Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας και του Θωμά Πρελιούμποβιτς (πίν )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας και του Θωμά Πρελιούμποβιτς (πίν. 18-24)"

Transcript

1 Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας και του Θωμά Πρελιούμποβιτς (πίν ) Ανδρέας ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ Δελτίον XAE 4 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Γεωργίου Α. Σωτηρίου ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1966

2 ΝΕΑΙ ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑΙ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΙΝΑΣ ΚΑΙ TOT ΘΩΜΑ ΠΡΕΛΙΟΤΜΠΟΒΙΤΣ (Πίν ) Της Μαρίας Άγγελίνας, Κομνηνής, Δούκαινας, Παλαιολογίνας, συζύγου τοϋ Δεσπότου των 'Ιωαννίνων Θωμά Πρελιούμποβιτς καί αδελφής τοϋ 'Ιωάννου - Ίωάσαφ Ουρεση Παλαιολόγου, δευτέρου κτήτορος της Μονής Μεταμορφώσεως των Μετεώρων, ήσαν μέχρι τοΰδε γνωσταί δύο προσωπογραφίαι ή άκριβέστερον μία εις δύο πανομοιότυπα αντίγραφα. Ή μία τούτων άνευρέθη κατά το 1908 ή 1909 εις μίαν κρύπτην της Μ. Μεταμορφώσεως των Μετεώρων ύπο τοϋ αειμνήστου Ν. Βέη, παρά τοΰ όποιου και έδημοσιεύθη *. Εις την εικόνα αυτήν, αποτελούσαν το εν φύλλον δίπτυχου, ως δεικνύει το άντίγραφον της Cuenca, περί τοϋ οποίου ευθύς αμέσως, εικονίζεται ή Μαρία Παλαιολογίνα γονυπετής παρά τους πόδας τής Θεοτόκου όρθιας βρεφοκρατούσης. Το άντίγραφον επί τοΰ δίπτυχου τοΰ άποκειμένου είς τον καθεδρικον ναόν της Cuenca είς τήν Ίσπανίαν διατηρείται εις καλλιτέραν κατάστασιν. Είς το εν φύλλον τοΰ δίπτυχου τούτου εικονίζεται ή Παλαιολογίνα κατά τον ϊδιον ακριβώς τρόπον, είς δε το σωζόμενον έκεϊ έτερον φύλλον, το όποιον λείπει άπο το δίπτυχον τής Μ. Μεταμορφώσεως, ύπήρχεν ή κατεστραμμένη σήμερον είκών τοΰ συζύγου τής Παλαιολογίνας, δηλαδή τοΰ Δεσπότου Θωμά Πρελιούμποβιτς, γονυπετοΰς παρά τους πόδας τοΰ όρθιου καί εύλογοΰντος Ίησοΰ 2. Είς τάς παραστάσεις αύτας δυνάμεθα τώρα να προσθέσωμεν μίαν ακόμη, άγνωστον μέχρι τοΰδε καί άποκαλυφθεϊσαν τελευταίως, δτε έγένετο ό καθαρισμός τής εικόνος, έπί τής οποίας αϊ προσωπογραφίαι τής Μαρίας καί τοΰ συζύγου της έλάνθανον μεταξύ των Ιερών προσώπων των άπαρτιζόντων την είκονογραφικήν σύνθεσιν. Κατά τάς εργασίας δηλαδή καθαρισμοΰ καί συντη- 1. Α.Ε. 1911,177 κ.έξ. μετ' εικόνος λίαν άμυδρας. Σχέδιόν της έδημοσίευσα είς το Α.Δ. 10, 1926, σ. 45, είκ, 10. Φωτογραφία είς τον Κατάλογον : Βυζαντινή Τέχνη. 9η Έκθεσις Συμβουλίου Ευρώπης, 'Αθήναι 1964, αριθ Έδημοσιεύθη υπό G. Ostrogorsky-Ph. Schweinfurth εν Seminarium Kondakovianum, 4, 1931, 165 κ.έξ. καί πίν. V - VI. "Αλλαι φωτογραφίαι συνοδεύουν τήν ίσπανικήν μετάφρασιν τοϋ άρθρου έν Archivo Espaïiol de Arte y Arqueologia, No 18, 1930, 213 κ.έξ. μετά δύο πινάκων άνευ αριθμήσεως. Βλ. επίσης S. R ad ο j Cid, Icônes de Serbie et de Macédoine, Beograd &. ï. πίν. 50, 51 (χωρίς άρίθμησιν). Πρβ. τον ϊδιον έν Jahrbuch der österreichischen byzantinischen

3 54 Α. ΞγΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Neat προσωπογραφία! της Μαρίας Παλαιολογίνας ρήσεως σειράς εικόνων, πού έγιναν εις τάς μονάς των Μετεώρων υπό της Υπηρεσίας 'Αναστηλώσεως κατά τα τελευταία έτη δια τοϋ είδικοϋ καλλιτέχνου κ. Φ. Ζαχαρίου καΐ τοϋ συνεργείου του υπό την έπίβλεψίν μου, μεταξύ των καθαρισθέντων ζωγραφικών έργων, αρκετά των οποίων είναι εξαιρετικής σημασίας, ήλθεν είς φως και ή είκών ή μέλλουσα εδώ να μας απασχόληση. Α'. Ή είκών αΰτη ευρίσκεται εις το Σκευοφυλάκιον της Μ. Μεταμορφώσεως τών Μετεώρων, έχει διαστάσεις 0,38x0,318 μ. και παριστάνει τήν Τηλάφησιν τοϋ Θωμα (Πίν. 18). Το βάθος της συνθέσεως καταλαμβάνουν πολύπλοκα οικοδομήματα παλαιολογείου καθαρώς μορφής, τον κατακόρυφον άξονα τών οποίων αποτελεί είδος στενοΰ πύργου καλυπτομένου ύπο τρούλλου και έχοντος είς το κάτω μέρος την κλειστήν θύραν, πού πλαισιώνει τήν μορφήν του Χρίστου. Ό Σωτήρ εικονίζεται με σφοδράν κίνησιν κλίνων το άνω σώμα ισχυρώς προς αριστερά, ώς προς τον θεατήν, και τείνων προς τήν κατεύθυνσιν αυτήν τήν ευλογούσαν δεξιάν χείρα, ενώ διά της αριστεράς ανυψώνει το ίμάτιον δια να φανη ή είς τήν δεξιάν πλευράν ουλή άπό τον επί τοϋ σταυρού λογχισμόν ( Πίν. 19 β). Κάτω της τεινομένης δεξιάς τοϋ Ίησοΰ., πού σχηματίζει ετδος τόξου, εικονίζεται ό 'Απόστολος Θωμάς, ό όποιος μέ ζωηράν κίνησιν σπεύδει προς τον Σωτήρα και ετοιμάζεται νά θέση τον δάκτυλόν του είς τήν επί της πλευράς ούλήν. "Όπισθεν τοϋ Θωμά ευρίσκονται δύο μορφαί : μία γυναικεία μέ βασιλικήν στολήν και στέμμα, παρ' αυτήν δέ μία ανδρική, της οποίας φαίνεται μόνον ή κεφαλή μέ το πρόσωπον έστραμμένον προς τον θεατήν. Είς τάς δύο αύτάς μορφάς θα έπανέλθωμεν κατωτέρω. Κατά το άριστερον μέρος της εικόνος, όπισθεν της βασιλίσσης, ευρίσκονται πέντε 'Απόστολοι, ή κεφαλή ενός τών οποίων είναι αρκετά έφθαρμένη (Πίν. 19α και 20α), αντιστοίχως δέ είς το δεξιον μέρος έτεροι πέντε 'Απόστολοι μέ έφθαρμένην τήν κεφαλήν τοϋ ενός ( Πίν. 19γ). Υπεράνω τέλος τών οικοδομημάτων, επί τοϋ χρυσού βάθους, ή επιγραφή : Η ΨΫΛΑΦΪΣΙΣ = ΤΟΥ ΘΩΜΑ Gesellschaft, 5, 1956, 80. Προγενεστέρα βιβλιογραφία έν Β. Λάζαρε φ, Ιστορία της βυζαντινής ζωγραφικής (ρωσ. ), Μόσχα , Ι, 365, σημ. 59. "Η προσωπογραφία τοϋ Θωμά ϊχει σκοπίμως άποξεσθή. Ostrogorsky, ένθ' άν Σήμερον το μέρος, 8που είκονίζετο ούτος, καλύπτεται ύπο έρυθροΰ χρώματος ομοίου μέ το τοϋ προσκεφαλαίου, επί τοϋ οποίου πατεί δ Ίησοΰς. Τήν έκεΐ άπεικόνισιν τοϋ Θωμά τώρα μαρτυρεί μόνον ή επί τής αργυράς επενδύσεως επιγραφή, δπως τήν παραθέτουν ό Ostrogorsky, αυτόθι και ό Estoparia η, Ι, 16 (Τον τίτλον τοϋ βιβλίου τούτου βλ. κατωτέρω, σ. 58, σημ. 1 ) : Θωμάς Δ[εσ]\πότης Κ[ομν]\ηνος ό Π[αλα]ι[ολόγος] ή, κατά τον κ. Λ. Βρανούσην, ό Π[(>εάλ]ι[μηος].

4 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας 55 Ή οπίσθια δψις της σανίδος, έπί της οποίας ή είκών, κοσμείται με ζωγραφημένον σταυρόν έχοντα τρεις εγκαρσίους κεραίας, τάς μέν δύο ανωτέρας παραλλήλους, τήν δε κατωτάτην λοξήν. 'Από την βάσιν του σταυρού εκκινούν, ανερχόμενοι προς τα άνω εκατέρωθεν αύτοϋ, δύο συμμετρικοί βλαστοί, των οποίων αί πλουσίως άναπτυσσόμεναι έλικες περιβάλλουν άνθος μέ φύλλα ( Πίν. 20 β ). Ή μονόχρωμος καστανέρυθρος αύτη διακόσμησις, εκτελεσμένη με έξαιρετικήν κομψότητα και χάριν, σχετίζεται στενώς προς τάς ανάλογους εις τάς τοιχογραφίας της παλαιολογείου εποχής. Β'. Προτοϋ έξετάσωμεν μερικάς είκονογραφικάς λεπτομέρειας αξίας ιδιαιτέρας προσοχής, είναι ανάγκη να έπιχειρήσωμεν τον ταυτισμον των δύο μορφών πού ευρίσκονται όπισθεν τοϋ 'Αποστόλου Θωμά, τής βασιλίσσης δηλαδή καί τοϋ παρ' αυτήν ανδρός. Δεν πρόκειται ασφαλώς περί προσώπων, τα όποια συνδέονται όργανικώς με τήν σύνθεσιν τής Ψηλαφήσεως τοΰ Θωμά. Καί άν τοϋτο θά ήδύνατο να θεωρηθή προς στιγμήν πιθανόν προκειμένου περί τής ανδρικής μορφής, άν καί, δπως θά ϊδωμεν, τοιούτον τι δεν συμβαίνει, πάντως ή παρουσία γυναικός καί μάλιστα βασιλίσσης εις τήν εύαγγελικήν αυτήν σκηνήν αποκλείεται απολύτως. 'Απλή όμως παραβολή τής γυναικείας αυτής βασιλικής μορφής (Πίν. 21α καί 22α) προς τήν προσωπογραφίαν τής Μαρίας Παλαιολογίνας, Οπως εικονίζεται αυτή παρά τους πόδας τής Θεοτόκου έπί τοϋ φύλλου τοΰ δίπτυχου τής Μ. Μεταμορφώσεως τών Μετεώρων ( Πίν. 21 β ), καθώς καί έπί τοΰ άριστεροΰ φύλλου τοΰ δίπτυχου τής Cuenca (Πίν. 21 γ), περί τών οποίων εγινεν ανωτέρω λόγος, ούδεμίαν επιτρέπει, νομίζω, άμφιβολίαν δτι πρόκειται περί τοΰ αύτοϋ προσώπου. Τα ϊδια εντελώς χαρακτηριστικά, ή αυτή στολή, το ϊδιον μαργαριτοκόσμητον πλέγμα το πίπτον καθ' δμοιον τρόπον έπί τής ράχεως. Δύναται λοιπόν να θεωρηθή απολύτως, νομίζω, βέβαιον δτι ή έπί τής απασχολούσης ημάς εικόνος παριστανομένη βασίλισσα δεν είναι άλλη άπό τήν Μαρίαν Παλαιολογίναν, τήν άδελφήν τοΰ 'Ιωάννου - Ίωάσαφ Ουρεση Παλαιολόγου καί σύζυγον τοΰ Σέρβου Δεσπότου τών 'Ιωαννίνων Θωμά Πρελιούμποβιτς. Έρχόμεθα τώρα εις τήν παρά τήν βασίλισσαν εύρισκομένην άνδρικήν μορφήν ( Πίν. 22 α, β ). Αΰτη δέν είναι δυνατόν να είκονίζη Άπόστολον, δπως εκ πρώτης δψεως θα υπέθετε τις, καί τοΰτο δια τους εξής λόγους : 'Υπολογιζόμενης καί τής μορφής αυτής, οι 'Απόστολοι ο'ι παριστάμενοι εις τήν σκηνήν τής Ψηλαφήσεως θά ήσαν δώδεκα, ενώ είναι γνωστόν δτι οι Εύαγγελισταί διηγούμενοι τά μεταξύ τής 'Αναστάσεως καί τής 'Αναλήψεως γεγονότα, αναφέρουν πάντοτε ένδεκα Μαθητάς (Ματθ , Μάρκ. 16.4,

