ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Μηχανική Ηλεκτρισμός Θερμότητα Κυματική ΤΑ ΜΕΛΗ Δ.Ε.Π. ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ.

2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Δ.Ε.Π. ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. (Ο. ΒΑΛΑΣΙΑΔΗΣ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ, Χ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Δ. ΕΥΑΓΓΕΛΙΝΟΣ, Ε. ΠΑΛΟΥΡΑ, Χ. ΠΟΛΑΤΟΓΛΟΥ, Ι. ΣΑΜΑΡΑΣ, Ε. ΧΑΤΖΗΚΡΑΝΙΩΤΗΣ, Κ. ΧΡΥΣΑΦΗΣ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013 ISBN: Εκδόσεις: Κ.Ν. Επισκόπου 7 Θεσσαλονίκη Τ Το βιβλίο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ τυπώθηκε και βιβλιοδετήθηκε από την COPY CITY ΕΠΕ με τεχνολογία φιλική προς το περιβάλλον, σε «πράσινες» ψηφιακές μηχανές, χωρίς χημικά απόβλητα, με μη τοξικά μελάνια, χαμηλής όχλησης και ενεργειακής κατανάλωσης. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή του παρόντος έργου στο σύνολό του ή τμημάτων του με οποιονδήποτε τρόπο, καθώς και η μετάφραση ή διασκευή του ή εκμετάλλευσή του με οποιονδήποτε τρόπο αναπαραγωγής έργου λόγου ή τέχνης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.2121/1993 και της Διεθνούς Σύμβασης Βέρνης Παρισιού, που κυρώθηκε με το ν. 100/1975. Επίσης απαγορεύεται η αναπαραγωγή της στοιχειοθεσίας, σελιδοποίησης, εξωφύλλου και γενικότερα της όλης αισθητικής εμφάνισης του βιβλίου, με φωτοτυπικές, ηλεκτρονικές ή οποιεσδήποτε άλλες μεθόδους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του ν. 2121/1993. ii

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το βιβλίο αυτό είναι η πρώτη απόπειρα σύνθεσης σε μορφή βιβλίου των παλαιότερων «Σημειώσεων Πειραματικής Μεθοδολογίας και Εφαρμογών της Πειραματικής Φυσικής οι οποίες γράφτηκαν προς χρήση των πρωτοετών φοιτητών του Τμήματος Φυσικής του Α.Π.Θ. για το υποχρεωτικό μάθημα Γενικό Εργαστήριο Φυσικής». Από την ίδρυση του Τμήματος Φυσικής, οι πειραματικές ασκήσεις του Εργαστηρίου και οι αντίστοιχες σημειώσεις υπέστησαν πολλές και σημαντικές αλλαγές. Ιδιαίτερο σημείο καμπής απετέλεσε η εισαγωγή αρχικά δικτύου μικροϋπολογιστών (τύπου ΒΒC) από το και μετέπειτα δικτύου προσωπικών Η/Υ (PC - συμβατών) για την συγχρονική (online) λήψη μετρήσεων από πειραματικές διατάξεις και την προσομοίωση φαινομένων Φυσικής. Με τον τρόπο αυτό οι εργαστηριακές ασκήσεις εκσυγχρονίστηκαν σημαντικά, γεφυρώνοντας τις διδακτικές και ερευνητικές δραστηριότητες της συγγραφικής ομάδας και παρέχοντας πρόσθετα κίνητρα για μάθηση στους ολοένα και πιο τεχνολογικά ενημερωμένους φοιτητές. To βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο αφορά τρία εισαγωγικά εργαστήρια, τα οποία έχουν σαν στόχο την εισαγωγή των φοιτητών σε βασικές έννοιες της μέτρησης και μια πρώτη εισαγωγή στην επεξεργασία πειραματικών δεδομένων και την πειραματική μεθοδολογία. Τα εργαστήρια στο μέρος αυτό συμπεριλαμβάνουν συμμετοχικά πειράματα επίδειξης. Το δεύτερο μέρος αφορά έξι αυτόνομες εργαστηριακές ασκήσεις που προσεγγίζουν φαινόμενα Μηχανικής, Θερμότητας, Ηλεκτρισμού και Κυματικής. Στο μάθημα του Γενικού Εργαστηρίου Φυσικής οι φοιτητές καλούνται να πάρουν «μια πρώτη γεύση» από την Πειραματική Φυσική, να συνειδητοποιήσουν τους κανόνες του παιχνιδιού σύμφωνα με τους οποίους γεφυρώνεται η Θεωρία με το Πείραμα και να α- ποκτήσουν τις βάσεις που θα τους είναι απολύτως απαραίτητες στα επόμενα εργαστηριακά μαθήματα των σπουδών τους. Το μάθημα στην ουσία αποτελεί μια ταχύρρυθμη εκπαίδευση και έναν οδηγό επιβίωσης στον κόσμο της Πειραματικής Φυσικής. Κλείνοντας το εισαγωγικό αυτό σημείωμα, θέλουμε να ευχαριστήσουμε προσωπικά και εκ μέρους των διδασκόντων του μαθήματος τον (συνταξιούχο πλέον) Αναπληρωτή Καθηγητή Οδυσσέα Βαλασιάδη, Πρόεδρο της Επιτροπής Μαθήματος του Γενικού Ερ- iii

4 γαστηρίου καθ όλη την ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία, για τις πολύτιμες συζητήσεις και υποδείξεις πάνω στο αντικείμενο και τις οδηγίες των ασκήσεων. Επίσης, θέλουμε να ευχαριστήσουμε θερμά όλα τα σημερινά και παλαιότερα μέλη της Επιτροπής Μαθήματος για τις πολλές διορθώσεις και συνεισφορές, είτε στα κείμενα, είτε στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη των ασκήσεων. Φιλοδοξούμε στις μελλοντικές εκδόσεις να επεκτείνουμε το περιεχόμενο του βιβλίου, και όσον αφορά την Εισαγωγή στην Θεωρία Σφαλμάτων και όσον αφορά τις πειραματικές ασκήσεις, ώστε να καταστεί χρήσιμο και πέρα από τις εξειδικευμένες ανάγκες των πρωτοετών φοιτητών του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ. Οι συγγραφείς Θεσσαλονίκη 2012 iv

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 3 Β. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ.. 4 Γ. ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ 9 Δ. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΥΧΑΙΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ.. 14 Δ.1. Συμπεράσματα που προκύπτουν από την θεωρία της Στατιστικής. 15 Δ.2. Εφαρμογή της Στατιστικής στην Θεωρία Σφαλμάτων 17 Δ.3. Η κατανομή των μετρήσεων, η γραφική της παράσταση και η κατανομή Gauss.. 19 E. Η ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 28 Ζ. ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΤΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΣΤΗ ΣΩΣΤΗ ΤΟΥΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 30 Η. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΚΑΜΠΥΛΩΝ 34 Ι. ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΤ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΨΗΦΙΑ 52 Κ. Η ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ.. 56 Κ.1 Η «φιλοσοφία» της εργαστηριακής αναφοράς 56 Κ.2. Η ουσία της εργαστηριακής αναφοράς.. 58 Κ.3. Δομή και περιεχόμενο της εργασίας.. 59 Κ.4. Οι τυπικές προδιαγραφές της εργασίας.. 60 ΑΣΚΗΣΗ Εφαρμογής Θεωρίας Σφαλμάτωνμε βολές επί Στόχου σε περιβάλλον δικτύου Η/Υ ΑΣΚΗΣΗ ΒΟΛΩΝ ΕΠΙ ΣΤΟΧΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΚΤΥΟΥ Η/Υ.. 65 Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 65 Α.1. Σκοποί της δραστηριότητας 65 Α.2. Η πειραματική διάταξη Α.3. Πειραματική διαδικασία. 67 Β. ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Β.1. Πριν από την διεξαγωγή των βολών Β.2. Μετά από την διεξαγωγή των βολών.. 69 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Χρήση του Προγράμματος H/Y «Στόχος» Εισαγωγή Εκτέλεση της Άσκησης Προετοιμασία Περιγραφή του προγράμματος «Στόχος» Διεξαγωγή πειράματος βολών Επεξεργασία των μετρήσεων Παρουσίαση πίνακα μετρήσεων Συμπληρωματικές λειτουργίες Τέλος της Άσκησης v

6 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗ Εφαρμογής Θεωρίας Ελαχίστων Τετραγώνων στον Νόμο του Ohm ΑΣΚΗΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΤΕΤΡΑΓΩΝΩΝ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΤΟΥ ΟΗΜ 81 Α. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Β. ΕΛΕΓΧΟΣ Γ. ΛΗΨΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 83 Δ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ε. ΕΡΓΑΣΙΑ. 84 ΑΣΚΗΣΗ Εφαρμογής Θεωρίας Ελαχίστων Τετραγώνων με μελέτη μη γραμμικού αντιστάτη ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ Εισαγωγή Τα θερμίστορ Έλεγχος ορθότητας της ευθείας ελαχίστων τετραγώνων κατά την εφαρμογή σε πειραματικά δεδομένα Πειραματικό μέρος Ερωτήσεις. 103 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Μετρήσεις με το ψηφιακό πολύμετρο ΜΕΡΟΣ Β ΑΥΤΟΝΟΜΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΗ 1 η Μέτρηση ταχύτητας επιτάχυνσης σώματος κινούμενου σε ευθύγραμμη τροχιά 1 ος 2 ος νόμος του Νεύτωνα ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΙΝΟΥΜΕΝΟΥ ΣΕ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΤΡΟΧΙΑ 1 ος, 2 ος ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΝΕΥΤΩΝΑ Σκοπιμότητα της άσκησης Συμβάσεις και στοιχεία θεωρίας Συμβάσεις Ταχύτητα κινουμένου σώματος Επιτάχυνση (α) Πειραματική διάταξη Συνοπτική περιγραφή της διάταξης Περιγραφή ρύθμιση αεροδιάδρομου Περιγραφή-λειτουργία αισθητήρα Πρωτογενή πειραματικά μεγέθη Σφάλματα στα πρωτογενή μεγέθη Έλεγχος ρυθμίσεων-χαρακτηριστικών της διάταξης Εκτελεστικό μέρος Μελέτη της επιταχυνόμενης κίνησης Μελέτη του 2ου Νόμου του Νεύτωνα Κίνηση σε κεκλιμένο επίπεδο Κίνηση σε κεκλιμένο επίπεδο με ανάκρουση Κίνηση σε κεκλιμένο επίπεδο με 2 ανακρούσεις Πολλαπλές ανακρούσεις. 134 vi

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΗ 2 η Μελέτη βολής σφαίρας σε περιβάλλον ρευστού με χρήση προσομοίωσης σε Ηλεκτρονικό Υπολογιστή ΜΕΛΕΤΗ ΒΟΛΗΣ ΣΦΑΙΡΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΡΕΥΣΤΟΥ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Σκοπός της άσκησης Κίνηση σφαίρας μέσα σε ρευστό Περιγραφή του προγράμματος Η τεχνική της χρονοφωτογράφησης για τη μελέτη των βολών Δομή του προγράμματος προσομοίωσης Λειτουργία του προγράμματος Μέθοδος χρήσης του προγράμματος προσομοίωσης για τη μελέτη βολής σφαίρας Εκτέλεση της άσκησης Εύρεση χαρακτηριστικών και παραμέτρων βολής Λήψη και ποιοτική μελέτη δεδομένων Λήψη και ποσοτική επεξεργασία δεδομένων Επίτευξη βολής καθορισμένου στόχου Θεωρητική μελέτη ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A: ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Π0. ΤΡΟΦΟΔΟΣΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ - ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Π1. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ / ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ 148 Π2. ΛΗΨΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 150 Π3. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Π4. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ. 151 Π5. ΑΡΧΕΙΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ. 152 ΑΣΚΗΣΗ 3 η Ηλεκτρικά Όργανα - Μετατροπές ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ Στοιχεία ηλεκτρικών κυκλωμάτων Αντιστάσεις με σταθερή τιμή Μεταβλητές αντιστάσεις Όργανα μετρήσεων Γαλβανόμετρο Αμπερόμετρο Βολτόμετρο Πολύμετρα Ροοστατικό κύκλωμα Ποτενσιομετρική διάταξη Καταγραφικό όργανο μετρήσεων Περί ευαισθησίας και ακρίβειας οργάνων Γέφυρα Wheatstone (ΓW) Πειραματικό μέρος Σκοπός της άσκησης Εσωτερική αντίσταση Αμπερομέτρου Επέκταση περιοχής μετρήσεως αμπερομέτρου 171 vii

8 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 5.4 Εσωτερική αντίσταση Βολτομέτρου Μέτρηση αντιστάσεων. 174 ΑΣΚΗΣΗ 4 η Παλμογράφος Διπλής Δέσμης και Εφαρμογές ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ ΔΙΠΛΗΣ ΔΕΣΜΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ (Μετρήσεις πλάτους, συχνότητας και φάσης ημιτονικών σημάτων) 183 ΜΕΡΟΣ Α: ΕΞΟΙΚΕΙΩΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟ Εισαγωγή Αρχή λειτουργίας του παλμογράφου Ο Παλμογράφος διπλής δέσμης HAMEG HM Βασικές ρυθμίσεις και χειρισμοί του παλμογράφου Αρχικές ρυθμίσεις του παλμογράφου Εμφάνιση της κηλίδας Οριζόντια απόκλιση της κηλίδας Κατακόρυφη απόκλιση της κηλίδας 190 ΜΕΡΟΣ Β: ΕΞΟΙΚΕΙΩΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ΜΕΡΟΣ Γ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟ Μετρήσεις συχνότητας και πλάτους ημιτονοειδών σημάτων Μέτρηση συχνότητας Μέτρηση του πλάτους. 197 ΜΕΡΟΣ Δ: ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Μέτρηση συχνότητας άγνωστων περιοδικών σημάτων Μελέτη της συχνοτικής απόκριση φίλτρου Παρατήρηση της συμπεριφοράς του φίλτρου με τον παλμογράφο σε λειτουργία διπλής δέσμης Μέτρηση της διαφοράς φάσης δύο σημάτων με τον παλμογράφο σε λειτουργία διπλής δέσμης Παρατήρηση της διαφοράς φάσης δύο σημάτων με τον παλμογράφο σε λειτουργία Χ-Υ 207 ΑΣΚΗΣΗ 5 η Ψύξη συστήματος σε περιβάλλον σταθερής θερμοκρασίας και μέτρηση της ειδικής θερμότητας ΨΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΑΘΕΡΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Σκοπός της άσκησης Εισαγωγή: Θέρμανση και ψύξη Θεωρητική εισαγωγή Μεθοδολογία της άσκησης Η Πειραματική διάταξη Πειραματικό μέρος Εργασία για το σπίτι Θέματα για περαιτέρω επεξεργασία Βιβλιογραφία 240 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΜΕΤΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΠΟΛΥΜΕΤΡΟ Το ψηφιακό πολύμετρο Το πρόγραμμα λήψης δεδομένων Data Logger Η μορφή του αρχείου δεδομένων. 245 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΜΕ ΤΑ LIBREOFFICE CALC Ή MICROSOFT EXCEL. 246 viii

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή αρχείου δεδομένων στο Excel Γραφικές παραστάσεις στο Excel Μετασχηματισμός και επεξεργασία δεδομένων ΑΣΚΗΣΗ 6 η Μελέτη βασικών χαρακτηριστικών των κυμάτων με διάταξη υπερήχων ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΥΜΑΤΩΝ ΜΕ ΔΙΑΤΑΞΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Σκοπός της Άσκησης Εισαγωγή: Ήχοι και Υπέρηχοι Θεωρητική Εισαγωγή: Παραγωγή, Διάδοση και Ανίχνευση των υπερήχων Κυματικά φαινόμενα Οργανολογία και Μεθοδολογία της Άσκησης Τα Μέρη της Πειραματικής Διάταξης Πειραματικό Μέρος Εξοικείωση με τα όργανα της πειραματικής διάταξης Παρατήρηση και καταγραφή της καμπύλης συντονισμού του Ανιχνευτή Μέτρηση του Μήκους Κύματος σε Οδεύον Κύμα με Ανίχνευση της Φάσης Μέτρηση του Μήκους Κύματος σε Συμβάλλοντα Κύματα με Ανίχνευση του Πλάτους Διάταξη Σόναρ (Sonar) Βιβλιογραφία 291 ix

10

11 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ

12

13 Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμβολή των εργαστηριακών ασκήσεων στη διαδικασία της μάθησης στις φυσικές επιστήμες είναι καθοριστική, ιδιαίτερα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κρίνεται λοιπόν αναγκαίο να διασαφηνισθούν τα καίρια σημεία της λειτουργίας μιας πειραματικής ά- σκησης. Αυτό θα διευκολύνει στη λογική κατανόηση των οδηγιών εκτέλεσης των α- σκήσεων και θα προσφέρει ένα ρυθμό αντιμετώπισης της εφαρμογής τους στην πράξη. Τα διαδοχικά βήματα τα oποία είναι απαραίτητα να ακολουθήσουμε ώστε να διανύσουμε με επιτυχία την απόσταση ανάμεσα στη θεωρητική προσέγγιση ενός θέματος Φυσικής και την πειραματική του αναπαράσταση είναι τα ακόλουθα: i) Καθορίζουμε με σαφήνεια το συγκεκριμένο φαινόμενο της Φυσικής που θέλουμε να μελετήσουμε. ii) Σχεδιάζουμε ένα πείραμα του οποίου η πιστότητα εξυπηρετεί το σκοπό μας. iii) Επεξεργαζόμαστε τα δεδομένα από τις πειραματικές μετρήσεις. iv) Σε διαδοχικά βήματα εντοπίζουμε και αναλύουμε τα συστηματικά σφάλματα που προέρχονται από τη μέθοδο ή τα όργανα που χρησιμοποιούμε. v) Αναλύουμε τα αποτελέσματα του πειράματος ώστε να καταλήξουμε σε αιτιολογημένα συμπεράσματα. vi) Υπολογίζουμε τη βεβαιότητα με την οποία μπορούμε να αποφανθούμε για το τελικό πειραματικό αποτέλεσμα. vii) Καταγράφουμε τη μέθοδο, τις μετρήσεις και τους υπολογισμούς, με τρόπο που ο κάθε μελλοντικός αναγνώστης τους να μπορεί να σχηματίσει σαφή και δεδομένης ακρίβειας εικόνα για το τί βρήκαμε, με ποιό τρόπο και ποιά τα περιθώρια α- ξιοπιστίας γι' αυτό. Από την παραπάνω ήδη ανάλυση είναι φανερό πως χρειάζεται να έχουμε σαφή αντίληψη για ορισμένες βασικές έννοιες όπως το πείραμα, τη μέτρηση, το σφάλμα, κλπ. ώστε να αντιμετωπίσουμε τις εργαστηριακές ασκήσεις κατά το δυνατόν χωρίς ασάφειες. Η ανάλυση λοιπόν αυτών των βασικών προκαταρτικών εννοιών αποτελεί το πρώτο αντικείμενο μελέτης και θα χρειαστεί ιδιαίτερη προσοχή για να τις αναγνωρίσουμε στην πράξη μέσα από απλά πειράματα, που τις συνοδεύουν. 3

14 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Β. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Φαινόμενο: Κάθε τι που μπορεί να γίνει αντικείμενο συστηματικής εμπειρίας, δηλ. κάθε γεγονός ή διαδικασία που συμβαίνει σε δεδομένο χώρο και χρόνο. Πείραμα: Η ελεγχόμενη, μεθοδική και επαναλήψιμη αναπαράσταση ενός φαινόμενου μέσα στον ελεγχόμενο περιβάλλον του εργαστηρίου (ή και έξω από αυτό). Φυσικά μεγέθη (μεταβλητές, παράμετροι): Σ ένα φαινόμενο, τα φυσικά μεγέθη που μπορούν να το περιγράψουν είναι δυνατό να παίρνουν διάφορες τιμές, οπότε καλούνται μεταβλητές, ή τιμή τους παραμένει σταθερή, οπότε καλούνται παράμετροι. Στη συνέχεια θα αναφερόμαστε μόνο στις μεταβλητές (που είναι το συνηθέστερο). Μέτρηση φυσικού μεγέθους: Μέτρηση ενός μεγέθους είναι η διαδικασία με την ο- ποία ένα φυσικό μέγεθος συγκρίνεται με την αντίστοιχη μονάδα μέτρησης. Η διαδικασία αυτή απαιτεί την χρήση ενός οργάνου μέτρησης. Ποιοτική αντίληψη φαινομένου: Είναι η αναγνώριση των φυσικών μεγεθών που α- παιτούνται ώστε να περιγράψουν το φαινόμενο. Ποσοτική αντίληψη φαινομένου: Είναι η μέτρηση των μεγεθών που το περιγράφουν και ο προσδιορισμός της νομοτέλειας του φαινομένου (δηλ. της μαθηματικής σχέσης που εκφράζει την αλληλεξάρτηση των φυσικών μεγεθών). Όπως είναι φανερό, η ποιοτική μελέτη του φαινομένου είναι μάλλον επιφανειακή, ενώ η ποσοτική είναι πιο θεμελιωμένη. Αυτή απαιτεί: α) Ποιοτική αντίληψη του φαινομένου. β) Καθορισμό της αρχής των μετρήσεων κάθε φυσικού μεγέθους γ) Καθορισμό των μονάδων μέτρησης και σύγκρισή τους με το μέγεθος των αντιστοίχων μεταβλητών. δ) Καταχώρηση και επεξεργασία των μετρήσεων ε) Προσδιορισμό της νομοτέλειας του φαινομένου. Όργανο μέτρησης: Είναι κάθε συσκευή, εργαλείο ή διάταξη, η οποία έχει την δυνατότητα να κάνει σύγκριση με την μονάδα μέτρησης και να παρέχει σε έναν παρατηρητή ένα αριθμητικό αποτέλεσμα, δηλαδή μια αναγνώσιμη και αναγνωρίσιμη ένδειξη. Πάρα πολλές συσκευές της καθημερινής μας ζωής μπορεί να θεωρηθούν ότι αποτελούν (έ- 4

15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ στω και χονδρικά) όργανα μέτρησης. Σαν παραδείγματα μπορείτε να θεωρήσετε τους χάρακες, τις μετροταινίες, τα θερμόμετρα, τα ρολόγια (χεριού και τοίχου) ή ακόμα και το κινητό σας τηλέφωνο, το οποίο διαθέτει χρονόμετρο. Τα όργανα μέτρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν με άμεση ανάγνωση, αλλά και να συνδεθούν με μια αυτοματοποιημένη διάταξη που περιλαμβάνει έναν Η/Υ. Στην περίπτωση που ο παρατηρητής κάνει την ανάγνωση της ένδειξης, είναι προφανές ότι το αποτέλεσμα πρέπει να είναι ένα φυσικό μέγεθος παρατηρήσιμο δια γυμνού οφθαλμού. Το μάτι μπορεί να διακρίνει δύο βασικά φυσικά μεγέθη: το μήκος και την γωνία. Για παράδειγμα, ένα υδραργυρικό θερμόμετρο εκμεταλλεύεται την θερμομετρική ιδιότητα της θερμικής διαστολής του όγκου και μετατρέπει ένα αόρατο φυσικό μέγεθος (την θερμοκρασία) σε ένα ορατό, το μήκος της στήλης του υδραργύρου πάνω σε μια αυθαίρετη κλίμακα. Κατ αναλογία, το στροφόμετρο ενός αυτοκινήτου μετατρέπει την συχνότητα περιστροφής του κινητήρα σε μια γωνία, η οποία είναι αναγνώσιμη επάνω σε μια αυθαίρετη κυκλική κλίμακα. Τα δύο αυτά παραδείγματα αφορούν τα λεγόμενα α- ναλογικά όργανα μέτρησης, τα οποία διαθέτουν μια ευθύγραμμη ή κυκλική κλίμακα, επάνω στην οποία κινείται ένας δείκτης. Τα λεγόμενα ψηφιακά όργανα μέτρησης δίνουν απευθείας ένα αριθμητικό αποτέλεσμα και είναι πιο χρηστικά. Τα δύο βασικότερα χαρακτηριστικά των οργάνων μέτρησης που ενδιαφέρουν στο εργαστήριο είναι η ακρίβεια και η πιστότητα. Η ακρίβεια ενός οργάνου μέτρησης (precision) αποτελεί ένα μέτρο την λεπτομέρειας στα αριθμητικά αποτελέσματα την οποία επιτρέπει το όργανο. Ένα όργανο μεγάλης ακρίβειας δίνει περισσότερα ψηφία στην μέτρηση από ό,τι ένα όργανο μικρής ακρίβειας. Για παράδειγμα, η μετροταινία του μηχανικού επιτρέπει μετρήσεις με ακρίβεια ε- κατοστού (cm), ενώ ένας συνηθισμένος πλαστικός χάρακας επιτρέπει μέτρηση με α- κρίβεια χιλιοστού του μέτρου (mm). Οι μετρήσεις από το πρώτο όργανο θα μοιάζουν με 2.35 m, 4.78 m κλπ, ενώ οι μετρήσεις του δεύτερου θα έχουν την μορφή 10.2 cm ή 29.7 cm (αντίστοιχα m και m). Η ακρίβεια ενός οργάνου μέτρηση εξαρτάται αποκλειστικά από την τεχνολογία απεικόνισης των μετρήσεων, δηλαδή την λεπτομέρεια που παρέχεται κατά στην ανάγνωση της κλίμακας ή το πλήθος των ψηφίων που παρέχει το ψηφιακό όργανο. Το πλήθος των ψηφίων όμως δεν μας εξασφαλίζει ότι οι μετρήσεις είναι σύμφωνες με την πρότυπη μονάδα μέτρησης, που είναι το standard μέτρο, το οποίο ορίζεται στο σύ- 5

16 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ στημα μονάδων SI σαν το διάστημα το οποίο διανύει το φως σε χρονική διάρκεια ίση με το 1/299,792,458 του δευτερολέπτου. Το χαρακτηριστικό του οργάνου μέτρησης το οποίο περιγράφει τον βαθμό συμφωνίας των μετρήσεων που παράγει με την πρότυπη μονάδα μέτρησης είναι η πιστότητα του οργάνου, η οποία εξαρτάται αποκλειστικά από τον κατασκευαστή του οργάνου και ενδεχομένως από άλλα χαρακτηριστικά όπως η παλαιότητα, η κακή χρήση ή ελλειπής συντήρηση κλπ. Παρατηρώντας ένα συνηθισμένο όργανο μέτρησης, πχ. έναν χάρακα στο χαρτοπωλείο ή ένα χρονόμετρο στα καταστήματα, δεν έχουμε συνήθως κανένα στοιχείο που να μας υποδεικνύει πόση είναι η πιστότητα που επιτρέπουν. Μόνο για τα όργανα που χρησιμοποιούνται στην έρευνα ή σε βιομηχανικές ή νοσοκομειακές εφαρμογές δίνουν οι κατασκευαστές τα χαρακτηριστικά πιστότητας. Τα περισσότερα όργανα που χρησιμοποιούμε στο Γενικό Εργαστήριο επίσης δεν παρέχουν σχετικές πληροφορίες. Συνεπώς, οι ενδείξεις από αυτά τα όργανα είναι κυριολεκτικά ενδείξεις, δηλαδή στην καλύτερη περίπτωση πληροφορίες προς την σωστή κατεύθυνση, αλλά λιγότερο ή περισσότερο αξιόπιστες. Σύμφωνα με τα παραπάνω, κάθε μέτρηση από ένα άγνωστο σε μας ή ατεκμηρίωτο όργανο μέτρηση είναι εξ ορισμού άγνωστης πιστότητας, και ενδεχομένως άχρηστη ή και επικίνδυνη. Συνεπώς, παρ όλη την επιφανειακή σοβαρότητα εμφάνισης, πρέπει πάντοτε να διατηρούμε επιφυλάξεις σχετικά με την πιστότητα των μετρήσεων που παρέχουν τα όργανα μέτρησης. Η ακρίβεια και η πιστότητα των οργάνων μέτρησης είναι ανεξάρτητες μεταβλητές. Με άλλα λόγια, το πλήθος των ψηφίων που παρέχει στις μετρήσεις του ένα όργανο, δεν εξασφαλίζει ότι οι μετρήσεις αυτές θα είναι συμβατές με την αντίστοιχη πρότυπη μονάδα μέτρησης. Για παράδειγμα, ένα ηλεκτρονικό χρονόμετρο χειρός θεωρείται όργανο υψηλής ακρίβειας, επειδή παρέχει ενδείξεις χρόνου με χιλιοστά του δευτερολέπτου. Αντίθετα, ένα μηχανικό ρολόι χειρός ή τοίχου θεωρείται (και είναι) όργανο μικρής ακρίβειας, επειδή μπορεί να δώσει μετρήσεις με ακρίβεια δευτερολέπτου. Είναι όμως δυνατό το ρολόι τοίχου (με την μικρή ακρίβεια) να έχει μεγαλύτερη πιστότητα από το ηλεκτρονικό χρονόμετρο (που έχει μεγάλη ακρίβεια); Η απάντηση είναι ναι, εάν το πρώτο χάνει για παράδειγμα δύο δευτερόλεπτα το μήνα, ενώ το δεύτερο χάνει δέκα δευτερόλεπτα το μήνα (πράγμα το οποίο δεν είναι καθόλου απίθανο να συμβεί). Για να δώσουμε ένα δεύτερο παράδειγμα, στο εργαστήριο διαθέτουμε δύο ειδών συνηθισμένους πλαστικούς χάρακες από διαφορετικούς κατασκευαστές, μήκους 30 εκατοστών. Παρόλο που και οι δύο είναι βαθμολογημένοι σε χιλιοστά, και συνεπώς παρέ- 6

17 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ χουν την ίδια ακρίβεια στις μετρήσεις, αν τους τοποθετήσουμε πλάτη με πλάτη, ώστε να συμπέσει η αρχή των μετρήσεων, θα διαπιστώσουμε ότι στο άλλο άκρο οι δύο κλίμακες διαφέρουν κατά ένα ολόκληρο χιλιοστό. Το αποτέλεσμα είναι οι δύο χάρακες για το ίδιο αντικείμενο να δίνουν δύο διαφορετικές τιμές. Συνεπώς οι δύο χάρακες έ- χουν διαφορετική πιστότητα. Αν δεν διαθέτουμε όμως έναν τρόπο σύγκρισης με το πρότυπο μέτρο, δεν μπορούμε να αποφανθούμε ποιος από τους δύο χάρακες έχει μεγαλύτερη πιστότητα. Συνεπώς δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τις ενδείξεις ούτε του ε- νός ούτε του άλλου χάρακα. Στην καθημερινή ζωή η έννοια της ακρίβειας οργάνου μέτρησης χρησιμοποιείται ευρέως, και συνήθως έχει τρεις σημασίες, ανάλογα με το περιβάλλον και τις συνθήκες χρήσης. Η ακρίβεια άλλοτε εννοείται με την σημασία του ορισμού που δώσαμε στο εργαστήριο, άλλοτε χρησιμοποιείται σαν συνώνυμη με την έννοια της πιστότητας και συχνά συγχέεται με την ικανότητα μέτρησης μικρών φυσικών ποσοτήτων (π.χ. στην περίπτωση της ζυγαριάς ακριβείας που έχει την ικανότητα μέτρησης μαζών της τάξης του mg). Στο περιβάλλον του εργαστηρίου φυσικής πρέπει να διακρίνετε τις τρεις αυτές καθημερινές σημασίες της λέξης και να μην τις συγχέετε. Υπάρχουν και πολλά άλλα χαρακτηριστικά των οργάνων μέτρησης, όπως η διακριτική ικανότητα, η μέγιστη και η ελάχιστη περιοχή μέτρησης, η επαναληπτικότητα, η ολίσθηση, μερικά από τα οποία θα περιγραφούν στις αυτόνομες ασκήσεις. Συνθήκες μέτρησης φυσικών μεγεθών: Όπως είδαμε παραπάνω, η ποσοτική μελέτη προϋποθέτει μετρήσεις των φυσικών μεγεθών που περιγράφουν ένα φαινόμενο. Παράδειγμα: Θέλουμε να μετρήσουμε τον χρόνο πτώσης ενός σώματος από αρχικό ύψος 10.0 m με ένα ψηφιακό χρονόμετρο. Η κίνηση του σώματος περιγράφεται από τις γνωστές εξισώσεις κίνησης του Νεύτωνα. Συνεπώς, ο χρόνος αυτός θεωρητικά οφείλει να είναι ο ίδιος κάθε φορά που πραγματοποιούμε το πείραμα, αλλιώς καταρρίπτεται η ισχύς των νόμων της κινηματικής. Οι μετρήσεις δηλαδή του ιδίου φαινομένου ή ο προσδιορισμός μιας φυσικής σταθεράς οφείλουν να έχουν επαναληψιμότητα. Σχεδόν σε κάθε μέτρηση όμως, παρατηρούμε ότι υπάρχει διασπορά των πειραματικών μετρήσεων, δηλαδή οι πειραματικές τιμές διαφέρουν μεταξύ τους. Και μάλιστα, όσο καλύτερης ποιότητας όργανα χρησιμοποιούμε, τόσο πιο εμφανής είναι η πειραματική διασπορά. Στο προηγούμενο παράδειγμα, αν χρησιμοποιούμε ένα χρονόμετρο με διακριτική ικανότητα 1 sec (ρολόι χεριού με δείκτες), κάθε φορά που αφήνουμε το σώμα 7

18 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ να πέσει, το πιθανότερο είναι να βρίσκουμε το ίδιο αποτέλεσμα. Αν όμως χρησιμοποιήσουμε ένα χρονόμετρο με διακριτική ικανότητα 0.01 sec (ψηφιακό χρονόμετρο), το πιθανότερο είναι κάθε φορά που εκτελούμε το πείραμα να βρίσκουμε διαφορετικό α- ποτέλεσμα. Η διασπορά των μετρήσεων βέβαια δεν οφείλεται σε αλλαγή των νόμων της φυσικής από μέτρηση σε μέτρηση, αλλά στο ότι παρεμβαίνουν διάφοροι παράγοντες, όπως π.χ. οι ατέλειες των οργάνων, η αδεξιότητα του παρατηρητή, η θερμοκρασία, η πίεση, ανεπιθύμητα μεγέθη ή πεδία (βαρυτικό, ηλεκτρικό, μαγνητικό, κ.λπ.) που επηρεάζουν την μέτρηση και εισάγουν στην μέτρηση τα λεγόμενα σφάλματα μέτρησης. Τα σφάλματα μέτρησης επηρεάζουν την επαναληψιμότητα των μετρήσεων με αποτέλεσμα φυσικά να εμφανίζεται μια ασάφεια σ' αυτές. Αποτέλεσμα μέτρησης: Λόγω της μη επαναληψιμότητας των μετρήσεων, είμαστε α- ναγκασμένοι να αναφέρουμε ως αποτέλεσμα της μέτρησης όχι ένα συγκεκριμένο αριθμητικό αποτέλεσμα (π.χ. την μέση τιμή των μετρήσεων), αλλά μια περιοχή τιμών, μέσα στην οποία ο παρατηρητής κρίνει ότι βρίσκεται το πειραματικό αποτέλεσμα. Είναι εύλογο ότι όσο καλύτερη επαναληψιμότητα έχει η μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους, τόσο πιο στενή θα είναι αυτή η περιοχή τιμών. Στις επόμενες παραγράφους θα περιγράψουμε τον κοινά αποδεκτό τρόπο έκφρασης των πειραματικών αποτελεσμάτων. Αξιοπιστία αποτελέσματος: Το γεγονός ότι ο κανόνας στην πειραματική φυσική είναι οι μετρήσεις μας να έχουν διασπορά, προκαλεί μια ασάφεια στο αποτέλεσμα κάθε μέτρησης. Το ποσοστό της ασάφειας (σε σχέση προς την τιμή του μετρούμενου μεγέθους) που θεωρούμε αποδεκτό στα αποτελέσματά μας είναι αυτό που καθορίζει και τα όρια αξιοπιστίας τους για πιθανή χρήση. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι στην πειραματική φυσική δεν μπορούμε να αποφασίσουμε αν δύο πειραματικά αποτελέσματα διαφέρουν μεταξύ τους αν δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τα πειραματικά σφάλματα. Από τα παραπάνω, προκύπτει έντονα η αναγκαιότητα καθορισμού της αξιοπιστίας ενός αποτελέσματος με έναν τυποποιημένο (δηλ. συμφωνημένο στην πειραματικές επιστήμες) τρόπο εκτίμησης του σφάλματος, αφού σε αντίθετη περίπτωση μπορούμε να πούμε πως το πείραμα δεν έχει δώσει οριστικό αποτέλεσμα. Για το λόγο, αυτό στα επόμενα κεφάλαια θα ασχοληθούμε με τη λεγόμενη Θεωρία Σφαλμάτων, παραθέτοντας τις βασικές αρχές της. 8

19 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Γ. ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ Όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη παράγραφο, κατά τη διαδικασία κάθε φυσικής μέτρησης είναι δυνατόν να παρέμβουν διάφοροι παράγοντες, οι οποίοι μεταβάλλουν την επαναληψιμότητα των μετρήσεων. Αν δεν υπήρχαν οι παράγοντες αυτοί, η πειραματική τιμή μιας συγκεκριμένης αλλά άγνωστης ποσότητας, κάθε φορά που θα προσπαθούσαμε να την προσδιορίσουμε, θα προέκυπτε σαν μια μοναδική τιμή Χ, η ίδια πάντα, την οποία σε μια πρώτη επιφανειακή θεώρηση θα την θεωρούσαμε σαν την πραγματική τιμή του μετρούμενου μεγέθους. Στην πράξη όμως, η τιμή που μετράμε είναι κάποια τιμή x, που προσεγγίζει απλώς την πραγματική, χωρίς να συμπίπτει α- παραίτητα μ αυτήν. Η διαφορά x Χ = ε παραδοσιακά ονομάζεται σφάλμα της μέτρησης και έχει θετική ή αρνητική τιμή. Πρέπει εξ αρχής να τονιστεί ότι σε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα μέτρησης η πραγματική τιμή του μετρούμενου μεγέθους είναι άγνωστη, και συνεπώς το σφάλμα μέτρησης είναι και αυτό άγνωστο. Μόνο αν μετράμε μια φυσική ποσότητα η οποία είναι με σαφήνεια γνωστή εκ των προτέρων, όπως π.χ. η πυκνότητα του απεσταγμένου νερού ή η ταχύτητα του φωτός στο κενό, τότε μπορούμε να αποφανθούμε οριστικά για το αν η μέτρησή μας είναι εσφαλμένη ή όχι. Στην γενική όμως περίπτωση, όταν μετράμε στο εργαστήριο ένα άγνωστο φυσικό μεγέθους, όπως π.χ. την ωμική αντίσταση ενός αγωγού, δεν γνωρίζουμε την πραγματική τιμή, και συνεπώς δεν γνωρίζουμε επακριβώς το σφάλμα της μέτρησης. Για το λόγο αυτό, κάθε αποτέλεσμα μέτρησης αποτελείται από δύο μέρη: την βέλτιστη εκτίμηση του φυσικού μεγέθους, συνοδευόμενη από μια εκτίμηση του πειραματικού σφάλματος. Και τα δύο αυτά μέρη υπολογίζονται με βάση συγκεκριμένους κανόνες, τους οποίους θα περιγράψουμε στις επόμενες παραγράφους. Επειδή η λέξη σφάλμα (στα αγγλικά measurement error) έχει τον χαρακτήρα του λάθους στην καθημερινή γλώσσα, έννοια που υπονοεί ότι είναι βέβαιο ότι το αποτέλεσμα είναι λανθασμένο, στην πειραματική φυσική από το 1985 περίπου προτιμάται να χρησιμοποιείται η έννοια της αβεβαιότητας μέτρησης (measurement uncertainty). Στα πλαίσια όμως μιας πρώτης εισαγωγής στην Θεωρία Σφαλμάτων για τις ανάγκες του Γενικού Εργαστηρίου Φυσικής, χρησιμοποιούμε τους δύο όρους σαν συνώνυμους. 9

20 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Τα σφάλματα, δηλαδή οι αποκλίσεις των μετρήσεων από την πραγματική τιμή, ιστορικά έχει καθιερωθεί να κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες, στα συστηματικά και στα τυχαία, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν τις πειραματικές μετρήσεις. Συστηματικά σφάλματα. Τα συστηματικά σφάλματα είναι εκείνα που όταν παρουσιάζονται σε μια ομάδα μετρήσεων, η τιμή τους παραμένει κατά κανόνα σταθερή από μέτρηση σε μέτρηση και προκαλούν συστηματική μεταβολή (αύξηση ή μείωση) στο τελικό αποτέλεσμα της μέτρησης. Τα συστηματικά σφάλματα, όταν τα γνωρίζουμε, μπορούμε με μια κατάλληλη διόρθωση των μετρήσεων να τα απαλείψουμε. Τυχαία σφάλματα. Τα τυχαία σφάλματα αντίθετα, είναι εκείνα που προκαλούν εμφανή διασπορά στα αποτελέσματα των μετρήσεων, η οποία όμως δεν έχει συστηματικό χαρακτήρα. Δηλαδή προκαλούν κάθε φορά είτε αύξηση είτε μείωση στο τελικό αποτέλεσμα της μέτρησης με τυχαίο τρόπο και με διαφορετική απόλυτη τιμή σφάλματος σε κάθε επιμέρους μέτρηση. Στη συνέχεια θα αναφερθούν σε συντομία οι συνήθεις πηγές σφαλμάτων και οι βασικοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε στο εισαγωγικό πλαίσιο των αναγκών του Γενικού Εργαστηρίου Φυσικής. 1. Συστηματικά σφάλματα. Αυτά οφείλονται: α) Σε κατασκευαστικές ατέλειες των οργάνων μέτρησης. Παράδειγμα: Όταν μετράμε το μήκος ενός αντικειμένου με έναν χάρακα του l m, του οποίου οι 100 υποδιαιρέσεις αντιστοιχούν στην πραγματικότητα σε 99 cm, και δεν γνωρίζουμε ή δεν πάρουμε υπόψη αυτή τη διαφορά, τότε οι μετρήσεις μας θα επιβαρυνθούν με συστηματικό σφάλμα, διότι κάθε μέτρηση με τον ελαττωματικό αυτό χάρακα θα είναι μεγαλύτερη από την πραγματική. Μάλιστα, το σφάλμα αυτό δεν θα είναι σταθερό, αλλά θα εξαρτάται αναλογικά από το μήκος του μετρούμενου αντικειμένου. Ο μόνος τρόπος να αποφύγουμε αυτό το σφάλμα είναι ο προηγούμενος έλεγχος του οργάνου μέτρησης, δηλαδή η σύγκρισή του με ένα όργανο αναφοράς (το οποίο δεν έχει κατασκευαστικές ατέλειες). Μετά από την σύγκριση αυτή, είναι δυνατό να κάνουμε κατάλληλες διορθώσεις και να εξαλείψουμε το συστηματικό σφάλμα, στην περίπτωσή μας πολλαπλασιάζοντας κάθε μέτρηση με τον παράγοντα 100/99. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι επανειλημμένες μετρήσεις με τα ίδια όργανα ή την ίδια πειραματική διάταξη, ούτε αποκαλύπτουν ούτε εξουδετερώνουν ένα συστηματικό σφάλμα. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται ο συχνός έλεγχος των οργάνων μέτρησης, 10

21 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ και συγκεκριμένα η διακρίβωσή τους, δηλαδή η επαλήθευση των μετρήσεων που μας δίνουν όταν μετράμε ένα πρότυπο φυσικό μέγεθος ή η σύγκρισή τους με ένα άλλο όργανο μέτρησης που έχει γνωστή και πιστοποιημένη αξιοπιστία. β) Στη μέθοδο μέτρησης. Τα σφάλματα αυτά ανακαλύπτονται δύσκολα και εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως: i) Από την τάξη μεγέθους του μετρούμενου μεγέθους. Παράδειγμα: Η μέτρηση μιας μεγάλης σχετικά ηλεκτρικής αντίστασης, π.χ. 1 ΚΩ, μπορεί να γίνει εύκολα και αξιόπιστα με χρήση βολτομέτρου και αμπερομέτρου ή ψηφιακού πολυμέτρου, γιατί η επίδραση στην μέτρηση των εσωτερικών αντιστάσεων των οργάνων και των αντιστάσεων των αγωγών σύνδεσης είναι αμελητέα. Αν όμως θέλουμε να μετρήσουμε είτε μια πολύ μικρή είτε μια πολύ μεγάλη αντίσταση (π.χ. 1 mω ή 100 GΩ αντίστοιχα), τότε πρέπει να αναζητήσουμε διαφορετική μέθοδο μέτρησης. ii) Από τη φύση του μετρούμενου φυσικού μεγέθους. Παράδειγμα: Για τη μέτρηση της ειδικής θερμότητας στερεών και υγρών, αν χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο των μιγμάτων και τη μέθοδο της ψύξης, η πρώτη είναι καταλληλότερη για τα στερεά και ή δεύτερη για τα υγρά. iii) Από την πιστότητα που απαιτείται από τις μετρήσεις μας. Παράδειγμα: Αν χρειάζεται να προσδιορίσουμε πειραματικά ένα φυσικό μέγεθος με σφάλμα της τάξης του 5%, αυτό μπορεί να γίνει με χρήση απλών οργάνων και συνηθισμένων μεθόδων μέτρησης, Αν όμως χρειαστεί να συγκρίνουμε δύο πειραματικές τιμές του ίδιου φυσικού μεγέθους, για να αποφασίσουμε αν διαφέρουν μεταξύ τους λιγότερο από 1%, θα πρέπει να βρούμε μια διαφορετική μέθοδο μέτρησης, η οποία να προκαλεί πολύ μικρότερα σφάλματα. γ) Σε εξωτερικά αίτια, δηλαδή παραμέτρους του φυσικού περιβάλλοντος και παράγοντες που επηρεάζουν την μέτρηση και παραμένουν περίπου σταθερά. Με εξωτερικούς παράγοντες εννοούμε φυσικά μεγέθη (είτε ίδιας φύσης είτε διαφορετικά από αυτά που θέλουμε να μετρήσουμε), τα οποία όμως μεταβάλλουν τα χαρακτηριστικά είτε των οργάνων μέτρησης είτε το ίδιο το παρατηρούμενο φαινόμενο. Για παράδειγμα, όταν μελετώνται οι φυσικές ιδιότητες υλικών, πρέπει να ληφθεί υπόψη το υψόμετρο στο οποίο διεξάγεται η μέτρηση, γιατί είναι γνωστό ότι π.χ. τα σημεία τήξης και βρασμού εξαρτώνται από την ατμοσφαιρική πίεση. Στην περίπτωση αυ- 11

22 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ τή, μιλάμε για έναν τροποποιητικό παράγοντα επειδή η πίεση είναι ένα μέγεθος διαφορετικό από την θερμοκρασία (τήξης ή βρασμού) την οποία επιθυμούμε να προσδιορίσουμε. Κατά τον προσδιορισμό της ηλεκτρικής αντίστασης ενός υλικού, η αντίσταση των αγωγών σύνδεσης, επειδή είναι ομοειδές με το μετρούμενο μέγεθος συνιστά έναν παρεμβαλλόμενο παράγοντα. Συνήθως, πολλές από τις λεγόμενες συνθήκες περιβάλλοντος του εργαστηρίου, όπως η θερμοκρασία, η υγρασία, η πίεση, τα διάφορα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία που υπάρχουν στον χώρο κλπ. είναι δυνατόν να επηρεάσουν τις μετρήσεις μας προκαλώντας συστηματικά σφάλματα, τα οποία πρέπει να τα λαμβάνουμε υπόψη και να κάνουμε τις ανάλογες διορθώσεις στα πειραματικά αποτελέσματα. δ) Στον παρατηρητή. Στις πιο πολλές περιπτώσεις, οι μετρήσεις απαιτούν την παρέμβαση ενός παρατηρητή, ο οποίος καθορίζει και συνεπώς επηρεάζει την διαδικασία μέτρησης. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι η μέτρηση του μήκους ενός αντικειμένου με ένα παχύ πλαστικό χάρακα ή η ανάγνωση ενός αναλογικού οργάνου μέτρησης (όργανο με κινούμενο δείκτη επάνω σε διαβαθμισμένη κλίμακα). Ανάλογα με την γωνία υπό την οποία ένας μη εξασκημένος παρατηρητής παρατηρεί την κλίμακα, το αποτέλεσμα της μέτρησης είναι διαφορετικό. Υποθέτοντας ότι ο παρατηρητής κάνει κάθε μέτρηση κοιτάζοντας το όργανο μέτρησης υπό την ίδια περίπου γωνία, συμπεραίνουμε ότι οι μετρήσεις του θα είναι συστηματικά είτε μεγαλύτερες είτε μικρότερες από αυτές που θα προέκυπταν αν ο παρατηρητής έκανε την ενδεδειγμένη ανάγνωση της κλίμακας, δηλαδή παρατηρώντας τις ενδείξεις κάθετα προς το ε- πίπεδο της κλίμακας. Το σφάλμα αυτό που κάνει ο μη εξασκημένος παρατηρητής ονομάζεται σφάλμα ανάγνωσης της κλίμακας και οφείλεται στο γεωμετρικό φαινόμενο της παράλλαξης. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα σφάλματα που οφείλονται στον παρατηρητή δεν είναι πάντοτε συστηματικά. Ένα παραστατικό παράδειγμα είναι χρήση μηχανικού ή ηλεκτρονικού χρονομέτρου για την μέτρηση της διάρκειας ενός φαινομένου, όπου η αρχή και το τέλος ενός φαινομένου σημειώνονται από τον παρατηρητή με συμπίεση ενός κουμπιού του χρονομέτρου. Παρόλο που ο παρατηρητής, ανάλογα με την ταχύτητα αντίδρασής του και την επιδεξιότητά του, αναμένεται να πατάει το κουμπί συστηματικά αργότερα από την έναρξη ή λήξη του φαινομένου, η διάρκεια του φαινομένου, επειδή ισούται με την διαφορά των δύο μετρήσεων, ενδέχεται να μην επηρεάζεται από την ταχύτητα αντίδρασης του παρατηρητή και να έχει τυχαίο χαρακτήρα. Επίσης στον παρατηρητή πρέπει να αποδοθούν και 12

23 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ τα λεγόμενα χονδροειδή σφάλματα ή αβλεψίες, όταν για παράδειγμα κάνει λάθη στην καταγραφή των μετρήσεων, π.χ. σημειώνει μέτρηση 38.2 αντί για Τα σφάλματα αυτά δεν έχουν απαραίτητα συστηματικό χαρακτήρα. Όσον αφορά τώρα τα τυχαία σφάλματα, υπάρχει στη διάθεσή μας η κατάλληλη θεωρία για τον προσδιορισμό τους. Τα τυχαία σφάλματα μπορούν να ανιχνευθούν μόνο εφόσον επαναλάβουμε τις μετρήσεις μας. Επιπλέον, όπως θα δούμε αμέσως παρακάτω, αυξάνοντας το πλήθος των μετρήσεων, ο μέσος όρος τους μας δίνει μια τιμή που πλησιάζει όλο και περισσότερο στην πραγματική τιμή. Αυτά δεν ισχύουν για τα συστηματικά σφάλματα. 2. Τυχαία σφάλματα. Αυτά οφείλονται: α) Στην περιορισμένη ευαισθησία των οργάνων μέτρησης. Παράδειγμα: Για την μέτρηση της έντασης του ρεύματος σε ένα κύκλωμα χρησιμοποιούμε ένα ψηφιακό αμπερόμετρο διακριτικής ικανότητας 0.01 Α. Όπως κάθε ψηφιακό όργανο μέτρησης, το αμπερόμετρο παρέχει ενδείξεις με συγκεκριμένο πλήθος ψηφίων στρογγυλεύοντας την τιμή του ρεύματος ανάλογα με το επόμενης τάξης ψηφίο, είτε προς τα πάνω (όταν το τρίτο δεκαδικό ψηφίο είναι μεγαλύτερο ή ίσο του 5), είτε προς τα κάτω (όταν το τρίτο δεκαδικό ψηφίο είναι μικρότερο του 5). Αν τώρα το μετρούμενο ρεύμα είναι Ι = 0.22 Α και στο κύκλωμά μας συμβαίνουν τυχαίες μεταβολές της έντασης λόγω θορύβου ή παρεμβολών μικρότερων από 0.01 A, αυτές θα προκαλούν μια αυξομείωση της ένδειξής του κατά ±0.01 Α με τυχαίο χαρακτήρα, δηλαδή θα βλέπουμε την ένδειξη του αμπερομέτρου να μεταβάλλεται με τυχαίο τρόπο μεταξύ των ενδείξεων 0.21, 0.22 και Συνεπώς, ο ενδεδειγμένος τρόπος για να διατυπώσουμε το αποτέλεσμα της μέτρησης είναι να γράψουμε Ι = 0.22 ± 0.01 Α. β) Στον παρατηρητή. Ο παρατηρητής, όπως είναι φυσικό, επηρεάζεται από διάφορους αστάθμητους («τυχαίους» στην καθημερινή γλώσσα) παράγοντες, είτε εξωτερικούς (π.χ. αποπροσανατολιστικά ερεθίσματα) είτε εσωτερικούς (π.χ. κόπωση), με αποτέλεσμα οι μετρήσεις του για το ίδιο μετρούμενο μέγεθος να διαφέρουν λίγο μεταξύ τους. Παράδειγμα: Το ίδιο συστηματικό σφάλμα παράλλαξης που περιγράψαμε παραπάνω στην παράγραφο 1.δ, μπορεί να γίνει τυχαίο, αν ο παρατηρητής κάθε φορά βρίσκεται σε διαφορετική πλάγια θέση ως προς τον δείκτη και διαβάζει είτε μεγαλύτερη είτε μικρότερη ένδειξη από αυτήν που προκύπτει με την ορθή κάθετη ανάγνωση. 13

24 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ γ) Στην αστάθεια των εξωτερικών συνθηκών. Οι ίδιοι εξωτερικοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν με συστηματικό τρόπο τις μετρήσεις μας όπως περιγράφτηκε παραπάνω στην παράγραφο 1.γ, αν αυτοί μεταβάλλονται με τυχαίο τρόπο κατά τη διάρκεια λήψης των μετρήσεων, ιδιαίτερα σε πειράματα μεγάλης χρονικής διάρκειας, είναι δυνατό να οδηγήσουν σε διασπορά μετρήσεων με τυχαίο τρόπο (οδηγώντας σε τιμές είτε μεγαλύτερες, είτε μικρότερες από αυτές που θα προέκυπταν αν δεν υπήρχαν μεταβολές στις εξωτερικές συνθήκες). Παρατήρηση. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, τα συστηματικά σφάλματα είναι πιο «επικίνδυνα» από τα τυχαία. Αν υπάρχουν μεγάλα τυχαία σφάλματα σ ένα πείραμα, τότε αυτά θα εκδηλωθούν στο αποτέλεσμα σαν σημαντική διασπορά στις μετρήσεις. Έτσι θα αντιληφθούμε ότι το αποτέλεσμά μας δεν έχει επαναληψιμότητα και θα πάρουμε τα μέτρα μας. Από την άλλη μεριά, τα συστηματικά σφάλματα είναι κρυφά και μπορούν να οδηγήσουν σ ένα φαινομενικά αξιόπιστο αποτέλεσμα, με μικρό σφάλμα, το οποίο στην πραγματικότητα απέχει πολύ από την πραγματική τιμή. Δεν υπάρχει ασφαλής κανόνας για να βρούμε και να εξουδετερώσουμε συστηματικά σφάλματα, εκτός από τον διαρκή και περιοδικό έλεγχο των οργάνων μέτρησης και την διερεύνηση εκ των προτέρων των πιθανών πηγών σφάλματος στις πειραματικές διατάξεις. Επιπλέον, σημαντικό ρόλο παίζει η πείρα του πειραματιστή στην εκλογή της κατάλληλης πειραματικής μεθόδου η οποία θα εξαλείψει την επίδραση των εξωτερικών παραγόντων. Γενικά, θα πρέπει να υποπτευόμαστε πάντοτε τις συσκευές μας και αν είναι απαραίτητο, να τις ρυθμίζουμε συγκρίνοντάς τις με άλλες που τις θεωρούμε πιο ακριβείς (διακρίβωση οργάνων). Κατά τη διάρκεια των εργαστηρίων θα πρέπει να είσαστε πάντοτε σε εγρήγορση ώστε να προβλέπετε και να αποφεύγετε τις πιθανές πηγές σφαλμάτων στις πειραματικές σας διατάξεις (π.χ. να μην κουνάτε τους εργαστηριακούς πάγκους). Επίσης κατά την συγγραφή της εργασιακής σας αναφοράς είναι πάντοτε χρήσιμο να προτείνετε τρόπους για την αντιμετώπιση όσων σφαλμάτων κατά τη γνώμη σας επιδέχονται βελτίωση. Δ. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΥΧΑΙΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Κατά τη διάρκεια των πειραματικών μετρήσεων σκοπός μας είναι να περιορίσουμε όσο γίνεται περισσότερο τα σφάλματα. Αρχικά προσπαθούμε να διακρίνουμε τα συ- 14

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Μηχανική Ηλεκτρισμός Θερμότητα Κυματική ΤΑ ΜΕΛΗ Δ.Ε.Π. ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Σφάλματα Μετρήσεων Συμβατικά όργανα μετρήσεων Χαρακτηριστικά μεγέθη οργάνων Παλμογράφος Λέκτορας Σοφία Τσεκερίδου 1 Σφάλματα μετρήσεων Επιτυχημένη μέτρηση Σωστή εκλογή

Διαβάστε περισσότερα

Για τη δραστηριότητα χρησιμοποιούνται τέσσερεις χάρακες του 1 m. Στο σχήμα φαίνεται το πρώτο δέκατο κάθε χάρακα.

Για τη δραστηριότητα χρησιμοποιούνται τέσσερεις χάρακες του 1 m. Στο σχήμα φαίνεται το πρώτο δέκατο κάθε χάρακα. Σημαντικά ψηφία Η ταχύτητα διάδοσης του φωτός είναι 2.99792458 x 10 8 m/s. Η τιμή αυτή είναι δοσμένη σε 9 σημαντικά ψηφία. Τα 9 σημαντικά ψηφία είναι 299792458. Η τιμή αυτή μπορεί να δοθεί και με 5 σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Άσκησης : ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΓΕΦΥΡΑ WHEATSTONE

Τίτλος Άσκησης : ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΓΕΦΥΡΑ WHEATSTONE ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Α/Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ : ΑΣΚΗΣΗ 3 η Τίτλος Άσκησης : ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΓΕΦΥΡΑ WHEATSTONE Σκοπός Η κατανόηση της λειτουργίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα

ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα q Θεωρία: Η απάντηση που ζητάτε είναι αποτέλεσμα μαθηματικών πράξεων και εφαρμογή τύπων. Το αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο q Πείραμα: Στηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων 1. Σκοπός Σκοπός του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι σπουδαστές με τις βασικές έννοιες που σχετίζονται με τη θεωρία Σφαλμάτων, όπως το σφάλμα, την αβεβαιότητα της μέτρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Μετρήσεις μήκους Η μέση τιμή. 1. Ποια μεγέθη λέγονται φυσικά μεγέθη; Πως γίνεται η μέτρησή τους; Οι ποσότητες που μπορούν να μετρηθούν ονομάζονται φυσικά μεγέθη. Η μέτρησή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Π. ΜΙΧΑΗΛ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Π. ΜΙΧΑΗΛ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Θεσσαλονίκη 2011 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal

Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal Θ2 Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί, με αφορμή τον προσδιορισμό του παράγοντα μετατροπής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Φυσική Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1.1 Ευθύγραμμη κίνηση

Κεφάλαιο 1.1 Ευθύγραμμη κίνηση Κεφάλαιο 1.1 Ευθύγραμμη κίνηση 1 H θέση ενός κινητού που κινείται σε ένα επίπεδο, προσδιορίζεται κάθε στιγμή αν: Είναι γνωστές οι συντεταγμένες του κινητού (x,y) ως συναρτήσεις του χρόνου Είναι γνωστό

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 13 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1.1. Εσωτερική ενέργεια Γνωρίζουμε ότι τα μόρια των αερίων κινούνται άτακτα και προς όλες τις διευθύνσεις με ταχύτητες,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 9 Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ 4ωρο Τ.Σ. Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη Ιουνίου 9 11. 14. ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα. Πραγματοποίηση μέτρησης τάσης, ρεύματος, ωμικής αντίστασης με χρήση του εργαστηριακού εξοπλισμού Άσκηση εξοικείωσης

Παράρτημα. Πραγματοποίηση μέτρησης τάσης, ρεύματος, ωμικής αντίστασης με χρήση του εργαστηριακού εξοπλισμού Άσκηση εξοικείωσης Παράρτημα Πραγματοποίηση μέτρησης τάσης, ρεύματος, ωμικής αντίστασης με χρήση του εργαστηριακού εξοπλισμού Άσκηση εξοικείωσης Σκοπός του παραρτήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών με τη χρήση και τη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη σύγκριση γραμμικών και μη γραμμικών ηλεκτρικών διατάξεων

Μελέτη σύγκριση γραμμικών και μη γραμμικών ηλεκτρικών διατάξεων Μελέτη σύγκριση γραμμικών και μη γραμμικών ηλεκτρικών διατάξεων Όλγα Τάσση Ιδ. Εκπαιδευτήρια «Ο Απόστολος Παύλος» trendy.olga@gmail.com Επιβλέπων Καθηγητής: Dr Δημήτριος Τάσσης Φυσικός Ραδιοηλεκτρολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ Θερμική ενέργεια Q και Ισχύς Ρ Όταν μια αντίσταση R διαρρέεται από ρεύμα Ι για χρόνο t, τότε παράγεται θερμική ενέργεια Q. Για το συνεχές ρεύμα η ισχύς

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Το εκπαιδευτικό υλικό το οποίο αντιστοιχεί στο νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Α Λυκείου αποτελείται από: 1. Το βιβλίο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από µία σχισµή.

Περίθλαση από µία σχισµή. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 71 7. Άσκηση 7 Περίθλαση από µία σχισµή. 7.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε την συµπεριφορά των µικροκυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια (παράγραφοι ά φ 3.1 31& 3.6) 36) Φυσική Γ Γυμνασίου Εισαγωγή Τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας είναι η εύκολη μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων.

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Κεφάλαιο 3 Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μετατροπέων για τη μέτρηση θερμοκρασίας. Οι βασικότεροι από αυτούς είναι τα θερμόμετρα διαστολής, τα θερμοζεύγη, οι μετατροπείς

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΠΥΡΙΔΩΝΑ ΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2011-2012 ΓΡΑΠΤΕ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕ ΕΞΕΤΑΕΙ ΦΥΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 31-05-2012 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 07.45 10.15 Οδηγίες 1. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΤΡΙΒΗΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΤΡΙΒΗΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΤΡΙΒΗΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ [Π. Μουρούζης, Γ. Παληός, Κ. Παπαμιχάλης, Γ. Τουντουλίδης, Τζ. Τσιτοπούλου, Ι. Χριστακόπουλος] Για

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός συγγραφής αναφοράς

Οδηγός συγγραφής αναφοράς ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Οδηγός συγγραφής αναφοράς Για τις εργαστηριακές ασκήσεις της Φυσικής Για τις Σχολές ΜΠΔ, ΜΗΧΟΠ και ΜΗΠΕΡ Επιμέλεια: Δρ. Ναθαναήλ Κορτσαλιουδάκης, Φυσικός ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2008 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος.

Ένωση Ελλήνων Φυσικών ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 2008 Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος. Θεωρητικό Μέρος Θέμα 1o A Λυκείου 22 Μαρτίου 28 Στις ερωτήσεις Α,Β,Γ,Δ,E μια μόνο απάντηση είναι σωστή. Γράψτε στο τετράδιό σας το κεφαλαίο γράμμα της ερώτησης και το μικρό γράμμα της σωστής απάντησης.

Διαβάστε περισσότερα

1. Να σχεδιάσετε το κύκλωµα διακοπής ρεύµατος σε πηνίο.

1. Να σχεδιάσετε το κύκλωµα διακοπής ρεύµατος σε πηνίο. ΙΑΚΟΠΗ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΗΝΙΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τάξη και τµήµα: Ηµεροµηνία: Όνοµα µαθητή: 1. Να σχεδιάσετε το κύκλωµα διακοπής ρεύµατος σε πηνίο. 2. Η ένταση του ρεύµατος που µετράει το αµπερόµετρο σε συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΗΣ ΘΕΤΙΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΗΣ ΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΕΙΟΥ Θέμα ο. ύλινδρος περιστρέφεται γύρω από άξονα που διέρχεται από το κέντρο μάζας του με γωνιακή ταχύτητα ω. Αν ο συγκεκριμένος κύλινδρος περιστρεφόταν

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

Πολύμετρο Βασικές Μετρήσεις

Πολύμετρο Βασικές Μετρήσεις Πολύμετρο Βασικές Μετρήσεις 1. Σκοπός Σκοπός της εισαγωγικής άσκησης είναι η εξοικείωση του σπουδαστή με τη χρήση του πολύμετρου για τη μέτρηση βασικών μεγεθών ηλεκτρικού κυκλώματος, όπως μέτρηση της έντασης

Διαβάστε περισσότερα

μαθηματικά β γυμνασίου

μαθηματικά β γυμνασίου μαθηματικά β γυμνασίου Κάθε αντίτυπο φέρει την υπογραφή ενός εκ των συγγραφέων Σειρά: Γυμνάσιο, Θετικές Επιστήμες Μαθηματικά Β Γυμνασίου, Βασίλης Διολίτσης Ιωάννα Κοσκινά Νικολέττα Μπάκου Θεώρηση Κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

m (gr) 100 200 300 400 500 600 700 l (cm) 59.1 62.4 65.2 69.3 71.2 74.1 77.2

m (gr) 100 200 300 400 500 600 700 l (cm) 59.1 62.4 65.2 69.3 71.2 74.1 77.2 ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Η εργασία αυτή απευθύνεται σε όλους όσους επιθυµούν να ϐελτιώσουν την ϐαθµολογία τους. Βασικό στοιχείο της εργασίας είναι οι γραφικές παραστάσεις των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ INTERACTIVE PHYSICS ΕΛΕΓΧΕΙ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΤΟ INTERACTIVE PHYSICS ΕΛΕΓΧΕΙ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 568 ΤΟ INTERACTIVE PHYSICS ΕΛΕΓΧΕΙ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Βαλαδάκης Ανδρέας Δ. Καθηγητής Βαρβακείου Σχολής avaladak@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Επειδή με το λογισμικό Interactive Physics (IP) δημιουργούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ.:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Α ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: Φυσική ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΊΑ: 27 Μαίου 2011 ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες ΩΡΑ: 11.00 1.00 ΒΑΘΜΟΣ: Αριθμητικά:... Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Μεγιστοποίηση μέσα από το τριώνυμο

Μεγιστοποίηση μέσα από το τριώνυμο Μεγιστοποίηση μέσα από το τριώνυμο Μια από τις πιο όμορφες εφαρμογές του τριωνύμου στη φυσική είναι η μεγιστοποίηση κάποιου μεγέθους μέσα από αυτό. Η ιδέα απλή και βασίζεται στη λογική επίλυσης του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός βαθμολόγησης Εξεταστικού Δοκιμίου Α Λυκείου

Οδηγός βαθμολόγησης Εξεταστικού Δοκιμίου Α Λυκείου ΛΥΚΕΙΟ ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Οδηγός βαθμολόγησης Εξεταστικού Δοκιμίου Α Λυκείου 1) Να γράψετε 3 διανυσματικά μεγέθη και 2 μονόμετρα μεγέθη καθώς και τις μονάδες μέτρησής τους (στο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα.

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1 Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. Α2. Για τον προσδιορισμό μιας δύναμης που ασκείται σε ένα σώμα απαιτείται να

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της ταχύτητας του ήχου στον αέρα.

Μέτρηση της ταχύτητας του ήχου στον αέρα. Α2 Μέτρηση της ταχύτητας του ήχου στον αέρα. 1 Σκοπός Στο πείραμα αυτό θα μελετηθεί η συμπεριφορά των στάσιμων ηχητικών κυμάτων σε σωλήνα με αισθητοποίηση του φαινομένου του ηχητικού συντονισμού. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα Ηλεκτρική Ενέργεια Σημαντικές ιδιότητες: Μετατροπή από/προς προς άλλες μορφές ενέργειας Μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις με μικρές απώλειες Σημαντικότερες εφαρμογές: Θέρμανση μέσου διάδοσης Μαγνητικό πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Όπου Q η θερμότητα, C η θερμοχωρητικότητα και Δθ η διαφορά θερμοκρασίας.

Όπου Q η θερμότητα, C η θερμοχωρητικότητα και Δθ η διαφορά θερμοκρασίας. Άσκηση Η9 Θερμότητα Joule Θερμική ενέργεια Η θερμότητα μπορεί να είναι επιθυμητή π.χ. σε σώματα θέρμανσης. Αλλά μπορεί να είναι και αντιεπιθυμητή, π.χ. στους κινητήρες ή στους μετασχηματιστές. Θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 Α) Τί είναι µονόµετρο και τί διανυσµατικό µέγεθος; Β) Τί ονοµάζουµε µετατόπιση και τί τροχιά της κίνησης; ΘΕΜΑ 2 Α) Τί ονοµάζουµε ταχύτητα ενός σώµατος και ποιά η µονάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΜΠΟΣ ΕΚΤΗΣ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗΣ

ΠΟΜΠΟΣ ΕΚΤΗΣ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗΣ Σαν ήχος χαρακτηρίζεται οποιοδήποτε μηχανικό ελαστικό κύμα ή γενικότερα μία μηχανική διαταραχή που διαδίδεται σε ένα υλικό μέσο και είναι δυνατό να ανιχνευθεί από τον άνθρωπο μέσω της αίσθησης της ακοής.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Ι. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑ I Απλές Μετρήσεις και Σφάλµατα

ΠΕΙΡΑΜΑ I Απλές Μετρήσεις και Σφάλµατα ΠΕΙΡΑΜΑ I Απλές Μετρήσεις και Σφάλµατα Σκοπός πειράµατος Στο πείραµα αυτό θα χρησιµοποιήσουµε βασικά όργανα του εργαστηρίου (διαστηµόµετρο, µικρόµετρο, χρονόµετρο) προκειµένου να: Να µετρήσουµε την πυκνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός 1.Επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΚΦΕ. Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Είδος

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΘΕΜΑ 1 o Για τις ερωτήσεις 1 4, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 1 Απόκλιση στον πυκνωτή (σωλήνας Braun)

Σχήμα 1 Απόκλιση στον πυκνωτή (σωλήνας Braun) Άσκηση Η3 Επαλληλία κινήσεων (Μετρήσεις με παλμογράφο) Εκτροπή δέσμης ηλεκτρονίων Όταν μια δέσμη ηλεκτρονίων εισέρχεται με σταθερή ταχύτητα U0=U,0 (παράλληλα στον άξονα z) μέσα σε έναν πυκνωτή, του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Β ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Επιτρεπόμενη διάρκεια γραπτού 2,5 ώρες (150 λεπτά)

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Β ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Επιτρεπόμενη διάρκεια γραπτού 2,5 ώρες (150 λεπτά) ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Β ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΕΙΡΑ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 31/05/2010 ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 07:30 10:00 π.μ. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Σκοπός Στο δεύτερο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια του ηλεκτρικού ρεύματος και της ηλεκτρικής τάσης,θα μελετηθεί ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και θα εισαχθεί η έννοια της αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΘΕΜΑΤΑ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2001 ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΥΚΛΩΝ): ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΜΕ ΑΠΛΕΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΕΣ ΑΝΤΙΣΤΑΤΩΝ Αντιστάτες συνδεδεμένοι σε σειρά Όταν ν αντιστάτες ενός κυκλώματος διαρρέονται από το ίδιο ρεύμα τότε λέμε ότι οι αντιστάτες αυτοί είναι συνδεδεμένοι σε σειρά.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΗΤΗΣ ΒΑΣΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΗ ΣΤΗΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΗΤΗ

ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΗΤΗΣ ΒΑΣΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΗ ΣΤΗΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΗΤΗ ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΗΤΗΣ ΒΑΣΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΗ ΣΤΗΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟΜΕΤΡΗΤΗ Τι είναι ο χρονομετρητής ; Ο χρονομετρητής : αξιοποιείται στους

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ENOTHTA 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο : ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ DOPPLER ENOTHT 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Κρούση: Κρούση ονομάζουμε το φαινόμενο κατά το οποίο δύο ή περισσότερα σώματα έρχονται σε επαφή για πολύ μικρό χρονικό διάστημα κατά

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Μετασχηματιστή

Μελέτη Μετασχηματιστή Μελέτη Μετασχηματιστή 1. Θεωρητικό μέρος Κάθε φορτίο που κινείται και κατά συνέπεια κάθε αγωγός που διαρρέεται από ρεύμα δημιουργεί γύρω του ένα μαγνητικό πεδίο. Το μαγνητικό πεδίο B με την σειρά του ασκεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 3 Μαΐου 015 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Παλμογράφος στη Διδασκαλία της Τριγωνομετρίας. Εφαρμογές της Τριγωνομετρίας σε πραγματικά προβλήματα και ενδιαφέρουσες επεκτάσεις

Ο Παλμογράφος στη Διδασκαλία της Τριγωνομετρίας. Εφαρμογές της Τριγωνομετρίας σε πραγματικά προβλήματα και ενδιαφέρουσες επεκτάσεις Ο Παλμογράφος στη Διδασκαλία της Τριγωνομετρίας Εφαρμογές της Τριγωνομετρίας σε πραγματικά προβλήματα και ενδιαφέρουσες επεκτάσεις Περίληψη Τριγωνομετρικές Συναρτήσεις Κυματική Παλμογράφος STEM Εφαρμογές

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε.

«Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε. «Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε. Μπολοτάκης Γιώργος Μαθηματικός, Επιμορφωτής Β επιπέδου, Διευθυντής Γυμνασίου Αγ. Αθανασίου Δράμας, Τραπεζούντος 7, Άγιος Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών.

Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. Μ4 Εύρεση της πυκνότητας στερεών και υγρών. 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή προσδιορίζεται πειραματικά η πυκνότητα του υλικού ενός στερεού σώματος. Το στερεό αυτό σώμα βυθίζεται ή επιπλέει σε υγρό γνωστής πυκνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. Μονάδες 5. Μονάδες 5. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

Μονάδες 5. Μονάδες 5. Μονάδες 5. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΘΕΜΑ ο ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ου ΓΕΛ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 3 ΜΑΪΟΥ 200 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ () Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

5. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ Ι (ΑΝΤΙΣΤΑΤΕΣ )

5. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ Ι (ΑΝΤΙΣΤΑΤΕΣ ) 5. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ Ι (ΑΝΤΙΣΤΑΤΕΣ ) Μεταβλητοί αντιστάτες Η τιμή της αντίστασης των μεταβλητών αντιστατών σε αντίθεση με αυτή των σταθερών, δε διατηρείται σταθερή αλλά μεταβάλλεται, είτε μηχανικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗ

ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ ΦΥΣΙΚΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Τι ονομάζουμε κίνηση ενός κινητού; 2. Τι ονομάζουμε τροχιά ενός κινητού; 3. Τι ονομάζουμε υλικό σημείο; 4. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

Διαβάστε περισσότερα

Β Γυμνασίου 22/6/2015. Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Β Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής

Β Γυμνασίου 22/6/2015. Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Β Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής Β Γυμνασίου /6/05 Οι δείκτες Επιτυχίας και δείκτες Επάρκειας Β Γυμνασίου για το μάθημα της Φυσικής Β Γυμνασίου /6/05 Δείκτες Επιτυχίας (Γνώσεις και υπό έμφαση ικανότητες) Παρεμφερείς Ικανότητες (προϋπάρχουσες

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Β Γυμνασίου. Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Φυσική Β Γυμνασίου. Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com Φυσική Β Γυμνασίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd 2 Εισαγωγή 1.1 Οι φυσικές επιστήμες και η μεθοδολογία τους Φαινόμενα: Μεταβολές όπως το λιώσιμο του πάγου, η

Διαβάστε περισσότερα

Παλμογράφος. ω Ν. Άσκηση 15:

Παλμογράφος. ω Ν. Άσκηση 15: Άσκηση 15: Παλμογράφος Σκοπός: Σε αυτή την άσκηση θα μάθουμε τις βασικές λειτουργίες του παλμογράφου και το πώς χρησιμοποιείται αυτός για τη μέτρηση συνεχούς και εναλλασσόμενης τάσης, συχνότητας και διαφοράς

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

α. Όταν από έναν αντιστάτη διέρχεται ηλεκτρικό ρεύμα, η θερμοκρασία του αυξάνεται Η αύξηση αυτή συνδέεται με αύξηση της θερμικής ενέργειας

α. Όταν από έναν αντιστάτη διέρχεται ηλεκτρικό ρεύμα, η θερμοκρασία του αυξάνεται Η αύξηση αυτή συνδέεται με αύξηση της θερμικής ενέργειας 1 3 ο κεφάλαιο : Απαντήσεις των ασκήσεων Χρησιμοποίησε και εφάρμοσε τις έννοιες που έμαθες: 1. Συμπλήρωσε τις λέξεις που λείπουν από το παρακάτω κείμενο, έτσι ώστε οι προτάσεις που προκύπτουν να είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 9η Ολυμπιάδα Φυσικής Γ Λυκείου (Β φάση) Κυριακή 9 Μαρτίου 01 Ώρα:.00-1.00 ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Το δοκιμιο αποτελειται απο εννεα (9) σελιδες και επτα (7) θεματα.. Να απαντησετε σε ολα τα θεματα του δοκιμιου.. Μαζι

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Πολυμέσων. Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής

Τεχνολογία Πολυμέσων. Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Τεχνολογία Πολυμέσων Ενότητα # 4: Ήχος Διδάσκων: Γεώργιος Ξυλωμένος Τμήμα: Πληροφορικής Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της φυσικής με τη βοήθεια προσομοιώσεων

Η διδασκαλία της φυσικής με τη βοήθεια προσομοιώσεων Η διδασκαλία της φυσικής με τη βοήθεια προσομοιώσεων Ζαφειριάδης Φώτιος Καθηγητής Φυσικής, Γενικό Λύκειο Σκουτάρεως του Ν. Σερρών fotiszaf@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η φυσική είναι ένα μάθημα που στηρίζεται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 8)

ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 8) ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1 Β1. Στο σχολικό εργαστήριο μια μαθήτρια περιεργάζεται ένα ελατήριο και λέει σε συμμαθητή της: «Θα μπορούσαμε να βαθμολογήσουμε αυτό το ελατήριο και με τον τρόπο αυτό να κατασκευάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Δύο χορδές μιας κιθάρας Χ1, Χ2

Διαβάστε περισσότερα

221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας

221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας 221 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών Πάτρας Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών ιδρύθηκε το 1967 ως το πρώτο Τμήμα της Πολυτεχνικής Σχολής. Ο αρχικός τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις 1 έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Επιτάχυνση της Βαρύτητας g = 10m/s 2

Επιτάχυνση της Βαρύτητας g = 10m/s 2 ΛΥΚΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΟΜΕΕΣ ΑΠΑΤΗΣΕΙΣ Σχολική Χρονιά:2014-2015 αθμός :. ΔΙΑΓΩΙΣΜΑ κατ. ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΥΑΜΕΩ-ΚΙΗΜΑΤΙΚΗ-ΔΥΑΜΙΚΗ-ΤΡΙΗ Υπ. Κηδεμόνα :.. Μάθημα : ΦΥΣΙΚΗ Όνομα μαθητή/τριας: Ημερομηνία : Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ. U 1 = + 0,4 J. Τα φορτία µετατοπίζονται έτσι ώστε η ηλεκτρική δυναµική ενέργεια

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ. U 1 = + 0,4 J. Τα φορτία µετατοπίζονται έτσι ώστε η ηλεκτρική δυναµική ενέργεια 1 ΘΕΜΑ 1 ο Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ 1. οχείο σταθερού όγκου περιέχει ορισµένη ποσότητα ιδανικού αερίου. Αν θερµάνουµε το αέριο µέχρι να τετραπλασιαστεί η απόλυτη θερµοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Όπως θα δούμε και παρακάτω το φίλτρο είναι ένα σύστημα του οποίου η απόκριση συχνότητας παίρνει σημαντικές τιμές μόνο για συγκεκριμένες ζώνες του άξονα συχνοτήτων, δηλαδή «κόβουν» κάποιες ανεπιθύμητες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 36 Μελέτη ακουστικών κυμάτων σε ηχητικό σωλήνα

Άσκηση 36 Μελέτη ακουστικών κυμάτων σε ηχητικό σωλήνα Μιχάλης Καλογεράκης 9 ο Εξάμηνο ΣΕΜΦΕ ΑΜ:911187 Υπεύθυνος Άσκησης: Κος Πέογλος Ημερομηνία Διεξαγωγής:3/11/25 Άσκηση 36 Μελέτη ακουστικών κυμάτων σε ηχητικό σωλήνα 1) Εισαγωγή: Σκοπός και στοιχεία Θεωρίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Οπτικής ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

Εργαστήριο Οπτικής ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Μάκης Αγγελακέρης 010 Σκοπός της άσκησης Να μπορείτε να εξηγήσετε το φαινόμενο της Συμβολής και κάτω από ποιες προϋποθέσεις δύο δέσμες φωτός, μπορεί να συμβάλουν. Να μπορείτε να περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ÅÐÉËÏÃÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ÅÐÉËÏÃÇ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 15 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Μαΐου 15 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Κατηγοριοποίηση αισθητήρων. Χαρακτηριστικά αισθητήρων. Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων

Εισαγωγή. Κατηγοριοποίηση αισθητήρων. Χαρακτηριστικά αισθητήρων. Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων Εισαγωγή Κατηγοριοποίηση αισθητήρων Χαρακτηριστικά αισθητήρων Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων 1 2 Πωλήσεις αισθητήρων 3 4 Ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τη φύση με τα αισθητήρια όργανά του υποκειμενική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθηµα: ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: Σάββατο, 4 Ιουνίου 2011 8:30 11:30

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC

Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας. Κέντρο εκπαίδευσης ISC Ανίχνευση Κίνησης Παρουσίας Κέντρο εκπαίδευσης ISC July 2009 > Ανίχνευση κίνησης και παρουσίας Περιεχόμενα Τι είναι ο ανιχνευτής κίνησης? Ανιχνευτές κίνησης & οφέλη για τον πελάτη Ανιχνευτές κίνησης στην

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις - 4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΕΥΘ. ΟΜΑΛΑ ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΜΕΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ( ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΠΤΩΣΗΣ )

ΜΕΛΕΤΗ ΕΥΘ. ΟΜΑΛΑ ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΜΕΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ( ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΠΤΩΣΗΣ ) ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΕΥΘ. ΟΜΑΛΑ ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΜΕΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ( ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΠΤΩΣΗΣ ) Α. ΣΤΟΧΟΙ Η ικανότητα συναρμολόγησης μιας απλής πειραματικής διάταξης. Η σύγκριση των πειραματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ ΤΡΟΦΟ ΟΤΙΚΟ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ

ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ ΤΡΟΦΟ ΟΤΙΚΟ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΟΡΓΑΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ 1 Εργαστήριο Κινητών Ραδιοεπικοινωνιών, ΣΗΜΜΥ ΕΜΠ Εισαγωγή στις Τηλεπικοινωνίες ΟΡΓΑΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ ΤΡΟΦΟ ΟΤΙΚΟ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ 2 Εργαστήριο Κινητών Ραδιοεπικοινωνιών, ΣΗΜΜΥ ΕΜΠ

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχοι. Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού

Έλεγχοι. Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού Έλεγχοι Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού Το ρυθμό απελευθέρωσης του φαρμάκου από το σκεύασμα Έλεγχο ταυτότητας και καθαρότητας της πρώτης ύλης και των εκδόχων( βάση προδιαγραφών)

Διαβάστε περισσότερα

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή Η Κανονική Κατανομή H κανονική κατανομή (ormal dstrbuto) θεωρείται η σπουδαιότερη κατανομή της Θεωρίας Πιθανοτήτων και της Στατιστικής. Οι λόγοι που εξηγούν την εξέχουσα θέση της, είναι βασικά δύο: ) Πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Educational Laboratory of Multi Instruments (ELMI) for LabVIEW TM and MultiSIM TM

Educational Laboratory of Multi Instruments (ELMI) for LabVIEW TM and MultiSIM TM Educational Laboratory of Multi Instruments (ELMI) for LabVIEW TM and MultiSIM TM I Εκπαιδευτική Μονάδα Εργαστηριακών Ασκήσεων για προγραμματισμό LabVIEW TM και MultiSIM TM της National Instruments (Portable

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές ενότητες Στόχος

Διδακτικές ενότητες Στόχος Η διδασκαλία του τριγωνομετρικού κύκλου με τον παραδοσιακό τρόπο στον πίνακα, είναι μία διαδικασία όχι εύκολα κατανοητή για τους μαθητές, με αποτέλεσμα τη μηχανική παπαγαλίστικη χρήση των τύπων της τριγωνομετρίας.

Διαβάστε περισσότερα

(E) Κώδικας. Το περιεχόμενο. Προγράμματος. διαφορετικά

(E) Κώδικας. Το περιεχόμενο. Προγράμματος. διαφορετικά Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας Ηλεκτροτεχνία, ηλ. μηχανές & εγκαταστάσεις πλοίου (E) Ενότητα 1: Ο Νόμος του ΟΗΜ και ο Χρωματικός Κώδικας Δημήτριος Νικόλαος Παγώνης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Β Γυμνασίου - Κεφάλαιο 2: Κινήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΙΝΗΣΕΙΣ. Φυσική Β Γυμνασίου

Φυσική Β Γυμνασίου - Κεφάλαιο 2: Κινήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΙΝΗΣΕΙΣ. Φυσική Β Γυμνασίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΙΝΗΣΕΙΣ Φυσική Β Γυμνασίου Εισαγωγή Τα πάντα γύρω μας κινούνται. Στο διάστημα όλα τα ουράνια σώματα κινούνται. Στο μικρόκοσμο συμβαίνουν κινήσεις που δεν μπορούμε να τις αντιληφθούμε άμεσα.

Διαβάστε περισσότερα

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 1 Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων Α. Κάνε κατάλληλο σχήμα,τοποθέτησε τα δεδομένα στο σχήμα και ονόμασε

Διαβάστε περισσότερα