Πνευμονική Υπέρταση. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και τη θεραπεία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πνευμονική Υπέρταση. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και τη θεραπεία"

Transcript

1 ΦΑΚΕΛΟΣ Πνευμονική Υπέρταση Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και τη θεραπεία ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Πνευμονολόγος, Επικ. Επιμελητής Β, 9η Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Βασισμένο στις οδηγίες αντιμετώπισης της Πνευμονικής Υπέρτασης που δημιούργησαν και εξέδωσαν από κοινού η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική και Πνευμονολογική Εταιρεία (ESC - ERS), με τη συμβολή της Διεθνούς Εταιρείας Μεταμόσχευσης Καρδιάς και Πνευμόνων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Παιδιατρικής Καρδιολογίας. Galie N, Hoeper M, Humbert M et al. Guidelines for the diagnosis and treatment of pulmonary hypertension. European Heart Journal 2009; 30: Η Πνευμονική Υπέρταση, πολύπλοκη αιμοδυναμική και παθοφυσιολογική οντότητα, σήμερα πολύ πιο συχνή απ ότι άλλοτε, παρατηρείται σε πολλές εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους κλινικές καταστάσεις: Από την ιδιοπαθή πνευμονική υπέρταση ως τη δευτεροπαθή σε έδαφος πνευμονοπάθειας, αριστερής καρδιακής ανεπάρκειας, φλεβοαποφρακτικής νόσου και χρόνιας θρομβοεμβολικής νόσου, οι διαφορές είναι πολλές, τόσο στη διαγνωστική προσπέλαση όσο και στη θεραπευτική αντιμετώπιση. Στο κείμενο που ακολουθεί, μεταφέρουμε συνοπτικά τα βασικότερα συμπεράσματα και τις αρχές στις οποίες κατέληξε διεθνής ομάδα ειδικών, στην προσπάθεια να αποκτήσουμε πνευμονολόγοι και καρδιολόγοι από κοινού, ένα σύστημα οδηγιών αναφοράς για το συχνό και συχνά δυσεπίλυτο αυτό κλινικό πρόβλημα. Ορισμοί - Ταξινόμηση A' MEΡΟΣ Απόδοση: Αλεξάνδρα Κοπιτοπούλου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος, 9η Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Η Πνευμονική Υπέρταση (ΠΥ) ο- ρίζεται ως η αύξηση της μέσης πνευμονικής αρτηριακής πίεσης (ΠΑΠ) πάνω από 25mmHg σε η- ρεμία, όπως αυτή εκτιμάται με το δεξιό καρδιακό καθετηριασμό (πίνακες 1, 3). Αυτή η τιμή έχει χρησιμοποιηθεί για την επιλογή ασθενών σε ό- λες τις τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες και τα μητρώα για την ΠΑΥ. Πρόσφατη επανεκτίμηση δεδομένων έδειξε πως η φυσιολογική μέση ΠΑΠ σε ηρεμία είναι 12 ±3mmHg, με ανώτερο φυσιολογικό όριο τα 20mmHg. Η σημασία της μέσης ΠΑΠ σε ηρεμία μεταξύ mmhg δεν είναι γνωστή και άτομα που παρουσιάζονται με τέτοιες τιμές χρήζουν περαιτέρω ελέγχου σε επιδημιολογικές μελέτες. Ο ορισμός της ΠΥ σε άσκηση ως μέση ΠΑΠ >30mmHg στον καθετηριασμό δεξιάς καρδιάς (ΚΔΚ) δεν υποστηρίζεται από δημοσιευμένα δεδομένα και υγιή άτομα μπορούν να παρουσιάσουν πολύ υψηλότερες πιέσεις. Οπότε δεν μπορεί σήμερα να δοθεί ορισμός της ΠΥ στην άσκηση ό- πως αυτή εκτιμάται από τον ΚΔΚ. Κλινική ταξινόμηση της ΠΥ Η κλινική ταξινόμηση της ΠΥ έχει υποστεί διάφορες αλλαγές από τότε που η πρώτη εκδοχή είχε προταθεί με την υποστήριξη του ΠΟΥ το Η νέα κλινική ταξινόμηση (που προήλθε από τη συνάντηση Dana Point της California) φαίνεται στον πίνακα 2. Για την αποφυγή πιθανής σύγχυσης μεταξύ της ΠΥ και της ΠΑΥ, οι ορισμοί τους φαίνονται στον πίνακα 3. Οι αλλαγές σε σχέση με την προηγούμενη ταξινόμηση είναι οι ακόλουθες: Ομάδα 1, ΠΑΥ (πίνακες 2, 4, 5): ο όρος οικογενής ΠΑΥ αντικαταστάθηκε από τον όρο κληροδοτούμενη ΠΑΥ λόγω της α- νακάλυψης συγκεκριμένων γονιδιακών μεταλλάξεων σε σποραδικά περιστατικά χωρίς οικογενειακό ιστορικό. Οι κληροδοτούμενες μορφές της ΠΑΥ περιλαμβάνουν την κλινικά σποραδική ιδιοπαθή ΠΑΥ (ΙΠΑΥ) με μεταλλάξεις στα γενετικά κύτταρα και τις κλινικές οικογενείς περιπτώσεις με ή χωρίς αναγνωρισμένες μεταλλάξεις στα γενετικά κύτταρα. Αυτή η νέα κατηγορία της κληροδοτούμενης ΠΑΥ δεν καθιστά υποχρεωτικό το γενετικό έλεγχο των ασθενών με ΙΠΑΥ ή των οικογενών περιπτώσεων ΠΑΥ, καθώς δεν αλλάζει η κλινική αντιμετώπιση. Η ταξινόμηση της συγγενούς καρδιοπάθειας που προκαλεί ΠΑΥ έχει τροποποιηθεί ώστε να περιλαμβάνει μια κλινική και μια ανατομική - παθοφυσιολογική εκδοχή (πίνακες 4, 5) για την καλύτερη περιγραφή του κάθε ασθενή. Η δευτεροπαθής ΠΑΥ (ΔΠΑΥ) (πίνακας 2) περιλαμβάνει καταστάσεις που μπορεί να έχουν παρόμοια κλινική παρουσίαση με αυτή της ΙΠΑΥ, καθώς και τα ίδια ιστολογικά ευρήματα περιλαμβανόμενης της δημιουργίας δικτυωτών αλ- 23

2 λοιώσεων. Η ΔΠΑΥ απαρτίζει περίπου τα μισά περιστατικά ΠΑΥ που παρακολουθούνται σε εξειδικευμένα κέντρα. Η σχιστοσωμίαση έχει περιληφθεί πλέον στις μορφές ΔΠΑΥ με μηχανισμό ανάπτυξης μάλλον πολυπαραγοντικό που περιλαμβάνει την πυλαία υπέρταση και την τοπική αγγειακή φλεγμονή που προκαλείται από τα αυγά του παρασίτου. Οι χρόνιες αιμολυτικές αναιμίες μπορεί να οδηγήσουν επίσης σε ΠΑΥ και περιλαμβάνονται στις μορφές ΔΠΑΥ. Ο μηχανισμός της ΠΑΥ στη χρόνια αιμόλυση σχετίζεται με αυξημένο ρυθμό κατανάλωσης ΝΟ, που οδηγεί σε μια κατάσταση αντίστασης στη βιολογική δράση του ΝΟ. Πνευμονική φλεβοαποφρακτική νόσος (ΠΦΑΝ) και πνευμονική τριχοειδική αιμαγγειωμάτωση, ομάδα 1': δύσκολες διαταραχές όσον αφορά στην ταξινόμηση, καθώς μοιράζονται ορισμένα χαρακτηριστικά με την ΙΠΑΥ, αλλά έχουν και αρκετές διαφορές. Θα έπρεπε λοιπόν να αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία, όχι όμως εντελώς ανεξάρτητη από την ΠΑΥ και έτσι τοποθετήθηκαν στην κλινική ομάδα 1'. Η ομάδα 2 και η ομάδα 3 που περιλαμβάνουν την ΠΥ που οφείλεται σε νόσο της δεξιάς καρδιάς και σε πνευμονικές νόσους και υποξία δεν άλλαξαν. Ομάδα 4, ΧΘΠΥ: αποφασίστηκε να διατηρηθεί μια ενιαία κατηγορία ΧΘΠΥ, καθώς δεν υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια για τη διάκριση μεταξύ των εγγύς και άπω μορφών. Ομάδα 5, ΠΥ με αδιευκρίνιστους και/ή πολυπαραγοντικούς μηχανισμούς: ετερογενής ομάδα νοσημάτων με αβέβαιους παθογενετικούς μηχανισμούς που οδηγούν σε ΠΥ και περιλαμβάνουν αιματολογικές, συστηματικές, μεταβολικές και άλλες σπάνιες διαταραχές. Πίνακας 1. Αιμοδυναμικοί ορισμοί της Π.Υ.α. a Ορισμός Χαρακτηριστικά Κλινική(ες) ομάδα(ες) b Πνευμονική υπέρταση (ΠΥ) Προ - τριχοειδική ΠΥ Μετα τριχοειδική ΠΥ Παθητική Αντιδραστική (απρόσφορη) Μέση ΠΑΠ 25mmHg Μέση ΠΑΠ 25mmHg Πνευμονική πίεση ενσφηνώσεως 15mmHg Καρδιακή παροχή φυσιολογική ή μειωμένη c Μέση ΠΑΠ 25mmHg Πνευμονική πίεση ενσφηνώσεως >15mmHg Καρδιακή παροχή φυσιολογική ή μειωμένη c Διαπνευμονική κλίση πίεσης 12mmHg Διαπνευμονική κλίση πίεσης >12mmHg Όλες 1. Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση 2. ΠΥ που οφείλεται σε πνευμονικές παθήσεις 3. Χρόνια θρομβοεμβολική ΠΥ 4. ΠΥ με ασαφείς ή/και πολυπαραγοντικούς μηχανισμούς a όλες οι τιμές είναι μετρημένες σε ηρεμία. b σύμφωνα με τον πιν. 2 c υψηλή καρδιακή παροχή μπορεί να παρατηρηθεί σε περιπτώσεις υπερκινητικών συνδρόμων όπως η παρουσία shunt της συστηματικής προς την πνευμονική κυκλοφορία (μόνο στην πνευμονική κυκλοφορία), αναιμία, υπερθυρεοειδισμός, κ.λπ. ΠΑΠ = πνευμονική αρτηριακή πίεση, ΠΥ = πνευμονική υπέρταση Βιοπαθολογία της ΠΥ Διαφορετικά βιοπαθολογικά χαρακτηριστικά χαρακτηρίζουν τις διαφορετικές κλινικές ομάδες της ΠΥ. Ομάδα 1: οι ακριβείς διεργασίες που προκαλούν τις παθολογοανατομικές αλλαγές στην ΠΑΥ είναι ακόμα άγνωστες. Η αύξηση της πνευμονικής αγγειακής αντίστασης σχετίζεται με διαφορετικούς μηχανισμούς που περιλαμβάνουν την αγγειοσυσπαστική, αυξητική και αποφρακτική αναδιαμόρφωση του αγγειακού τοιχώματος, τη φλεγμονή και τη θρόμβωση. Η μεγάλη αγγειοσύσπαση έχει συσχετιστεί με ανώμαλη λειτουργία ή έκφραση των καναλιών Κ+ στα λεία μυϊκά κύτταρα και με δυσλειτουργία του ενδοθηλίου, που οδηγεί σε χρόνια διαταραχή της παραγωγής αγγειοδιασταλτικών και αντιαυξητικών παραγόντων (ΝΟ, προστακυκλίνη), σε συνδυασμό με υπερέκφραση των αγγειοσυσταλτικών και αυξητικών ουσιών (θρομβοξάνη Α2, ενδοθηλίνη-1, αγγειοδραστικό εντερικό πεπτιδίο). Πολλές από αυτές τις διαταραχές αυξάνουν τον αγγειακό τόνο και προάγουν την αγγειακή αναδιαμόρφωση μέσω αυξητικών διαταραχών που περιλαμβάνουν διάφορους τύπους κυττάρων (ενδοθηλιακών, λείων μυϊκών κυττάρων, ινοβλαστών). Επιπλέον στον εξωτερικό συνδετικό ιστό υπάρχει αυξημένη παραγωγή εξωκυττάριας ουσίας (κολλαγόνου, ελαστίνης, φιμπρονεκτίνης, τενασίνης). Σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζουν ακόμα και τα κύτταρα της φλεγμονής και τα αιμοπετάλια (μέσω της οδού της σεροτονίνης). Έχουν διαπιστωθεί προθρομβωτικές αλλαγές στους ασθενείς με ΠΑΥ και υπάρχουν θρόμβοι τόσο στις μικρές άπω πνευμονικές αρτηρίες, όσο και στις εγγύς ελαστικές πνευμονικές αρτηρίες. Ομάδα 2: οι μηχανισμοί που είναι υ- πεύθυνοι για την αύξηση της ΠΑΠ είναι πολλαπλοί και περιλαμβάνουν την παθητική παλίνδρομη μετάδοση της αυξημένης πίεσης (μετατριχοειδική παθητική ΠΥ, πίνακας 1). Στην περίπτωση αυτή η διαπνευμονική κλίση πίεσης (ΔΚΠ = μέση ΠΑΠ - μέση ΠΠΕ) και η ΠΑΑ είναι φυσιολογικές. Σε άλλες περιπτώσεις, η αύξηση της ΠΑΑ είναι μεγαλύτερη από αυτή της ΠΠΕ (αυξημένη ΔΚΠ) και παρατηρείται επίσης μια αύξηση της ΠΑΑ (μετατριχοειδική αντιδραστική ΠΥ, πίνακας 1). Η αύξηση της ΠΑΑ οφείλεται στην αύξηση του αγγειοδραστικού τόνου των πνευμονικών αρτηριών και/ή σε σταθερή δομική αποφρακτική αναδιαμόρφωση των πνευμονικών αρτηριών: το πρώτο συστατικό της αντιδραστικής ΠΥ είναι αναστρέψιμο με οξεία φαρμακολογική δοκιμασία, ενώ το δεύτερο που χαρακτηρίζεται από υπερτροφία του μέσου χιτώνα και αύξηση του έσω χιτώνα των πνευμονικών αρτηριολίων δεν ανταποκρίνεται στην οξεία δοκιμασία. Δεν είναι κατανοητό ποιοι παράγοντες οδηγούν σε αντιδραστική ΠΥ και γιατί κάποιοι ασθενείς αναπτύσσουν την άμεσα αναστρέψιμη αγγειοσυσταλτική ή τη μόνιμη αποφρακτική μορφή. Οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί μπορεί να περιλαμβάνουν αγγειοσυσπαστικά αντανακλαστικά που προέρχονται από υποδοχείς τάσης του δεξιού κόλπου και των πνευμονικών φλεβών, και δυσλειτουργία του ενδοθηλίου των πνευμονικών αρτηριών που μπορεί να ευνοούν την αγγειοσύσπαση και την αύξηση των κυττάρων του αγγειακού τοιχώματος. Ομάδα 3: οι βιοπαθολογικοί και παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί που εμπλέκονται σε αυτή την ομάδα είναι πολλαπλοί και περιλαμβάνουν την υποξική αγγειοσύ- 24

