚΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΔΟΥΛΑΚΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΟΚΚΟΡΟΥ ΜΑΡΙΑΛΕΝΑ Οι οφθαλμοί αποτελούν τον καθρέφτη της σωματικής και ψυχικής υγείας του ανθρώπου γεγονός που τους

Διαβάστε περισσότερα

Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη

Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη Φάρμακα στον οφθαλμό και στην ουροδόχο κύστη Χριστίνα Τεσσερομμάτη Αναπ. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας Η κόρη είναι το μεταβλητό σε μέγεθος άνοιγμα του ματιού στο κέντρο της ίριδας Τα κύρια ανατομικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος

Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος Νικολέττα Χαραλαμπάκη Ιατρός Βιοπαθολόγος ΚΝΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Περιβάλλονται και στηρίζονται με τις εγκεφαλικές και νωτιαίες μήνιγγες μεταξύ των οποίων περικλείεται ο υπαραχνοειδής χώρος γεμάτος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ Δερματοχάλαση βλεφάρων Βλεφαροπλαστική Καθώς τα χρόνια περνούν τα βλέφαρα μπορεί να φαίνονται «γερασμένα» και «σακουλιασμένα», καθώς το δέρμα τους χαλαρώνει και «περισσεύει»,

Διαβάστε περισσότερα

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 11 Θεωρητικές Δεξιότητες Πόνος Διαταραχές οπτικής λειτουργίας 9. Επιφανειακός Πόνος 10. Ασθενωπία Διόφθαλμή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο. Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο. Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Ο Αισθήσεις και αισθητήρια όργανα ΣΤ. ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι Β ΕΠΑ.Λ. ΜΑΡΙΑ ΣΗΦΑΚΗ Αίσθηση Είναι το συνειδητό αποτέλεσμα ορισμένων νευρικών διαδικασιών που γίνονται στον εγκέφαλο Με τις

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΣ ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ» ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : αφέρµου Μαρία ΣΠΟΥ ΑΣΤΕΣ : Παπασωτηρίου Γεωργία Παπαδάκης Γεώργιος Ηράκλειο 2004

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΕΚΦΥΛΙΣΗ ΩΧΡΑΣ ΚΗΛΙΔΑΣ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα

Βουβωνική Χώρα. Ι. Βουβωνικός Χώρα Βουβωνική Χώρα Ι. Βουβωνικός Χώρα Α. Βουβωνικός Σύνδεσµος (του Poupart) Δεν είναι πραγµατικός σύνδεσµος Είναι η αναδίπλωση προς τα έσω του ελευθέρου κάτω χείλους του έξω λοξού µυός από την εκφυσή του από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΦΩΤΗΣ Χ. ΤΖΕΡΜΠΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Στόχοι του μαθήματος Αντίληψη της προέλευσης των αρτηριών της κεφαλής και του τραχήλου.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ ΑΝΤΩΝΙΑΔΟΥ ΣΤΑΜΑΤΙΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Εγκεφαλικές συζυγίες Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος ΙΙ. Οπτικό νεύρο οπτική οξύτητα (φώς, αντικείμενα, ειδικοί πίνακες) ΔΔ Διαθλαστικές ανωμαλίες Ελάττωση της διαφάνειας των διαθλαστικών μέσων Βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Eukaryotic cells Microscope Cancer Μικροσκόπια Microscopes Ποια είδη υπάρχουν (και γιατί) Πώς λειτουργούν (βασικές αρχές) Πώς και ποια μικροσκόπια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντές : Καθ. Σταύρος Α. Δημητράκος Καθ. Παναγιώτης Οικονομίδης Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Κεφάλαιο Ι Δεξιότητες 1-8 i. Παθοφυσιολογία όρασης ii. Κινητικότητα-Στραβισμός iii. Διόφθαλμη

Διαβάστε περισσότερα

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού

Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Κάτω Άκρο Οι Χώρες του Μηρού Ι. Γενικά Α. 3εις σηµαντικές ζώνες των κάτω άκρων 1. Μηριαίο τρίγωνο 2. Ο πόρος των προσαγωγών 3. Ο ιγνυακός βόθρος Β. Μηριαίο οστό 1. Είναι το επιµηκέστερο, το ισχυρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγη στο στραβισμό- ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Εισαγωγη στο στραβισμό- ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Εισαγωγη στο στραβισμό- ΟΦΘΑΛΜΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΟΦΘΑΛΜΗ ΟΡΑΣΗ ΦΟΡΙΕΣ ΤΡΟΠΙΕΣ ΨΕΥΔΟΣΤΡΑΒΙΣΜΟΣ ΚΛΕΙΩ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ Επ. Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Τμήμα Στραβισμού, ΠΓΝΑ«Γ.Γεννηματάς» Διόφθαλμη όραση Εγκεφαλική

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντής : Καθ. Σ. Α. Δημητράκος Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Δεξιότητες 20-27 i. Βλέφαρα Κεφάλαιο ΙΙΙ ii. Κόγχος iii. Δακρυική συσκευή ΕΚΔΟΧΗ 7/1.10.1 1 8 Θεωρητικές Δεξιότητες (ΘΔ) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ 5o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11211, 37ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11243, 38ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11244 Ένας μαθητής ακούει το κουδούνι του σχολείου να χτυπά στο τέλος της

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές αλληλεπίδρασης ανθρώπου-υπολογιστή με καταδίωξη βλέμματος (gaze interaction): Επισκόπηση, πειραματισμός και αξιολόγηση

Τεχνικές αλληλεπίδρασης ανθρώπου-υπολογιστή με καταδίωξη βλέμματος (gaze interaction): Επισκόπηση, πειραματισμός και αξιολόγηση Τεχνικές αλληλεπίδρασης ανθρώπου-υπολογιστή με καταδίωξη βλέμματος (gaze interaction): Επισκόπηση, πειραματισμός και αξιολόγηση Διπλωματική εργασία Χρίστος Παππής Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ. γ) σύστημα προβολής( φλοιός της πληκτραίας σχισμής του ινιακού λοβού του εγκεφάλου)

ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ. γ) σύστημα προβολής( φλοιός της πληκτραίας σχισμής του ινιακού λοβού του εγκεφάλου) ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ Το αισθητήριο της όρασης Η όραση μοιάζει με σύστημα έγχρωμης Τ.Y και έχει: α) σύστημα λήψης (μάτια) β) σύστημα μεταβίβασης ( οπτικές οδοί) γ) σύστημα προβολής( φλοιός της πληκτραίας σχισμής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ Μάθημα προς τους ειδικευόμενους γιατρούς στην Οφθαλμολογία, Στο Κ.Οφ.Κ.Α. την 18/11/2003. Υπό: Δρος Κων. Ρούγγα, Οφθαλμιάτρου. 1. ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Όταν μια φωτεινή ακτίνα ή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ /2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10: Αισθητήρια όργανα - αισθήσεις ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΘΩΡΑΚΑΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΣΟΠΛΕΥΡΙΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ Σχηματίζονται μεταξύ παρακείμενων πλευρών και καταλαμβάνονται από τους μεσοπλεύριους μύες. Έσω θωρακική

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες)

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες) ΡΑΧΗ Ι. Γενικά Α. Η ράχη αποτελείται από την οπίσθια επιφάνεια του σώµατος 1. Αποτελεί µυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορµού 2. Οστικά στοιχεία α. Σπόνδυλοι β. Κεντρικά τµήµατα των πλευρών γ. Άνω επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου

Κεφαλή ΙΙ. Ι. Μύες του προσώπου Κεφαλή ΙΙ Ι. Μύες του προσώπου Α. Μιµικοί µύες (δερµατικοί) Εντοπίζονται µέσα στο υποδόριο ιστό Προσφύονται στο δέρµα του προσώπου Κινητική νεύρωση προσωπικό νεύρο (ΕΝ VII) Περιβάλλουν τα στόµια (σφηγκτήρες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Η ελάχιστη απαίτηση. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων είναι η μετατροπή του φωτός. ενέργεια.

Η ελάχιστη απαίτηση. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων είναι η μετατροπή του φωτός. ενέργεια. Η ελάχιστη απαίτηση για τη δημιουργία οφθαλμού είναι η ύπαρξη συμπλέγματος φωτοϋποδεκτικών κυττάρων που περιβάλλονται από κύτταρα που περιέχουν προστατευτική μαύρη χρωστική. Η κύρια λειτουργία των φωτοϋποδοχέων

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Πρόσθιο κοιλιακό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Όρια της κοιλιάς Άνω: Πλευρικό τόξο 7-12 Ξιφοειδής απόφυση: επίπεδο 10ου πλευρικού χόνδρου = Ο3 Κάτω : Ηβικά οστά και λαγόνια ακρολοφία:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ B ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΟΙ ΜΗΝΙΓΓΕΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο Εγκέφαλος και ο Νωτιαίος Μυελός περιβάλλονται από (3) τρεις υμένες, τις μήνιγγες : 1. Τη σκληρά μήνιγγα 2. Την αραχνοειδή μήνιγγα

Διαβάστε περισσότερα

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου 5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ H άρθρωση του ώμου Μαθητής Μ. Γεώργιος Ανατομία ώμου Τα κύρια οστά του ώμου είναι το βραχιόνιο και η ωμοπλάτη.η αρθρική κοιλότητα προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι:

Φυσιολογικό και μυωπικό μάτι: ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ) ΔΙΑΘΛΑΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΦΘΑΛΜΟΥ: ΕΜΜΕΤΡΩΠΙΑ & ΑΜΕΤΡΟΠΙΑ. ΜΥΩΠΙΑ, ΥΠΕΡΜΕΤΡΩΠΙΑ, ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ Τσίτσας Θωμάς Καλιακούδας Μάριος Καραγιαννίδης Αλέξανδρος Μιχόπουλος Σπυρίδων

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα

Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Οσφυϊκό Πλέγµα και Νεύρα Εισαγωγή Σχηµατισµός Κλάδοι του Οσφυϊκού Πλέγµατος Μηριαίο Νεύρο (Ο2-Ο4) Εισαγωγή Η κινητικότητα και η γενική αισθητικότητα του κάτω άκρου εξυπηρετούνται από τους τελικούς κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Μάθημα 1 ο : Οφθαλμολογική Εξέταση ΙΣΤΟΡΙΚΟ Ατομικό- Οικογενειακό Συνήθη οφθαλμικά συμπτώματα ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ Επισκόπηση-ψηλάφηση Εξέταση της όρασης 1. οπτική οξύτητα

Διαβάστε περισσότερα

Ανατοµία του Εγκεφάλου

Ανατοµία του Εγκεφάλου Ανατοµία του Εγκεφάλου Κύριες Σχισµές & Αύλακες: 1. Η επιµήκης σχισµή 2. Η εγκάρσια σχισµή 3. Η πλάγια σχισµή (του Sylvius) πρόσθιο οριζόντιο κλαδο πρόσθιο ανιόντα κλάδο οπίσθιο κλάδο 4. Κεντρική αύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ I (1-8) Εκδοχή 7/1.10.11

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ I (1-8) Εκδοχή 7/1.10.11 Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ I (1-8) Εκδοχή 7/1.10.11 Προς τους φοιτητές & φοιτήτριες θ εξαμήνου της Β Οφθαλμολογικής Κλινικής του Α.Π.Θ. Διανέμονται τα κείμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ - ΠΡΕΣΒΥΩΠΙΑ

ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ - ΠΡΕΣΒΥΩΠΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ - ΠΡΕΣΒΥΩΠΙΑ ΤΡΙΤΗ 8 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Ρ. ΜΙΧΑΗΛ Γ. ΑΓΓΕΛΟΥ Αστιγµατισµός ιαθλαστική ανωµαλία του οφθαλµού, κατά την οποία οι προσπίπτουσες σε αυτόν παράλληλες

Διαβάστε περισσότερα

NEΥΡΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ ΚΟΡΙΚΑ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ 12.10.2010 Γ. ΠΑΠΑΔΕΔΕΣ

NEΥΡΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ ΚΟΡΙΚΑ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ 12.10.2010 Γ. ΠΑΠΑΔΕΔΕΣ NEΥΡΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΟΦΘΑΛΜΟΣ ΚΟΡΙΚΑ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ 12.10.2010 Γ. ΠΑΠΑΔΕΔΕΣ ΚΟΡΙΚΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΟ { Pupillary Reflex } Ξεχωριστό κεφάλαιο της Νεύρο-οφθαλµολογίας οφθαλµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος

ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους. Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος ΑνατομίαΑναπνευστικούγια αναισθησιολόγους Τηλέμαχος Παρασκευόπουλος Τιπεριλαμβάνει; Ρινική κοιλότητα Φάρυγγας Λάρυγγας Τραχεία Βρογχιόλια Βρόγχοι Κυψελίδες Όριοανώτερου κατώτερουασ Φωνητικές χορδές Λάρυγγας

Διαβάστε περισσότερα

Ατελής οπή ωχράς κηλίδας. Ψευδοοπή ωχράς κηλίδας. Αποτυχηµένη απόπειρα σχηµατισµού οπής

Ατελής οπή ωχράς κηλίδας. Ψευδοοπή ωχράς κηλίδας. Αποτυχηµένη απόπειρα σχηµατισµού οπής 11 Ατελής οπή ωχράς κηλίδας Έλλειµµα των έσω στοιβάδων του αµφιβληστροειδή στο κεντρικό βοθρίο Ανώµαλα τοιχώµατα ελλείµµατος Λέπτυνση του εδάφους της οπής Σχεδόν φυσιολογικό πάχος αµφιβληστροειδή πέριξ

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 Αγγείωση του έρµατο Αρτηρίε Φλέβε Τριχοειδή Λεµφαγγεία Χρησιµεύουν για : Θερµορρύθµιση και Θρέψη του δέρµατο. Το δέρµα αιµατώνεται πολύ καλά από τα αγγεία του υποδέρµατο, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Σχηµατισµός Παράπλευροι Κλάδοι του Ιερού Πλέγµατος Μυϊκοί Παράπλευροι Κλάδοι Δερµατικοί Παράπλευροι Κλάδοι Σπλαγχνικοί Παράπλευροι Κλάδοι Τελικοί Κλάδοι του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΙ ΚΟΓΧΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΙ ΚΟΓΧΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ - ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ι. ΦΕΖΟΥΛΙΔΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΙ ΚΟΓΧΟΙ ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ ΚΡΑΝΙΟ Μετωπιαίο Σφηνοειδέ2 Ηθμοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινογραφία θώρακος. Ενότητα 3: Εργαστηριακές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Ακτινογραφία θώρακος. Ενότητα 3: Εργαστηριακές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Ακτινογραφία θώρακος Ενότητα 3: Εργαστηριακές εξετάσεις Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Ανάλυση της ακτινολογικής εξέτασης του θώρακα Φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΦΘΑΛΜΟΥ Νικόλαος Π. Ματθαίου Χειρουργός Οφθαλμίατρος Επιστημονικός Συνεργάτης Εργαστηρίου Ιστολογίας και Εμβρυολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ 1 Ανατομία του οφθαλμού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 10 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ-ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ Β

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 10 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ-ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΟ 10 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ-ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ Β 1. Ως αίσθηση χαρακτηρίζουμε το αποτέλεσμα της ερμηνείας των ερεθισμάτων που φτάνουν στον εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ

ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ Ένας ενημερωτικός οδηγός για την πραγματικότητα του σήμερα Δρ. Αναστάσιος Ιωάννης Κανελλόπουλος Καθηγητής Οφθαλμολογίας Παν/μιου Νέας Υόρκης Οφθαλμολογικό Ινστιτούτο Laser

Διαβάστε περισσότερα

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία

Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Κρανίο - Εγκέφαλος ανατομία Οστά κρανίου από το πλάϊ Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό οστό Σφηνοειδές οστό Κροταφικό οστό Ηθμοειδές οστό Άνω γνάθος Ινιακό οστό Κάτω γνάθος Οστά από εμπρός Μετωπιαίο οστό Βρεγματικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο γλαύκωμα:ορολογία Γλαύκωμα: Ομάδα ασθενειών με κοινό χαρακτηριστικό την οπτική νευροπάθεια που σχετίζεται με απώλεια της όρασης, όπου

1. Εισαγωγή στο γλαύκωμα:ορολογία Γλαύκωμα: Ομάδα ασθενειών με κοινό χαρακτηριστικό την οπτική νευροπάθεια που σχετίζεται με απώλεια της όρασης, όπου Γλαύκωμα Γλαύκωμα Σκοπός: 1. Εισαγωγή στο γλαύκωμα: ορολογία 2. ΕΟΠ και Υδατοειδές υγρό 3. Κλινική εκτίμηση 4. Γλαύκωμα Ανοικτής γωνίας 5. Γλαύκωμα Κλειστής γωνίας 6. Παιδικό γλαύκωμα 7. Θεραπευτική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΛΥΣΕΙΣ ΙΙΙ, IV, VI ΝΕΥΡΟΥ ΝΙΚΟΣ ΝΙΤΣΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΦΘΑΛΜΙΤΡΟΣ & ΠΑΙΔΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΡΑΛΥΣΕΙΣ ΙΙΙ, IV, VI ΝΕΥΡΟΥ ΝΙΚΟΣ ΝΙΤΣΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΦΘΑΛΜΙΤΡΟΣ & ΠΑΙΔΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΟΣ ΠΑΡΑΛΥΣΕΙΣ ΙΙΙ, IV, VI ΝΕΥΡΟΥ ΝΙΚΟΣ ΝΙΤΣΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΦΘΑΛΜΙΤΡΟΣ & ΠΑΙΔΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΟΣ ΟΕΒΕ 11/2012 Συμπτώματα Στραβισμός μη συνεκτικός Διόφθαλμη διπλωπία (αυξανόμενη στο σημείο δράσης του παρετικού μυός)

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

Το όργανο της ακοής και της ισορροπίας.

Το όργανο της ακοής και της ισορροπίας. Σημειώσεις Προβολής: 1. Στις διαφάνειες, όπου υπάρχουν υπογραμμισμένες λέξεις (υπερσύνδεση), σημαίνει ότι, πατώντας την λέξη, πηγαίνεις σε άλλη, κρυφή σελίδα. Για να επιστρέψεις στην προηγούμενη πατάς

Διαβάστε περισσότερα