5 56 Α. ΞΥΓΤΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας Λουκ. 24.9,33), δεδομένου δτι δ δωδέκατος, ό 'Ιούδας, είχεν άπαγχονισθή. Τον αριθμόν δέ των ένδεκα ακολουθούν και αϊ παραστάσεις της Ψηλαφήσεως επί των μνημείων και κατά τους μεσοβυζαντινούς χρόνους ' και κατά τήν περίοδον των Παλαιολόγων 8, εις τήν οποίαν ανήκει ή εξεταζόμενη είκών. Και δύναται βεβαίως νά σημείωση κανείς ελάχιστα μνημεία, δπου ό άριθμδς τών εικονιζόμενων Μαθητών είναι δώδεκα 8, εκ παραδρομής ΐσως ή διά λόγους πού δεν δυνάμεθα να γνωρίζωμεν, άλλ' α'ι σπανιώταται αύται εξαιρέσεις όλίγην έχουν, νομίζω, σημασίαν, άφοΰ υπάρχουν άλλαι ενδείξεις πείθουσαι δτι ή παρά τήν Παλαιολογίναν μορφή ασφαλώς δεν εικονίζει Άπόστολον. Πράγματι, αν παρατήρηση τις εις τήν έδώ έξεταζομένην εικόνα τους δέκα Μαθητάς, αφαιρουμένου τοϋ προς τον Ίησοϋν σπεύδοντος Θωμά, θά διαπίστωση δτι ούτοι εϊτε ατενίζουν τον Σωτήρα είτε διαλέγονται μεταξύ των κατά ζεύγη, δπως οί δύο εις το μέσον τής δεξιάς ομάδος καΐ οί δύο εις τήν κορυφήν τής αριστεράς ( Πίν. 19 α, γ και 20 α). Ή μόνη μορφή πού κάμνει έξαίρεσιν, ατενίζουσα μέ ζωηρόν βλέμμα τον θεατήν, είναι ακριβώς ή παρά τήν Παλαιολογίναν, ή έδώ απασχολούσα ήμας. Ή μορφή δμως αυτή διαφέρει καΐ εξ άλλης απόψεως άπο τους Μαθητάς. 'Ενώ δηλαδή οί 'Απόστολοι εικονίζονται μέ τον κατά παράδοσιν τύπον καί μέ τήν ούδετέραν έκφρασιν τών άπ' αιώνων εικονογραφικών μορφών (Πίν. 20α), ό παρά τήν Παλαιολογίναν άνήρ παριστάνεται κατά τρόπον διάφορον. Ούτος ευρίσκεται έξω τής 1. Βλ. π.χ. το ψηφιδωτον τοϋ 'Οσίου Λουκά: E. D i e z - Ο. Demos, Byzantine Mosaics in Greece, Cambridge, Massachusetts 1931, είκ. 10. Κωδ. Gr. 74 της Έθν. Βιβλιοθήκης τών Παρισίων : Η. Ο m ο n t, Évangiles avec peintures byzantines du Xle siècle, Paris 1908, II, πίν. 184 a. Δαφνί: Diez-Demus, ίνθ' άν. είκ. 1Θ3. Κωδ. Harley 1810 τοϋ Βρετταν. Μουσείου: Ο. M. D a 11 ο n, Bast Christian Art, Oxford 1925, πίν. LVII.2 έναντι σ Π.χ. Μυστρας: "Αγ. Ιωάννης, Περίβλεπτος, G. Millet, Monuments byzantins de Mistra, Paris 1910, πίν , Σερβία: Ματέϊτσα, V. Ρ e t k ο ν i d, La peinture serbe du moyen âge, II, Beograd 1934, πίν. CXLVa. Ναγκορίτσινο, G. Millet-A. Frolow, La peinture du moyen âge en Yougoslavie, Fase. Ill, Paris 1962, πίν Κώδ. Gr. 543 της Έθν. Βιβλιοθήκης τών Παρισίων, Η. Ο m ο n t, Miniatures des plus anciens manuscrits grecs de la Bibliothèque Nationale, Paris 1929, πίν. CXX.l. 3. "Οπως π.χ. τον loov αίώνα εις τον κώδ. Gr. 21 της Δημοσ. Βιβλιοθήκης τοϋ Λένινγκραδ ( Petropolitanus 21). Προχείρως παρά Λ ά ζ α ρ ε φ, ϊνθ' άν. II, πίν. 66. 'Επίσης τον 13ον αίώνα εις τήν τοιχογραφίαν τής Σοπότσανι. Millet-Frolow, ένθ' άν. Fase. II, Paris 1957, πίν Τον δέ 14ον είς τήν τοιχογραφίαν τοϋ Πέτς, Ρ e t k ο ν i é, ϊνθ' άν. II, πίν. XXVII, μέ τήν οποίαν συμφωνεί απολύτως, ώς προς τήν διάταξιν τών 'Αποστόλων, ή μικρογραφία τοϋ συγχρόνου κώδ. Gr της Έθν. Βιβλιοθήκης τών Παρισίων. S. Der Nersessian, L'illustration du roman de Barlaam et Joasaph, Paris 1937, Λεύκωμα, πίν. LXII. 244.

6 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφία!, της Μαρίας Παλαιολογίνας 57 εικονογραφικής παραδόσεως, με εντελώς ατομικά χαρακτηριστικά. Είναι μία μορφή γεμάτη δύναμιν και ζωηράν εκφρασιν πού ό ζωγράφος ήδυνήθη ν' άποδώση μ' έξαιρετικήν ένάργειαν ( Πίν. 22 β ). Πρόκειται λοιπόν δχι περί μιας τυπικής και κατά παράδοσιν μορφής, δπως αϊ των 'Αποστόλων, άλλα περί πραγματικής προσωπογραφίας. 'Υπάρχει δμως καΐ άλλος ακόμη λόγος πείθων δτι ή μορφή αύτη δέν δύναται να είκονίζη Άπόστολον. Ή άπομόνωσις δηλαδή άπο τους άλλους Μαθητάς καί ή πλαισίωσις, κατά κάποιον τρόπον, τής Παλαιολογίνας και τής ανδρικής αυτής μορφής μεταξύ του αριστερού ομίλου τών 'Αποστόλων και τοϋ Θωμά (Πίν. 22α). Δια τής διατάξεως αυτής ηθέλησε, νομίζω, ό ζωγράφος άφ' ενός να καταστήση φανερον δτι τά δύο αυτά πρόσωπα, ή Παλαιολογίνα δηλαδή καΐ ό παρ' αυτήν άνήρ, εϊναι ξένα προς τήν είκονιζομένην εύαγγελικήν σκηνήν καί άφ' ετέρου νά τα έξάρη, ώστε να προκαλέση έπ' αυτών τήν προσοχήν τοϋ θεατοϋ. Τήν εννοιαν αυτήν τής εξάρσεως επιτείνει, κατά τήν γνώμην μου, καί ή υπεράνω τών μορφών τεινομένη εις σχήμα τόξου ευλογούσα χειρ τοϋ Ίησοΰ. Αύτη έχει ασφαλώς τήν εννοιαν τής προστασίας τοϋ Σωτήρος, ύπο τήν οποίαν έχουν ζητήσει νά τεθοΰν τά δύο αυτά πρόσωπα, καί θα έλεγε κανείς δτι είναι δι' εικόνος άπόδοσις τών βιβλικών στίχων : «"Οτι xfj δεξιά σκεπάσει αντονς και τω βραχίονι νπερασπιεϊ αντών» (Σοφ. Σολομ. 5.16). Ή μορφή λοιπόν αυτή είναι ασφαλώς προσωπογραφία καί εικονίζει πρόσωπον στενώς σχετιζόμενον μέ τήν Μαρίαν Παλαιολογίναν, άφοΰ μετ' αυτής ευρίσκεται κάτω άπο την προστασίαν τοϋ Χρίστου. Τίνα εικονίζει ή προσωπογραφία αύτη δεν θα ήτο δύσκολον, μετά τ' ανωτέρω λεχθέντα, νά εΰρωμεν. Άν λάβωμεν ύπ' όψιν δτι ή εΐκών παριστάνει εύαγγελικήν σκηνήν, τήν Ψηλάφησιν, εις τήν οποίαν το κύριον πρόσωπον, μετά βεβαίως τον Ίησοϋν, εϊναι δ Θωμάς, καί δτι ή άπασχολοΰσα ημάς μορφή ευρίσκεται παραπλεύρως τοϋ 'Αποστόλου τούτου, άφ' ετέρου δέ δτι πλησίον της μορφής αυτής εικονίζεται ή Παλαιολογίνα, θά καταλήξωμεν εις το θετικόν, κατά τήν γνώμην μου, συμπέρασμα δτι ό παριστανόμενος είναι ό ομώνυμος προς τον Άπόστολον Δεσπότης τών 'Ιωαννίνων Θωμάς Πρελιούμποβιτς, ό Σέρβος δηλαδή σύζυγος τής Μαρίας Παλαιολογίνας. Τήν έπιβεβαίωσιν τοϋ συμπεράσματος, είς το όποιον κατελήξαμεν, θά μας παρεϊχεν ή παραβολή προς τήν προσωπογραφίαν τοϋ Θωμά επί τοϋ δεξιοϋ φύλλου τοϋ δίπτυχου τής Guenca, άλλα τοϋτο δεν είναι δυστυχώς δυνατόν, διότι, δπως εΐδομεν, αύτη έχει εκ τών υστέρων καταστραφή '. Ή μορφή συνεπώς επί τής εικόνος τής Ψηλαψήσεως απομένει ή μόνη σήμερον γνωστή προσωπογραφία τοϋ Δεσπότου Θωμά. 1. Βλ. άνωτ. σ. 54 σημ.

7 58 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας Εις τ' ανωτέρω εκτεθέντα θα ήδύνατο ΐσως να προβληθή ή άντίρρησις δτι ένψ ή Παλαιολογίνα εικονίζεται με τήν πλουσίαν βασιλικήν της στολήν και μέ το στέμμα επί της κεφαλής, ό προς τον σύζυγόν της Θωμαν ταυτισθείς παριστάνεται φέρων το ΐδιον μέ τους 'Αποστόλους ένδυμα και μέ τήν κεφαλήν άκάλυπτον. Νομίζω δτι ή διαφορά αύτη εις το ένδυμα των δύο συζύγων δεν είναι ικανή να θέση ύπό άμφιβολίαν τον ταυτισμον της ανδρικής μορφής μέ τον Δεσπότην Θωμαν, εις τον όποιον μας ώδήγησεν ή ανωτέρω γενομένη έρευνα. Είναι λοιπόν ανάγκη νά έξετάσωμεν ποίος θα ήδύνατο νά είναι ό λόγος τής απεικονίσεως τοϋ Θωμά κατά τον τρόπον τοϋτον. Βεβαίως ό τρόπος αυτός τής παραστάσεως τοϋ Θωμά δέν θά ήτο δυνατόν ν' άποδοθή εις τήν χριστιανικήν του ταπεινοφροσύνην, διότι, αν πιστεύσωμεν το Χρονικον το λεγόμενον των μοναχών Κομνηνού και Πρόκλου, 'όχι εύνοϊκώς, πρέπει νά όμολογηθή, απέναντι του διακείμενον, μία των πρώτων του πράξεων, δταν ανέλαβε τήν δεσποτείαν τών Ιωαννίνων, ήτο ή εξορία τοϋ μητροπολίτου καί ή άφαίρεσις τών κτημάτων τής Μητροπόλεως, κατόπιν τών οποίων «εις παντελή έρημίαν ή εκκλησία αντη κατήντησε και χορτοθήκας τα εν αυτή οικήματα πεποίηκε και ύστερον και κατά τών θείων σκευών χείρα κινήσαι τετόλμηκε» 1. Άλλαχοΰ δέ οΰτος αποκαλείται ύπο τοϋ ιδίου Χρονικού «φιλόχρυσος ο μισόχριστος» 3. "Αλλος συνεπώς πρέπει νά ήτο ό λόγος τής απεικονίσεως του κατά τον τρόπον αυτόν. Νομίζω δτι τοΰτο οφείλεται εις το γεγονός δτι ό Θωμάς ήτο βεβαίως και άπεκαλεϊτο Δεσπότης, άλλ' ό τίτλος ούτος τοϋ Δεσπότου δέν τοϋ εΐχεν επισήμως άπονεμηθή ύπο τοϋ αύτοκράτορος. Τοϋτο έγινε πράγματι, συμφώνως προς το εις τους μοναχούς Κομνηvòv και Πρόκλον άποδιδόμενον Χρονικόν, μόλις το 1383, Ιν δηλαδή έ"τος προ τής δολοφονίας του (1384). Κατά το Χρονικόν λοιπόν «Τω αντω ετει (1383) απεστάλη 6 τιμιώτατος καθηγούμενος τοϋ Άρχιμανδρείον κυρ Γαβριήλ προς τον βασιλέα κνριον Μανονήλ τον ΙΤαλαιολόγον* καί έλθών μετά τον 1. Α. Μουστοξύδου, Έλληνομνήμων, σ. 510 κ.έξ., 10. S. Cirac Ε s t ο- ρ a fi a n, El legado de la basilissa Maria y de los déspotas Thomas y Esaù de Joannina, Barcelona 1934, II, σ. 40, 10. Tò βιβλίον αυτό ήδυνήθην να χρησιμοποιήσω χάρις είς τήν ευγενή καλωσύνην τοϋ Διευθυντού τοϋ Μεσαιωνικού 'Αρχείου κ. Λ. Βρανούση, τον όποιον καί άπο τήν θέσιν αυτήν θέλω θερμότατα να ευχαριστήσω. 2. Μουστοξύδης, Αυτόθι, σ. 513, 11. Es top an an, ενθ' άν. σ. 40, Έκ πρώτης δψεως θα ένόμιζέ τις δτι πρόκειται περί μνημονικού λάθους, δεδομένου δτι το 1383 αυτοκράτωρ Κωνσταντινουπόλεως ήτο ό 'Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος, τοϋτο δέ υπέθεσε καί ό Estopafian. "Οπως δμως άπέδειξεν όπ. R. Loenertz είς τήν Ε.Ε.Β.Σ. 25, 1955, 170 κ.έξ. πρόκειται πράγματι περί τοϋ Μανουήλ Παλαιολόγου, ό όποιος είχεν ύπο τήν διοίκησίν του τήν Θεσσαλονίκην άπο τοϋ 1382 περίπου μέχρι τοϋ Είς τήν Θεσσαλονίκην λοιπόν απεστάλη ό ηγούμενος τοϋ Άρχιμανδρείου προς τον Μανουήλ, άπο τον όποιον έ"λαβε τα «δεσποτικά αξιώματα». Πβλ. καί R. J. Loenertz έν Β.Ζ. 50, 1957, 390 κ.έξ.

8 Α. ΕΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφία! της Μαρίας Παλαιολογίνας 59 άρχοντος Μαγκαβανοϋ ' ε«ς τα 'Ιωάννινα ενέδυσαν αυτόν ( τον Θωμάν ) τα δεσποτικά αξιώματα...» 2. Θαέρωτηθή δμως διατί αντιθέτως ή Μαρία Παλαιολογίνα παριστάνεται εις την ιδίαν εικόνα, όπως και εις το φύλλον δίπτυχου της Μ. Μεταμορφώσεως και εις το δίπτυχον της Cuenca, με στολήν βασιλικήν και με στέμμα. Τοϋτο, κατά την γνώμην μου, εξηγείται άπο το γεγονός δτι αύτη ήτο ή πραγματική Δέσποινα των 'Ιωαννίνων, τα όποια είχε λάβει παρά τοϋ πατρός της Συμεών Οΰρεση Παλαιολόγου, Δεσπότου αρχικώς της 'Ηπείρου ( ) και κατόπιν αύτοκράτορος Σέρβων και Ρωμαίων, δπως ό ΐδιος άνεκήρυξε τον εαυτόν του εις την Καστοριάν, με πρωτεύουσαν τοϋ Βασιλείου του τα Τρίκκαλα της Θεσσαλίας 3. Το ΐδιον άλλωστε Χρονικον την Μαρίαν αποκαλεί πάντοτε βασίλισσαν, τον δέ σύζυγόν της απλώς Θωμαν. Άλλα και οί Ίωαννϊται, δπως μαρτυρεί το Χρονικον, αυτήν έθεώρουν «φυσικήν αυτών κυρίαν» *. Άν τα συμπεράσματα, εις τά όποια κατελήξαμεν, θεωρηθούν, δπως τουλάχιστον νομίζω, πιθανά, τότε ή προσωπογραφία τοϋ Θωμα αποκτά ίδιαιτέραν δλως σημασίαν, ως ή μόνη μέχρις ημών διασωθεϊσα, δεδομένου δτι ή επί τοϋ δίπτυχου της Cuenca έχει, ως εΐδομεν, καταστραφή. Προτοΰ άφήσωμεν τάς δύο προσωπογραφίας, δια να ετ,θωμεν εις τήν έξέτασιν άλλων ζητημάτων σχετικών μέ τήν άπασχολοΰσαν ημάς εικόνα, πρέπει να σημειώσωμεν μίαν ακόμη σχετικήν προς αύτάς λεπτομέρειαν. Ή άπεικόνισις δηλαδή της Παλαιολογίνας καί τοϋ συζύγου της μεταξύ τών 'Αποστόλων, ή κατά κάποιον τρόπον ένσωμάτωσίς των, θα ήδύνατό τις να εΐπη, εις τήν εύαγγελικήν σκηνήν είναι, άν δέν άπατώμαι, μοναδική μέχρι τοΰδε επί της εξεταζόμενης εικόνος. Οΰτε κατά τους παλαιοτέρους χρόνους, άλλ' ούτε καί κατά τήν έποχήν τών Παλαιολόγων, εις τήν οποίαν ανήκει ή εΐκών, τοιούτον παράδειγμα, εις έμέ τουλάχιστον, είναι γνωστόν. Μόνον άργότερον, άπο τοϋ 16 ου αιώνος καί έπειτα, εύρίσκομεν ανάλογους παραστάσεις εις εικόνας της Κύπρου 5 υπό τήν έπίδρασιν πιθανώς δυτικών έργων, ενώ τήν ιδίαν έποχήν οί Κρήτες αγιογράφοι εξακολουθούν να εικονίζουν τους δωρητάς εις το άκρον της εικόνος, συνήθως εις πολύ μικροτέραν κλίμακα εκείνης πού παρι- 1. Ή Μαγκαφα, κατά τήν έκδοσιν τοϋ Pouqueville. Βλ. Μουστοξύδη ν, ΐνθ' άν. σ. 534, σημ. 96. Τον τύπον Μαγκαφας παραδέχεται καί ό π. Loenertz, Ε.Ε.Β.Σ., ένθ' άν Μουστοξύδου, ϊνθ' άν. 534, 26. Estopafian, ενθ" άν. 48, Βλ. τελευταϊον D. Nicol, Meteora. The Rock Monasteries of Thessaly, London 1963, 59 κ.έξ. δπου καί ή παλαιοτέρα σχετική βιβλιογραφία. Πρβ. καί τον εΐζ τάς σ γενεαλογικον πίνακα. 4. Μουστοξύδης, αυτόθι, 536, 28. Estopaîian, ενθ' άν. 49, Βλ. π.χ. D. Talbot Rice, The Icons of Cyprus, London 1937, πίν. XIV. 18, 19, XVI. 23, XVII. 25 κ.ά\

9 60 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέα', προσωπογραφία! της Μαρίας Παλαιολογίνας στάνονται τά ιερά πρόσωπα της εικονογραφικής συνθέσεως, προς τα όποια σπανίως και με διάκρισιν τους αναμιγνύουν '. 'Τπάρχει δμως εν, καθ' όσον γνωρίζω, αρκετά άνάλογον προς την περίπτωσιν της ημετέρας εικόνος παράδειγμα, άλλ' έπί τοιχογραφίας. Εις τήν έκκλησίαν δηλαδή τής Ζίτσας εις την Σερβίαν βλέπομεν εις την μεγάλην σύνθεσιν τήν εικονογραφούσαν το κοντάκιον των Χριστουγέννων «Τι σοι προσενέγκωμεν, Χριστέ, κλπ.», μεταξύ των ψαλτών πού καταλαμβάνουν το κάτω άριστερόν ήμισυ τής σκηνής, τον άρχιεπίσκοπον Σάββαν Γ' ( ), τον φροντίσαντα δια την κατά μέγα μέρος άνανέωσιν τής διακοσμήσεως τοϋ ναοΰ, αντιστοίχως δέ, κατά το δεξιόν τμήμα, επί κεφαλής μικρός ομάδος ανδρών, δύο ήγεμονικάς μορφάς μέ κατεστραμμένον τό άνω σώμα, τών οποίων ή ταύτισις έχει προκαλέσει πολλάς συζητήσεις *. Γ. Το ζήτημα τής χρονολογίας τής εικόνος δεν παρέχει, νομίζω, δυσκολίας. Ή έπ' αυτής προσωπογραφία τοϋ Θωμά Πρελιούμποβιτς μας όδηγεϊ εις τό νά τήν τοποθετήσωμεν εις το χρονικόν διάστημα, κατά τό όποιον ούτος ήτο Δεσπότης 'Ιωαννίνων, δηλαδή εις τήν δεκαεπταετίαν Το διάστημα τοϋτο θά ήδυνάμεθα νά έλαττώσωμεν κατά εν έτος, μέχρι δηλαδή τοϋ 1383, βασιζόμενοι εις τ' ανωτέρω λεχθέντα περί τοϋ ενδύματος τοϋ Θωμά καί τής εις αυτόν αποστολής ύπό τοϋ αύτοκράτορος τών εμβλημάτων τοϋ δεσποτικού του αξιώματος. Νομίζω δμως δτι τά χρονικά δρια δύνανται νά περιορισθοΰν ακόμη περισσότερον. Είναι δηλαδή πολύ φυσικόν νά παραδεχθώμεν δτι αϊ σχέσεις τής Μαρίας Παλαιολογίνας μέ τήν Μονήν Μεταμορφώσεως τών Μετεώρων θά κατέστησαν στεναί καί θά εΐχον ώς συνέπειαν τήν εις αυτήν άφιέρωσιν καί τοϋ δίπτυχου καί τής εικόνος τής Ψηλαφήσεως, άφ' δτου κυρίως είσήλθεν εις αυτήν ώς μοναχός ό αδελφός της Ιωάννης - Ίωάσαφ Ουρεσης Παλαιολόγος. Κατά τά βέβαια συμπεράσματα, εις τά όποια κατέληξαν αϊ εξονυχιστικά! ερευναι τοϋ καθηγητοϋ κ. Μ. Λάσκαρη, ή είσοδος τοϋ 'Ιωάννου - Ίωάσαφ ώς μονάχου εις τήν Μ. Μεταμορφώσεως πρέπει νά τεθή μεταξύ τών ετών 1372 καί 1381 '. Κατά ταϋτα τ' αφιερώματα τής Παλαιολογίνας εις την Μονήν δεν είναι ίσως παλαιότερα τοϋ Τό Σύγγραμμα ιστορικόν περί τής σκήτεως Σταγών αναφέρει δτι ή 1. Βλ. π.χ. M. Chatzidakis, Icônes de Saint-Georges des Grecs et delà Collection de l'institut, Venise 1962, πίν Προχείρως παρά M ill e t-frol 0 w, ένθ' άν. Fase. I, Paris 1954, πίν M. Las caris, Byzantinoserbica saeculi XIV έν Byzantion, 25-27, , 293 κ.έξ.

10 Α. ΞΫ/ΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας 61 Μαρία Παλαιολογίνα έχάρισεν εις τον άδελφόν της Ίωάννην - Ίωάσαφ, έκτος χρημάτων Sia τήν αυξησιν τοϋ ναοϋ της Μονής,»καί αλλά τινά σκεύη... έκ τοϋ μοναστηρίου των 'Ιωαννίνων και εκ τον αντής άνδρας κνροϋ Θωμά τοϋ δεσπότου...». Παραθέτων το χωρίον αυτό ό αείμνηστος Ν. Βέης παρατηρεί δτι μεταξύ των αφιερωμάτων ήτο ΐσως και το φύλλον τοϋ δίπτυχου, ό πίναξ, δπως τον ονομάζει, μέ τήν προσωπογραφίαν τής Παλαιολογίνας ι. Άλλα νομίζω δτι μία τοιαύτη ύπόθεσις δέν είναι σήμερον πλέον πιθανή καΐ ούτε ό μακαρίτης Βέης θα τήν διετύπωνεν, άν έγνώριζε τήν υπαρξιν τοϋ δίπτυχου της Cuenca, δπου είκονίζετο ό Θωμάς, δπως είναι βέβαιον δτι θα είκονίζετο καί εις το άπολεσθέν φύλλον τοϋ δίπτυχου τής Μ. Μεταμορφώσεως. Οί ίδιοι δέ λόγοι οί άποκλείοντες τήν πιθανότητα τής εικασίας τοϋ αειμνήστου Βέη ώς προς τδ φύλλον τοϋ δίπτυχου μέ τήν προσωπογραφίαν της Παλαιολογίνας ισχύουν καί διά τήν εικόνα της Ψηλαφήσεως πού εδώ μας απασχολεί. "Οσον άφορτο εις τα σκεύη τ' αναφερόμενα εις το Σύγγραμμα ιστορικόν, νομίζω βέβαιον δτι ταΰτα έδωρήθησαν υπό τής Μαρίας Παλαιολογίνας μετά τον θάνατον τοϋ Θωμά, μετά δηλαδή το έ"τος Τοΰτο προκύπτει, νομίζω, σαφώς από τήν φράσιν τοϋ Συγγράμματος : «καί εκ τοϋ αντής ανδρός κυρον Θωμα τον δεσπότον». Πρόκειται δηλαδή περί αντικειμένων ανηκόντων εις τον πρώτον σύζυγον τής Παλαιολογίνας, τόν Θωμαν, και περιελθόντων εις αυτήν έκ κληρονομιάς. Μεταξύ δμως τών αντικειμένων αυτών δέν θα ήδύναντο να είναι ούτε το δίπτυχον τής Μ. Μεταμορφώσεως ούτε ή είκών τής Ψηλαφήσεως, άφοΰ έπ' αυτών υπάρχει ή προσωπογραφία τοϋ Θωμα, πράγμα πού σημαίνει δτι ταΰτα άφιερώθησαν ζώντος αύτοϋ. Δ'. Ή εικονογραφία τής Ψηλαφήσεως εις τον πίνακα πού εδώ μας απασχολεί, παρουσιάζει ίδιαίτερον ενδιαφέρον ώς προς τον τρόπον απεικονίσεως τοϋ 1. Α.Ε. 1911, 184 κ.έξ. Το ενδιαφέρον ήμας χωρίον τοϋ Συγγράμματος, δπως το παραθέτει 6 Βέης, έχει ώς ακολούθως: α...καί έζήτησεν (δ Ίωάσαφ) από τής αδελφής αύτοϋ κυράς Άγγελίνης καί δεσποίνης τών 'Ιωαννίνων βοήθειαν καί ηνξησε τον vaòv τοϋ Πλατέος λίθου ήγουν τοϋ Μετεώρου, καθώς υπάρχει καί φαίνεται. Και άλλα τινά σκεύη ή Άγγελίνα έδωρήσατο αντφ έκ τοϋ μοναστηρίου τών 'Ιωαννίνων καί ίκ τοϋ αυτής ανδρός κυροϋ Θωμά τοϋ δεσπότου...». Τά σκεύη τά δωρηθέντα εις τον Ίωάσαφ είναι ϊσως εκείνα πού αναφέρονται είς το γράμμα της Μαρίας τοϋ ίτονς 1386, διά τοϋ οποίου αΰτη δηλοϊ δτι παρέλαβε τα πολύτιμα αντικείμενα τά δοθέντα είς αυτόν προς φύλαξιν μετά τον θάνατον τοϋ Θωμα, καί δτι δμως άφήκεν ώς δώρον είς τον άδελφόν της ώρισμένα λειτουργικά σκεύη ρητώς αναφερόμενα είς το γράμμα. Βλ. Ν. Β έ η ν είς το περ. Βυζαντίς, 2, , 22. Πρβ. καί τήν συμπλήρωσιν ενός στίχου τοϋ γράμματος έν Las caris, ένθ* άν. σ. 312, σημ. 1.

11 62 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφία! της Μαρίας Παλαιολογίνας Ίησοΰ. Εις την εικόνα δηλαδή ο Χριστός δέν παριστάνεται, δπως εις άλλα παλαιολόγεια μνημεία 1, εύθυτενής κατ' ενώπιον, ήρεμος, ύψώνων τήν δεξιάν δια νά φανή ή ούλη της πληγής άπο τον λογχισμόν, δέν έ'χει <( la ferme allure de l'orateur antique, posé de face, droit, le bras levé ou tout au moins ployé sur le côté» 2. Το άνω σώμα κύπτει ισχυρώς προς τ' αριστερά σχηματίζον λίαν αίσθητήν γωνίαν με το κάτω πού κλίνει προςτά οπίσω (Πίν. 19 β). Τήν γωνίαν αυτήν εύρίσκομεν, ελαφρότατα δμως διαγραφομένην, και εις άλλο ίργον τοΰ 14 ου αιώνος, εις μίαν μικρογραφίαν τοΰ Παρισινού κώδ. Gr. 543 s. Ή ζωηρά αυτή προς τ' αριστερά κάμψις τοϋ άνω σώματος τοϋ Ίησοϋ βεβαίως οφείλεται κατά κύριον λόγον εις τήν προτεταμένην δεξιάν, κάτω της οποίας ήτο ανάγκη νά τεθοΰν αϊ τρεις μορφαί, ή Παλαιολογίνα δηλαδή, ό σύζυγος της καΐ ό 'Απόστολος Θωμάς. Άλλ' ώς προς το τοξοειδές σχήμα της τεινομένης δεξιάς χειρός νομίζω δτι ό τεχνίτης ήκολούθησε παλαιότερον είκονογραφικον πρότυπον. Πράγματι, τον 12 ν αιώνα είς τον Κοπτικον κώδ. 13 της Έθν. Βιβλιοθήκης τών Παρισίων ό Ίησοϋς έ'χει δια της δεξιάς έναγκαλισθή τήν κεφαλήν τοΰ Θωμά 4. Κατά τήν έρμηνείαν τοΰ Millet 6, τοΰτο κάμνει ό Χριστός εΐτε δια νά συγκρατηθή επί τοΰ Θωμά είτε δια νά φέρη αυτόν προς τήν ούλήν της πληγής. Τήν έξέλιξιν τοΰ σχήματος εύρίσκομεν κατά τον ϊδιον αιώνα εις τό ψηφιδωτον τοΰ Monreale της Σικελίας. Έκεϊ ό Ίησοΰς τείνει τήν χείρα προς τα πλάγια υπεράνω της κεφαλής τοΰ Θωμά 6. Έπανευρίσκομεν δέ το σχήμα τοΰτο περί το 1300 είς τήν τοιχογραφίαν της Μ. Χελανδαρίου 'Αγίου Όρους 7. Νομίζω λοιπόν δτι άπο τήν διάταξιν αυτήν, τήν έπιζώσαν ακόμη κατά τους χρόνους τών Παλαιολόγων, προήλθεν ή παράστασις της εξεταζόμενης εικόνος, μέ μικράς βεβαίως τροποποιήσεις, πού έπέβαλεν είς τον ζωγράφον ή ανάγκη νά τοποθέτηση κάτω άπο τήν τοξοειδώς τεινομένην χείρα τάς τρεις μορφάς, τον Άπόστολον Θωμάν δηλαδή καί το ζεΰγος τών Δεσποτών. Τήν τάσιν αυτήν τής χειρός συνεδύασεν ό τεχνίτης μέ τήν ισχυρώς γωνιώδη κάμψιν τοΰ σώματος τοΰ Σωτήρος, τήν οποίαν μόλις διαφαινομένην εΐδομεν είς τήν μικρογραφίαν τοΰ Παρισινοΰ κώδ. 543, άλλα καί μέ τήν δλην σφοδράν κίνησιν, χαρακτηριστική ν τής ζωγραφικής τών χρόνων πού Ιγινεν ή είκών. 1. "Οπως π.χ. είς τον Μυστραν, εις το Ναγκορίτσινο κ.όί. Βλ. ανωτέρω σ. 56 σημ. 2. "Οπως επίσης εις την ώραίαν εικόνα της Άχρίδος : V. D j u r i d, Icônes de Yougoslavie, Belgrade 1961, πίν. XIV καί a. 89, άριθ G. Millet, Recherches sur l'iconographie de l'évangile, Paris 1916, Omont, Miniatures des plus anciens manuscrits grecs, πίν. CXXI Millet, Recherches, σ. 637, είκ Millet, ένθ' άν Ο. De mus, The Mosaics of Norman Sicily, London 1949, πίν G. Millet, Monuments de l'athos. I. Les peintures, Paris 1927, πίν

12 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι τής Μαρίας Παλαιολογίνας 63 Ε'. Αί προσωπογραφίαι των Δεσποτών επί των τριών ζωγραφικών έργων, δηλαδή της εικόνος της Ψηλαφήσεως και τών δύο δίπτυχων, τοϋ της Μ. Μεταμορφώσεως και της Cuenca, όδηγοϋσιν εις το ζήτημα αν τα έργα ταϋτα έχουν κοινήν τήν προέλευσιν, αν δηλαδή έγένοντο άπό τον ϊδιον τεχνίτην ή εις το ΐδιον έργαστήριον. Τήν άπάντησιν εις τα ερωτήματα αυτά δύναται να δώση ή συγκριτική έξέτασις της τεχνοτροπίας και της τεχνικής τών έργων αυτών. Μεταξύ της εικόνος της Ψηλαφήσεως και τοΰ φύλλου τοΰ δίπτυχου της Μ. Μεταμορφώσεως υπάρχουν οόσιώδεις διαφοραί τεχνοτροπίας. Ταύτας δύναται τις ευκόλως να διαπίστωση έκ της παραβολής τών προτομών αγίων επί τοϋ πλαισίου τοϋ φύλλου τοϋ δίπτυχου ' ( Πίν. 23) προς τας μορφάς τών 'Αποστόλων εις τήν εικόνα της Ψηλαφήσεως (Πίν. 20α). Εις τάς επί τοϋ πλαισίου τοΰ δίπτυχου προτομάς ό επί τοΰ σκοτεινοΰ προπλασμοΰ φωτισμός τής σαρκός είναι πολύ περιωρισμένος εις Ικτασιν και αποδίδεται μέ λεπτάς παραλλήλους λεύκας γραμμάς, αί όποϊαι τονίζουν τα λίαν προεξέχοντα σημεία. Εις τήν εικόνα της Ψηλαφήσεως επί τοΰ δχι πολύ σκοτεινοΰ προπλασμοΰ τα φωτεινά μέρη της σαρκός αποδίδονται μέ μεγάλα επίπεδα, δια τών οποίων επιτυγχάνεται εξαιρετική πλαστικότης και δίδεται ισχυρά ή έντύπωσις τοΰ δγκου και τοΰ ανάγλυφου. Ό ζωγράφος τοΰ φύλλου τοΰ δίπτυχου εϊναι περισσότερον συντηρητικός και αναζητεί τήν ήρεμίαν εις τάς φωτοσκιάσεις του. 'Αντιθέτως ό τεχνίτης της Ψηλαφήσεως είναι ορμητικός, επιδιώκει τήν ίσχυράν έντύπωσιν τής ζωής δχι μόνον μέ τάς κινήσεις τών μορφών, δπως εις το καταπληκτικον σώμα τοΰ Ίησοΰ, άλλα και μέ τον τρόπον τής φωτοσκιάσεως, δπου δεικνύει μεγίστην έλευθερίαν εύρισκομένην μακράν κάθε συμβατικότητος. Ή τεχνοτροπία της Ψηλαφήσεως είναι διάφορος επίσης και προς τήν τοΰ δίπτυχου τής Cuenca, δπου αί μορφαί τοΰ Ίησοΰ, της Θεοτόκου και α'ι επί τών πλαισίων προτομαί αγίων δεικνύουν μίαν μαλακότητα εκτελέσεως και φωτισμοΰ εύρισκομένην εις προφανή αντίθεσιν προς τα γεμάτα άπό δύναμιν και άπό ίσχυράς φωτιστικάς αντιθέσεις πρόσωπα της Ψηλαφήσεως (Πίν. 24). 'Εξετάζοντες τώρα τήν τεχνοτροπίαν και τήν τεχνικήν τοΰ μόνου σωζόμενου άριστεροΰ φύλλου τοΰ δίπτυχου τής Μ. Μεταμορφώσεως προς το άντίστοιχον τοΰ δίπτυχου τής Cuenca θα παρατηρήσωμεν δτι το τελευταϊον τοϋτο παρουσιάζει έκτέλεσιν κατωτέραν άπό τήν τοΰ πρώτου. Αί προτομαί τών αγίων επί τοΰ δίπτυχου τής Cuenca παρουσιάζουν, ιδίως εις τήν άπόδοσιν τοΰ φωτισμοΰ, καταφανή πλαδαρότητα και έλλειψιν ζωής, ελαττώματα πού 1. Άπεικόνισις της προτομής τοϋ Άγ. Προκοπίου προ τοϋ τελευταίου καθαρισμοΰ έν Α. Ξυγγοπούλου, Μουσεΐον Μπενάκη. Κατάλογος τών εικόνων, 'Αθήναι 1936, σ. 9, είκ. 3.

13 64 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας δέν εύρίσκομεν εις τάς αντιστοίχους μορφάς τοϋ φύλλου της Μ. Μεταμορφώσεως. Την ίδίαν'δέ πλαδαρότητα εις την έκτέλεσιν δεικνύει καΐ ή προσωπογραφία της Παλαιολογίνας ( Πίν. 21 γ). Το δίπτυχον της Cuenca είναι, κατά την γνώμην μου, άντίγραφον τοϋ δίπτυχου της Μ. Μεταμορφώσεως γενόμενον την αυτήν έποχήν και είς το αυτό έργαστήριον, άλλ' δχι ύπό τοϋ ιδίου λίαν έπιδεξίου ζωγράφου πού κατεσκεύασε το πρωτότυπον. Ή ε'ικών λοιπόν της Ψηλαφήσεως δεν δύναται νά είναι έργον τοϋ ιδίου τεχνίτου πού έζωγράφησε το δίπτυχον της Μ. Μεταμορφώσεως, πολύ δέ μάλλον εκείνου πού κατεσκεύασε το δίπτυχον της Cuenca, άλλ' ούτε καί προέρχεται ή εΐκών αυτή, Οπως νομίζω βέβαιον, άπό το 'ίδιον έργαστήριον, άπο το όποιον καί τα δύο δίπτυχα. Πάντως δμως δεν νομίζω δτι θα ήδύνατο να ύπαρξη αμφιβολία περί τοϋ δτι τα εργαστήρια, άπό τά όποια προέρχονται τά έργα ταϋτα, εύρίσκοντο εις τα 'Ιωάννινα, εις την εδραν δηλαδή τοϋ Θωμα καί της Μαρίας Παλαιολογίνας. Δέον τέλος να προσθέσωμεν Οτι σχετικώς μέ το δίπτυχον της Cuenca, δέν είναι άπίθανον τοΰτο να εύρίσκετο είς τα 'Ιωάννινα, είς τήν Μονήν ϊσως τοϋ Άρχιμανδρείου', της οποίας, ώς είδομεν (βλ. άνωτ. σ. 58), ό ηγούμενος Γαβριήλ έφερεν είς τόν Θωμάν τα ύπό τοϋ αύτοκράτορος άποσταλέντα «δεσποτικά αξιώματα». "Οτι το δίπτυχον εύρίσκετο πιθανώτατα είς τα 'Ιωάννινα συνάγω άπό το γεγονός της επίτηδες άποξέσεως της προσωπογραφίας τοϋ Θωμά, γενομένης προφανώς άπό τους ήγανακτισμένους πολίτας ή μοναχούς μετά τήν δολοφον'αν τοϋ μισητού Δεσπότου 2. ς". Tè συμπέρασμα, είς τό όποιον κατελήξαμεν, δτι ή εΐκών της Ψηλαφήσεως, τό φύλλον μέ τήν Παλαιολογίναν είς τήν Μ. Μεταμορφώσεως τών Μετεώρων καί τό δίπτυχον της Cuenca κατεσκευάσθησαν εις τα 'Ιωάννινα, οπόθεν τα δύο πρώτα απεστάλησαν, ύπό της Μαρίας Παλαιολογίνας βεβαίως, είς τήν Μ. Μεταμορφώσεως, είς τήν οποίαν εύρίσκετο ώς μοναχός ό αδελφός της 'Ιωάννης - Ίωάσαφ, τό συμπέρασμα αυτό έχει, νομίζω, ίδιαιτέραν σημασίαν. Δύνανται δηλαδή τα τρία αυτά ζωγραφικά έργα νά χρησιμεύσουν ώς βάσις δια τόν καθορισμόν τοϋ τόπου προελεύσεως σειράς δλης λαμπρών εικόνων πού ευρίσκονται είς τό Σκευοφυλάκιον κυρίως της Μ. Μετομορφώσεως, 1. Βλ. περί αύτης Ν. Έλληνομνήμονα, 10, 1913, 398 κ.έξ. Το Άρχιμανδρεϊον είναι Ισως το «μοναστήριον τών 'Ιωαννίνων», άπό το όποιον έδώρησε σκεύη είς τήν Μ. Μεταμορφώσεως ή Παλαιολογίνα, κατά το Σύγγραμμα ιστορικόν. Βλ. άνωτ. σ. 61, σημ Τήν καταστροφήν ύπό ήγανακτισμένων πολιτών εΐχεν εικάσει καί ό Ε S t Ο ρά Η a n, ϊνθ' άν. Ι, 29.

14 ΠΙΝΑΞ 18 ijmm fmrt Είκών της Ψηλαφήσεως του Θωμά εις το Σκευοφυλάκιον της Μ. Μεταμορφώσεως των Μετεώρων.

15 ΠΙΝΑΞ 19 HB mmmrtmut s. ε. > 3 g. 3 '

16 f- V m ΠΙΝΑΞ 20-3 regr: ι3 ι- l<) ir 3 Q.?" Ο ~ ri * '- \ βί Ϋ 1 - ^ ^ ^ «>. W ι Μ Τ * Ut ο => 13 -ο ί 8..3 ω ω υ* μ 'ω ϋ y* Iti a. S 3 13 ο y KP 3 '.ι 0,3 y ρ -3- Ο «r< œ S e e β -ο.ο <! a Β Sì. -S χ %

17 ΠΙΝΑΞ 21.' Λ^Φ* Wwi+' *. " «fei?! Îif*?2 ìli IV _, *fm* % C^î " 'Ne! # i ** β : Ql^H BT^ r 4 ub IUI.' S^p! ' '."^,; ν ΚΚνΐ A ; l i ' <a Κ MC ' J :.*,«*., α. Είκών Ψηλαφήσεως εις την Μ. Μεταμορφώσεως των Μετεώρ >ων (Μεγέθυνσις 4 1 / ΐ φοράς). β. Φύλλον δίπτυχου γ. Δίπτυχον της Cuenca. Μ. Μεταμορφώσεως των Μετεώρων. ΜΑΡΙΑ ΠΑΛΑΙΟΛΟΠΝΑ

18 ΠΙΝΑΞ 22 α. Ή Μαρία Παλαιολογίνα και ό Θωμάς Πρελιούμποβιτς εις την εικόνα της Τηλαφήσεως (Μεγέθυνσις 2 1 / 2 φοράς). β. Ό Θωμάς Πρελιούμποβιτς (Μεγέθυνσις 5 φοράς).

19 Π IN Α Ξ 28 C 4 Min r u - a ^ψίψ Προτ&μαί αγίων επί τοϋ ηλαπίου ->ο~ι φύλλ'.υ δίπτυχου της Μ. Μεταμορφώσεως.

20 ΠΙΝΑΞ 24 -s s. e

21 Α. ΞΥΓΤΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας 65 άλλα και των άλλων μονών των Μετεώρων καί πού έκαθαρίσθησαν κατά τα τελευταία έτη '. Πράγματι, πολλαί άπο τάς εικόνας αύτάς, άνήκουσαι εις το δεύτερον ήμισυ του 14ου αιώνος ή καί εις χρόνους κάπως μεταγενεστέρους, παρουσιάζουν στενήν συγγένειαν τεχνικής καί τεχνοτροπίας προς την ψηλάφησιν πού απετέλεσε το θέμα τής παρούσης μελέτης. Τα έ'ργα αυτά δεικνύουν πράγματι μίαν άλλην μορφήν τής παλαιολογείου ζωγραφικής τών φορητών εικόνων, διάφορον καί άπο τα έργα πού ασφαλώς έγιναν εις την Κωνσταντινούπολη, δπως π.χ. ό περίφημος 'Αρχάγγελος Μιχαήλ τοϋ Βυζαντινού Μουσείου 'Αθηνών 2, καί άπο εκείνα πού ανήκουν εις την τέχνην τής Μακεδονίας, δπως π.χ. α'ι εύαγγελικαί σκηναί εις το Μουσεϊον τής Άχρίδος αϊ προερχόμεναι έκ τής εκκλησίας τοϋ 'Αγίου Κλήμεντος '. Ή διάφορος αύτη μορφή τής παλαιολογείου ζωγραφικής θα ήδύνατο ΐσως να θεωρηθή ως περαιτέρω έξέλιξις τής λαμπρας καλλιτεχνικής άνθήσεως τοϋ Δεσποτάτου τής 'Ηπείρου κατά το τελευταΐον ιδίως τέταρτον τοϋ 13 υ αιώνος, δτε πρωτεύουσα αύτοΰ ήτο ή "Αρτα. Ή ύπόθεσις δμως αυτή δεν υπάρχει τρόπος να έπιβεβαιωθή, διότι λείπουν εικόνες φορηταί δυνάμεναι μετ' ασφαλείας να θεωρηθούν έργα τών ζωγράφων τοϋ Δεσποτάτου. Το μόνον φορητον ζωγραφικον έργον το τελευταίως άποδοθέν εις την τέχνην τοϋ Δεσποτάτου είναι ή πρό τίνος καθαρισθεϊσα παράστασις τής Σταυρώσεως επί άμφιπροσώπου εικόνος άποκειμένης εις το Βυζαντινον Μουσεϊον καί προερχομένης έκ τής Μ. Ευαγγελιστρίας παρά το χωρίον Πέτα πλησίον τής "Αρτης, φερούσης δε επί τής ετέρας δψεως μεταγενεστέραν άπεικόνισιν τής Θεοτόκου 'Οδηγήτριας*. Τα σήμερον ορατά δύο στρώματα τής εικόνος τής Σταυρώσεως έχρονολογήθησαν το μεν παλαιότερον άπο τοϋ 11 ου, το δε νεώτερον άπο τών άρχων τοϋ 13 ου αιώνος 5. Ή τεχνική τής εικόνος ταύτης ούδεμίαν σχέσιν παρουσιάζει με τα φορητά ζωγραφικά έργα τα προερχόμενα, κατά την γνώμην μου, άπο τα εργαστήρια τών 'Ιωαννίνων. Ξέναι δε επίσης είναι αϊ εικόνες αύταϊ άπα απόψεως τεχνικής και τεχνοτροπίας προς την μνημειακήν ζωγραφικήν τοϋ Δεσποτάτου, προς τα ψηφιδωτά δηλαδή καί τάς τοιχογραφίας πού κοσμοΰν τάς υπό τών Δεσποτών τής "Αρτης άνεγερθείσας λαμπράς εκκλησίας, 1. Μία τούτων παριστάνουσα την Βάπτισιν ϊχει άπεικονισθή εις τον Κατάλογον της Βυζαντινής 'Εκθέσεως τών 'Αθηνών, αριθ Έδημοσιεύθη υπό Μ. Σωτηρίου είς το Δελτίον της Χριστιανικής 'Αρχαιολογικής 'Εταιρείας, περίοδος Δ', τόμος Α', 1959, 80 κ.έξ. καί πίν "Εγχρωμος άπεικόνισις έν Α. Grabar, Byzance, Paris 1963, σ Βλ. Djuric, Icônes de Yougoslavie, σ. 88 κ.έξ. αριθ. 9-11, καί πίν. XI-XIV, XIX, XXIII-XXV. Πρβ. καί S. Radojòid, Icônes de Serbie et de Macédoine, πίν χωρίς άρίθμησιν. 4. Έδημοσιεύθη υπό Μ. Σ ω τ η ρ ί ο υ είς το Δελτίον τής Χριστιανικής 'Αρχαιολογικής 'Εταιρείας, περίοδος Δ', τόμ. Α', 1959, 135 κ.έξ. καί πίν Μ. Σωτηρίου, ϊνθ' άν. 138, 141 κ.έξ. 5

22 66 Α. ΞϊΤΓΌΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας Αί διακοσμήσεις άλλωστε αύται των εκκλησιών τοϋ Δεσποτάτου εϊναι κατά ένα περίπου αιώνα παλαιότεραι τών εξ 'Ιωαννίνων εικόνων πού εδώ μας απασχολούν και φαίνεται πολύ πιθανόν δτι τα ψηφιδωτά της Παρηγορητίσσης της "Αρτης, δπως και αί διακοσμήσεις τών άλλων εκκλησιών τοϋ Δεσποτάτου, οφείλονται εις τεχνίτας εκ Κωνσταντινουπόλεως ή εκ Θεσσαλονίκης, δπως δεικνύει ή σχέσις των προς την τεχνοτροπίαν τών δύο τούτων μεγάλων καλλιτεχνικών κέντρων '. Αί διαφοραί δμως μεταξύ τών εικόνων, τάς οποίας θεωροϋμεν προερχομένας άπο τά εργαστήρια τών 'Ιωαννίνων, και της μνημειακής ζωγραφικής τοϋ Δεσποτάτου τής "Αρτης κατά τήν περίοδον τής μεγάλης αυτής ακμής, περί τα τέλη τοϋ 13 ου αιώνος, επεκτείνονται καΐ εις άλλο σημεΐον. Εις τήν σχέσιν δηλαδή τεχνικής καί τεχνοτροπίας μεταξύ τών προσωπογραφιών καΐ τών ιερών μορφών πού συνθέτουν τάς είκονογραφικάς σκηνάς. Πράγματι, εις τάς προσωπογραφίας τών κτητόρων τής Παναγίας Βελλας τής 'Ηπείρου, εκτελεσθείσας τδ 1281 ', δπως καί εις τήν προσωπογραφίαν τοϋ 'Ιωάννου Α' Κομνηνοΰ Δούκα υπεράνω τοϋ τάφου του είς τήν Πόρταν Παναγιάν παρά τά Τρίκκαλα, γενομένην περί το 1289 ', εΰρίσκομεν τεχνικήν διάφορον άπο τήν τών ιερών μορφών. Τοΰτο πιθανώτατα οφείλεται είς το γεγονός δτι οί ζωγραφήσαντες τάς προσωπογραφίας αύτάς προήρχοντο, ως ανωτέρω εΐδομεν, άπο τήν Κωνσταντινούπολη ή τήν Θεσσαλονίκην ή δτι είργάζοντο κατά τήν εις τά καλλιτεχνικά εκείνα κέντρα έπικρατοΰσαν τεχνοτροπίαν. Υπάρχει αληθώς σειρά ολόκληρος προσωπογραφιών επί τοιχογραφιών ', έπί φορητών εικόνων 5 καί ιδίως είς μικρογραφίας χειρογράφων 6 πού 1. Α. 'Ορλάνδου, Ή Παρηγορήτισσα της "Αρτης, 'Αθήναι 1963, Έδημοσιεύθησαν ύπο Α. 'Ορλάνδου είς τά 'Ηπειρωτικά Χρονικά, 2, 1927, είκ μεταξύ τών σελ. 162 καί 163. Διά τήν χρονολογίαν βλ. σ Άπεικονίσθη είς το Α.Β.Μ.Β. 1, 1935, σ. 35, είκ Προσωπογραφία τοϋ ηγουμένου Παύλου είς τους "Αγ. 'Αποστόλους Θεσσαλονίκης : Α.Ε. 1932, σ. 154, είκ. 24. Θεόδωρος Παλαιολόγος είς τήν Παναγίαν Βροντοχίου Μυστρα, βλ. σ. 67, σημ. 1. Προσωπογραφίας έπί τοιχογραφιών εκκλησιών της Σερβίας βλ. έν V. Ρ e t k ο ν i d, La peinture serbe du moyen âge, I, 1930, πίν. 9, 25b, 37a, 81-83, 85, 86, 120, 12la, 149b, 150. Βλ. καί τάς έγχρωμους απεικονίσεις παρά S. R a do j did, Mileäeva, Beograd 1963, πίν. I, III, XXXIV. 5. Βίκων νεαροϋ Παλαιολόγου είς τήν Μονήν τοϋ Μεγάλου Σπηλαίου καεϊσα κατά τήν πυρκαϊάν τοϋ Εϊχε δημοσιευθή ύπο Γ. Σ ω τ η ρ ί ο υ είς το Α. Δ. 4, 1918, 30 κ.έξ. πίν. 2. Φωτογραφία της προσωπογραφίας ευκρινεστέρα έν Chr. Zervos, L'art en Grèce, Paris 1934, πίν Προσωπογραφία τοϋ μεγάλου πριμηκηρίου 'Ιωάννου, ενός τών ιδρυτών της Μ. Παντοκράτορος τοϋ 'Αγίου "Ορους, έπί της εικόνος τοϋ Χρίστου είς το Έρμιτάζ τοϋ Λένινγκραδ : Α. Β a n c k, L'art byzantin au Musée de l'ermitage, Leningrad 1960, πίν Βλ. π.χ. τον Ίωάννην Καντακουζηνόν είς τον κώδ. Gr της 'Εθνικής Βιβλιοθήκης τών Παρισίων έν Α. Grabar, La peinture byzantine, Genève 1953

23 A. SyrronOYAOY : Niât προσωπογραφία της Μαρίας Παλαιολογίνας 67 ανήκουν εις τον 14ον ή εις τάς αρχάς τοϋ 15 " αιώνος καΐ έγένοντο ασφαλώς άπο τεχνίτας της Κωνσταντινουπόλεως ή της Μακεδονίας, δπου ή τεχνοτροπία και ή τεχνική διαφέρουν άπο τάς τών επί τοϋ ιδίου μνημείου εικονογραφικών συνθέσεων και Ιερών μορφών, δπως τοϋτο άπο μακροϋ διεπίστωσεν ό Γαβριήλ Millet μελετών την προσωπογραφίαν τοϋ Δεσπότου Θεοδώρου Παλαιολόγου είς τήν Παναγίαν τοϋ Βροντοχίου τοϋ Μυστρά '. Προς τήν τεχνικήν δμως αυτήν και την τεχνοτροπίαν της Πρωτευούσης και της Μακεδονίας οΰδεμίαν συγγένειαν παρουσιάζουν αϊ προσωπογραφίαι της Παλαιολογίνας και τοϋ Θωμα εις την εικόνα της Ψηλαφήσεως. Τούτων ή Ισχυρά πλαστικότης είναι εντελώς όμοία με τήν τών άλλων μορφών της εικονογραφικής συνθέσεως, τοϋ Ίησοϋ δηλαδή και τών Μαθητών. Προκειμένου λοιπόν καΐ περί τών προσωπογραφιών, ευρισκόμεθα ενώπιον ζωγραφικών αντιλήψεων διαφόρων άπο τάς επικρατούσας εις τήν Πρωτεύουσαν, εις τήν Μακεδονίαν και εις τά μνημεία τοϋ Δεσποτάτου της "Αρτης, αντιλήψεων πού φαίνεται δτι προσιδιάζουν εις τά εργαστήρια τών 'Ιωαννίνων. Έξ δσων ήδη ελέχθησαν προκύπτει το σαφές, δπως τουλάχιστον νομίζω, συμπέρασμα δτι είς τά έ'ργα τά προερχόμενα άπο τά εργαστήρια τών 'Ιωαννίνων πρόκειται περί διαφόρου μορφής της παλαιολογείου ζωγραφικής τεχνοτροπίας, ή οποία διεπλάσθη είς τά 'Ιωάννινα, τήν πρωτεύουσαν τοϋ κατά τά μέσα τοϋ 14 ou αιώνος άποσπασθέντος τμήματος εκ τοϋ παλαιού Δεσποτάτου της 'Ηπείρου και άποτελέσαντος ΐδιον Δεσποτατον υπό Σέρβους αρχικώς Δέσποτας. Ή τέχνη δμως αύτη τών 'Ιωαννίνων τώρα μόλις γίνεται γνωστή. Τον χαρακτήρα, τήν σχέσιν της προς τά άλλα σύγχρονα καλλιτεχνικά κέντρα, δπως και τήν σχέσιν της προς τήν κατά τά τέλη τοϋ 13 ου αιώνος καλλιτεχνικήν άκμήν της "Αρτης, θα δείξη ή μελέτη τών εικόνων τών Μετεώρων και άλλων ενδεχομένως ζωγραφικών έργων ευρισκομένων είς τήν "Ηπειρον καΐ τήν Θεσσαλίαν. Ή μελέτη δέ αυτή θα εχ-q βεβαίως ώς σημεϊον εκκινήσεως τά τρία έργα με τήν προσωπογραφίαν της Μαρίας Παλαιολογίνας τά έξετασθέντα είς τήν παροΰσαν μελέτην. Α.ΞΪΓΓΟΠΟΤΛΟΣ (Skira), σ. 184 (έγχρωμος). Λεπτομέρεια τοϋ προσώπου είς μεγέθυνσιν έν Α. G r a- bar, Miniatures byzantines de la Bibliothèque Nationale, Paris 1939, είκ. 59. 'Επίσης τάς προσωπογραφίας τοϋ κώδ. Lincoln College Gr. 35 της Βοδληιανης Βιβλιοθήκης της 'Οξφόρδης έν D. Talbot Rice-Μ. Hirmer, Kunst aus Byzanz, München 1959, ϊγχρ- πίν. XL καΐ είκ 'Ομοίως τον Μέγαν Δοΰκα Άλέξιον τον "Απόκαυκον είς τον κώδ. Gr της Έθν. Βιβλιοθήκης τών Παρισίων έν Ο m ο n t, Miniatures des plus anciens manuscrits grecs, πίν. CXXIX. 1. G. Millet, Portraits byzantins έν Revue de l'art Chrétien, 1911, 445 κ.έξ. Βλ. ιδίως σ. 441.

24 68 Α. ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαΐ προσωπογραφία! της Μαρίας Παλαιολογίνας RÉSUMÉ NOUVEAUX PORTRAITS DE MARIE PALÉOLOGINE ET DE THOMAS PRELJUBOVIC (PI ) En nettoyant une icône qui se trouve avec beaucoup d'autres au Trésor du monastère de la Transfiguration, aux Météores en Thessalie, et représente l'incrédulité de Thomas ( PI ), on y a mis à jour la figure d'une femme vêtue d'un riche costume royal et avec une couronne sur la tête. Elle se trouve près de l'apôtre Thomas qui se dirige vers le Christ et, à son côté, on voit la tête d'un homme qui se tourne vers le spectateur. Les traits du visage de cette figure féminine (PI. 21 a) au costume royal ressemblent d'une manière frappante à ceux de Marie Paléologine, la soeur de Jean - Joasaph Uros" Paléologue et femme du despote de Jannina Thomas Preljubovic, traits que nous connaissons par ses portraits sur le volet de diptyque conservé au Trésor du monastère de la Transfiguration, aux Météores et sur celui du diptyque de la cathédrale de Cuenca en Espagne (PL 21 β,γ). Or nul doute que la reine sur l'icône de l'incrédulité de Thomas représente Marie Paléologine. Quant à la figure masculine qui se trouve à côté d'elle (PL 22), la supposition qu'elle pourrait représenter un apôtre est tout à fait invraisemblable. Avec celle-ci les apôtres qui assistent à la scène seraient douze, tandis que nous connaissons par le récit évangélique que dans les faits qui eurent lieu entre la Résurrection et l'ascension les disciples n'étaient que onze, car Mathias n'était pas encore élu à la place de Judas. Onze sont-ils aussi les apôtres sur les monuments figurant l'incrédulité de Thomas, sauf quelques très rares exceptions sans intérêt. D'autre part la figure à côté de Paléologine est la seule dans la composition qui regarde le spectateur. Les visages des apôtres sont tournés vers le Sauveur sauf quatre disciples qui forment deux couples et parlent entre eux. Enfin l'expression très individuelle de cette figure ( PL 22 β ) est nettement différente de celle des apôtres qui sont représentés d'une

25 Α. ΞγΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφία! της Μαρίας Παλαιολογίνας 69 manière on pourrait dire impersonnelle (PI. 20a), celle des types créés par la vieille tradition iconographique. Or cetfe figure est sans aucun doute un portrait. Sa place à côté de Marie Paléologine et près de l'apôtre Thomas sont des indices certains qui nous permettent d'identifier le personnage représenté avec l'homonyme de l'apôtre, le despote de Jannina Thomas Preljubovió, le mari de Paléologine. À cette identification paraît à première vue s'opposer le fait que le présumé Thomas ne porte pas ni un costume richement orné ni une couronne, comme sa femme. Mais cela peut, à mon avis, s'expliquer si on se rappele que Thomas était-il en réalité le despote de Jannina, sans avoir reçu toutefois de l'empereur les insignes de sa dignité, ce qui arriva seulement en 1383, une année avant son assassinat. Au contraire, Marie Paléologine est représentée en costume royal, car c'était elle la vraie souveraine du despotat de Jannina qu'elle avait reçu de son père Symeon Uros" Paléologue. Quant à la date de l'icône, le portrait de Thomas Preljubovié nous permet de la placer entre les années 1367 et 1384 pendant lesquelles celui-ci fut despote de Jannina. Mais je crois que nous pouvons serrer de beaucoup ces limites chronologiques. Il est, en effet, très probable, je pense, que les donnations de Marie Paléologine au couvent de la Transfiguration, aux Météores, devraient commencer depuis l'entrée à celui-ci de son frère Jean- Joasaph comme moine. Or ce fait doit se placer, suivant les récentes très minutieuses recherches du professeur M. Lascaris, entre 1372 et Par censequent l'icône de l'incrédulité de Thomas et le diptyque au Trésor du monastère de la Transfiguration, dont il ne reste aujourd'hui que le volet avec le portrait de Paléologine, ne paraissent remonter plus haut que 1372 ni descendre plus bas que 1383, année à laquelle Thomas reçut de l'empereur les insignes de sa dignité. Du point de vue iconographique il faut noter le vif mouvement du corps du Christ, dont l'inclinaison on pourrait dire exagérée du buste est due au besoin auquel se trouva l'artiste pour mettre sous le bras droit du Sauveur le couple des despotes et l'apôtre Thomas. Ce bras, légèrement courbé en arc au-dessus des despotes, et la main bénissante ont peut-être une signification allégorique : la protection divine sous laquelle se trouve le couple. L'icône de l'incrédulité et les diptyques du monastère de la Transfiguration et de Cuenca proviennent sans doute des ateliers de Jannina, la capitale du nouveau despotat créé vers le milieu du XlVe siècle d'une partie de l'ancien et brillant despotat d'arta. Ces trois oeuvres

26 70 Α. ΞϊΓΓΟΠΟΥΛΟΥ : Νέαι προσωπογραφίαι της Μαρίας Παλαιολογίνας picturales auxquelles on pourrait ajuter une série de belles icônes récemment nettoyées qui se trouvent aux monastères des Météores, nous révèlent un nouvel aspect de la peinture du temps des Paléologues appartenant en propre, à ce qu'il paraît, aux ateliers de Jannina, ateliers dont on ignorait jusqu'aujourd'hui les produits et l'existance même. A. XYNGOPOULOS

Η παλαιολόγειος παράδοσις εις την μετά την άλωσιν ζωγραφικήν. Εξ αφορμής μίας απολεσθείσης βυζαντινής εικόνος της Ζακύνθου (πίν.

Η παλαιολόγειος παράδοσις εις την μετά την άλωσιν ζωγραφικήν. Εξ αφορμής μίας απολεσθείσης βυζαντινής εικόνος της Ζακύνθου (πίν. Η παλαιολόγειος παράδοσις εις την μετά την άλωσιν ζωγραφικήν. Εξ αφορμής μίας απολεσθείσης βυζαντινής εικόνος της Ζακύνθου (πίν. 35-46) Ανδρέας ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ Δελτίον XAE 2 (1960-1961), Περίοδος Δ' Σελ. 77-100

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ NAIF ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Ι ΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΑΝ ΘΕΜΑ ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η πτερωτή ψυχή της Θεοτόκου (πίν. 1-2)

Η πτερωτή ψυχή της Θεοτόκου (πίν. 1-2) Η πτερωτή ψυχή της Θεοτόκου (πίν. 1-2) Ανδρέας ΞΥΓΓΟΠΟΥΛΟΣ Δελτίον XAE 6 (1970-1972), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Παναγιώτη Μιχελή (1903-1969) Σελ. 1-12 ΑΘΗΝΑ 1972 Η ΠΤΕΡΩΤΗ ΨΥΧΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ (ΠΙΝ. 1-2)

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Παλαιολόγειος εικών του Αρχαγγέλου Μιχαήλ

Παλαιολόγειος εικών του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Παλαιολόγειος εικών του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Μαρία ΣΩΤΗΡΙΟΥ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 80-86 ΑΘΗΝΑ 1960 ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΕΙΟΣ ΕΙΚΩΝ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ Το Βυζαντινον

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Η βυζαντινή τέχνη ως πρόδρομος της ευρωπαϊκής

Η βυζαντινή τέχνη ως πρόδρομος της ευρωπαϊκής Η βυζαντινή τέχνη ως πρόδρομος της ευρωπαϊκής Αδαμάντιος ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ Δελτίον XAE 3 (1926), Τεύχη α -β, Περίοδος Β' Σελ. 79-82 ΑΘΗΝΑ 1926 Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ [Εφέτος ή Χ ρ ι σ τ

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Une mission d entreprises françaises en Grèce a été organisée par la ME Ubifrance, à l occasion du salon International ENERGY PHOTOVOLTAIC

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005. Σάββατο 2-4-2005 ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ EΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ «Ειδική ιδακτική και Παιδαγωγικά-Γενική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Η παράστασις της Φιλοξενίας του Αβραάμ σε μια εικόνα του Βυζαντινού Μουσείου (πίν. 33-39)

Η παράστασις της Φιλοξενίας του Αβραάμ σε μια εικόνα του Βυζαντινού Μουσείου (πίν. 33-39) Η παράστασις της Φιλοξενίας του Αβραάμ σε μια εικόνα του Βυζαντινού Μουσείου (πίν. 33-39) Ντούλα ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ-ΜΟΥΡΙΚΗ Δελτίον XAE 3 (1962-1963), Περίοδος Δ' Σελ. 87-114 ΑΘΗΝΑ 1964 Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑ ΒΑΑΚΑΝΙΑ

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑ ΒΑΑΚΑΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΝΥΓΓΑΖΟΠΟΥΛΟΥ-ΠΕΛΕΚΙΔΟΥ ΕΩΑ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΑ 6 (2004-2006) Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑ ΒΑΑΚΑΝΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ, ΤΕΛΗ 12ΟΥ-16ΟΙ ΑΙ. Ή βυζαντινή μνημειακή ζωγραφική, τέχνη

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Λεοντακιανάκου

Ειρήνη Λεοντακιανάκου Ειρήνη Λεοντακιανάκου Λέκτορας στην Ιστορία της Τέχνης Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Κων/πόλεως 1, Ερμούπολη, Σύρος 84 100 Τηλ. +302281097126 ileon@aegean.gr ΣΠΟΥΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Πλήρης απουσία του Παρθενώνα από τη δυτική Αναγέννηση όταν η Ακρόπολη ήταν παλάτι του Φλωρεντίνου δούκα Acciauoli Ο Παρθενώνας

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΕΡΑΛ ΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΙΑΣΗΜΩΝ ΕΞ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΑΥΛΗΣ

ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΕΡΑΛ ΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΙΑΣΗΜΩΝ ΕΞ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΑΥΛΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΗ ΕΡΑΛ ΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΙΑΣΗΜΩΝ ΕΞ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΑΥΛΗΣ Ο Αναστάς Ιησούς αναπαριστώμενος ως Καβαλάριος (Ιππότης), ενδεδυμένος πορφυράν στολήν Αυτοκράτορος,

Διαβάστε περισσότερα

Ελαβον την επιστολήν σου και εχάρην τα μέγιστα μαθών ότι είσαι καλά.

Ελαβον την επιστολήν σου και εχάρην τα μέγιστα μαθών ότι είσαι καλά. Εν Σμύρνη τη 23/9/921 Αγαπητέ Παναγιώτη Ελαβον την επιστολήν σου και εχάρην τα μέγιστα μαθών ότι είσαι καλά. Είδον εν αυτή να μου γράφης ότι δεν έχεις καιρόν να εξετάσης δια τα βιβλία που σου γράφω. Εγώ

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρον 22 (Ερευνηταί).

Άρθρον 22 (Ερευνηταί). 1 Β. ιάταγµα υπ αριθ. 720 Περί Οργανισµού του εν Βενετία Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών (ΦΕΚ. τεύχος Α αρ. φ. 174/9.9.1966 τ. Α ) Άρθρον 22 (Ερευνηταί). 1. Οι εν τω Ινστιτούτω

Διαβάστε περισσότερα

Συµβούλιο της Επικρατείας: 1768/1993 (Τµ. Α') Πηγή: Ε..Κ.Α. ΛΣΤ' 1994, σ. 400

Συµβούλιο της Επικρατείας: 1768/1993 (Τµ. Α') Πηγή: Ε..Κ.Α. ΛΣΤ' 1994, σ. 400 Συµβούλιο της Επικρατείας: 1768/1993 (Τµ. Α') Πηγή: Ε..Κ.Α. ΛΣΤ' 1994, σ. 400 Περίληψη: Ο ασφαλισµένος στο ΙΚΑ δικαιούται σύνταξης αναπηρίας λόγω εργατικού ατυχήµατος και όταν το ατύχηµα επέφερε συντάξιµο

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 16 (1991-1992), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar (1896-1990) Σελ. 185-208 ΑΘΗΝΑ 1992 Ε. Ν.

Διαβάστε περισσότερα

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE EPITOPOU / ΕΠΙΤΟΠΟΥ du 27 juillet au 28 août 2013 / Από 27 Ιουλίου έως 28 Αυγούστου 2013 Andros, Cyclades / Ανδρος, Κυκλάδες Μια εικαστική πρόταση που πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΘΕΜΑ: Συμμετοχή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου στην ανάπτυξη «Στρατηγικών σχεδίων» στο πλαίσιο του ΕΝPI CBC MED (Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης)

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Ministère de l Éducation et des Cultes, de la Culture et du Sport Certification en Langue Française NIVEAUX

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 151-158 ΑΘΗΝΑ 2008 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΩΣΕΩΣ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΜΕΓΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Indoor wireless headphones

Indoor wireless headphones Register your product nd get support t www.philips.com/welcome Indoor wireless hedphones SHC8535 SHC8575 EL Εγχειρίδιο χρήσης SHC8535 SHC8535 A b B c d b e f c C D E F E F G b H I 1 Περιεχόμενα συσκευασίας

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΚΑ ISSN 2241-1577 ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ. ιανουαριοσ - απριλιοσ 2013 ετοσ ΣΤ - αρ. τευχουσ 19

ΧΡΟΝΙΚΑ ISSN 2241-1577 ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ. ιανουαριοσ - απριλιοσ 2013 ετοσ ΣΤ - αρ. τευχουσ 19 ΧΡΟΝΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ ιανουαριοσ - απριλιοσ 2013 ετοσ ΣΤ - αρ. τευχουσ 19 ISSN 2241-1577 Τετραμηνιαία έκδοση της Εταιρείας Μελετών Ιστορίας και Πολιτισμού Ν. Ημαθίας (Ε.Μ.Ι.Π.Η.)

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman

Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Ελληνικές Βιβλιοθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία Bibliothèques grecques dans l Empire ottoman Πρόγραμμα i-stamboul (http://i-stamboul.irht.cnrs.fr/) Διεθνής Διημερίδα Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 26 &

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Φλώρα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 257-266 ΑΘΗΝΑ 2003 Φλώρα Καραγιάννη Ο ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό

Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό Μανόλης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 87-107 ΑΘΗΝΑ 1960 ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΟΝ ΩΡΩΠΟ ι Ή μικρή εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Sudoku. - Οι άμεσοι αποκλεισμοί είναι δυο ειδών, ήτοι: 1) Απευθείας αποκλεισμός από ένα κουτάκι όλων, πλην ενός, των αριθμών.

Sudoku. - Οι άμεσοι αποκλεισμοί είναι δυο ειδών, ήτοι: 1) Απευθείας αποκλεισμός από ένα κουτάκι όλων, πλην ενός, των αριθμών. 1 από 10 Sudoku. Αν κάποιος ασχοληθεί με ένα λαό το σίγουρο είναι πως θα βρει πολλά ενδιαφέροντα πράγματα, χαρακτηριστικά του τρόπου σκέψης - και της στάσης ζωής γενικότερα - του λαού αυτού, και πιθανόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Ο περί Ιθαγενείας της Δημοκρατίας της Κύπρου (Τύποι, Τέλη και Αδικήματα) Νόμος του 1961 (Ν. 11/1961) [Ε.Ε., Παρ.Ι(I), Αρ.

Ο περί Ιθαγενείας της Δημοκρατίας της Κύπρου (Τύποι, Τέλη και Αδικήματα) Νόμος του 1961 (Ν. 11/1961) [Ε.Ε., Παρ.Ι(I), Αρ. This document was reproduced from http://www.cylaw.org/nomoi/indexes/1961_11.html (accessed 14 August 2013) Ο περί Ιθαγενείας της Δημοκρατίας της Κύπρου (Τύποι, Τέλη και Αδικήματα) Νόμος του 1961 (Ν. 11/1961)

Διαβάστε περισσότερα

ωμοφόριον Ξενόγλωσσα Λατινικο Mafora, ή Mavors, ἤ Mafors, Σημασία:

ωμοφόριον Ξενόγλωσσα Λατινικο Mafora, ή Mavors, ἤ Mafors, Σημασία: ωμοφόριον Πέμπτη, 6 Ιουνίου 2013 4:32 μμ Σημασία: 1. Ιεαρατικον αμφιο του επισκόπου. Το ωμοφόριο είναι άμφιο του επισκόπου της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Είναι διακριτικό του βαθμού του και, σε περίπτωση που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β'

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β' ΜΕΡΟΣ Α' Πρόλογος Πατριάρχου Αλεξανδρείας κ.κ. ΠΕΤΡΟ Γ Ζ' 13 Πρόλογος Ηγουμένου Μονής Μαχαιρά Αρχιμαδρίτου ΑΡΣΕΝΙΟΥ... 15 Χρονικόν εορταστικών εκδηλώσεων Όκτακοσιετηρίδος Ιεράς Βασιλικής και Σταυροπηγιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας *

Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας * Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας * Εγκρίθηκε και παρέμεινε ανοιχτή για υπογραφή, επικύρωση ή προσχώρηση με την από 9 Δεκεμβρίου 1948 Νο. 260 Α (ΙΙΙ) απόφαση της Γενικής

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδος Λιβαδειά 9 Μαΐου 2012 Σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμια χωρίς δίδακτρα Άριστο ακαδημαϊκό επίπεδο Διεθνής αναγνώριση Επαγγελματικές προοπτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΓπΝ / 4.12.1911. «Περί της εκ των αυτοκινήτων ποινικής και αστικής ευθύνης» 'Αρθρον 1

ΝΟΜΟΣ ΓπΝ / 4.12.1911. «Περί της εκ των αυτοκινήτων ποινικής και αστικής ευθύνης» 'Αρθρον 1 ΝΟΜΟΣ ΓπΝ / 4.12.1911 «Περί της εκ των αυτοκινήτων ποινικής και αστικής ευθύνης» 'Αρθρον 1 Εν περιπτώσει θανατώσεως ή σωµατικής βλάβης προσώπου τινός δι αυτοκινήτου εφαρµόζονται αι διατάξεις του ποινικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL AIR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL AIR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟ DJ CONTROL IR ΚΑΙ ΤΟ DJUCED Περισσότερες πληροφορίες (φόρουμ, εκπαιδευτικοί οδηγοί, βίντεο...) υπάρχουν διαθέσιμα στην ιστοσελίδα www.herculesdjmixroom.com 1 2 ΣΥΝΔΕΣΗ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Περί επιβλέψεως της λειτουργίας και συντηρήσεως κινητηρίων µηχανών και ατµολεβητών. (ΦΕΚ 37/Α/30-1-37).

Περί επιβλέψεως της λειτουργίας και συντηρήσεως κινητηρίων µηχανών και ατµολεβητών. (ΦΕΚ 37/Α/30-1-37). ΒΑΣΙΛΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ: της 30 Ιανουαρίου / 5 Φεβρουαρίου 1937. Περί επιβλέψεως της λειτουργίας και συντηρήσεως κινητηρίων µηχανών και ατµολεβητών. (ΦΕΚ 37/Α/30-1-37). Χαρακτηρισµός και διαίρεσις των εγκαταστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Hubble Το Hubble είναι ένα τελειοποιημένο ρομποτικό διαστημικό τηλεσκόπιο, που εκπέμπει από τη εξωτερική ατμόσφαιρα, σε κυκλική τροχιά γύρω από τη γη και στα 593 km πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Μέγεθος Γραµµάτων ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (I TRACOM IT SERVICES) Ν 4220/1961: Σύµβαση περί εκτέλεσης αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων (28418)

Μέγεθος Γραµµάτων ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (I TRACOM IT SERVICES) Ν 4220/1961: Σύµβαση περί εκτέλεσης αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων (28418) Μέγεθος Γραµµά ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΝΟΜΟΣ (I TRACOM IT SERVICES) Ν 4220/1961: Σύµβαση περί εκτέλεσης αλλοδαπών αποφάσεων (28418) Αρθρο :ΠΡΩΤΟΝ Αρθρον πρώτον. Κυρούται και έχει πλήρη ισχύν νόµου

Διαβάστε περισσότερα

2. (1) Στο παρόν Διάταγμα εκτός αν από το κείμενο προκύπτει διαφορετική

2. (1) Στο παρόν Διάταγμα εκτός αν από το κείμενο προκύπτει διαφορετική 97(1) του 2001. Συνοπτικός τίτλος. Ερμηνεία. 97(1) του 2001. 156(1) του 2002. Πεδίο εφαρμογής. Μετρήσεις και πληροφορίες. Τεχνικός φάκελος. Ε.Ε. Παρ. ΙΙΙ(Ι) 878 Κ.Δ.Π. 222/2003 Αρ. 3694,14.3.2003 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΟΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 2046 της ΙΙης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1985 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΟΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 2046 της ΙΙης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1985 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Ν. 33/as ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΟΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 2046 της ΙΙης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1985 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Ο περί Δημοοίων Υπαλλήλων (Αναδιάρθρωση Ορισμένων Θέσεων και Ρύθμισις Άλλων επί Μέρους Συναφών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΡΩΣΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ( 6.2.2015-12.2.2015)

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΡΩΣΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ( 6.2.2015-12.2.2015) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟΝ ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΩΝ Δ/νσις : Ἰωάννου Γενναδίου 14 115 21, Ἀθῆναι Τηλ. 210-72.72.282 & 210-72.72.993, e-mail: fspk2008@yahoo.gr

Διαβάστε περισσότερα

Tipologie installative - Installation types Type d installation - Installationstypen Tipos de instalación - Τυπολογίες εγκατάστασης

Tipologie installative - Installation types Type d installation - Installationstypen Tipos de instalación - Τυπολογίες εγκατάστασης AMPADE MOOCROMATICHE VIMAR DIMMERABII A 0 V~ - VIMAR 0 V~ DIMMABE MOOCHROME AMP AMPE MOOCHROME VIMAR VARIATEUR 0 V~ - DIMMERFÄHIGE MOOCHROMATICHE AMPE VO VIMAR MIT 0 V~ ÁMPARA MOOCROMÁTICA VIMAR REGUABE

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικό επιγονάτιον του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών μετά παραστάσεως της Εις Άδου Καθόδου

Χριστιανικό επιγονάτιον του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών μετά παραστάσεως της Εις Άδου Καθόδου Χριστιανικό επιγονάτιον του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών μετά παραστάσεως της Εις Άδου Καθόδου Μαρία ΣΩΤΗΡΙΟΥ Δελτίον XAE 2 (1933), Περίοδος Γ'. Χαριστήριον Αντωνίω Μπενάκη Σελ. 108-120 ΑΘΗΝΑ 1936 Ε'. ΑΝΑΚ0ΙΝΩΣ1Σ

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Η αγιογραφία, στην ελληνορθόδοξη παράδοση, είναι γνωστό πως έχει μεγάλη ιστορία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά έργα απ όλες της τις περιόδους.

Διαβάστε περισσότερα

Προφίλ επισκεπτών - Δημογραφικά Χαρακτηριστικά

Προφίλ επισκεπτών - Δημογραφικά Χαρακτηριστικά Στατιστικά στοιχεία επισκεψιμότητας γραφείου ενημέρωσης και πληροφόρησης επισκεπτών Ιnfo Point περιόδου Απριλίου-Μαΐου 2015. Στο διάστημα αυτό συμπληρώθηκαν 140 ερωτηματολόγια, τα οποία αντιστοιχούν σε

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων»

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Αγαθονίκη ΤΣΙΛΙΠΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 365-384 ΑΘΗΝΑ 2001 Αγαθονίκη Δ. Τσιλιπάκου

Διαβάστε περισσότερα

ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ GR / QUE 9 ENTENTE EN MATIÈRE DE SÉCURITÉ SOCIALE ENTRE LE QUÉBEC ET LA GRÈCE ΣΥΜΒΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΜΠΕΚ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ Demande de prestations du Régime de rentes du Québec Αίτηση

Διαβάστε περισσότερα

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade.

«Δεξιοτέχνη της οπτικής απάτης» τον απεκάλεσε ο Γιάννης Τσαρούχης και «μεγάλη ελπίδα για το μέλλον της ελληνικής ζωγραφικής» ο Teriade. «ΟΠΤΙΚΗ ΑΠΑΤΗ» Γεννημένος στην Κατερίνη ο Κώστας Χαραλαμπίδης σπούδασε τις εικαστικές τέχνες στην Ελλάδα και τη Γαλλία, όπου μαθήτευσε στην Ecole des Beaux Arts δίπλα στον N. Wancker, απ όπου απέκτησε

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του κ. Αναστ. Ορλάνδου περί του ναού της Μονής Δαφνίου

Ομιλία του κ. Αναστ. Ορλάνδου περί του ναού της Μονής Δαφνίου Ομιλία του κ. Αναστ. Ορλάνδου περί του ναού της Μονής Δαφνίου Αναστάσιος ΟΡΛΑΝΔΟΣ Δελτίον XAE 2 (1925), Τεύχη α -β, Περίοδος Β'. Πανηγυρικόν επί τη τεσσαρακονταετηρίδι της ιδρύσεως της Χ.Α.Ε. Σελ. 70-75

Διαβάστε περισσότερα

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò

Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΥΚΑ ΑΣ Σ υ ν έ δ ρ ι ο Ðñïóôáóßá ôçò áñ éôåêôïíéêþò êáé ðïëéôéóôéêþò ôáõôüôçôáò ôçò ËåõêÜäáò 16 &17 Ìáñôßïõ 2006 Συνδιοργάνωση: Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λευκάδας Σύλλογος Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Ο Χριστός Ελκόμενος επί σταυρού. Εικονογραφία και τυπολογία της παράστασης στη βυζαντινή τέχνη (4ος αι. - 15ος αι.)

Ο Χριστός Ελκόμενος επί σταυρού. Εικονογραφία και τυπολογία της παράστασης στη βυζαντινή τέχνη (4ος αι. - 15ος αι.) Ο Χριστός Ελκόμενος επί σταυρού. Εικονογραφία και τυπολογία της παράστασης στη βυζαντινή τέχνη (4ος αι. - 15ος αι.) Ανδρομάχη ΚΑΤΣΕΛΑΚΗ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 167-200 ΑΘΗΝΑ 1997 Ανδρομάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Λέγοντας παλαιοχριστιανική τέχνη εννοούμε την τέχνη που αναπτύχθηκε στους κόλπους της χριστιανικής θρησκείας από τους πρώτους χρόνους που εμφανίστηκε ο χριστιανισμός μέχρι τους

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα