ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Μηχανική Ηλεκτρισμός Θερμότητα Κυματική ΤΑ ΜΕΛΗ Δ.Ε.Π. ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ.

2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Δ.Ε.Π. ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. (Ο. ΒΑΛΑΣΙΑΔΗΣ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ, Χ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Δ. ΕΥΑΓΓΕΛΙΝΟΣ, Ε. ΠΑΛΟΥΡΑ, Χ. ΠΟΛΑΤΟΓΛΟΥ, Ι. ΣΑΜΑΡΑΣ, Ε. ΧΑΤΖΗΚΡΑΝΙΩΤΗΣ, Κ. ΧΡΥΣΑΦΗΣ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013 ISBN: Εκδόσεις: Κ.Ν. Επισκόπου 7 Θεσσαλονίκη Τ Το βιβλίο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ τυπώθηκε και βιβλιοδετήθηκε από την COPY CITY ΕΠΕ με τεχνολογία φιλική προς το περιβάλλον, σε «πράσινες» ψηφιακές μηχανές, χωρίς χημικά απόβλητα, με μη τοξικά μελάνια, χαμηλής όχλησης και ενεργειακής κατανάλωσης. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή του παρόντος έργου στο σύνολό του ή τμημάτων του με οποιονδήποτε τρόπο, καθώς και η μετάφραση ή διασκευή του ή εκμετάλλευσή του με οποιονδήποτε τρόπο αναπαραγωγής έργου λόγου ή τέχνης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.2121/1993 και της Διεθνούς Σύμβασης Βέρνης Παρισιού, που κυρώθηκε με το ν. 100/1975. Επίσης απαγορεύεται η αναπαραγωγή της στοιχειοθεσίας, σελιδοποίησης, εξωφύλλου και γενικότερα της όλης αισθητικής εμφάνισης του βιβλίου, με φωτοτυπικές, ηλεκτρονικές ή οποιεσδήποτε άλλες μεθόδους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του ν. 2121/1993. ii

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το βιβλίο αυτό είναι η πρώτη απόπειρα σύνθεσης σε μορφή βιβλίου των παλαιότερων «Σημειώσεων Πειραματικής Μεθοδολογίας και Εφαρμογών της Πειραματικής Φυσικής οι οποίες γράφτηκαν προς χρήση των πρωτοετών φοιτητών του Τμήματος Φυσικής του Α.Π.Θ. για το υποχρεωτικό μάθημα Γενικό Εργαστήριο Φυσικής». Από την ίδρυση του Τμήματος Φυσικής, οι πειραματικές ασκήσεις του Εργαστηρίου και οι αντίστοιχες σημειώσεις υπέστησαν πολλές και σημαντικές αλλαγές. Ιδιαίτερο σημείο καμπής απετέλεσε η εισαγωγή αρχικά δικτύου μικροϋπολογιστών (τύπου ΒΒC) από το και μετέπειτα δικτύου προσωπικών Η/Υ (PC - συμβατών) για την συγχρονική (online) λήψη μετρήσεων από πειραματικές διατάξεις και την προσομοίωση φαινομένων Φυσικής. Με τον τρόπο αυτό οι εργαστηριακές ασκήσεις εκσυγχρονίστηκαν σημαντικά, γεφυρώνοντας τις διδακτικές και ερευνητικές δραστηριότητες της συγγραφικής ομάδας και παρέχοντας πρόσθετα κίνητρα για μάθηση στους ολοένα και πιο τεχνολογικά ενημερωμένους φοιτητές. To βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο αφορά τρία εισαγωγικά εργαστήρια, τα οποία έχουν σαν στόχο την εισαγωγή των φοιτητών σε βασικές έννοιες της μέτρησης και μια πρώτη εισαγωγή στην επεξεργασία πειραματικών δεδομένων και την πειραματική μεθοδολογία. Τα εργαστήρια στο μέρος αυτό συμπεριλαμβάνουν συμμετοχικά πειράματα επίδειξης. Το δεύτερο μέρος αφορά έξι αυτόνομες εργαστηριακές ασκήσεις που προσεγγίζουν φαινόμενα Μηχανικής, Θερμότητας, Ηλεκτρισμού και Κυματικής. Στο μάθημα του Γενικού Εργαστηρίου Φυσικής οι φοιτητές καλούνται να πάρουν «μια πρώτη γεύση» από την Πειραματική Φυσική, να συνειδητοποιήσουν τους κανόνες του παιχνιδιού σύμφωνα με τους οποίους γεφυρώνεται η Θεωρία με το Πείραμα και να α- ποκτήσουν τις βάσεις που θα τους είναι απολύτως απαραίτητες στα επόμενα εργαστηριακά μαθήματα των σπουδών τους. Το μάθημα στην ουσία αποτελεί μια ταχύρρυθμη εκπαίδευση και έναν οδηγό επιβίωσης στον κόσμο της Πειραματικής Φυσικής. Κλείνοντας το εισαγωγικό αυτό σημείωμα, θέλουμε να ευχαριστήσουμε προσωπικά και εκ μέρους των διδασκόντων του μαθήματος τον (συνταξιούχο πλέον) Αναπληρωτή Καθηγητή Οδυσσέα Βαλασιάδη, Πρόεδρο της Επιτροπής Μαθήματος του Γενικού Ερ- iii

4 γαστηρίου καθ όλη την ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία, για τις πολύτιμες συζητήσεις και υποδείξεις πάνω στο αντικείμενο και τις οδηγίες των ασκήσεων. Επίσης, θέλουμε να ευχαριστήσουμε θερμά όλα τα σημερινά και παλαιότερα μέλη της Επιτροπής Μαθήματος για τις πολλές διορθώσεις και συνεισφορές, είτε στα κείμενα, είτε στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη των ασκήσεων. Φιλοδοξούμε στις μελλοντικές εκδόσεις να επεκτείνουμε το περιεχόμενο του βιβλίου, και όσον αφορά την Εισαγωγή στην Θεωρία Σφαλμάτων και όσον αφορά τις πειραματικές ασκήσεις, ώστε να καταστεί χρήσιμο και πέρα από τις εξειδικευμένες ανάγκες των πρωτοετών φοιτητών του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ. Οι συγγραφείς Θεσσαλονίκη 2012 iv

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 3 Β. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ.. 4 Γ. ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ 9 Δ. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΥΧΑΙΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ.. 14 Δ.1. Συμπεράσματα που προκύπτουν από την θεωρία της Στατιστικής. 15 Δ.2. Εφαρμογή της Στατιστικής στην Θεωρία Σφαλμάτων 17 Δ.3. Η κατανομή των μετρήσεων, η γραφική της παράσταση και η κατανομή Gauss.. 19 E. Η ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 28 Ζ. ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΤΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΣΤΗ ΣΩΣΤΗ ΤΟΥΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 30 Η. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΚΑΜΠΥΛΩΝ 34 Ι. ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΤ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΨΗΦΙΑ 52 Κ. Η ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ.. 56 Κ.1 Η «φιλοσοφία» της εργαστηριακής αναφοράς 56 Κ.2. Η ουσία της εργαστηριακής αναφοράς.. 58 Κ.3. Δομή και περιεχόμενο της εργασίας.. 59 Κ.4. Οι τυπικές προδιαγραφές της εργασίας.. 60 ΑΣΚΗΣΗ Εφαρμογής Θεωρίας Σφαλμάτωνμε βολές επί Στόχου σε περιβάλλον δικτύου Η/Υ ΑΣΚΗΣΗ ΒΟΛΩΝ ΕΠΙ ΣΤΟΧΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΚΤΥΟΥ Η/Υ.. 65 Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 65 Α.1. Σκοποί της δραστηριότητας 65 Α.2. Η πειραματική διάταξη Α.3. Πειραματική διαδικασία. 67 Β. ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Β.1. Πριν από την διεξαγωγή των βολών Β.2. Μετά από την διεξαγωγή των βολών.. 69 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Χρήση του Προγράμματος H/Y «Στόχος» Εισαγωγή Εκτέλεση της Άσκησης Προετοιμασία Περιγραφή του προγράμματος «Στόχος» Διεξαγωγή πειράματος βολών Επεξεργασία των μετρήσεων Παρουσίαση πίνακα μετρήσεων Συμπληρωματικές λειτουργίες Τέλος της Άσκησης v

6 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗ Εφαρμογής Θεωρίας Ελαχίστων Τετραγώνων στον Νόμο του Ohm ΑΣΚΗΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΤΕΤΡΑΓΩΝΩΝ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΤΟΥ ΟΗΜ 81 Α. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Β. ΕΛΕΓΧΟΣ Γ. ΛΗΨΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 83 Δ. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ε. ΕΡΓΑΣΙΑ. 84 ΑΣΚΗΣΗ Εφαρμογής Θεωρίας Ελαχίστων Τετραγώνων με μελέτη μη γραμμικού αντιστάτη ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ Εισαγωγή Τα θερμίστορ Έλεγχος ορθότητας της ευθείας ελαχίστων τετραγώνων κατά την εφαρμογή σε πειραματικά δεδομένα Πειραματικό μέρος Ερωτήσεις. 103 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Μετρήσεις με το ψηφιακό πολύμετρο ΜΕΡΟΣ Β ΑΥΤΟΝΟΜΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΗ 1 η Μέτρηση ταχύτητας επιτάχυνσης σώματος κινούμενου σε ευθύγραμμη τροχιά 1 ος 2 ος νόμος του Νεύτωνα ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΙΝΟΥΜΕΝΟΥ ΣΕ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΤΡΟΧΙΑ 1 ος, 2 ος ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΝΕΥΤΩΝΑ Σκοπιμότητα της άσκησης Συμβάσεις και στοιχεία θεωρίας Συμβάσεις Ταχύτητα κινουμένου σώματος Επιτάχυνση (α) Πειραματική διάταξη Συνοπτική περιγραφή της διάταξης Περιγραφή ρύθμιση αεροδιάδρομου Περιγραφή-λειτουργία αισθητήρα Πρωτογενή πειραματικά μεγέθη Σφάλματα στα πρωτογενή μεγέθη Έλεγχος ρυθμίσεων-χαρακτηριστικών της διάταξης Εκτελεστικό μέρος Μελέτη της επιταχυνόμενης κίνησης Μελέτη του 2ου Νόμου του Νεύτωνα Κίνηση σε κεκλιμένο επίπεδο Κίνηση σε κεκλιμένο επίπεδο με ανάκρουση Κίνηση σε κεκλιμένο επίπεδο με 2 ανακρούσεις Πολλαπλές ανακρούσεις. 134 vi

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΗ 2 η Μελέτη βολής σφαίρας σε περιβάλλον ρευστού με χρήση προσομοίωσης σε Ηλεκτρονικό Υπολογιστή ΜΕΛΕΤΗ ΒΟΛΗΣ ΣΦΑΙΡΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΡΕΥΣΤΟΥ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΕ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Σκοπός της άσκησης Κίνηση σφαίρας μέσα σε ρευστό Περιγραφή του προγράμματος Η τεχνική της χρονοφωτογράφησης για τη μελέτη των βολών Δομή του προγράμματος προσομοίωσης Λειτουργία του προγράμματος Μέθοδος χρήσης του προγράμματος προσομοίωσης για τη μελέτη βολής σφαίρας Εκτέλεση της άσκησης Εύρεση χαρακτηριστικών και παραμέτρων βολής Λήψη και ποιοτική μελέτη δεδομένων Λήψη και ποσοτική επεξεργασία δεδομένων Επίτευξη βολής καθορισμένου στόχου Θεωρητική μελέτη ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ A: ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Π0. ΤΡΟΦΟΔΟΣΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ - ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Π1. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ / ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ 148 Π2. ΛΗΨΗ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 150 Π3. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Π4. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ. 151 Π5. ΑΡΧΕΙΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ. 152 ΑΣΚΗΣΗ 3 η Ηλεκτρικά Όργανα - Μετατροπές ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ Στοιχεία ηλεκτρικών κυκλωμάτων Αντιστάσεις με σταθερή τιμή Μεταβλητές αντιστάσεις Όργανα μετρήσεων Γαλβανόμετρο Αμπερόμετρο Βολτόμετρο Πολύμετρα Ροοστατικό κύκλωμα Ποτενσιομετρική διάταξη Καταγραφικό όργανο μετρήσεων Περί ευαισθησίας και ακρίβειας οργάνων Γέφυρα Wheatstone (ΓW) Πειραματικό μέρος Σκοπός της άσκησης Εσωτερική αντίσταση Αμπερομέτρου Επέκταση περιοχής μετρήσεως αμπερομέτρου 171 vii

8 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ 5.4 Εσωτερική αντίσταση Βολτομέτρου Μέτρηση αντιστάσεων. 174 ΑΣΚΗΣΗ 4 η Παλμογράφος Διπλής Δέσμης και Εφαρμογές ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟΣ ΔΙΠΛΗΣ ΔΕΣΜΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ (Μετρήσεις πλάτους, συχνότητας και φάσης ημιτονικών σημάτων) 183 ΜΕΡΟΣ Α: ΕΞΟΙΚΕΙΩΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟ Εισαγωγή Αρχή λειτουργίας του παλμογράφου Ο Παλμογράφος διπλής δέσμης HAMEG HM Βασικές ρυθμίσεις και χειρισμοί του παλμογράφου Αρχικές ρυθμίσεις του παλμογράφου Εμφάνιση της κηλίδας Οριζόντια απόκλιση της κηλίδας Κατακόρυφη απόκλιση της κηλίδας 190 ΜΕΡΟΣ Β: ΕΞΟΙΚΕΙΩΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ΜΕΡΟΣ Γ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΛΜΟΓΡΑΦΟ Μετρήσεις συχνότητας και πλάτους ημιτονοειδών σημάτων Μέτρηση συχνότητας Μέτρηση του πλάτους. 197 ΜΕΡΟΣ Δ: ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Μέτρηση συχνότητας άγνωστων περιοδικών σημάτων Μελέτη της συχνοτικής απόκριση φίλτρου Παρατήρηση της συμπεριφοράς του φίλτρου με τον παλμογράφο σε λειτουργία διπλής δέσμης Μέτρηση της διαφοράς φάσης δύο σημάτων με τον παλμογράφο σε λειτουργία διπλής δέσμης Παρατήρηση της διαφοράς φάσης δύο σημάτων με τον παλμογράφο σε λειτουργία Χ-Υ 207 ΑΣΚΗΣΗ 5 η Ψύξη συστήματος σε περιβάλλον σταθερής θερμοκρασίας και μέτρηση της ειδικής θερμότητας ΨΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΑΘΕΡΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Σκοπός της άσκησης Εισαγωγή: Θέρμανση και ψύξη Θεωρητική εισαγωγή Μεθοδολογία της άσκησης Η Πειραματική διάταξη Πειραματικό μέρος Εργασία για το σπίτι Θέματα για περαιτέρω επεξεργασία Βιβλιογραφία 240 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΜΕΤΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΠΟΛΥΜΕΤΡΟ Το ψηφιακό πολύμετρο Το πρόγραμμα λήψης δεδομένων Data Logger Η μορφή του αρχείου δεδομένων. 245 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΜΕ ΤΑ LIBREOFFICE CALC Ή MICROSOFT EXCEL. 246 viii

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή αρχείου δεδομένων στο Excel Γραφικές παραστάσεις στο Excel Μετασχηματισμός και επεξεργασία δεδομένων ΑΣΚΗΣΗ 6 η Μελέτη βασικών χαρακτηριστικών των κυμάτων με διάταξη υπερήχων ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΚΥΜΑΤΩΝ ΜΕ ΔΙΑΤΑΞΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Σκοπός της Άσκησης Εισαγωγή: Ήχοι και Υπέρηχοι Θεωρητική Εισαγωγή: Παραγωγή, Διάδοση και Ανίχνευση των υπερήχων Κυματικά φαινόμενα Οργανολογία και Μεθοδολογία της Άσκησης Τα Μέρη της Πειραματικής Διάταξης Πειραματικό Μέρος Εξοικείωση με τα όργανα της πειραματικής διάταξης Παρατήρηση και καταγραφή της καμπύλης συντονισμού του Ανιχνευτή Μέτρηση του Μήκους Κύματος σε Οδεύον Κύμα με Ανίχνευση της Φάσης Μέτρηση του Μήκους Κύματος σε Συμβάλλοντα Κύματα με Ανίχνευση του Πλάτους Διάταξη Σόναρ (Sonar) Βιβλιογραφία 291 ix

10

11 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ

12

13 Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμβολή των εργαστηριακών ασκήσεων στη διαδικασία της μάθησης στις φυσικές επιστήμες είναι καθοριστική, ιδιαίτερα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κρίνεται λοιπόν αναγκαίο να διασαφηνισθούν τα καίρια σημεία της λειτουργίας μιας πειραματικής ά- σκησης. Αυτό θα διευκολύνει στη λογική κατανόηση των οδηγιών εκτέλεσης των α- σκήσεων και θα προσφέρει ένα ρυθμό αντιμετώπισης της εφαρμογής τους στην πράξη. Τα διαδοχικά βήματα τα oποία είναι απαραίτητα να ακολουθήσουμε ώστε να διανύσουμε με επιτυχία την απόσταση ανάμεσα στη θεωρητική προσέγγιση ενός θέματος Φυσικής και την πειραματική του αναπαράσταση είναι τα ακόλουθα: i) Καθορίζουμε με σαφήνεια το συγκεκριμένο φαινόμενο της Φυσικής που θέλουμε να μελετήσουμε. ii) Σχεδιάζουμε ένα πείραμα του οποίου η πιστότητα εξυπηρετεί το σκοπό μας. iii) Επεξεργαζόμαστε τα δεδομένα από τις πειραματικές μετρήσεις. iv) Σε διαδοχικά βήματα εντοπίζουμε και αναλύουμε τα συστηματικά σφάλματα που προέρχονται από τη μέθοδο ή τα όργανα που χρησιμοποιούμε. v) Αναλύουμε τα αποτελέσματα του πειράματος ώστε να καταλήξουμε σε αιτιολογημένα συμπεράσματα. vi) Υπολογίζουμε τη βεβαιότητα με την οποία μπορούμε να αποφανθούμε για το τελικό πειραματικό αποτέλεσμα. vii) Καταγράφουμε τη μέθοδο, τις μετρήσεις και τους υπολογισμούς, με τρόπο που ο κάθε μελλοντικός αναγνώστης τους να μπορεί να σχηματίσει σαφή και δεδομένης ακρίβειας εικόνα για το τί βρήκαμε, με ποιό τρόπο και ποιά τα περιθώρια α- ξιοπιστίας γι' αυτό. Από την παραπάνω ήδη ανάλυση είναι φανερό πως χρειάζεται να έχουμε σαφή αντίληψη για ορισμένες βασικές έννοιες όπως το πείραμα, τη μέτρηση, το σφάλμα, κλπ. ώστε να αντιμετωπίσουμε τις εργαστηριακές ασκήσεις κατά το δυνατόν χωρίς ασάφειες. Η ανάλυση λοιπόν αυτών των βασικών προκαταρτικών εννοιών αποτελεί το πρώτο αντικείμενο μελέτης και θα χρειαστεί ιδιαίτερη προσοχή για να τις αναγνωρίσουμε στην πράξη μέσα από απλά πειράματα, που τις συνοδεύουν. 3

14 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Β. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Φαινόμενο: Κάθε τι που μπορεί να γίνει αντικείμενο συστηματικής εμπειρίας, δηλ. κάθε γεγονός ή διαδικασία που συμβαίνει σε δεδομένο χώρο και χρόνο. Πείραμα: Η ελεγχόμενη, μεθοδική και επαναλήψιμη αναπαράσταση ενός φαινόμενου μέσα στον ελεγχόμενο περιβάλλον του εργαστηρίου (ή και έξω από αυτό). Φυσικά μεγέθη (μεταβλητές, παράμετροι): Σ ένα φαινόμενο, τα φυσικά μεγέθη που μπορούν να το περιγράψουν είναι δυνατό να παίρνουν διάφορες τιμές, οπότε καλούνται μεταβλητές, ή τιμή τους παραμένει σταθερή, οπότε καλούνται παράμετροι. Στη συνέχεια θα αναφερόμαστε μόνο στις μεταβλητές (που είναι το συνηθέστερο). Μέτρηση φυσικού μεγέθους: Μέτρηση ενός μεγέθους είναι η διαδικασία με την ο- ποία ένα φυσικό μέγεθος συγκρίνεται με την αντίστοιχη μονάδα μέτρησης. Η διαδικασία αυτή απαιτεί την χρήση ενός οργάνου μέτρησης. Ποιοτική αντίληψη φαινομένου: Είναι η αναγνώριση των φυσικών μεγεθών που α- παιτούνται ώστε να περιγράψουν το φαινόμενο. Ποσοτική αντίληψη φαινομένου: Είναι η μέτρηση των μεγεθών που το περιγράφουν και ο προσδιορισμός της νομοτέλειας του φαινομένου (δηλ. της μαθηματικής σχέσης που εκφράζει την αλληλεξάρτηση των φυσικών μεγεθών). Όπως είναι φανερό, η ποιοτική μελέτη του φαινομένου είναι μάλλον επιφανειακή, ενώ η ποσοτική είναι πιο θεμελιωμένη. Αυτή απαιτεί: α) Ποιοτική αντίληψη του φαινομένου. β) Καθορισμό της αρχής των μετρήσεων κάθε φυσικού μεγέθους γ) Καθορισμό των μονάδων μέτρησης και σύγκρισή τους με το μέγεθος των αντιστοίχων μεταβλητών. δ) Καταχώρηση και επεξεργασία των μετρήσεων ε) Προσδιορισμό της νομοτέλειας του φαινομένου. Όργανο μέτρησης: Είναι κάθε συσκευή, εργαλείο ή διάταξη, η οποία έχει την δυνατότητα να κάνει σύγκριση με την μονάδα μέτρησης και να παρέχει σε έναν παρατηρητή ένα αριθμητικό αποτέλεσμα, δηλαδή μια αναγνώσιμη και αναγνωρίσιμη ένδειξη. Πάρα πολλές συσκευές της καθημερινής μας ζωής μπορεί να θεωρηθούν ότι αποτελούν (έ- 4

15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ στω και χονδρικά) όργανα μέτρησης. Σαν παραδείγματα μπορείτε να θεωρήσετε τους χάρακες, τις μετροταινίες, τα θερμόμετρα, τα ρολόγια (χεριού και τοίχου) ή ακόμα και το κινητό σας τηλέφωνο, το οποίο διαθέτει χρονόμετρο. Τα όργανα μέτρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν με άμεση ανάγνωση, αλλά και να συνδεθούν με μια αυτοματοποιημένη διάταξη που περιλαμβάνει έναν Η/Υ. Στην περίπτωση που ο παρατηρητής κάνει την ανάγνωση της ένδειξης, είναι προφανές ότι το αποτέλεσμα πρέπει να είναι ένα φυσικό μέγεθος παρατηρήσιμο δια γυμνού οφθαλμού. Το μάτι μπορεί να διακρίνει δύο βασικά φυσικά μεγέθη: το μήκος και την γωνία. Για παράδειγμα, ένα υδραργυρικό θερμόμετρο εκμεταλλεύεται την θερμομετρική ιδιότητα της θερμικής διαστολής του όγκου και μετατρέπει ένα αόρατο φυσικό μέγεθος (την θερμοκρασία) σε ένα ορατό, το μήκος της στήλης του υδραργύρου πάνω σε μια αυθαίρετη κλίμακα. Κατ αναλογία, το στροφόμετρο ενός αυτοκινήτου μετατρέπει την συχνότητα περιστροφής του κινητήρα σε μια γωνία, η οποία είναι αναγνώσιμη επάνω σε μια αυθαίρετη κυκλική κλίμακα. Τα δύο αυτά παραδείγματα αφορούν τα λεγόμενα α- ναλογικά όργανα μέτρησης, τα οποία διαθέτουν μια ευθύγραμμη ή κυκλική κλίμακα, επάνω στην οποία κινείται ένας δείκτης. Τα λεγόμενα ψηφιακά όργανα μέτρησης δίνουν απευθείας ένα αριθμητικό αποτέλεσμα και είναι πιο χρηστικά. Τα δύο βασικότερα χαρακτηριστικά των οργάνων μέτρησης που ενδιαφέρουν στο εργαστήριο είναι η ακρίβεια και η πιστότητα. Η ακρίβεια ενός οργάνου μέτρησης (precision) αποτελεί ένα μέτρο την λεπτομέρειας στα αριθμητικά αποτελέσματα την οποία επιτρέπει το όργανο. Ένα όργανο μεγάλης ακρίβειας δίνει περισσότερα ψηφία στην μέτρηση από ό,τι ένα όργανο μικρής ακρίβειας. Για παράδειγμα, η μετροταινία του μηχανικού επιτρέπει μετρήσεις με ακρίβεια ε- κατοστού (cm), ενώ ένας συνηθισμένος πλαστικός χάρακας επιτρέπει μέτρηση με α- κρίβεια χιλιοστού του μέτρου (mm). Οι μετρήσεις από το πρώτο όργανο θα μοιάζουν με 2.35 m, 4.78 m κλπ, ενώ οι μετρήσεις του δεύτερου θα έχουν την μορφή 10.2 cm ή 29.7 cm (αντίστοιχα m και m). Η ακρίβεια ενός οργάνου μέτρηση εξαρτάται αποκλειστικά από την τεχνολογία απεικόνισης των μετρήσεων, δηλαδή την λεπτομέρεια που παρέχεται κατά στην ανάγνωση της κλίμακας ή το πλήθος των ψηφίων που παρέχει το ψηφιακό όργανο. Το πλήθος των ψηφίων όμως δεν μας εξασφαλίζει ότι οι μετρήσεις είναι σύμφωνες με την πρότυπη μονάδα μέτρησης, που είναι το standard μέτρο, το οποίο ορίζεται στο σύ- 5

16 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ στημα μονάδων SI σαν το διάστημα το οποίο διανύει το φως σε χρονική διάρκεια ίση με το 1/299,792,458 του δευτερολέπτου. Το χαρακτηριστικό του οργάνου μέτρησης το οποίο περιγράφει τον βαθμό συμφωνίας των μετρήσεων που παράγει με την πρότυπη μονάδα μέτρησης είναι η πιστότητα του οργάνου, η οποία εξαρτάται αποκλειστικά από τον κατασκευαστή του οργάνου και ενδεχομένως από άλλα χαρακτηριστικά όπως η παλαιότητα, η κακή χρήση ή ελλειπής συντήρηση κλπ. Παρατηρώντας ένα συνηθισμένο όργανο μέτρησης, πχ. έναν χάρακα στο χαρτοπωλείο ή ένα χρονόμετρο στα καταστήματα, δεν έχουμε συνήθως κανένα στοιχείο που να μας υποδεικνύει πόση είναι η πιστότητα που επιτρέπουν. Μόνο για τα όργανα που χρησιμοποιούνται στην έρευνα ή σε βιομηχανικές ή νοσοκομειακές εφαρμογές δίνουν οι κατασκευαστές τα χαρακτηριστικά πιστότητας. Τα περισσότερα όργανα που χρησιμοποιούμε στο Γενικό Εργαστήριο επίσης δεν παρέχουν σχετικές πληροφορίες. Συνεπώς, οι ενδείξεις από αυτά τα όργανα είναι κυριολεκτικά ενδείξεις, δηλαδή στην καλύτερη περίπτωση πληροφορίες προς την σωστή κατεύθυνση, αλλά λιγότερο ή περισσότερο αξιόπιστες. Σύμφωνα με τα παραπάνω, κάθε μέτρηση από ένα άγνωστο σε μας ή ατεκμηρίωτο όργανο μέτρηση είναι εξ ορισμού άγνωστης πιστότητας, και ενδεχομένως άχρηστη ή και επικίνδυνη. Συνεπώς, παρ όλη την επιφανειακή σοβαρότητα εμφάνισης, πρέπει πάντοτε να διατηρούμε επιφυλάξεις σχετικά με την πιστότητα των μετρήσεων που παρέχουν τα όργανα μέτρησης. Η ακρίβεια και η πιστότητα των οργάνων μέτρησης είναι ανεξάρτητες μεταβλητές. Με άλλα λόγια, το πλήθος των ψηφίων που παρέχει στις μετρήσεις του ένα όργανο, δεν εξασφαλίζει ότι οι μετρήσεις αυτές θα είναι συμβατές με την αντίστοιχη πρότυπη μονάδα μέτρησης. Για παράδειγμα, ένα ηλεκτρονικό χρονόμετρο χειρός θεωρείται όργανο υψηλής ακρίβειας, επειδή παρέχει ενδείξεις χρόνου με χιλιοστά του δευτερολέπτου. Αντίθετα, ένα μηχανικό ρολόι χειρός ή τοίχου θεωρείται (και είναι) όργανο μικρής ακρίβειας, επειδή μπορεί να δώσει μετρήσεις με ακρίβεια δευτερολέπτου. Είναι όμως δυνατό το ρολόι τοίχου (με την μικρή ακρίβεια) να έχει μεγαλύτερη πιστότητα από το ηλεκτρονικό χρονόμετρο (που έχει μεγάλη ακρίβεια); Η απάντηση είναι ναι, εάν το πρώτο χάνει για παράδειγμα δύο δευτερόλεπτα το μήνα, ενώ το δεύτερο χάνει δέκα δευτερόλεπτα το μήνα (πράγμα το οποίο δεν είναι καθόλου απίθανο να συμβεί). Για να δώσουμε ένα δεύτερο παράδειγμα, στο εργαστήριο διαθέτουμε δύο ειδών συνηθισμένους πλαστικούς χάρακες από διαφορετικούς κατασκευαστές, μήκους 30 εκατοστών. Παρόλο που και οι δύο είναι βαθμολογημένοι σε χιλιοστά, και συνεπώς παρέ- 6

17 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ χουν την ίδια ακρίβεια στις μετρήσεις, αν τους τοποθετήσουμε πλάτη με πλάτη, ώστε να συμπέσει η αρχή των μετρήσεων, θα διαπιστώσουμε ότι στο άλλο άκρο οι δύο κλίμακες διαφέρουν κατά ένα ολόκληρο χιλιοστό. Το αποτέλεσμα είναι οι δύο χάρακες για το ίδιο αντικείμενο να δίνουν δύο διαφορετικές τιμές. Συνεπώς οι δύο χάρακες έ- χουν διαφορετική πιστότητα. Αν δεν διαθέτουμε όμως έναν τρόπο σύγκρισης με το πρότυπο μέτρο, δεν μπορούμε να αποφανθούμε ποιος από τους δύο χάρακες έχει μεγαλύτερη πιστότητα. Συνεπώς δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τις ενδείξεις ούτε του ε- νός ούτε του άλλου χάρακα. Στην καθημερινή ζωή η έννοια της ακρίβειας οργάνου μέτρησης χρησιμοποιείται ευρέως, και συνήθως έχει τρεις σημασίες, ανάλογα με το περιβάλλον και τις συνθήκες χρήσης. Η ακρίβεια άλλοτε εννοείται με την σημασία του ορισμού που δώσαμε στο εργαστήριο, άλλοτε χρησιμοποιείται σαν συνώνυμη με την έννοια της πιστότητας και συχνά συγχέεται με την ικανότητα μέτρησης μικρών φυσικών ποσοτήτων (π.χ. στην περίπτωση της ζυγαριάς ακριβείας που έχει την ικανότητα μέτρησης μαζών της τάξης του mg). Στο περιβάλλον του εργαστηρίου φυσικής πρέπει να διακρίνετε τις τρεις αυτές καθημερινές σημασίες της λέξης και να μην τις συγχέετε. Υπάρχουν και πολλά άλλα χαρακτηριστικά των οργάνων μέτρησης, όπως η διακριτική ικανότητα, η μέγιστη και η ελάχιστη περιοχή μέτρησης, η επαναληπτικότητα, η ολίσθηση, μερικά από τα οποία θα περιγραφούν στις αυτόνομες ασκήσεις. Συνθήκες μέτρησης φυσικών μεγεθών: Όπως είδαμε παραπάνω, η ποσοτική μελέτη προϋποθέτει μετρήσεις των φυσικών μεγεθών που περιγράφουν ένα φαινόμενο. Παράδειγμα: Θέλουμε να μετρήσουμε τον χρόνο πτώσης ενός σώματος από αρχικό ύψος 10.0 m με ένα ψηφιακό χρονόμετρο. Η κίνηση του σώματος περιγράφεται από τις γνωστές εξισώσεις κίνησης του Νεύτωνα. Συνεπώς, ο χρόνος αυτός θεωρητικά οφείλει να είναι ο ίδιος κάθε φορά που πραγματοποιούμε το πείραμα, αλλιώς καταρρίπτεται η ισχύς των νόμων της κινηματικής. Οι μετρήσεις δηλαδή του ιδίου φαινομένου ή ο προσδιορισμός μιας φυσικής σταθεράς οφείλουν να έχουν επαναληψιμότητα. Σχεδόν σε κάθε μέτρηση όμως, παρατηρούμε ότι υπάρχει διασπορά των πειραματικών μετρήσεων, δηλαδή οι πειραματικές τιμές διαφέρουν μεταξύ τους. Και μάλιστα, όσο καλύτερης ποιότητας όργανα χρησιμοποιούμε, τόσο πιο εμφανής είναι η πειραματική διασπορά. Στο προηγούμενο παράδειγμα, αν χρησιμοποιούμε ένα χρονόμετρο με διακριτική ικανότητα 1 sec (ρολόι χεριού με δείκτες), κάθε φορά που αφήνουμε το σώμα 7

18 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ να πέσει, το πιθανότερο είναι να βρίσκουμε το ίδιο αποτέλεσμα. Αν όμως χρησιμοποιήσουμε ένα χρονόμετρο με διακριτική ικανότητα 0.01 sec (ψηφιακό χρονόμετρο), το πιθανότερο είναι κάθε φορά που εκτελούμε το πείραμα να βρίσκουμε διαφορετικό α- ποτέλεσμα. Η διασπορά των μετρήσεων βέβαια δεν οφείλεται σε αλλαγή των νόμων της φυσικής από μέτρηση σε μέτρηση, αλλά στο ότι παρεμβαίνουν διάφοροι παράγοντες, όπως π.χ. οι ατέλειες των οργάνων, η αδεξιότητα του παρατηρητή, η θερμοκρασία, η πίεση, ανεπιθύμητα μεγέθη ή πεδία (βαρυτικό, ηλεκτρικό, μαγνητικό, κ.λπ.) που επηρεάζουν την μέτρηση και εισάγουν στην μέτρηση τα λεγόμενα σφάλματα μέτρησης. Τα σφάλματα μέτρησης επηρεάζουν την επαναληψιμότητα των μετρήσεων με αποτέλεσμα φυσικά να εμφανίζεται μια ασάφεια σ' αυτές. Αποτέλεσμα μέτρησης: Λόγω της μη επαναληψιμότητας των μετρήσεων, είμαστε α- ναγκασμένοι να αναφέρουμε ως αποτέλεσμα της μέτρησης όχι ένα συγκεκριμένο αριθμητικό αποτέλεσμα (π.χ. την μέση τιμή των μετρήσεων), αλλά μια περιοχή τιμών, μέσα στην οποία ο παρατηρητής κρίνει ότι βρίσκεται το πειραματικό αποτέλεσμα. Είναι εύλογο ότι όσο καλύτερη επαναληψιμότητα έχει η μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους, τόσο πιο στενή θα είναι αυτή η περιοχή τιμών. Στις επόμενες παραγράφους θα περιγράψουμε τον κοινά αποδεκτό τρόπο έκφρασης των πειραματικών αποτελεσμάτων. Αξιοπιστία αποτελέσματος: Το γεγονός ότι ο κανόνας στην πειραματική φυσική είναι οι μετρήσεις μας να έχουν διασπορά, προκαλεί μια ασάφεια στο αποτέλεσμα κάθε μέτρησης. Το ποσοστό της ασάφειας (σε σχέση προς την τιμή του μετρούμενου μεγέθους) που θεωρούμε αποδεκτό στα αποτελέσματά μας είναι αυτό που καθορίζει και τα όρια αξιοπιστίας τους για πιθανή χρήση. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι στην πειραματική φυσική δεν μπορούμε να αποφασίσουμε αν δύο πειραματικά αποτελέσματα διαφέρουν μεταξύ τους αν δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για τα πειραματικά σφάλματα. Από τα παραπάνω, προκύπτει έντονα η αναγκαιότητα καθορισμού της αξιοπιστίας ενός αποτελέσματος με έναν τυποποιημένο (δηλ. συμφωνημένο στην πειραματικές επιστήμες) τρόπο εκτίμησης του σφάλματος, αφού σε αντίθετη περίπτωση μπορούμε να πούμε πως το πείραμα δεν έχει δώσει οριστικό αποτέλεσμα. Για το λόγο, αυτό στα επόμενα κεφάλαια θα ασχοληθούμε με τη λεγόμενη Θεωρία Σφαλμάτων, παραθέτοντας τις βασικές αρχές της. 8

19 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Γ. ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ Όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη παράγραφο, κατά τη διαδικασία κάθε φυσικής μέτρησης είναι δυνατόν να παρέμβουν διάφοροι παράγοντες, οι οποίοι μεταβάλλουν την επαναληψιμότητα των μετρήσεων. Αν δεν υπήρχαν οι παράγοντες αυτοί, η πειραματική τιμή μιας συγκεκριμένης αλλά άγνωστης ποσότητας, κάθε φορά που θα προσπαθούσαμε να την προσδιορίσουμε, θα προέκυπτε σαν μια μοναδική τιμή Χ, η ίδια πάντα, την οποία σε μια πρώτη επιφανειακή θεώρηση θα την θεωρούσαμε σαν την πραγματική τιμή του μετρούμενου μεγέθους. Στην πράξη όμως, η τιμή που μετράμε είναι κάποια τιμή x, που προσεγγίζει απλώς την πραγματική, χωρίς να συμπίπτει α- παραίτητα μ αυτήν. Η διαφορά x Χ = ε παραδοσιακά ονομάζεται σφάλμα της μέτρησης και έχει θετική ή αρνητική τιμή. Πρέπει εξ αρχής να τονιστεί ότι σε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα μέτρησης η πραγματική τιμή του μετρούμενου μεγέθους είναι άγνωστη, και συνεπώς το σφάλμα μέτρησης είναι και αυτό άγνωστο. Μόνο αν μετράμε μια φυσική ποσότητα η οποία είναι με σαφήνεια γνωστή εκ των προτέρων, όπως π.χ. η πυκνότητα του απεσταγμένου νερού ή η ταχύτητα του φωτός στο κενό, τότε μπορούμε να αποφανθούμε οριστικά για το αν η μέτρησή μας είναι εσφαλμένη ή όχι. Στην γενική όμως περίπτωση, όταν μετράμε στο εργαστήριο ένα άγνωστο φυσικό μεγέθους, όπως π.χ. την ωμική αντίσταση ενός αγωγού, δεν γνωρίζουμε την πραγματική τιμή, και συνεπώς δεν γνωρίζουμε επακριβώς το σφάλμα της μέτρησης. Για το λόγο αυτό, κάθε αποτέλεσμα μέτρησης αποτελείται από δύο μέρη: την βέλτιστη εκτίμηση του φυσικού μεγέθους, συνοδευόμενη από μια εκτίμηση του πειραματικού σφάλματος. Και τα δύο αυτά μέρη υπολογίζονται με βάση συγκεκριμένους κανόνες, τους οποίους θα περιγράψουμε στις επόμενες παραγράφους. Επειδή η λέξη σφάλμα (στα αγγλικά measurement error) έχει τον χαρακτήρα του λάθους στην καθημερινή γλώσσα, έννοια που υπονοεί ότι είναι βέβαιο ότι το αποτέλεσμα είναι λανθασμένο, στην πειραματική φυσική από το 1985 περίπου προτιμάται να χρησιμοποιείται η έννοια της αβεβαιότητας μέτρησης (measurement uncertainty). Στα πλαίσια όμως μιας πρώτης εισαγωγής στην Θεωρία Σφαλμάτων για τις ανάγκες του Γενικού Εργαστηρίου Φυσικής, χρησιμοποιούμε τους δύο όρους σαν συνώνυμους. 9

20 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Τα σφάλματα, δηλαδή οι αποκλίσεις των μετρήσεων από την πραγματική τιμή, ιστορικά έχει καθιερωθεί να κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες, στα συστηματικά και στα τυχαία, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν τις πειραματικές μετρήσεις. Συστηματικά σφάλματα. Τα συστηματικά σφάλματα είναι εκείνα που όταν παρουσιάζονται σε μια ομάδα μετρήσεων, η τιμή τους παραμένει κατά κανόνα σταθερή από μέτρηση σε μέτρηση και προκαλούν συστηματική μεταβολή (αύξηση ή μείωση) στο τελικό αποτέλεσμα της μέτρησης. Τα συστηματικά σφάλματα, όταν τα γνωρίζουμε, μπορούμε με μια κατάλληλη διόρθωση των μετρήσεων να τα απαλείψουμε. Τυχαία σφάλματα. Τα τυχαία σφάλματα αντίθετα, είναι εκείνα που προκαλούν εμφανή διασπορά στα αποτελέσματα των μετρήσεων, η οποία όμως δεν έχει συστηματικό χαρακτήρα. Δηλαδή προκαλούν κάθε φορά είτε αύξηση είτε μείωση στο τελικό αποτέλεσμα της μέτρησης με τυχαίο τρόπο και με διαφορετική απόλυτη τιμή σφάλματος σε κάθε επιμέρους μέτρηση. Στη συνέχεια θα αναφερθούν σε συντομία οι συνήθεις πηγές σφαλμάτων και οι βασικοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε στο εισαγωγικό πλαίσιο των αναγκών του Γενικού Εργαστηρίου Φυσικής. 1. Συστηματικά σφάλματα. Αυτά οφείλονται: α) Σε κατασκευαστικές ατέλειες των οργάνων μέτρησης. Παράδειγμα: Όταν μετράμε το μήκος ενός αντικειμένου με έναν χάρακα του l m, του οποίου οι 100 υποδιαιρέσεις αντιστοιχούν στην πραγματικότητα σε 99 cm, και δεν γνωρίζουμε ή δεν πάρουμε υπόψη αυτή τη διαφορά, τότε οι μετρήσεις μας θα επιβαρυνθούν με συστηματικό σφάλμα, διότι κάθε μέτρηση με τον ελαττωματικό αυτό χάρακα θα είναι μεγαλύτερη από την πραγματική. Μάλιστα, το σφάλμα αυτό δεν θα είναι σταθερό, αλλά θα εξαρτάται αναλογικά από το μήκος του μετρούμενου αντικειμένου. Ο μόνος τρόπος να αποφύγουμε αυτό το σφάλμα είναι ο προηγούμενος έλεγχος του οργάνου μέτρησης, δηλαδή η σύγκρισή του με ένα όργανο αναφοράς (το οποίο δεν έχει κατασκευαστικές ατέλειες). Μετά από την σύγκριση αυτή, είναι δυνατό να κάνουμε κατάλληλες διορθώσεις και να εξαλείψουμε το συστηματικό σφάλμα, στην περίπτωσή μας πολλαπλασιάζοντας κάθε μέτρηση με τον παράγοντα 100/99. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι επανειλημμένες μετρήσεις με τα ίδια όργανα ή την ίδια πειραματική διάταξη, ούτε αποκαλύπτουν ούτε εξουδετερώνουν ένα συστηματικό σφάλμα. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται ο συχνός έλεγχος των οργάνων μέτρησης, 10

21 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ και συγκεκριμένα η διακρίβωσή τους, δηλαδή η επαλήθευση των μετρήσεων που μας δίνουν όταν μετράμε ένα πρότυπο φυσικό μέγεθος ή η σύγκρισή τους με ένα άλλο όργανο μέτρησης που έχει γνωστή και πιστοποιημένη αξιοπιστία. β) Στη μέθοδο μέτρησης. Τα σφάλματα αυτά ανακαλύπτονται δύσκολα και εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως: i) Από την τάξη μεγέθους του μετρούμενου μεγέθους. Παράδειγμα: Η μέτρηση μιας μεγάλης σχετικά ηλεκτρικής αντίστασης, π.χ. 1 ΚΩ, μπορεί να γίνει εύκολα και αξιόπιστα με χρήση βολτομέτρου και αμπερομέτρου ή ψηφιακού πολυμέτρου, γιατί η επίδραση στην μέτρηση των εσωτερικών αντιστάσεων των οργάνων και των αντιστάσεων των αγωγών σύνδεσης είναι αμελητέα. Αν όμως θέλουμε να μετρήσουμε είτε μια πολύ μικρή είτε μια πολύ μεγάλη αντίσταση (π.χ. 1 mω ή 100 GΩ αντίστοιχα), τότε πρέπει να αναζητήσουμε διαφορετική μέθοδο μέτρησης. ii) Από τη φύση του μετρούμενου φυσικού μεγέθους. Παράδειγμα: Για τη μέτρηση της ειδικής θερμότητας στερεών και υγρών, αν χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο των μιγμάτων και τη μέθοδο της ψύξης, η πρώτη είναι καταλληλότερη για τα στερεά και ή δεύτερη για τα υγρά. iii) Από την πιστότητα που απαιτείται από τις μετρήσεις μας. Παράδειγμα: Αν χρειάζεται να προσδιορίσουμε πειραματικά ένα φυσικό μέγεθος με σφάλμα της τάξης του 5%, αυτό μπορεί να γίνει με χρήση απλών οργάνων και συνηθισμένων μεθόδων μέτρησης, Αν όμως χρειαστεί να συγκρίνουμε δύο πειραματικές τιμές του ίδιου φυσικού μεγέθους, για να αποφασίσουμε αν διαφέρουν μεταξύ τους λιγότερο από 1%, θα πρέπει να βρούμε μια διαφορετική μέθοδο μέτρησης, η οποία να προκαλεί πολύ μικρότερα σφάλματα. γ) Σε εξωτερικά αίτια, δηλαδή παραμέτρους του φυσικού περιβάλλοντος και παράγοντες που επηρεάζουν την μέτρηση και παραμένουν περίπου σταθερά. Με εξωτερικούς παράγοντες εννοούμε φυσικά μεγέθη (είτε ίδιας φύσης είτε διαφορετικά από αυτά που θέλουμε να μετρήσουμε), τα οποία όμως μεταβάλλουν τα χαρακτηριστικά είτε των οργάνων μέτρησης είτε το ίδιο το παρατηρούμενο φαινόμενο. Για παράδειγμα, όταν μελετώνται οι φυσικές ιδιότητες υλικών, πρέπει να ληφθεί υπόψη το υψόμετρο στο οποίο διεξάγεται η μέτρηση, γιατί είναι γνωστό ότι π.χ. τα σημεία τήξης και βρασμού εξαρτώνται από την ατμοσφαιρική πίεση. Στην περίπτωση αυ- 11

22 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ τή, μιλάμε για έναν τροποποιητικό παράγοντα επειδή η πίεση είναι ένα μέγεθος διαφορετικό από την θερμοκρασία (τήξης ή βρασμού) την οποία επιθυμούμε να προσδιορίσουμε. Κατά τον προσδιορισμό της ηλεκτρικής αντίστασης ενός υλικού, η αντίσταση των αγωγών σύνδεσης, επειδή είναι ομοειδές με το μετρούμενο μέγεθος συνιστά έναν παρεμβαλλόμενο παράγοντα. Συνήθως, πολλές από τις λεγόμενες συνθήκες περιβάλλοντος του εργαστηρίου, όπως η θερμοκρασία, η υγρασία, η πίεση, τα διάφορα ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία που υπάρχουν στον χώρο κλπ. είναι δυνατόν να επηρεάσουν τις μετρήσεις μας προκαλώντας συστηματικά σφάλματα, τα οποία πρέπει να τα λαμβάνουμε υπόψη και να κάνουμε τις ανάλογες διορθώσεις στα πειραματικά αποτελέσματα. δ) Στον παρατηρητή. Στις πιο πολλές περιπτώσεις, οι μετρήσεις απαιτούν την παρέμβαση ενός παρατηρητή, ο οποίος καθορίζει και συνεπώς επηρεάζει την διαδικασία μέτρησης. Ένα κλασικό παράδειγμα είναι η μέτρηση του μήκους ενός αντικειμένου με ένα παχύ πλαστικό χάρακα ή η ανάγνωση ενός αναλογικού οργάνου μέτρησης (όργανο με κινούμενο δείκτη επάνω σε διαβαθμισμένη κλίμακα). Ανάλογα με την γωνία υπό την οποία ένας μη εξασκημένος παρατηρητής παρατηρεί την κλίμακα, το αποτέλεσμα της μέτρησης είναι διαφορετικό. Υποθέτοντας ότι ο παρατηρητής κάνει κάθε μέτρηση κοιτάζοντας το όργανο μέτρησης υπό την ίδια περίπου γωνία, συμπεραίνουμε ότι οι μετρήσεις του θα είναι συστηματικά είτε μεγαλύτερες είτε μικρότερες από αυτές που θα προέκυπταν αν ο παρατηρητής έκανε την ενδεδειγμένη ανάγνωση της κλίμακας, δηλαδή παρατηρώντας τις ενδείξεις κάθετα προς το ε- πίπεδο της κλίμακας. Το σφάλμα αυτό που κάνει ο μη εξασκημένος παρατηρητής ονομάζεται σφάλμα ανάγνωσης της κλίμακας και οφείλεται στο γεωμετρικό φαινόμενο της παράλλαξης. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα σφάλματα που οφείλονται στον παρατηρητή δεν είναι πάντοτε συστηματικά. Ένα παραστατικό παράδειγμα είναι χρήση μηχανικού ή ηλεκτρονικού χρονομέτρου για την μέτρηση της διάρκειας ενός φαινομένου, όπου η αρχή και το τέλος ενός φαινομένου σημειώνονται από τον παρατηρητή με συμπίεση ενός κουμπιού του χρονομέτρου. Παρόλο που ο παρατηρητής, ανάλογα με την ταχύτητα αντίδρασής του και την επιδεξιότητά του, αναμένεται να πατάει το κουμπί συστηματικά αργότερα από την έναρξη ή λήξη του φαινομένου, η διάρκεια του φαινομένου, επειδή ισούται με την διαφορά των δύο μετρήσεων, ενδέχεται να μην επηρεάζεται από την ταχύτητα αντίδρασης του παρατηρητή και να έχει τυχαίο χαρακτήρα. Επίσης στον παρατηρητή πρέπει να αποδοθούν και 12

23 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ τα λεγόμενα χονδροειδή σφάλματα ή αβλεψίες, όταν για παράδειγμα κάνει λάθη στην καταγραφή των μετρήσεων, π.χ. σημειώνει μέτρηση 38.2 αντί για Τα σφάλματα αυτά δεν έχουν απαραίτητα συστηματικό χαρακτήρα. Όσον αφορά τώρα τα τυχαία σφάλματα, υπάρχει στη διάθεσή μας η κατάλληλη θεωρία για τον προσδιορισμό τους. Τα τυχαία σφάλματα μπορούν να ανιχνευθούν μόνο εφόσον επαναλάβουμε τις μετρήσεις μας. Επιπλέον, όπως θα δούμε αμέσως παρακάτω, αυξάνοντας το πλήθος των μετρήσεων, ο μέσος όρος τους μας δίνει μια τιμή που πλησιάζει όλο και περισσότερο στην πραγματική τιμή. Αυτά δεν ισχύουν για τα συστηματικά σφάλματα. 2. Τυχαία σφάλματα. Αυτά οφείλονται: α) Στην περιορισμένη ευαισθησία των οργάνων μέτρησης. Παράδειγμα: Για την μέτρηση της έντασης του ρεύματος σε ένα κύκλωμα χρησιμοποιούμε ένα ψηφιακό αμπερόμετρο διακριτικής ικανότητας 0.01 Α. Όπως κάθε ψηφιακό όργανο μέτρησης, το αμπερόμετρο παρέχει ενδείξεις με συγκεκριμένο πλήθος ψηφίων στρογγυλεύοντας την τιμή του ρεύματος ανάλογα με το επόμενης τάξης ψηφίο, είτε προς τα πάνω (όταν το τρίτο δεκαδικό ψηφίο είναι μεγαλύτερο ή ίσο του 5), είτε προς τα κάτω (όταν το τρίτο δεκαδικό ψηφίο είναι μικρότερο του 5). Αν τώρα το μετρούμενο ρεύμα είναι Ι = 0.22 Α και στο κύκλωμά μας συμβαίνουν τυχαίες μεταβολές της έντασης λόγω θορύβου ή παρεμβολών μικρότερων από 0.01 A, αυτές θα προκαλούν μια αυξομείωση της ένδειξής του κατά ±0.01 Α με τυχαίο χαρακτήρα, δηλαδή θα βλέπουμε την ένδειξη του αμπερομέτρου να μεταβάλλεται με τυχαίο τρόπο μεταξύ των ενδείξεων 0.21, 0.22 και Συνεπώς, ο ενδεδειγμένος τρόπος για να διατυπώσουμε το αποτέλεσμα της μέτρησης είναι να γράψουμε Ι = 0.22 ± 0.01 Α. β) Στον παρατηρητή. Ο παρατηρητής, όπως είναι φυσικό, επηρεάζεται από διάφορους αστάθμητους («τυχαίους» στην καθημερινή γλώσσα) παράγοντες, είτε εξωτερικούς (π.χ. αποπροσανατολιστικά ερεθίσματα) είτε εσωτερικούς (π.χ. κόπωση), με αποτέλεσμα οι μετρήσεις του για το ίδιο μετρούμενο μέγεθος να διαφέρουν λίγο μεταξύ τους. Παράδειγμα: Το ίδιο συστηματικό σφάλμα παράλλαξης που περιγράψαμε παραπάνω στην παράγραφο 1.δ, μπορεί να γίνει τυχαίο, αν ο παρατηρητής κάθε φορά βρίσκεται σε διαφορετική πλάγια θέση ως προς τον δείκτη και διαβάζει είτε μεγαλύτερη είτε μικρότερη ένδειξη από αυτήν που προκύπτει με την ορθή κάθετη ανάγνωση. 13

24 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ γ) Στην αστάθεια των εξωτερικών συνθηκών. Οι ίδιοι εξωτερικοί παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν με συστηματικό τρόπο τις μετρήσεις μας όπως περιγράφτηκε παραπάνω στην παράγραφο 1.γ, αν αυτοί μεταβάλλονται με τυχαίο τρόπο κατά τη διάρκεια λήψης των μετρήσεων, ιδιαίτερα σε πειράματα μεγάλης χρονικής διάρκειας, είναι δυνατό να οδηγήσουν σε διασπορά μετρήσεων με τυχαίο τρόπο (οδηγώντας σε τιμές είτε μεγαλύτερες, είτε μικρότερες από αυτές που θα προέκυπταν αν δεν υπήρχαν μεταβολές στις εξωτερικές συνθήκες). Παρατήρηση. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω, τα συστηματικά σφάλματα είναι πιο «επικίνδυνα» από τα τυχαία. Αν υπάρχουν μεγάλα τυχαία σφάλματα σ ένα πείραμα, τότε αυτά θα εκδηλωθούν στο αποτέλεσμα σαν σημαντική διασπορά στις μετρήσεις. Έτσι θα αντιληφθούμε ότι το αποτέλεσμά μας δεν έχει επαναληψιμότητα και θα πάρουμε τα μέτρα μας. Από την άλλη μεριά, τα συστηματικά σφάλματα είναι κρυφά και μπορούν να οδηγήσουν σ ένα φαινομενικά αξιόπιστο αποτέλεσμα, με μικρό σφάλμα, το οποίο στην πραγματικότητα απέχει πολύ από την πραγματική τιμή. Δεν υπάρχει ασφαλής κανόνας για να βρούμε και να εξουδετερώσουμε συστηματικά σφάλματα, εκτός από τον διαρκή και περιοδικό έλεγχο των οργάνων μέτρησης και την διερεύνηση εκ των προτέρων των πιθανών πηγών σφάλματος στις πειραματικές διατάξεις. Επιπλέον, σημαντικό ρόλο παίζει η πείρα του πειραματιστή στην εκλογή της κατάλληλης πειραματικής μεθόδου η οποία θα εξαλείψει την επίδραση των εξωτερικών παραγόντων. Γενικά, θα πρέπει να υποπτευόμαστε πάντοτε τις συσκευές μας και αν είναι απαραίτητο, να τις ρυθμίζουμε συγκρίνοντάς τις με άλλες που τις θεωρούμε πιο ακριβείς (διακρίβωση οργάνων). Κατά τη διάρκεια των εργαστηρίων θα πρέπει να είσαστε πάντοτε σε εγρήγορση ώστε να προβλέπετε και να αποφεύγετε τις πιθανές πηγές σφαλμάτων στις πειραματικές σας διατάξεις (π.χ. να μην κουνάτε τους εργαστηριακούς πάγκους). Επίσης κατά την συγγραφή της εργασιακής σας αναφοράς είναι πάντοτε χρήσιμο να προτείνετε τρόπους για την αντιμετώπιση όσων σφαλμάτων κατά τη γνώμη σας επιδέχονται βελτίωση. Δ. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΥΧΑΙΩΝ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Κατά τη διάρκεια των πειραματικών μετρήσεων σκοπός μας είναι να περιορίσουμε όσο γίνεται περισσότερο τα σφάλματα. Αρχικά προσπαθούμε να διακρίνουμε τα συ- 14

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Μηχανική Ηλεκτρισμός Θερμότητα Κυματική ΤΑ ΜΕΛΗ Δ.Ε.Π. ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Εργαστήριο Φυσικής

Γενικό Εργαστήριο Φυσικής http://users.auth.gr/agelaker Γενικό Εργαστήριο Φυσικής Γενικό Εργαστήριο Φυσικής Σφάλματα Μελέτη φυσικού φαινομένου Ποσοτική σχέση παραμέτρων Πείραμα Επαλήθευση Καθιέρωση ποσοτικής σχέσης Εύρεση τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Θεματικές Ενότητες (Διατιθέμενος χρόνος) Διεθνές σύστημα μονάδων Μήκος, μάζα, χρόνος. (4 ώρες)

Θεματικές Ενότητες (Διατιθέμενος χρόνος) Διεθνές σύστημα μονάδων Μήκος, μάζα, χρόνος. (4 ώρες) Φυσική Α Λυκείου Πρόγραμμα Σπουδών (70 ώρες) Στόχοι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Να είναι σε θέση οι μαθητές: Να αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα του Διεθνούς Συστήματος Μονάδων και τα θεμελιώδη μεγέθη του Να μετρούν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Μαρία Κατσικίνη E-mal: katsk@auth.gr Web: users.auth.gr/katsk Τηλ: 0 99800 Γραφείο : Β όροφος, Τομέας Φυσικής Στερεάς Κατάστασης Σειρά των ασκήσεων Θεωρία : Σφάλματα Θεωρία :

Διαβάστε περισσότερα

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα.

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα. Εισαγωγή Μετρήσεις-Σφάλματα Πολλές φορές θα έχει τύχει να ακούσουμε τη λέξη πείραμα, είτε στο μάθημα είτε σε κάποια είδηση που αφορά τη Φυσική, τη Χημεία ή τη Βιολογία. Είναι όμως γενικώς παραδεκτό ότι

Διαβάστε περισσότερα

Σφάλματα Είδη σφαλμάτων

Σφάλματα Είδη σφαλμάτων Σφάλματα Σφάλματα Κάθε μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους χαρακτηρίζεται από μία αβεβαιότητα που ονομάζουμε σφάλμα, το οποίο αναγράφεται με τη μορφή Τιμή ± αβεβαιότητα π.χ έστω ότι σε ένα πείραμα μετράμε την

Διαβάστε περισσότερα

1. Πειραματικά Σφάλματα

1. Πειραματικά Σφάλματα . Πειραματικά Σφάλματα Σκοπός της εκτέλεσης ενός πειράματος στη Φυσική είναι ο προσδιορισμός ποσοτικός ή/και ποιοτικός- κάποιων φυσικών μεγεθών που περιγράφουν ένα συγκεκριμένο φαινόμενο. Ο ποιοτικός προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΤ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ Σκοπός της άσκησης 1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σκοπός αυτής της άσκησης είναι η εξοικείωση των σπουδαστών με τα σφάλματα που

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανολογίας

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανολογίας Χειμερινό Εξάμηνο 007 1 Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανολογίας Μετρήσεις Τεχνικών Μεγεθών Χειμερινό Εξάμηνο 007 Πρόβλημα 1 Προσδιορίστε ποια από τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ

2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 1. Σφάλματα Κάθε μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους χαρακτηρίζεται από μία αβεβαιότητα που ονομάζουμε σφάλμα, το οποίο αναγράφεται με τη μορφή Τιμή ± αβεβαιότητα π.χ έστω ότι σε ένα πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ MM505 ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Εργαστήριο ο - Θεωρητικό Μέρος Βασικές ηλεκτρικές μετρήσεις σε συνεχές και εναλλασσόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Σφάλματα Μετρήσεων Συμβατικά όργανα μετρήσεων Χαρακτηριστικά μεγέθη οργάνων Παλμογράφος Λέκτορας Σοφία Τσεκερίδου 1 Σφάλματα μετρήσεων Επιτυχημένη μέτρηση Σωστή εκλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Θεωρία ελαχίστων τετραγώνων (β ) Μη-γραμμικός αντιστάτης Μαρία Κατσικίνη E-mal: katsk@auth.gr Web: users.auth.gr/katsk Προσδιορισμός της νομοτέλειας Πείραμα για τη μελέτη ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΥΛΙΚΩΝ. Μετρήσεις με Διαστημόμετρο και Μικρόμετρο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΥΛΙΚΩΝ. Μετρήσεις με Διαστημόμετρο και Μικρόμετρο ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΥΛΙΚΩΝ Σκοπός της άσκησης Σε αυτή την άσκηση θα μετρήσουμε διαστάσεις στερεών σωμάτων χρησιμοποιώντας όργανα ακριβείας και θα υπολογίσουμε την πυκνότητα τους. Θα κάνουμε εφαρμογή της θεωρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ. Μελέτη ευθύγραμμων κινήσεων

ΓΕΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ. Μελέτη ευθύγραμμων κινήσεων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Εργαστηριακή αναφορά Μελέτη ευθύγραμμων κινήσεων του Ανδριόπουλου Ανδρέα ΑΕΜ: 19232 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΣΚΗΣΗΣ: Η εργαστηριακή άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων ΘΕ1 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων 1. Σκοπός Πρόκειται για θεωρητική άσκηση που σκοπό έχει την περιληπτική αναφορά σε θεµατολογίες όπως : σφάλµατα, στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Ι ΜΗΧΑΝΙΚΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Ι ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΦΥΣ 114 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ Ι ΜΗΧΑΝΙΚΗ Φθινόπωρο 2014 Διδάσκων/Υπεύθυνος: Φώτης Πτωχός e-mail: fotis@ucy.ac.cy Τηλ: 22.89.2837 Γραφείο: B235 web-page: http://www2.ucy.ac.cy/~fotis/phy114/phy114.htm ΦΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΕΜΒΑΔΟΥ ΟΓΚΟΥ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ

ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΕΜΒΑΔΟΥ ΟΓΚΟΥ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΕΚΦΕ Αν. Αττικής Υπεύθυνος: Κ. Παπαμιχάλης ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΕΜΒΑΔΟΥ ΟΓΚΟΥ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ Κεντρική επιδίωξη των εργαστηριακών ασκήσεων φυσικής στην Α Γυμνασίου, είναι οι μαθητές να οικοδομήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με το Σχολικό Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών

Γνωριμία με το Σχολικό Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών Φυσική Α Γενικού Λυκείου Γνωριμία με το Σχολικό Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών (Μετρήσεις, αβεβαιότητα, επεξεργασία δεδομένων) Υποστηρικτικό υλικό 20 Οκτωβρίου 2016 Μαρίνα Στέλλα, Υπεύθυνη ΕΚΦΕ Σχολικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 1: Στατιστική Επεξεργασία Μετρήσεων. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 1: Στατιστική Επεξεργασία Μετρήσεων. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 1: Στατιστική Επεξεργασία Μετρήσεων Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3 Υπολογισμός του μέτρου της ταχύτητας και της επιτάχυνσης

Άσκηση 3 Υπολογισμός του μέτρου της ταχύτητας και της επιτάχυνσης Άσκηση 3 Υπολογισμός του μέτρου της ταχύτητας και της επιτάχυνσης Σύνοψη Σκοπός της συγκεκριμένης άσκησης είναι ο υπολογισμός του μέτρου της στιγμιαίας ταχύτητας και της επιτάχυνσης ενός υλικού σημείου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΕ1. Περιεχόμενα. Η φυσική. Υπόθεση και φυσικό μέγεθος

ΦΕ1. Περιεχόμενα. Η φυσική. Υπόθεση και φυσικό μέγεθος Περιεχόμενα ΦΕ1 ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ Η ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥΣ ΤΟ ΜΗΚΟΣ 2015-16 6 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΑΣ Τα φυσικά μεγέθη Η Μέτρηση των φυσικών μεγεθών Μια μονάδα μέτρησης για όλους Το φυσικό μέγεθος Μήκος Όργανα μέτρησης

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

Για τη δραστηριότητα χρησιμοποιούνται τέσσερεις χάρακες του 1 m. Στο σχήμα φαίνεται το πρώτο δέκατο κάθε χάρακα.

Για τη δραστηριότητα χρησιμοποιούνται τέσσερεις χάρακες του 1 m. Στο σχήμα φαίνεται το πρώτο δέκατο κάθε χάρακα. Σημαντικά ψηφία Η ταχύτητα διάδοσης του φωτός είναι 2.99792458 x 10 8 m/s. Η τιμή αυτή είναι δοσμένη σε 9 σημαντικά ψηφία. Τα 9 σημαντικά ψηφία είναι 299792458. Η τιμή αυτή μπορεί να δοθεί και με 5 σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

x 2,, x Ν τον οποίον το αποτέλεσμα επηρεάζεται από

x 2,, x Ν τον οποίον το αποτέλεσμα επηρεάζεται από Στη θεωρία, θεωρία και πείραμα είναι τα ΘΕΩΡΙΑ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ... υπό ισχυρή συμπίεση ίδια αλλά στο πείραμα είναι διαφορετικά, A.Ensten Οι παρακάτω σημειώσεις περιέχουν τα βασικά σημεία που πρέπει να γνωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

Περί σφαλμάτων και γραφικών παραστάσεων

Περί σφαλμάτων και γραφικών παραστάσεων Περί σφαλμάτων και γραφικών παραστάσεων Σφάλμα ανάγνωσης οργάνου Το σφάλμα αυτό αναφέρεται σε αβεβαιότητες στη μέτρηση που προκαλούνται από τις πεπερασμένες ιδιότητες του οργάνου μέτρησης και/ή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Β Γραφικές παραστάσεις - Πρώτο γράφημα Σχεδιάζοντας το μήκος της σανίδας συναρτήσει των φάσεων της σελήνης μπορείτε να δείτε αν υπάρχει κάποιος συσχετισμός μεταξύ των μεγεθών. Ο συνήθης τρόπος γραφικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΖΑΣ ΔΥΝΑΜΗΣ

ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΖΑΣ ΔΥΝΑΜΗΣ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΗΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΖΑΣ ΔΥΝΑΜΗΣ Α. ΣΤΟΧΟΙ Η συνειδητή χρήση των κανόνων ασφαλείας στο εργαστήριο. Η εξοικείωση στη χρήση του υποδεκάμετρου και του διαστημόμετρου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. Εισαγωγή Έννοια του σφάλματος...3. Συστηματικά και τυχαία σφάλματα...4

ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. Εισαγωγή Έννοια του σφάλματος...3. Συστηματικά και τυχαία σφάλματα...4 ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Εισαγωγή... 2 Έννοια του σφάλματος...3 Συστηματικά και τυχαία σφάλματα...4 Εκτίμηση του σφάλματος κατά την ανάγνωση κλίμακας...8 Πολλαπλές μετρήσεις... 10 Περί του αριθμού των σημαντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν:

ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: 15 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2017 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 10/12/2016 Σύνολο μορίων:..... 0 ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

11 η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ EUSO 2013

11 η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ EUSO 2013 11 η ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ EUSO 2013 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Σάββατο 8 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΕΚΦΕ ΑΧΑΪΑΣ (ΑΙΓΙΟΥ) (Διάρκεια εξέτασης 60 min) Μαθητές: Σχολική Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

i. ένας προβολέας πολύ μικρών διαστάσεων ii. μια επίπεδη φωτεινή επιφάνεια αποτελούμενη από πολλές λάμπες σε λειτουργία

i. ένας προβολέας πολύ μικρών διαστάσεων ii. μια επίπεδη φωτεινή επιφάνεια αποτελούμενη από πολλές λάμπες σε λειτουργία ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα ζητούνται στο Θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΒΗ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ( ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ Ή ΤΟ MULTILOG )

ΤΡΙΒΗ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ( ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ Ή ΤΟ MULTILOG ) 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΤΡΙΒΗ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ ΣΕ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ( ΜΕ ΤΗΝ ΚΛΑΣΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ Ή ΤΟ MULTILOG ) Α. ΣΤΟΧΟΙ Η εφαρμογή των νόμων της Μηχανικής στη μελέτη της κίνησης σώματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Π. ΜΙΧΑΗΛ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Π. ΜΙΧΑΗΛ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Θεσσαλονίκη 2011 Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Α.Μ. Μέθοδοι Διδασκαλίας Φυσικής

Ονοματεπώνυμο: Α.Μ. Μέθοδοι Διδασκαλίας Φυσικής Ονοματεπώνυμο: Α.Μ. Αθήνα, 28 IAN 2016 Υποθέστε ότι πρόκειται να διδάξετε σε μαθητές Λυκείου τα φαινόμενα: της θέρμανσης και της φωτοβολίας μεταλλικού αγωγού που διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύμα. Περιγράψτε

Διαβάστε περισσότερα

Όργανα Μέτρησης Υλικά Πολύμετρο Πειραματική Διαδικασία

Όργανα Μέτρησης Υλικά Πολύμετρο Πειραματική Διαδικασία ΕΚΦΕ Ν.ΚΙΛΚΙΣ 1 1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ : Κ. ΚΟΥΚΟΥΛΑΣ, ΦΥΣΙΚΟΣ - ΡΑΔΙΟΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΣ [ Ε.Λ. ΠΟΛΥΚΑΣΤΡΟΥ ] ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΛΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ ΔΙΑΡΡΕΟΜΕΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση 8 Εξάρτηση της αντίστασης αγωγού από τη θερμοκρασία.

Εργαστηριακή Άσκηση 8 Εξάρτηση της αντίστασης αγωγού από τη θερμοκρασία. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Όνομα : Κάραλης Νικόλας Α/Μ: 9144 Εργαστηριακή Άσκηση 8 Εξάρτηση της αντίστασης αγωγού από τη θερμοκρασία. Συνεργάτες: Ιντζέογλου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 10 Βαθµονόµηση θερµοµέτρου

Εργαστηριακή άσκηση 10 Βαθµονόµηση θερµοµέτρου Μιχαήλ Μιχαήλ, Φυσικός 1 Εργαστηριακή άσκηση 10 Βαθµονόµηση θερµοµέτρου ΣΤΟΧΟΙ Οι στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι: - Να κατασκευάζεις µια κλίµακα θερµοκρασίας Κελσίου. - Να µπορείς να χρησιµοποιείς

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ-ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Ενότητα 2: Όργανα Μετρήσεων Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Αριστείδης Νικ. Παυλίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών και Βιομηχανικού Σχεδιασμού ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Βασικά στοιχεία κυκλωμάτων Ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα αποτελείται από: Πηγή ενέργειας (τάσης ή ρεύματος) Αγωγούς Μονωτές

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Φυσικής II Ηλεκτρομαγνητισμός Άσκηση 1: Βασικές μετρήσεις συνεχούς ρεύματος και όργανα μετρήσεων

Εργαστήριο Φυσικής II Ηλεκτρομαγνητισμός Άσκηση 1: Βασικές μετρήσεις συνεχούς ρεύματος και όργανα μετρήσεων Άσκηση : Βασικές μετρήσεις συνεχούς ρεύματος και όργανα μετρήσεων Σκοπός της άσκησης: Ο σκοπός της άσκησης είναι η εξοικείωση με τα βασικά όργανα μετρήσεων συνεχούς ρεύματος, και οι τρόποι χρήσης τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΑΕ ΙΙ. Αισθητήρια θερμοκρασίας Εισαγωγή

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΑΕ ΙΙ. Αισθητήρια θερμοκρασίας Εισαγωγή ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΑΕ ΙΙ Εργαστηριακή Άσκηση 1 Αισθητήρια θερμοκρασίας Εισαγωγή Η μέτρηση της θερμοκρασίας είναι μια σημαντική ασχολία για τους μηχανικούς παραγωγής γιατί είναι, συνήθως,

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2011 Πανελλήνιος προκαταρκτικός διαγωνισμός στη Φυσική. Σχολείο: Ονόματα των μαθητών της ομάδας: 1) 2) 3)

Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2011 Πανελλήνιος προκαταρκτικός διαγωνισμός στη Φυσική. Σχολείο: Ονόματα των μαθητών της ομάδας: 1) 2) 3) ΠΑΝΕΚΦΕ Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2011 Πανελλήνιος προκαταρκτικός διαγωνισμός στη Φυσική Σχολείο: Ονόματα των μαθητών της ομάδας: 1) 2) 3) Σχήμα 1 Εργαστηριακή Άσκηση: Μέτρηση της μάζας κινούμενου

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία των ομάδων για τον τοπικό διαγωνισμό.

Προετοιμασία των ομάδων για τον τοπικό διαγωνισμό. Προετοιμασία των ομάδων για τον τοπικό διαγωνισμό. Φυσική 1. Επεξεργασία πειραματικών δεδομένων: α) Καταγραφή δεδομένων σε πίνακα μετρήσεων, β) Επιλογή συστήματος αξόνων με τις κατάλληλες κλίμακες και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... Αρ...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:... Αρ... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΒΑΘΜΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/6/2014 Αριθμητικά ΒΑΘΜΟΣ:..... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥ- ΝΤΕΛΕΣΤΗ ΤΡΙΒΗΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥ- ΝΤΕΛΕΣΤΗ ΤΡΙΒΗΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥ- ΝΤΕΛΕΣΤΗ ΤΡΙΒΗΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ [Π. Μουρούζης, Γ. Παληός, Κ. Παπαμιχάλης, Γ. Τουντουλίδης, Τζ. Τσιτοπούλου, Ι. Χριστακόπουλος]

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΩΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΛΑΜΠΤΗΡΑ

ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΩΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΛΑΜΠΤΗΡΑ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΩΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΛΑΜΠΤΗΡΑ ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός αυτής της μελέτης είναι αφενός να επαληθεύσουμε το νόμο του Ohm πειραματικά και αφετέρου να μετρήσουμε την αντίσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ

ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ Α. ΣΤΟΧΟΙ Η επαφή και εξοικείωση του μαθητή με βασικά όργανα του ηλεκτρισμού και μετρήσεις. Η ικανότητα συναρμολόγησης απλών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΣΤΟ ΓΑΛΙΛΑΙΟ ΚΑΙ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΣΤΟ ΓΑΛΙΛΑΙΟ ΚΑΙ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2012-13 ΤΑΞΗ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΣΤΟ ΓΑΛΙΛΑΙΟ ΚΑΙ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΦΥΤΤΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Page1 ΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Στάσιμα κύματα - Μέτρηση της ταχύτητας του ήχου με το σωλήνα Kundt

Στάσιμα κύματα - Μέτρηση της ταχύτητας του ήχου με το σωλήνα Kundt Στάσιμα κύματα - Μέτρηση της ταχύτητας του ήχου με το σωλήνα Kundt Η χρησιμοποιούμενη διάταξη φαίνεται στο ακόλουθο σχήμα: Το μεγάφωνο του σωλήνα Kundt συνδέεται στην έξοδο SIGNAL OUT της γεννήτριας συχνοτήτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1 ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1 ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1 ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΗ ΚΙΝΗΣΗ ΘΕΜΑΤΑ Α Α. ΚΙΝΗΣΗ - ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗ ΧΡΟΝΟΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ Στις ακόλουθες προτάσεις να διαλέξετε την σωστή απάντηση: 1. Ένα σημειακό αντικείμενο κινείται σε ευθύγραμμο δρόμο ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 14 Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ 4ωρο Τ.Σ. Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 13 Ιουνίου 14 8:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ( σε αντιστάτη και λαμπτήρα )

ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ( σε αντιστάτη και λαμπτήρα ) 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ( σε αντιστάτη και λαμπτήρα ) Α. ΣΤΟΧΟΙ Η ικανότητα συναρμολόγησης απλών πειραματικών κυκλωμάτων του ηλεκτρικού ρεύματος. Η εξοικείωση με το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΈΡΕΥΝΑΣ: Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ

ΘΕΜΑ ΈΡΕΥΝΑΣ: Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ Μαθήτρια: Αίγλη Θ. Μπορονικόλα Καθηγητής : Ιωάννης Αντ. Παπατσώρης ΜΑΘΗΜΑ: ΈΡΕΥΝΑ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ ΈΡΕΥΝΑΣ: Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΓΩΝΙΑ ΚΕΚΛΙΜΕΝΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΕΛΞΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΣΕΙ ΕΝΑ ΣΩΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Ανάλυση Κυκλωμάτων Εργαστηριακές Ασκήσεις Εργαστήριο 4 Ορθότητα, Ακρίβεια και Θόρυβος (Accuracy, Precision and Noise) Φ. Πλέσσας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Μηχανική Ηλεκτρισµός Θερµότητα Κυµατική Ο. Βαλασιάδης,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8: Ελεύθερη πτώση

Κεφάλαιο 8: Ελεύθερη πτώση Κεφάλαιο 8: Ελεύθερη πτώση Σύνοψη Πειραματικός προσδιορισμός του διαγράμματος διαστήματος χρόνου s(t) ενός σώματος, το οποίο εκτελεί ελεύθερη πτώση. Υπολογισμός της κλίσης της καμπύλης s(t) σε μια τυχαία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟY ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΛΥΚΕΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Β ΣΕΙΡΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟY ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΛΥΚΕΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Β ΣΕΙΡΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟY ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 13 ΛΥΚΕΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Β ΣΕΙΡΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΡΟΝΟΣ: ΦΥΣΙΚΗ 3 ΩΡΕΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/13 ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ: 15:3

Διαβάστε περισσότερα

Το αμπερόμετρο αποτελείται από ένα γαλβανόμετρο στο οποίο συνδέεται παράλληλα μια αντίσταση R

Το αμπερόμετρο αποτελείται από ένα γαλβανόμετρο στο οποίο συνδέεται παράλληλα μια αντίσταση R Άσκηση : Βασικές μετρήσεις συνεχούς ρεύματος και όργανα μετρήσεων Σκοπός της άσκησης: (Το πολύ 5 γραμμές συνοπτικά τι διεξήχθη στο πείραμα και γιατί) Ο σκοπός της άσκησης είναι η εξοικείωση με τα βασικά

Διαβάστε περισσότερα

Η φυσική με πειράματα Α Γυμνασίου

Η φυσική με πειράματα Α Γυμνασίου Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών Γυμνασίου Δρεπάνου Η φυσική με πειράματα Α Γυμνασίου Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η βαθμονόμηση Επεξεργασία-Απαντήσεις των δραστηριοτήτων και των ερωτημάτων που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ. Αρκετές φορές τα πειραματικά δεδομένα πρέπει να απεικονίζονται υπό μορφή γραφικών παραστάσεων σε ορθογώνιο σύστημα αξόνων καρτεσιανών συντεταγμένων. Με τις γραφικές παραστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 ΦΥΣΙΚΗ. 5 - Δεκεμβρίου Χριστόφορος Στογιάννος

ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 ΦΥΣΙΚΗ. 5 - Δεκεμβρίου Χριστόφορος Στογιάννος ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 ΦΥΣΙΚΗ 5 - Δεκεμβρίου - 2015 Χριστόφορος Στογιάννος 1 ΕΚΦΕ ΑΛΙΜΟΥ ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2016 Eξεταζόμενο μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ ΟΜΑΔΑ..... 1 η Δραστηριότητα Σκοπός της άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΜΠΥΛΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΠΗΓΗΣ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΜΠΥΛΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΠΗΓΗΣ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΜΠΥΛΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΠΗΓΗΣ Α. ΣΤΟΧΟΙ Η εξοικείωση στη συναρμολόγηση ηλεκτρικών κυκλωμάτων. Η εξοικείωση με τη σύνδεση και τη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω

Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι β. Συζητώ, Αναρωτιέμαι, Υποθέτω Φύλλο Εργασίας 4 Μετρήσεις Θερμοκρασίας Η Βαθμονόμηση α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Οι άνθρωποι προσπαθούν να εκτιμήσουν κατά προσέγγιση ή να μετρήσουν με ακρίβεια τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος,

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΜΠΥΛΗ ΩΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ ΚΑΙ ΛΑΜΠΤΗΡΑ ΠΥΡΑΚΤΩΣΗΣ

1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΜΠΥΛΗ ΩΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ ΚΑΙ ΛΑΜΠΤΗΡΑ ΠΥΡΑΚΤΩΣΗΣ 1 ο Γενικό Λύκειο Ηρακλείου Αττικής Σχ έτος 2011-2012 Εργαστήριο Φυσικής Υπεύθυνος : χ τζόκας 1 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΜΠΥΛΗ ΩΜΙΚΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΤΗ ΚΑΙ ΛΑΜΠΤΗΡΑ ΠΥΡΑΚΤΩΣΗΣ Η γραφική παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑ 3. Ελεύθερη πτώση Υπολογισμός της επιτάχυνσης της βαρύτητας -g-

ΠΕΙΡΑΜΑ 3. Ελεύθερη πτώση Υπολογισμός της επιτάχυνσης της βαρύτητας -g- ΠΕΙΡΑΜΑ 3 Ελεύθερη πτώση Υπολογισμός της επιτάχυνσης της βαρύτητας -g- Σκοπός του πειράματος Σκοπός του πειράματος είναι να μελετηθεί η ελεύθερη πτώση σφαίρας και από τις μετρήσεις απόστασης και χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2009 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 009 Θέμα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΠΛΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ DC ΜΕ ΠΗΓΗ, ΩΜΙΚΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΗΡΑ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΠΛΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ DC ΜΕ ΠΗΓΗ, ΩΜΙΚΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΗΡΑ 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΠΛΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ DC Α. ΣΤΟΧΟΙ Η ικανότητα συναρμολόγησης απλών πειραματικών κυκλωμάτων του ηλεκτρικού ρεύματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ

ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 9 ΜΕΤΡΗΣΗ ΕΙ ΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ Πείραµα του J. Joule που αποδεικνύει τη διατήρηση της ενέργειας URL: http://www. hcc.hawaii.edu 95 9.1 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Η µελέτη του φαινοµένου Joule και ο προσδιορισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΡΑΒΔΟΥ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΑΞΟΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΡΟΠΗΣ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΡΑΒΔΟΥ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΡΑΒΔΟΥ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΑΞΟΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΡΟΠΗΣ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΡΑΒΔΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΡΑΒΔΟΥ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΑΞΟΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΡΟΠΗΣ ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΡΑΒΔΟΥ Συνοπτική περιγραφή Μελετάμε την κίνηση μιας ράβδου που μπορεί να περιστρέφεται γύρω από σταθερό οριζόντιο άξονα,

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 13 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1.1. Εσωτερική ενέργεια Γνωρίζουμε ότι τα μόρια των αερίων κινούνται άτακτα και προς όλες τις διευθύνσεις με ταχύτητες,

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 8 Ελαστικές και μη ελαστικές κρούσεις Αρχή διατήρησης της ορμής

Άσκηση 8 Ελαστικές και μη ελαστικές κρούσεις Αρχή διατήρησης της ορμής Άσκηση 8 Ελαστικές και μη ελαστικές κρούσεις Αρχή διατήρησης της ορμής Σύνοψη Σκοπός της συγκεκριμένης άσκησης είναι η πειραματική επαλήθευση της Αρχής διατήρησης της ορμής σε ελαστική και μη ελαστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ EUSO 2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 2015 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: EUSO 2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μ. ΔΙΑΚΟΝΟΥ, Β. ΟΡΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ, Χ. Δ. ΦΑΝΙΔΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 1. α. Από τις παρακάτω έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 7 ΚΥΚΛΩΜΑ R-L-C: ΣΥΝΔΕΣΗ ΣΕ ΣΕΙΡΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ 7 ΚΥΚΛΩΜΑ R-L-C: ΣΥΝΔΕΣΗ ΣΕ ΣΕΙΡΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΚΥΚΛΩΜΑ R-L-C: ΣΥΝΔΕΣΗ ΣΕ ΣΕΙΡΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή μελετάται η συμπεριφορά ενός κυκλώματος RLC σε σειρά κατά την εφαρμογή εναλλασσόμενου ρεύματος. Συγκεκριμένα μελετάται η μεταβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 008 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ. 1. Στρογγυλοποίηση Γενικά Κανόνες Στρογγυλοποίησης... 2

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ. 1. Στρογγυλοποίηση Γενικά Κανόνες Στρογγυλοποίησης... 2 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Περιεχόμενα 1. Στρογγυλοποίηση.... 2 1.1 Γενικά.... 2 1.2 Κανόνες Στρογγυλοποίησης.... 2 2. Σημαντικά ψηφία.... 2 2.1 Γενικά.... 2 2.2 Κανόνες για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2 Θεωρία Σφαλμάτων

ΑΣΚΗΣΗ 2 Θεωρία Σφαλμάτων ΑΣΚΗΣΗ 2 Θεωρία Σφαλμάτων Σκοπός Σκοπός είναι να κατανοηθεί η έννοια των σφαλμάτων, η σπουδαιότητά τους και η αναγκαιότητα υπολογισμού τους. Δίνονται επίσης οι βασικοί μαθηματικοί τύποι που επιτρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Aν ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ενός σώματος είναι σταθερός, τότε το σώμα: (i) Ηρεμεί. (ii) Κινείται με σταθερή ταχύτητα. (iii) Κινείται με μεταβαλλόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ψψαριαα0001.jpg ψψαριαα0001.jpg Κ.-Α. Θ. Θωμά

ψψαριαα0001.jpg ψψαριαα0001.jpg Κ.-Α. Θ. Θωμά Οι διαφάνειες που ακολουθούν είναι βοηθητικές για το μάθημα της Φυσικής που διδάσκεται στους φοιτητές του Βιολογικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών. Επειδή, στο καλωσόρισμα, ακόμη και όταν πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2008

ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2008 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Φυσική Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΓΡΑΠΤΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2008 Θέμα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από

Διαβάστε περισσότερα

2. ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

2. ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Περιεχόμενα 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Εισαγωγή 1.1 1.2 Η φύση των μετρήσεων 1.3 1.3 Γενικά για τα όργανα των μετρήσεων 1.4 1.4 Όργανα απόκλισης και όργανα μηδενισμού 1.6 1.5 Ορολογία των μετρήσεων 1.6 2. ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΑ, ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ Ηλεκτρονικός υπολογιστής Βιντεοπροβολέας

ΟΡΓΑΝΑ, ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ Ηλεκτρονικός υπολογιστής Βιντεοπροβολέας ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Εργαστηριακή άσκηση 4 ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑΣ ΒΟΛΗΣ (Προσαρµογή του εργαστηριακού οδηγού - Βαγγέλης ηµητριάδης, 4 ο ΓΕΛ Ζωγράφου) ΣΤΟΧΟΙ Στόχοι αυτής της εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΚΑΙ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Αθανάσιος Βελέντζας

ΥΛΗ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΚΑΙ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Αθανάσιος Βελέντζας ΥΛΗ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΚΑΙ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 2016-2017 Αθανάσιος Βελέντζας Σκοπός του σχεδιασμού να αντιμετωπιστούν επικαλύψεις γνωστικών αντικειμένων να δοθεί χρόνος στους εκπαιδευτικούς να οργανώσουν τη διδασκαλία τους,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Σύνδεση της εμπειρίας των μαθητών με το διδακτικό αντικείμενο

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. Σύνδεση της εμπειρίας των μαθητών με το διδακτικό αντικείμενο 1 ΠΕΚ ΠΑΤΡΩΝ Α' ΦΑΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ 2010-2011 ΕΚΠ/ΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΑΠΑΣΑΒΒΑΣ ΔΙΠΛ. ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ Ε.Μ.Π., Msc Υ/ΝΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Α Τάξης Φ.Ε. 1: Μετρήσεις μήκους - Η μέση τιμή

Φυσική Α Τάξης Φ.Ε. 1: Μετρήσεις μήκους - Η μέση τιμή Φυσική Α Τάξης Φ.Ε. 1: Μετρήσεις μήκους - Η μέση τιμή Α. Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 1. Τι είναι τα φυσικά μεγέθη; Τα φυσικά μεγέθη είναι μετρήσιμες ποσότητες που υπεισέρχονται στα διάφορα φυσικά φαινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Στις ημιτελείς προτάσεις - 4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία τη συμπληρώνει σωστά.. Το μέτρο της

Διαβάστε περισσότερα

Η επιτάχυνση της βαρύτητας στον Πλανήτη Άρη είναι g=3,7 m/s 2 και τα πλαίσια αποτελούν μεγέθυνση των αντίστοιχων θέσεων.

Η επιτάχυνση της βαρύτητας στον Πλανήτη Άρη είναι g=3,7 m/s 2 και τα πλαίσια αποτελούν μεγέθυνση των αντίστοιχων θέσεων. ΟΔΗΓΙΕΣ: 1. Η επεξεργασία των θεμάτων θα γίνει γραπτώς σε χαρτί Α4 ή σε τετράδιο που θα σας δοθεί (το οποίο θα παραδώσετε στο τέλος της εξέτασης). Εκεί θα σχεδιάσετε και όσα γραφήματα ζητούνται στο Θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματική διάταξη μελέτης, της. χαρακτηριστικής καμπύλης διπόλου

Πειραματική διάταξη μελέτης, της. χαρακτηριστικής καμπύλης διπόλου Πειραματική διάταξη μελέτης, της χαρακτηριστικής καμπύλης διπόλου Επισημάνσεις από τη θεωρία. 1 Ηλεκτρικό δίπολο ονομάζουμε κάθε ηλεκτρική συσκευή που έχει δύο πόλους (άκρα) και όταν συνδεθεί σε ηλεκτρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η µέτρηση αναφέρεται στη λήψη µιας πληροφορίας σχετικά µε την τιµή ενός φυσικού µεγέθους. Οι µετρήσεις αποτέλεσαν τη βάση για την ανάπτυξη του τεχνολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ( αντιστάτης και λαμπτήρας )

ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ( αντιστάτης και λαμπτήρας ) 1 ο ΕΚΦΕ (Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ) Δ Δ/ΝΣΗΣ Δ. Ε. ΑΘΗΝΑΣ 1 ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ OHM ( αντιστάτης και λαμπτήρας ) Α. ΣΤΟΧΟΙ Η ικανότητα συναρμολόγησης απλών πειραματικών κυκλωμάτων του ηλεκτρικού ρεύματος. Η εξοικείωση με το τροφοδοτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 περιόδους

ΘΕΜΑ : ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 περιόδους ΘΕΜΑ : ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 περιόδους 11/10/2011 08:28 καθ. Τεχνολογίας Τι είναι Ηλεκτρισμός Ηλεκτρισμός είναι η κατευθυνόμενη κίνηση των ηλεκτρονίων μέσα σ ένα σώμα το οποίο χαρακτηρίζεται σαν αγωγός

Διαβάστε περισσότερα

(Β' Τάξη Εσπερινού) Έργο Ενέργεια

(Β' Τάξη Εσπερινού) Έργο Ενέργεια Φυσική Α' Γενικού Λυκείου (Α' Τάξη Εσπερινού) Ευθύγραμμες Κινήσεις: Ομαλή Ομαλά μεταβαλλόμενη Μεγέθη κινήσεων Χρονική στιγμή χρονική διάρκεια Θέση Μετατόπιση Ταχύτητα (μέση στιγμιαία) Επιτάχυνση Εξισώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 13η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2015 Σάββατο 07 Φεβρουαρίου 2015 ΦΥΣΙΚΗ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 13η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2015 Σάββατο 07 Φεβρουαρίου 2015 ΦΥΣΙΚΗ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 13η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2015 Σάββατο 07 Φεβρουαρίου 2015 ΦΥΣΙΚΗ Σχολείο: Ονόματα των μαθητών: 1) 2)...... 3) 1 Πειραματικός προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΙΡΑΜΑ 5. Μελέτη ευθύγραμμης ομαλής και επιταχυνόμενης κίνησης.

ΠΕΙΡΑΜΑ 5. Μελέτη ευθύγραμμης ομαλής και επιταχυνόμενης κίνησης. ΠΕΙΡΑΜΑ 5 Μελέτη ευθύγραμμης ομαλής και επιταχυνόμενης κίνησης. Σκοπός του πειράματος Σκοπός του πειράματος είvαι vα μελετηθούν τα βασικά φυσικά μεγέθη της μεταφορικής κίνησης σε μία διάσταση. Τα μεγέθη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1 ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Ο Αισθητήρας Δύναμης. Επανεξέταση των βασικών εννοιών της C και του προγραμματισμού.

Μάθημα 1 ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Ο Αισθητήρας Δύναμης. Επανεξέταση των βασικών εννοιών της C και του προγραμματισμού. Σκοπός Σχεδίαση Συστημάτων με τον Arduino Μάθημα 1 ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Ο Αισθητήρας Δύναμης. Επανεξέταση των βασικών εννοιών της C και του προγραμματισμού. Κατανόηση των βημάτων στη συστηματική ανάπτυξη ενός προγράμματος.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια

Φυσική Γ Γυμνασίου - Κεφάλαιο 3: Ηλεκτρική Ενέργεια. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Ηλεκτρική Ενέργεια (παράγραφοι ά φ 3.1 31& 3.6) 36) Φυσική Γ Γυμνασίου Εισαγωγή Τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας είναι η εύκολη μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1: ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΒΑΣΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

ΑΣΚΗΣΗ 1: ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΒΑΣΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗ 1: ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΒΑΣΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ (A) ΜΕΤΡΗΣΗ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΕΡΕΟΥ (B) ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ (Γ) ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΕΓΕΘΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΗ 1 Σκοπός Στην άσκηση αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική ΘΕΜΑ 1 ΘΕΜΑ 2 ΘΕΜΑ 3

Φυσική ΘΕΜΑ 1 ΘΕΜΑ 2 ΘΕΜΑ 3 Φυσική ΘΕΜΑ 1 1) Υπάρχουν δύο διαφορετικά είδη φορτίου που ονομάστηκαν θετικό και αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο αντίστοιχα. Τα σώματα που έχουν θετικό φορτίο λέμε ότι είναι θετικά φορτισμένα (π.χ. μια γυάλινη

Διαβάστε περισσότερα