3 ΦΑΚΕΛΟΣ Πίνακας 2. Σύγχρονη κλινική ταξινόμηση της πνευμονικής υπέρτασης (Dana Point, 2008). 1. Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση (ΠΑΥ) 1.1. ιδιοπαθής 1.2. κληροδοτούμενη οστικός μορφογενετικός πρωτεϊνικός υποδοχέας τύπου γονίδιο της όμοιας με τον υποδοχέα της ακτιβίνης κινάσης τύπου 1, ενδογλίνη (με ή χωρίς κληρονομική αιμορραγική τελαγγειεκτασία) άγνωστη 1.3. προκληθείσα από φάρμακα και τοξίνες 1.4. συσχετιζόμενη με νόσους του συνδετικού ιστού HIV λοίμωξη πυλαία υπέρταση συγγενή καρδιακή νόσο σχιστοσωμίαση χρόνια αιμολυτική αναιμία 1 Πνευμονική φλεβοαποφρακτική νόσος και/ή πνευμονική τριχοειδική αιμαγγειωμάτωση 2. Πνευμονική υπέρταση που οφείλεται σε αριστερή καρδιακή νόσο 2.1. συστολική δυσλειτουργία 2.2. διαστολική δυσλειτουργία 2.3. βαλβιδοπάθεια 3. Πνευμονική υπέρταση που οφείλεται σε πνευμονικές νόσους και/ή υποξία 3.1. χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια 3.2. διάμεση πνευμονική νόσος 3.3. άλλες πνευμονικές νόσοι με μικτό περιοριστικό και αποφρακτικό πρότυπο 3.4. διαταραχές της αναπνοής στον ύπνο 3.5. σύνδρομα κυψελιδικού υποαερισμού 3.6. χρόνια έκθεση σε υψηλό υψόμετρο 3.7. αναπτυξιακές ανωμαλίες 4. Χρόνια θρομβοεμβολική πνευμονική υπέρταση 5. Πνευμονική υπέρταση με ασαφείς και /ή πολυπαραγοντικούς μηχανισμούς 5.1. αιματολογικές διαταραχές: μυελοϋπερπλαστικά σύνδρομα, σπληνεκτομή 5.2. συστηματικά νοσήματα: σαρκοείδωση, πνευμονική ιστιοκυττάρωση Langerhans, λεμφαγγειολειωμάτωση, νευροϊνωμάτωση, αγγεΐτιδα 5.3. μεταβολικές διαταραχές: νόσοι αποθήκευσης γλυκογόνου, νόσος Gaucher, νόσοι θυρεοειδούς 5.4. άλλα: απόφραξη από όγκο, ινωτική μεσοθωρακίτιδα, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια υπό αιμοκάθαρση σπαση, το μηχανικό stress του υπερδιατεταμένου πνεύμονα, την απώλεια τριχοειδών, τη φλεγμονή και τις τοξικές επιδράσεις του καπνού του τσιγάρου. Υπάρχουν επίσης δεδομένα που υποστηρίζουν τη συμμετοχή μιας ανισορροπίας μεταξύ των ενδοθηλιακών αγγειοσυσταλτικών και αγγειοδιασταλτικών ουσιών. Ομάδα 4: ο πιο σημαντικός βιοπαθολογικός μηχανισμός είναι η μη διάλυση των προσφάτων εμβόλων που στη συνέχεια υφίστανται ίνωση, η οποία οδηγεί σε μηχανική απόφραξη των πνευμονικών αρτηριών. Η πνευμονική θρομβοεμβολή (ΠΕ) ή η θρόμβωση in situ μπορεί να προκληθούν ή να επιδεινωθούν από ανωμαλίες στη διαδικασία της πήξεως, στα ενδοθηλιακά κύτταρα ή στα αιμοπετάλια, καταστάσεις που όλες παρεμβαίνουν στη διαδικασία της πήξης του αίματος. Ανωμαλίες των αιμοπεταλίων και βιοχημικά χαρακτηριστικά ενός προ - θρομβωτικού περιβάλλοντος μέσα στα πνευμονικά αγγεία, υποστηρίζουν τον πιθανό ρόλο της τοπικής θρόμβωσης ως έναρξη της νόσου, σε ορισμένους ασθενείς. Παραμένει αδιευκρίνιστο αν η θρόμβωση και η δυσλειτουργία των αιμοπεταλίων είναι αιτία ή αποτέλεσμα της νόσου. Μελέτες θρομβοφιλίας έχουν δείξει πως το αντιπηκτικό του λύκου ανευρίσκεται στο 10% των ασθενών αυτών και πως το 20% έχει αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα, αντιπηκτικό του λύκου, ή και τα δύο. Μια πρόσφατη έρευνα δείχνει πως υπάρχει αυξημένο επίπεδο στο πλάσμα του παράγοντα VIII, ενώ δεν έχουν αναγνωριστεί ανωμαλίες της ινωδόλυσης. Οι α- ποφρακτικές βλάβες που παρατηρούνται στις άπω πνευμονικές αρτηρίες σε μη - α- ποφρακτικές περιοχές (πρακτικά ίδιες με αυτές της ΠΑΥ) μπορεί να σχετίζονται με πληθώρα παραγόντων, όπως η τοιχωματική τάση, η πίεση, η φλεγμονή και η α- πελευθέρωση κυτοκινών και αγγειοτροφικών μεσαζόντων. Ομάδα 5: η βιοπαθολογία στην ομάδα αυτή είναι αδιευκρίνιστη ή πολυπαραγοντική. Επιδημιολογία και παράγοντες κινδύνου για την ΠΥ Δεν υπάρχουν συγκριτικά επιδημιολογικά δεδομένα όσον αφορά τη συχνότητα των διαφορετικών ομάδων της ΠΥ. Σε μια μελέτη που έγινε σε εργαστήριο υ- περηχοκαρδιογραφίας, η συχνότητα της ΠΥ (οριζόμενη ως συστολική πίεση της ΠΑ >40mmHg) σε ασθενείς ήταν 10.5%. Στις 483 περιπτώσεις με ΠΥ, το 78.7% είχε δεξιά καρδιακή νόσο και υποξία (ομάδα 3), 4.2% είχε ΠΑΥ (ομάδα 1), 0.6% είχε ΧΘΠΥ (ομάδα 4) και σε 6.8% δεν ήταν δυνατό να τεθεί διάγνωση. Ομάδα 1: Οι μετριοπαθέστερες εκτιμήσεις της συχνότητας της ΠΑΥ και της ΙΠΑΥ στο γενικό πληθυσμό είναι 15 και 5.9 περιστατικά/εκατομμύριο ενήλικων αντίστοιχα. Πρόσφατα δεδομένα από τη Σκωτία και άλλες χώρες έχουν επιβεβαιώσει ότι η συχνότητα της ΠΑΥ είναι μεταξύ περιστατικά/εκατομμύριο πληθυσμού στην Ευρώπη. Στα γαλλικά μητρώα 39.2% των ασθενών είχαν ΠΑΥ και 3.9% είχαν οικογενειακό ιστορικό ΠΑΥ. Στην υποομάδα της ΔΠΑΥ, 15.3% είχαν νόσημα του συνδετικού ιστού (ΝΣΙ) (κυρίως συστηματική σκλήρυνση), 11.3% είχαν συγγενείς καρδιοπάθειες, 10.4% είχε πυλαία υπέρταση, 9.5% είχε σχετιζόμενη με ανορεξιογόνα ΠΑΥ και το 6.2% είχε λοίμωξη με HIV. Ομάδα 2: αν και ιδιοσυγκρασιακοί παράγοντες μπορεί να παίξουν ένα ρόλο στην ανάπτυξη ΠΥ στην ομάδα αυτή, δεν έχουν αναγνωριστεί συγκεκριμένοι γενετικοί παράγοντες. Η συχνότητα της ΠΥ σε ασθενείς με χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια αυξάνει με την αύξηση του λειτουργικού σταδίου της ανεπάρκειας. Σχεδόν το 60% των ασθενών με βαριά αριστερή κοιλιακή συστολική δυσλειτουργία και σχεδόν το 70% των ασθενών με μεμονωμένη αριστερή κοιλιακή διαστολική δυσλειτουργία μπορεί να παρουσιαστούν με ΠΥ. Σε αριστερές βαλβιδικές νόσους, η συχνότητα της ΠΥ αυξάνει με τη βαρύτητα της βλάβης και των συμπτωμάτων. Η ΠΥ μπορεί να ανιχνευθεί σε πρακτικά όλους τους ασθενείς με σοβαρή συμπτωματική νόσο της μιτροειδούς και στο 65% αυτών με συμπτωματική στένωση της α- ορτικής βαλβίδας. Ομάδα 3: ο πολυμορφισμός του γονιδίου της σεροτονίνης φαίνεται να καθορίζει τη βαρύτητα της ΠΥ σε υποξαιμικούς ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ). Η εμφάνιση σημαντικής ΠΥ σε ασθενείς με ΧΑΠ, με τουλάχιστον μια νοσηλεία για παρόξυνση αναπνευστικής ανεπάρκειας, κυμαίνεται στο 20%. Σε προχωρημένη ΧΑΠ υπάρχει υψηλή συχνότητα ΠΥ (>50%), αν και γενικά είναι συνήθως μετρίου βαθμού. Σε διάμεση πνευμονική νόσο, η συχνότητα της ΠΥ είναι μεταξύ 32-39%. Ο συνδυασμός πνευμονικής ίνωσης και εμφυσήματος σχετίζεται με υψηλότερη συχνότητα ΠΥ. Ομάδα 4: δεν υπάρχει συσχέτιση συγκεκριμένων γενετικών μεταλλάξεων με την ανάπτυξη ΧΘΠΥ. Αν και πιο πρόσφατες έρευνες δείχνουν πως η συχνότητα 25

4 ΧΘΠΥ σε επιζώντες οξείας ΠΕ είναι μέχρι και 3.8%, οι περισσότεροι ειδικοί πιστεύουν πως η πραγματική επίπτωση ΧΘΠΥ μετά από οξεία ΠΕ είναι 0.5-2%. Η ΧΘΠΥ μπορεί να ανεβρεθεί σε ασθενείς χωρίς κανένα προηγούμενο κλινικό επεισόδιο οξείας ΠΕ ή εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης μέχρι και σε 50%. Ομάδα 5: η ετερογένεια της ομάδας αυτής δεν επιτρέπει τη σωστή περιγραφή της γενετικής, επιδημιολογίας και των παραγόντων κινδύνου σε αυτές τις οδηγίες. Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση (Ομάδα 1) Η ΠΑΥ αντιπροσωπεύει τον τύπο εκείνο της ΠΥ όπου έχει γίνει η πιο σημαντική πρόοδος όσον αφορά την κατανόηση και θεραπεία κατά την τελευταία δεκαετία. Είναι επίσης η ομάδα όπου η ΠΥ είναι ο «πυρήνας» των κλινικών προβλημάτων και μπορεί να θεραπευτεί με συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή. Η ΠΑΥ περιλαμβάνει φαινομενικά ετερογενείς καταστάσεις (πίνακας 2) που μοιράζονται συγκρίσιμες κλινικές και αιμοδυναμικές εικόνες και πρακτικά πανομοιότυπες παθολογοανατομικές αλλαγές στην πνευμονική μικροκυκλοφορία. Αν και πολλοί βιοπαθολογικοί μηχανισμοί έχουν αναγνωριστεί στα κύτταρα και τους ιστούς ασθενών με ΠΑΥ, οι ακριβείς αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους στην έναρξη και εξέλιξη των παθολογικών διεργασιών δεν είναι καλά κατανοητές. Η προοδευτική αύξηση της ΠΑΑ οδηγεί σε δεξιά κοιλιακή υπερφόρτιση, υπερτροφία και διάταση, και τελικά σε δεξιά καρδιακή ανεπάρκεια και θάνατο. Η σημασία της προόδου της δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας στην πορεία των ασθενών με ΙΠΑΥ επιβεβαιώνεται με την προγνωστική σημασία της πίεσης του δεξιού κόλπου, του καρδιακού δείκτη και της ΠΑΠ, που είναι οι τρεις κύριες παράμετροι της εκτίμησης της δεξιάς κοιλιακής λειτουργίας ως αντλία. Η ανεπαρκής προσαρμογή της μυοκαρδιακής συσπαστικότητας φαίνεται πως είναι ένα από τα πρώιμα συμβάντα στην εξέλιξη της καρδιακής ανεπάρκειας σε μια χρόνια υπερφορτωμένη δεξιά κοιλία (ΔΚ). Αλλαγές στις αδρενεργικές οδούς των μυοκαρδιακών κυττάρων της ΔΚ που οδηγούν σε μειωμένη συσπαστικότητα έχουν παρατηρηθεί σε ασθενείς με ΙΠΑΠ. Η αύξηση του μεταφορτίου παραμένει ο κύριος καθοριστικός παράγοντας της καρδιακής ανεπάρκειας σε ασθενείς με ΠΑΥ και ΧΘΠΥ, ενώ η διόρθωσή της (μετά από επιτυχή πνευμονική ενδαρτηρεκτομή ή μεταμόσχευση πνευμόνων) οδηγεί σχεδόν πάντα σε σταθερή επάνοδο της λειτουργίας της ΔΚ. Διάγνωση Η διαδικασία εκτίμησης ενός ασθενούς με υποψία ΠΥ απαιτεί μια σειρά εξετάσεων προκειμένου να επιβεβαιωθεί η διάγνωση, να διευκρινιστεί η ομάδα της ΠΥ και η συγκεκριμένη αιτιολογία μέσα στην ομάδα ΠΑΥ και να αξιολογηθεί ο βαθμός της λειτουργικής και αιμοδυναμικής βλάβης. Πίνακας 3. Σημαντικοί ορισμοί. Η πνευμονική υπέρταση (ΠΥ) είναι μια αιμοδυναμική και παθοφυσιολογική κατάσταση που ορίζεται ως μια αύξηση στη μέση πνευμονική αρτηριακή πίεση (ΠΑΠ) 25mmHg σε ηρεμία όπως αυτή εκτιμάται με το δεξιό καρδιακό καθετηριασμό (πίνακας 1). Η ΠΥ μπορεί να παρατηρηθεί σε πολλαπλές κλινικές καταστάσεις (πίνακας 2). Ο ορισμός της ΠΥ στην άσκηση ως μέση ΠΑΠ >30mmHg όπως αυτή εκτιμάται από το δεξιό καρδιακό καθετηριασμό δεν υποστηρίζεται από δημοσιευμένα δεδομένα. Η πνευμονική αρτηριακή υπέρταση (ΠΑΥ, ομάδα 1) είναι μια κλινική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από την παρουσία προ τριχοειδικής ΠΥ όπως η ΠΥ που οφείλεται σε πνευμονικές νόσους, χρόνια θρομβοεμβολική ΠΥ ή άλλες σπάνιες νόσους (πιν 2). Η ΠΑΥ περιλαμβάνει διάφορες μορφές που μοιράζονται μια παρόμοια κλινική εικόνα και πρακτικά πανομοιότυπες παθολογικές μεταβολές της πνευμονικής κυκλοφορίας (πιν 2). Πίνακας 4. Κλινική ταξινόμηση συγγενών shunts της συστηματικής προς την πνευμονική κυκλοφορία που σχετίζονται με πνευμονική αρτηριακή υπέρταση. Α. Σύνδρομο Eisenmenger Το σύνδρομο Eisenmenger περιλαμβάνει όλα τα shunts της συστηματικής προς την πνευμονική κυκλοφορία που οφείλονται σε μεγάλα ελλείμματα που οδηγούν σε σοβαρή αύξηση της πνευμονικής αγγειακής αντίστασης και οδηγούν σε ανάστροφο (από την πνευμονική προς τη συστηματική κυκλοφορία) ή σε αμφίδρομο shunt. Παρατηρείται κυάνωση, ερυθροκυττάρωση και συμμετοχή πολλαπλών οργάνων. Β. Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση σχετιζόμενη με shunts της συστηματικής προς την πνευμονική κυκλοφορία Στους ασθενείς αυτούς με μέτρια προς μεγάλα ελλείμματα, η αύξηση της πνευμονικής αγγειακής αντίστασης είναι ήπια προς μέτρια, το shunt της συστηματικής προς την πνευμονική κυκλοφορία συνεχίζει να υπάρχει και δεν παρατηρείται κυάνωση στην ηρεμία. Γ. Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση με μικρά α ελλείμματα Σε περιπτώσεις με μικρά ελλείμματα (συνήθως ελλείμματα του μεσοκοιλιακού τοιχώματος <1cm και ελλείμματα του μεσοκολπικού τοιχώματος <2cm της αποτελεσματικής διαμέτρου όπως αυτή εκτιμάται με υπερηχοκαρδιογραφία), η κλινική εικόνα είναι πολύ όμοια με την ιδιοπαθή ΠΑΥ. Δ. Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση μετά από διορθωτική καρδιοχειρουργική Στις περιπτώσεις αυτές, η συγγενής καρδιοπάθεια έχει διορθωθεί αλλά η ΠΑΥ είναι είτε ακόμα παρούσα αμέσως μετά την επέμβαση, είτε επανεμφανίζεται αρκετούς μήνες ή έτη μετά, σε απουσία σημαντικών υπολειμματικών συγγενών βλαβών ή ελλειμμάτων που είναι επακόλουθα προηγούμενης επέμβασης. α το μέγεθος αναφέρεται σε ενήλικες ασθενείς. ΠΑΥ = πνευμονική αρτηριακή υπέρταση Κλινική παρουσίαση Τα συμπτώματα της ΠΑΥ είναι μη ειδικά και περιλαμβάνουν δύσπνοια, κόπωση, αδυναμία, στηθάγχη, συγκοπή και κοιλιακή διάταση. Συμπτώματα στην η- ρεμία παρατηρούνται μόνο σε πολύ προχωρημένες περιπτώσεις. Τα φυσικά σημεία της ΠΑΥ περιλαμβάνουν τη μετατόπιση της ώσης της κορυφής της καρδιάς αριστερά παραστερνικά, αυξημένο πνευμονικό στοιχείο του δεύτερου καρδιακού τόνου, πανσυστολικό φύσημα παλινδρόμησης της τριγλώχινας, διαστολικό φύσημα της ανεπάρκειας της πνευμονικής και τρίτο τόνο της ΔΚ. Διάταση των σφαγίτιδων, ηπατομεγαλία, περιφερικό οίδημα, ασκίτης και κρύα άκρα χαρακτηρίζουν α- σθενείς σε πιο προχωρημένα στάδια. Η ακρόαση των πνευμόνων είναι συνήθως φυσιολογική. Η εξέταση μπορεί επίσης να παρέχει στοιχεία όσον αφορά την αιτία της ΠΥ. Τελαγγειεκτασία, έλκη των δακτύλων και σκληροδακτυλία παρατηρούνται στο σκληρόδερμα, ενώ εισπνευστικοί τρίζοντες μπορεί να αποδίδονται σε διάμεσο πνευμονικό νόσημα. Στίγματα ηπατικής νόσου θα πρέπει να αναζητούνται. Πληκτροδακτυλία σε «ΠΑΥ» θα πρέπει να κατευθύνει τη διαγνωστική σκέψη σε 26

5 ΦΑΚΕΛΟΣ Πίνακας 5. Ανατομική - παθοφυσιολογική ταξινόμηση των συγγενών shunts της συστηματικής προς την πνευμονική κυκλοφορία που σχετίζονται με πνευμονική αρτηριακή υπέρταση (τροποποιημένο από Venice, 2003). 1. Τύπος 1.1. απλά προ - τριγλωχινικά shunts έλλειμμα του μεσοκολπικού διαφράγματος δευτερογενές τρήμα έλλειμμα του φλεβώδους κόλπου πρωτοπαθές τρήμα πλήρης ή μερική ελεύθερη ανώμαλη πνευμονική φλεβική επαναφορά 1.2. απλά μετα - τριγλωχινικά shunts έλλειμμα του μεσοκοιλιακού διαφράγματος παραμονή αρτηριακού πόρου 1.3. συνδυαστικά shunts Περιέγραψε το συνδυασμό και καθόρισε το μείζον έλλειμμα σύνθετες συγγενείς καρδιακές νόσοι πλήρες κολποκοιλιακό διαφραγματικό έλλειμμα truncus arteriosus φυσιολογία μονής κοιλίας με ελεύθερη πνευμονική αιματική ροή μετάθεση των μεγάλων αρτηριών με έλλειμμα του μεσοκοιλιακού διαφράγματος (χωρίς στένωση της πνευμονικής) και/ή παραμονή αρτηριακού πόρου άλλα 2. Διάσταση (διευκρίνισε για κάθε έλλειμμα αν υπάρχει πάνω από ένα συγγενές καρδιακό έλλειμμα) 2.1. αιμοδυναμική (διευκρίνισε Q p /Q s ) α περιοριστική (κλίση πίεσης μέσω του ελλείμματος) μη - περιοριστική 2.2. ανατομική β μικρό προς μέσο (μεσοκολπικό έλλειμμα 2.0cm και μεσοκοιλιακό έλλειμμα 1.0cm) μεγάλο (μεσοκολπικό έλλειμμα >2.0cm και μεσοκοιλιακό έλλειμμα >1.0cm) 3. Κατεύθυνση του shunt 3.1. κυρίως από τη συστηματική προς την πνευμονική κυκλοφορία 3.2. κυρίως από την πνευμονική προς τη συστηματική κυκλοφορία 3.3. αμφίδρομο 4. Σχετιζόμενες καρδιακές και εξωκαρδιακές ανωμαλίες 5. Κατάσταση επιδιόρθωσης 5.1. μη χειρουργημένο 5.2. ανακουφισμένο (καθόρισε τύπο επέμβασης (ων), ηλικία κατά την επέμβαση) 5.3. διορθωμένο (καθόρισε τύπο επέμβασης (ων), ηλικία κατά την επέμβαση) α Λόγος της πνευμονικής Q p προς τη συστηματική Q s αιματική ροή. β Το μέγεθος αναφέρεται σε ενήλικες ασθενείς. άλλη διάγνωση, π.χ. χρόνια καρδιακή νόσος ή ΠΦΑΝ. Το ΗΚΓ μπορεί να είναι ενδεικτικό ή και υποστηρικτικό της ΠΥ δείχνοντας δεξιά υ- περτροφία και strain της δεξιάς κοιλίας και δεξιά κολπική διάταση. Στο 87% των α- σθενών με ΙΠΑΥ παρατηρούνται στο ΗΚΓ σημεία υπερτροφίας της ΔΚ και στο 79% δεξιά στροφή του άξονα. Η απουσία ευρημάτων στο ΗΚΓ δεν αποκλείει τη διάγνωση της ΠΥ ούτε και την ύπαρξη σημαντικών αιμοδυναμικών ανωμαλιών. Το ΗΚΓ έχει ανεπαρκή ευαισθησία (55%) και ειδικότητα (70%) για να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο ελέγχου για την ανίχνευση σημαντικής ΠΥ. Οι κοιλιακές αρρυθμίες είναι σπάνιες. Οι υπερκοιλιακές αρρυθμίες μπορεί να παρατηρηθούν σε προχωρημένα στάδια και κυρίως κολπικός πτερυγισμός αλλά και κολπική μαρμαρυγή, που σχεδόν πάντα οδηγούν σε περαιτέρω κλινική επιδείνωση. Ακτινογραφία θώρακα Στο 90% των ασθενών με ΙΠΑΥ η ακτινογραφία θώρακος είναι παθολογική κατά τη διάγνωση. Ευρήματα περιλαμβάνουν την κεντρική διάταση της πνευμονικής, σε αντίθεση με την «απώλεια» των περιφερικών αιμοφόρων αγγείων. Σε προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει αύξηση των ορίων της ΔΚ και του δεξιού κόλπου. Με την ακτινογραφία θώρακος μπορεί να αποκλειστούν με σχετική ασφάλεια μέτριες και σοβαρές πνευμονικές νόσοι, αλλά ο βαθμός της ΠΥ δε σχετίζεται με την έκταση των ακτινογραφικών αλλοιώσεων. Δοκιμασίες ελέγχου πνευμονικής λειτουργίας - αέρια αίματος Οι δοκιμασίες ελέγχου της πνευμονικής λειτουργίας και τα αρτηριακά αέρια αίματος θα ανιχνεύσουν τη συμμετοχή υποκείμενης νόσου των αεραγωγών ή του παρεγχύματος. Ασθενείς με ΠΑΥ έχουν συνήθως μειωμένη ικανότητα διάχυσης για το CO (DLCO: 40-80% της προβλεπόμενης τιμής) και ήπιο έως μέτριο περιορισμό των πνευμονικών όγκων. Επίσης μπορεί να ανιχνευθεί απόφραξη των περιφερικών αεραγωγών. Η po 2 είναι φυσιολογική ή ελαφρά μειωμένη κατά την ηρεμία και η pco 2 είναι μειωμένη λόγω του κυψελιδικού υπεραερισμού. Η διάγνωση της ΧΑΠ ως αίτιο υποξαιμικής ΠΥ μπορεί να γίνει βασιζόμενη στη μη αναστρέψιμη απόφραξη της ροής του αέρα σε συνδυασμό με αύξηση του RV και μείωση της DLCO με φυσιολογική ή αυξημένη pco 2. Μείωση των πνευμονικών ό- γκων μαζί με μείωση της DLCO μπορεί να οφείλονται σε διάμεσο πνευμονικό νόσημα. Η βαρύτητα του εμφυσήματος και της διάμεσης πνευμονικής νόσου μπορεί να φανεί με την HRCT θώρακα. Εάν υπάρχει η κλινική υποψία, η νυχτερινή οξυμετρία και/ή η πολυσομνογραφία θα αποκλείσουν τυχόν σημαντική αποφρακτική υπνική άπνοια/υπόπνοια. Υπερηχοκαρδιογραφία Η διαθωρακική υπερηχοκαρδιογραφία προσφέρει διάφορες μεταβλητές που σχετίζονται με τις αιμοδυναμικές παραμέτρους της δεξιάς καρδιάς, περιλαμβανομένης της ΠΑΠ και θα πρέπει να γίνεται πάντα σε υποψία ΠΥ. Η εκτίμηση της ΠΑΠ βασίζεται στη μέγιστη ταχύτητα του πίδακα της παλινδρόμησης της τριγλώχινας. Η απλοποιημένη εξίσωση Bernoulli περιγράφει τη σχέση μεταξύ της ταχύτητας παλινδρόμησης της τριγλώχινας και της μέγιστης κλίσης πίεσης της παλινδρόμησης της τριγλώχινας = 4 x (ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας) 2. Αυτή η εξίσωση επιτρέπει την εκτίμηση της συστολικής πίεσης της πνευμονικής αρτηρίας, λαμβάνοντας υπ 27

6 Πίνακας 6. Αυθαίρετα κριτήρια για την εκτίμηση της παρουσίας ΠΥ βασιζόμενη στη μέγιστη ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας και τη Doppler υπολογιζόμενη συστολική πίεση της πνευμονικής αρτηρίας σε ηρεμία (υποθέτοντας φυσιολογική πίεση του δεξιού κόλπου στα 5mmHg) και σε επιπλέον υπερηχοκαρδιογραφικές μεταβλητές που πιθανολογούν την ύπαρξη Π.Υ. Υπερηχοκαρδιογραφική διάγνωση: ΠΥ απίθανη Ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας 2.8m/s, συστολική πίεση της πνευμονικής 36mmHg, και όχι επιπλέον υπερηχοκαρδιογραφικές μεταβλητές που πιθανολογούν την ύπαρξη ΠΥ. Υπερηχοκαρδιογραφική διάγνωση: ΠΥ πιθανή Ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας 2.8m/s, συστολική πίεση της πνευμονικής 36mmHg, αλλά υπάρχουν επιπλέον υπερηχοκαρδιογραφικές μεταβλητές που πιθανολογούν την ύπαρξη ΠΥ. Ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας m/s, συστολική πίεση της πνευμονικής >50mmHg με / χωρίς επιπλέον υπερηχοκαρδιογραφικές μεταβλητές που πιθανολογούν την ύπαρξη ΠΥ. Υπερηχοκαρδιογραφική διάγνωση: ΠΥ πολύ πιθανή Ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας >3.4m/s, συστολική πίεση της πνευμονικής >50mmHg με/χωρίς επιπλέον υπερηχοκαρδιογραφικές μεταβλητές που πιθανολογούν την ύπαρξη ΠΥ. Η Doppler υπερηχοκαρδιογραφία κατά την άσκηση δε συστήνεται για το screening της ΠΥ. όψιν την πίεση του δεξιού κόλπου: συστολική πίεση της ΠΑ = κλίση πίεσης της παλινδρόμησης της τριγχλώχινας + εκτιμώμενη πίεση του δεξιού κόλπου. Η πίεση του δεξιού κόλπου μπορεί να εκτιμηθεί βασιζόμενη στη διάμετρο και στην αναπνευστική μεταβολή της κάτω κοίλης φλέβας, αν και συνήθως χρησιμοποιείται μια σταθερή τιμή 5-10mmHg. Όταν είναι δύσκολο να μετρηθεί η μέγιστη ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας (π.χ. ελάχιστη/μικρή παλινδρόμηση τριγλώχινας), η χρήση υπερηχοκαρδιογραφίας με σκιαγραφικό (π.χ. agitated saline) αυξάνει σημαντικά το σήμα Doppler, επιτρέποντας έτσι τη σωστή μέτρηση της μέγιστης ταχύτητας παλινδρόμησης της τριγλώχινας. Επίσης θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τυχόν συστολικές κλίσεις μεταξύ της ΔΚ και της ΠΑ. Θεωρητικά, ο υπολογισμός της μέσης ΠΑΠ από τη συστολική πίεση της ΠΑ είναι δυνατός (μέση ΠΑΠ = 0.61 x συστολική πίεση της ΠΑ + 2mmHg). Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει τη χρήση μετρήσεων Doppler εφαρμόζοντας ως αποδεκτό ορισμό της ΠΥ τη μέση ΠΑΠ 25mmHg. Δυστυχώς, παρά την ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της ταχύτητας παλινδρόμησης της τριγλώχινας και την κλίση πίεσης παλινδρόμησης της τριγλώχινας, η εκτίμηση της πίεσης μέσω Doppler μπορεί να είναι ανακριβής στον κάθε ασθενή. Σε ασθενείς με σοβαρή παλινδρόμηση της τριγλώχινας, η χρήση της απλουστευμένης εξίσωσης Bernoulli μπορεί να οδηγήσει σε υποεκτίμηση της συστολικής πίεσης της ΠΑ. Ακόμα, είναι συνήθεις οι υπερεκτιμήσεις της συστολικής πίεσης της ΠΑ κατά 10mmHg. Έτσι, η ΠΥ δεν μπορεί να οριστεί αξιόπιστα με τη χρήση μιας συγκεκριμένης τιμής συστολικής πίεσης της τριγλώχινας που μετρήθηκε με την μέθοδο Doppler. Επομένως, η εκτίμηση της ΠΑΠ μέσω της διαθωρακικής υπερηχογραφίας Doppler δεν είναι κατάλληλη για το screening της ήπιας, α- συμπτωματικής ΠΥ. Μια εναλλακτική προσέγγιση στην υπερηχογραφική διάγνωση της ΠΥ βασίζεται στη σύγκριση της ταχύτητας παλινδρόμησης της τριγχλώχινας με τιμές που αναφέρονται σε υγιή πληθυσμό. Ιδανικά, η επίδραση της ηλικίας, του φύλου και της μάζας σώματος θα πρέπει να συνεκτιμώνται. Η μέθοδος αυτή ελαχιστοποιεί το αθροιστικό λάθος, αλλά δε σχετίζεται τόσο άμεσα με τον αποδεκτό αιμοδυναμικό ορισμό της ΠΥ ως μέση ΠΑΠ >25mmHg. Η αξιοπιστία διάφορων οριακών τιμών (cut-off) ταχύτητας παλινδρόμησης της τριγλώχινας, χρησιμοποιώντας ως αναφορά τον ΚΔΚ, αξιολογήθηκε σε δύο μεγάλες μελέτες. Μια έρευνα που αξιολογούσε την αξιοπιστία του προληπτικού screening ασθενών με σκληρόδερμα, βασιζόμενο στην ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας >2.5m/s σε συμπτωματικούς ασθενείς, και >3.0m/s α- νεξαρτήτως συμπτωμάτων, αποκάλυψε πως το 45% των περιπτώσεων των υπερηχοκαρδιογραφικών διαγνώσεων ΠΥ ή- ταν ψευδώς θετικές. Σε συμπτωματικούς ασθενείς (με δύσπνοια) και HIV λοίμωξη το κριτήριο της ΠΥ σύμφωνα με την ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας >2.5 και 2.8m/s βρέθηκε ψευδώς θετικό στο 72% και 29% αντίστοιχα. Σε μια άλλη έρευνα επιλέχτηκε μια κλίση πίεσης παλινδρόμησης της τριγλώχινας >40mmHg (ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας >3.2m/s) με υποτιθέμενη πίεση του δεξιού κόλπου 10mmHg Τάξη Επίπεδο Πίνακας 7. Οδός χορήγησης, χρόνος ημίσειας ζωής, δόσεις, προσαυξήσεις και διάρκεια χορήγησης των πιο γνωστών ουσιών που χρησιμοποιούνται για τα τεστ αγγειοευαισθησίας. Φάρμακο Οδός χορήγησης Χρόνος ημίσειας ζωής (που αναλογεί σε μια συστολική ΠΑΠ >50mmHg) ως οριακή τιμή διάγνωσης της ΠΥ. Τα κριτήρια αυτά εφαρμόστηκαν πρόσφατα σε συμπτωματικούς ασθενείς με σκληρόδερμα. Η διάγνωση με Doppler επιβεβαιώθηκε σε 32 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε ΚΔΚ. Όπως και σε προηγούμενες μελέτες, ο αριθμός των ψευδώς αρνητικών περιπτώσεων δεν μπόρεσε να εκτιμηθεί. Άλλες υπερηχοκαρδιογραφικές μεταβλητές που μπορεί να εγείρουν ή να ενισχύσουν την υποψία ΠΥ ανεξάρτητα από την ταχύτητα παλινδρόμησης της τριγλώχινας θα πρέπει πάντα να λαμβάνονται υ- πόψη. Εδώ περιλαμβάνεται αυξημένη ταχύτητα παλινδρόμησης μέσω της πνευμονικής βαλβίδας και μικρός χρόνος επιτάχυνσης της εξώθησης της ΔΚ στην ΠΑ. Αυξημένες διαστάσεις των δεξιών καρδιακών κοιλοτήτων, ανώμαλο σχήμα και I IIa Δόση a Προσαυξήσεις b Διάρκεια c Προστακυκλίνη ενδοφλέβιο 3min 2-12ng/kgr/min 2ng/kg/min 10min Αδενοσίνη ενδοφλέβιο 5-10s μg/kg/min 50μg/kg/min 2min NO εισπνεόμενο 15-30s 10-20p.p.m 5min d a αρχική και μέγιστη προτεινόμενη δόση. b αύξηση δόσης σε κάθε βήμα. c διάρκεια της χορήγησης σε κάθε βήμα. d για το NO προτείνεται ένα βήμα για τη διακύμανση της δόσης. I III B C B C 28

7 ΦΑΚΕΛΟΣ Πίνακας 8. Λειτουργική ταξινόμηση της πνευμονικής υπέρτασης η οποία τροποποιήθηκε μετά τη λειτουργική ταξινόμηση κατά τον ΠΟΥ 1998 από τη New York Heart Association. Κλάση I Κλάση II Κλάση III Κλάση IV Ασθενείς με πνευμονική υπέρταση χωρίς περιορισμό στη φυσική δραστηριότητα. Η κοινή φυσική άσκηση δεν προκαλεί δύσπνοια, κόπωση, άλγος στο στήθος ή προ-συγκοπτικό επεισόδιο. Ασθενείς με πνευμονική υπέρταση με μικρό περιορισμό στη φυσική δραστηριότητα. Αισθάνονται άνετα στην ηρεμία. Η κοινή φυσική άσκηση προκαλεί δύσπνοια, κόπωση, άλγος στο στήθος ή προ-συγκοπτικό επεισόδιο. Ασθενείς με πνευμονική υπέρταση με σημαντικό περιορισμό στη φυσική δραστηριότητα. Αισθάνονται άνετα στην ηρεμία. Η ελάχιστη φυσική άσκηση προκαλεί δύσπνοια, κόπωση, άλγος στο στήθος ή προ- συγκοπτικό επεισόδιο. Ασθενείς με πνευμονική υπέρταση με συμπτωματολογία στην οποιαδήποτε φυσική δραστηριότητα. Ασθενείς με σημεία δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας. Δύσπνοια και / ή κόπωση μπορεί να υπάρχουν ακόμα και στην ηρεμία. Η δυσχέρεια επιβαρύνεται με την άσκηση. Πίνακας 9. Παράμετροι αξιολόγησης της βαρύτητας, της σταθερότητας και της πρόγνωσης της ΠΑΥ (προσαρμοσμένο από McLaughlin and Mc Goon). Καλύτερη πρόγνωση Όχι Αργή λειτουργία του μεσοκοιλιακού διαφράγματος, αυξημένο πάχος του τοιχώματος της ΔΚ και διατεταμένο στέλεχος της ΠΑ είναι επίσης ενδεικτικά ΠΥ, αλλά συνήθως εμφανίζονται αργότερα στην πρόοδο της νόσου. Η ευαισθησία τους είναι αμφισβητήσιμη. Η υπερηχοκαρδιογραφία μπορεί να είναι χρήσιμη στην ανίχνευση της αιτίας της πιθανής ή επιβεβαιωμένης ΠΥ. Δύο - διαστάσεων Doppler και εξετάσεις αντίθεσης μπορεί να χρησιμεύσουν στην αναγνώριση συγγενούς καρδιοπάθειας. Υψηλή πνευμονική ροή αίματος στο σφυγμικό κύμα Doppler, σε απουσία ανιχνεύσιμου shunt Παράμετροι που καθορίζουν την πρόγνωση Κλινικά στοιχεία δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας Ταχύτητα εξέλιξης των συμπτωμάτων Χειρότερη πρόγνωση Ναι Γρήγορη Όχι Συγκοπή Ναι 1.11 WHO-FC IV Μεγαλύτερη >500m a 6MWT Μικρότερη <300m Μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου >15lt/min/kg Φυσιολογικό ή σχεδόν φυσιολογικό Χωρίς περικαρδιακή συλλογή TAPSE b >2cm RAP <8mmHg Cl >2.5l/min/m2 Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Επίπεδα BNP / NT-proBNP στο πλάσμα Ηχοκαρδιογραφικά ευρήματα Αιμοδυναμική Μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου <12lt/min/kg Αυξημένα με ανοδική πορεία Περικαρδιακή συλλογή TAPSE <1.5cm RAP >15mmHg Cl<2l/min/m 2 a εξαρτάται από την ηλικία. b η περικαρδιακή συλλογή και το TAPSE επιλέχθηκαν γιατί μπορούν να μετρηθούν στην πλειοψηφία των ασθενών. BNP: brain natriuretic peptide, Cl: cardiac index, 6MWT: 6 minute walk test, RAP: right atrial pressure, TAPSE: tricuspid annular plane systolic excursion, WHO-FC: WHO functional test. ή σημαντική διάταση του στελέχους της ΠΑ, παρά τη μέτρια ΠΥ μπορεί να δικαιολογούν διοισοφαγική εξέταση με σκιαγραφικό, ή καρδιακό μαγνητικό συντονισμό για τον αποκλεισμό μεσοκολπικού ελλείμματος (τύπου ανοικτού ωοειδούς τρήματος), ή ανώμαλη πνευμονική φλεβική επαναφορά. Σε περιπτώσεις υποψίας διαστολικής δυσλειτουργίας της αριστεράς κοιλίας (ΑΚ) τα τυπικά Doppler - υ- περηχοκαρδιογραφικά σήματα θα πρέπει να εκτιμώνται ακόμα και αν η αξιοπιστία τους θεωρείται χαμηλή και ο ΚΔΚ μπορεί να χρειαστεί σε συγκεκριμένες μόνο περιπτώσεις (βλέπε παρακάτω). Σπινθηρογράφημα αερισμού - αιμάτωσης Το σπινθηρογράφημα αερισμού - αιμάτωσης θα πρέπει να γίνεται σε ασθενείς με ΠΥ για την πιθανότητα θεραπεύσιμης ΧΘΠΥ. Το σπινθηρογράφημα αερισμού - αιμάτωσης παραμένει η μέθοδος screening εκλογής για τη ΧΘΠΥ λόγω της μεγαλύτερης ευαισθησίας από την αξονική τομογραφία. Ένα φυσιολογικό ή χαμηλής πιθανότητας σπινθηρογράφημα αερισμού - αιμάτωσης αποκλείει α- ποτελεσματικά τη ΧΘΠΥ με ευαισθησία % και ειδικότητα %. Ενώ στην ΠΑΥ το σπινθηρογράφημα αερισμού - αιμάτωσης μπορεί να είναι φυσιολογικό, μπορεί επίσης να αναδείξει μικρά περιφερικά χωρίς αντιστοιχία και μη τμηματικά ελλείμματα στην αιμάτωση. Αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπληρωματική ε- ξέταση αλλά δεν αντικαθιστά το σπινθηρογράφημα αερισμού - αιμάτωσης ή την κλασική πνευμονική αγγειογραφία. Ένα μειονέκτημα είναι ότι ελλείμματα αιμάτωσης χωρίς αντιστοιχία παρατηρούνται και στην ΠΦΑΝ. HRCT, CT με σκιαγραφικό, πνευμονική αγγειογραφία Η HRCT παρέχει λεπτομερή απεικόνιση του πνευμονικού παρεγχύματος και διευκολύνει τη διάγνωση διάμεσης πνευμονικής νόσου και εμφυσήματος και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχει κλινική υποψία ΠΦΑΝ. Οι χαρακτηριστικές αλλαγές του διάμεσου οιδήματος με διάχυτη εικόνα θολής ύαλου και πάχυνση των μεσολοβίδιων διαφραγμάτων θέτουν την υποψία ΠΦΑΝ. Επιπλέον ευρήματα μπορεί να είναι η λεμφαδενοπάθεια και η υπεζωκοτική συλλογή. Η διάχυτη αμφοτερόπλευρη πάχυνση των μεσολοβίδιων διαφραγμάτων και η παρουσία μικρών κεντρολοβιδιακών, ασαφώς περιγεγραμμένων οζιδίων θέτουν την υποψία της πνευμονικής τριχοειδικής αιμαγγειωμάτωσης. Η CT με σκιαγραφικό στην ΠΑ είναι χρήσιμη στην τυχόν αποκάλυψη στοιχείων χειρουργικώς αντιμετωπίσιμης ΧΘΠΥ. Μπορεί να αποκαλύψει τα τυπικά αγγειογραφικά ευρήματα της ΧΘΠΥ όπως τον πλήρη α- ποκλεισμό, τις ταινίες και τα δίκτυα, και τις ανωμαλίες του έσω χιτώνα με τόση ακρίβεια και αξιοπιστία όσο και η ψηφιακή αγγειογραφία. Με την τεχνική αυτή μπορούν να αναγνωριστούν παράπλευροι κλάδοι των βρογχικών αρτηριών. Η κλασική πνευμονική αγγειογραφία είναι ακόμα απαραίτητη σε πολλά κέντρα στη διερεύνηση της ΧΘΠΥ για την ανα- 29

8 γνώριση ασθενών που θα ωφεληθούν από την πνευμονική ενδαρτηριεκτομή. Η αγγειογραφία μπορεί να γίνει με ασφάλεια από έμπειρο προσωπικό σε ασθενείς με βαριά ΠΥ χρησιμοποιώντας σύγχρονα σκιαγραφικά μέσα και επιλεκτικές εγχύσεις. Η αγγειογραφία μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη για την αξιολόγηση τυχόν αγγειίτιδας ή πνευμονικών αρτηριοφλεβικών δυσπλασιών. Πίνακας 10. Ορισμός της μη επαρκούς ανταπόκρισης στη θεραπεία της ΠΑΥ. Μη επαρκής ανταπόκριση ασθενών οι οποίοι ήταν αρχικά σε στάδιο WHO-FC ΙΙ ή ΙΙΙ: Η παρούσα κλινική κατάσταση ορίζεται ως σταθερή και μη ικανοποιητική. Η παρούσα κλινική κατάσταση ορίζεται ως μη σταθερή και επιδεινούμενη. Μη επαρκής ανταπόκριση ασθενών οι οποίοι ήταν αρχικά σε στάδιο WHO-FC IV: χωρίς γρήγορή εξέλιξη σε WHO-FC 111 ή καλύτερα. η παρούσα κλινική κατάσταση ορίζεται ως σταθερή και μη ικανοποιητική. Καρδιακή μαγνητική τομογραφία Η καρδιακή μαγνητική τομογραφία παρέχει μια άμεση εκτίμηση του μεγέθους της ΔΚ, της μορφολογίας και της λειτουργίας της, και επιτρέπει τη μη επεμβατική εκτίμηση της αιματικής ροής συμπεριλαμβανομένων του όγκου παλμού, της καρδιακής παροχής, της διατασιμότητας της ΠΑ και της μάζας της ΔΚ. Τα δεδομένα από τον καρδιακό μαγνητικό συντονισμό μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση των αιμοδυναμικών παραμέτρων της δεξιάς καρδιάς ειδικά για την παρακολούθηση του ασθενή. Με πτωχή πρόγνωση συνδυάζονται ο εξαρχής μειωμένος όγκος παλμού, ο αυξημένος τελοδιαστολικός όγκος της ΔΚ και ο ελαττωμένος τελοδιαστολικός όγκος της ΑΚ. Από την τριάδα αυτή των προγνωστικών σημείων, ο αυξημένος τελοδιαστολικός ό- γκος της ΔΚ είναι ο πιο σωστός δείκτης της προοδευτικής ΔΚ ανεπάρκειας στην παρακολούθηση των ασθενών. Εξετάσεις αίματος - ανοσολογία Βιοχημικός έλεγχος ρουτίνας, αιματολογικός έλεγχος, έλεγχος του θυρεοειδούς καθώς και ένας αριθμός άλλων σημαντικών εξετάσεων αίματος, είναι απαραίτητα σε όλους τους ασθενείς. Ο ορολογικός έλεγχος είναι απαραίτητος για την α- νίχνευση υποκείμενης ΝΣΙ, HIV και ηπατίτιδας. Μέχρι και το 40% των ασθενών με ΙΠΑΥ έχουν αυξημένα αντιπυρηνικά αντισώματα, συνήθως σε χαμηλούς τίτλους (1/80). Η συστηματική σκλήρυνση είναι η πιο σημαντική ΝΣΙ που θα πρέπει να αποκλειστεί καθώς η πάθηση αυτή συνδυάζεται με υψηλή επίπτωση ΠΑΥ. Αντικεντρομεριδιακά αντισώματα είναι τυπικά θετικά στο περιορισμένο σκληρόδερμα, όπως και άλλα αντιπυρηνικά αντισώματα περιλαμβανομένων των dsdna, anti- Ro, U3-RNP, B23, Th/To και U1-RNP. Στο διάχυτο σκληρόδερμα το U3-RNP είναι τυπικά θετικό. Σε ασθενείς με συστηματικό ερυθηματώδη λύκο μπορεί να ανεβρεθούν αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα. Ο έλεγχος για θρομβοφιλία θα πρέπει να περιλαμβάνει τα αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα, το αντιπηκτικό του λύκου και σε ΧΘΠΥ θα πρέπει να αναζητώνται τα αντικαρδιολιπινικά αντισώματα. Η εξέταση για HIV είναι υποχρεωτική. Σχεδόν 2% των ατόμων με ηπατική νόσο θα παρουσιάσουν ΠΑΥ και έτσι ο η- πατικός έλεγχος και ο έλεγχος για ηπατίτιδα θα πρέπει να γίνεται εφόσον υπάρχουν κλινικές ενδείξεις. Νόσος του θυρεοειδούς παρατηρείται επίσης συχνά στην ΠΑΥ και θα πρέπει πάντα να υπάρχει η υποψία της, ειδικά εάν παρατηρηθούν ο- ξείες αλλαγές στην κλινική πορεία. Υπερηχογραφικός έλεγχος κοιλίας Η ηπατική κίρρωση και/ή η πυλαία υ- πέρταση μπορούν να αποκλειστούν με α- κρίβεια με τον υπέρηχο κοιλίας. Η χρήση σκιαγραφικών και η προσθήκη έγχρωμου Doppler μπορεί να αυξήσουν την α- κρίβεια της διάγνωσης. Η πυλαία υπέρταση μπορεί να επιβεβαιωθεί με την ανίχνευση αυξημένης κλίσης πίεσης μεταξύ ελεύθερης και αποφρακτικής (ενσφηνώσεως) πίεσης της ηπατικής φλέβας κατά τον ΚΔΚ. Πίνακας 11. Παράγοντες που ευνοούν τη διάγνωση της αριστερής κοιλιακής διαστολικής δυσλειτουργίας σε ασθενείς με πνευμονική υπέρταση όπως φαίνεται με τον υπερηχοκαρδιογραφικό έλεγχο με Doppler (προσαρμογή από Hoeper at al). Κλινικά χαρακτηριστικά: Ηλικία >65 ετών Αυξημένη συστολική πίεση Αυξημένη πίεση παλμού Παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο Υπέρταση Νόσος των στεφανιαίων Σακχαρώδης διαβήτης Κολπική μαρμαρυγή Υπερηχοκαρδιογραφία: Διάταση του αριστερού κόλπου Υπερτροφία της αριστεράς κοιλίας Παρουσία υπερηχοκαρδιογραφικών δεικτών αυξημένων πιέσεων πλήρωσης της αριστερής κοιλίας. Κεντρική πάχυνση της αριστερής κοιλίας (σχετικό πάχος τοιχώματος >0.45) Προσωρινή αξιολόγηση (μετά τον υπέρηχο): Ανταπόκριση στη διουρητική αγωγή Υπερβολική αύξηση στη συστολική πίεση με την άσκηση. Επαναξιολόγηση της ακτινογραφίας θώρακος συμβατή με καρδιακή ανεπάρκεια. Δεξιός καρδιακός καθετηριασμός - αγγειοδραστικότητα Ο ΚΔΚ είναι απαραίτητος για την επιβεβαίωση της διάγνωσης της ΠΑΥ, την ε- κτίμηση της βαρύτητας της αιμοδυναμικής βλάβης και για την εξέταση της αγγειοδραστικότητας της πνευμονικής κυκλοφορίας. Όταν γίνεται σε εξειδικευμένα κέντρα ο ΚΔΚ έχει χαμηλό ποσοστό νοσηρότητας (1.1%) και θνησιμότητας (0.055%). Θα πρέπει να μετρώνται οι ακόλουθες μεταβλητές κατά τον ΚΔΚ: ΠΑΠ (συστολική, διαστολική και μέση), πίεση δεξιού κόλπου, ΠΠΕ και πίεση της ΔΚ. Η καρδιακή παροχή θα πρέπει να μετράται τρεις φορές και προτιμότερα μέσω της θερμοδιάλυσης, ή με τη μέθοδο Fick εάν υπολογίζεται και η κατανάλωση οξυγόνου. Η μέθοδος Fick είναι υποχρεωτική σε παρουσία shunt της συστηματικής προς την πνευμονική κυκλοφορία. Οι κορεσμοί οξυγόνου στην άνω κοίλη φλέβα, ΠΑ και συστηματική αρτηριακή κυκλοφορία θα πρέπει επίσης να μετρώνται (για τον υπολογισμό της ΠΑΑ). Επαρκής μέτρηση της ΠΠΕ είναι απαραίτητη για τη διαφορική διάγνωση της ΠΥ που οφείλεται σε δεξιά καρδιακή νόσο. Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί ο αριστερός καρδιακός καθετηριασμός για την άμεση εκτίμηση της τελοδιαστολικής πίεσης της αριστερής κοιλίας. Μια ΠΠΕ >15mmHg αποκλείει τη διάγνωση προτριχοειδικής ΠΑΥ. Μια από τις πιο απαιτητικές διαφορικές διαγνώσεις της ΠΑΥ είναι η καρδιακή ανεπάρκεια με φυσιολογικό κλάσμα εξωθήσεως της ΑΚ και διαστολική δυσλειτουργία. Στα άτομα αυτά, η ΠΠΕ μπορεί να είναι ήπια αυξημένη ή στο ανώτερο όριο του φυσιολογικού σε ηρεμία. Αιμοδυναμική στην άσκηση ή δοκιμασία όγκου μπορεί να δείξουν μια δυσανάλογη αύξηση στην ΠΠΕ, αν και η σχετικότητα του ευρήματος αυτού μένει να αποδειχθεί. Η στεφανιαία αγγειογραφία μπορεί να χρειάζεται σε περίπτωση ύπαρξης παραγόντων κιν- 30

9 ΦΑΚΕΛΟΣ δύνου για νόσο των στεφανιαίων αγγείων και στηθάγχη, ή σε περίπτωση προσθήκης στη λίστα για διπλή μεταμόσχευση πνευμόνων ή πνευμονικής ενδαρτηριεκτομής σε ασθενείς με ΧΘΠΥ. Στην ΠΑΥ, η δοκιμασία αγγειοδραστικότητας θα πρέπει να εκτελείται κατά τη διάρκεια του διαγνωστικού ΚΔΚ για την αναγνώριση ασθενών που θα είχαν πιθανό όφελος από τη μακροπρόθεσμη θεραπεία με αναστολείς διαύλων ασβεστίου (ΑΔΑ). Οξεία αγγειοδιασταλτική δοκιμασία θα πρέπει να γίνεται μόνο με φάρμακα βραχείας δράσης, ασφαλή και εύκολα στη χορήγηση και με καθόλου ή ελάχιστες συστηματικές επιδράσεις. Ο παράγοντας που χρησιμοποιείται σήμερα περισσότερο είναι το ΝΟ (πίνακας 6). Βασιζόμενοι σε προηγούμενη εμπειρία, το ενδοφλέβιο epoprostenol, ή το ενδοφλέβιο adenosin μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτικές (αλλά με κίνδυνο εμφάνισης συστηματικών αγγειοδιασταλτικών δράσεων) (πίνακας 7). Το εισπνεόμενο iloprost και το per os sildenafil μπορεί να συσχετίζονται με σημαντικές αγγειοδιασταλτικές δράσεις. Ο ρόλος τους στην εκτίμηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία με ΑΔΑ δεν είναι ακόμα γνωστός. Λόγω του κινδύνου των πιθανά απειλητικών για τη ζωή ανεπιθύμητων ενεργειών, η χρήση ΑΔΑ per os ή ενδοφλέβια ως οξεία δοκιμασία αντενδείκνυται. Μια θετική οξεία ανταπόκριση ορίζεται ως η μείωση της μέσης ΠΑΠ 10mmHg ώστε να φτάσει μια απόλυτη τιμή ΠΑΠ 40mmHg με αυξημένη ή αμετάβλητη καρδιακή παροχή. Μόνο το περίπου 10% των ασθενών με ΙΠΑΠ πληρούν αυτά τα κριτήρια. Άτομα με θετική οξεία ανταπόκριση είναι πιο πιθανά να δείξουν μια σταθερή ανταπόκριση στη μακροπρόθεσμη θεραπεία με υψηλές δόσεις ΑΔΑ και είναι οι μόνοι ασθενείς που μπορούν να αντιμετωπιστούν ασφαλώς με αυτόν τον τύπο θεραπείας. Σχεδόν οι μισοί ασθενείς με ΙΠΑΥ και θετική οξεία ανταπόκριση έχουν επίσης θετική μακροπρόθεσμη ανταπόκριση στους ΑΔΑ και μόνο σε αυτές τις περιπτώσεις δικαιολογείται η συνέχιση των ΑΔΑ ως μονοθεραπεία. Η χρησιμότητα των δοκιμασιών οξείας ανταπόκρισης στην αγγειοδιαστολή και της μακροπρόθεσμης θεραπείας με ΑΔΑ σε ασθενείς με άλλους τύπους ΠΑΥ (κληροδοτούμενη ΠΑΥ, ΝΣΙ, ασθενείς με HIV) δεν είναι ξεκαθαρισμένη όπως στην ΙΠΑΥ. Παρά το γεγονός αυτό, οι ειδικοί συνιστούν τη διενέργεια μελετών με δοκιμασίες οξείας ανταπόκρισης στην αγγειοδιαστολή στους ασθενείς αυτούς και τη διερεύνηση τυχόν μακροπρόθεσμης α- νταπόκρισης στους ΑΔΑ σε αυτούς που η δοκιμασία θα είναι θετική. Δεν υπάρχουν δεδομένα όσον αφορά τη χρησιμότητα της μακροπρόθεσμης θεραπείας με ΑΔΑ σε ασθενείς με ΠΥ σχετιζόμενη με συγγενή καρδιοπάθεια και γι αυτό η α- ξία της εκτέλεσης δοκιμασίας αγγειοδιαστολής στα άτομα αυτά είναι αμφισβητήσιμη. Μελέτες δοκιμασιών οξείας αγγειοδιαστολής για την ανίχνευση ασθενών με μακροπρόθεσμη καλή ανταπόκριση στους ΑΔΑ συνίσταται στις κλινικές ομάδες 2, 3, 4 και 5 (πίνακας 2). Διαγνωστικός αλγόριθμος Ο διαγνωστικός αλγόριθμος παρουσιάζεται στο σχήμα 1: η διαγνωστική διαδικασία ξεκινά με την ανίχνευση των πιο κοινών κλινικών ομάδων της ΠΥ (ομάδα 2 - δεξιά καρδιακή νόσος και ομάδα 3 - πνευμονική νόσος), μετά διευκρινίζει την ομάδα 4 - ΧΘΠΥ και τέλος κάνει τη διάγνωση και αναγνωρίζει τους διαφορετικούς τύπους στην ομάδα 1 - ΠΑΥ και τις σπανιότερες καταστάσεις στην ο- μάδα 5. Η ΠΑΥ θα πρέπει να μπαίνει στη διαφορική διάγνωση της δύσπνοιας στην κόπωση, της συγκοπής, της στηθάγχης και/ή του προοδευτικού περιορισμού της ικανότητας άσκησης ειδικά σε ασθενείς χωρίς οφθαλμοφανείς παράγοντες κινδύνου, συμπτώματα ή σημεία κοινών καρδιαγγειακών και πνευμονολογικών διαταραχών. Ειδική επαγρύπνηση θα πρέπει να υπάρχει στην κατεύθυνση των ασθενών με σχετιζόμενες καταστάσεις και/ή παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη ΠΑΥ (οικογενειακό ιστορικό, ΝΣΙ, συγγενής καρδιοπάθεια, HIV, πυλαία υπέρταση, αιμολυτική αναιμία, ι- στορικό χρήσης φαρμάκων και τοξινών γνωστών για την πρόκληση ΠΑΥ). Στην καθημερινή κλινική πρακτική η επαγρύπνηση αυτή είναι χαμηλή. Πιο συχνά η ΠΥ ανακαλύπτεται τυχαία σε διαθωρακική υπερηχοκαρδιογραφία που γίνεται για άλλα αίτια. Εάν η μη επεμβατική εκτίμηση συνηγορεί για ΠΥ, το ιστορικό, τα συμπτώματα, τα σημεία, το ΗΚΓ, η ακτινογραφία θώρακος, η διαθωρακική υπερηχοκαρδιογραφία, οι πνευμονικές λειτουργικές δοκιμασίες και η HRCT χρειάζονται για την αναγνώριση της παρουσίας της ομάδας 2 - δεξιά καρδιακή νόσος ή της ομάδας 3 - πνευμονικές νόσοι. Εάν αυτές δεν ανεβρεθούν ή εάν η ΠΥ φαίνεται υπερβολική σε σχέση με τη βαρύτητά τους, τότε θα πρέπει να αναζητηθούν οι πιο σπάνιες αιτίες ΠΥ. Θα πρέπει να σκεφτούμε επίσης το σπινθηρογράφημα αερισμού - αιμάτωσης. Αν αυτό δείχνει πολλαπλά τμηματικά ελλείμματα αιμάτωσεως θα πρέπει να υποψιαστούμε τη διάγνωση της ομάδας 4 - ΧΘΠΥ. Η τελική διάγνωση της ΧΘΠΥ (και η αξιολόγηση της καταλληλότητας για πνευμονική ενδαρτηριεκτομή) θα απαιτήσει τη διενέργεια αξονικής πνευμονικής αγγειογραφίας, ΚΔΚ, και εκλεκτικής πνευμονικής αγγειογραφίας. Η CT μπορεί επίσης να δείξει σημάδια ενδεικτικά της ομάδας 1 - ΠΦΑΝ. Εάν το σπινθηρογράφημα α- ερισμού - αιμάτωσης είναι φυσιολογικό ή δείχνει μόνο υποτμηματικά «ανομοιόμορφα» ελλείμματα αιμάτωσης, τότε γίνεται μια «δοκιμαστική» διάγνωση της ο- μάδας 1 - ΠΑΥ ή των σπανιότερων νοσημάτων της ομάδας 5. Επιπλέον, ειδικές διαγνωστικές δοκιμασίες που περιλαμβάνουν αιματολογικές, βιοχημικές, ανοσολογικές, ορολογικές και υπερηχογραφικές εξετάσεις διευκολύνουν την τελική διάγνωση. Η ανοιχτή ή η θωρακοσκοπική βιοψία πνεύμονα ενέχει σημαντικό κίνδυνο νοσηρότητας και θνησιμότητας. Λόγω της χαμηλής πιθανότητας της αλλαγής της διάγνωσης ή της θεραπείας, η βιοψία ρουτίνας αντενδείκνυται στους ασθενείς με ΠΑΥ. Αξιολόγηση βαρύτητας Η αξιολόγηση της βαρύτητας σε ασθενείς με ΠΑΥ γίνεται μεταξύ του χρόνου της διαγνωστικής διαδικασίας και της θεραπευτικής απόφασης. Η κλινική αξιολόγηση του ασθενή έχει κεντρικό ρόλο στην απόφαση της αρχικής αντιμετώπισης, την αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία και την πιθανή κλιμάκωσή της, αν χρειαστεί. Κλινικές, υπερηχοκαρδιογραφικές, αιμοδυναμικές παράμετροι Τόσο οι κλινικές όσο και οι αιμοδυναμικές αξιολογήσεις παρέχουν σημαντικές προγνωστικές πληροφορίες που μπορεί να καθοδηγήσουν την κλινική αντιμετώπιση. Η πρόγνωση επηρεάζεται σημαντικά από την αιτιολογία της ΠΑΥ. Παρά τη μεγάλη μεταβλητότητα στη μέτρηση ανάλογα με τον παρατηρητή, η λειτουργική τάξη κατά WHO (WHO-FC) (πίνακας 8) παραμένει ένας ισχυρός δείκτης πρόγνωσης της επιβίωσης. Σε μη θεραπευόμενους ασθενείς με ΙΠΑΥ ή κληροδοτούμενη ΠΑΥ, τα ιστορικά δεδομένα δείχνουν μια μέση επιβίωση 6 μηνών για το στάδιο WHO-FC IV, 2.5 έτη για το στάδιο WHO-FC ΙΙΙ, και 6 έτη για τα στά- 31

10 δια WHO-FC IΙ και Ι. Ακραίες ηλικίες (<14 ή >65 έτη), μειούμενη ικανότητα άσκησης, συγκοπή, αιμόπτυση και σημεία ΔΚ ανεπάρκειας, επίσης συνοδεύονται από πτωχή πρόγνωση στην ΙΠΑΥ. Η υπερηχοκαρδιογραφία παρέχει πολλούς δείκτες και αυτοί με την καλύτερη προγνωστική αξία είναι η περικαρδιακή συλλογή, ο όγκος του δεξιού κόλπου, ο δείκτης εκκεντρικότητας της ΑΚ, και ο δείκτης Doppler της ΔΚ. Η εκτιμώμενη συστολική ΠΑΠ όπως υπολογίζεται από την ταχύτητα ροής της παλινδρόμησης της τριγλώχινας δεν είναι προγνωστική. Η δακτυλιοειδής εξώθηση της τριγλώχινας (tricuspid annular plane systolic excursion) έχει αναφερθεί ως προγνωστικός παράγοντας. Οι αιμοδυναμικές παράμετροι που μετρώνται στην ηρεμία με τον ΚΔΚ προβλέπουν την πρόγνωση. Εδώ περιλαμβάνεται ο κορεσμός οξυγόνου της ΠΑ, η πίεση του δεξιού κόλπου, η ΚΠ, η ΠΑΑ και μια εκσεσημασμένη αγγειοδραστική ανταπόκριση. Η ΠΑΠ είναι επίσης προγνωστική αλλά λιγότερο αξιόπιστη καθώς μπορεί να πέσει προς το τελικό στάδιο της νόσου καθώς ανεπαρκεί η ΔΚ. Ορισμένες μελέτες υποστηρίζουν πως ο μειωμένος αρτηριακός κορεσμός οξυγόνου, η χαμηλή συστολική αρτηριακή πίεση και ο αυξημένος καρδιακός ρυθμός σχετίζονται με χειρότερη πρόγνωση. Η πίεση του δεξιού κόλπου, το ΚΕ, και η μέση ΠΑΠ έχουν ενσωματωθεί σε μια φόρμουλα για την πρόβλεψη της πρόγνωσης. Δεν είναι ξεκάθαρο αν αυτή η φόρμουλα είναι εφαρμόσιμη στην τωρινή κλινική πρακτική. Ικανότητα άσκησης Για την αντικειμενική εκτίμηση της ικανότητας άσκησης σε ασθενείς με ΠΑΥ γίνονται συχνά δοκιμασία βάδισης 6 λεπτών (6MWT) και καρδιοπνευμονικές δοκιμασίες. Η 6MWT είναι τεχνικά απλή, ανέξοδη, αναπαραγώγιμη, και καλά τυποποιημένη. Επιπρόσθετα από την απόσταση βάδισης μετράται επίσης η δύσπνοια στην άσκηση (κλίμακα Borg) και ο περιφερικός κορεσμός οξυγόνου. Αποστάσεις βάδισης <332m και <250m καθώς και αποκορεσμός οξυγόνου >10%, σημαίνουν πτωχή πρόγνωση στην ΠΑΥ. Λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα της θεραπείας, απόλυτες τιμές >380m μετά από 3 μήνες ενδοφλέβιας λήψης epoprostenol συσχετίστηκαν με βελτιωμένη επιβίωση σε ασθενείς με ΙΠΑΥ, ενώ η αύξηση της απόστασης από την τιμή εκκίνησης, Group 2: Left heart disease? Yes PH "proportionate" to severity Treat underlying disease and check for progression Consider Group 4: CTEPH Consider PVOD/PCH PVOD PCH CTD ΥΕS Clinical signs HRCT, ANA Drugs Toxins Symptoms / signs / history suggestive of PH Non-invasive assessment compatible with PH? History HIV ΥΕS Consider common causes of PH History, Symptoms, Signs ECG, Chest radiograph TTE, PFT, HRCT Group 2 or 3: diagnosis confirmed ΝΟ Perform V/Q scan Segmental perfusion defects ΝΟ Consider other uncommon causes Perform RHC (PAH probability*) Specific diagnostic tests HIV Test TTE, TEE, CMR CHD Idiopathic or Heritable PAH Physical, US, LFT ΥΕS NO Physical, Laboratory analysis Porto Pulmonary Search for other causes and/or re-check Group 3: Lung diseases and/or hypoxia? Yes "out of proportion" PH Search for other causes ΝΟ mpap 25mmHg PWP 15mmHg Chronic Haemolysis BMPR2, ALK1, Endoglin (HHT) Family History Schistosomiasis Other group 5 Σχήμα 1. Διαγνωστικός αλγόριθμος. ALK-1 = κινάση που προσομοιάζει με τον υποδοχέα της ακτιβίνης, ΑΝΑ = αντιπυρηνικά αντισώματα, BMPR2 = υποδοχέας 2 της οστικής μορφογενετικής πρωτεΐνης, CHD = συγγενείς καρδιοπάθειες, CMR = καρδιακή μαγνητική αντήχηση, CTD = νοσήματα συνδετικού ιστού, Group = κλινική ομάδα (πίνακας 2), HHT = κληρονομική αιμορραγική τελαγγειεκτασία, HIV = ιός ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας, HRCT = υπολογιστική τομογραφία υψηλής ανάλυσης, LFT = εξετάσεις ηπατικής λειτουργίας, mpap = μέση πνευμονική αρτηριακή πίεση, PAH = πνευμονική αρτηριακή υπέρταση, PCH = πνευμονική τριχοειδική αιμαγειωμάτωση, PFT = έλεγχος πνευμονικής λειτουργίας, PH = πνευμονική υπέρταση, PVOD = πνευμονική φλεβο-αποφρακτική νόσος, PWP = πνευμονική πίεση ενσφήνωσης, RHC = δεξιός καρδιακός καθετηριασμός, TEE = διοισοφάγειος ηχωκαρδιογραφία, ΤΤΕ = διαθωρακική ηχωκαρδιογραφία, US = υπερηχογραφία, V/Q scan = πνευμονικός έλεγχος αερισμού - αιμάτωσης. όχι. Η βελτίωση στην 6MWT παραμένει ο βασικός σκοπός στις περισσότερες κεντρικές τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες για ΠΑΥ. Η δοκιμασία δεν έχει ε- πικυρωθεί επαρκώς για τις διάφορες υ- ποομάδες της ΠΑΥ και επηρεάζεται από (αλλά δε διορθώνεται για) το βάρος σώματος, το φύλο, το ύψος, την ηλικία και το βαθμό κινήτρων του ασθενή. Στην καρδιοπνευμονική δοκιμασία ά- σκησης καταγράφονται συνεχώς η ανταλλαγή αερίων και ο αερισμός κατά τη διάρκεια άσκησης αυξανόμενης έντασης. Στην ΠΑΥ η πρόσληψη Ο 2 στον αναερό- 32

11 ΦΑΚΕΛΟΣ Avoid pregnancy (I-C) Influenza and pneumococcal immunization (I-C) Supervised rehabilitation (IIa-B) Psycho-social support (IIa-C) Avoid excessive physical activity (III-C) (WHO-FC I-III) CCB (I-C) Sustained response (WHO-FC I-II) ΥΕS ΝΟ Continue CCB BAS (I-C) and/or Lung transplantation (I-C) VASOREACTIVE Recommendation -Evidence INADEQUATE CLINICAL RESPONSE Σχήμα 2. Θεραπευτικός αλγόριθμος βασισμένος σε στοιχεία για ασθενείς με πνευμονική αρτηριακή υπέρταση (μόνο για τους ασθενείς της ομάδας 1). *Για να διατηρηθεί η αρτηριακή po 2 60mmHg. Υπό ρυθμιστική επιθεώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. IIa-C για τον WHO-FC II. APAH = δευτεροπαθής πνευμονική αρτηριακή υπέρταση, BAS = διατομή μεσοκολπικού διαφράγματος με μπαλόνι, CCB = αναστολέας διαύλων ασβεστίου, ERA = ανταγωνιστής υποδοχέα ενδοθηλίνης, IPAH = ιδιοπαθής πνευμονική αρτηριακή υπέρταση, PDE5 I = τύπου 5 αναστολέας της φωσφοδιεστεράσης, WHO-FC = λειτουργική ταξινόμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. βιο ουδό και η μέγιστη άσκηση είναι ε- λαττωμένα σε σχέση με τη βαρύτητα της νόσου, όπως είναι και ο μέγιστος ρυθμός έργου, ο μέγιστος καρδιακός ρυθμός, ο παλμός Ο 2 και η αποτελεσματικότητα του αερισμού. Σε ανάλυση πολλαπλών μεταβλητών των κλινικών, αιμοδυναμικών και ασκητικών παραμέτρων, η μέγιστη πρόσληψη Ο 2 (<10ml Ο 2 /kg/min) και η μέγιστη συστολική αρτηριακή πίεση κατά την άσκηση (<120mmHg), α- νεξάρτητα προβλέπουν χειρότερη πρόγνωση σε ασθενείς με ΙΠΑΥ. Αν και τα αποτελέσματα και των δύο μεθόδων είναι συγκρίσιμα στην ΠΑΥ, η δοκιμασία καρδιοπνευμονικής άσκησης δεν πέτυχε στο να επιβεβαιώσει τις βελτιώσεις που διαπιστώθηκαν με την 6MWT I-A General measures and supportive therapy Expert Referral (I-C) Αcute vasoreactivity test (I-C for IPAH IIb-C for APAH) WHO-FC II Ambrisentan, Bosentan Sildenafil ΝΟΝ VASOREACTIVE INITIAL THERAPY WHO-FC III Ambrisentan, Bosentan Sitaxentan, Sildenafil Epoprostenol i.v., Ilopost inhaled I-B Tadalafil Tadalafil Treprostinil s.c., inhaled IIa-C Sitaxentan Ilopost i.v., Treprostinil i.v. IIb-B Beraprost INADEQUATE CLINICAL RESPONSE Sequential combination therapy (IIa-B) + Prostanoids ΕRA + Diuretics (I-C) Oxygen* (I-C) Oral anticoagulants: IPAH, heritable PAH and PAH due to anorexigens (IIa-C) APAH (IIb-C) Digoxin (IIb-C) WHO-FC IV Epoprostenol i.v. Ambrisentan, Bosentan Sitaxentan, Sildenafil, Tadalafil, Ilopost inhaled, and i.v., Treprostinil s.c., i.v., Inhaled Initial Combination Therapy PDE-5 I σε τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες. Αν και η έλλειψη τυποποίησης και η α- νεπαρκής εμπειρία στην εκτέλεση δοκιμασιών καρδιοπνευμονικής άσκησης θεωρήθηκαν οι κύριοι λόγοι για αυτή την ασυμφωνία, η 6MWT παραμένει ως τώρα ο μόνος αποδεκτός από τον FDA και την EAEMP τελικός σκοπός για τις μελέτες που αξιολογούν τα αποτελέσματα της θεραπείας στην ΠΑΥ. Παρά τις λεπτομερείς συστάσεις, δεν υπάρχει μια γενικά αποδεκτή τυποποίηση της δοκιμασίας καρδιοπνευμονικής άσκησης βάσει της λήψης και της ανάλυσης δεδομένων στην ΠΑΥ. Βιοχημικοί δείκτες Οι βιοχημικοί δείκτες έκαναν την εμφάνισή τους την τελευταία δεκαετία ως ένα θελκτικό μη επεμβατικό εργαλείο στην ε- κτίμηση και παρακολούθηση της δυσλειτουργίας της ΔΚ σε ασθενείς με ΠΥ. Το ουρικό οξύ (UA) στον ορό είναι δείκτης του διαταραγμένου οξειδωτικού μεταβολισμού του ισχαιμικού περιφερικού ιστού. Υψηλά επίπεδα UA φάνηκε να συσχετίζονται με πτωχή επιβίωση σε ασθενείς με ΙΠΑΥ. Όμως, η αλλοπουρινόλη συνταγογραφείται συχνά σε ασθενείς με ΠΑΥ και η υπερουριχαιμία και τα διουρητικά επηρεάζουν τα επίπεδα πλάσματος δυσχεραίνοντας τη χρήση των επιπέδων του UA για την κλινική παρακολούθηση. Το κολπικό νατριουρητικό πεπτίδιο και το εγκεφαλικό νατριουρητικό πεπτίδιο (BNP) μοιράζονται παρόμοιες φυσιολογικές ιδιότητες. Και τα δύο προκαλούν αγγειοδιαστολή και νατριούρηση και α- πελευθερώνονται από το μυοκάρδιο ως ανταπόκριση σε τοιχωματικό stress. Το ενδιαφέρον στην κλινική εφαρμογή των νατριουρητικών πεπτιδίων για την παρακολούθηση της ανεπάρκειας της δεξιάς κοιλίας έχει εστιάσει στο BNP. Το τελικό βήμα στη σύνθεση του BNP συνίσταται από ένα πρόδρομο μεγάλου Μ.Β., το probnp χωρισμένο σε βιολογικά ανενεργό Ν-τελικό τμήμα (NT-proBNP) και το κανονικό BNP χαμηλού Μ.Β. Η δεξιά καρδιακή ανεπάρκεια είναι η κύρια αιτία θανάτου στην ΠΑΥ και τα επίπεδα BNP/NT-proBNP αντικατοπτρίζουν το βαθμό της δυσλειτουργίας της ΔΚ. Οι Nagaya et al έδειξαν πως η αρχική μέση τιμή του BNP (150pg/ml) διαχώριζε ασθενείς με καλή ή κακή πρόγνωση. Στους 49 από 60 ασθενείς, η μέτρηση του BNP επαναλήφθηκε μετά από 3 μήνες στοχευμένης θεραπείας και ξανά το πάνω από το μέσο επίπεδο (>180pg/ ml) σχετίζονταν με χειρότερη μακροπρόθεσμη έκβαση. Το BNP ορού μειώθηκε σημαντικά στους επιζήσαντες αλλά αυξήθηκε στους μη - επιζήσαντες, παρά τη θεραπεία. Σε μια έρευνα που περιλάμβανε 68 ασθενείς με ΠΑΥ σχετιζόμενη με σκληρόδερμα, επίπεδα NT-proBNP κάτω μιας μέσης τιμής 533pg/ml σχετίζονταν με καλύτερη 6μηνη και 1 έτους επιβίωση. Μια οριακή τιμή NT-proBNP στα 1400pg/ml ήταν προγνωστική μιας τριετούς έκβασης σε 55 ασθενείς με σοβαρή προτριχοειδική ΠΥ. Επίπεδα ορού NT-proBNP <1400pg/ml φάνηκαν ιδιαίτερα χρήσιμα για την ανίχνευση ασθενών με καλή πρόγνωση, που δε θα χρειάζονταν κλιμάκωση της θεραπείας στο άμεσο μέλλον, και αυτό επιβεβαιώθηκε α- 33

12 νεξάρτητα. Μεγαλύτερες μελέτες έκβασης χρειάζονται ακόμα για να επιβεβαιώσουν το προτεινόμενο οριακό επίπεδο για το NT-proBNP. Αυξήσεις στα επίπεδα πλάσματος του NT-proBNP στην παρακολούθηση έχουν σχετιστεί με χειρότερη προγνωση. Τα αυξημένα επίπεδα πλάσματος της καρδιακής τροπονίνης Τ και Ι είναι κατοχυρωμένοι ειδικοί δείκτες της βλάβης του μυοκαρδίου και είναι προγνωστικοί δείκτες στα οξέα στεφανιαία σύνδρομα και στην οξεία ΠΕ. Αυξημένη καρδιακή τροπονίνη Τ ήταν ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας μοιραίας έκβασης σε μια διετή παρακολούθηση σε μία μελέτη σε 51 α- σθενείς με ΠΑΥ και 5 ασθενείς με ΧΘΠΥ. Σε μερικούς ασθενείς η καρδιακή τροπονίνη Τ εξαφανίστηκε από το πλάσμα, είτε προσωρινά είτε μόνιμα, μετά την έ- ναρξη θεραπείας. Η αξία της παρακολούθησης των επιπέδων της καρδιακής τροπονίνης Τ σε ασθενείς με ΠΥ χρειάζεται ακόμα να επιβεβαιωθεί σε μελλοντικές μελέτες. Άλλοι βιολογικοί δείκτες βρίσκονται τώρα υπο έρευνα. Συμπερασματικά, διάφοροι κυκλοφορούντες βιολογικοί δείκτες περιέχουν διαγνωστική πληροφορία σε ασθενείς με ΠΑΥ, αλλά η αξία τους στην καθημερινή κλινική πρακτική δεν έχει ακόμα εδραιωθεί. Τα επίπεδα πλάσματος του BNP/ΝTproBNP θα πρέπει να συνιστώνται ως αρχική αξιολόγηση του κινδύνου και μπορεί να ληφθούν υπόψη για την παρακολούθηση των επιδράσεων της θεραπείας, λόγω των προγνωστικών τους επιπτώσεων. Χαμηλά και σταθερά ή ελαττούμενα επίπεδα BNP/NT-proBNP μπορεί να είναι χρήσιμος δείκτης του επιτυχούς ελέγχου της νόσου στην ΠΑΥ. Προγνωστική εκτίμηση Η τακτική εκτίμηση ασθενών με ΠΑΥ θα πρέπει να εστιάζει σε μεταβλητές με εδραιωμένη προγνωστική σημαντικότητα όπως αναλύθηκε παραπάνω. Οι αποφάσεις για θεραπεία θα πρέπει να βασίζονται σε παραμέτρους που αντικατοπτρίζουν τα συμπτώματα και την ικανότητα για άσκηση και που είναι σχετικές στα πλαίσια της πρόγνωσης της έκβασης. Δεν είναι όλες οι παράμετροι που εκτιμώνται επανειλημμένα σε ασθενείς με ΠΑΥ εξίσου αποτελεσματικές στην εκτίμηση της βαρύτητας της νόσου. Για παράδειγμα, η ΠΑΠ μετράται σε τακτική βάση είτε με ΚΔΚ είτε με υπερηχοκαρδιογραφία. Το μέγεθος της ΠΑΠ έχει πτωχή συσχέτιση με τα συμπτώματα και την έκβαση, καθώς καθορίζεται όχι μόνο από το βαθμό αύξησης της ΠΑΑ, αλλά και από την απόδοση της ΔΚ. Έτσι, η ΠΑΠ μόνο, δε θα πρέπει να χρησιμοποιείται για τη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων. Στον πίνακα 9 παρατίθενται διάφορες παράμετροι γνωστής προγνωστικής σημασίας που χρησιμοποιούνται ευρέως ως εργαλεία παρακολούθησης. Δε χρειάζεται να εκτιμώνται όλες οι παράμετροι σε κάθε επίσκεψη, αλλά για να υπάρχει μια καθαρή εικόνα είναι σημαντικό να έχουμε ένα σύνολο δεδομένων που λαμβάνονται από την κλινική αξιολόγηση, τις δοκιμασίες άσκησης, τους βιοχημικούς δείκτες και τις υπερηχοκαρδιογραφικές και αιμοδυναμικές εκτιμήσεις. Είναι βασικό να μη βασιζόμαστε σε μια και μοναδική παράμετρο, καθώς διάφορες εκτιμήσεις μπορεί να μας δώσουν αποκλίνοντα αποτελέσματα. Επιπρόσθετα, δεν ύ- παρχουν σταθερές οριακές τιμές για την κάθε παράμετρο που διαχωρίζουν τους ασθενείς με καλή, από αυτούς με κακή πρόγνωση. Ορισμός κατάστασης ασθενή Με βάση τα κλινικά, μη επεμβατικά και επεμβατικά ευρήματα, ένας ασθενής μπορεί να χαρακτηριστεί ως σταθερός και ικανοποιητικός, σταθερός αλλα όχι ικανοποιητικός και ως ασταθής και ε- πιδεινούμενος. Σταθερός και ικανοποιητικός (πλειοψηφία ευρημάτων στήλης «καλύτερης πρόγνωσης» - πίνακας 9): ο ασθενής χαρακτηρίζεται από απουσία κλινικών σημείων δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας, σταθερό WHO-FC II ή I χωρίς συγκοπή, 6MWT >500m ανάλογα με τον ασθενή, μέγιστη κατανάλωση ο- ξυγόνου >15ml/kg/min, φυσιολογικά ή σχεδόν φυσιολογικά επίπεδα BNP/ NT-pro BNP, απουσία περικαρδιακής συλλογής, TAPSE >2.0cm, πίεση δεξιού κόλπου <8mmHg, και καρδιακό δείκτη 2.5L/min/m 2. Σταθερός αλλά όχι ικανοποιητικός: εδώ ανήκει ο ασθενής που ενώ είναι σταθερός δεν έχει φτάσει στο σημείο που ο ίδιος και ο θεράπων ιατρός θεωρούν επιθυμητό. Κάποια από τα όρια, που περιγράφονται για την κατηγορία σταθερός και ικανοποιητικός και περιλαμβάνονται στην πρώτη στήλη του πίνακα 9, δεν πληρούνται. Οι ασθενείς αυτοί χρειάζονται επανεκτίμηση και σκέψη για τυχόν επιπρόσθετη ή διαφορετική θεραπεία μετά από πλήρη αξιολόγηση σε κέντρο αναφοράς. Ασταθής και επιδεινούμενος (τα περισσότερα από τα κριτήρια που παρατίθενται στην στήλη «χειρότερη πρόγνωση» - πίνακας 9): ο ασθενής χαρακτηρίζεται από αποδείξεις προόδου των συμπτωμάτων και σημείων της δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας, επιδεινούμενο στάδιο WHO, π.χ. από ΙΙ σε ΙΙΙ ή από ΙΙΙ σε IV, 6MWT <300m, μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου <12ml/kg/min, αυξανόμενα επίπεδα BNP/NT-proBNP, περικαρδιακή συλλογή, TAPSE <1.5cm, πίεση δεξιού κόλπου >15mmHg και αυξανόμενη, ή καρδιακό δείκτη 2.0L/min/m 2 και μειούμενο. Προειδοποιητικά κλινικά σημάδια είναι το αυξανόμενο οίδημα ή/ και η ανάγκη αύξησης της διουρητικής θεραπείας, νέα εμφάνιση ή αυξανόμενη βαρύτητα/συχνότητα της στηθάγχης που μπορεί να είναι σημείο επιδεινούμενης λειτουργίας της ΔΚ και η εμφάνιση ή αυξημένη συχνότητα της συγκοπής που είναι συχνά ζοφερό προγνωστικό σημάδι και απαιτεί άμεση προσοχή, καθως πρεσβεύει καρδιακή ανεπάρκεια με χαμηλή παροχή. Στην κατάσταση αυτή μπορεί να παρατηρηθούν υπερκοιλιακές αρρυθμίες, που συμβάλλουν στην κλινική επιδείνωση. Στόχοι θεραπείας - στρατηγική παρακολούθησης Οι στόχοι της θεραπείας για τους ασθενείς με ΠΑΥ μπορεί να θεωρηθούν αυτοί που παρατίθενται στον ορισμό της κατηγορίας σταθερός και ικανοποιητικός και στη στήλη της «καλύτερης πρόγνωσης» του πίνακα 9. Οι τιμές στόχοι και οι θεραπευτικοί στόχοι θα πρέπει να προσαρμόζονται στον εκάστοτε ασθενή. Για παράδειγμα, μια 6MWT >400m είναι συνήθως αποδεκτή σε ασθενείς με ΠΑΥ. Οι πιο νέοι ασθενείς είναι συχνά ικανοί να περπατήσουν 500m ή και παραπάνω παρά την ύπαρξη σοβαρής ΠΥ και δυσλειτουργίας της ΔΚ. Σε αυτούς τους ασθενείς επιπλέον ε- ξέταση της αντοχής στην άσκηση με καρδιοπνευμονική δοκιμασία και/ή καρδιακό καθετηριασμό είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την πιο αξιόπιστη εκτίμηση της λειτουργίας της ΔΚ. Η μέγιστη κατανάλωση Ο 2, ο παλμός Ο 2, η μέγιστη συστολική πίεση του αίματος κατά την άσκηση και η αποτελεσματικότητα του αερισμού (κλίση κατά λεπτό αερισμού/παραγωγή CO 2 ) παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για τη λειτουργία της ΔΚ στην ά- σκηση. Οι βιολογικοί δείκτες, η υπερηχοκαρδιογραφία και ο ΚΔΚ είναι χρήσιμα επιπρόσθετα εργαλεία για την απόφαση αν ένας ασθενής μπορεί να θεωρηθεί ή όχι σταθερός. IR 34

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Σύμφωνα με τις πρόσφατες Κατευθυντήριες Οδηγίες (ESC/ERS 2009 και ACCF/AHA 2009) προκειμένου να αποφασιστεί η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ NO CONFLICT OF INTEREST ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πνευµονική υπέρταση είναι µια νοσολογική οντότητα που περιλαµβάνει µια ετερογενή οµάδα παθήσεων που χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση

Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση Πνευμονική αρτηριακή υπέρταση Κλινική εικόνα Διαγνωστική προσέγγιση Αθήνα 2006 Πολίτης Π. ΚΕΘ Νοσ. Ο Ευαγγελισμός Κλινική εικόνα ΠΑΥ Σιωπηλή πορεία --- κλινική υποψία Δύσπνοια στη κόπωση Αδυναμία Οπισθοστερνικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση Κλινική εικόνα Διαγνωστική προσέγγιση Αθήνα 2010

Πνευμονική υπέρταση Κλινική εικόνα Διαγνωστική προσέγγιση Αθήνα 2010 Πνευμονική υπέρταση Κλινική εικόνα Διαγνωστική προσέγγιση Αθήνα 2010 Πολίτης Π. ΚΕΘ Νοσ. Ο Ευαγγελισμός Διαγνωστική στρατηγική 1. Κλινική υποψία για υπόστρωμα ΠΥ 2. Ανίχνευση της παρουσίας ΠΥ 3. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΧΩΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER Ειδική κατηγορία ασθενών µε ειδικά προβλήµατα και διλήµµατα στην αντιµετώπισή τους ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΤΡΗΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΩΜΑΛΙΑ X. ΓΡΑΪΔΗΣ, Δ. ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, Β. ΚΑΡΑΣΑΒΙΔΗΣ, Ε. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, Θ. ΜΠΙΤΣΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία

Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το. Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία Τετραγλώχινα Πνευμονική Βαλβίδα σε Ενήλικα Ασθενή: Ευρήματα από το Διαθωρακικό Υπερηχοκαρδιογράφημα και την Πολυτομική Αξονική Τομογραφία SOO-YEON JUNG, Department of cardiology, St. Vincent s Hospital,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ S.C.D. V.A. C.A.D. Καταστάσεις που προδιαθέτουν σε εμφάνιση αρρυθμιών με την άσκηση. Υγιή άτομα Στεφανιαία νόσο Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα

Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα Συστολική καρδιακή ανεπάρκεια και µυοκαρδίτιδα Αγγελής Αθανάσιος Ά Πανεπιστηµιακή Καρδιολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ Ιστορικό εργαστηριακό προφίλ! Αθλητής, 17 ετών από 4ηµέρου αναφέρει εµπύρετο, οπισθοστερνικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Μέτρηση της αιματηρής. Αρτηριακής Πίεσης»

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Μέτρηση της αιματηρής. Αρτηριακής Πίεσης» Εργαστήριο Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ «Μέτρηση της αιματηρής Αρτηριακής Πίεσης» Αιμοδυναμική παρακολούθηση α) Μη επεμβατική Ηλεκτροκαρδιογράφημα Αρτηριακός σφυγμός Αναίμακτη αρτηριακή πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµονικήυπέρτασησεασθενή µε νοσηρή παχυσαρκία

Πνευµονικήυπέρτασησεασθενή µε νοσηρή παχυσαρκία Πνευµονικήυπέρτασησεασθενή µε νοσηρή παχυσαρκία Αντωνίου Μ.¹, Σπυράτος.¹, Φέκετε Α.², Στανόπουλος Ι.², Σιχλετίδης Λ.¹ 1. Πνευµονολογική Κλινική ΑΠΘ 2. Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ Παρουσίαση περιστατικού

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014

ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014 ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Διευθυντής: Καθηγητής Δημήτριος Β. Δουγένης Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2013 2014 ΠΑΤΡΑ, Οκτώβριος 2013 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή. Ενότητα 10: Πνευμονική εμβολή

Πνευμονική εμβολή. Ενότητα 10: Πνευμονική εμβολή Πνευμονική εμβολή Ενότητα 10: Πνευμονική εμβολή Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας Διάγνωση της πνευμονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη.

ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη. ΗΦΜ. Ποια η σηµασία της στην κλινική πράξη. Πότε πρέπει να εφαρµόζεται; «Ιπποκράτειες Ηµέρες Καρδιολογίας» Μέλανη Κωνσταντινίδου Καρδιολόγος Ηλεκτροφυσιολόγος Αγ Λουκάς Disclosures None ΗΛΕΚΤΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΣΤΟΛΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΓΙΑΔΑΚΗ ΧΡΥΣΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚOΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Β ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Η ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΕ 4 ΣΤΑΔΙΑ ΙΣΟΟΓΚΩΤΙΚΗ ΧΑΛΑΣΗ-ΤΑΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια ομάδων εργασίας

Σεμινάρια ομάδων εργασίας Σεμινάρια ομάδων εργασίας ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΞΙΑΣ ΚΑΡ ΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΛΟΓΩ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΥΟΦΥΛΛΗΣ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡ ΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Πνευμονική Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση είναι η παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

ICE 2014. 12-13 Δεκεμβρίου 2014

ICE 2014. 12-13 Δεκεμβρίου 2014 1 ICE 2014 12-13 Δεκεμβρίου 2014 ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Ι. Καλικάζαρος, Πρόεδρος ΕΚΕ Σ. Φούσσας, Αντιπρόεδρος ΕΚΕ Γ. Παρχαρίδης (τ. Πρόεδρος) Ι. Βλασερός, Γραμματέας ΕΚΕ Α. Κρανίδης (Ταμίας) Ι. Κανακάκης

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού Πνευμονική εμβολή. Ρέκλου Ανδρομάχη Ειδικευόμενη Παθολογίας Β Προπ. Παθολογική κλινική Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο

Παρουσίαση περιστατικού Πνευμονική εμβολή. Ρέκλου Ανδρομάχη Ειδικευόμενη Παθολογίας Β Προπ. Παθολογική κλινική Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Παρουσίαση περιστατικού Πνευμονική εμβολή Ρέκλου Ανδρομάχη Ειδικευόμενη Παθολογίας Β Προπ. Παθολογική κλινική Γ.Ν.Θ. Ιπποκράτειο Παρούσα νόσος Ασθενής ηλικίας 48 ετών προσήλθε σε μέρα γενικής εφημερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς Αγαπητοί/ές συνάδελφοι, Για 10 η συνεχή χρονιά η Β Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο «Αττικόν» Νοσοκομείο πραγματοποιεί το Ετήσιο Διεθνές Συνέδριο «Εξελίξεις και Προοπτικές στην Καρδιολογία». Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ. Γεωργία Γ. Πίτσιου Λέκτορας ΑΠΘ

ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ. Γεωργία Γ. Πίτσιου Λέκτορας ΑΠΘ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ Γεωργία Γ. Πίτσιου Λέκτορας ΑΠΘ Precapillary art. Mean PAP 25 mmhg PWP 15 mmhg CO φυσιολογικός ή ελαττωμένος Ιδιοπαθής Πνευμονική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ & ΥΠΟΞΑΙΜΙΚΗ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Επαμεινώνδας Ν. Κοσμάς Δ/ντής 3ης Πνευμον. Κλινικής ΝΝΘΑ Σωτηρία Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ Από την ατμόσφαιρα στους ιστούς ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D.

Καρδιά. Καρδιά. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Άσκηση και αρτηριακή πίεση. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία. Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τ.Ε.Φ.Α.Α. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Άσκηση και Υγεία Μεταβολικές ασθένειες και άσκηση Άσκηση και αρτηριακή πίεση Πασχάλης Βασίλης, Ph.D. Καρδιά Καρδιά Η καρδιά είναι ένα μυϊκό όργανο

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

της µιτροειδούς βαλβίδος

της µιτροειδούς βαλβίδος Πότε και πως θα αντιµετωπίσω επεµβατικά τον ασθενή µε ασυµπτωµατική ανεπάρκεια της µιτροειδούς βαλβίδος Αθανάσιος Τσούκας,, MD, FESC ιευθυντής Γ. Ν. «Ασκληπιείο Βούλας» ΜΙΤΡΟΕΙ ΗΣ ΒΑΛΒΙ Α Αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Β.Σ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΕΣ Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας Απλή πνευμονοκονίωση-σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Αντιμετώπιση Ενδοκαρδιακών και Εξωκαρδιακών Επικοινωνιών. Νικόλαος Γ. Ελευθεράκης Επιμελητής Νοσοκομείο Παίδων Αγία Σοφία

Επεμβατική Αντιμετώπιση Ενδοκαρδιακών και Εξωκαρδιακών Επικοινωνιών. Νικόλαος Γ. Ελευθεράκης Επιμελητής Νοσοκομείο Παίδων Αγία Σοφία Επεμβατική Αντιμετώπιση Ενδοκαρδιακών και Εξωκαρδιακών Επικοινωνιών Νικόλαος Γ. Ελευθεράκης Επιμελητής Νοσοκομείο Παίδων Αγία Σοφία Διαφλέβια σύγκλειση Μεσοκολπικής Επικοινωνίας Διαφλέβια σύγκλειση Μυϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Κόγιας Ιωάννης: Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας Μουλατζίκος Θωμάς:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ

ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΘΕΣΕΙΣ-ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ Πασχάλης Στειρόπουλος Β Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Δομή Θέσεις και αντιθέσεις 1. Θρομβόλυση 2. Θεραπεία ΠΕ στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων

Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία και Ανάλυση Ιατρικών Σημάτων Πίεση Αίματος Εργαστήριο Βιοϊατρικής Τεχνολογίας 1 Το Κυκλοφορικό Σύστημα Μηχανισμός μεταφοράς ουσιών στο ανθρώπινο σώμα Σύστημα κοιλοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης

Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Χρήσιμες πληροφορίες για τη δοκιμασία κόπωσης Ποια στοιχεία σχετικά με την κατάσταση της υγείας του ασθενή μας δίνει η δοκιμασία κόπωσης; Η δοκιμασία κόπωσης σε τάπητα χρησιμοποιείται κυρίως ως αναίμακτη

Διαβάστε περισσότερα

Tο φύσημα Ορισμός Γενικά . Έτσι λοιπόν υπάρχουν και φυσιολογικά φυσήματα που παράγονται από τη φυσιολογική λειτουργία της καρδιάς.

Tο φύσημα Ορισμός Γενικά . Έτσι λοιπόν υπάρχουν και φυσιολογικά φυσήματα που παράγονται από τη φυσιολογική λειτουργία της καρδιάς. Tο φύσημα Ορισμός Φύσημα είναι το ακροαστικό εύρημα «ο θόρυβος» που ακούει ο γιατρός με το στηθοσκόπιό του -το ακουστικό- όταν το τοποθετεί στο θώρακα ενός ασθενούς. Γενικά Το φύσημα παράγεται από τη ροή

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΗΛΑΦΗΣΗ, ΑΚΡΟΑΣΗ Αλεξάνδρα Αλεξοπούλου ΨΗΛΑΦΗΣΗ ΣΦΥΓΜΟΥ ΤΗΣ ΚΕΡΚΙ ΙΚΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΨΗΛΑΦΗΣΗ ΣΦΥΓΜΟΥ ΤΗΣ ΒΡΑΧΙΟΝΙΑΣ ΑΡΤΗΡΙΑΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΦΥΓΜΑΝΟΜΕΤΡΟΥ ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΠ ΚΑΡΩΤΙ ΙΚΟΣ ΣΦΥΓΜΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.

ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν. ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν. Καβάλας Ηαπλήα/α θώρακα Είναι το αρχικό απεικονιστικό εργαλείο του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ

ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΝΕΩΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗΣ ΕΜΒΟΛΗΣ ΠΕΤΡΟΣ ΜΠΑΚΑΚΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ - ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Α ΠΑΝ/ΚΗ ΠΝΕΥΜ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Ν.Ν.Θ.Α «ΣΩΤΗΡΙΑ» Κλινική Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικό σκληρόδερμα

Συστηματικό σκληρόδερμα Συστηματικό σκληρόδερμα Π.Γ. Βλαχογιαννόπουλος En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο συστηματικό σκληρόδερμα είναι μία χρόνια νόσος η οποία λειτουργεί με αυτοάνοσο μηχανισμό. Τα ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική.

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική. Η χρησιμότητα του TDI TEI INDEX στην εκτίμηση της λειτουργικότητας της αριστεράς κοιλίας σε χρόνια αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς. Συγκριτική μελέτη πριν και μετά την αιμοκάθαρση. Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Καφαντάρης Ι., Μεϊμέτη Ε., Δόνου Α., Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

καρδιακή ανεπάρκεια µε υπνική άπνοια

καρδιακή ανεπάρκεια µε υπνική άπνοια ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ καρδιακή ανεπάρκεια µε υπνική άπνοια A.Παπαθανασίου Εντατικολόγος Καρδιολόγος ΕΑ ΜΕΘ ΠΓΝ Ιωαννίνων thanasis.papathanasiou@gmail.com DISCLOSURES None Γυναίκα 75 ετών

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Απεικονιστική Διερεύνηση του Πνεύμονα, του Πλευριτικού και του Μεσοπνευμόνιου χώρου Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις και αντιθέσεις στη Λαπαροσκοπική Χειρουργική - η Αναισθησιολογική Άποψη Δρ. Ράνια Πατρώνη Δ/ντρια Αναισθησιολογίας ΠΓΝ Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας» Λαπαροσκοπική Χειρουργική: Προτερήματα Προτερήματα:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΟΣ ΣΕ ΠΟΛΥΤΡΑΥΜΑΤΙΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑ ΚΟΙΛΙΑ 23% 31% ΘΩΡΑΚΑΣ + ΑΚΡΑ 52% 11% ΚΕΦΑΛΙ 41% 26% Ι. ΒΑΡΕΙΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Ε. Λιάσης PhD,ISNVD,IUA.AVF,EVF,ESVS. Επιστημονικός Διευθυντής του ομίλου «ΕΥΡΩΙΑΤΡΙΚΗ»

Νικόλαος Ε. Λιάσης PhD,ISNVD,IUA.AVF,EVF,ESVS. Επιστημονικός Διευθυντής του ομίλου «ΕΥΡΩΙΑΤΡΙΚΗ» Νικόλαος Ε. Λιάσης PhD,ISNVD,IUA.AVF,EVF,ESVS Επιστημονικός Διευθυντής του ομίλου «ΕΥΡΩΙΑΤΡΙΚΗ» ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Εγκυμοσύνη-Λοχεία: τεκμηριωμένες καταστάσεις αυξημένου κινδύνου για θρομβοεμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Σημαντικά Δεδομένα Περίπου 60% ηλικιωμένων με κοιλιακό πόνο που προσέρχονται στο ΤΕΠ με κοιλιακό πόνο χρήζουν εισαγωγής και 40% χρήζουν χειρουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Αθανάσιος Μανώλης Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής Ασκληπιείου Βούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Emory University, Ατλάντα, ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργοσπιρομετρία. Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Εργοσπιρομετρία. Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Εργοσπιρομετρία Ενότητα 3: Διαγνωστικές εξετάσεις Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ Η καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κοπώσεως (ΚΑΔΚ) διερευνά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Β. ΚΩΤΣΗΣ MD, Ph.D, FESH ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΘΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ-24ΩΡΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ Γ ΠΑΘOΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ ΓΝΘ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Διάγνωση του

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ Ανδριανάκη Αικατερίνη Ιατρός Ακτινολόγος Ηράκλειο Κρήτης Υπερηχοτομογραφικη απεικονιση του πεουσ αρθρο ανασκοπησησ MEΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπερηχοτομογραφία συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του έγχρωμου Doppler,

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

11:00-11:30 Χρήση σκιαγραφικών: Ενδείξεις και επιπλοκές Ν. Ρούσας 11:30-12:00 Τρισδιάστατη υπερηχογραφική απεικόνιση Δ. Καρδούλας

11:00-11:30 Χρήση σκιαγραφικών: Ενδείξεις και επιπλοκές Ν. Ρούσας 11:30-12:00 Τρισδιάστατη υπερηχογραφική απεικόνιση Δ. Καρδούλας ΜΑ01: Βασικές αρχές Εισαγωγή στους υπερήχους (10 ώρες) Υπεύθυνος Καθηγητής: Διδάσκοντες:, Α. Κουτσιαρής,, Μ. Ξένος, Παρασκευή, 02/10/2015 16:00 18:00 Εισαγωγή στη ρευστομηχανική Μ. Ξένος 18:00 20:00 Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2015 ΙΟΥΝΙΟΣ 2016 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Αγαπητοί Συνάδελφοι, Σας παρουσιάζουμε το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα του Καρδιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ Επισκόπηση Μειωμένος όγκος παλμού Μεγάλη στένωση ΑΒ, ΜΒ Στένωση ΑΒ Ανεπάρκεια ΑΒ Στένωση και Ανεπάρκεια ΑΒ Μεγάλη αγγειοδιαστολή Εισπνοή Παράδοξος ή εναλλασσόμενος=

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα