ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11. ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11. ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων"

Transcript

1 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων ρ. ΣΠΥΡΙ ΩΝ Ε. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΟΡΙΣΜΟΙ Πολυµερή (polymers) = µακροµόρια, δηλαδή µόρια µεγάλου µοριακού βάρους, που αποτελούνται από πανοµοιότυπες επαναλαµβανόµενες δοµικές µονάδες οι οποίες συνδέονται µεταξύ τους µε οµοιοπολικούς δεσµούς. Μονοµερή (monomers) = ενώσεις µικρού µοριακού βάρους από τις οποίες προκύπτουν τα πολυµερή. π.χ. το CH2=CH2 (αιθυλένιο ή αιθένιο) είναι το µονοµερές του πολυαιθυλενίου ενώ η δοµική του µονάδα είναι η (CH2 CH2) Η αντίδραση µέσω της οποίας συνδέονται τα µονοµερή µεταξύ τους ονοµάζεται πολυµερισµός. Τα πολυµερή διακρίνονται σε φυσικά και συνθετικά. Οι βασικές λειτουργίες της ζωής στηρίζονται σε φυσικά πολυµερή όπως το DNA, το RNA, οι πρωτεΐνες και οι υδατάνθρακες. Ο όρος πλαστικό (plastic) χαρακτηρίζει µια οµάδα υλικών που προέρχονται από συνθετικά ή τροποποιηµένα φυσικά πολυµερή και µπορούν να µορφοποιηθούν σε διάφορα σχήµατα και αντικείµενα συνήθως µετά από θέρµανση ή µε άσκηση πίεσης. Κατά τον Κώδικα Τροφίµων & Ποτών: «πλαστική ύλη είναι µια µακροµοριακή οργανική ένωση που λαµβάνεται µε πολυµερισµό, πολυσυµπύκνωση, πολυπροσθήκη ή οποιαδήποτε παρεµφερή διεργασία από µόρια µε µικρότερο µοριακό βάρος ή µε χηµική τροποποίηση φυσικών µακροµορίων». Στην πράξη οι όροι «πλαστικό» και «πολυµερές» χρησιµοποιούνται αδιακρίτως, αλλά συνήθως ο όρος «πλαστικό» αναφέρεται στο τελικό προϊόν, ενώ ο όρος «πολυµερές» περιγράφει την πρώτη ύλη για την κατασκευή του αντικειµένου και αποτελεί περισσότερο επιστηµονική ορολογία. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το σκληρό καουτσούκ είναι το πρώτο πλαστικό. Η ανακάλυψη της µεθόδου κατεργασίας του καουτσούκ µε θείο (βουλκανισµός) για την παραγωγή σκληρού καουτσούκ έγινε το 1839 από τον Charles Goodyear. Η ουσιαστική ανάπτυξη της βιοµηχανίας των πλαστικών άρχισε στην περίοδο Ο Άγγλος χηµικός και µεταλλειολόγος Alexander Parkes θεωρείται ο ιδρυτής της, καθώς ανακάλυψε τo 1850 τη νιτρική κυτταρίνη. Στις ΗΠΑ, οι εφευρέτες αδελφοί J.W. και I.S. Hyatt ανταποκρίθηκαν στην πρόκληση ενός διαγωνισµού µε βραβείο $ για την ανακάλυψη ενός νέου υλικού που θα µπορούσε να αντικαταστήσει το ελεφαντόδοντο στην κατασκευή των σφαιρών του µπιλιάρδου. To 1860, ανακάλυψαν µια νέα διαδικασία για την παραγωγή νιτρικής κυτταρίνης Οι αδελφοί Hyatt το 1870 κατοχύρωσαν µε πατέντα το προϊόν τους µε την εµπορική ονοµασία Celluloid. Το Celluloid είχε πάρα πολλές εφαρµογές και υπήρξε εµπορική επιτυχία. Τα πρώτα πλήρως συνθετικά πλαστικά ήταν οι ρητίνες φαινόλης φορµαλδεΰδης, που αναπτύχθηκαν το 1907 από το βέλγο χηµικό Leo Hendrik Baekeland. Το νέο προϊόν ονοµάστηκε Βακελίτης προς τιµήν του εφευρέτη του. Η θεωρία της ύπαρξης µακροµορίων προτάθηκε για πρώτη φορά το 1877 από τον Kekule, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι πολλές οργανικές ενώσεις φυσικής προέλευσης αποτελούνται από πολύ µακριές αλυσίδες µορίων στις οποίες και οφείλονται οι χαρακτηριστικές ιδιότητες αυτών των ενώσεων. Ο Γερµανός χηµικός Herman Staudinger (Nobel Χηµείας 1953) το 1920 πρότεινε τη θεωρία ότι τα πλαστικά αποτελούνται από γιγαντιαία µόρια, τα «µακροµόρια» (macromolecules) όπως ο ίδιος τα ονόµασε. Τη δεκαετία παρήχθησαν τα περισσότερα θερµοπλαστικά πολυµερή (πολυστυρόλιο, πολυβινυλιδενοχλωρίδιο και πολυολεφίνες) που χρησιµοποιούνται σήµερα.

2 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 2 από 11 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Ταξινόµηση µε βάση την προέλευση Φυσικά πολυµερή: απαντώνται ελεύθερα στη φύση, όπως το φυσικό καουτσούκ, το φυσικό µετάξι, η κυτταρίνη, το άµυλο, οι πρωτεΐνες και µπορεί να έχουν οργανική ή ανόργανη προέλευση. Ηµισυνθετικά είναι χηµικά τροποποιηµένα φυσικά πολυµερή, όπως η νιτρική και η οξική κυτταρίνη. Συνθετικά πολυµερή παράγονται µε χηµικές µεθόδους από συγκεκριµένα µονοµερή. Ταξινόµηση µε βάση το είδος του µονοµερούς Οµοπολυµερή (homopolymers): αποτελούνται από ένα είδος επαναλαµβανόµενης δοµικής µονάδας Συµπολυµερή (copolymers): αποτελούνται από δύο ή περισσότερα είδη επαναλαµβανόµενων δοµικών µονάδων. Τα συµπολυµερή διακρίνονται σε: συνήθη συµπολυµερή που αποτελούνται από µικρά οµοπολυµερή τµήµατα, αδροµερή συµπολυµερή (block copolymers) που αποτελούνται από µεγάλα οµοπολυµερή τµήµατα κατά µήκος της αλυσίδας, ενοφθαλµισµένα συµπολυµερή (graft copolymers) που αποτελούνται από µια βασική αλυσίδα οµοπολυµερούς στην οποία υπάρχουν διακλαδώσεις (ενοφθαλµίσµατα) από οµοπολυµερή τµήµατα του άλλου είδους δοµικών µονάδων. Ταξινόµηση µε βάση το σχήµα και σύνδεση µακροµορίων Γραµµικά (linear): τα µακροµόρια εκτείνονται σε µία διάσταση ιακλαδωµένα ή διακλαδισµένα (branched) πολυµερή αποτελούνται από µία κύρια αλυσίδα και κλάδους ή πλευρικές αλυσίδες µικρού ή µεγάλου µήκους. Πολυµερή πλέγµατος (cross-linked) όπου υπάρχουν διασταυρούµενες συνδέσεις ανάµεσα στα µακροµόρια ώστε να σχηµατίζεται ένα πλέγµα που µπορεί να εκτείνεται σε δύο ή τρεις διαστάσεις. Ταξινόµηση µε βάση τη συµπεριφορά κατά τη θέρµανση Θερµοπλαστικά (thermoplastics), Θερµοσκληρυνόµενα (thermosettings, Ελαστοµερή (elastomers) Τα θερµοπλαστικά είναι: Γραµµικά ή διακλαδωµένα πολυµερή που δεν σχηµατίζουν πλέγµα. Με την αύξηση της θερµοκρασίας µαλακώνουν και τελικά τήκονται. Μπορούν εύκολα να µορφοποιηθούν και σκληραίνουν όταν ψυχθούν. Το φαινόµενο είναι αντιστρεπτό και ο κύκλος «θέρµανση ρευστοποίηση µορφοποίηση ψύξη στερεοποίηση» µπορεί να επαναληφθεί πολλές φορές. Σχεδόν όλα τα πολυµερή στη συσκευασία τροφίµων είναι θερµοπλαστικά. Αντιπροσωπεύουν πάνω από τα 2/3 της συνολικής ποσότητας πλαστικών που χρησιµοποιούνται σήµερα. Τα θερµοσκληρυνόµενα είναι: Πολυµερή που σχηµατίζουν πλέγµα Ο σχηµατισµός του πλέγµατος γίνεται κατά την µορφοποίηση και: Αρχίζει µε θέρµανση, φως ή µε προσθήκη άλλων χηµικών αντιδραστηρίων. ηµιουργούνται οµοιοπολικοί δεσµοί ανάµεσα σε µακροµοριακές αλυσίδες, οπότε το υλικό είναι ουσιαστικά ένα και µοναδικό γιγαντιαίο µόριο. Η διαδικασία είναι µη-αντιστρεπτή. Άκαµπτα και σκληρά εν ρευστοποιούνται µε θέρµανση και έτσι δεν µπορούν να µορφοποιηθούν για δεύτερη φορά. Αν η θέρµανση συνεχιστεί αποσυντίθενται και απανθρακώνονται. Παραδείγµατα θερµοσκληρυνόµενων πολυµερών: εποξυ-ρητίνες και οι ακόρεστοι πολυεστέρες Τα ελαστοµερή είναι: Πολύ ελαστικά. Εφελκούµενα παρουσιάζουν µεγάλη επιµήκυνση µε γρήγορη και πλήρη επαναφορά όταν παύσει να ασκείται η εφελκούσα δύναµη. Άτηκτα, αδιάλυτα αλλά διαποτίζονται εύκολα από διαλύτες. Τα θερµοπλαστικά και τα θερµοσκληρυνόµενα πολυµερή ονοµάζονται ρητίνες (resins), ενώ τα ελαστοµερή ονοµάζονται καουτσούκ (rubbers).

3 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 3 από 11 Ταξινόµηση µε βάση την αντίδραση πολυµερισµού Πολυµερισµός είναι η επαναλαµβανόµενη χηµική αντίδραση µε την οποίαν τα µόρια ενός ή περισσοτέρων µονοµερών ενώνονται για να σχηµατίσουν το µόριο του πολυµερούς. Ο Carothers πρότεινε τη διάκριση των πολυµερών και των αντιδράσεων πολυµερισµού µε βάση τη στοιχειοµετρία της αντίδρασης. Οι δυο κατηγορίες που πρότεινε ήταν αντιδράσεις συµπύκνωσης και αντιδράσεις προσθήκης. Ο Flory το 1952 αναθεώρησε αυτή την ταξινόµηση και κατέταξε τις αντιδράσεις σε αντιδράσεις σταδιακού και αλυσωτού πολυµερισµού µε βάση το µηχανισµό τους. Πολυµερισµός Προσθήκης & Πολυµερισµός Συµπύκνωσης Πολυµερισµός Προσθήκης Για µονοµερή µ ένα διπλό δεσµό Για τις πολυολεφίνες: 1. Αλυσιδωτός πολυµερισµός µε ελεύθερες ρίζες 2. Ανιονικός πολυµερισµός 3. Κατιονικός πολυµερισµός 4. Πολυµερισµός µε καταλύτες Ziegler-Natta ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗΣ Ο σχηµατισµός του πολυµερούς ξεκινά µε την αντίδραση ενός διβασικού οξέος µε µια διαλκοόλη οπότε παράγεται ένας εστέρας και ένα µόριο νερού. Ο εστέρας έχει µια υδροξυλοµάδα και µια καρβοξυλοµάδα, στις δυο άκρες του, διαθέσιµες για περαιτέρω αντιδράσεις. ΜΟΡΙΑΚΟ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Βαθµός Πολυµερισµού (DP, Degree of Polymerization) = ο αριθµός των επαναλαµβανόµενων µονάδων σ ένα µόριο του πολυµερούς. Μοριακό βάρος πολυµερούς = το γινόµενο του βαθµού πολυµερισµού επί το µοριακό βάρος της επαναλαµβανόµενης δοµικής µονάδας. Τα περισσότερα βιοµηχανικά πολυµερή έχουν DP µεταξύ 100 & ή µοριακά βάρη µεταξύ και Επειδή σε κάθε βιοµηχανικό πολυµερές τα µακροµόρια έχουν διαφορετικό µέγεθος (διαφορετικό DP), κάθε πολυµερές χαρακτηρίζεται από µια κατανοµή µοριακού βάρους και ένα µέσο µοριακό βάρος. Συνηθέστερα µέσα µοριακά βάρη: αριθµητικό µέσο µοριακό βάρος, µέσο µοριακό βάρος µάζας ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Πυκνότητα = Συνάρτηση της χηµικής σύστασης του πολυµερούς και του τρόπου µε τον οποίο διατάσσονται τα µακροµόρια στο χώρο. Για τους πολυµερείς υδρογονάνθρακες οι οποίοι δεν έχουν «βαριά» άτοµα η πυκνότητα είναι χαµηλή. Το οξυγόνο, χλώριο, φθόριο και βρώµιο αυξάνουν την πυκνότητα των πολυµερών. Οι άµορφοι πολυµερείς υδρογονάνθρακες έχουν γενικά πυκνότητες µεταξύ 0,86 και 1,05 g/cm3. Πολυµερή που περιέχουν χλώριο έχουν µεγαλύτερη πυκνότητα (π.χ. το PVC έχει 1,4 g/cm3 και το PVDC 1,7 g/cm3. Στα κρυσταλλικά πολυµερή ο τρόπος διάταξης των µακροµορίων στο χώρο επηρεάζει την πυκνότητα. Το PE µε την επίπεδη ζιγκ-ζαγκ διάταξη έχει υψηλότερη πυκνότητα από το ισοτακτικό PP που σχηµατίζει έλικα. Το PS έχει λίγο πιο µεγάλη πυκνότητα από το PE γιατί ο δακτύλιος είναι πιο πυκνός από το γραµµικό σύστηµα C-C και γιατί έχει λιγότερα άτοµα υδρογόνου ανά άτοµο άνθρακα.

4 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 4 από 11 ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Τα θερµοπλαστικά πολυµερή είναι είτε κρυσταλλικά ή άµορφα. Τα κρυσταλλικά δεν είναι ποτέ ολοκρυσταλλικά. Αποτελούνται από κρυσταλλικές και άµορφες περιοχές. ιακρίνουµε ένα βαθµό κρυσταλλικότητας που εκφράζει το ποσοστό του κρυσταλλικού υλικού στο σύνολο του υλικού. Ο βαθµός κρυσταλλικότητας επηρεάζει σηµαντικά τις µηχανικές, οπτικές, θερµικές ιδιότητες καθώς και την διαπερατότητα του πολυµερούς σε αέρια & ατµούς. Ο βαθµός κρυσταλλικότητας εξαρτάται από τη χηµική δοµή, το βαθµό διακλαδώσεων στην αλυσίδα του πολυµερούς, το µοριακό βάρος, την κατανοµή µοριακού βάρους, την επεξεργασία. ΧΑΜΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟ (LDPE) Ιστορικά: Πρώτη παραγωγή από ICI (1933) Μέθοδοι Παραγωγής: Αρχικά υψηλής πίεσης βιοµηχανικές µέθοδοι (1000 µε 2800 atm, C). Χαµηλής πίεσης µέθοδος της Union Carbide Co. (7-20 atm, T < 100 C) οµή: Μακροµοριακές αλυσίδες µε πάρα πολλές διακλαδώσεις. 20 έως 33 οµάδες CH3 ανά 1000 άτοµα C. Ιδιότητες: Λόγω των διακλαδώσεων: Χαµηλή πυκνότητα (0,910 0,940 g/cm3) Κρυσταλλικότητα 50-70% Θερµοκρασία ευπλαστότητας < 100 C Καλή αντοχή σε εφελκυσµό, κρούση και σκίσιµο µέχρι τους -60 C Χαµηλή διαπερατότητα στους υδρατµούς, µεγάλη όµως στα αέρια. Ανθεκτικό σε οξέα, βάσεις, διαλύµατα αλάτων. Ευαίσθητο σε υδρογονάνθρακες, αλογονωµένους υδρογονάνθρακες και έλαια. Τα απορροφά και διογκώνεται. Πρόβληµα «σκασίµατος» (environmental stress cracking) της επιφάνειάς του όταν υφίσταται µηχανική καταπόνηση ενώ είναι σε επαφή µε πολικά υγρά ή ατµούς (απορρυπαντικά, αιθέρια έλαια). Απορροφά µερικά πτητικά συστατικά των τροφίµων (π.χ. D-λεµονένιο). Θερµοσυγκολλάται εύκολα δίδοντας αρίστης ποιότητας ραφές. Χρήσεις: Κατασκευή φιαλών & δοχείων. Κύριο πλεονέκτηµα η ευκαµψία & ελαστικότητα του που επιτρέπει τη λήψη ποσότητας από το περιεχόµενο προϊόν πιέζοντας το δοχείο. Το χαµηλής και το υψηλής πυκνότητας πολυαιθυλένιο είναι η πιο διαδεδοµένη πρώτη ύλη για την κατασκευή µεµβρανών. Συνδυάζεται άριστα µε άλλα υλικά (χαρτί, αλουµινόχαρτο, άλλα πολυµερή) για τον σχηµατισµό πολυστρωµατικών εύκαµπτων υλικών συσκευασίας (laminates). ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΧΑΜΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟ (LLDPE) Μέθοδοι Παραγωγής: Συµπολυµερισµός αιθυλενίου µε µικρές ποσότητες ανωτέρων αλκενίων (προπένιο, 1-βουτένιο, 1-εξένιο). οµή: Πάρα πολλές διακλαδώσεις αλλά πολύ µικρού µεγέθους. Ο όρος γραµµικό αναφέρεται στην απουσία διακλαδώσεων µεγάλου µεγέθους. Ιδιότητες: Πυκνότητες από 0,900 g/cm3 (VLDPE) µέχρι 0,935 g/cm3 (συµπολυµερές αιθυλενίου µε οκτένιο). Μικρότερη διασπορά µοριακών βαρών σε σχέση µε το LDPE. Πλεονεκτήµατα σε σχέση µε το LDPE: Μεγαλύτερη µηχανική αντοχή και καλύτερη αντοχή στα χηµικά, σε χαµηλές και υψηλές θερµοκρασίες και στο «σκάσιµο». ΥΨΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟ (HDPE) Ιστορικά: Αρχές δεκαετίας 1950 στη Γερµανία ο καθηγητής Ziegler (Nobel Χηµείας 1963) ανέπτυξε τους Ziegler-Natta καταλύτες για την παραγωγή του HDPE. Μέθοδοι Παραγωγής: Ατµοσφαιρική πίεση, θερµοκρασία C και ειδικοί καταλύτες οµή: Μακροµοριακές αλυσίδες µε πολύ λίγες διακλαδώσεις. Κάτω από 1,5 οµάδες CH3 ανά 1000 άτοµα C.

5 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 5 από 11 Ιδιότητες: Λόγω της απουσίας πολλών & µεγάλων διακλαδώσεων: Υψηλή πυκνότητα (0,941 0,965 g/cm3) Κρυσταλλικότητα µέχρι 90% Θερµοκρασία ευπλαστότητας 121 C Μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα χηµικά και στα λάδια απ ότι το LDPE. 5-6 φορές µικρότερη διαπερατότητα σε υδρατµούς & οξυγόνο απ ότι το LDPE. Χαµηλή διαπερατότητα στους υδρατµούς, µεγάλη όµως στα αέρια. Πολύ περισσότερο αδιαφανές από το LDPE. υσκολότερη θερµοσυγκόλληση απ ότι το LDPE. Πρόβληµα «σκασίµατος». Χρήσεις: Κατασκευή φιαλών & δοχείων. Φιάλες για το γάλα. Στο παρελθόν φιάλες για τα λάδια, αντικαταστάθηκε όµως από το PVC και το PET που έχουν χαµηλότερη διαπερατότητα στα αέρια. Οι µεµβράνες από HDPE έχουν µια λευκή, αδιαφανή εµφάνιση και ως εκ τούτου ανταγωνίζονται στις διάφορες εφαρµογές κυρίως το χαρτί και όχι τις διαφανείς πλαστικές µεµβράνες. Επειδή δε η τιµή τους ανά µονάδα επιφάνειας πρέπει να είναι ανταγωνιστική σε σχέση µ εκείνη του χαρτιού οι µεµβράνες από HDPE είναι πολύ λεπτές (10-12 µm). ΠΟΛΥΠΡΟΠΥΛΕΝΙΟ (PP) Ιστορικά: To 1955 στην Ιταλία ο καθηγητής Natta (Nobel Χηµείας 1963) ανέπτυξε τους Ziegler-Natta καταλύτες για την παραγωγή του PP. Μέθοδοι Παραγωγής: Πίεση περίπου 100 atm, θερµοκρασία 60 C και στερεο-ειδικοί καταλύτες. οµή: Ισοτακτικό, συνδιοτακτικό, ατακτικό & στερεο-µπλοκ Πολυπροπυλένιο Στο ισοτακτικό πολυπροπυλένιο τα άτοµα C της κύριας αλυσίδας σχηµατίζουν έλικα και τα µεθύλια διατάσσονται εκτός της έλικας. Ιδιότητες: Πυκνότητα µικρότερη από το LDPE (0,900 g/cm3) Θερµοκρασία ευπλαστότητας C Μικρή διαπερατότητα στους υδρατµούς & µέτρια στα αέρια Καλή ανθεκτικότητα και καλό φραγµό στα λίπη Καλή αντοχή σε υψηλές θερµοκρασίες & στα χηµικά αντιδραστήρια Στιλπνότητα & ιαύγεια εν παρουσιάζει το «σκάσιµο» του ΡΕ Επειδή σε υψηλές θερµοκρασίες οξειδώνεται προστίθενται αντιοξειδωτικά Χρήσεις: Βάζα, κεσεδάκια, λεκανάκια, ποτήρια, δίσκοι, πώµατα φιαλών µε την τεχνική της µορφοποίησης µε έγχυση. Οι µεµβράνες από προσανατολισµένο PP (OPP-oriented PP) και από σε δυο κατευθύνσεις προσανατολισµένο PP (BOPP-biaxially oriented PP) βρίσκουν πολλές εφαρµογές στη συσκευασία τροφίµων (είδη αρτοποιίας και ζαχαροπλαστικής, σνακς). Αποτελεί πολύ καλό φραγµό στα λίπη και γι αυτό χρησιµοποιείται για συσκευασία των τσιπς πατάτας. ΠΟΛΥΣΤΥΡΟΛΙΟ (PS) Ιδιότητες: Σχεδόν αποκλειστικά άµορφο Αστραφτερό & διαφανές «κρυσταλλικής ποιότητας» πολυστυρόλιο Σκληρό & εύθραυστο µε θερµοκρασία ευπλαστότητας C Το πρόβληµα της ευθραυστότητας αντιµετωπίζεται µε προσθήκη πολυβουταδιενίου, παράγεται το αυξηµένης αντοχής PS (HIPS-High Impact PS) που έχει όµως µικρότερη διαύγεια. Σχετικά µικρή διαπερατότητα στα αέρια, υψηλή στους υδρατµούς Σχετικά αδρανές σε οξέα, βάσεις, διαλύεται όµως σε ανώτερες αλκοόλες, εστέρες, κετόνες, αρωµατικούς και χλωριωµένους υδρογονάνθρακες Χρήσεις: οχεία από HIPS που µορφοποιούνται µε έγχυση ή θερµοµορφοποίηση για συσκευασία γιαουρτιού, µαργαρίνης, παγωτών, µελιού, σιροπιών. Το µειωµένης αντοχής, διαυγές PS για κατασκευή βάζων, ποτηριών. Σε αφρώδη ή διογκωµένη µορφή για ποτήρια για ζεστά ροφήµατα και για δίσκους για νωπό κρέας και φρέσκα φρούτα και λαχανικά.

6 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 6 από 11 ΠΟΛΥ(ΒΙΝΥΛΙΚΗ ΑΛΚΟΟΛΗ) PVOH Ιδιότητες: Ασυνήθιστο πολυµερές, είναι διαλυτή στο νερό. ιευκόλυνση στη χρήση και στη µέτρηση διαφόρων χηµικών και χρωστικών ουσιών που πρόκειται να διαλυθούν στο νερό σε δεδοµένη συγκέντρωση πριν τη χρήση τους. Έχοντας τα χηµικά αυτά συσκευασµένα στις επιθυµητές ποσότητες σε σακίδια από PVOH, το µόνο που απαιτείται είναι να τοποθετηθούν τα σακίδια µέσα στο νερό. Απαιτείται να υπάρχει και δεύτερη εξωτερική συσκευασία για να προστατεύει την PVOH από την υγρασία και να τη διατηρεί σε υγιεινές συνθήκες αν το συσκευασµένο προϊόν είναι τρόφιµο. Η PVOH έχει µικρή διαπερατότητα στα αέρια και τα λίπη, πολύ µεγάλη όµως στους υδρατµούς. Οι µεµβράνες από PVOH ενώ έχουν ικανοποιητική µηχανική αντοχή σε ξηρή κατάσταση, όταν προσροφήσουν υγρασία η αντοχή τους πρακτικά µηδενίζεται. ΠΟΛΥΒΙΝΥΛΟΧΛΩΡΙ ΙΟ (PVC) Ιδιότητες: Σκληρό και εύθραυστο Με προσθήκη πλαστικοποιητών (φθαλικών εστέρων) γίνεται µαλακό & εύκαµπτο Απαραίτητη η προσθήκη σταθεροποιητών για προστασία από αποικοδόµηση (προς HCl) κατά την επεξεργασία του και για προστασία από το ηλιακό φως. Μεγάλη προσοχή στην επιλογή των κατάλληλων προσθέτων γιατί συνήθως µεταναστεύουν στο τρόφιµο. Περιεκτικότητα του PVC σε VCM µικρότερη από 1 ppm. ιαπερατότητα στους υδρατµούς µεγαλύτερη από το PE και το PP, µικρότερη όµως στα αέρια. Το µη-πλαστικοποιηµένο έχει µεγάλη ανθεκτικότητα σε λίπη, έλαια, οξέα, βάσεις, προσβάλλεται όµως από κετόνες και χλωριωµένους υδρογονάνθρακες Οι ιδιότητες του πλαστικοποιηµένου PVC εξαρτώνται κυρίως από τον τύπο & την ποσότητα του χρησιµοποιούµενου πλαστικοποιητή. Χρήσεις: PVC µε µικρή περιεκτικότητα σε πλαστικοποιητή για φιάλες για νερό, χυµούς φρούτων, λάδια και για βάζα για καφέ, στιγµιαία ροφήµατα σε σκόνη κλπ. Το πλαστικοποιηµένο PVC είναι πολύ εύκαµπτο, µε µεγάλη διαύγεια και µε µεγάλη διαπερατότητα στα αέρια και τους υδρατµούς. Για τους λόγους αυτούς λεπτές µεµβράνες από πλαστικοποιηµένο PVC χρησιµοποιούνται για τη συσκευασία νωπού κρέατος και φρέσκων φρούτων και λαχανικών. Τα πλαστικά διαχωριστικά στα κουτιά µε σοκολατάκια & µπισκότα από φύλλα µη-πλαστικοποιηµένου PVC. ΠΟΛΥΒΙΝΥΛΙ ΕΝΟΧΛΩΡΙ ΙΟ (PVdC) Βινυλιδενοχλωρίδιο: CH2=CCl2 Το οµοπολυµερές PVdC έχει υψηλή πυκνότητα και µεγάλη αδιαπερατότητα σ αέρια και ατµούς. Είναι όµως εύθραυστο, δεν προσκολλάται καλά σε άλλα υλικά και είναι πολύ δύσκολη η κατεργασία του. Γι αυτό συµπολυµερίζεται είτε µε VC ή ΜΑ. Συµπολυµερές βινυλιδενοχλωριδίου-βινυλοχλωριδίου P(VDC-VC) ή PVdC ή Saran [-CH2-CCl2-]x [-CH2-CHCl-]y βινυλιδενοχλωρίδιο βινυλοχλωρίδιο x το 85 µε 90% των ολικών γραµµοµορίων και y το υπόλοιπο Ιδιότητες Το PVdC έχει µικρή διαπερατότητα και στα αέρια, οσµές και υδρατµούς. Η υγρασία δεν επηρεάζει την διαπερατότητά του στα αέρια Είναι ανθεκτικό σε πλήρωση εν θερµώ και σε αποστείρωση µε ατµό Σε υψηλές θερµοκρασίες αποικοδοµείται παράγοντας HCl Χρησιµοποιείται ως επίστρωµα άλλων υλικών και ως µονοστρωµατικό υλικό (το φιλµ Saran).Το συµπολυµερές βινυλιδενοχλωριδίου-βινυλοχλωριδίου και το συµπολυµερές αιθυλενίου-βινυλικής αλκοόλης είναι τα δύο πολυµερή υψηλού φραγµού (high barrier polymers) που χρησιµοποιούνται στη συσκευασία τροφίµων.

7 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 7 από 11 Συµπολυµερές αιθυλενίου οξικού βινυλεστέρα (EVA) Αιθυλένιο: CH2=CH2 Οξικός βινυλεστέρας: CH3COOCH=CH2 Έχουν αρκετές κοινές ιδιότητες µε το πλαστικοποιηµένο PVC. Χρησιµοποιούνται υπό µορφή µεµβράνης για περιτύλιγµα νωπού κρέατος, αντικαθιστώντας τις µεµβράνες από PVC, έναντι του οποίου πλεονεκτούν κατά το ότι δεν περιέχουν πλαστικοποιητές, οι οποίοι είναι δυνατόν να µεταναστεύσουν στο τρόφιµο. Συµπολυµερές αιθυλενίου βινυλικής αλκοόλης (EVOH ή EVAL) Αιθυλένιο: CH2=CH2 Βινυλική αλκοόλη: CH2=CHΟΗ Το συµπολυµερές περιέχει 27 48% αιθυλένιο. Είναι ένα από τα δυο πολυµερή υψηλού φραγµού. To EVOH έχει πολύ καλές ιδιότητες φραγµού στα αέρια αλλά είναι πολύ ευαίσθητο στην υγρασία και πρέπει να προστατεύεται απ αυτήν. Έτσι ενώ το PVdC µπορεί να τοποθετηθεί στην επιφάνεια ενός υλικού συσκευασίας το EVAL πρέπει να βρίσκεται ανάµεσα σε δυο στρώµατα από πολυολεφίνες για να το προστατεύουν από την υγρασία. Η διαπερατότητά του στο O2 αυξάνεται περίπου 50 φορές για µια αύξηση της σχετικής υγρασίας από 65% σε 100%. Σε χαµηλές σχετικές υγρασίες είναι το υλικό µε τη µικρότερη διαπερατότητα στο O2, καλύτερο και από το Saran HB (High Barrier). To EVOH έχει µεγάλη µηχανική αντοχή, ελαστικότητα και σκληρότητα, στιλπνότητα, αντοχή σε εκδορές, ανθεκτικότητα σε έλαια και οργανικούς διαλύτες και αποτελεί εξαιρετικό φραγµό για τις οσµές. Άλλο πλεονέκτηµά του σε σχέση µε το PVdC είναι η αντοχή του σε υψηλές θερµοκρασίες, ενώ το PVdC σε πολύ υψηλές θερµοκρασίες αποικοδοµείται παράγοντας υδροχλώριο. Το EVOH χαρακτηρίζεται επίσης από µεγάλη αδιαπερατότητα σε ατµούς οργανικών πτητικών ενώσεων. Βρίσκει εφαρµογή σε συσκευασίες τροποποιηµένης ατµόσφαιρας όπου διατηρεί σταθερή τη σύσταση της ατµόσφαιρας σε CO2, O2 και Ν2 γύρω από το προϊόν. ΙΟΝΟΜΕΡΗ ιατίθενται στην αγορά µόνον από την Du Pont υπό το εµπορικό όνοµα Surlyn. Παράγονται µε συµπολυµερισµό του αιθυλενίου µε το µεθακρυλικό οξύ (CH2=C(CH3)COOH), σε περιεκτικότητα 1-10%. Μετά την παραγωγή του συµπολυµερούς εξουδετερώνονται οι καρβοξυλοµάδες ώστε να είναι ιοντισµένες και να δηµιουργηθούν έτσι ιοντικής φύσεως δεσµοί ανάµεσα στις µακροµοριακές αλυσίδες που προσφέρουν δυσκαµψία και σκληρότητα στο πολυµερές. Σε σύγκριση µε το LDPE τα ιονοµερή έχουν µεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα έλαια, αντοχή στο "σκάσιµο" της επιφάνειάς τους, και µεγαλύτερη αντοχή σε γδάρσιµο. Χρησιµοποιούνται σε πολυστρωµατικές µεµβράνες ως το εσωτερικό υλικό..συνδυάζονται µε νάιλον και πολυεστέρες για τη συσκευασία κρεάτων και τυριών. Tα πολυµερή που χρησιµοποιούνται συνηθέστερα ως κόλλες για τη συνένωση των στρωµάτων σ ένα laminate είναι: LDPE, LLDPE, συµπολυµερές EVA Surlyn. Το LDPE είναι το φτηνότερο. Αµέσως καλύτερο, αλλά ακριβότερο, το LLDPE. Ακόµα καλύτερο συγκολλητικό το EVA. Το άριστο, αλλά και ακριβότερο, το Surlyn, το καταλληλότερο για τη συγκόλληση αλουµινίου µ' άλλα υλικά συσκευασίας. Το Surlyn επιτρέπει ικανοποιητική θερµοσυγκόλληση ακόµα και αν υπάρχει προϊόν στην περιοχή της ραφής, η δε θερµοσυγκόλληση έχει σηµαντική αντοχή ακόµα και όταν δεν έχει προλάβει να κρυώσει και να στερεοποιηθεί πλήρως (excellent hot tack). ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΕΣ Προϊόντα συµπύκνωσης διαλκοολών µε διβασικά (κυρίως αρωµατικά) οξέα: Πολυαιθυλενοτερεφθαλικός εστέρας PET Ιδιότητες: Άριστη διαφάνεια Μικρή διαπερατότητα στα αέρια

8 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 8 από 11 Υψηλή θερµοκρασία ευπλαστότητας ( C) Αντοχή σε οξέα, βάσεις και διαλύτες Χρήσεις: PET για φιάλες για νερό, αναψυκτικά µε ανθρακικό και χωρίς, λάδια, γάλα. ΡΕΤ για βάζα. Μεµβράνες από ΡΕΤ για συσκευασία κατεψυγµένων τροφίµων (boil-in-bag).ταψάκια dual ovenable για συµβατικούς και φούρνους µικροκυµάτων από CPET. Πολυανθρακικά ή Πολυκαρβονικά (Polycarbonates - PC) Γραµµικοί πολυεστέρες του H2CO3 µε αρωµατικές διαλκοόλες π.χ. ιφαινόλη Α (Bisphenol A BPA). Έχουν στο µόριό τους τη χαρακτηριστική οµάδα O CO O Ιδιότητες Πλεονεκτήµατα ιαφανή, µεγάλη σκληρότητα, µηχανική αντοχή και αντοχή στη θέρµανση. Μπορούν να χρησιµοποιούνται επί µακρόν σε θερµοκρασίες 130 µε 140 C.Είναι ανθεκτικά σε αραιά διαλύµατα οξέων, διαλύονται όµως στα αλκαλικά διαλύµατα. Η διαπερατότητά τους στους υδρατµούς και τα αέρια είναι υψηλή. Σβήνουν µόνα τους σε περίπτωση φωτιάς. Μειονεκτήµατα Υψηλό κόστος παραγωγής και µικρή αντοχή σε άσχηµες καιρικές συνθήκες και στις εκδορές. Απορροφούν υγρασία µε αποτέλεσµα την υποβάθµιση των µηχανικών ιδιοτήτων τους. Χρήσεις ίσκοι για κατεψυγµένα τρόφιµα και έτοιµα γεύµατα, οι οποίοι τοποθετούνται για απόψυξη και θέρµανση του τροφίµου σε συµβατικό φούρνο. Ποτήρια & κανάτια για εστιατόρια, ξενοδοχεία κλπ. Οι πλαστικές φιάλες µε µπιµπερό για τα µωρά και οι µεγάλες φιάλες για την αποθήκευση του νερού στα αυτόµατα µηχανήµατα που σερβίρουν νερό σε πλαστικά κυπελλάκια κατασκευάζονται συνήθως από πολυανθρακικά. Κυκλοφορούν επίσης φιλµς και laminates από πολυανθρακικά παράγωγα. Θέµατα Ασφάλειας Το 2008 και 2009 το θέµα της ασφάλειας της διφαινόλης Α απασχόλησε πολλές φορές τις αρµόδιες ελεγκτικές αρχές και έτυχε µεγάλης δηµοσιότητας στα µέσα µαζικής ενηµέρωσης. H διφαινόλη Α (Bisphenol A BPA) έχει µεν µικρή οξεία τοξικότητα, αλλά επειδή η δράση της µιµείται αυτή των ανθρώπινων ορµονών, έχει διατυπωθεί η ανησυχία ότι µακροχρόνια έκθεση σε µικρές δόσεις BPA µπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήµατα υγείας στον άνθρωπο.η BPA είναι ένα από τα µονοµερή των πολυανθρακικών ρητινών και των εποξειδικών ρητινών. Η ανησυχία που εκφράζεται είναι µήπως η ποσότητα της BPA που παραµένει στις από πολυανθρακική ρητίνη πλαστικές φιάλες µε µπιµπερό για βρέφη και στο εποξυφαινολικό βερνίκι των κονσερβοκυτίων, και τελικά µεταναστεύει στο τρόφιµο είναι πάνω από το όριο ασφαλείας. Η αυξηµένη µετανάστευση αφορά περισσότερο όξινα ή υψηλής θερµοκρασίας τρόφιµα. Μέχρι τον Ιανουάριο 2009, η Οµοσπονδιακή Υπηρεσία Τροφίµων και Φαρµάκων (FDA) των ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίµων (EFSA) θεωρούν ότι οι ποσότητες της BPA στις οποίες εκτίθενται ενήλικες και βρέφη είναι οπωσδήποτε µικρότερες από το ισχύον όριο των 0,05 mg/kg σωµατικού βάρους για την ανεκτή ηµερήσια δόση (Tolerable Daily Intake) της BPA. Το θέµα όµως εξακολουθεί να εξετάζεται από τις δυο υπηρεσίες καθώς πραγµατοποιούνται συνεχώς νέες µελέτες για την BPA και καθώς στον Καναδά έχει ήδη απαγορευτεί η χρήση πολυανθρακικών πλαστικών που περιέχουν BPA σε φιάλες που προορίζονται για βρέφη. Πολυαµίδια ή Νάιλον (PA - Nylon) Η ανάπτυξη των νάιλον οφείλεται στις έρευνες του Carothers και των συνεργατών του στη Du Pont το χρονικό διάστηµα Συνέθεσαν πρώτοι το nylon 6,6 το 1935 και βιοµηχανική παραγωγή ινών από το πολυαµίδιο αυτό ξεκίνησε από την Du Pont το Την ίδια εποχή Γερµανοί χηµικοί προσπαθώντας να παρακάµψουν τις πατέντες της Du Pont συνέθεσαν έναν άλλο τύπο πολυαµιδίου, το nylon 6. Σήµερα σχεδόν όλα τα πολυαµίδια που χρησιµοποιούνται για παραγωγή ινών είναι είτε nylon 6 ή nylon 6,6. Όταν µια αµίνη αντιδράσει µ ένα µονοκαρβοξυλικό οξύ λαµβάνεται ένα αµίδιο ενώ όταν µια διαµίνη αντιδράσει µ ένα διβασικό οξύ λαµβάνεται πολυαµίδιο.

9 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 9 από 11 Πολυαµίδια µπορούν επίσης να παρασκευαστούν και από αντίδραση συµπύκνωσης ενός ω- αµινοξέος. Τα πολυαµίδια που λαµβάνονται από αντίδραση συµπύκνωσης µεταξύ διαµινών και διβασικών οξέων χαρακτηρίζονται µ ένα ζεύγος αριθµών. Ο πρώτος απ αυτούς είναι ο αριθµός ατόµων άνθρακα στο µόριο της διαµίνης και ο δεύτερος στο µόριο του διβασικού οξέος Στην περίπτωση συµπύκνωσης αµινοξέος το πολυαµίδιο χαρακτηρίζεται µόνο από ένα αριθµό που αντιπροσωπεύει τον αριθµό ατόµων άνθρακα στο µόριο του αµινοξέος. Στη συσκευασία τροφίµων χρησιµοποιούνται τα πολυαµίδια: Nylon 6 (Perlon): [- NH - (CH2)5 - CO -]n Nylon 11 (Rilsan): [- NH - (CH2)10 - CO -]n Nylon 6,6: [- NH - (CH2)6 - NH - CO -(CH2)4 - CO -]n Nylon 6,10: [- NH - (CH2)6 - NH - CO -(CH2)8 - CO -]n Nylon 6,12: [- NH - (CH2)6 - NH - CO -(CH2)10 - CO -]n Αν και κάθε είδος νάιλον έχει τις δικές του χαρακτηριστικές ιδιότητες, υπάρχουν και αρκετές οµοιότητες. Έχουν εξαιρετική αντοχή σε υψηλές θερµοκρασίες. Αντέχουν σε θέρµανση µε ατµό θερµοκρασίας µέχρι 140 C και σε ακόµα υψηλότερες θερµοκρασίες αν πρόκειται για ξηρή θέρµανση. Είναι ανθεκτικά σε βάσεις και ασθενή οξέα, ενώ αντιθέτως αντιδρούν µε ισχυρά οξέα και οξειδωτικά µέσα. Συγκολλώνται θερµικά και έχουν µεγάλη αντοχή στα λιπαρά. Σε ξηρή κατάσταση µικρή διαπερατότητα στο οξυγόνο, στα αέρια και τις οσµές. Η διαπερατότητά τους όµως στους υδρατµούς είναι µεγάλη και µάλιστα το νερό που απορροφούν όταν εκτεθούν σε υψηλές υγρασίες δρα ως πλαστικοποιητής και προξενεί αύξηση της διαπερατότητάς τους στα αέρια, µείωση της αντοχής τους σε εφελκυσµό, αλλά αύξηση της αντοχής σε κρούση. Στη συσκευασία τροφίµων τα πολυαµίδια χρησιµοποιούνται αποκλειστικά ως µεµβράνες για κατασκευή σακιδίων και ως περιτύλιγµα διαφόρων τροφίµων όπως τυριά, κρέατα, αλλαντικά, κατεψυγµένα τρόφιµα. Οι roast-in-bags κατασκευάζονται και από νάιλον. Μεµβράνες από διαξονικά προσανατολισµένο νάιλον (ΒΟΝ - Biaxially Oriented Nylon) έχουν πολύ καλές µηχανικές ιδιότητες και αποτελούν πολύ καλό φραγµό στα αέρια. Σηµαντικό πλεονέκτηµα των νάιλον είναι η αντοχή τους σε τρύπηµα (puncture resistance), γι' αυτό χρησιµοποιούνται σε εφαρµογές όπου κάτι τέτοιο είναι σηµαντικό, π.χ. συσκευασία κρέατος µε οστά. Τα πολυαµίδια χρησιµοποιούνται συνήθως σε laminates µαζί µε µεµβράνες από LDPE το οποίο και τα προστατεύει από την υγρασία αλλά και αποτελεί φραγµό για τους υδρατµούς. Οι νάιλον µεµβράνες συσκευασίας τροφίµων είναι συνήθως στις µεν ΗΠΑ από nylon 6, ενώ στην Ευρώπη είναι συνήθως από nylon 11. Πολυακρυλονιτρίλιο & συµπολυµερή του ακρυλονιτριλίου Χηµικός τύπος του PAN: [ CH2 CH(CN) ]n. Έχει καλές χηµικές ιδιότητες αλλά έχει απαγορευθεί η χρήση του στη συσκευασία τροφίµων λόγω του κινδύνου µετανάστευσης στο τρόφιµο του µονοµερούς ακρυλονιτριλίου (ΑΝ, CH2=CHCN), που είναι γνωστή καρκινογόνος ουσία. Συµπολυµερές ακρυλονιτριλίου/στυρολίου (acrylonitrile/styrene - ANS copolymer) παράγεται συνήθως από συνδυασµό ακρυλονιτριλίου και στυρολίου σε αναλογία 70:30. Έχει καλή αδιαπερατότητα στα αέρια και στην υγρασία. Φιάλες από ANS για τη συσκευασία αναψυκτικών µε ανθρακικό. Το 1977 το FDA απαγόρευσε τη χρήση τους. Το 1984, το FDA ανακάλεσε την απαγόρευση µε την προϋπόθεση ότι η εναποµένουσα ποσότητα ΑΝ στη φιάλη είναι µικρότερη των 0,1 ppm. Με τις µοντέρνες µεθόδους παραγωγής αυτή η συνθήκη εύκολα ικανοποιείται. Το συµπολυµερές (75:25) ακρυλονιτριλίου (CH2=CHCN) ακρυλικού µεθυλεστέρα (CH2=CHCOOCH3) (acrylonitrile/methyl acrylate ANMA copolymer) µε προσθήκη µικρής ποσότητας ελαστικού από βουταδιένιο-ακρυλονιτρίλιο είναι γνωστό µε το εµπορικό όνοµα Barex (σήµα κατατεθέν της Vistron Division of Standard Oil of Ohio). Το Barex είναι διαφανές υλικό, µε πολύ

10 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 10 από 11 µικρή διαπερατότητα σε αέρια, καλή µηχανική αντοχή και αδιάλυτο στους περισσότερους διαλύτες. Αναπτύχθηκε αρχικά για την κατασκευή φιαλών για αναψυκτικά µε ανθρακικό. Χρησιµοποιείται επίσης ως µεµβράνη και φύλλο συνδυαζόµενο µε στρώµα LDPE, οπότε το φύλλο µπορεί να θερµοµορφοποιηθεί σε δοχεία για συσκευασία τυριών και κρεάτων. Οξική Κυτταρίνη (CA) Στην κυτταρίνη σε κάθε µονάδα γλυκόζης υπάρχουν τρεις υδροξυλοµάδες. Αντίδραση της κυτταρίνης µε οξικό οξύ δίδει τριοξική κυτταρίνη. Μερική όξινη υδρόλυση της τριοξικής κυτταρίνης. Λαµβάνεται προϊόν είναι διαλυτό στην ακετόνη και είναι αυτό που ονοµάζουµε οξική κυτταρίνη (CA) και έχει 2,5 οξικές οµάδες ανά µονάδα γλυκόζης. Χρησιµοποιείται κυρίως υπό τη µορφή µεµβράνης, χαρακτηρίζεται από απαστράπτουσα διαφάνεια και στιλπνότητα. Είναι σκληρό και ανθεκτικό υλικό µε µεγάλη αντοχή σε εφελκυσµό όταν βρίσκεται σε ξηρή κατάσταση. Είναι όµως ευαίσθητη στην υγρασία. Σε περιβάλλον υψηλής σχετικής υγρασίας απορροφά εύκολα υγρασία και παραµορφώνεται. Οι µεµβράνες οξικής κυτταρίνης είναι πολύ διαπερατές από αέρια και υδρατµούς και γι' αυτό χρησιµοποιούνται για τη συσκευασία προϊόντων που «αναπνέουν» δηλαδή νωπών φρούτων και λαχανικών. Αναγεννηµένη Κυτταρίνη ή Σελοφάν Σελοφάν είναι η εµπορική ονοµασία της αναγεννηµένης κυτταρίνης. Το όνοµα δόθηκε από τον Ελβετό χηµικό Brandenburger που την παρασκεύασε πρώτος. Αποτελείται δε από τις πρώτες συλλαβές της λέξης cellulose (=κυτταρίνη) και τις τελευταίες της λέξης diaphane (=διαφανής). Η αναγεννηµένη κυτταρίνη παράγεται από ειδικά επιλεγµένα κοµµάτια ξύλου από τα οποία µε προσθήκη κατάλληλων χηµικών διαλύεται η κυτταρίνη. Στη συνέχεια, µε προσθήκη άλλων χηµικών επανακαταβυθίζεται (αναγεννάται) η κυτταρίνη υπό τη µορφή συνεχούς και διαφανούς µεµβράνης. Ουσιαστικά η αναγεννηµένη κυτταρίνη είναι διαφανές χαρτί. Είναι υλικό διαφανές, έχει µικρό κόστος, είναι αδιάλυτο στο νερό και σχετικά ανθεκτικό σε υψηλές θερµοκρασίες. Είναι πολύ διαπερατό στους υδρατµούς και όταν εµβαπτιστεί σε νερό, απορροφά τόσο νερό όσο είναι περίπου το βάρος του. Σε ξηρή κατάσταση αποτελεί καλό φραγµό στα αέρια, όταν όµως απορροφήσει υγρασία η διαπερατότητά του αυξάνει σηµαντικά. Έχει αντοχή και αδιαπερατότητα στα λίπη και έλαια και είναι αδιάλυτο σε οργανικούς διαλύτες. Επίσης δεν συγκολλάται θερµικά. Το χρησιµοποιούµενο στη συσκευασία τροφίµων φιλµ σελοφάν είναι πάντα επικαλυµµένο από τη µια ή και από τις δυο επιφάνειες. Οι ιδιότητες της µεµβράνης καθορίζονται κυρίως από το είδος της χρησιµοποιούµενης επίστρωσης. Η επίστρωση µε νιτροκυτταρίνη προσφέρει ανθεκτικότητα στην υγρασία και δυνατότητα θερµικής συγκόλλησης. Το επικαλυµµένο µε λεπτό φιλµ PVdC σελοφάν παρέχει στο προϊόν υψηλή προστασία από το οξυγόνο και την υγρασία. Το φιλµ αυτό αναφέρεται συνήθως ως σελοφάν επικαλυµµένο µε συµπολυµερές και συµβολίζεται ως MXXT. Εποξυ-ρητίνες ή Εποξειδικές ρητίνες Πολυαιθέρες που προκύπτουν από συµπύκνωση µιας διαλκοόλης (συνήθως της διφαινόλης Α) µε την επιχλωρυδρίνη ή άλλη ένωση που φέρει την εποξυ οµάδα. Χρησιµοποιούνται ως υλικά συγκόλλησης, ως επιχρίσµατα επιφανειών, στη βιοµηχανία χρωµάτων και ως σταθεροποιητές του PVC. Είναι υλικά µε µεγάλη σκληρότητα, χηµική αντοχή και αντοχή στη θερµότητα. Στη συσκευασία χρησιµοποιούνται κυρίως ως κόλλες και επιχρίσµατα. Οι εποξυφαινολικές ρητίνες χρησιµοποιούνται και ως λάκες στα λευκοσιδηρά κονσερβοκυτία. Πρόσθετα των Πολυµερών Τα πρόσθετα βελτιώνουν τις ιδιότητες του πολυµερούς χωρίς να µεταβάλλουν ουσιαστικά τη χηµική δοµή του. Ανάλογα µε τη λειτουργία που επιτελούν διακρίνονται σε πληρωτικά µέσα, πλαστικοποιητές, λιπαντικά, διογκωτικά, σταθεροποιητές, αντιοξειδωτικά κλπ. Τα πληρωτικά, οι πλαστικοποιητές και τα διογκωτικά επηρεάζουν τις µηχανικές ιδιότητες του πλαστικού αντικειµένου.

11 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 11 από 11 Τα αντιοξειδωτικά, τα προστατευτικά µέσα (σταθεροποιητές) φωτός, θερµότητας και φλόγας περιορίζουν ανεπιθύµητες χηµικές αντιδράσεις (χηµική γήρανση) στο πολυµερές. Τα λιπαντικά και τα αντιστατικά επηρεάζουν τις ιδιότητες της επιφάνειας. Τα χρώµατα, οι χρωστικές και τα µέσα διαφάνειας επηρεάζουν την εµφάνιση του προϊόντος. Πλαστικοποιητές Ουσίες που προστίθενται στα πολυµερή ώστε να τα καταστήσουν µαλακά και εύκαµπτα και να διευκολύνουν τη διαδικασία της µορφοποίησης. Είναι συνήθως υγρά µικρού µοριακού βάρους. Συνήθως χρησιµοποιούνται οι εστέρες του φθαλικού οξέος και ιδιαίτερα ο δι(2-αιθυλεξυλ)φθαλικός εστέρας (Dioctylphalate, DOP). ρουν διεισδύοντας µεταξύ των αλυσίδων του πολυµερούς, αυξάνουν έτσι τις αποστάσεις µεταξύ τους και κατά συνέπεια µειώνουν τις ελκτικές δυνάµεις µεταξύ των µορίων του πολυµερούς και αυξάνουν την κινητικότητα των αλυσίδων των µακροµορίων. Οι πλαστικοποιητές όντας µικρά µόρια έχουν την τάση να µεταναστεύουν από το εσωτερικό του πλαστικοποιηµένου πολυµερούς προς την επιφάνειά του και στη συνέχεια βεβαίως προς το τρόφιµο. Στο εµπόριο κυκλοφορούν περίπου 500 πλαστικοποιητές εκ των οποίων το 80% χρησιµοποιείται στην παραγωγή του µαλακού PVC. Αντιοξειδωτικά Ενώσεις που αντιδρούν µε τις ελεύθερες ρίζες και έτσι αναστέλλουν την αλυσωτή αντίδραση οξείδωσης του πολυµερούς µέσω µηχανισµού ελευθέρων ριζών. Με τον τρόπο αυτό προστατεύουν το πολυµερές κατά τη διαδικασία της µορφοποίησης (υψηλές θερµοκρασίες και παρουσία οξυγόνου) και αποτρέπουν τη χηµική γήρανση του πολυµερούς. Είναι συνήθως υποκατεστηµένες φαινόλες, αρωµατικές αµίνες ή οργανικές ενώσεις του φωσφορικού οξέος. Λιπαντικά Προστίθενται για να µειώσουν τις τριβές και την τάση για πρόσφυση του πολυµερούς στις µεταλλικές επιφάνειες των µηχανών επεξεργασίας Μέσα διόγκωσης Υλικά που χρησιµοποιούνται για την παραγωγή διογκωµένων πολυµερών και διακρίνονται σε φυσικά µέσα (αέρας, άζωτο, διοξείδιο του άνθρακα) και σε χηµικά µέσα.

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Πλαστική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Πλαστική Συσκευασία Εισαγωγή «Πλαστικά» γιατί πλάθονται σε οποιοδήποτε σχήµα Τα πολυµερή είναι οργανικές ενώσεις το µόριο των οποίων σχηµατίζεται από την επανάληψη µιας ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Β εξαµήνου ΑΡ. ΧΑΝ ΡΙΝΟΣ, DO, MPhil, cphd. Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Εβδοµάδα ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥΣ ΦΑΚΟΥΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10

Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10 10 Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10 Στόχος της άσκησης: Η κατανόηση της δομής των πολυμερών. Η εξοικείωση με την βασική ιδέα του πολυμερισμού συμπύκνωσης. Ο χειρισμός των αντιδραστηρίων στον πολυμερισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΧΑΡΤΙΟΥ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΝΙΟΥ ΩΣ ΥΛΙΚΑ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ ΟΜΑΔΑ: ΜΠΟΜΠΟΛΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΧΑΡΤΙΟΥ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΝΙΟΥ ΩΣ ΥΛΙΚΑ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ ΟΜΑΔΑ: ΜΠΟΜΠΟΛΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΧΑΡΤΙΟΥ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΝΙΟΥ ΩΣ ΥΛΙΚΑ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ ΟΜΑΔΑ: ΜΠΟΜΠΟΛΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΧΑΡΤΙΟΥ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΝΙΟΥ ΩΣ ΥΛΙΚΑ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ ΑΠΟ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΟΥΣΙΩΝ ΠΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΟΥΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ ΑΠΟ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΟΥΣΙΩΝ ΠΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΟΥΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ ΑΠΟ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΟΥΣΙΩΝ ΠΟΥ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΟΥΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΥ ΦΑΝΟΥΡΙΑ ΛΟΝΤΟΥ ΜΑΡΙΑ - ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΣΚΥΒΑΛΑΚΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ»

ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ : Α. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΗΣ ΚΑΒΑΛΑ 2010 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η πτυχιακή αυτή εργασία εκπονήθηκε κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΧΗΜΙΚΗΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑθηνάΒουρούδη Μαρούλα Κιούση ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Αναπόσπαστο κομμάτιτηςπαραγωγικήςδιεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Καθηγητής Συσκευασίας Τροφίμων Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Τ.Ε.Ι. Αθήνας 1 Ορισμοί Συσκευασία τροφίμων: αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Η

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Περιεχομένων

Πίνακας Περιεχομένων κεφάλαιο 1 Ασφάλεια των Τροφίμων 1.1 Ποιότητα...19 1.2 Ασφάλεια...20 1.3 Σχέση Ποιότητας και Ασφάλειας...21 1.4 Προαπαιτούμενα του HACCP...21 1.4.1 Υποδομή-εγκαταστάσεις...22 1.4.2 Εκπαίδευση...24 1.4.3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ Τα πλαστικά πριν από εκατό χρόνια δεν υπήρχαν. Σήμερα, μόνο στην Ευρώπη, παράγονται κάθε χρόνο πάνω από ογδόντα κιλά πλαστικά ανά κάτοικο. Τα πλαστικά που προκύπτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ & ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΘΕΡΜΟΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Σελίδα 1 από 6

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ & ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΘΕΡΜΟΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Σελίδα 1 από 6 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ & ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΘΕΡΜΟΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Σελίδα 1 από 6 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ & ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΘΕΡΜΟΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων ρ. ΣΠΥΡΙ ΩΝ Ε. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ ΜΕΘΟ ΟΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης.

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. ΠΟΛΥΜΕΡΗ 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. Πολυµερές (polymer): Είναι µόριο µεγάλους µεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. 1.1 Ο κόσμος των υλικών

Εισαγωγή. 1.1 Ο κόσμος των υλικών Εισαγωγή 1 1 Εισαγωγή Βατάλης Αργύρης 1.1 Ο κόσμος των υλικών Tα υλικά αποτελούν μέρος της βάσης όλων των τεχνολογικών εξελίξεων. Όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες και το επίπεδο ζωής επηρεάζονται σε μεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ]

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ] ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΚΡΥΛΑΜΙΔΙΟ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΦΑΣΟΥΛΑ ΕΥΔΟΞΙΑ ΘερμικάΕπεξεργασμένατρόφιμα: Τρόφιμα τα οποία για να καταναλωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚEYMAΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Β - T.E.E Ταχ. /νση: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Εισαγωγή. ιάρθρωση διαλέξεων

Συσκευασία Τροφίµων. Εισαγωγή. ιάρθρωση διαλέξεων Συσκευασία Τροφίµων Εισαγωγή ιάρθρωση διαλέξεων Εισαγωγή Πλαστική συσκευασία Μεταλλική συσκευασία Γυάλινη συσκευασία Χάρτινη συσκευασία Ασηπτική συσκευασία Συσκευασία τροποποιηµένης ατµόσφαιρας Ενεργός

Διαβάστε περισσότερα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα

άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2- Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Οργανικές ενώσεις : Όλες οι ενώσεις του άνθρακα εκτός από CO, CO 2, H 2 CO 3, και τα ανθρακικά άλατα ( CO 2-3 ) Οργανική Χημεία : Η χημεία των ενώσεων του άνθρακα Προέλευση οργανικών ενώσεων : κυρίως από

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά :

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά : Οργανική Χημεία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 24-1. Με τι ασχολείται η Οργανική Χημεία; Πεδίο ενασχόλησης του κλάδου της Χημείας που ονομάζεται Οργανική Χημεία είναι οι ενώσεις του άνθρακα (C). 24-2. Ποιες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Χηµικών Μηχανικών Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Χηµικών Μηχανικών Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων 1 ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Χηµικών Μηχανικών Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων 1 Βασικές λειτουργίες συσκευασίας στο τρόφιµο: Προστασία σε προκαθορισµένο βαθµό για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αρμόδιος υπάλληλος: ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Τηλ.:

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS LAC W. Σ. ΚΥΒΡΙΚΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε (ΒΕΡΝΙΚΙΑ ΧΡΩΜΑΤΑ) Φιλιππουπόλεως 30-561 23 Αµπελόκηποι Θεσσαλονίκη-Τηλ. 2310 730759.

DESMOS LAC W. Σ. ΚΥΒΡΙΚΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε (ΒΕΡΝΙΚΙΑ ΧΡΩΜΑΤΑ) Φιλιππουπόλεως 30-561 23 Αµπελόκηποι Θεσσαλονίκη-Τηλ. 2310 730759. Σελίδα 1 από 5 Πολυουρεθανική Λάκα Λευκή δύο (2)Συστατικών βάσης ρητινών ( πολυολών ) σε συνδυασµό µε κατάλληλα πιγκµέντα ( ιοξείδιο του τιτανίου ) απλωτικά µέσα,οργανσικούς διαλύτες ( αρωµατικοί υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ 2. ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ 2. ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ Σύνταξη πλήρους κατάλογου πρώτων υλών που χρησιµοποιούνται στη βιοµηχανία πολυµερών είναι εξαιρετικά δύσκολη, λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης που σηµειώνεται διαρκώς στον κλάδο των

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Φαρμακευτικών Προϊόντων. Σοφία Χατζηαντωνίου Εργαστήριο Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Πατρών

Συσκευασία Φαρμακευτικών Προϊόντων. Σοφία Χατζηαντωνίου Εργαστήριο Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Πατρών Συσκευασία Φαρμακευτικών Προϊόντων Σοφία Χατζηαντωνίου Εργαστήριο Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής Πανεπιστήμιο Πατρών Εισαγωγή Επιλογή της ενδεδειγμένης Συσκευασίας συσκευασία Κυψέλης (Blister)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ.

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. 1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ο σίδηρος πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στη χημικά καθαρή του μορφή. Συνήθως είναι αναμεμειγμένος με άλλα στοιχεία, όπως άνθρακα μαγγάνιο, νικέλιο, χρώμιο, πυρίτιο, κ.α.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα 3. Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή

Περιεχόμενα 3. Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή Περιεχόμενα 3 Σ αυτούς που μοχθούν για τη γνώση και πασχίζουν για την παραγωγή Πρόλογος Η Χημική Τεχνολογία άρχισε να εμφανίζεται ως ανεξάρτητη επιστήμη κατά το τέλος του 18 ου και αρχές του 19 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες 1. Γενικά Ενώσεις που απαντούν σε κάθε ζωντανό οργανισμό Άμυλο και ζάχαρη στις τροφές και κυτταρίνη στο ξύλο, χαρτί και βαμβάκι είναι καθαροί υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Η εταιρεία µας διαθέτει τα προϊόντα της ελληνικής βιοµηχανίας ασφαλτικών και στεγανωτικών υλικών Bituline A.B.E.E. Η Bituline αποτελεί µία σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς

Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς Tμήμα Α1 Επιβλέπων καθηγητής: Σ. Μαρράς -Πλαστικά/πολυμερή (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερη (πλεονεκτήματα μειονεκτήματα) -Βιοαποικοδομήσιμα πολυμερή ως υλικά συσκευασίας -Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS FLOOR COAT 1F

DESMOS FLOOR COAT 1F Σελίδα 1 από 5 Μίγµα πολυολών σε συνδυασµό µε οργανικούς διαλύτες ( εστέρες, αρωµατικοί) κατάλληλο βερνίκωµα ξύλινων πατωµάτων [απλά και λευκασµένα] για Τοµείς εφαρµογής Χρησιµοποιείται σε ανάµιξη µε το

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Μεταλλική Συσκευασία Εισαγωγή Συνηθέστερα χρησιµοποιούµενα µέταλλα: Σίδηρος (σαν ανοξείδωτος χάλυβας σε σκεύη και εξοπλισµό) Κασσίτερος (λευκοσίδηρος σε συνδυασµό µε σίδηρο στις κονσέρβες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 015 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ. ΘΕΜΑ Α (μονάδες 5x5) Στις παρακάτω προτάσεις να επιλέξετε την σωστή απάντηση Α.1 Πρωτοταγή αλκοόλη παίρνουμε α. κατά την προσθήκη αντιδραστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών

Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 04 ΥΛΙΚΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ Διδάσκων Δρ Κατσιρόπουλος Χρήστος Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών 2014-15 1 Ταξινόμηση ΣΥ 2 Διάφοροι Τύποι ινών 3 Ίνες Άνθρακα -υψηλές ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση 1: Παράγοντες που επηρεάζουν την ταχύτητα διάλυσης µιας ουσίας

Εργαστηριακή άσκηση 1: Παράγοντες που επηρεάζουν την ταχύτητα διάλυσης µιας ουσίας Στόχοι ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Θεµατικές Ενότητες ( ιατιθέµενος χρόνος) Εργαστηριακές ασκήσεις Ενδεικτικές δραστηριότητες να αναγνωρίζουν τη χρησιµότητα της χηµείας σε διάφορους τοµείς της καθηµερινής ζωής, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Για ποιον λόγο δεν προβλέπεται απαίτηση έκδοσης δήλωσης συμμόρφωσης για τα μη πλαστικά ενδιάμεσα προϊόντα;

Για ποιον λόγο δεν προβλέπεται απαίτηση έκδοσης δήλωσης συμμόρφωσης για τα μη πλαστικά ενδιάμεσα προϊόντα; ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Ασφάλεια της τροφικής αλυσίδας Καινοτομία και βιωσιμότητα Πλαίσιο κειμένου 1 (σελίδα 3/32) Για ποιον λόγο δεν προβλέπεται απαίτηση έκδοσης δήλωσης

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

Lawinit 2-K- Haftprimer

Lawinit 2-K- Haftprimer ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νο. 233 Lawinit 2-K- Haftprimer Υδροδιαλυτό χαµηλη οσµη Ασφαλες. Ι. Το Προϊόν Το einza Lawinit 2-K-Haftprimer είναι υψηλής ποιότητας αντισκωριακο (2-συστατικών µε βάση εποξειδικη

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Στόχοι Απομάκρυνση Ανεπιθύμητων Συστατικών Νερό Βαρείς Υδρογονάνθρακες Υδρόθειο Διοξείδιο του Άνθρακα Στοιχειακό Θείο Άλλα Συστατικά Ανάκτηση Συστατικών με Οικονομική Αξία Ήλιο Υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 29.8.2013 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (EE) αριθ. 816/2013 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 28ης Αυγούστου 2013 σχετικά με την τροποποίηση, αφενός,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων Ποιότητα Ορισµός Η έννοια της ποιότητας όπως αυτή ορίζεται από τον ιεθνή Οργανισµό Τυποποίησης (ISO) αναφέρεται στο σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος τα οποία του προσδίδουν τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Yπάρχει ένας µεγάλος αριθµός φυσικών, συνθετικών και τεχνητών µεγαλοµορίων µε τεράστια σηµασία. Έτσι το άµυλο, η κυτταρίνη και οι πρωτεΐνες παίζουν

Yπάρχει ένας µεγάλος αριθµός φυσικών, συνθετικών και τεχνητών µεγαλοµορίων µε τεράστια σηµασία. Έτσι το άµυλο, η κυτταρίνη και οι πρωτεΐνες παίζουν Αν επρόκειτο να ονοµαστεί ή εποχή µας από τα υλικά που τη χαρακτηρίζουνόπως η εποχή του Λίθου ή η εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου στο παρελθόν-θα έπρεπε ν αποκληθεί Aιώνας των Πλαστικών γ ιατί οι πλαστικές

Διαβάστε περισσότερα

1) ΑΚΡΥΛΙΚΟ ΛΕΥΚΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ 100%

1) ΑΚΡΥΛΙΚΟ ΛΕΥΚΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ 100% ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΑΡΧ/ΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΑΡΧ/ΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ Δ/ΝΣΗ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ 2.911,02 ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ - ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ - ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συντήρηση των Τροφίµων µε Προθήκη Σακχάρου

Συντήρηση των Τροφίµων µε Προθήκη Σακχάρου Συντήρηση των Τροφίµων µε Προθήκη Σακχάρου Ορισµός Η συντήρηση µε προσθήκη σακχάρου οφείλεται στην αύξηση της ωσµωτικής πιέσεως και µείωση της ενεργότητος ύδατος µε αποµάκρυνση ή δέσµευση το νερού ώστε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

ΟΙ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ: 399/92 Τροποποίηση και συµπλήρωση της απόφασης του Α.Χ.Σ. 2592/84 «Περί περιορισµού κυκλοφορίας στην αγορά και τη χρήση µερικών επικινδύνων ουσιών και παρασκευασµάτων» σε εναρµόνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ E. M. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ Κ. Τζιά, Π. Ταούκης, Β. Ωραιοπούλου ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 - Β1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ι. Στην ακόλουθη εικόνα παρουσιάζονται σχηματικά δύο χημικές αντιδράσεις. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Πώς χαρακτηρίζονται τα χημικά μόρια Α και Β; Πώς χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΠΟΛΥΕΣΤΕΡΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΑΔΙΠΙΚΟ ΟΞΥ, ΤΟ ΓΛΥΚΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΠΥΛΕΝΟΓΛΥΚΟΛΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΠΟΛΥΕΣΤΕΡΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΑΔΙΠΙΚΟ ΟΞΥ, ΤΟ ΓΛΥΚΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΠΥΛΕΝΟΓΛΥΚΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΙΙ: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΠΡΟΗΓΜΕΝΑ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΤΑ ΥΛΙΚΑ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΠΟΛΥΕΣΤΕΡΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΑΔΙΠΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Η συσκευασία επιτελεί κυρίως δύο βασικές λειτουργίες στο τρόφιµο: την προστασία του τροφίµου σε προκαθορισµένο βαθµό για τον αναµενόµενο χρόνο ζωής και την διαφήµιση αυτού

Διαβάστε περισσότερα

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΥΣΗ Καύση & εύρεση σύστασης βιοαερίου 1. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 8,96L (σε STP) που αποτελείται µόνο από CH4 και CO2, καίγεται πλήρως. Τα καυσαέρια περιέχουν 10,8g Η2Ο.

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτήµατα για µεµβράνες PVC Alkor Draka

Εξαρτήµατα για µεµβράνες PVC Alkor Draka Εξαρτήµατα για µεµβράνες PVC Alkor Draka Η Alkor Draka διαθέτει για κάθε τύπο µεµβράνης PVC αντίστοιχα εξαρτήµατα που διατίθενται κατόπιν παραγγελίας. ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΕΠΙΣΤΡΩΣΗΣ ALKORPLUS Alkorplus Στρώµα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΟΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΟΞΟΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΞΟΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Νίκος Κατσαρός Επιστημονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» και Συνδεσμου Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος A.ΥΔΡΟ-ΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ Υδρόλυση Αναερόβια

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ : Χρωμάτων και συναφών υλικών για συντήρηση εγκαταστάσεων του Δήμου Δράμας έτους 2012

ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ : Χρωμάτων και συναφών υλικών για συντήρηση εγκαταστάσεων του Δήμου Δράμας έτους 2012 ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ : Χρωμάτων και συναφών υλικών για συντήρηση εγκαταστάσεων του Δήμου Δράμας έτους 2012 αθλητικών ΕΝΔ. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ : 14.980,79 Δράμα 29 06 2012 Ο Προϊστάμενος Τμήματος Προμηθειών H Διευθύντρια

Διαβάστε περισσότερα