Τεκμηριωμένοι και νεότεροι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου στην παιδική ηλικία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τεκμηριωμένοι και νεότεροι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου στην παιδική ηλικία"

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(1):70-78 Τεκμηριωμένοι και νεότεροι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου στην παιδική ηλικία ΣΚΟΠΟΣ Η διερεύνηση της συχνότητας εμφάνισης τεκμηριωμένων και νεότερων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδιά του δημοτικού. ΥΛΙ- ΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 58 αγόρια και 54 κορίτσια, ηλικίας 11,4±0,4 ετών, από τη βορειοανατολική Αττική. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε ανθρωπομετρικές μετρήσεις, σε αξιολόγηση της διατροφής, της φυσικής δραστηριότητας και της καρδιοαναπνευστικής αντοχής, καθώς και σε εργαστηριακό έλεγχο. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το 10,7% των μαθητών ήταν παχύσαρκοι και το 12,5% εμφάνιζαν κεντρική παχυσαρκία. Το 25,9% των κοριτσιών ανέφεραν αυξημένη πρόσληψη λίπους και κορεσμένων λιπαρών οξέων. Τα αντίστοιχα ποσοστά για τα αγόρια ήταν 19% και 36,2%. Το ποσοστό των αγοριών με αυξημένη πρόσληψη χοληστερόλης (>300 mg/ημέρα) ήταν σημαντικά υψηλότερο (32,8%) σε σχέση με το αντίστοιχο των κοριτσιών (16,7%, Ρ<0,049). Σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ κοριτσιών και αγοριών διαπιστώθηκε στο ποσοστό που δεν εκπλήρωνε τις οδηγίες για συμμετοχή σε φυσικές δραστηριότητες υψηλής έντασης >30 min την ημέρα (96,3% έναντι 58,6%, αντίστοιχα, Ρ<0,0001). Επιπλέον, το 63% των κοριτσιών και το 70,7% των αγοριών σημείωσαν χαμηλές επιδόσεις στη δοκιμασία καρδιοαναπνευστικής αντοχής. Σε σχέση με τις εργαστηριακές παραμέτρους που εξετάστηκαν, οι βιοχημικοί δείκτες με τα υψηλότερα ποσοστά μη φυσιολογικών τιμών ήταν και στα δύο φύλα η ολική χοληστερόλη (κορίτσια: 18,5%, αγόρια: 25,9%), η λιποπρωτεΐνη (a) (13% και 12,1%, αντίστοιχα), η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (11,1% και 10,3%, αντίστοιχα), καθώς και η LDL-χοληστερόλη (13,8%) και η γλυκόζης νηστείας (10,3%) στα αγόρια και τα τριγλυκερίδια (9,3%) στα κορίτσια. Η συχνότητα εμφάνισης του μεταβολικού συνδρόμου ήταν 5,6% στα κορίτσια και 1,7% στα αγόρια, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και η μειωμένη φυσική δραστηριότητα, σε συνδυασμό με την παρουσία τεκμηριωμένων και νεότερων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου στο παρόν δείγμα, προαναγγέλλουν την εμφάνιση σοβαρών καρδιαγγειακών και μεταβολικών ασθενειών στο μέλλον, αν δεν ληφθούν έγκαιρα μέτρα. Επισημαίνεται η ανάγκη εφαρμογής προγραμμάτων πρόληψης και προαγωγής της υγείας από την παιδική ηλικία, με έμφαση στην αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης και την ισορροπημένη διατροφή. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2009, 26(1): Α. Χριστόδουλος, 1 Σ. Τοκμακίδης, 1 Ε. Δούδα, 1 Δ. Τούσουλης, 2 Ε. Γκίκα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή 2 Α Καρδιολογική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 3 Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας, Πειραιάς Established and recently identified cardiovascular risk factors in childhood Λέξεις ευρετηρίου Abstract at the end of the article Διατροφή Μεταβολικό σύνδρομο Παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου Παχυσαρκία Φυσική δραστηριότητα Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε Η στεφανιαία νόσος αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου σε παγκόσμια κλίμακα. 1 Παρά το γεγονός ότι η κλινική εκδήλωση της νόσου λαμβάνει χώρα στην ενήλικη ζωή, τα έως τώρα επιστημονικά στοιχεία συνηγορούν στην άποψη ότι η δημιουργία αθηρωματικών πλακών είναι μια μακροχρόνια διαδικασία που αρχίζει από την παιδική ηλικία. 2 Επιπλέον, είναι γεγονός ότι τεκμηριωμένοι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, οι οποίοι παλαιότερα απουσίαζαν από τις μικρές ηλικίες, όπως η παχυσαρκία, η αρτηριακή υπέρταση ή οι δυσλιπιδαιμίες, αναφέρονται όλο και συχνότερα σε παιδικούς πληθυσμούς. 3,4 Εκτός από τους τεκμηριωμένους παράγοντες κινδύνου, μια σειρά από νεότερους παράγοντες κινδύνου, όπως το μεταβολικό σύνδρομο (ΜΣ) και οι φλεγμονώδεις δείκτες, δρουν συνεργικά και εμπλέκονται σε προαθηρογόνες διαδικασίες ήδη από την παιδική ηλικία. 5,6 Δεδομένου ότι οι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου τείνουν να

2 Παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδιά 71 μεταφέρονται από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή, 7 η έγκαιρη ανίχνευσή τους θα πρέπει να αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για τους φορείς που σχετίζονται με την υγεία, καθώς μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών πρόληψης και πρώιμης παρέμβασης σε παιδιά με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Στη χώρα μας, η αυξημένη καρδιαγγειακή νοσηρότητα των ενηλίκων τα τελευταία χρόνια συνοδεύεται από μια παράλληλη αύξηση στη συχνότητα εμφάνισης των τεκμηριωμένων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου στα παιδιά. Πράγματι, τα Ελληνόπουλα, μεταξύ άλλων, εμφανίζουν υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας, 8 δυσμενές προφίλ λιπιδίων, 9 μειωμένη φυσική δραστηριότητα και αερόβια ικανότητα, 10 καθώς και ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες. 9 Ωστόσο, δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα αναφορικά με τους νεότερους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να καλύψει το κενό στο χώρο αυτόν, εξετάζοντας τη συχνότητα εμφάνισης τεκμηριωμένων και νεότερων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδιά του δημοτικού. υλικο και Μέθοδος Εξεταζόμενοι Η μελέτη αποτελεί τμήμα ευρύτερης έρευνας, η οποία διεξήχθη στην περιοχή της βορειοανατολικής Αττικής με την έγκριση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και με σκοπό τη διερεύνηση της σχέσης της παιδικής παχυσαρκίας με τους δείκτες υγείας και τις συμπεριφορές διατροφής και φυσικής δραστηριότητας. Για τους σκοπούς της έρευνας, επιλέχθηκαν με τη μέθοδο των τυχαίων αριθμών 15 δημοτικά σχολεία της περιοχής. Για τη συμμετοχή των παιδιών ζητήθηκε έγγραφη άδεια των γονέων, κατόπιν λεπτομερούς ενημέρωσής τους μέσω επιστολής. Από το σύνολο των 393 μαθητών που φοιτούσαν στα συγκεκριμένα σχολεία, 378 μαθητές συμμετείχαν στην έρευνα, από τους οποίους οι 112 μαθητές (54 κορίτσια, 58 αγόρια) με σύμφωνη γνώμη των γονέων τους δέχθηκαν να υποβληθούν και σε εργαστηριακό έλεγχο. Δεν διαπιστώθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στην ηλικία, το δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) ή την κατανομή ως προς το φύλο μεταξύ του δείγματος και του συνόλου των μαθητών που φοιτούσαν στα επιλεγέντα σχολεία. Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζονται αποτελέσματα των μαθητών με πλήρη δεδομένα. Συλλογή δεδομένων Οι μαθητές αξιολογήθηκαν στους ανθρωπομετρικούς δείκτες, τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα και την καρδιοαναπνευστική αντοχή, ενώ υποβλήθηκαν και σε εργαστηριακό έλεγχο, σύμφωνα με τη Διακήρυξη του Ελσίνκι για την ηθική μεταχείριση ατόμων που συμμετέχουν σε ερευνητικές μελέτες. Η διαδικασία και τα μέσα συλλογής των δεδομένων περιγράφονται με λεπτομέρειες σε προηγούμενες δημοσιευμένες εργασίες, 11,12 αναφέρονται ωστόσο συνοπτικά παρακάτω. Οι ανθρωπομετρικές μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν με τους μαθητές ντυμένους ελαφρά και χωρίς υποδήματα. Προσδιορίστηκαν το ύψος, το βάρος, ο ΔΜΣ και η περίμετρος της μέσης. Οι διατροφικές συνήθειες καταγράφηκαν με ερωτηματολόγιο 24ωρης ανάκλησης. 13 Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να καταγράψουν με ακρίβεια το είδος και την ποσότητα όλων των γευμάτων και ποτών που κατανάλωσαν στη διάρκεια της προηγούμενης ημέρας, υπό τον όρο ότι ήταν μια συνηθισμένη ημέρα. Για την ακριβή εκτίμηση των ποσοτήτων και του μεγέθους μιας κανονικής μερίδας χρησιμοποιήθηκαν έγχρωμες φωτογραφίες τροφίμων. Με βάση τους «πίνακες σύνθεσης τροφίμων και ελληνικών φαγητών» 14 και τις ετικέτες συσκευασμένων τροφίμων που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά εκτιμήθηκε η ημερήσια πρόσληψη λιπών και κορεσμένων λιπαρών οξέων, ως ποσοστό της ημερήσιας θερμιδικής πρόσληψης, καθώς και η πρόσληψη χοληστερόλης σε mg/ημέρα. Η φυσική δραστηριότητα εκτιμήθηκε με το ερωτηματολόγιο φυσικής δραστηριότητας και τρόπου ζωής. 15 Με βάση τα στοιχεία που συλλέχθηκαν και το ενεργειακό κόστος κάθε δραστηριότητας σε μεταβολικά ισοδύναμα (ΜΕΤs) 16 υπολογίστηκε ο χρόνος συμμετοχής (σε min/ημέρα) σε δραστηριότητες μέτριας (3 5,9 ΜΕΤs) και υψηλής έντασης ( 6 ΜΕΤs). Για την αξιολόγηση της καρδιοαναπνευστικής αντοχής (V O 2max) χρησιμοποιήθηκε η δοκιμασία του παλίνδρομου τρεξίματος 20 m, μια έγκυρη και αξιόπιστη μέθοδος για την εκτίμηση της καρδιοαναπνευστικής αντοχής σε παιδιά, η οποία περιλαμβάνεται στην ευρωπαϊκή δέσμη δοκιμασιών EUROFIT. 17 Η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης και οι αιμοληψίες πραγματοποιήθηκαν μετά από συνεννόηση με τους γονείς, εκτός ωρολογίου προγράμματος, σε πιστοποιημένο εργαστήριο από ειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και μετά από 12ωρη νηστεία. Όλοι οι βιοχημικοί προσδιορισμοί έγιναν με αναλυτές και αντιδραστήρια της εταιρείας Dade Behring (Marburg, Γερμανία). Ο προσδιορισμός της γλυκόζης, της ολικής χοληστερόλης (TC) και των τριγλυκεριδίων (TG) έγινε με ενζυμικές φωτομετρικές μεθόδους σε φασματοφωτόμετρο Dimension RXL Dupont, ενώ η HDL-χοληστερόλη (HDL-C) προσδιορίστηκε με τη μέθοδο καθίζησης. Η LDL-χοληστερόλη (LDL-C) υπολογίστηκε με βάση τον τύπο του Friedewald [(LDL-C)=TC (HDL-C) TG/5]. Οι απολιποπρωτεΐνες, η λιποπρωτεΐνη (a) και η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP) προσδιορίστηκαν σε νεφελόμετρο ΒΝ ΙΙ. Ορισμός παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου και μεταβολικού συνδρόμου Η παχυσαρκία ορίστηκε σύμφωνα με τα διεθνώς αποδεκτά όρια του ΔΜΣ ανά ηλικία και φύλο, τα οποία αντιστοιχούν στις τιμές αναφοράς του ΔΜΣ ενηλίκων (>30 kg/m 2 ). 18 Για τον ορισμό της κεντρικής παχυσαρκίας χρησιμοποιήθηκε η 90ή εκατοστιαία θέση της περιμέτρου μέσης, η οποία υπολογίστηκε με βάση το συνολικό δείγμα (n=378) και δεν διέφερε σημαντικά σε σχέση με τις αντίστοιχες τιμές παιδιών από την Κρήτη. 19 Η πρόσληψη λίπους και

3 72 Α. Χριστόδουλος και συν κορεσμένων λιπαρών οξέων θεωρήθηκε υψηλή όταν υπερέβαινε αντίστοιχα το 30% και το 10% της συνολικής προσλαμβανόμενης ενέργειας. Το όριο για τη διατροφική χοληστερόλη ορίστηκε στα 300 mg/ημέρα. 20 Τα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας θεωρήθηκαν ανεπαρκή όταν η συμμετοχή σε δραστηριότητες μέτριας και υψηλής έντασης ήταν <60 min/ημέρα και 30 min/ημέρα, αντίστοιχα, ενώ για τη δοκιμασία της καρδιοαναπνευστικής αντοχής επιδόσεις >35 ml/ kg/min στα αγόρια και >30 ml/kg/min στα κορίτσια θεωρήθηκαν δείκτες φυσιολογικής καρδιαγγειακής λειτουργίας. 21 Η αρτηριακή πίεση και οι βιοχημικοί δείκτες αξιολογήθηκαν σε σχέση με το φυσιολογικό εύρος τιμών της κάθε παραμέτρου Για τον ορισμό του ΜΣ χρησιμοποιήθηκαν κριτήρια αντίστοιχα με τα κριτήρια των ενηλίκων 24 και ανάλογα με εκείνα προηγούμενων μελετών σε παιδικούς πληθυσμούς, καθώς δεν υπάρχει ξεχωριστός ορισμός για τα παιδιά. Συγκεκριμένα, ως ΜΣ ορίστηκε η συνύπαρξη τριών ή περισσοτέρων από τους παρακάτω παράγοντες: γλυκόζη νηστείας 110 mg/dl, TG 110 mg/dl, HDL-C <50 mg/dl, περίμετρος μέσης 90ή εκατοστιαία θέση (κατά ηλικία και φύλο) και συστολική ή διαστολική πίεση 90ή εκατοστιαία θέση (κατά ηλικία, φύλο και ύψος). Στατιστική ανάλυση Οι συνεχείς μεταβλητές παρουσιάζονται ως μέσες τιμές±τυπική απόκλιση ή ως διάμεσες τιμές και ενδοτεταρτημοριακό εύρος, για τις μεταβλητές που δεν ακολουθούσαν την κανονική κατανομή. Οι κατηγορικές μεταβλητές περιγράφονται ως σχετικές συχνότητες. Οι διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στις εξεταζόμενες παραμέτρους διερευνήθηκαν με τη χρήση του t-test για ανεξάρτητα δείγματα (Mann Whitney στις μεταβλητές με μη κανονική κατανομή) και του κριτηρίου x 2 (έλεγχος ομοιογένειας και ανεξαρτησίας). Για όλες τις στατιστικές αναλύσεις χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πρόγραμμα SPSS 13.0, ενώ το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε σε Ρ<0,05. Αποτελέσματα Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται η ηλικία, τα ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά του δείγματος και οι συμπεριφορές διατροφής και φυσικής δραστηριότητας σε σχέση με το φύλο. Σύμφωνα με τα κριτήρια της διεθνούς ομάδας εργασίας για την παχυσαρκία, 18 το 11,1% των κοριτσιών και το 10,3% των αγοριών ήταν παχύσαρκα, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων (x 2 (2)=0,63, Ρ=0,730). Επιπλέον, το 12,5% του δείγματος εμφάνιζε κεντρική παχυσαρκία. Η συχνότητα της κεντρικής παχυσαρκίας ήταν ελαφρώς υψηλότερη στα αγόρια (13,8% έναντι 11,1% των κοριτσιών), χωρίς ωστόσο η διαφορά αυτή να παρουσιάσει στατιστική σημαντικότητα (x 2 (1)=0,18, Ρ=0,668). Αναφορικά με τις διατροφικές παραμέτρους, η πρόσληψη λιπών, κορεσμένων λιπαρών οξέων και χοληστερόλης ήταν εντός των προτεινόμενων για την ηλικία ορίων, χωρίς Πίνακας 1. Ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά του δείγματος σε σχέση με το φύλο. Μεταβλητές Κορίτσια (n=54) Αγόρια (n=58) Ηλικία (έτη) 11,28±0,29 11,41±0,39 Ύψος (cm) 150,86±6,25 150,78±6,64 Βάρος (kg) 44,98±10,47 47,05±11,04 ΔΜΣ (kg/m 2 ) 19,65±3,86 20,54±3,85 Περίμετρος μέσης (cm) 68,83±9,46 71,97±10,85 Πρόσληψη λίπους (% της ΣΕΠ) 26,85±6,69 26,17±6,55 Πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών οξέων (% της ΣΕΠ) Διατροφική χοληστερόλη (mg/ ημέρα)* ΦΔ μέτριας έντασης (min/ ημέρα) ΦΔ υψηλής έντασης (min/ ημέρα)* Προβλεπόμενη V O 2max (ml/kg/ min) 9,06±3,11 9,29±2,83 184,5 (135,53 268,70) 186,20 (143,80 341,60) 62,18±53,09 48,36±40,76 4,29 (0 15,05) 16,07 (0 39,11)** 29,86±5,26 31,26±5,92 * Διάμεσες τιμές (ενδοτεταρτημοριακό εύρος), ΔΜΣ: Δείκτης μάζας σώματος, ΣΕΠ: Συνολική ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη, ΦΔ: Φυσική δραστηριότητα, V O 2max: Μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου ** Ρ<0,05 σε σχέση με το άλλο φύλο σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των δύο φύλων. Η συνολική φυσική δραστηριότητα αγοριών και κοριτσιών ανήλθε στα ~70 min/ημέρα. Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων δεν διαπιστώθηκαν διαφορές στις δραστηριότητες μέτριας έντασης (t (110)=1,552, Ρ>0,05). Ωστόσο, τα αγόρια ανέφεραν περισσότερο χρόνο συμμετοχής σε δραστηριότητες υψηλής έντασης (Mann-Whitney U=1233,50, Ρ=0,044). Οι επιδόσεις στη δοκιμασία της καρδιοαναπνευστικής αντοχής δεν διαφοροποιήθηκαν σημαντικά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών (t (106)=1,413, Ρ>0,05). Στην εικόνα 1 απεικονίζονται τα ποσοστά των μαθητών που παρουσίασαν αποκλίσεις στις συμπεριφορές διατροφής και φυσικής δραστηριότητας, σε σχέση με τις κατευθυντήριες γραμμές για την υγεία. Στο 25,9% των κοριτσιών διαπιστώθηκε αυξημένη πρόσληψη λίπους και κορεσμένων λιπαρών οξέων. Τα αντίστοιχα ποσοστά για τα αγόρια ήταν 19% και 36,2%. Επιπλέον, για το 32,8% των αγοριών και το 16,7% των κοριτσιών (x 2 (1)=3,862, Ρ<0,049) η πρόσληψη χοληστερόλης με τις τροφές υπερέβαινε το όριο των 300 mg/ημέρα. Το 53,6% του δείγματος δεν εκπλήρωνε τις οδηγίες για συμμετοχή σε φυσικές δραστηριότητες μέτριας έντασης >1 ώρα την ημέρα. Το αντίστοιχο ποσοστό για τη συμμετοχή σε δραστηριότητες υψηλής έντασης >30 min την ημέρα ήταν 76,8%, με σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ αγοριών και κοριτσιών (58,6% έναντι 96,3%, αντίστοιχα, x 2 (1)=22,268, Ρ<0,0001). Παράλληλα, το 67% του δείγματος

4 Παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδιά 73 Πίνακας 2. Βιοχημικά και κλινικά χαρακτηριστικά του δείγματος (MT±TA) σε σχέση με το φύλο. Μεταβλητές Κορίτσια (n=54) Αγόρια (n=58) Τριγλυκερίδια (mg/dl)* 60,00 (43,50 91,75) 56,00 (48,25 84,50) TC (mg/dl) 174,84±32,31 177,19±31,99 LDL-C (mg/dl) 95,75±26,79 98,79±26,87 HDL-C (mg/dl) 63,54±11,99 63,68±11,96 TC/HDL-C 2,82±0,58 2,82±0,52 LDL-C/HDL-C* 1,45 (1,30 1,81) 1,42 (1,32 1,75) Γλυκόζη (mg/dl) 93,58±9,71 95,48±9,67 *Ρ<0,05 Ρ<0,0001 σε σχέση με το άλλο φύλο Εικόνα 1. Ποσοστά των μαθητών που παρουσίασαν αποκλίσεις στις συμπεριφορές διατροφής και φυσικής δραστηριότητας, σε σχέση με τις κατευθυντήριες γραμμές για την υγεία. =αγόρια, =κορίτσια. Οι υπόλοιπες συντομογραφίες όπως στον πίνακα 1. σημείωσε χαμηλή V O 2max. Τα αποτελέσματα των βιοχημικών και κλινικών εξετάσεων παρουσιάζονται στον πίνακα 2. Με εξαίρεση τα αυξημένα επίπεδα της ολικής χοληστερόλης, οι μέσες τιμές των υπόλοιπων παραμέτρων ήταν εντός των φυσιολογικών για την ηλικία ορίων. Από την ανάλυση των δεδομένων δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική επίδραση του φύλου στις παραμέτρους που εξετάστηκαν. Η συχνότητα εμφάνισης διαταραχών στο λιπιδαιμικό προφίλ του αίματος κυμάνθηκε από 6,9 25,9% στα αγόρια και από 7,4 18,5% στα κορίτσια (εικ. 2). Ακόμη, διαπιστώθηκε ότι το 12,1% των αγοριών είχε μη φυσιολογικές τιμές λιποπρωτεΐνης (a) ( 30 mg/ dl) και το 10,3% παρουσίαζε αυξημένα επίπεδα γλυκόζης ( 110 mg/dl) ή CRP ( 3 mg/l). Τα αντίστοιχα ποσοστά για τα κορίτσια ήταν 13%, 5,6% και 11,1%. Οι τιμές της απολιποπρωτεΐνης Α-1 (apo A-1) βρέθηκαν χαμηλές στο 6,3% του δείγματος. Οι τιμές της HDL-C και της συστολικής πίεσης ήταν εντός των προτεινόμενων για την ηλικία ορίων (HDL-C 40 mg/dl, συστολική πίεση: αγόρια <127 mmhg, κορίτσια <126 mmhg) για το σύνολο του δείγματος, ενώ σε φυσιολογικά επίπεδα κυμάνθηκαν οι αθηρωματικοί δείκτες, η απολιποπρωτεΐνη Β (apo B) και ο λόγος apo A-1/ apo B. Η συχνότητα εμφάνισης του ΜΣ ήταν 3,6%, χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων (κορίτσια: 5,6%, αγόρια 1,7%, x 2 =1,19, Ρ=0,28). ΣΥΖΗΤΗΣΗ Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 η εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων στην Ελλάδα ήταν πολύ χαμηλή. 28 Apo A-1 (mg/dl) 156,72±21,52 162,26±26,12 Apo B (mg/dl) 77,79±15,75 78,45±16,92 Apo B/Apo A-1 0,51±0,13 0,49±0,14 Lp(a) (mg/dl)* 6,75 (3,00 22,90) hs-crp (mg/l)* 0,42 (0,14 0,91) Συστολική πίεση (mmhg)* 100,00 (95,00 100,00) Διαστολική πίεση (mmhg)* 80,00 (70,00 80,00) 9,40 (4,80 20,80) 0,66 (0,24 1,36) 100,00 (100,00 110,00) 80,00 (70,00 80,00) * Διάμεσες τιμές (ενδοτεταρτημοριακό εύρος), TC: Ολική χοληστερόλη, LDL-C: Λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας, HDL-C: Λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας, Apo: Απολιποπρωτεΐνη, Lp(a): Λιποπρωτεΐνη (α), hs-crp: C-αντιδρώσα πρωτεΐνη υψηλής ευαισθησίας Ωστόσο, πρόσφατα δεδομένα διαπιστώνουν μια ανοδική τάση της καρδιαγγειακής νοσηρότητας στη χώρα μας, 29 με την παχυσαρκία, την υπέρταση, το δυσμενές προφίλ λιπιδίων, τις ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα να αποτελούν ορισμένους από τους συχνότερα εμφανιζόμενους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου μεταξύ των ενηλίκων. 30,31 Η παρούσα μελέτη ενισχύει τα αποτελέσματα προηγούμενων ερευνών, σύμφωνα με τις οποίες οι ίδιοι τεκμηριωμένοι παράγοντες κινδύνου συναντώνται και στα Ελληνόπουλα. 8 10,32 Τα ποσοστά παχυσαρκίας (10,5%) και κεντρικής παχυσαρκίας (12%) που διαπιστώθηκαν στο παρόν δείγμα συμφωνούν με πρόσφατες έρευνες από άλλες περιοχές της Ελλάδας, επιβεβαιώνοντας την ανησυχητική έξαρση της παχυσαρκίας στη χώρα μας, τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην περιφέρεια Σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας στο παρόν δείγμα εμφανίζεται υψηλότερη απ ό,τι στις χώρες της βόρειας Ευρώπης (1,5 9,9%) και παρόμοια με εκείνη των μεσογειακών χωρών (8 11%). 35 Σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ αγοριών και κοριτσιών παρατηρήθηκαν στις συμπεριφορές διατροφής και

5 74 Α. Χριστόδουλος και συν εικόνα 2. Ποσοστό μαθητών με μη φυσιολογικές τιμές στους βιολογικούς παράγοντες κινδύνου. Οι συντομογραφίες όπως στην εικόνα 1 και στον πίνακα 2. Δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων. φυσικής δραστηριότητας. Το ποσοστό των αγοριών με αυξημένη πρόσληψη χοληστερόλης ήταν σχεδόν διπλάσιο σε σχέση με εκείνο των κοριτσιών (32,8% έναντι 16,7%). Από την άλλη πλευρά, το ποσοστό των κοριτσιών που δεν εκπλήρωναν τις οδηγίες για συμμετοχή σε φυσικές δραστηριότητες υψηλής έντασης >30 min/ημέρα ήταν σημαντικά υψηλότερο σε σχέση με τα αγόρια (96,3% έναντι 58,6%). Οι διαφορές αυτές φαίνεται να διαμορφώνονται από κοινωνικοοικονομικούς, πολιτισμικούς και περιβαλ λοντικούς παράγοντες 32,34 και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασμό προγραμμάτων προαγωγής της υγείας. Αν και τα αγόρια αφιέρωναν σημαντικά περισσότερο χρόνο σε δραστηριότητες υψηλής έντασης, δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων στη V O 2max. Αυτό οφείλεται ενδεχομένως στο γεγονός ότι η συνολική φυσική δραστηριότητα δεν διέφερε στα δύο φύλα. Εξάλλου, μέχρι τα 12 περίπου χρόνια η V O 2max σε απόλυτες τιμές είναι παρόμοια για αγόρια και κορίτσια, ενώ οι παρατηρούμενες διαφορές από την εφηβεία και μετά αποδίδονται στην υποκινητικότητα, στη χαμηλότερη συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης και στη μεγαλύτερη συσσώρευση υποδόριου λίπους στα κορίτσια. 36 Επιπλέον, οι ατομικές διαφορές στη V O 2max, εκτός από το φύλο και τη φυσική δραστηριότητα, σε σημαντικό βαθμό καθορίζονται και από το γενετικό υπόβαθρο. 37 Ανεξάρτητα από τις διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών, το ποσοστό των παιδιών με χαμηλή V O 2max στο σύνολο του δείγματος εμφανίζεται ανησυχητικά υψηλό. Έρευνες στη χώρα μας και αλλού έδειξαν ότι η μειωμένη καρδιοαναπνευστική αντοχή αποτελεί ανεξάρτητο προδιαθεσικό παράγοντα για την ανάπτυξη παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία 38 και ισχυρό προγνωστικό δείκτη για μελλοντική ανάπτυξη καρδιοπαθειών. 39 Επομένως, η προαγωγή της φυσικής δραστηριότητας και η βελτίωση της V O 2max θα πρέπει να αποτελούν σημαντικές προτεραιότητες στα προγράμματα παρέμβασης, με στόχο την πρόληψη της παιδικής παχυσαρκίας και την προαγωγή της υγείας. Οι μέσες τιμές των λιπιδίων του αίματος δεν διαφοροποιήθηκαν σημαντικά στα δύο φύλα. Σε σύγκριση με συνομηλίκους τους από τη Μαγνησία, 9 τα παιδιά του παρόντος δείγματος είχαν ευνοϊκότερο προφίλ λιπιδίων, με υψηλότερες τιμές HDL-C (+38%) και χαμηλότερες τιμές TC (-7,6%), LDL-C (-23%), TG (-19%) και TC/HDL-C (-33%). Οι διαφορές αυτές ερμηνεύονται εν μέρει από την υψηλή

6 Παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδιά 75 πρόσληψη λιπών και κορεσμένων λιπαρών οξέων που διαπιστώθηκαν στα παιδιά από τη Μαγνησία (>40% και >15% της συνολικής θερμιδικής πρόσληψης, αντίστοιχα). Από την άλλη πλευρά, σε σχέση με παιδιά από την Πιερία 10 και την Κρήτη, 40 το παρόν δείγμα παρουσίασε υψηλότερες τιμές ολικής χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων. Στις προαναφερθείσες έρευνες, όπως και στην παρούσα μελέτη, κοινή είναι η διαπίστωση ότι το προφίλ καρδιαγγειακού κινδύνου στα Ελληνόπουλα έχει επιδεινωθεί σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Εκτός από τα κλασικά λιπίδια και τις λιποπρωτεΐνες (TC, TG, HDL-C, LDL-C), στην παρούσα μελέτη διερευνήθηκαν και ορισμένοι νεότεροι παράγοντες κινδύνου, όπως οι απολιποπρωτεΐνες, η Lp(a), η CRP και η συχνότητα του ΜΣ. Ένα μικρό ποσοστό του δείγματος παρουσίασε διαταραχές των απολιποπρωτεϊνών, ενώ η Lp(a) και η CRP εμφάνισαν υψηλές τιμές σε ποσοστά που κυμάνθηκαν από 10,3 13%. Η έλλειψη δημοσιευμένων δεδομένων καθιστά αδύνατη τη σύγκριση με παιδιά από άλλες περιοχές της Ελλάδας. Παρότι οι μεθοδολογικές δυσκολίες δεν επιτρέπουν άμεσες συγκρίσεις με διεθνή δεδομένα, τα επίπεδα των απολιποπρωτεϊνών και της Lp(a) στο παρόν δείγμα παρουσιάζονται ευνοϊκότερα συγκριτικά με άλλους παιδικούς πληθυσμούς. 5,41,42 Τέλος, το ποσοστό των παιδιών με αυξημένες τιμές CRP ήταν παρόμοιο με εκείνο που έχει αναφερθεί σε παιδιά από την Ισπανία (~12%) 43 και υψηλότερο σε σχέση με παιδιά από τις ΗΠΑ (5,5%). 6 Η συχνότητα εμφάνισης του ΜΣ ήταν παρόμοια με εκείνη που βρέθηκε σε παιδιά αντίστοιχης ηλικίας από την Κρήτη 19 και παρόμοια ή χαμηλότερη σε σχέση με παιδιά άλλων χωρών. Πράγματι, έρευνες που χρησιμοποίησαν ανάλογους ορισμούς του ΜΣ αναφέρουν ότι η συχνότητά του σε 12χρονους Γάλλους ήταν 5,8% 44 και σε έφηβους Μεξικανούς 7,2%. 45 Σε έφηβους Αμερικανούς που συμμετείχαν στη μελέτη National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) η συχνότητα του ΜΣ κυμάνθηκε από 4 5,2%. 25,27 Σε δεδομένα από την ίδια μελέτη (NHANES), οι de Ferranti et al 26 βρήκαν ότι η συχνότητα του ΜΣ στις ηλικίες ετών ήταν ~9,2%, ενώ σε παιδιά από το Ιράν το ποσοστό του ΜΣ ήταν σημαντικά υψηλότερο (14,1%). 46 Ωστόσο, οι δύο τελευταίες έρευνες στον ορισμό του ΜΣ χρησιμοποίησαν χαμηλότερα όρια για την υπερτριγλυκεριδαιμία (>100 mg/dl) και την κεντρική παχυσαρκία (>75η εκατοστιαία θέση). Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν ότι το ΜΣ αποτελεί κοινό παιδιατρικό πρόβλημα τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ανεξάρτητα από τις διαφοροποιήσεις που μπορεί να παρατηρούνται από περιοχή σε περιοχή ή από χώρα σε χώρα, διαπιστώνεται ότι η συχνότητα εμφάνισης τόσο των τεκμηριωμένων όσο και των νεότερων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδικούς πληθυσμούς παρουσιάζει μια αυξητική τάση παγκοσμίως. Δεδομένου ότι ορισμένοι από τους παράγοντες αυτούς διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στα πρώιμα στάδια του αθηρωματικού καταρράκτη, η παραπάνω διαπίστωση επισημαίνει την ανάγκη για χάραξη τεκμηριωμένων πολιτικών υγείας και εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών πρόληψης και πρώιμης παρέμβασης σε διεθνές, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Συνοψίζοντας, τα αποτελέσματα της μελέτης ενισχύουν προηγούμενες έρευνες, σύμφωνα με τις οποίες στα Ελληνόπουλα οι ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες, η υποκινητικότητα και η χαμηλή V O 2max συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, ευνοώντας την εμφάνιση σοβαρών μεταβολικών διαταραχών. Καθώς οι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου μεταφέρονται από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση, η παρατηρούμενη αύξηση της συχνότητάς τους στα παιδιά ενδεχομένως να προκαλέσει μια επιδημία καρδιαγγειακών νοσημάτων τα επόμενα χρόνια, αν δεν ληφθούν έγκαιρα μέτρα. Σημαντικά προς την κατεύθυνση της πρόληψης μπορεί να λειτουργήσει η εφαρμογή προγραμμάτων αγωγής υγείας, με έμφαση στην αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και την ισορροπημένη διατροφή, καθώς η ευεργετική τους επίδραση στο ΜΣ, στους φλεγμονώδεις δείκτες και στους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου είναι πλέον διεθνώς τεκμηριωμένη. Ευχαριστίες Οι συγγραφείς αισθάνονται την ανάγκη να ευχαριστήσουν όλους αυτούς που συνέβαλαν στη διεξαγωγή της έρευνας και ειδικότερα: Τους μαθητές και τις μαθήτριες, που με ενθουσιασμό συμμετείχαν στην έρευνα, καθώς και τους γονείς τους. Τους διευθυντές, τους εκπαιδευτικούς Φυσικής Αγωγής και τους δασκάλους των δημοτικών σχολείων: 1ο και 2ο Αγίου Στεφάνου, Άνοιξης, Αφιδνών, Βαρνάβα, Δροσιάς, Καπανδριτίου, 1ο και 2ο Κρυονερίου, Πολυδενδρίου, Σκάλας Ωρωπού, 1ο και 2ο Διονύσου, Ροδόπολης, Σταμάτας. Τη διευθύντρια του διαγνωστικού εργαστηρίου «Ιατροδυναμική», ιατρό-βιοπαθολόγο κυρία Ε. Δεδούλη, για την πολύτιμη βοήθειά της στη διαδικασία της αιμοληψίας.

7 76 Α. Χριστόδουλος και συν Abstract Established and recently identified cardiovascular risk factors in childhood A.D. Christodoulos, 1 S.P. Tokmakidis, 1 H. Douda, 1 D. TOUSOULIS, 2 H. Gika 3 1 Department of Sports and Exercise Science, University of Thrace, Komotini, 2 Cardiology Unit, University of Athens, Medical School, Athens, 3 General Hospital of Nikaia, Pireus, Greece Archives of Hellenic Medicine 2009, 26(1):70 78 OBJECTIVE To examine the prevalence of established and recently identified cardiovascular risk factors in Greek primary school children. METHOD The study sample consisted of 58 males and 54 females aged 11.4±0.4 years from Northern Attica, Greece. The children were subjected to anthropometry, dietary intake, physical activity, fitness, clinical and biochemical assessments. RESULTS Of the pupils, 10.7% were obese and 12.5% had central obesity. Fat and saturated fat consumption was high (>30% and >10% of total energy, respectively) in 25.9% of the females. The corresponding values for males were 19% and 36.2%, respectively. The percentage of males exhibiting high dietary cholesterol intake (>300 mg/day) was significantly higher (32.8%) compared to females (16.7%, Ρ<0.049), and 58% of males and 96.3% of females, respectively did not fulfill the guidelines for vigorous physical activity >30 min/day. In addition, 70.7% and 63% of males and females, respectively, demonstrated low cardiorespiratory fitness. Regarding biochemical indices, the risk factors with the highest prevalence in both genders included total cholesterol (females: 18.5%, males: 25.9%), Lp(a) (13% and 12.1%, respectively), C-reactive protein (11.1% and 10.3%, respectively), and LDL-cholesterol (13.8%) and plasma glucose (10.3%) in males and triglycerides (9.3%) in females. The prevalence of metabolic syndrome was 5.6% in females and 1.7% in males, without statistical gender differences. CONCLUSIONS The unhealthy dietary and physical activity patterns, together with the adverse risk profile observed in the study sample, predict an unfavourable incidence of cardiovascular problems for this population in the future, unless effective health interventions targeted at the promotion of physical activity, fitness improvement and balanced nutrient intake can be implemented early in life. Key words: Cardiovascular risk factors, Diet, Μetabolic syndrome, Οbesity, Physical activity Βιβλιογραφία 1. American Heart Association. Heart disease and stroke statistics 2004 update. American Heart Association, Dallas, Texas, McGill HC Jr, McMahan CA, Herderick EE, Malcom GT, Tracy RE, Strong JP. Origin of atherosclerosis in childhood and adolescence. Am J Clin Nutr 2000, 72:1307S 1315S 3. Freedman DS, Dietz WH, Srinivasan SR, Berenson GS. The relation of overweight to cardiovascular risk factors among children and adolescents: The Bogalusa heart study. Paediatrics 1999, 103: Boreham CA, Twisk J, Murray L, Savage M, Strain JJ, Cran G. Fitness, fatness, and coronary heart disease risk in adolescents: The Northern Ireland young hearts project. Med Sci Sports Exerc 2001, 33: Hiura M, Kikuchi T, Nagasaki K, Uchiyama M. Elevation of serum C-reactive protein levels is associated with obesity in boys. Hypertens Res 2003, 26: Lambert M, Delvin EE, Paradis G, O Loughlin J, Hanley JA, Levy E. C-reactive protein and features of the metabolic syndrome in a population-based sample of children and adolescents. Clin Chem 2004, 50: Katzmarzyk PT, Perusse L, Malina RM, Bergeron J, Despres JP, Bouchard C. Stability of indicators of the metabolic syndrome from childhood and adolescence to young adulthood: The Quebec family study. J Clin Epidemiol 2001, 54: Tokmakidis SP, Christodoulos AD, Mantzouranis NI. Validity of self-reported anthropometric values used to assess body mass index and estimate obesity in Greek school children. J Adolesc Health 2006, 40: Magkos F, Piperkou I, Manios Y, Papoutsakis C, Yiannakouris N, Cimponerio A et al. Diet, blood lipid profile and physical activity patterns in primary school children from a semi-rural area of Greece. J Hum Nutr Diet 2006, 19: Bouziotas C, Koutedakis Y, Shiner R, Pananakakis Y, Fotopoulou V, Gara S. The prevalence of selected modifiable coronary heart disease risk factors in 12-year-old Greek boys and girls. Pediatr Exerc Sci 2001, 13: Χριστόδουλος Α, Δούδα Ε, Τοκμακίδης ΣΠ. Παχυσαρκία, φυσική δραστηριότητα, φυσική κατάσταση και διατροφή σε παιδιά του δημοτικού. Καρδιά και Αγγεία 2007, 12: Χριστόδουλος Α, Γκίκα Ε, Δούδα Ε, Βελισσαρίδου Α, Τοκμακίδης ΣΠ. Σχέση στοιχείων του μεταβολικού συνδρόμου, φυσικής δραστηριότητας και καρδιοαναπνευστικής αντοχής στην παιδική ηλικία. Ελλ Διαβητολ Χρον 2007, 20:

8 Παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου σε παιδιά Farris R, Nicklas T. Characterizing children s eating behavior. In: Suskind RM, Suskind LL (eds) Textbook of pediatric nutrition. 2nd ed. Raven Press, New York, 1993: Τριχοπούλου Α. Πίνακες σύνθεσης τροφίμων και ελληνικών φαγητών. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, Αrgiropoulou EC, Michalopoulou M, Aggeloussis N, Avgerinos A. Validity and reliability of physical activity measures in Greek high school age children. J Sports Sci Med 2004, 3: Ainsworth BE, Haskell WL, Whitt MC, Irwin ML, Swartz AM, Strath SJ et al. Compendium of physical activities: An update of activity codes and MET intensities. Med Sci Sports Exerc 2000, 32(Suppl 9): Συμβούλιο της Ευρώπης. Eurofit. Ευρωτέστ για την αξιολόγηση της φυσικής κατάστασης. Επιμέλεια: Τοκμακίδης Σ. Εκδόσεις Σάλτο, Θεσσαλονίκη, Cole TJ, Bellizzi C, Flegal KM, Dietz WH. Establishing a standard definition for child overweight and obesity worldwide: International survey. Br Med J 2000, 320: Λιναρδάκης Ε, Βαρδαβάς Κ, Καφάτος Α. Εκατοστιαίες θέσεις περιμέτρου μέσης παιδιών της Κρήτης ηλικίας 3 6 ετών. Παιδιατρική 2007, 70: World Health Organization Study Group. Diet, nutrition, and the prevention of chronic diseases. World Health Organization, Technical Report Series, Geneva, 2003: Bell RD, Máček M, Rutenfranz J, Saris WHM. Health indicators and risk factors of cardiovascular diseases during childhood and adolescence. In: Rutenfranz J, Mocellin R, Klimt F (eds) Children and exercise XII. Human Kinetics, Champaign, Illinois, 1986: Thomas NE, Baker JS, Davies B. Established and recently identified coronary heart disease risk factors in young people: The influence of physical activity and physical fitness. Sports Med 2003, 33: Williams CL, Hayman LL, Daniels SR, Robinson TN, Steinberger J, Paridon S et al. AHA scientific statement: Cardiovascular health in childhood. A statement for health professionals from the Committee on Atherosclerosis, Hypertension, and Obesity in the Young (AHOY) of the Council on Cardiovascular Disease in the Young. Circulation 2002, 106: Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults. Third report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) expert panel on detection, evaluation, and treatment of high blood cholesterol in adults (adult treatment panel III). Final report. Circulation 2002, 106: Cook S, Weitzman M, Auinger P, Nguyen M, Dietz WH. Prevalence of a metabolic syndrome phenotype in adolescents: Findings from the third national health and nutrition examination survey, Arch Pediatr Adolesc Med 2003, 157: de Ferranti SD, Gauvreaub K, Ludwig DS, Neufeld EJ, Newburger JW, Rifai N. Prevalence of the metabolic syndrome in American adolescents: Findings from the third national health and nutrition examination survey. Circulation 2004, 110: Ford ES, Ajani UA, Mokdad AH. The metabolic syndrome and concentrations of C-reactive protein among US youth. Diabetes Care 2005, 28: Aravanis C, Corcondilas A, Dontas AS, Lekos D, Keys A. Coronary heart disease in seven countries. IX. Τhe Greek islands of Crete and Corfu. Circulation 1970, 41(Suppl 4):Ι88 I Chimonas ET. The treatment of coronary heart disease: An update. Part 2: Mortality trends and main causes of death in the Greek population. Curr Med Res Opin 2001, 17: Πίτσαβος Χ, Χρυσοχόου Χ, Παναγιωτάκος Δ. Παράγοντες κινδύνου στεφανιαίας νόσου στον ελληνικό χώρο. Καρδιά και Αγγεία 2002, 7: Παναγιωτάκος ΔΒ, Πούνης ΓΔ, Χασάπης ΔΕ, Κοττιλέας ΠΙ, Τούτουζας ΠΚ. Η υγεία και οι διατροφικές συνήθειες των κατοίκων των ακριτικών νησιών του Αιγαίου: Μελέτη «Αργώ». Καρδιά και Αγγεία 2005, 10: Angelopoulos PD, Milionis HJ, Moschonis G, Manios Y. Relations between obesity and hypertension: Preliminary data from a cross-sectional study in primary schoolchildren: The children study. Eur J Clin Nutr 2006, 60: Krassas GE, Tzotzas T, Tsametis C, Konstantinidis T. Prevalence and trends in overweight and obesity among children and adolescents in Thessaloniki, Greece. J Pediatr Endocrinol Metab 2001, 14(Suppl 5): Manios Y, Yiannakouris N, Papoutsakis C, Moschonis G, Magkos F, Skenderi K et al. Behavioral and physiological indices related to BMI in a cohort of primary schoolchildren in Greece. Am J Hum Biol 2004,16: Wang Y, Lobstein T. Worldwide trends in childhood overweight and obesity. Int J Pediatr Obes 2006, 1: Κλεισούρας Β. Εργοφυσιολογία. 10η έκδοση. Ιατρικές εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδης, Αθήνα, 2004: Bouchard C, Daw EW, Rice T, Perusse L, Gagnon J, Province MA et al. Familial resemblance for VO 2max in the sedentary state: The HERITAGE family study. Med Sci Sports Exerc 1998, 30: Koutedakis Y, Bouziotas C, Flouris AD, Nelson PN. Longitudinal modeling of adiposity in periadolescent Greek schoolchildren. Med Sci Sports Exerc 2005, 37: Katzmarzyk PT, Gagnon J, Leon AS, Skinner JS, Wilmore JH, Rao DC et al. Fitness, fatness, and estimated coronary heart disease risk: The HERITAGE family study. Med Sci Sports Exerc 2001, 33: Magkos F, Manios Y, Christakis G, Kafatos AG. Secular trends in cardiovascular risk factors among school-aged boys from Crete, Greece, Eur J Clin Nutr 2005, 59: Yoshida T, Kaneshi T, Shimabukuro T, Sunagawa M, Ohta T. Serum C-reactive protein and its relation to cardiovascular risk factors and adipocytokines in Japanese children. J Clin Endocrinol Metab 2006, 91: Herd SL, Gower BA, Dashti N, Goran MI. Body fat, fat distribution and serum lipids, lipoproteins and apolipoproteins in African-American and Caucasian-American prepubertal children. Int J Obes (Lond) 2001, 25: Valle M, Martos R, Gascón F, Caňete R, Zafra MA, Morales R. Low-grade systemic inflammation, hypoadiponectinemia

9 78 Α. Χριστόδουλος και συν and a high concentration of leptin are present in very young obese children, and correlate with metabolic syndrome. Diabetes Metab 2005, 31: Platat C, Wagner A, Klumpp T, Schweitzer B, Simon C. Relationships of physical activity with metabolic syndrome features and low-grade inflammation in adolescents. Diabetologia 2006, 49: Rodríguez-Moran M, Salazar-Vazquez B, Violante R, Guerrero-Romero F. Metabolic syndrome among children and adolescents aged years. Diabetes Care 2004, 27: Kelishadi R, Razaghi EM, Gouya MM, Ardalan G, Gheiratmand R, Delavari A et al. Association of physical activity and the metabolic syndrome in children and adolescents: CASPIAN study. Horm Res 2007, 67:46 52 Corresponding author: S. Tokmakidis, Department of Sports and Exercise Science, University of Thrace, GR Komotini, Greece xxxxxxxxxxxxx

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 ιστοσελίδα GENDER: 2 Female 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 Mean of TV 3,0 2,5 2,0 elementary graduate high school graduate university or colleg mother's educational background Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Participating

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής

Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 47 ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής Ε. Βλαχοπαπαδοπούλου 1 Φ. Καραχάλιου 1 Ν. Παπαδοπούλου 2 Γ. Τσαρμακλής

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Υ.ΖΗ.Ν. (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Ε.Υ.ΖΗ.Ν. (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ε.Υ.ΖΗ.Ν (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 1990-2007: Πρόγραμμα Ανίχνευσης Ταλέντων Συμμετείχε το σύνολο των μαθητών των Β (1990-2002) και Γ τάξεων Δημοτικού της χώρας (70-80.000 ετησίως),

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1963-70 1971-74 1976-80 1988-94

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Το αυγό αποτελεί ένα από τα πλέον αµφιλεγόµενα τρόφιµα των τελευταίων δεκαετιών, καθώς µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εθεωρείτο τρόφιµο µε

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου. Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με την πρόληψη των. Παχυσαρκία στο μυαλό και το σώμα 12/7/2012

Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου. Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με την πρόληψη των. Παχυσαρκία στο μυαλό και το σώμα 12/7/2012 Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με πρόληψη των καρδιοπαθειών Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου Δρ Ελένη Ανδρέου, RD, LD, FHEA Επίκουρη Καθηγήτρια UNIC Πρόεδρος Συνδέσμου Διαιτολόγων και

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες και υπερχοληστερολαιμία σε δείγμα κατοίκων ακριτικών νησιών

Διατροφικές συνήθειες και υπερχοληστερολαιμία σε δείγμα κατοίκων ακριτικών νησιών archieves original paper 1886 POYNIS (pages 6) Σελιδοποίηση: 18/2/2008 Αποστολή galley-proofs: 19/2/2008 ΕΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER Διατροφικές συνήθειες και υπερχοληστερολαιμία σε δείγμα κατοίκων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν: Οι αιτίες που κάνουν ένα πρόγραµµα αγωγής υγείας µε θέµα τη διατροφή αναγκαίο Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων

H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων 38 H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων Κράπης Κ. 1, Μαυρουδής Σ. 1, Αυλακιώτης Κ. 2, Πιπεράκης Σ. 3, Μπόρου Α. 4, Καραμήτσος Κ 1. 1 Α Παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Κλινικής Εξέτασης

Αποτελέσματα Κλινικής Εξέτασης Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Αποτελέσματα Κλινικής Εξέτασης Ολική Χοληστερόλη Αίματος: Η μέτρηση της ολικής χοληστερόλης αίματος σε παιδιά άνω των δύο χρονών είναι αξιόπιστη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Χοληστερόλη και την Διατροφή Tι είναι η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα κερρώδες, όμοιο του λίπους υλικό που βρίσκεται στις ζωικές

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης σε άντρες και γυναίκες

Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης σε άντρες και γυναίκες Slide 1 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης 5 7 Μαρτίου 2009, Ξενοδοχείο Divani Caravel, Αθήνα. Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Γ. Πλατής (Διοικητής Πρόεδρος ΔΣ ΓΝ Σύρου) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 18-20 Φεβρουαρίου 2010 1 Εργασιακό stress

Διαβάστε περισσότερα

Το μεταβολικό σύνδρομο: Μία σύγχρονη κλινική θεώρηση

Το μεταβολικό σύνδρομο: Μία σύγχρονη κλινική θεώρηση Το μεταβολικό σύνδρομο: Μία σύγχρονη κλινική θεώρηση Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Α ' Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής και Διαβητολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος

Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος Μελέτη αγγειακής λειτουργίας γυναικών σε πρώιμη εμμηνοπαυσιακή περίοδο - Κλινική σημασία και ρόλος γενετικών πολυμορφισμών οιστρογονικών υποδοχέων Άρης Μπεχλιούλης, MD Ειδικευόμενος Καρδιολογίας Υποψήφιος

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλογραφία: Δρ. Δημήτριος Χανιώτης, Τηλ. 6973049444 E-mail: chaniotisdimitris@gmail.com

Αλληλογραφία: Δρ. Δημήτριος Χανιώτης, Τηλ. 6973049444 E-mail: chaniotisdimitris@gmail.com 49 Διατροφικές συνήθειες και αξιολόγηση του βαθμού παχυσαρκίας σε μαθητές Δημοτικών Σχολείων του λεκανοπεδίου Αττικής την περίοδο 2002-2007 στα πλαίσια προγράμματος Σχολικής Υγείας Δημήτριος Ι. Χανιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Αυξηµένη Περίµετρος Μέσης και Ανίχνευση Παιδιών µε Παθολογικές Τιµές Λιπιδίων Αίµατος και Αρτηριακής Πίεσης

Αυξηµένη Περίµετρος Μέσης και Ανίχνευση Παιδιών µε Παθολογικές Τιµές Λιπιδίων Αίµατος και Αρτηριακής Πίεσης Παιδιατρική Ενηµέρωση 2004; 8: 34-40 34 Ερευνητική Εργασία Αυξηµένη Περίµετρος Μέσης και Ανίχνευση Παιδιών µε Παθολογικές Τιµές Λιπιδίων Αίµατος και Αρτηριακής Πίεσης Σάββας Χρ Σάββα, Χαράλαµπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου είναι τα παρακάτω: Άτομα με 10ετή κίνδυνο για

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens Pre-adolescents obesity in Cyprus CYKIDS Study Intervention programs for the prevention of childhood obesity at the community level Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα Δια.Μ.Αντ.Ι

Ερευνητικό Πρόγραμμα Δια.Μ.Αντ.Ι ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ ΣΕ ΠΑΧΥΣΑΡΚΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ιάσκεψη Τύπου ηµοσιογραφική Εστία Παρασκευή 7 Μαρίου 2008 * ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακές Παθήσεις

Καρδιαγγειακές Παθήσεις Καρδιαγγειακές Παθήσεις Cardiovascular Disease is the Leading Cause of Death Worldwide 1 HIV/AIDS 5 Pulmonary disease 7 Injuries 9 Cancer 13 Infectious and parasitic diseases 19 Cardiovascular disease*

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων IHPCBG: Επένδυση για την υγεία και ευημερία των παιδιών σε Βουλγαρία και Ελλάδα IHPCBG: Investment in the health and the prosperity of the children in the Bulgarian Greek region 10-12 Οκτωβρίου 2013 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση;

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Παγώνα Λάγιου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών Scientific

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Πότε συστήνεται έλεγχος για διαλογή Σύσταση 1: Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση διαφόρων µορφών άσκησης σε ασθενείς µε παχυσαρκία και σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ

Η επίδραση διαφόρων µορφών άσκησης σε ασθενείς µε παχυσαρκία και σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ ιεπιστηµονική Φροντίδα Υγείας(2012) Τόµος 4,Τεύχος 1, 18-24 ISSN 1791-9649 Η επίδραση διαφόρων µορφών άσκησης σε ασθενείς µε παχυσαρκία και σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ Σταύρου Β. 1, Σταύρου Σ. 2 1 Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΕΙΑ. ηµήτρης Παπανδρέου PhD, MS, RD. Ι ΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Α.Π.Θ

ΥΓΕΙΑ. ηµήτρης Παπανδρέου PhD, MS, RD. Ι ΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Α.Π.Θ Το άρθρο του µήνα ΥΓΕΙΑ ηµήτρης Παπανδρέου PhD, MS, RD. Ι ΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Α.Π.Θ ΠΡΩΤΕΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΜΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΜΕΣΗΣ - ΑΝΑΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΕ 607 ΠΑΙ ΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

11/9/2010 FATTY ACIDS FORMATION OF FREE RADICALS UNCONTROLLED BIOCHEMICAL CHANGES OXIDATION OF UNSATURATED FATTY ACIDS

11/9/2010 FATTY ACIDS FORMATION OF FREE RADICALS UNCONTROLLED BIOCHEMICAL CHANGES OXIDATION OF UNSATURATED FATTY ACIDS FATTY ACIDS Πανεπιστήμιο Κρήτης Υπουργείο Υγείας Υπουργείο Παιδείας&Πολ/μού Όμιλος ΛΑΙΚΗΣ SATURATED MONOSATURATED POLYUNSATURATED FORMATION OF FREE RADICALS TRIGLYCERIDES PHOSPHOLIPIDS UNCONTROLLED BIOCHEMICAL

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Καθηγητής ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥΣΟΥΛΗΣ Ο ρόλος του ινωδογόνου

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης. Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη;

Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης. Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη; Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη; Ο σύγχρονος τρόπος ζωής Καθιστική ζωή Γρήγορες λύσεις διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Αθηνά Λινού, MD, PhD, MPH Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια του Εργαστηρίου Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Πρόεδρος Ινστιτούτου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ/ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Κατηγορία Συστολική Διαστολική Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ Διατροφική Πολιτική Αντωνία Τριχοπούλου ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας 27 Απριλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Παρουσίαση έκδοσης Yearbook 2014-2015 The Power of Collaboration Τρίτη 7 Ιουλίου Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Αθηνά Λινού, MD, MPH, PhD Καθηγήτρια, Διευθύντρια Εργαστηρίου Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙ ΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΕΔΟΕΑΠ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του Προγράμματος Πρόληψη.

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Εθνική Μελέτη Νοσηρότητας και Παραγόντων Κινδύνου (Ε.ΜΕ.ΝΟ.) Το κάπνισμα στην Ελλάδα Καρακατσάνη Άννα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Β Πνευμονολογική Κλινική ΕΚΠΑ ΠΓΝ«ΑΤΤΙΚΟΝ» Ε.ΜΕ.ΝΟ Είναι η πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους 31 ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους ΑΣΗΜΙΝΑ ΓΑΛΛΗ ΤΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας Α.Π.Θ. 1. Εισαγωγή Οι σύγχρονες διατροφικές συστάσεις για παιδιά και

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και διατροφή. ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Άσκηση και διατροφή. ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ Επιστημών Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού ΤΜΗΜΑ Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 514 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 Άσκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΩΝ ΣΠΟΝ ΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Α/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ

ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΩΝ ΣΠΟΝ ΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Α/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Interscientific Health Care (2009) Τόµος 1, Τεύχος 3, 93-98 ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΩΝ ΣΠΟΝ ΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Α/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΝΟΥΛΑ Μ. 1, ΤΣΙΡΙΓΚΑ Σ. 2, ΥΦΑΝΤΗ Ε. 3

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα