Απλαστική αναιμία στην παιδική ηλικία Παθογενετικοί μηχανισμοί και σύγχρονη θεραπεία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Απλαστική αναιμία στην παιδική ηλικία Παθογενετικοί μηχανισμοί και σύγχρονη θεραπεία"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(6): Απλαστική αναιμία στην παιδική ηλικία Παθογενετικοί μηχανισμοί και σύγχρονη θεραπεία Η απλαστική αναιμία (ΑΑ) αποτελεί μια σοβαρή αιματολογική διαταραχή, επίκτητη και συνήθως ιδιοπαθή. Η κατανομή της επίπτωσής της παρουσιάζει δύο αιχμές, στις ηλικιακές ομάδες των ετών και των άνω των 60 ετών. Στα παιδιά ηλικίας <15 ετών αναφέρονται 1 3 περιστατικά ανά Στα παιδιά, σημαντική είναι η αναγνώριση πιθανών συγγενών συνδρόμων μυελικής ανεπάρκειας πριν από την οριστική διάγνωση της ΑΑ. Δεν υπάρχει παθογνωμονική εξέταση για τη διάγνωση της ΑΑ. Η μείωση των έμμορφων συστατικών του περιφερικού αίματος συνοδεύεται από μείωση της κυτταροβρίθειας του μυελού των οστών και συνοδές αιμορραγίες, λοιμώξεις και ωχρότητα. Η πλειοψηφία των περιπτώσεων ιδιοπαθούς ΑΑ αφορά σε έναν αυτοάνοσο μηχανισμό καταστροφής του μυελού των οστών. Συνήθως, ένας άγνωστος παράγοντας οδηγεί σε μια Th1 κυτταρική απάντηση, με υπερπαραγωγή μυελοκατασταλτικών κυτταροκινών, όπως ιντερφερόνης-α (IFN-α), παράγοντα νέκρωσης του όγκου (TNF-α) και ιντερλευκίνης-2 (IL-2), με παράλληλη ενεργοποίηση της οδού του Fas και συνοδό αυξημένη απόπτωση των μυελικών κυττάρων. Η αναστροφή της ανωτέρω εξεργασίας με κατάλληλη θεραπεία οδηγεί σε κλινική ύφεση, ενώ επανενεργοποίησή της έχει ως αποτέλεσμα υποτροπή της ΑΑ. Ακόμη, υπάρχει και η πιθανότητα της απώτερης εμφάνισης κλωνικής νόσου με τη μορφή του μυελοδυσπλαστικού συνδρόμου ή της οξείας μυελογενούς λευχαιμίας. Θεραπεία της ΑΑ με την αναστροφή της ανωτέρω μυελοκαταστροφικής ανοσολογικής διαταραχής επιτυγχάνεται με τη χορήγηση ανοσοκατασταλτικής αγωγής (ΑΚΑ) με αντι-θυμοκυτταρική σφαιρίνη και κυκλοσπορίνη, καθώς και με τη διενέργεια μεταμόσχευσης αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΑΚ) από κατάλληλο δότη. Η ΜΑΑΚ προτιμάται σε νεαρούς ασθενείς, με βαριά απλαστική αναιμία και διαθέσιμο συμβατό αδελφό, καθώς και σε περιπτώσεις αποτυχίας της ΑΚΑ (όπου χρησιμοποιείται κατάλληλος, μη συγγενής δότης). Ανοσοκατασταλτική αγωγή προτιμάται σε ασθενείς ηλικίας >40 ετών και σε νεότερους ασθενείς που δεν έχουν διαθέσιμο συμβατό αδελφό. Με την ανωτέρω θεραπευτική προσέγγιση, στις σύγχρονες μελέτες αναμένεται πενταετής επιβίωση >75% και συνήθως >85%. Σημαντική παραμένει η άρτια και έγκαιρη διαγνωστική διερεύνηση, καθώς και η επιμελής υποστηρικτική αγωγή των ασθενών. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2010, 27(6): Β. Παπαδάκης, 1 Γ.Χρ. Μελέτης Τμήμα Παιδιατρικής Αιματολογίας- Ογκολογίας, Νοσοκομείο Παίδων «H Αγία Σοφία», Αθήνα 2 Α Παθολογική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νοσοκομείο «Λαϊκό», Αθήνα Αplastic anemia in children: Pathogenetic mechanisms and current therapy Λέξεις ευρετηρίου Απλαστική αναιμία Θεραπεία Παθογένεια Παιδί Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η επίκτητη απλαστική αναιμία (ΑΑ) αποτελεί σπάνια νόσο στην παιδική ηλικία. Δεν υπάρχει μία μοναδική παθογνωμονική εξέταση για τη διάγνωση της ΑΑ και συνεπώς η τεκμηρίωση της διάγνωσης βασίζεται σε κριτήρια, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν αποκλειστεί άλλα νοσήματα που μπορεί να προβάλλουν αντίστοιχα, αλλά παριστούν άλλες νοσολογικές οντότητες ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Η συχνότητα της ΑΑ αναφέρεται σε 1 3 περιπτώσεις ανά 10 6 παιδιά ηλικίας <15 ετών ανά έτος. Η ηλικιακή κατανομή της εμφάνισης ΑΑ παρουσιάζει δύο κορυφές, στις ηλικίες των ετών και των άνω των 60 ετών. Η πλειοψηφία των παιδιών που διαγιγνώσκονται με ΑΑ έχουν βαριά νόσο στη διάγνωσή τους, με τα αγόρια να υπερτερούν. Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στην περιοχή

2 898 Β. Παπαδάκης και Ι.Χρ. Μελέτης της Ασίας και γι αυτό έχουν ενοχοποιηθεί τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες. 1, ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ Η νόσος είναι ιδιοπαθής σε ποσοστό τουλάχιστον 70 80% και σε μικρότερο ποσοστό δευτεροπαθής. Για την ανάπτυξη δευτεροπαθούς ΑΑ έχουν ενοχοποιηθεί κατά καιρούς φάρμακα-τοξίνες, ιογενείς λοιμώξεις, ηπατίτιδα (οροαρνητική ηπατίτιδα), αυτοάνοσα νοσήματα, καθώς και η παροξυντική νυκτερινή αιμοσφαιρινουρία. 1,3,4,8 13 Σημαντική είναι η επικρατούσα εντύπωση ανάπτυξης ΑΑ μετά από τη χρήση χλωραμφαινικόλης, επειδή το φάρμακο αυτό είχε ενοχοποιηθεί από παλιά λόγω της μυελικής απλασίας που μπορεί να προκαλέσει. Ωστόσο, η συσχέτιση αυτή δεν είναι ισχυρή και σίγουρα η σημαντική μείωση της χρήσης της χλωραμφαινικόλης δεν έχει οδηγήσει σε αντίστοιχη μείωση της συχνότητας εμφάνισης ΑΑ. Άλλοι φαρμακευτικοί παράγοντες που έχουν ενοχοποιηθεί περιλαμβάνουν την πενικιλαμίνη, τα άλατα χρυσού, την καρβαμαζεπίνη, τα σαλικυλικά, την ινδομεθακίνη, τη δικλοφενάκη, τις σουλφοναμίδες, τα αντιθυρεοειδικά φάρμακα και τη φουροσεμίδη. Τα δύο πρώτα (πενικιλαμίνη και άλατα χρυσού) πράγματι συνδυάζονται με την επαγωγή ΑΑ. Όσον αφορά σε άλλους τοξικούς παράγοντες, έχουν αναφερθεί τα φυτοφάρμακα, τα χρώματα, οι οργανικοί διαλύτες και το βενζένιο. Ωστόσο, δεν είναι πάντα εφικτό να ενοχοποιηθεί η χορήγηση των ανωτέρω ως η αιτία ανάπτυξης ΑΑ. 1,3,4,8 15 Επίσης, διάφοροι ιοί έχουν αναφερθεί ως αιτιολογικοί παράγοντες και σε αυτούς περιλαμβάνονται ο ιός Epstein- Barr, ο κυτταρομεγαλοϊός, ο ιός του απλού έρπητα 6, ο παρβοϊός B19, οι ιοί ηπατίτιδας Α και Β, ιλαράς, παρωτίτιδας, ερυθράς, ανεμευλογιάς και οι φλαβοϊοί. 8,10,11,14,16 Στη βιβλιογραφία παρουσιάζεται σημαντική συσχέτιση οροαρνητικής ηπατίτιδας και ανάπτυξης ΑΑ. Παρ όλο που στη Δύση η συσχέτιση αυτή αφορά σε <5% των περιπτώσεων, στην Ασία περιλαμβάνει το 25% των διαγνωσμένων ασθενών με ΑΑ. Συνήθως αφορά σε νεαρά αγόρια, με μέση ηλικία τα 10 έτη. Η ηπατίτιδα είναι συνήθως ήπια, αλλά η ΑΑ θανατηφόρος. Ήδη το 1988, σε ελληνική αναφορά σειράς 20 ετών από παιδιά με ηπατίτιδα, 4 ανέπτυξαν ΑΑ και κατέληξαν, ενώ η εν λόγω ηπατίτιδα ήταν οροαρνητική. 8,16 18 Επίσης, σαφής είναι η συσχέτιση ηπατικής νέκρωσης με την ανάπτυξη ΑΑ, η οποία ενισχύεται από τα δεδομένα της διάγνωσης ΑΑ μετά από μεταμόσχευση ήπατος με ένδειξη κεραυνοβόλο οροαρνητική ηπατίτιδα. Συγκεκριμένα, απλαστική αναιμία ανευρίσκεται σε ποσοστό 28 33% των παιδιών και στο 5% των ενηλίκων ασθενών, αλλά μόλις σε <1% σε ασθενείς με άλλες ενδείξεις μεταμόσχευσης ήπατος. 8,17 4. ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΑΑ είναι επίκτητη αιματολογική διαταραχή με τα ακόλουθα κριτήρια διάγνωσης: Αιμοσφαιρίνη 10 g/dl, αιμοπετάλια /L, oυδετερόφιλα 1, /L, μειωμένη κυτταροβρίθεια στην οστεομυελική βιοψία και απουσία σημαντικής ίνωσης ή νεοπλασματικής διήθησης. 4,9 Δεν υπάρχει μία μοναδική παθογνωμονική εξέταση για τη διάγνωση της ΑΑ. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο αποκλεισμός συγγενών συνδρόμων μυελικής έκπτωσης (αναιμία Fanconi κ.ά., πίν. 1) και άλλων νοσημάτων που μπορεί να προβάλλουν με την ίδια κλινικοεργαστηριακή εικόνα, όπως είναι η παροξυντική νυκτερινή αιμοσφαιρινουρία και το υποκυτταρικό μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο. 4 7,11,12,19 21 Η ΑΑ χαρακτηρίζεται ως βαριά (severe aplastic anemia, SAA) όταν η κυτταροβρίθεια του μυελού των οστών (ΜΟ) είναι 25% και συνυπάρχουν τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω: Αιμοπετάλια /L, ουδετερόφιλα 0, /L και δικτυοερυθροκύτταρα (ΔΕΚ) /L ή <1% διορθωμένα για τον Ht. Ως πολύ βαριά (very severe aplastic anemia, VSAA) θεωρείται η ΑΑ όταν τα ουδετερόφιλα είναι 0, /L ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Τρεις είναι οι βασικοί μηχανισμοί με τους οποίους μπορεί να αναπτυχθεί ΑΑ: (α) Aυτοάνοση προσβολή των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΑΑΚ), (β) ενδογενής βλάβη των ΑΑΚ και (γ) διαταραχές του στρώματος ή του μικροπεριβάλλοντος του μυελού των οστών (MO) Αυτοάνοση προσβολή των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων H ύπαρξη και η δράση του συγκεκριμένου μηχανισμού ανάπτυξης ΑΑ αποδεικνύεται από (α) την εργαστηριακή πιστοποίηση αυτοάνοσου μηχανισμού μέσω κυτταροτοξικών κυττάρων προς τα κύτταρα του ΜΟ, με αποτέλεσμα μυελική έκπτωση, (β) την ανταπόκριση των ασθενών σε ανοσοκατασταλτική αγωγή, (γ) την αυξημένη συχνότητα διάγνωσης ΑΑ σε ασθενείς με HLA-DR2 αντιγόνο ιστοσυμβατότητας, το οποίο ενέχεται στην ανάπτυξη και άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων, (δ) την εργαστηριακή πιστοποίηση της αναστολής ανάπτυξης φυσιολογικού ΜΟ από τα λεμφοκύτταρα των ασθενών με ΑΑ, (ε) την

3 Απλαστική Αναιμία: Παθογένεια και Θεραπεία 899 Πίνακας 1. Συγγενή σύνδρομα μυελικής ανεπάρκειας που πρέπει να αποκλείονται πριν τεθεί η διάγνωση της επίκτητης απλαστικής αναιμίας (προσαρμογή από Alter 20 ). Σύνδρομο Ηλικία (έτη) Φύλο Ιστορικό Κλινικά χαρακτηριστικά Αιματολογικά χαρακτηριστικά Κληρονομικότητα Αναιμία Fanconi 0 50 Α=Θ Αδέλφια Café-au-lait κηλίδες, υπέρχρωση δέρματος, βραχύ ανάστημα, τριγωνικό πρόσωπο, παθολογικοί αντίχειρες Συγγενής δυσκεράτωση Αναιμία Diamond- Blackfan Σύνδρομο Shwachman- Diamond Συγγενής ουδετεροπενία Θρομβοπενία με απουσία των κερκίδων Αμεγακαρυοτική θρομβοπενία 0 50 Α>Θ Άρρενες συγγενείς Όνυχες δυσκερατωσικοί, δαντελωτό εξάνθημα, λευκοπλακία στόματος 0 50 Α=Θ Γονείς Βραχύ ανάστημα, παθολογικοί αντίχειρες 0 5 Α=Θ Αδέλφια Βραχύ ανάστημα, δυσαπορρόφηση Μαστοκυττάρωση, θρομβοπενία, αναιμία, ουδετεροπενία, υποκυτταρικός ΜΟ, ΜΔΣ, οξεία λευχαιμία, συμπαγείς όγκοι Μαστοκυττάρωση, θρομβοπενία, αναιμία, ουδετεροπενία, υποκυτταρικός ΜΟ, ΜΔΣ, οξεία λευχαιμία, συμπαγείς όγκοι Μαστοκυττάρωση, αναιμία, δικτυοερυθροπενία, υποπλασία ερυθράς σειράς στο ΜΟ, ΜΔΣ, οξεία λευχαιμία, συμπαγείς όγκοι Ουδετεροπενία, υποπλασία κοκκιώδους σειράς στο ΜΟ, ΜΔΣ, οξεία λευχαιμία 0 1 Α=Θ Γονείς Σοβαρές λοιμώξεις Ουδετεροπενία, αναστολή ωρίμανσης στο επίπεδο του προμυελοκυττάρου, ΜΔΣ, οξεία λευχαιμία 0 Α=Θ Αδέλφια Απουσία κερκίδων με φυσιολογικούς αντίχειρες Θρομβοπενία, μείωση μεγακαρυοκυττάρων στο ΜΟ, λευχαιμία 0 5 Α=Θ Πετέχειες Θρομβοπενία, μείωση μεγακαρυοκυττάρων στο ΜΟ, ΑΑ, ΜΔΣ, λευχαιμία Αυτοσωματική, υπολειπόμενη, φυλοσύνδετη (X) Φυλοσύνδετη (X), αυτοσωματική επικρατούσα Αυτοσωματική επικρατούσα Αυτοσωματική υπολειπόμενη Αυτοσωματική επικρατούσα Αυτοσωματική υπολειπόμενη Αυτοσωματική υπολειπόμενη ΜΟ: Μυελός των οστών, ΜΔΣ: Μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο, ΑΑ: Απλαστική αναιμία ανεύρεση αυξημένων in vivo και in vitro συγκεντρώσεων μυελοανασταλτικών/κατασταλτικών κυτταροκινών, όπως ιντερφερόνης-γ (IFN-γ), παράγοντα νέκρωσης του όγκου-α (tumor necrosis factor-α, TNF-α) και ιντερλευκίνης-2 (IL-2), καθώς και (στ) από την πιστοποίηση ανοσιακής απάντησης του τύπου των Τ-βοηθητικών κυττάρων (T-helper cell [Th1]- type response), κατά την οποία επάγονται οι υποδοχείς Fas, με επακόλουθο την αυξημένη απόπτωση των μυελικών κυττάρων. Τα ανωτέρω πιθανόν ενισχύονται και από την αυξημένη ευαισθησία των ΑΑΚ στις προαναφερθείσες βλαπτικές δράσεις. Η αυτοάνοσου τύπου μυελοκαταστολή συνιστά τον κύριο παθοφυσιολογικό μηχανισμό ανάπτυξης ΑΑ (εικ. 1). 3,4,9, Ενδογενής βλάβη των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων Η ύπαρξη και η δράση του εν λόγω μηχανισμού ανάπτυξης ΑΑ αποδεικνύεται από (α) την ανεύρεση μειωμένου αριθμού CD34+ κυττάρων στο ΜΟ, (β) τη μειωμένη δυνατότητα αναπαραγωγής των ΑΑΚ ασθενών με ΑΑ σε in vitro κυτταροκαλλιέργειες, (γ) το μειωμένο αριθμό κυττάρων που αντέχουν σε μακροχρόνιες κυτταροκαλλιέργειες (long-term culture initiating cells, LΤCICs), (δ) τη μη επαρκή ανάπτυξη των ΑΑΚ των ασθενών in vitro και υπό ιδανικές συνθήκες καλλιέργειας, (ε) το μειωμένο μήκος τελομερών (γηρασμένα κύτταρα;) και (στ) την εμμονή των ανωτέρω στο ΜΟ των ασθενών μετά από ανοσοκατασταλτική θεραπεία της ΑΑ, ενώ μετά από μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΑΚ) παρατηρείται πλήρης αιμοποιητική ανάκαμψη και αναστροφή των ως άνω φαινομένων. 1,3,4,9,26,31, Διαταραχές του στρώματος ή του μικροπεριβάλλοντος του μυελού των οστών Η ύπαρξη και η δράση του συγκεκριμένου μηχανισμού ανάπτυξης ΑΑ υποτίθεται από τις παρακάτω παρατηρήσεις: (α) Οι ασθενείς με ΑΑ παρουσιάζουν παθολογική ανάπτυξη των στρωματικών κυττάρων του ΜΟ σε in vitro καλλιέργειες (περίπου στο 50% του φυσιολογικού), (β) οι ασθενείς με

4 900 Β. Παπαδάκης και Ι.Χρ. Μελέτης Αντιγονοπαρουσιαστικό κύτταρο Τοξικότητα για άλλα κύτταρα Τ-κύτταρο Κλωνικός πολλαπλασιασμός Αρχέγονο αιμοποιητικό κύτταρο Κυττάρων σε κύκλο Μυελική έκπτωση Σύνθεση πρωτεϊνών Απόπτωση Εικόνα 1. Αυτοάνοσος μηχανισμός ανάπτυξης της απλαστικής αναιμίας (τροποποιημένο από Young 3 ). Τα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα (APC) επάγουν στα πολυκλωνικά έκπτυξη Τ-κυττάρων (T-cell), καθώς και την παραγωγή ιντερφερόνης-α (IFN-α), παράγοντα νέκρωσης του όγκου (TNF-α) και ιντερλευκίνης-2 (IL-2), ενώ ενεργοποιείται και η απόπτωση μέσω της οδού του Fas-Fas ligand. Τελικό αποτέλεσμα είναι η αυξημένη απόπτωση και η καταστροφή των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων του μυελού (hematopoietic stem and progenitor cell), καθώς και η εμφάνιση απλαστικής αναιμίας. ΑΑ μετά από ΜΑΚΚ εμφανίζουν μακρύτερο χρόνο έως την αιματολογική αποκατάσταση, (γ) παρατηρείται παθολογική (μειωμένη) έκκριση αιμοποιητικών αυξητικών παραγόντων από το στρώμα του ΜΟ ασθενών με ΑΑ. Παρ όλα αυτά, το στρώμα του μυελού των ασθενών με ΑΑ υποστηρίζει επαρκώς την ανάπτυξη φυσιολογικών ΑΑΚ σε in vitro κυτταροκαλλιέργειες, διατηρείται μετά από τη ΜΑΑΚ και υποστηρίζει επαρκώς τα ΑΑΚ του δότη του ΜΟ. Συνεπώς, η συμμετοχή του μυελικού στρώματος των ασθενών στην παθογένεια της ΑΑ είναι μάλλον περιορισμένη. 1,3,4,9,26, Φάρμακα Τοξίνες Ιοί Μολονότι τα ανωτέρω αφορούν στην πρωτοπαθή, ιδιοπαθή ΑΑ, φαίνεται ότι μέσω των προαναφερθέντων τριών μηχανισμών αναπτύσσεται η ΑΑ και σε ασθενείς με τη δευτεροπαθή μορφή, λόγω της δράσης ιών, φαρμάκων και τοξινών (εικ. 1). Ανάλογα με τη φάση και την κυτταροβρίθεια του ΜΟ υπάρχει και η αντίστοιχη κλινική προβολή (εικ. 2). 1,3,4,9,11 14,16,18,26,35,36 6. ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ Η κλινική προβολή των ασθενών με ΑΑ αφορά σε άμεσες και σε έμμεσες συνέπειες της ουδετεροπενίας, της αναιμίας και της θρομβοπενίας. Χωρίς θεραπεία, η ΑΑ καταλήγει σύντομα σε θάνατο, κυρίως λόγω αιμορραγιών ή λοιμώξεων. Η διάρκεια των συμπτωμάτων πριν από τη διάγνωση είναι συνήθως <1 μήνας, ενώ στο 80% των ασθενών είναι <3 μήνες. Συνήθως δεν ανευρίσκονται στίγματα γενετικών νοσημάτων, π.χ. δυσμορφικά χαρακτηριστικά, λεμφαδενοπάθεια, σπληνομεγαλία ή ηπατομεγαλία. Η ανεύρεση των ανωτέρω θα πρέπει να κατευθύνει τη διάγνωση σε νόσο άλλη της ιδιοπαθούς ΑΑ. 1,3,4,14 7. ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η διάγνωση τίθεται μετά από λήψη πλήρους ατομικού και οικογενειακού ιστορικού και, ακολούθως, με τη λεπτομερή κλινική εξέταση και τα προαναφερθέντα ευρήματα (κριτήρια διάγνωσης ΑΑ) της εξέτασης του περιφερικού αίματος και του μυελού των οστών. Βασική είναι και η εξέταση δείγματος οστεομυελικής βιοψίας, για τον ακριβέστερο καθορισμό της κυτταροβρίθειας του ΜΟ. Στο ιστορικό αναζητούνται και πιθανές εκθέσεις για τη διάγνωση δευτεροπαθούς ΑΑ. Επιβάλλεται ο αποκλεισμός άλλων αιτίων μειωμένης κυτταροβρίθειας του ΜΟ. Ο κυτταρογενετικός και μοριακός έλεγχος για αναιμία Fanconi και άλλα σύνδρομα συγγενούς μυελικής ανεπάρκειας, o κυτταρογενετικός έλεγχος για αποκλεισμό υποπλαστικού μυελοδυσπλαστικού συνδρόμου (ΜΔΣ) και ο έλεγχος για τον αποκλεισμό παροξυντικής νυκτερινής αιμοσφαιρινουρίας (ΠΝΑ) αποτελούν βασικές

5 Απλαστική Αναιμία: Παθογένεια και Θεραπεία 901 Έναρξη Ανάκαμψη Απώτερη νόσος Σύμβαμα Ύφεση Κύτταρα αίματος Αριθμός αρχέγονων κυττάρων Κλώνος Τ κυττάρων Ανοσιακή απάντηση Κλινική προβολή Παθολογικός κλώνος ΜΔΣ Λευχαιμία Yποτροπή κυτταροπενίας Χρόνος Χρόνος Χρόνος Εικόνα 2. Παθοφυσιολογία της απλαστικής αναιμίας (τροποποιημένο από Young 6 ). Γραφικά, παριστάται η συσχέτιση μεταξύ της δράσης ανοσολογικών μηχανισμών έναντι των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΑΑΚ) και της απλαστικής αναιμίας (ΑΑ). Αρχικά, η δράση ενός παράγοντα (ιού; φαρμάκου;) διεγείρει μια μη φυσιολογική ανοσιακή απάντηση, η οποία σημασιοδοτείται από την ανάπτυξη ολιγοκλωνικών, κυτταροτοξικών Τ-κυττάρων, που καταστρέφουν τα ΑΑΚ και η νόσος προβάλλει κλινικά (αριστερά, έναρξη). Με τη θεραπεία ανοσοκαταστολής ή τη μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΑΚ) ο μηχανισμός αυτός αναστρέφεται και παρατηρείται πλήρης ή μερική αιματολογική αποκατάσταση (κέντρο, ανάκαμψη). Στην περίπτωση που ο εν λόγω μηχανισμός ενεργοποιηθεί εκ νέου, παρατηρείται υποτροπή της νόσου, ενώ εάν από το μυελό των οστών (ΜΟ) που λειτουργεί σε συνθήκες stress αναπτυχθούν παθολογικοί κλώνοι αιμοποιητικών κυττάρων, εμφανίζεται μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο (ΜΔΣ) ή οξεία μυελογενής λευχαιμία (ΟΜΛ) (δεξιά, απώτερη νόσος). εξετάσεις στο πλαίσιο της διερεύνησης πιθανής απλαστικής αναιμίας/μυελικής απλασίας. Παράλληλα, πρέπει να εξετάζεται άμεσα η HLAσυμβατότητα των μελών της οικογένειας, για την κατά το δυνατόν συντομότερη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων. 1,3,4,8,12,14,20,31, ΘΕΡΑΠΕΙΑ Οι κατευθυντήριες γραμμές για τη θεραπεία της ΑΑ βασίζονται στα κοινώς παραδεκτά, καθώς και στη σύγχρονη βιβλιογραφία, όπως αυτή πολύ σωστά συνοψίζεται στις κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και θεραπεία της απλαστικής αναιμίας της British Committee for Standards in Haematology. 41, Υποστηρικτική αγωγή Σε αρκετούς ασθενείς η νόσος προβάλλει και διαγιγνώσκεται λόγω ωχρότητας, αιμορραγιών ή και λοιμώξεων. Σημαντική είναι η αρχική σταθεροποίηση, καθώς και η συνεχής υποστήριξη των ασθενών, στοιχεία που αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ορθής αντιμετώπισής τους και της ευνοϊκής απώτερης έκβασης. Προφυλακτική μετάγγιση αιμοπεταλίων συνήθως χορηγείται σε τιμές αιμοπεταλίων < /L. Επί πυρετού, όχι σπάνια οι ασθενείς μεταγγίζονται σε τιμές αιμοπεταλίων < /L. Η χρήση ακτινοβολημένων παραγώγων αίματος επιβάλλεται σε ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοκαταστολή ή μεταμόσχευση ΑΑΚ, αλλά δεν είναι απολύτως αναγκαία πριν από τα ανωτέρω. Εάν ο ασθενής παρουσιάζει σημαντική λοίμωξη σε φάση ουδετεροπενίας, η οποία δεν ανταποκρίνεται στα κατάλληλα αντιμικροβιακά και αντιμυκητιασικά φάρμακα, η χορήγηση μεταγγίσεων ακτινοβολημένων ουδετεροφίλων μπορεί να βοηθήσει. Σε ασθενείς με ελεγχόμενη λοίμωξη, η άμεση διενέργεια μεταμόσχευσης ΑΑΚ ενδεχομένως να αποτελεί και τον ταχύτερο τρόπο βελτίωσης της ουδετεροπενίας. Η αποσπασματική χορήγηση ερυθροποιητίνης (rhuepo) δεν έχει θέση στη θεραπεία της ΑΑ. Αντίθετα, η βραχεία χρήση αυξητικού παράγοντα των ουδετεροφίλων (G-CSF) σε έδαφος σημαντικής, μη ανταποκρινόμενης λοίμωξης μπορεί να βοηθήσει, μολονότι πρέπει να διακόπτεται σε 1 εβδομάδα, στην περίπτωση που δεν παρατηρηθεί αύξηση του αριθμού των ουδετεροφίλων. Χρήση G-CSF για τη θεραπεία της ΑΑ δεν συνιστάται. Η προφυλακτική χρήση αντιβιοτικών και αντιμυκητιασικών φαρμάκων συνιστάται σε όλους τους ασθενείς με αριθμό ουδετεροφίλων <0, /L. Επίσης, η χρήση αμφοτερικίνης πρέπει να αρχίζει έγκαιρα σε μη ανταποκρινόμενο πυρετικό επεισόδιο ασθενών με ΑΑ.

6 902 Β. Παπαδάκης και Ι.Χρ. Μελέτης Τελευταία, συνιστάται και η θεραπεία αποσιδήρωσης σε πολυμεταγγισμένους ασθενείς, με τιμές φεριτίνης ορού >1000 μg/l. 3,4,9,31,41, Οριστική θεραπεία Η οριστική θεραπεία της ΑΑ συνίσταται (α) στη μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΑΚ) ή (β) στη χορήγηση ανοσοκατασταλτικής θεραπείας (ΑΚΘ). Οι λοιμώξεις και οι αιμορραγίες θα πρέπει να αντιμετωπίζονται κατάλληλα και ο ασθενής να σταθεροποιείται, κατά το δυνατόν, πριν από την έναρξη ΜΑΑΚ ή τη χορήγηση ανοσοκαταστολής. Υπενθυμίζεται και πάλι ότι η ΜΑΑΚ πιθανόν να αποτελεί το ταχύτερο μέσο αύξησης του αριθμού των λευκών/ουδετεροφίλων (και συνεπώς αντιμετώπισης των λοιμώξεων). Δεν χορηγείται rhuepo ή G-CSF μόνο για τη θεραπεία της ΑΑ. Αντίστοιχα, η χορήγηση πρεδνιζολόνης και γενικότερα στεροειδών, αποσπασματικά, δεν συνιστάται για τη θεραπεία ΑΑ, επειδή αφ ενός είναι αναποτελεσματική και αφ ετέρου επάγει σοβαρές λοιμώξεις Μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΑΚ). Η ΜΑΑΚ από συμβατό αδελφό αποτελεί την αρχική θεραπεία επιλογής για ασθενείς με βαριά (SAA) και πολύ βαριά ΑΑ (VSAA), ηλικίας <40 ετών, με την προϋπόθεση βέβαια ότι υπάρχει διαθέσιμος HLA-συμβατός αδελφός. Για το λόγο αυτόν, η HLA τυποποίηση της οικογένειας επιβάλλεται άμεσα, με την υποψία διάγνωσης ΑΑ. Οι σύγχρονες μελέτες αναφέρουν επιβίωση 91% για ασθενείς ηλικίας <16 ετών και 74% για ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας. Δεν είναι αναγκαία η χρήση ακτινοθεραπείας στο προπαρασκευαστικό σχήμα. Συνήθως χορηγείται σχήμα κυκλοφωσφαμίδης (CY) ή CY/ATG (αντι-θυμοκυτταρικής σφαιρίνης). Η προφύλαξη νόσου μοσχεύματος κατά ξενιστή (graft versus host disease, GvHD) επιτυγχάνεται με τη χορήγηση κυκλοσπορίνης (CsA) και βραχέος σχήματος μεθοτρεξάτης (MTX). Η επιβίωση με χρήση CsA μόνο, σε σύγκριση με τη χρήση συνδυασμού CsA/MTX, είναι 75% έναντι 84%, αντίστοιχα. Η χρήση μοσχεύματος από περιφερικά ΑΑΚ αυξάνει την πιθανότητα GvHD και συνεπώς δεν συνιστάται. Χορήγηση ΑΑΚ από συμβατό αδελφό, μετά από λήψη τους από το ΜΟ, γίνεται σε επαρκή κυτταρική δόση. Αντίθετα, η ΜΑΑΚ από μη συγγενή δότη δεν αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής για την αντιμετώπιση της SAA και της VSAA. Η ΜΑΑΚ από συμβατό, μη συγγενή δότη χορηγείται σε ασθενείς ηλικίας <50 ετών (ή ετών σε καλή γενική κατάσταση) μόνο αν έχει αποτύχει ένα σχήμα φαρμακευτικής ανοσοκαταστολής και, φυσικά, αν δεν υπάρχει κατάλληλος HLA-συμβατός δότης. Βέλτιστο προπαρασκευαστικό σχήμα δεν υπάρχει, συνήθως όμως σχήματα βασισμένα σε φλουδαραβίνη χωρίς ακτινοθεραπεία προτιμώνται για νεαρούς ασθενείς με ΑΑ. 2 4,9,11,31, Ανοσοκατασταλτική θεραπεία. Ανοσοκαταστολή συνιστάται (α) σε ασθενείς με μη βαριά απλαστική αναιμία, οι οποίοι είναι μεταγγιζο-εξαρτώμενοι, (β) σε ασθενείς με βαριά ΑΑ (SAA, VSAA), ηλικίας >40 ετών, και (γ) σε ασθενείς με βαριά ΑΑ (SAA, VSAA), ηλικίας <40 ετών, χωρίς διαθέσιμο HLA-συμβατό αδελφό για δότη σε ΜΑΑΚ. Το βασικό σχήμα ανοσοκατασταλτικής θεραπείας συνίσταται στη χορήγηση αντι-θυμοκυτταρικής σφαιρίνης (anti-thymocyte globulin, ATG) και κυκλοσπορίνης (CsA). Η αρχική φάση της θεραπείας περιλαμβάνει επίσης τη χορήγηση στεροειδών σε υψηλή δόση για την ενίσχυση της ανοσοκαταστολής και την κατά το δυνατόν, χωρίς αντιδράσεις, χορήγηση της ATG. Προτιμάται η ATG ίππειας προέλευσης και σε δεύτερο λόγο η ATG από κόνικλο. Η παρουσία πυρετού, λοιμώξεων ή αιμορραγιών δεν αποτελεί απόλυτη αντένδειξη για τη χορήγηση ATG. Δεν συνιστάται πλέον η μακροχρόνια χρήση G-CSF, γιατί εκτός από το αυξημένο κόστος δεν βελτιώνει αισθητά την πρόγνωση/ επιβίωση και πιθανόν ενέχεται στην ανάπτυξη μυελοδυσπλαστικού συνδρόμου και οξείας μυελογενούς λευχαιμίας (ΟΜΛ) σε απώτερο χρόνο. Μετά από πλήρη αιματολογική απόκριση (πίν. 2), η χορήγηση CsA συνεχίζεται για τουλάχιστον 12 μήνες ακόμη. Ο διάμεσος χρόνος αιματολογικής αποκατάστασης είναι οι 3 μήνες. Τα αποτελέσματα της θεραπείας (επιβίωση) για τη SAA έχουν βελτιωθεί αισθητά, από 37% στη δεκαετία του 1980 σε 83% τη δεκαετία του ,9,11,31,41,42,46,48,49, ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Τα αποτελέσματα της θεραπείας έχουν βελτιωθεί αισθητά. Η επιβίωση μετά από ΜΑΑΚ ή ανοσοκατασταλτική θεραπεία για τους νεαρούς ασθενείς κυμαίνεται από 80 87%, ενώ πρακτικά τα αποτελέσματα είναι περίπου τα ίδια και για τους δύο τρόπους θεραπείας. Μεγαλύτερης ηλικίας ασθενείς έχουν χειρότερη πρόγνωση (εικ. 3). Η βελτίωση των σχημάτων προετοιμασίας για ΜΑΑΚ και της υποστηρικτικής αγωγής, σε συνδυασμό με την άμεση διερεύνηση, τη σταθεροποίηση των ασθενών και τη χορηγούμενη θεραπεία, έχουν οδηγήσει στη βελτίωση του ποσοστού επιβίωσης. Μάλιστα, οι μελέτες θεραπείας με ανοσοκαταστολή που έχουν δημοσιευτεί τη δεκαετία αναφέρουν επιβίωση έως και 89% μετά από θεραπεία ανοσοκαταστολής στα παιδιά (πίν. 3). 2 4,9,11,31,38,40 44,46 49,53 56

7 Απλαστική Αναιμία: Παθογένεια και Θεραπεία 903 Πίνακας 2. Κριτήρια απάντησης στη θεραπεία (τροποποιημένο από Guinan 55 ). Απάντηση Χωρίς ανταπόκριση Μερική ανταπόκριση Πλήρης ύφεση ΑΑ: Απλαστική αναιμία Κριτήρια Παραμένουν τα κριτήρια ΑΑ Δεν πληρούνται τα κριτήρια ΑΑ και ο ασθενής δεν χρήζει μεταγγίσεων Hb Φυσιολογική Απόλυτος αριθμός >1, /L ουδετεροφίλων Αιμοπετάλια > /L 9.1. Αποτελέσματα θεραπείας στην Ελλάδα Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έχουν δημοσιευτεί περιπτώσεις παιδιατρικών και ενηλίκων ασθενών με επιτυχή έκβαση θεραπείας μετά από μεταμόσχευση μυελού των οστών ή χορήγηση αντιλεμφοκυτταρικού ορού. 37,38,52 Η Μονάδα Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός» δημοσίευσε την περίπτωση 6 ασθενών με ΑΑ και επιτυχή θεραπεία μετά από ΜΑΑΚ με μοσχεύματα αδελφών, συμπεριλαμβανομένης της προετοιμασίας με κυκλοφωσφαμίδη και αντιλεμφοκυτταρικό ορό. 38 α β % Συνολική επιβίωση % Συνολική επιβίωση Ημέρες Ημέρες από την ΜΜΟ Εικόνα 3. Αποτελέσματα θεραπείας ανοσοκαταστολής και μεταμόσχευσης αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων για τη θεραπεία απλαστικής αναιμίας (ΑΑ), την τελευταία δεκαετία (από Bacigalupo 31 ). (α) Καμπύλες επιβίωσης ασθενών με ΑΑ μετά από χορήγηση ανοσοκατασταλτικής θεραπείας. (β) Καμπύλες επιβίωσης ασθενών με ΑΑ μετά από μεταμόσχευση από HLA-απόλυτα συμβατά αδέλφια. Πίνακας 3. Σύγχρονα αποτελέσματα ανοσοκαταστολής στα παιδιά (τροποποιημένο από Guinan 55 ). Χώρα Ασθενείς Ανοσοκαταστολή Απάντηση σε 6 μήνες Υποτροπή (παρακολούθηση) Επιβίωση (παρακολούθηση) Συγγραφείς Ιαπωνία 119 ATG CSA δαναζόλη ±G-CSF Γερμανία 146 ATG CSA G-CSF 55 77% CR+PR 22% (3 έτη) 88% (3 έτη) Kpjima et al, % CR 14% (5 έτη) 89% (5 έτη) Fuehrer et al, 2005 Κίνα 51 Διάφορα 27 79% Ανάλογα με το πρωτόκολλο Ανάλογα με το πρωτόκολλο Fang et al, 2006 Ιταλία 42 ATG CSA ΗΠΑ 77 ATG CSA ±MMF ±σιρόλιμους 71% 16% (10 έτη) 83% (10 έτη) Saracco et al, % CR+PR 33% (10 έτη) 80% (10 έτη) Scheinberg et al, 2008 ΑΤG: Αντι-θυμοκυτταρική σφαιρίνη, CSA: Κυκλοσπορίνη Α, G-CSF: Παράγοντας διέγερσης αποικιών κοκκιοκυττάρων, ΜΜF: Mycophenolate mofetil, CR: Πλήρης ύφεση, PR: Μερική ύφεση

8 904 Β. Παπαδάκης και Ι.Χρ. Μελέτης Η μόνη σειρά νεαρών ασθενών προέρχεται από το Τμήμα Παιδιατρικής Αιματολογίας-Ογκολογίας του Νοσοκομείου Παίδων «Η Αγία Σοφία». 56 Από 60 παιδιά (34 αγόρια) διάμεσης ηλικίας 7 ετών, επίκτητη ΑΑ διαγνώστηκε σε 37 (3 δευτεροπαθείς ΑΑ). Η πλειοψηφία των ασθενών δεν είχε συμβατούς συγγενείς δότες. Έτσι, μόνον 8 υποβλήθηκαν σε ΜΑΑΚ, με πενταετή επιβίωση 87,5%. Ανοσοκατασταλτική θεραπεία χορηγήθηκε σε 29 ασθενείς (81,3% του συνόλου), με πενταετή επιβίωση 90%. Η δεκαετής επιβίωση ήταν 87,5% (ΜΑΑΚ) και 76,0% (ανοσοκαταστολή), αντίστοιχα, αντιπροσωπεύοντας τη χειρότερη πρόγνωση παλαιότερων πρωτοκόλλων ανοσοκαταστολής. Ένας ασθενής, μετά από θεραπεία ανοσοκαταστολής, εμφάνισε κλωνική εξαλλαγή. Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ευνοϊκά και θεωρούνται απόρροια της άμεσης διερεύνησης, θεραπείας και σχολαστικής υποστηρικτικής αγωγής. Αντίστοιχες, σύγχρονες σειρές ασθενών με αποτελέσματα ενηλίκων ασθενών με ΑΑ δεν ανευρέθηκαν δημοσιευμένες. Ωστόσο, οι Έλληνες ασθενείς επωφελούνται όλων των εξελίξεων και των σύγχρονων θεραπειών (Γ. Μελέτης, προσωπική επικοινωνία). 10. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η απλαστική αναιμία εμφανίζει σαφή βελτίωση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο στα διεθνή κέντρα όσο και στην Ελλάδα. Οι γνώσεις της αιτιολογίας και της παθοφυσιολογίας εμπλουτίζονται συνεχώς. Ο βασικός αλγόριθμος προσέγγισης νεαρού ασθενούς με πιθανή ΑΑ είναι ο ακόλουθος: Σχολαστική υποστηρικτική αγωγή Άμεση εδραίωση της διάγνωσης ΑΑ Αποκλεισμός άλλων νόσων (συγγενή σύνδρομα, παροξυντική νυκτερινή αιμοσφαιρινουρία κ.ά.) Άμεσος έλεγχος HLA οικογένειας Επί ανεύρεσης HLA-συμβατού αδελφού, άμεση διενέργεια ΜΑΑΚ Σε μη ανεύρεση HLA-συμβατού αδελφού, άμεση χορήγηση θεραπείας ανοσοκαταστολής Σε αποτυχία της θεραπείας ανοσοκαταστολής, ΜΑΑΚ από εναλλακτικό δότη. Με την παραπάνω αντιμετώπιση αναμένονται τα βέλτιστα αποτελέσματα. Ωστόσο, ιδιαίτερα μετά από ανοσοκατασταλτική θεραπεία, απαιτείται επαγρύπνηση και παρακολούθηση για ενδεχόμενη ανάπτυξη κλωνικής νόσου. ABSTRACT Αplastic anemia in children: Pathogenetic mechanisms and current therapy V. Papadakis, 1 J. Meletis 2 1 Department of Pediatric Hematology-Oncology, Agia Sophia Children s Hospital, Athens, 2 First Department of Internal Medicine, National and Kapodistrian University of Athens, School of Medicine, Laiko General Hospital, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2010, 27(6): Aplastic anemia (AA) is a severe, acquired hematological disease, which is usually idiopathic. There are two peaks of incidence, at years and above 60 years. In children under the age of 15 years, there are 1 3 cases per 10 6 children, and at this age it is of utmost importance to recognize possible congenital bone marrow failure syndromes. There is no single hallmark for the diagnosis of AA. Decreased bone marrow cellularity and function are evidenced by a decrease in the peripheral blood count, with concomitant hemorrhage, infection and pallor. In the majority of cases, AA is the result of an autoimmune destruction mechanism targeted at the subject s own bone marrow cells. A usually unidentified triggering event leads to a Th1 type cell response, with overproduction of myelosuppressant cytokines, such as IFN-α, TNF-α and IL-2, in parallel with activation of Fas mediated, increased bone marrow cell apoptosis. Appropriate therapy results in reversal of the above pathways and clinical cure. There is a possibility of later evolution to clonal disease, i.e., myelodysplastic syndrome (MDS) or acute myelogenous leukemia (AML). The forms of treatment available for AA are appropriate immunosuppressive therapy (IST) or stem cell transplantation (SCT). IST comprises anti-thymocyte globulin and cyclosporine. SCT is the treatment preferred for younger patients with severe AA who have an available HLA compatible sibling donor, and in the case of IST failure (with the use of volunteer donors). IST is reserved for older patients and for younger patients without an available sibling donor. Currently

9 Απλαστική Αναιμία: Παθογένεια και Θεραπεία 905 treatment results achieve a 75% to 85% 5-year survival rate. Extremely important issues in the care of patients with AA are prompt diagnostic evaluation and the meticulous supportive care. Key words: Aplastic anemia, Child, Pathogenesis, Therapy Βιβλιογραφία 1. Howard SC, Naidu PE, Hu XJ, Jeng MR, Rodriguez-Galindo C, Rieman MD et al. Natural history of moderate aplastic anemia in children. Pediatr Blood Cancer 2004, 43: Pitcher LA, Hann IM, Evans JP, Veys P, Chessells JM, Webb DK. Improved prognosis for acquired aplastic anaemia. Arch Dis Child 1999, 80: Young NS, Calado RT, Scheinberg P. Current concepts in the pathophysiology and treatment of aplastic anemia. Blood 2006, 108: Young NS. Acquired aplastic anemia. Ann Intern Med 2002, 136: Πολυχρονοπούλου-Ανδρουλακάκη Σ, Παναγιώτου ΙΠ. Επίκτητη και κληρονομούμενη απλαστική αναιμία στην παιδική ηλικία. Νεοτέρα δεδομένα στη διάγνωση και τους παθογενετικούς μηχανισμούς. Αρχ Ελλ Ιατρ 2000, 17: Μελέτης I. Απλαστική αναιμία. Εκδόσεις Ζήτα, Αθήνα, Μελέτης Ι. Απλαστική αναιμία. Στο: Σεϊτανίδης ΧΒ (Συντ.) Αναιμίες διάγνωση και θεραπεία. Εκδόσεις Ζήτα, Αθήνα, 1999: Brown KE, Tisdale J, Barrett AJ, Dunbar CE, Young NS. Hepatitis-associated aplastic anemia. N Engl J Med 1997, 336: Kurre P, Johnson FL, Deeg HJ. Diagnosis and treatment of children with aplastic anemia. Pediatr Blood Cancer 2005, 45: Young NS, Kaufman DW. The epidemiology of acquired aplastic anemia. Haematologica 2008, 93: Clausen N, Kreuger A, Salmi T, Storm-Mathisen I, Johannesson G. Severe aplastic anaemia in the Nordic countries: A population based study of incidence, presentation, course, and outcome. Arch Dis Child 1996, 74: van den Heuvel-Eibrink MM. Paroxysmal nocturnal hemoglobinuria in children. Paediatr Drugs 2007, 9: Φιλιώτου Α, Ψυχογιού Ε, Σκουνάκης Μ, Παπακωνσταντίνου Ε, Μουλακάκης Α, Καλοταιράκης Α. Απλαστική αναιμία από τικλοπιδίνη. Ιατρική 2001, 79: Baumelou E, Guiguet M, Mary JY. Epidemiology of aplastic anemia in France: A case-control study. I. Medical history and medication use. The French Cooperative Group for Epidemiological Study of Aplastic Anemia. Blood 1993, 81: Symeonidis A, Kouraklis-Symeonidis A, Seimeni U, Galani A, Giannakoulas N, Fragopanagou E et al. Ticlopidine-induced aplastic anemia: two new case reports, review, and meta-analysis of 55 additional cases. Am J Hematol 2002, 71: Liang DC, Lin KH, Lin DT, Yang CP, Hung KL, Lin KS. Post-hepatitic aplastic anaemia in children in Taiwan, a hepatitis prevalent area. Br J Haematol 1990, 74: Tzakis AG, Arditi M, Whitington PF, Yanaga K, Esquivel C, Andrews WA et al. Aplastic anemia complicating orthotopic liver transplantation for non-a, non-b hepatitis. N Engl J Med 1988, 319: Pikis A, Kavaliotis J, Manios S. Incidence of aplastic anemia in viral hepatitis in children. Scand J Infect Dis 1988, 20: Tamary H, Alter BP. Current diagnosis of inherited bone marrow failure syndromes. Pediatr Hematol Oncol 2007, 24: Alter BP. Bone marrow failure: A child is not just a small adult (but an adult can have a childhood disease). Hematology Am Soc Hematol Educ Program 2005: Τέρπος Ε, Σαμάρκος Ε, Μελέτης Χ, Κομνηνάκα Β, Αποστολίδου Ε, Μπενοπούλου Ο και συν. Ανίχνευση πληθυσμών ερυθρών αιμοσφαιρίων με απουσία του CD55 ή και του CD59 σε ασθενείς με απλαστική αναιμία και μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα. Αρχ Ελλ Ιατρ 2000, 17: Führer M, Durner J, Brünnler G, Götte H, Deppner C, Bender-Götze C et al. HLA association is different in children and adults with severe acquired aplastic anemia. Pediatr Blood Cancer 2007, 48: Marsh JC, Gordon-Smith EC. Insights into the autoimmune nature of aplastic anaemia. Lancet 2004, 364: Risitano AM, Kook H, Zeng W, Chen G, Young NS, Maciejewski JP. Oligoclonal and polyclonal CD4 and CD8 lymphocytes in aplastic anemia and paroxysmal nocturnal hemoglobinuria measured by V beta CDR3 spectratyping and flow cytometry. Blood 2002, 100: Young NS. Gamma interferon and aplastic anemia. Blood 1987, 70: Young NS. Pathophysiologic mechanisms in acquired aplastic anemia. Hematology Am Soc Hematol Educ Program 2006: Zoumbos NC, Gascón P, Djeu JY, Trost SR, Young NS. Circulating activated suppressor T lymphocytes in aplastic anemia. N Engl J Med 1985, 312: Zeng W, Maciejewski JP, Chen G, Young NS. Limited heterogeneity of T cell receptor BV usage in aplastic anemia. J Clin Invest 2001, 108: Hara T, Ando K, Tsurumi H, Moriwaki H. Excessive production of tumor necrosis factor-alpha by bone marrow T lymphocytes is essential in causing bone marrow failure in patients with aplastic anemia. Eur J Haematol 2004, 73: Sloand E, Kim S, Maciejewski JP, Tisdale J, Follmann D, Young NS. Intracellular interferon-gamma in circulating and marrow T cells detected by flow cytometry and the response to immunosuppressive therapy in patients with aplastic anemia. Blood 2002, 100: Bacigalupo A. Aplastic anemia: Pathogenesis and treatment. Hematology Am Soc Hematol Educ Program 2007: Podesta M, Piaggio G, Frassoni F, Pitto A, Zikos P, Sessarego M et al. The assessment of the hematopoietic reservoir after

10 906 Β. Παπαδάκης και Ι.Χρ. Μελέτης immunosuppressive therapy or bone marrow transplantation in severe aplastic anemia. Blood 1998, 91: Field JJ, Mason PJ, An P, Kasai Y, McLellan M, Jaeger S et al. Low frequency of telomerase RNA mutations among children with aplastic anemia or myelodysplastic syndrome. J Pediatr Hematol Oncol 2006, 28: Polychronopoulou S, Koutroumba P. Telomere length variation and telomerase activity expression in patients with congenital and acquired aplastic anemia. Acta Haematol 2004, 111: Itterbeek P, Vandenberghe P, Nevens F, Fevery J, Aerts R, Yap SH et al. Aplastic anemia after transplantation for non-a, non-b, non-c fulminant hepatic failure: Case report and review of the literature. Transpl Int 2002, 15: Roberts HJ. Pentachlorophenol-associated aplastic anemia, red cell aplasia, leukemia and other blood disorders. J Fla Med Assoc 1990, 77: Χαϊδάς Σ, Γραφάκος Σ, Ζήβα-Πετροπούλου Μ, Καρής Χ, Κρίκος Ξ, Gluckman E. Μεταμόσχευση μυελού των οστών σε απλαστική αναιμία. Περιγραφή περιπτώσεως. Δελτίο A Παιδιατρικής Κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών 1982, 29: Κάκκας Ι, Χαρχαλάκης Ν, Καρμίρης Θ, Καρακάσης Δ, Σκανδάλη Α, Νικηφοράκης Ε. Αλλογενής μεταμόσχευση μυελού των οστών σε ασθενείς με απλαστική αναιμία. Βελτίωση των αποτελεσμάτων με τις τρέχουσες πρακτικές. Ιατρική 1998, 73: Μελέτης Ι. Μεταμόσχευση μυελού των οστών στην απλαστική αναιμία. Εκδόσεις Νηρεύς, Αθήνα, Gluckman E, Devergie A, Meletis J, Traineau R, Vilmer E, Lehn P et al. Bone marrow transplantation in severe aplastic anemia. Report of 97 consecutive patients. Bone Marrow Transplant 1987, 2(Suppl 1): Marsh JC, Ball SE, Darbyshire P, Gordon-Smith EC, Keidan AJ, Martin A et al. Guidelines for the diagnosis and management of acquired aplastic anaemia. Br J Haematol 2003, 123: Marsh JC, Ball SE, Cavenagh J, Darbyshire P, Dokal I, Gordon-Smith EC et al. Guidelines for the diagnosis and management of aplastic anaemia. Br J Haematol 2009, 147: Ades L, Mary JY, Robin M, Ferry C, Porcher R, Esperou H et al. Long-term outcome after bone marrow transplantation for severe aplastic anemia. Blood 2004, 103: Bacigalupo A, Oneto R, Bruno B, Socié G, Passweg J, Locasciulli A et al. Current results of bone marrow transplantation in patients with acquired severe aplastic anemia. Report of the European Group for Blood and Marrow Transplantation. On behalf of the Working Party on Severe Aplastic Anemia of the European Group for Blood and Marrow Transplantation. Acta Haematol 2000, 103: George B, Mathews V, Viswabandya A, Kavitha ML, Srivastava A, Chandy M. Fludarabine based reduced intensity conditioning regimens in children undergoing allogeneic stem cell transplantation for severe aplastic anemia. Pediatr Transplant 2008, 12: Gillio AP, Boulad F, Small TN, Kernan NA, Reyes B, Childs BH et al. Comparison of long-term outcome of children with severe aplastic anemia treated with immunosuppression versus bone marrow transplantation. Biol Blood Marrow Transplant 1997, 3: Kahl C, Leisenring W, Deeg HJ, Chauncey TR, Flowers ME, Martin PJ et al. Cyclophosphamide and antithymocyte globulin as a conditioning regimen for allogeneic marrow transplantation in patients with aplastic anaemia: A long-term followup. Br J Haematol 2005, 130: Kennedy-Nasser AA, Leung KS, Mahajan A, Weiss HL, Arce JA, Gottschalk S et al. Comparable outcomes of matched-related and alternative donor stem cell transplantation for pediatric severe aplastic anemia. Biol Blood Marrow Transplant 2006, 12: Locasciulli A, Oneto R, Bacigalupo A, Socié G, Korthof E, Bekassy A et al. Outcome of patients with acquired aplastic anemia given first line bone marrow transplantation or immunosuppressive treatment in the last decade: A report from the European Group for Blood and Marrow Transplantation (EBMT). Haematologica 2007, 92: Schrezenmeier H, Passweg JR, Marsh JC, Bacigalupo A, Bredeson CN, Bullorsky E et al. Worse outcome and more chronic GVHD with peripheral blood progenitor cells than bone marrow in HLA-matched sibling donor transplants for young patients with severe acquired aplastic anemia. Blood 2007, 110: Vassiliou GS, Webb DK, Pamphilon D, Knapper S, Veys PA. Improved outcome of alternative donor bone marrow transplantation in children with severe aplastic anaemia using a conditioning regimen containing low-dose total body irradiation, cyclophosphamide and Campath. Br J Haematol 2001, 114: Μελέτης Ι, Κρητικού-Γρίβα Ε, Κουνής Ζ, Λουκόπουλος Δ, Γιαταγάνας Ξ. Επιτυχής αντιμετώπιση μιας περιπτώσεως απλαστικής αναιμίας με αντιλεμφοκυτταρικό ορό. Αρχ Ελλ Ιατρ 1986, 3: Locasciulli A, Arcese W, Locatelli F, Di Bona E, Bacigalupo A, Italian Aplastic Anaemia Study Group. Treatment of aplastic anaemia with granulocyte-colony stimulating factor and risk of malignancy. Italian Aplastic Anaemia Study Group. Lancet 2001, 357: Saracco P, Quarello P, Iori AP, Zecca M, Longoni D, Svahn J et al. Cyclosporin A response and dependence in children with acquired aplastic anaemia: a multicentre retrospective study with long-term observation follow-up. Br J Haematol 2008, 140: Guinan EC. Acquired aplastic anemia in childhood. Hematol Oncol Clin North Am 2009, 23: Πολυχρονοπούλου Σ, Μάκης Α, Παναγιώτου ΙΠ, Παρχαρίδου Α, Παπαδάκης Β, Τσίτσικας Κ και συν. Απλαστική αναιμία στην παιδική ηλικία: Διαγνωστική προσέγγιση, θεραπεία και έκβαση. 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Παιδιατρικής Αιματολογίας-Ογκολογίας, Τόμος Πρακτικών, Αθήνα, 2010:38 Corresponding author: V. Papadakis, Agia Sophia Children s Hospital, Thivon & Papadiamantopoulou street, GR Athens, Greece

Υποπλαστικά Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα. Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επικ. Καθηγήτρια Παθολ.-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών

Υποπλαστικά Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα. Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επικ. Καθηγήτρια Παθολ.-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Υποπλαστικά Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα Έλενα Σολωμού Αιματολόγος Επικ. Καθηγήτρια Παθολ.-Αιματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών ΜΔΣ Κλωνικη αιμοποίηση Μη αποτελεσματκή διαφοροποίηση πενίες Αυξημένος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ «ΔΙΑΒAΖΕΤΑΙ» Η ΓΕΝΙΚH AIΜΑΤΟΣ. Φυσιολογικές τιμές αιματολογικών παραμέτρων

ΠΩΣ «ΔΙΑΒAΖΕΤΑΙ» Η ΓΕΝΙΚH AIΜΑΤΟΣ. Φυσιολογικές τιμές αιματολογικών παραμέτρων ΠΩΣ «ΔΙΑΒAΖΕΤΑΙ» Η ΓΕΝΙΚH AIΜΑΤΟΣ Μ. Οικονόμου Εισαγωγή Η «γενική αίματος» αποτελεί τη συνηθέστερα χρησιμοποιούμενη εξέταση στην παιδιατρική κλινική πράξη. Ο προσδιορισμός των αιματολογικών παραμέτρων

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Παναγιώτης Τσιριγώτης Αιμαφαίρεση και Μεταμόσχευση Λήψη του μοσχεύματος Αντιμετώπιση επιπλοκών Αντιμετώπιση νόσου του μοσχεύματος έναντι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ. Λ.Β. Αθανασίου

ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ. Λ.Β. Αθανασίου ΛΕΥΧΑΙΜΙΕΣ Λ.Β. Αθανασίου ΟΡΙΣΜΟΙ Λευχαιμίες Κακοήθη νεοπλάσματα των πρόδρομων αιμοκυττάρων του μυελού των oστών. Ατελής διαφοροποίηση οδηγεί σε πολλαπλασιασμό μη ώριμων (και μη λειτουργικών) κυττάρων.

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Μία ανεκτίμητη προσφορά ζωής για όλους!

Δωρεά ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Μία ανεκτίμητη προσφορά ζωής για όλους! Δωρεά ομφαλοπλακουντιακού αίματος Μία ανεκτίμητη προσφορά ζωής για όλους! Σελ. 3 H Ελληνική Τράπεζα Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος Σελ. 4 Oμφαλοπλακουντιακό αίμα (ΟΠΑ) Αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα Σελ. 6

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM Hyper-IgM Syndrome (HIgM) ΑΡΜΟΝΙΑ Σύλλογος Φίλων Ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ. Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ. Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΙΜΙΑΣ Μαρία Γκανίδου Νοσοκομειακή Υπηρεσία Αιμοδοσίας ΓΝΘ Γ.Παπανικολάου Αυτοάνοση Αιμολυτική Αναιμία (ΑΑΑ) 1.Αυξημένη καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσορυθµιστικά φάρµακα

Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Κατερίνα Τυλιγάδα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Φαρµακολογίας Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Τροποποίηση του ανοσοποιητικού συστήµατος Ανοσοτροποιητές Ανοσοκατασταλτικά Ανοσοδιεγερτικά Ανοσοκατασταλτικά

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογικές λειτουργίες κυττάρων αίματος Κλινική και εργαστηριακή αξιολόγηση αιματολογικών παθήσεων. Μαθήματα Παθοφυσιολογίας

Φυσιολογικές λειτουργίες κυττάρων αίματος Κλινική και εργαστηριακή αξιολόγηση αιματολογικών παθήσεων. Μαθήματα Παθοφυσιολογίας Φυσιολογικές λειτουργίες κυττάρων αίματος Κλινική και εργαστηριακή αξιολόγηση αιματολογικών παθήσεων Μαθήματα Παθοφυσιολογίας Φυσιολογική λειτουργία κυττάρων αίματος Ερυθρά αιμοσφαίρια, κύτταρα χωρίς πυρήνα

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Θαυµατουργές λύσεις στην ιατρική συνήθως δεν υπάρχουν. Ακόµη και ανακαλύψεις που υπόσχονται θαύµατα, τις περισσότερες φορές διανύουν πολύ δρόµο µέχρι να φτάσουν στην επιτυχία.

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

13-14. Αναδυόμενες. Επιλογές. στην ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2 0 1 5 ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΗΜΕΡΟ LARISSA IMPΕRIAL. Κεντρικής Ελλάδας.

13-14. Αναδυόμενες. Επιλογές. στην ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2 0 1 5 ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΗΜΕΡΟ LARISSA IMPΕRIAL. Κεντρικής Ελλάδας. ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΗΜΕΡΟ Κεντρικής Ελλάδας 1 η Νοσηλευτική Αιματολογική Ημερίδα Κεντρικής Ελλάδας Υπό την αιγίδα Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Τμήμα Νοσηλευτικής Ε.Κ.Π.Α. ΤΕΙ Νοσηλευτικής Λάρισας 13-14

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ MASCC/ISOO ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΓΡΑΦΟΥ: 7 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ: ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΛΕΥΧΑΙΜΙΩΝ; Δημητρίου Έλενα Λεμεσός 2011 ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ.

ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΡΗΣΗΣ ΓΑΣΤΡΟΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΚΟΥ ΕΛΚΟΥΣ ΣΕ ΥΨΗΛΟΥ ΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΕΡΗΛΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ. Νικολέτα Στόγια, Μάριος Φερφέλης, Γ.Ν. Αθηνών, "ΕΛΠΙΣ", Β Χειρουργική Κλινική Εισαγωγή Παρά την σημαντικότατη μείωση της γαστρικής χειρουργικής την τελευταία 20ετία, λόγω της ευρείας χρήσης των νεότερων

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΝΗΛΙΚΑ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΝΗΛΙΚΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΝΗΛΙΚΑ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ 29/9/2014 ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ ΜΑΡΙΝΑ Επίκ. Καθηγήτρια ΟΡΙΣΜΟΣ Αναιμία είναι η μείωση ενός ή περισσοτέρων παραμέτρων των ερυθρών αιμοσφαιρίων δηλ. αριθμού ερυθρών,

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη. Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014

HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη. Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014 HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014 Περιεχόµενα Επιδηµιολογία HIV λοίµωξης (2014) ΟιόςHIV ιάγνωση κλινική εικόνα Θεραπεία Κάθετη µετάδοση: απο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω ΠΝΑ; Για να πληροφορηθώ. ôçò

Μήπως έχω ΠΝΑ; Για να πληροφορηθώ. ôçò Μήπως έχω ΠΝΑ; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò PNH_Broshure.indd 1 Σπάνιος ναι... Μόνος όχι PNH_Broshure.indd 2 Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο,

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών

Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών Αγγειοκεντρική ανοσοϋπερπλαστική νόσος / λέμφωμα πνεύμονος ΕΒV B T/NΚ Λεμφωματώδης

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Αιμοθεραπεία στις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων. Μαρία Γκανίδου ΓΝΘ"Γ.Παπανικολάου"

Αιμοθεραπεία στις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων. Μαρία Γκανίδου ΓΝΘΓ.Παπανικολάου Αιμοθεραπεία στις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων Μαρία Γκανίδου ΓΝΘ"Γ.Παπανικολάου" Ιδιαιτερότητες αιμοθεραπείας στις μεταμοσχεύσεις Απαιτούνται μεγάλες ποσότητες παραγώγων αίματος Ανθεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίωση με μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα (MΔΣ)

Η Βίωση με μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα (MΔΣ) Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Number All 397 Women 323 (81%) Men 74 (19%) Age(years) 39,1 (17-74) 38,9 (17-74) 40,5 (18-61) Maximum known weight(kg) 145,4 (92,0-292,0) 138,9 (92,0-202,0) 174,1 (126,0-292,0) Body mass index (kg/m 2

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Επίμονες αρθραλγίες και παροδική αρθρίτιδα ως μόνη πρόδρομη εκδήλωση λοιμώδους ερυθήματος

Επίμονες αρθραλγίες και παροδική αρθρίτιδα ως μόνη πρόδρομη εκδήλωση λοιμώδους ερυθήματος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 15 Επίμονες αρθραλγίες και παροδική αρθρίτιδα ως μόνη πρόδρομη εκδήλωση λοιμώδους ερυθήματος Τσιμτσιλιάκος Αναστάσιος Παρδαλός Γρηγόριος Εισαγωγή Ο παρβοιός Β19 σχετίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ.

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. Φάσμα εκδηλώσεων συγγενών λοιμώξεων Μακροχρόνιες συνέπειες ενδοκρινοπάθειες ΠΡΟΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

αρχείο Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής Αιματολογίας Ογκολογίας Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη Ογκολογικό Τμήμα Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαϊα Κυριακού»

αρχείο Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής Αιματολογίας Ογκολογίας Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη Ογκολογικό Τμήμα Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαϊα Κυριακού» αρχείο Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής Αιματολογίας Ογκολογίας Ελένη Βασιλάτου-Κοσμίδη Ογκολογικό Τμήμα Νοσοκομείου Παίδων «Αγλαϊα Κυριακού» ACCIS Ross J.A et al Cancer Epidemiol Biomarkers Prev,2004

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα εξειδίκευσης στη λοιμωξιολογία στη Γʹ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Πρόγραμμα εξειδίκευσης στη λοιμωξιολογία στη Γʹ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ 1 Πρόγραμμα εξειδίκευσης στη λοιμωξιολογία στη Γʹ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Υπεύθυνοι για την εκπαίδευση των εξειδικευομένων είναι οι: Εμμανουήλ Ροηλίδης, Καθηγητής Παιδιατρικής Λοιμωξιολογίας Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2013: Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα

Ενότητα 2013: Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα Κλινικοεργαστηριακή Εκπαίδευση στην Αιματολογία Ενότητα 2013: Μυελοδυσπλαστικά Σύνδρομα 27-28 Σεπτεμβρίου 2013 Διοργάνωση Ίδρυμα Ελληνικής Αιματολογικής Εταιρείας και Αιματολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζετε για το αίμα σας

Γνωρίζετε για το αίμα σας Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση της ουρολοίμωξης

Διάγνωση της ουρολοίμωξης Διάγνωση της ουρολοίμωξης Κων. Κολλιός Γ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ 13-5-2015 1 Οι ουρολοιμώξεις στα παιδιά Είναι συχνό πρόβλημα Η αναγνώρισή τους: δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα στην ηλικία < 24 μηνών Η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα σχετιζόμενα με την τυποποίηση αντιγόνων Ι

Προβλήματα σχετιζόμενα με την τυποποίηση αντιγόνων Ι Β Προβλήματα Φαινότυπος Β(Α): ασθενής αντίδραση με αντι-α, έντονη αντίδραση με αντι-β, και ο ορός αντιδρά με ερυθρά Α₁. Ο αντιορός Α περιέχει τον κλώνο ΜΗΟ4? Επίκτητος Β φαινότυπος: έντονη αντίδραση με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤOΚΟΛΛΟ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΕΡΥΘΡΟΠΟΙΗΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΔΙΑΤΡΟΧΑΝΤΗΡΙΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΙΣΧΙΟΥ

ΠΡΩΤOΚΟΛΛΟ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΕΡΥΘΡΟΠΟΙΗΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΔΙΑΤΡΟΧΑΝΤΗΡΙΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΙΣΧΙΟΥ ΠΡΩΤOΚΟΛΛΟ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΕΡΥΘΡΟΠΟΙΗΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΔΗΡΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΔΙΑΤΡΟΧΑΝΤΗΡΙΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΙΣΧΙΟΥ Λασανιάνος Ν.1, Mουζόπουλος Γ. 2, Νικολάρας Γ. 1, Λύγδας Π. 1, Τσουτσαίος Ν. 1, Γεωργιλάς Ι. 1, Γαρνάβος

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας)

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Ο όρος «διάρροια» αναφέρεται στη μεταβολή των κενώσεων του εντέρου, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση του περιεχομένου των κενώσεων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al.

ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al. ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al. ZDV 4.8% ZDV NEVIRAPINE 2.2% ZDV NELFINAVIRE LAMIVUDINE 2.4 % N Engl J Med. June

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα:

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα: EMA/614203/2010 EMEA/H/C/000165 Περίληψη EPAR για το κοινό ριτουξιμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012

ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ. Πάτρα 2012 1 ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Α. ΓΩΓΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ IΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Πάτρα 2012 1979 Πτυχιούχος Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Βαθμός πτυχίου «Αριστα 9» 1987 Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα»

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» Γονιμότητα ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Επίδραση εγκυμοσύνης στις ΙΦΝΕ Επίδραση των ΙΦΝΕ στην εγκυμοσύνη Χειρισμός ΙΦΝΕ κατά την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση (immune response)

Ανοσιακή απάντηση (immune response) Ανοσιακή απάντηση (immune response) Το σύνολο των μηχανισμών που καθιστούν τον οργανισμό ικανό να αναγνωρίζει,να εξουδετερώνει και να απομακρύνει κάθε ξένη ουσία προς αυτόν χαρακτηρίζεται ως ανοσία. Αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τις αιματολογικές νεοπλασίες

Λίγα λόγια για τις αιματολογικές νεοπλασίες Λίγα λόγια για τις αιματολογικές νεοπλασίες Αιματολογικές νεοπλασίες είναι τα είδη καρκίνου που επηρεάζουν το αίμα, το μυελό των οστών και τους λεμφαδένες. Δεδομένου ότι και τα τρία είναι άρρηκτα συνδεδεμένα

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Άλκης Κωστάκης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών μεταμόσχευση αποτελεί πλέον τη μόνη θεραπευτική λύση για την τελικού σταδίου ανεπάρκεια καρδιάς, ήπατος και πνευμόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Αίμα Πλάσμα Ιόντα-πρωτεΐνες Έμμορφα Συστατικά Ερυθρά Αιμοσφαίρια Λευκά Αιμοσφαίρια Αιμοπετάλια Κοκκιοκύτταρα Λεμφοκύτταρα Μονοκύτταρα Πλασματοκύτταρα 1 ΑΝΑΙΜΙΑ Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ OYΔETEΡOΠENIEΣ

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ OYΔETEΡOΠENIEΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ OYΔETEΡOΠENIEΣ Διαλυνάς Μιχαήλ Επιμελητής Β, Γενικού Νοσοκομείου Αγίου Νικολάου Κρήτης Aπαραίτητοι ορισμοί (1) Με τον όρο «Ουδετεροπενία» δηλώνεται η μείωσητουαπόλυτουαριθμού των

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ημερομηνία θέμα εκπαιδευτές 20 Νοεμβρίου Οξεία και χρόνια ηπατίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Αν. Καθηγητής Σ. Δενδρινός 1 / 7 Το Τμήμα Επανειλημμένων Αποβολών αποτελεί ειδικό Τμήμα της Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών με αντικείμενο τη

Διαβάστε περισσότερα

Η γονιδιακή θεραπεία στην καταπολέμηση συγγενών νόσων

Η γονιδιακή θεραπεία στην καταπολέμηση συγγενών νόσων , Φυσικός MSc Η γονιδιακή θεραπεία στην καταπολέμηση συγγενών νόσων Γονιδιακή θεραπεία είναι η εισαγωγή γονιδίων στα κύτταρα και τους ιστούς ενός οργανισμού που εκδηλώνει μια κληρονομική ως επί το πλείστον

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Ομφαλικού Αίματος Τι είναι το ομφαλoπλακουντιακό αίμα; «Ομφαλοπλακουντιακό» ονομάζουμε το αίμα που μπορεί να ληφθεί από τον ομφάλιο λώρο και

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα