ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11. ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11. ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων"

Transcript

1 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων ρ. ΣΠΥΡΙ ΩΝ Ε. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΟΡΙΣΜΟΙ Πολυµερή (polymers) = µακροµόρια, δηλαδή µόρια µεγάλου µοριακού βάρους, που αποτελούνται από πανοµοιότυπες επαναλαµβανόµενες δοµικές µονάδες οι οποίες συνδέονται µεταξύ τους µε οµοιοπολικούς δεσµούς. Μονοµερή (monomers) = ενώσεις µικρού µοριακού βάρους από τις οποίες προκύπτουν τα πολυµερή. π.χ. το CH2=CH2 (αιθυλένιο ή αιθένιο) είναι το µονοµερές του πολυαιθυλενίου ενώ η δοµική του µονάδα είναι η (CH2 CH2) Η αντίδραση µέσω της οποίας συνδέονται τα µονοµερή µεταξύ τους ονοµάζεται πολυµερισµός. Τα πολυµερή διακρίνονται σε φυσικά και συνθετικά. Οι βασικές λειτουργίες της ζωής στηρίζονται σε φυσικά πολυµερή όπως το DNA, το RNA, οι πρωτεΐνες και οι υδατάνθρακες. Ο όρος πλαστικό (plastic) χαρακτηρίζει µια οµάδα υλικών που προέρχονται από συνθετικά ή τροποποιηµένα φυσικά πολυµερή και µπορούν να µορφοποιηθούν σε διάφορα σχήµατα και αντικείµενα συνήθως µετά από θέρµανση ή µε άσκηση πίεσης. Κατά τον Κώδικα Τροφίµων & Ποτών: «πλαστική ύλη είναι µια µακροµοριακή οργανική ένωση που λαµβάνεται µε πολυµερισµό, πολυσυµπύκνωση, πολυπροσθήκη ή οποιαδήποτε παρεµφερή διεργασία από µόρια µε µικρότερο µοριακό βάρος ή µε χηµική τροποποίηση φυσικών µακροµορίων». Στην πράξη οι όροι «πλαστικό» και «πολυµερές» χρησιµοποιούνται αδιακρίτως, αλλά συνήθως ο όρος «πλαστικό» αναφέρεται στο τελικό προϊόν, ενώ ο όρος «πολυµερές» περιγράφει την πρώτη ύλη για την κατασκευή του αντικειµένου και αποτελεί περισσότερο επιστηµονική ορολογία. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το σκληρό καουτσούκ είναι το πρώτο πλαστικό. Η ανακάλυψη της µεθόδου κατεργασίας του καουτσούκ µε θείο (βουλκανισµός) για την παραγωγή σκληρού καουτσούκ έγινε το 1839 από τον Charles Goodyear. Η ουσιαστική ανάπτυξη της βιοµηχανίας των πλαστικών άρχισε στην περίοδο Ο Άγγλος χηµικός και µεταλλειολόγος Alexander Parkes θεωρείται ο ιδρυτής της, καθώς ανακάλυψε τo 1850 τη νιτρική κυτταρίνη. Στις ΗΠΑ, οι εφευρέτες αδελφοί J.W. και I.S. Hyatt ανταποκρίθηκαν στην πρόκληση ενός διαγωνισµού µε βραβείο $ για την ανακάλυψη ενός νέου υλικού που θα µπορούσε να αντικαταστήσει το ελεφαντόδοντο στην κατασκευή των σφαιρών του µπιλιάρδου. To 1860, ανακάλυψαν µια νέα διαδικασία για την παραγωγή νιτρικής κυτταρίνης Οι αδελφοί Hyatt το 1870 κατοχύρωσαν µε πατέντα το προϊόν τους µε την εµπορική ονοµασία Celluloid. Το Celluloid είχε πάρα πολλές εφαρµογές και υπήρξε εµπορική επιτυχία. Τα πρώτα πλήρως συνθετικά πλαστικά ήταν οι ρητίνες φαινόλης φορµαλδεΰδης, που αναπτύχθηκαν το 1907 από το βέλγο χηµικό Leo Hendrik Baekeland. Το νέο προϊόν ονοµάστηκε Βακελίτης προς τιµήν του εφευρέτη του. Η θεωρία της ύπαρξης µακροµορίων προτάθηκε για πρώτη φορά το 1877 από τον Kekule, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι πολλές οργανικές ενώσεις φυσικής προέλευσης αποτελούνται από πολύ µακριές αλυσίδες µορίων στις οποίες και οφείλονται οι χαρακτηριστικές ιδιότητες αυτών των ενώσεων. Ο Γερµανός χηµικός Herman Staudinger (Nobel Χηµείας 1953) το 1920 πρότεινε τη θεωρία ότι τα πλαστικά αποτελούνται από γιγαντιαία µόρια, τα «µακροµόρια» (macromolecules) όπως ο ίδιος τα ονόµασε. Τη δεκαετία παρήχθησαν τα περισσότερα θερµοπλαστικά πολυµερή (πολυστυρόλιο, πολυβινυλιδενοχλωρίδιο και πολυολεφίνες) που χρησιµοποιούνται σήµερα.

2 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 2 από 11 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Ταξινόµηση µε βάση την προέλευση Φυσικά πολυµερή: απαντώνται ελεύθερα στη φύση, όπως το φυσικό καουτσούκ, το φυσικό µετάξι, η κυτταρίνη, το άµυλο, οι πρωτεΐνες και µπορεί να έχουν οργανική ή ανόργανη προέλευση. Ηµισυνθετικά είναι χηµικά τροποποιηµένα φυσικά πολυµερή, όπως η νιτρική και η οξική κυτταρίνη. Συνθετικά πολυµερή παράγονται µε χηµικές µεθόδους από συγκεκριµένα µονοµερή. Ταξινόµηση µε βάση το είδος του µονοµερούς Οµοπολυµερή (homopolymers): αποτελούνται από ένα είδος επαναλαµβανόµενης δοµικής µονάδας Συµπολυµερή (copolymers): αποτελούνται από δύο ή περισσότερα είδη επαναλαµβανόµενων δοµικών µονάδων. Τα συµπολυµερή διακρίνονται σε: συνήθη συµπολυµερή που αποτελούνται από µικρά οµοπολυµερή τµήµατα, αδροµερή συµπολυµερή (block copolymers) που αποτελούνται από µεγάλα οµοπολυµερή τµήµατα κατά µήκος της αλυσίδας, ενοφθαλµισµένα συµπολυµερή (graft copolymers) που αποτελούνται από µια βασική αλυσίδα οµοπολυµερούς στην οποία υπάρχουν διακλαδώσεις (ενοφθαλµίσµατα) από οµοπολυµερή τµήµατα του άλλου είδους δοµικών µονάδων. Ταξινόµηση µε βάση το σχήµα και σύνδεση µακροµορίων Γραµµικά (linear): τα µακροµόρια εκτείνονται σε µία διάσταση ιακλαδωµένα ή διακλαδισµένα (branched) πολυµερή αποτελούνται από µία κύρια αλυσίδα και κλάδους ή πλευρικές αλυσίδες µικρού ή µεγάλου µήκους. Πολυµερή πλέγµατος (cross-linked) όπου υπάρχουν διασταυρούµενες συνδέσεις ανάµεσα στα µακροµόρια ώστε να σχηµατίζεται ένα πλέγµα που µπορεί να εκτείνεται σε δύο ή τρεις διαστάσεις. Ταξινόµηση µε βάση τη συµπεριφορά κατά τη θέρµανση Θερµοπλαστικά (thermoplastics), Θερµοσκληρυνόµενα (thermosettings, Ελαστοµερή (elastomers) Τα θερµοπλαστικά είναι: Γραµµικά ή διακλαδωµένα πολυµερή που δεν σχηµατίζουν πλέγµα. Με την αύξηση της θερµοκρασίας µαλακώνουν και τελικά τήκονται. Μπορούν εύκολα να µορφοποιηθούν και σκληραίνουν όταν ψυχθούν. Το φαινόµενο είναι αντιστρεπτό και ο κύκλος «θέρµανση ρευστοποίηση µορφοποίηση ψύξη στερεοποίηση» µπορεί να επαναληφθεί πολλές φορές. Σχεδόν όλα τα πολυµερή στη συσκευασία τροφίµων είναι θερµοπλαστικά. Αντιπροσωπεύουν πάνω από τα 2/3 της συνολικής ποσότητας πλαστικών που χρησιµοποιούνται σήµερα. Τα θερµοσκληρυνόµενα είναι: Πολυµερή που σχηµατίζουν πλέγµα Ο σχηµατισµός του πλέγµατος γίνεται κατά την µορφοποίηση και: Αρχίζει µε θέρµανση, φως ή µε προσθήκη άλλων χηµικών αντιδραστηρίων. ηµιουργούνται οµοιοπολικοί δεσµοί ανάµεσα σε µακροµοριακές αλυσίδες, οπότε το υλικό είναι ουσιαστικά ένα και µοναδικό γιγαντιαίο µόριο. Η διαδικασία είναι µη-αντιστρεπτή. Άκαµπτα και σκληρά εν ρευστοποιούνται µε θέρµανση και έτσι δεν µπορούν να µορφοποιηθούν για δεύτερη φορά. Αν η θέρµανση συνεχιστεί αποσυντίθενται και απανθρακώνονται. Παραδείγµατα θερµοσκληρυνόµενων πολυµερών: εποξυ-ρητίνες και οι ακόρεστοι πολυεστέρες Τα ελαστοµερή είναι: Πολύ ελαστικά. Εφελκούµενα παρουσιάζουν µεγάλη επιµήκυνση µε γρήγορη και πλήρη επαναφορά όταν παύσει να ασκείται η εφελκούσα δύναµη. Άτηκτα, αδιάλυτα αλλά διαποτίζονται εύκολα από διαλύτες. Τα θερµοπλαστικά και τα θερµοσκληρυνόµενα πολυµερή ονοµάζονται ρητίνες (resins), ενώ τα ελαστοµερή ονοµάζονται καουτσούκ (rubbers).

3 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 3 από 11 Ταξινόµηση µε βάση την αντίδραση πολυµερισµού Πολυµερισµός είναι η επαναλαµβανόµενη χηµική αντίδραση µε την οποίαν τα µόρια ενός ή περισσοτέρων µονοµερών ενώνονται για να σχηµατίσουν το µόριο του πολυµερούς. Ο Carothers πρότεινε τη διάκριση των πολυµερών και των αντιδράσεων πολυµερισµού µε βάση τη στοιχειοµετρία της αντίδρασης. Οι δυο κατηγορίες που πρότεινε ήταν αντιδράσεις συµπύκνωσης και αντιδράσεις προσθήκης. Ο Flory το 1952 αναθεώρησε αυτή την ταξινόµηση και κατέταξε τις αντιδράσεις σε αντιδράσεις σταδιακού και αλυσωτού πολυµερισµού µε βάση το µηχανισµό τους. Πολυµερισµός Προσθήκης & Πολυµερισµός Συµπύκνωσης Πολυµερισµός Προσθήκης Για µονοµερή µ ένα διπλό δεσµό Για τις πολυολεφίνες: 1. Αλυσιδωτός πολυµερισµός µε ελεύθερες ρίζες 2. Ανιονικός πολυµερισµός 3. Κατιονικός πολυµερισµός 4. Πολυµερισµός µε καταλύτες Ziegler-Natta ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗΣ Ο σχηµατισµός του πολυµερούς ξεκινά µε την αντίδραση ενός διβασικού οξέος µε µια διαλκοόλη οπότε παράγεται ένας εστέρας και ένα µόριο νερού. Ο εστέρας έχει µια υδροξυλοµάδα και µια καρβοξυλοµάδα, στις δυο άκρες του, διαθέσιµες για περαιτέρω αντιδράσεις. ΜΟΡΙΑΚΟ ΒΑΡΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Βαθµός Πολυµερισµού (DP, Degree of Polymerization) = ο αριθµός των επαναλαµβανόµενων µονάδων σ ένα µόριο του πολυµερούς. Μοριακό βάρος πολυµερούς = το γινόµενο του βαθµού πολυµερισµού επί το µοριακό βάρος της επαναλαµβανόµενης δοµικής µονάδας. Τα περισσότερα βιοµηχανικά πολυµερή έχουν DP µεταξύ 100 & ή µοριακά βάρη µεταξύ και Επειδή σε κάθε βιοµηχανικό πολυµερές τα µακροµόρια έχουν διαφορετικό µέγεθος (διαφορετικό DP), κάθε πολυµερές χαρακτηρίζεται από µια κατανοµή µοριακού βάρους και ένα µέσο µοριακό βάρος. Συνηθέστερα µέσα µοριακά βάρη: αριθµητικό µέσο µοριακό βάρος, µέσο µοριακό βάρος µάζας ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Πυκνότητα = Συνάρτηση της χηµικής σύστασης του πολυµερούς και του τρόπου µε τον οποίο διατάσσονται τα µακροµόρια στο χώρο. Για τους πολυµερείς υδρογονάνθρακες οι οποίοι δεν έχουν «βαριά» άτοµα η πυκνότητα είναι χαµηλή. Το οξυγόνο, χλώριο, φθόριο και βρώµιο αυξάνουν την πυκνότητα των πολυµερών. Οι άµορφοι πολυµερείς υδρογονάνθρακες έχουν γενικά πυκνότητες µεταξύ 0,86 και 1,05 g/cm3. Πολυµερή που περιέχουν χλώριο έχουν µεγαλύτερη πυκνότητα (π.χ. το PVC έχει 1,4 g/cm3 και το PVDC 1,7 g/cm3. Στα κρυσταλλικά πολυµερή ο τρόπος διάταξης των µακροµορίων στο χώρο επηρεάζει την πυκνότητα. Το PE µε την επίπεδη ζιγκ-ζαγκ διάταξη έχει υψηλότερη πυκνότητα από το ισοτακτικό PP που σχηµατίζει έλικα. Το PS έχει λίγο πιο µεγάλη πυκνότητα από το PE γιατί ο δακτύλιος είναι πιο πυκνός από το γραµµικό σύστηµα C-C και γιατί έχει λιγότερα άτοµα υδρογόνου ανά άτοµο άνθρακα.

4 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 4 από 11 ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Τα θερµοπλαστικά πολυµερή είναι είτε κρυσταλλικά ή άµορφα. Τα κρυσταλλικά δεν είναι ποτέ ολοκρυσταλλικά. Αποτελούνται από κρυσταλλικές και άµορφες περιοχές. ιακρίνουµε ένα βαθµό κρυσταλλικότητας που εκφράζει το ποσοστό του κρυσταλλικού υλικού στο σύνολο του υλικού. Ο βαθµός κρυσταλλικότητας επηρεάζει σηµαντικά τις µηχανικές, οπτικές, θερµικές ιδιότητες καθώς και την διαπερατότητα του πολυµερούς σε αέρια & ατµούς. Ο βαθµός κρυσταλλικότητας εξαρτάται από τη χηµική δοµή, το βαθµό διακλαδώσεων στην αλυσίδα του πολυµερούς, το µοριακό βάρος, την κατανοµή µοριακού βάρους, την επεξεργασία. ΧΑΜΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟ (LDPE) Ιστορικά: Πρώτη παραγωγή από ICI (1933) Μέθοδοι Παραγωγής: Αρχικά υψηλής πίεσης βιοµηχανικές µέθοδοι (1000 µε 2800 atm, C). Χαµηλής πίεσης µέθοδος της Union Carbide Co. (7-20 atm, T < 100 C) οµή: Μακροµοριακές αλυσίδες µε πάρα πολλές διακλαδώσεις. 20 έως 33 οµάδες CH3 ανά 1000 άτοµα C. Ιδιότητες: Λόγω των διακλαδώσεων: Χαµηλή πυκνότητα (0,910 0,940 g/cm3) Κρυσταλλικότητα 50-70% Θερµοκρασία ευπλαστότητας < 100 C Καλή αντοχή σε εφελκυσµό, κρούση και σκίσιµο µέχρι τους -60 C Χαµηλή διαπερατότητα στους υδρατµούς, µεγάλη όµως στα αέρια. Ανθεκτικό σε οξέα, βάσεις, διαλύµατα αλάτων. Ευαίσθητο σε υδρογονάνθρακες, αλογονωµένους υδρογονάνθρακες και έλαια. Τα απορροφά και διογκώνεται. Πρόβληµα «σκασίµατος» (environmental stress cracking) της επιφάνειάς του όταν υφίσταται µηχανική καταπόνηση ενώ είναι σε επαφή µε πολικά υγρά ή ατµούς (απορρυπαντικά, αιθέρια έλαια). Απορροφά µερικά πτητικά συστατικά των τροφίµων (π.χ. D-λεµονένιο). Θερµοσυγκολλάται εύκολα δίδοντας αρίστης ποιότητας ραφές. Χρήσεις: Κατασκευή φιαλών & δοχείων. Κύριο πλεονέκτηµα η ευκαµψία & ελαστικότητα του που επιτρέπει τη λήψη ποσότητας από το περιεχόµενο προϊόν πιέζοντας το δοχείο. Το χαµηλής και το υψηλής πυκνότητας πολυαιθυλένιο είναι η πιο διαδεδοµένη πρώτη ύλη για την κατασκευή µεµβρανών. Συνδυάζεται άριστα µε άλλα υλικά (χαρτί, αλουµινόχαρτο, άλλα πολυµερή) για τον σχηµατισµό πολυστρωµατικών εύκαµπτων υλικών συσκευασίας (laminates). ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΧΑΜΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟ (LLDPE) Μέθοδοι Παραγωγής: Συµπολυµερισµός αιθυλενίου µε µικρές ποσότητες ανωτέρων αλκενίων (προπένιο, 1-βουτένιο, 1-εξένιο). οµή: Πάρα πολλές διακλαδώσεις αλλά πολύ µικρού µεγέθους. Ο όρος γραµµικό αναφέρεται στην απουσία διακλαδώσεων µεγάλου µεγέθους. Ιδιότητες: Πυκνότητες από 0,900 g/cm3 (VLDPE) µέχρι 0,935 g/cm3 (συµπολυµερές αιθυλενίου µε οκτένιο). Μικρότερη διασπορά µοριακών βαρών σε σχέση µε το LDPE. Πλεονεκτήµατα σε σχέση µε το LDPE: Μεγαλύτερη µηχανική αντοχή και καλύτερη αντοχή στα χηµικά, σε χαµηλές και υψηλές θερµοκρασίες και στο «σκάσιµο». ΥΨΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟ (HDPE) Ιστορικά: Αρχές δεκαετίας 1950 στη Γερµανία ο καθηγητής Ziegler (Nobel Χηµείας 1963) ανέπτυξε τους Ziegler-Natta καταλύτες για την παραγωγή του HDPE. Μέθοδοι Παραγωγής: Ατµοσφαιρική πίεση, θερµοκρασία C και ειδικοί καταλύτες οµή: Μακροµοριακές αλυσίδες µε πολύ λίγες διακλαδώσεις. Κάτω από 1,5 οµάδες CH3 ανά 1000 άτοµα C.

5 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 5 από 11 Ιδιότητες: Λόγω της απουσίας πολλών & µεγάλων διακλαδώσεων: Υψηλή πυκνότητα (0,941 0,965 g/cm3) Κρυσταλλικότητα µέχρι 90% Θερµοκρασία ευπλαστότητας 121 C Μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα χηµικά και στα λάδια απ ότι το LDPE. 5-6 φορές µικρότερη διαπερατότητα σε υδρατµούς & οξυγόνο απ ότι το LDPE. Χαµηλή διαπερατότητα στους υδρατµούς, µεγάλη όµως στα αέρια. Πολύ περισσότερο αδιαφανές από το LDPE. υσκολότερη θερµοσυγκόλληση απ ότι το LDPE. Πρόβληµα «σκασίµατος». Χρήσεις: Κατασκευή φιαλών & δοχείων. Φιάλες για το γάλα. Στο παρελθόν φιάλες για τα λάδια, αντικαταστάθηκε όµως από το PVC και το PET που έχουν χαµηλότερη διαπερατότητα στα αέρια. Οι µεµβράνες από HDPE έχουν µια λευκή, αδιαφανή εµφάνιση και ως εκ τούτου ανταγωνίζονται στις διάφορες εφαρµογές κυρίως το χαρτί και όχι τις διαφανείς πλαστικές µεµβράνες. Επειδή δε η τιµή τους ανά µονάδα επιφάνειας πρέπει να είναι ανταγωνιστική σε σχέση µ εκείνη του χαρτιού οι µεµβράνες από HDPE είναι πολύ λεπτές (10-12 µm). ΠΟΛΥΠΡΟΠΥΛΕΝΙΟ (PP) Ιστορικά: To 1955 στην Ιταλία ο καθηγητής Natta (Nobel Χηµείας 1963) ανέπτυξε τους Ziegler-Natta καταλύτες για την παραγωγή του PP. Μέθοδοι Παραγωγής: Πίεση περίπου 100 atm, θερµοκρασία 60 C και στερεο-ειδικοί καταλύτες. οµή: Ισοτακτικό, συνδιοτακτικό, ατακτικό & στερεο-µπλοκ Πολυπροπυλένιο Στο ισοτακτικό πολυπροπυλένιο τα άτοµα C της κύριας αλυσίδας σχηµατίζουν έλικα και τα µεθύλια διατάσσονται εκτός της έλικας. Ιδιότητες: Πυκνότητα µικρότερη από το LDPE (0,900 g/cm3) Θερµοκρασία ευπλαστότητας C Μικρή διαπερατότητα στους υδρατµούς & µέτρια στα αέρια Καλή ανθεκτικότητα και καλό φραγµό στα λίπη Καλή αντοχή σε υψηλές θερµοκρασίες & στα χηµικά αντιδραστήρια Στιλπνότητα & ιαύγεια εν παρουσιάζει το «σκάσιµο» του ΡΕ Επειδή σε υψηλές θερµοκρασίες οξειδώνεται προστίθενται αντιοξειδωτικά Χρήσεις: Βάζα, κεσεδάκια, λεκανάκια, ποτήρια, δίσκοι, πώµατα φιαλών µε την τεχνική της µορφοποίησης µε έγχυση. Οι µεµβράνες από προσανατολισµένο PP (OPP-oriented PP) και από σε δυο κατευθύνσεις προσανατολισµένο PP (BOPP-biaxially oriented PP) βρίσκουν πολλές εφαρµογές στη συσκευασία τροφίµων (είδη αρτοποιίας και ζαχαροπλαστικής, σνακς). Αποτελεί πολύ καλό φραγµό στα λίπη και γι αυτό χρησιµοποιείται για συσκευασία των τσιπς πατάτας. ΠΟΛΥΣΤΥΡΟΛΙΟ (PS) Ιδιότητες: Σχεδόν αποκλειστικά άµορφο Αστραφτερό & διαφανές «κρυσταλλικής ποιότητας» πολυστυρόλιο Σκληρό & εύθραυστο µε θερµοκρασία ευπλαστότητας C Το πρόβληµα της ευθραυστότητας αντιµετωπίζεται µε προσθήκη πολυβουταδιενίου, παράγεται το αυξηµένης αντοχής PS (HIPS-High Impact PS) που έχει όµως µικρότερη διαύγεια. Σχετικά µικρή διαπερατότητα στα αέρια, υψηλή στους υδρατµούς Σχετικά αδρανές σε οξέα, βάσεις, διαλύεται όµως σε ανώτερες αλκοόλες, εστέρες, κετόνες, αρωµατικούς και χλωριωµένους υδρογονάνθρακες Χρήσεις: οχεία από HIPS που µορφοποιούνται µε έγχυση ή θερµοµορφοποίηση για συσκευασία γιαουρτιού, µαργαρίνης, παγωτών, µελιού, σιροπιών. Το µειωµένης αντοχής, διαυγές PS για κατασκευή βάζων, ποτηριών. Σε αφρώδη ή διογκωµένη µορφή για ποτήρια για ζεστά ροφήµατα και για δίσκους για νωπό κρέας και φρέσκα φρούτα και λαχανικά.

6 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 6 από 11 ΠΟΛΥ(ΒΙΝΥΛΙΚΗ ΑΛΚΟΟΛΗ) PVOH Ιδιότητες: Ασυνήθιστο πολυµερές, είναι διαλυτή στο νερό. ιευκόλυνση στη χρήση και στη µέτρηση διαφόρων χηµικών και χρωστικών ουσιών που πρόκειται να διαλυθούν στο νερό σε δεδοµένη συγκέντρωση πριν τη χρήση τους. Έχοντας τα χηµικά αυτά συσκευασµένα στις επιθυµητές ποσότητες σε σακίδια από PVOH, το µόνο που απαιτείται είναι να τοποθετηθούν τα σακίδια µέσα στο νερό. Απαιτείται να υπάρχει και δεύτερη εξωτερική συσκευασία για να προστατεύει την PVOH από την υγρασία και να τη διατηρεί σε υγιεινές συνθήκες αν το συσκευασµένο προϊόν είναι τρόφιµο. Η PVOH έχει µικρή διαπερατότητα στα αέρια και τα λίπη, πολύ µεγάλη όµως στους υδρατµούς. Οι µεµβράνες από PVOH ενώ έχουν ικανοποιητική µηχανική αντοχή σε ξηρή κατάσταση, όταν προσροφήσουν υγρασία η αντοχή τους πρακτικά µηδενίζεται. ΠΟΛΥΒΙΝΥΛΟΧΛΩΡΙ ΙΟ (PVC) Ιδιότητες: Σκληρό και εύθραυστο Με προσθήκη πλαστικοποιητών (φθαλικών εστέρων) γίνεται µαλακό & εύκαµπτο Απαραίτητη η προσθήκη σταθεροποιητών για προστασία από αποικοδόµηση (προς HCl) κατά την επεξεργασία του και για προστασία από το ηλιακό φως. Μεγάλη προσοχή στην επιλογή των κατάλληλων προσθέτων γιατί συνήθως µεταναστεύουν στο τρόφιµο. Περιεκτικότητα του PVC σε VCM µικρότερη από 1 ppm. ιαπερατότητα στους υδρατµούς µεγαλύτερη από το PE και το PP, µικρότερη όµως στα αέρια. Το µη-πλαστικοποιηµένο έχει µεγάλη ανθεκτικότητα σε λίπη, έλαια, οξέα, βάσεις, προσβάλλεται όµως από κετόνες και χλωριωµένους υδρογονάνθρακες Οι ιδιότητες του πλαστικοποιηµένου PVC εξαρτώνται κυρίως από τον τύπο & την ποσότητα του χρησιµοποιούµενου πλαστικοποιητή. Χρήσεις: PVC µε µικρή περιεκτικότητα σε πλαστικοποιητή για φιάλες για νερό, χυµούς φρούτων, λάδια και για βάζα για καφέ, στιγµιαία ροφήµατα σε σκόνη κλπ. Το πλαστικοποιηµένο PVC είναι πολύ εύκαµπτο, µε µεγάλη διαύγεια και µε µεγάλη διαπερατότητα στα αέρια και τους υδρατµούς. Για τους λόγους αυτούς λεπτές µεµβράνες από πλαστικοποιηµένο PVC χρησιµοποιούνται για τη συσκευασία νωπού κρέατος και φρέσκων φρούτων και λαχανικών. Τα πλαστικά διαχωριστικά στα κουτιά µε σοκολατάκια & µπισκότα από φύλλα µη-πλαστικοποιηµένου PVC. ΠΟΛΥΒΙΝΥΛΙ ΕΝΟΧΛΩΡΙ ΙΟ (PVdC) Βινυλιδενοχλωρίδιο: CH2=CCl2 Το οµοπολυµερές PVdC έχει υψηλή πυκνότητα και µεγάλη αδιαπερατότητα σ αέρια και ατµούς. Είναι όµως εύθραυστο, δεν προσκολλάται καλά σε άλλα υλικά και είναι πολύ δύσκολη η κατεργασία του. Γι αυτό συµπολυµερίζεται είτε µε VC ή ΜΑ. Συµπολυµερές βινυλιδενοχλωριδίου-βινυλοχλωριδίου P(VDC-VC) ή PVdC ή Saran [-CH2-CCl2-]x [-CH2-CHCl-]y βινυλιδενοχλωρίδιο βινυλοχλωρίδιο x το 85 µε 90% των ολικών γραµµοµορίων και y το υπόλοιπο Ιδιότητες Το PVdC έχει µικρή διαπερατότητα και στα αέρια, οσµές και υδρατµούς. Η υγρασία δεν επηρεάζει την διαπερατότητά του στα αέρια Είναι ανθεκτικό σε πλήρωση εν θερµώ και σε αποστείρωση µε ατµό Σε υψηλές θερµοκρασίες αποικοδοµείται παράγοντας HCl Χρησιµοποιείται ως επίστρωµα άλλων υλικών και ως µονοστρωµατικό υλικό (το φιλµ Saran).Το συµπολυµερές βινυλιδενοχλωριδίου-βινυλοχλωριδίου και το συµπολυµερές αιθυλενίου-βινυλικής αλκοόλης είναι τα δύο πολυµερή υψηλού φραγµού (high barrier polymers) που χρησιµοποιούνται στη συσκευασία τροφίµων.

7 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 7 από 11 Συµπολυµερές αιθυλενίου οξικού βινυλεστέρα (EVA) Αιθυλένιο: CH2=CH2 Οξικός βινυλεστέρας: CH3COOCH=CH2 Έχουν αρκετές κοινές ιδιότητες µε το πλαστικοποιηµένο PVC. Χρησιµοποιούνται υπό µορφή µεµβράνης για περιτύλιγµα νωπού κρέατος, αντικαθιστώντας τις µεµβράνες από PVC, έναντι του οποίου πλεονεκτούν κατά το ότι δεν περιέχουν πλαστικοποιητές, οι οποίοι είναι δυνατόν να µεταναστεύσουν στο τρόφιµο. Συµπολυµερές αιθυλενίου βινυλικής αλκοόλης (EVOH ή EVAL) Αιθυλένιο: CH2=CH2 Βινυλική αλκοόλη: CH2=CHΟΗ Το συµπολυµερές περιέχει 27 48% αιθυλένιο. Είναι ένα από τα δυο πολυµερή υψηλού φραγµού. To EVOH έχει πολύ καλές ιδιότητες φραγµού στα αέρια αλλά είναι πολύ ευαίσθητο στην υγρασία και πρέπει να προστατεύεται απ αυτήν. Έτσι ενώ το PVdC µπορεί να τοποθετηθεί στην επιφάνεια ενός υλικού συσκευασίας το EVAL πρέπει να βρίσκεται ανάµεσα σε δυο στρώµατα από πολυολεφίνες για να το προστατεύουν από την υγρασία. Η διαπερατότητά του στο O2 αυξάνεται περίπου 50 φορές για µια αύξηση της σχετικής υγρασίας από 65% σε 100%. Σε χαµηλές σχετικές υγρασίες είναι το υλικό µε τη µικρότερη διαπερατότητα στο O2, καλύτερο και από το Saran HB (High Barrier). To EVOH έχει µεγάλη µηχανική αντοχή, ελαστικότητα και σκληρότητα, στιλπνότητα, αντοχή σε εκδορές, ανθεκτικότητα σε έλαια και οργανικούς διαλύτες και αποτελεί εξαιρετικό φραγµό για τις οσµές. Άλλο πλεονέκτηµά του σε σχέση µε το PVdC είναι η αντοχή του σε υψηλές θερµοκρασίες, ενώ το PVdC σε πολύ υψηλές θερµοκρασίες αποικοδοµείται παράγοντας υδροχλώριο. Το EVOH χαρακτηρίζεται επίσης από µεγάλη αδιαπερατότητα σε ατµούς οργανικών πτητικών ενώσεων. Βρίσκει εφαρµογή σε συσκευασίες τροποποιηµένης ατµόσφαιρας όπου διατηρεί σταθερή τη σύσταση της ατµόσφαιρας σε CO2, O2 και Ν2 γύρω από το προϊόν. ΙΟΝΟΜΕΡΗ ιατίθενται στην αγορά µόνον από την Du Pont υπό το εµπορικό όνοµα Surlyn. Παράγονται µε συµπολυµερισµό του αιθυλενίου µε το µεθακρυλικό οξύ (CH2=C(CH3)COOH), σε περιεκτικότητα 1-10%. Μετά την παραγωγή του συµπολυµερούς εξουδετερώνονται οι καρβοξυλοµάδες ώστε να είναι ιοντισµένες και να δηµιουργηθούν έτσι ιοντικής φύσεως δεσµοί ανάµεσα στις µακροµοριακές αλυσίδες που προσφέρουν δυσκαµψία και σκληρότητα στο πολυµερές. Σε σύγκριση µε το LDPE τα ιονοµερή έχουν µεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα έλαια, αντοχή στο "σκάσιµο" της επιφάνειάς τους, και µεγαλύτερη αντοχή σε γδάρσιµο. Χρησιµοποιούνται σε πολυστρωµατικές µεµβράνες ως το εσωτερικό υλικό..συνδυάζονται µε νάιλον και πολυεστέρες για τη συσκευασία κρεάτων και τυριών. Tα πολυµερή που χρησιµοποιούνται συνηθέστερα ως κόλλες για τη συνένωση των στρωµάτων σ ένα laminate είναι: LDPE, LLDPE, συµπολυµερές EVA Surlyn. Το LDPE είναι το φτηνότερο. Αµέσως καλύτερο, αλλά ακριβότερο, το LLDPE. Ακόµα καλύτερο συγκολλητικό το EVA. Το άριστο, αλλά και ακριβότερο, το Surlyn, το καταλληλότερο για τη συγκόλληση αλουµινίου µ' άλλα υλικά συσκευασίας. Το Surlyn επιτρέπει ικανοποιητική θερµοσυγκόλληση ακόµα και αν υπάρχει προϊόν στην περιοχή της ραφής, η δε θερµοσυγκόλληση έχει σηµαντική αντοχή ακόµα και όταν δεν έχει προλάβει να κρυώσει και να στερεοποιηθεί πλήρως (excellent hot tack). ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΕΣ Προϊόντα συµπύκνωσης διαλκοολών µε διβασικά (κυρίως αρωµατικά) οξέα: Πολυαιθυλενοτερεφθαλικός εστέρας PET Ιδιότητες: Άριστη διαφάνεια Μικρή διαπερατότητα στα αέρια

8 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 8 από 11 Υψηλή θερµοκρασία ευπλαστότητας ( C) Αντοχή σε οξέα, βάσεις και διαλύτες Χρήσεις: PET για φιάλες για νερό, αναψυκτικά µε ανθρακικό και χωρίς, λάδια, γάλα. ΡΕΤ για βάζα. Μεµβράνες από ΡΕΤ για συσκευασία κατεψυγµένων τροφίµων (boil-in-bag).ταψάκια dual ovenable για συµβατικούς και φούρνους µικροκυµάτων από CPET. Πολυανθρακικά ή Πολυκαρβονικά (Polycarbonates - PC) Γραµµικοί πολυεστέρες του H2CO3 µε αρωµατικές διαλκοόλες π.χ. ιφαινόλη Α (Bisphenol A BPA). Έχουν στο µόριό τους τη χαρακτηριστική οµάδα O CO O Ιδιότητες Πλεονεκτήµατα ιαφανή, µεγάλη σκληρότητα, µηχανική αντοχή και αντοχή στη θέρµανση. Μπορούν να χρησιµοποιούνται επί µακρόν σε θερµοκρασίες 130 µε 140 C.Είναι ανθεκτικά σε αραιά διαλύµατα οξέων, διαλύονται όµως στα αλκαλικά διαλύµατα. Η διαπερατότητά τους στους υδρατµούς και τα αέρια είναι υψηλή. Σβήνουν µόνα τους σε περίπτωση φωτιάς. Μειονεκτήµατα Υψηλό κόστος παραγωγής και µικρή αντοχή σε άσχηµες καιρικές συνθήκες και στις εκδορές. Απορροφούν υγρασία µε αποτέλεσµα την υποβάθµιση των µηχανικών ιδιοτήτων τους. Χρήσεις ίσκοι για κατεψυγµένα τρόφιµα και έτοιµα γεύµατα, οι οποίοι τοποθετούνται για απόψυξη και θέρµανση του τροφίµου σε συµβατικό φούρνο. Ποτήρια & κανάτια για εστιατόρια, ξενοδοχεία κλπ. Οι πλαστικές φιάλες µε µπιµπερό για τα µωρά και οι µεγάλες φιάλες για την αποθήκευση του νερού στα αυτόµατα µηχανήµατα που σερβίρουν νερό σε πλαστικά κυπελλάκια κατασκευάζονται συνήθως από πολυανθρακικά. Κυκλοφορούν επίσης φιλµς και laminates από πολυανθρακικά παράγωγα. Θέµατα Ασφάλειας Το 2008 και 2009 το θέµα της ασφάλειας της διφαινόλης Α απασχόλησε πολλές φορές τις αρµόδιες ελεγκτικές αρχές και έτυχε µεγάλης δηµοσιότητας στα µέσα µαζικής ενηµέρωσης. H διφαινόλη Α (Bisphenol A BPA) έχει µεν µικρή οξεία τοξικότητα, αλλά επειδή η δράση της µιµείται αυτή των ανθρώπινων ορµονών, έχει διατυπωθεί η ανησυχία ότι µακροχρόνια έκθεση σε µικρές δόσεις BPA µπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήµατα υγείας στον άνθρωπο.η BPA είναι ένα από τα µονοµερή των πολυανθρακικών ρητινών και των εποξειδικών ρητινών. Η ανησυχία που εκφράζεται είναι µήπως η ποσότητα της BPA που παραµένει στις από πολυανθρακική ρητίνη πλαστικές φιάλες µε µπιµπερό για βρέφη και στο εποξυφαινολικό βερνίκι των κονσερβοκυτίων, και τελικά µεταναστεύει στο τρόφιµο είναι πάνω από το όριο ασφαλείας. Η αυξηµένη µετανάστευση αφορά περισσότερο όξινα ή υψηλής θερµοκρασίας τρόφιµα. Μέχρι τον Ιανουάριο 2009, η Οµοσπονδιακή Υπηρεσία Τροφίµων και Φαρµάκων (FDA) των ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίµων (EFSA) θεωρούν ότι οι ποσότητες της BPA στις οποίες εκτίθενται ενήλικες και βρέφη είναι οπωσδήποτε µικρότερες από το ισχύον όριο των 0,05 mg/kg σωµατικού βάρους για την ανεκτή ηµερήσια δόση (Tolerable Daily Intake) της BPA. Το θέµα όµως εξακολουθεί να εξετάζεται από τις δυο υπηρεσίες καθώς πραγµατοποιούνται συνεχώς νέες µελέτες για την BPA και καθώς στον Καναδά έχει ήδη απαγορευτεί η χρήση πολυανθρακικών πλαστικών που περιέχουν BPA σε φιάλες που προορίζονται για βρέφη. Πολυαµίδια ή Νάιλον (PA - Nylon) Η ανάπτυξη των νάιλον οφείλεται στις έρευνες του Carothers και των συνεργατών του στη Du Pont το χρονικό διάστηµα Συνέθεσαν πρώτοι το nylon 6,6 το 1935 και βιοµηχανική παραγωγή ινών από το πολυαµίδιο αυτό ξεκίνησε από την Du Pont το Την ίδια εποχή Γερµανοί χηµικοί προσπαθώντας να παρακάµψουν τις πατέντες της Du Pont συνέθεσαν έναν άλλο τύπο πολυαµιδίου, το nylon 6. Σήµερα σχεδόν όλα τα πολυαµίδια που χρησιµοποιούνται για παραγωγή ινών είναι είτε nylon 6 ή nylon 6,6. Όταν µια αµίνη αντιδράσει µ ένα µονοκαρβοξυλικό οξύ λαµβάνεται ένα αµίδιο ενώ όταν µια διαµίνη αντιδράσει µ ένα διβασικό οξύ λαµβάνεται πολυαµίδιο.

9 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 9 από 11 Πολυαµίδια µπορούν επίσης να παρασκευαστούν και από αντίδραση συµπύκνωσης ενός ω- αµινοξέος. Τα πολυαµίδια που λαµβάνονται από αντίδραση συµπύκνωσης µεταξύ διαµινών και διβασικών οξέων χαρακτηρίζονται µ ένα ζεύγος αριθµών. Ο πρώτος απ αυτούς είναι ο αριθµός ατόµων άνθρακα στο µόριο της διαµίνης και ο δεύτερος στο µόριο του διβασικού οξέος Στην περίπτωση συµπύκνωσης αµινοξέος το πολυαµίδιο χαρακτηρίζεται µόνο από ένα αριθµό που αντιπροσωπεύει τον αριθµό ατόµων άνθρακα στο µόριο του αµινοξέος. Στη συσκευασία τροφίµων χρησιµοποιούνται τα πολυαµίδια: Nylon 6 (Perlon): [- NH - (CH2)5 - CO -]n Nylon 11 (Rilsan): [- NH - (CH2)10 - CO -]n Nylon 6,6: [- NH - (CH2)6 - NH - CO -(CH2)4 - CO -]n Nylon 6,10: [- NH - (CH2)6 - NH - CO -(CH2)8 - CO -]n Nylon 6,12: [- NH - (CH2)6 - NH - CO -(CH2)10 - CO -]n Αν και κάθε είδος νάιλον έχει τις δικές του χαρακτηριστικές ιδιότητες, υπάρχουν και αρκετές οµοιότητες. Έχουν εξαιρετική αντοχή σε υψηλές θερµοκρασίες. Αντέχουν σε θέρµανση µε ατµό θερµοκρασίας µέχρι 140 C και σε ακόµα υψηλότερες θερµοκρασίες αν πρόκειται για ξηρή θέρµανση. Είναι ανθεκτικά σε βάσεις και ασθενή οξέα, ενώ αντιθέτως αντιδρούν µε ισχυρά οξέα και οξειδωτικά µέσα. Συγκολλώνται θερµικά και έχουν µεγάλη αντοχή στα λιπαρά. Σε ξηρή κατάσταση µικρή διαπερατότητα στο οξυγόνο, στα αέρια και τις οσµές. Η διαπερατότητά τους όµως στους υδρατµούς είναι µεγάλη και µάλιστα το νερό που απορροφούν όταν εκτεθούν σε υψηλές υγρασίες δρα ως πλαστικοποιητής και προξενεί αύξηση της διαπερατότητάς τους στα αέρια, µείωση της αντοχής τους σε εφελκυσµό, αλλά αύξηση της αντοχής σε κρούση. Στη συσκευασία τροφίµων τα πολυαµίδια χρησιµοποιούνται αποκλειστικά ως µεµβράνες για κατασκευή σακιδίων και ως περιτύλιγµα διαφόρων τροφίµων όπως τυριά, κρέατα, αλλαντικά, κατεψυγµένα τρόφιµα. Οι roast-in-bags κατασκευάζονται και από νάιλον. Μεµβράνες από διαξονικά προσανατολισµένο νάιλον (ΒΟΝ - Biaxially Oriented Nylon) έχουν πολύ καλές µηχανικές ιδιότητες και αποτελούν πολύ καλό φραγµό στα αέρια. Σηµαντικό πλεονέκτηµα των νάιλον είναι η αντοχή τους σε τρύπηµα (puncture resistance), γι' αυτό χρησιµοποιούνται σε εφαρµογές όπου κάτι τέτοιο είναι σηµαντικό, π.χ. συσκευασία κρέατος µε οστά. Τα πολυαµίδια χρησιµοποιούνται συνήθως σε laminates µαζί µε µεµβράνες από LDPE το οποίο και τα προστατεύει από την υγρασία αλλά και αποτελεί φραγµό για τους υδρατµούς. Οι νάιλον µεµβράνες συσκευασίας τροφίµων είναι συνήθως στις µεν ΗΠΑ από nylon 6, ενώ στην Ευρώπη είναι συνήθως από nylon 11. Πολυακρυλονιτρίλιο & συµπολυµερή του ακρυλονιτριλίου Χηµικός τύπος του PAN: [ CH2 CH(CN) ]n. Έχει καλές χηµικές ιδιότητες αλλά έχει απαγορευθεί η χρήση του στη συσκευασία τροφίµων λόγω του κινδύνου µετανάστευσης στο τρόφιµο του µονοµερούς ακρυλονιτριλίου (ΑΝ, CH2=CHCN), που είναι γνωστή καρκινογόνος ουσία. Συµπολυµερές ακρυλονιτριλίου/στυρολίου (acrylonitrile/styrene - ANS copolymer) παράγεται συνήθως από συνδυασµό ακρυλονιτριλίου και στυρολίου σε αναλογία 70:30. Έχει καλή αδιαπερατότητα στα αέρια και στην υγρασία. Φιάλες από ANS για τη συσκευασία αναψυκτικών µε ανθρακικό. Το 1977 το FDA απαγόρευσε τη χρήση τους. Το 1984, το FDA ανακάλεσε την απαγόρευση µε την προϋπόθεση ότι η εναποµένουσα ποσότητα ΑΝ στη φιάλη είναι µικρότερη των 0,1 ppm. Με τις µοντέρνες µεθόδους παραγωγής αυτή η συνθήκη εύκολα ικανοποιείται. Το συµπολυµερές (75:25) ακρυλονιτριλίου (CH2=CHCN) ακρυλικού µεθυλεστέρα (CH2=CHCOOCH3) (acrylonitrile/methyl acrylate ANMA copolymer) µε προσθήκη µικρής ποσότητας ελαστικού από βουταδιένιο-ακρυλονιτρίλιο είναι γνωστό µε το εµπορικό όνοµα Barex (σήµα κατατεθέν της Vistron Division of Standard Oil of Ohio). Το Barex είναι διαφανές υλικό, µε πολύ

10 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 10 από 11 µικρή διαπερατότητα σε αέρια, καλή µηχανική αντοχή και αδιάλυτο στους περισσότερους διαλύτες. Αναπτύχθηκε αρχικά για την κατασκευή φιαλών για αναψυκτικά µε ανθρακικό. Χρησιµοποιείται επίσης ως µεµβράνη και φύλλο συνδυαζόµενο µε στρώµα LDPE, οπότε το φύλλο µπορεί να θερµοµορφοποιηθεί σε δοχεία για συσκευασία τυριών και κρεάτων. Οξική Κυτταρίνη (CA) Στην κυτταρίνη σε κάθε µονάδα γλυκόζης υπάρχουν τρεις υδροξυλοµάδες. Αντίδραση της κυτταρίνης µε οξικό οξύ δίδει τριοξική κυτταρίνη. Μερική όξινη υδρόλυση της τριοξικής κυτταρίνης. Λαµβάνεται προϊόν είναι διαλυτό στην ακετόνη και είναι αυτό που ονοµάζουµε οξική κυτταρίνη (CA) και έχει 2,5 οξικές οµάδες ανά µονάδα γλυκόζης. Χρησιµοποιείται κυρίως υπό τη µορφή µεµβράνης, χαρακτηρίζεται από απαστράπτουσα διαφάνεια και στιλπνότητα. Είναι σκληρό και ανθεκτικό υλικό µε µεγάλη αντοχή σε εφελκυσµό όταν βρίσκεται σε ξηρή κατάσταση. Είναι όµως ευαίσθητη στην υγρασία. Σε περιβάλλον υψηλής σχετικής υγρασίας απορροφά εύκολα υγρασία και παραµορφώνεται. Οι µεµβράνες οξικής κυτταρίνης είναι πολύ διαπερατές από αέρια και υδρατµούς και γι' αυτό χρησιµοποιούνται για τη συσκευασία προϊόντων που «αναπνέουν» δηλαδή νωπών φρούτων και λαχανικών. Αναγεννηµένη Κυτταρίνη ή Σελοφάν Σελοφάν είναι η εµπορική ονοµασία της αναγεννηµένης κυτταρίνης. Το όνοµα δόθηκε από τον Ελβετό χηµικό Brandenburger που την παρασκεύασε πρώτος. Αποτελείται δε από τις πρώτες συλλαβές της λέξης cellulose (=κυτταρίνη) και τις τελευταίες της λέξης diaphane (=διαφανής). Η αναγεννηµένη κυτταρίνη παράγεται από ειδικά επιλεγµένα κοµµάτια ξύλου από τα οποία µε προσθήκη κατάλληλων χηµικών διαλύεται η κυτταρίνη. Στη συνέχεια, µε προσθήκη άλλων χηµικών επανακαταβυθίζεται (αναγεννάται) η κυτταρίνη υπό τη µορφή συνεχούς και διαφανούς µεµβράνης. Ουσιαστικά η αναγεννηµένη κυτταρίνη είναι διαφανές χαρτί. Είναι υλικό διαφανές, έχει µικρό κόστος, είναι αδιάλυτο στο νερό και σχετικά ανθεκτικό σε υψηλές θερµοκρασίες. Είναι πολύ διαπερατό στους υδρατµούς και όταν εµβαπτιστεί σε νερό, απορροφά τόσο νερό όσο είναι περίπου το βάρος του. Σε ξηρή κατάσταση αποτελεί καλό φραγµό στα αέρια, όταν όµως απορροφήσει υγρασία η διαπερατότητά του αυξάνει σηµαντικά. Έχει αντοχή και αδιαπερατότητα στα λίπη και έλαια και είναι αδιάλυτο σε οργανικούς διαλύτες. Επίσης δεν συγκολλάται θερµικά. Το χρησιµοποιούµενο στη συσκευασία τροφίµων φιλµ σελοφάν είναι πάντα επικαλυµµένο από τη µια ή και από τις δυο επιφάνειες. Οι ιδιότητες της µεµβράνης καθορίζονται κυρίως από το είδος της χρησιµοποιούµενης επίστρωσης. Η επίστρωση µε νιτροκυτταρίνη προσφέρει ανθεκτικότητα στην υγρασία και δυνατότητα θερµικής συγκόλλησης. Το επικαλυµµένο µε λεπτό φιλµ PVdC σελοφάν παρέχει στο προϊόν υψηλή προστασία από το οξυγόνο και την υγρασία. Το φιλµ αυτό αναφέρεται συνήθως ως σελοφάν επικαλυµµένο µε συµπολυµερές και συµβολίζεται ως MXXT. Εποξυ-ρητίνες ή Εποξειδικές ρητίνες Πολυαιθέρες που προκύπτουν από συµπύκνωση µιας διαλκοόλης (συνήθως της διφαινόλης Α) µε την επιχλωρυδρίνη ή άλλη ένωση που φέρει την εποξυ οµάδα. Χρησιµοποιούνται ως υλικά συγκόλλησης, ως επιχρίσµατα επιφανειών, στη βιοµηχανία χρωµάτων και ως σταθεροποιητές του PVC. Είναι υλικά µε µεγάλη σκληρότητα, χηµική αντοχή και αντοχή στη θερµότητα. Στη συσκευασία χρησιµοποιούνται κυρίως ως κόλλες και επιχρίσµατα. Οι εποξυφαινολικές ρητίνες χρησιµοποιούνται και ως λάκες στα λευκοσιδηρά κονσερβοκυτία. Πρόσθετα των Πολυµερών Τα πρόσθετα βελτιώνουν τις ιδιότητες του πολυµερούς χωρίς να µεταβάλλουν ουσιαστικά τη χηµική δοµή του. Ανάλογα µε τη λειτουργία που επιτελούν διακρίνονται σε πληρωτικά µέσα, πλαστικοποιητές, λιπαντικά, διογκωτικά, σταθεροποιητές, αντιοξειδωτικά κλπ. Τα πληρωτικά, οι πλαστικοποιητές και τα διογκωτικά επηρεάζουν τις µηχανικές ιδιότητες του πλαστικού αντικειµένου.

11 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 11 από 11 Τα αντιοξειδωτικά, τα προστατευτικά µέσα (σταθεροποιητές) φωτός, θερµότητας και φλόγας περιορίζουν ανεπιθύµητες χηµικές αντιδράσεις (χηµική γήρανση) στο πολυµερές. Τα λιπαντικά και τα αντιστατικά επηρεάζουν τις ιδιότητες της επιφάνειας. Τα χρώµατα, οι χρωστικές και τα µέσα διαφάνειας επηρεάζουν την εµφάνιση του προϊόντος. Πλαστικοποιητές Ουσίες που προστίθενται στα πολυµερή ώστε να τα καταστήσουν µαλακά και εύκαµπτα και να διευκολύνουν τη διαδικασία της µορφοποίησης. Είναι συνήθως υγρά µικρού µοριακού βάρους. Συνήθως χρησιµοποιούνται οι εστέρες του φθαλικού οξέος και ιδιαίτερα ο δι(2-αιθυλεξυλ)φθαλικός εστέρας (Dioctylphalate, DOP). ρουν διεισδύοντας µεταξύ των αλυσίδων του πολυµερούς, αυξάνουν έτσι τις αποστάσεις µεταξύ τους και κατά συνέπεια µειώνουν τις ελκτικές δυνάµεις µεταξύ των µορίων του πολυµερούς και αυξάνουν την κινητικότητα των αλυσίδων των µακροµορίων. Οι πλαστικοποιητές όντας µικρά µόρια έχουν την τάση να µεταναστεύουν από το εσωτερικό του πλαστικοποιηµένου πολυµερούς προς την επιφάνειά του και στη συνέχεια βεβαίως προς το τρόφιµο. Στο εµπόριο κυκλοφορούν περίπου 500 πλαστικοποιητές εκ των οποίων το 80% χρησιµοποιείται στην παραγωγή του µαλακού PVC. Αντιοξειδωτικά Ενώσεις που αντιδρούν µε τις ελεύθερες ρίζες και έτσι αναστέλλουν την αλυσωτή αντίδραση οξείδωσης του πολυµερούς µέσω µηχανισµού ελευθέρων ριζών. Με τον τρόπο αυτό προστατεύουν το πολυµερές κατά τη διαδικασία της µορφοποίησης (υψηλές θερµοκρασίες και παρουσία οξυγόνου) και αποτρέπουν τη χηµική γήρανση του πολυµερούς. Είναι συνήθως υποκατεστηµένες φαινόλες, αρωµατικές αµίνες ή οργανικές ενώσεις του φωσφορικού οξέος. Λιπαντικά Προστίθενται για να µειώσουν τις τριβές και την τάση για πρόσφυση του πολυµερούς στις µεταλλικές επιφάνειες των µηχανών επεξεργασίας Μέσα διόγκωσης Υλικά που χρησιµοποιούνται για την παραγωγή διογκωµένων πολυµερών και διακρίνονται σε φυσικά µέσα (αέρας, άζωτο, διοξείδιο του άνθρακα) και σε χηµικά µέσα.

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Β εξαµήνου ΑΡ. ΧΑΝ ΡΙΝΟΣ, DO, MPhil, cphd. Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Εβδοµάδα ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥΣ ΦΑΚΟΥΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ»

ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ : Α. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΗΣ ΚΑΒΑΛΑ 2010 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η πτυχιακή αυτή εργασία εκπονήθηκε κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ε. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Καθηγητής Συσκευασίας Τροφίμων Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Τ.Ε.Ι. Αθήνας 1 Ορισμοί Συσκευασία τροφίμων: αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ Τα πλαστικά πριν από εκατό χρόνια δεν υπήρχαν. Σήμερα, μόνο στην Ευρώπη, παράγονται κάθε χρόνο πάνω από ογδόντα κιλά πλαστικά ανά κάτοικο. Τα πλαστικά που προκύπτουν

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης.

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. ΠΟΛΥΜΕΡΗ 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. Πολυµερές (polymer): Είναι µόριο µεγάλους µεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Περιεχομένων

Πίνακας Περιεχομένων κεφάλαιο 1 Ασφάλεια των Τροφίμων 1.1 Ποιότητα...19 1.2 Ασφάλεια...20 1.3 Σχέση Ποιότητας και Ασφάλειας...21 1.4 Προαπαιτούμενα του HACCP...21 1.4.1 Υποδομή-εγκαταστάσεις...22 1.4.2 Εκπαίδευση...24 1.4.3

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 4. ΑΝΘΡΑΚΑΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του άνθρακα στον περιοδικό πίνακα. Να ταξινομούμε τα διάφορα είδη άνθρακα σε φυσικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αρμόδιος υπάλληλος: ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Τηλ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Χηµικών Μηχανικών Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων

ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Χηµικών Μηχανικών Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων 1 ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Χηµικών Μηχανικών Εργαστήριο Χηµείας και Τεχνολογίας Τροφίµων 1 Βασικές λειτουργίες συσκευασίας στο τρόφιµο: Προστασία σε προκαθορισµένο βαθµό για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Για ποιον λόγο δεν προβλέπεται απαίτηση έκδοσης δήλωσης συμμόρφωσης για τα μη πλαστικά ενδιάμεσα προϊόντα;

Για ποιον λόγο δεν προβλέπεται απαίτηση έκδοσης δήλωσης συμμόρφωσης για τα μη πλαστικά ενδιάμεσα προϊόντα; ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Ασφάλεια της τροφικής αλυσίδας Καινοτομία και βιωσιμότητα Πλαίσιο κειμένου 1 (σελίδα 3/32) Για ποιον λόγο δεν προβλέπεται απαίτηση έκδοσης δήλωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Η εταιρεία µας διαθέτει τα προϊόντα της ελληνικής βιοµηχανίας ασφαλτικών και στεγανωτικών υλικών Bituline A.B.E.E. Η Bituline αποτελεί µία σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΔΑΣΕΝΑΚΗ ΧΡΥΣΗ ΚΑΠΡΙΔΑΚΗ ΘΩΜΑΪΣ ΡΟΜΠΑ Αθήνα 2007 Παιχνίδι : σημαντικό κομμάτι ανάπτυξης των παιδιών. Μέσω αυτού: διασκεδάζουν, ασκούνται εκτονώνονται αποκτούν

Διαβάστε περισσότερα

Yπάρχει ένας µεγάλος αριθµός φυσικών, συνθετικών και τεχνητών µεγαλοµορίων µε τεράστια σηµασία. Έτσι το άµυλο, η κυτταρίνη και οι πρωτεΐνες παίζουν

Yπάρχει ένας µεγάλος αριθµός φυσικών, συνθετικών και τεχνητών µεγαλοµορίων µε τεράστια σηµασία. Έτσι το άµυλο, η κυτταρίνη και οι πρωτεΐνες παίζουν Αν επρόκειτο να ονοµαστεί ή εποχή µας από τα υλικά που τη χαρακτηρίζουνόπως η εποχή του Λίθου ή η εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου στο παρελθόν-θα έπρεπε ν αποκληθεί Aιώνας των Πλαστικών γ ιατί οι πλαστικές

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS FLOOR COAT 1F

DESMOS FLOOR COAT 1F Σελίδα 1 από 5 Μίγµα πολυολών σε συνδυασµό µε οργανικούς διαλύτες ( εστέρες, αρωµατικοί) κατάλληλο βερνίκωµα ξύλινων πατωµάτων [απλά και λευκασµένα] για Τοµείς εφαρµογής Χρησιµοποιείται σε ανάµιξη µε το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Μεταλλική Συσκευασία Εισαγωγή Συνηθέστερα χρησιµοποιούµενα µέταλλα: Σίδηρος (σαν ανοξείδωτος χάλυβας σε σκεύη και εξοπλισµό) Κασσίτερος (λευκοσίδηρος σε συνδυασµό µε σίδηρο στις κονσέρβες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΟΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΟΞΟΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΞΟΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Νίκος Κατσαρός Επιστημονικός Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» και Συνδεσμου Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος A.ΥΔΡΟ-ΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ Υδρόλυση Αναερόβια

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτήµατα για µεµβράνες PVC Alkor Draka

Εξαρτήµατα για µεµβράνες PVC Alkor Draka Εξαρτήµατα για µεµβράνες PVC Alkor Draka Η Alkor Draka διαθέτει για κάθε τύπο µεµβράνης PVC αντίστοιχα εξαρτήµατα που διατίθενται κατόπιν παραγγελίας. ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΕΠΙΣΤΡΩΣΗΣ ALKORPLUS Alkorplus Στρώµα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο

KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο Χρώμα για εξωτερικές επιφάνειες με βάση τα πυριτικά άλατα : - φιλικό για το περιβάλλον - οικονομικό - - προστατευτικό - ανεξίτηλο Φιλικό για το περιβάλλον Το ΚΕΙΜ-Granital

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη Δημητριακά Δημητριακά ή σιτηρά είναι αποξηραμένοι ώριμοι καρποί φυτών. Τα πιο σημαντικά δημητριακά είναι το σιτάρι ή σίτος, το ρύζι, το καλαμπόκι ή αραβόσιτος, το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Ο κόκκος

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ηράκλειο, 2/09/2010 ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ηράκλειο, 2/09/2010 ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ηράκλειο, 2/09/2010 ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Συντήρηση Σχολικών Κτιρίων Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Προμήθεια Χρωμάτων ΤΜΗΜΑ: Εκτέλεσης Κτιριακών Έργων Κ.Α. 30-7331.033 για το 2010 Αρμόδιος: Παπαδάκη-Μπιμπή

Διαβάστε περισσότερα

Lawinit 2-K- Haftprimer

Lawinit 2-K- Haftprimer ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νο. 233 Lawinit 2-K- Haftprimer Υδροδιαλυτό χαµηλη οσµη Ασφαλες. Ι. Το Προϊόν Το einza Lawinit 2-K-Haftprimer είναι υψηλής ποιότητας αντισκωριακο (2-συστατικών µε βάση εποξειδικη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΥΣΗ Καύση & εύρεση σύστασης βιοαερίου 1. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 8,96L (σε STP) που αποτελείται µόνο από CH4 και CO2, καίγεται πλήρως. Τα καυσαέρια περιέχουν 10,8g Η2Ο.

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΘΑΛΙΚΩΝ ΕΣΤΕΡΩΝ: DiBP / DBP / DEHP ΣΤΙΣ ΧΑΡΤΙΝΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΕΣ ΞΗΡΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΑΥΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ»

ΦΘΑΛΙΚΩΝ ΕΣΤΕΡΩΝ: DiBP / DBP / DEHP ΣΤΙΣ ΧΑΡΤΙΝΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΕΣ ΞΗΡΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΑΥΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ» «ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΦΘΑΛΙΚΩΝ ΕΣΤΕΡΩΝ: DiBP / DBP / DEHP ΣΤΙΣ ΧΑΡΤΙΝΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΕΣ ΞΗΡΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΑΥΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ» Dr. rer. nat. Μ. Κόρµαλη, Ph. D. T. Τογκαλίδου Γ.Χ.Κ. Χ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ ΕΠΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ -ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ ΒΕΡΝΙΚΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ ΞΥΛΙΝΩΝ - ΣΙ ΗΡΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ. Ηράκλειο, 30 / 04 / 2015

ΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ ΕΠΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ -ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ ΒΕΡΝΙΚΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ ΞΥΛΙΝΩΝ - ΣΙ ΗΡΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΩΝ. Ηράκλειο, 30 / 04 / 2015 Ηράκλειο, 30 / 04 / 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ «Προµήθεια Χρωµάτων» ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ για το έργο αυτεπιστασίας: /ΝΣΗ : ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ & ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑΣ «Συντήρηση Σχολικών κτιρίων Α/θµιας & B/θµιας εκπαίδευσης»

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Μάθημα 6 ο Καταλυτική Πυρόλυση Θερμική Πυρόλυση Ιξωδόλυση Εξανθράκωση Γλύκανση Παραγωγή Υδρογόνου Ανάμιξη Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Καταλυτική Πυρόλυση

Διαβάστε περισσότερα

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou.

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou. ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Επιμέλεια Λύσεων : Έλενα Ανδρέου Χημικός, με πτυχίο Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταπτυχιακό τίτλο ΜRes in

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ A

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελίδα Πρόλογος 11 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι 1. Χηµικές ουσίες 14 1.1 Γενικά 14 1.2 Χηµικές ουσίες στο εργασιακό περιβάλλον 14 2. Μορφή και τύπος των χηµικών ουσιών στο εργασιακό περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

Στεγανωτικές Ασφαλτικές Μεµβράνες Index Argo (Ελαστικότητα σε χαµηλή θερµοκρασία (ΕΝ 1109) 0 C)

Στεγανωτικές Ασφαλτικές Μεµβράνες Index Argo (Ελαστικότητα σε χαµηλή θερµοκρασία (ΕΝ 1109) 0 C) Ασφαλτόπανα INDEX Τα ασφαλτόπανα Index χρησιµοποιούνται για τη στεγανοποίηση δωµάτων, υπογείων, δεξαµενών, σηράγγων, θεµελίων, γεφυρών και άλλων κατασκευών. Είναι οπλισµένα µε «µη υφασµένο» πολυεστερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΣΚΛΗΡΥΝΟΜΕΝΕΣ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΕΣ ΡΗΤΙΝΕΣ

ΘΕΡΜΟΣΚΛΗΡΥΝΟΜΕΝΕΣ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΕΣ ΡΗΤΙΝΕΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΘΕΡΜΟΣΚΛΗΡΥΝΟΜΕΝΕΣ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΕΣ ΡΗΤΙΝΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και ενός (ή περισσότερων) σταθεροποιητών. Αν δεν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν έγγραφο αποτελεί απλώς βοήθημα τεκμηρίωσης και τα θεσμικά όργανα δεν αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για το περιεχόμενό του

Το παρόν έγγραφο αποτελεί απλώς βοήθημα τεκμηρίωσης και τα θεσμικά όργανα δεν αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για το περιεχόμενό του 2011R0010 EL 30.12.2011 002.001 1 Το παρόν έγγραφο αποτελεί απλώς βοήθημα τεκμηρίωσης και τα θεσμικά όργανα δεν αναλαμβάνουν καμία ευθύνη για το περιεχόμενό του B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 10/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά τα συνδετικά κουφώματα αναφέρονται στα κουφώματα που είναι κατασκευασμένα από πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC).

Γενικά τα συνδετικά κουφώματα αναφέρονται στα κουφώματα που είναι κατασκευασμένα από πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC). Παρουσίαση ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΡΝΑΟΥΤΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ Εκπαιδευτές ΚΕ.ΠΑ Γενικά τα συνδετικά κουφώματα αναφέρονται στα κουφώματα που είναι κατασκευασμένα από πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC). To PVC είναι το τρίτο πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι 98 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ Με τον όρο επιμετάλλωση εννοούμε τη δημιουργία ενός στρώματος μετάλλου πάνω στο μέταλλο βάσης για την προσθήκη ορισμένων επιθυμητών ιδιοτήτων. Οι ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα Κρέατος και Λουκάνικα Λουκάνικα 4

Προϊόντα Κρέατος και Λουκάνικα Λουκάνικα 4 23 Προϊόντα Κρέατος και Λουκάνικα Λουκάνικα 4 Λουκάνικο τύπου Φρανκφούρτης Το προϊόν είναι πολύ μαλακό Διαχωρίζεται ζελέ ή λίπος Ανάπτυξη απωθητικού χρώματος Πολύ ανοιχτό χρώμα πολύ μικρό ποσοστό συνδετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΘΕΡΜΙΔΟΜΕΤΡΙΑ ΣΑΡΩΣΗΣ DIFFERENTIAL SCANNING CALORIMETRY (DSC)

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΘΕΡΜΙΔΟΜΕΤΡΙΑ ΣΑΡΩΣΗΣ DIFFERENTIAL SCANNING CALORIMETRY (DSC) ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΘΕΡΜΙΔΟΜΕΤΡΙΑ ΣΑΡΩΣΗΣ DIFFERENTIAL SCANNING CALORIMETRY (DSC) Τεχνική ανίχνευσης φυσικό/χημικών διεργασιών πολυμερικών και άλλων υλικών (δοκίμια) που συνοδεύονται από ανταλλαγή θερμότητας με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ emc

ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ emc ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ emc ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΦΙΛΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΠΟΑΛΛΕΡΓΙΚΑ 100% ΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ..ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP 1 1. Είδη κρέατος 2. Σκόνη γάλακτος 3. Προτηγανισµένες και µη πατάτες 4. Ψάρια και θαλασσινά 2 1. Εφαρµογή προγράµµατος HACCP στην παραγωγή κρέατος Η χρήση HACCP

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Epoxy Aqua Paint. Epoxy Aqua Primer. Ειδικά Χρώματα. Εποξειδικό χρώμα νερού 2 συστατικών

Epoxy Aqua Paint. Epoxy Aqua Primer. Ειδικά Χρώματα. Εποξειδικό χρώμα νερού 2 συστατικών Ειδικά Χρώματα Epoxy Aqua Paint Εποξειδικό χρώμα νερού 2 συστατικών Εποξειδικό τελικό χρώμα νερού δύο συστατικών, εσωτερικής και εξωτερικής χρήσης, κατάλληλο για την προστασία τσιμεντένιων, μεταλλικών

Διαβάστε περισσότερα

Ε. 07.3-3.1 Μ. ΜΠΑΓΚΑΤΖΟΥΝΗΣ & ΥΙΟΙ ΑΕΒΕ 1 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ 1 ΜΠΑΧΑΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΙΟΥΛΙΟΣ 2012 1 2 ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΕΛΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

Ε. 07.3-3.1 Μ. ΜΠΑΓΚΑΤΖΟΥΝΗΣ & ΥΙΟΙ ΑΕΒΕ 1 ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ 1 ΜΠΑΧΑΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΙΟΥΛΙΟΣ 2012 1 2 ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΕΛΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1Σελίδα 1 από 3 Μ. ΜΠΑΓΚΑΤΖΟΥΝΗΣ & ΥΙΟΙ ΑΕΒΕ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΑ ΜΠΑΧΑΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Κωδικός Εγγράφου Ε. 07.3-3.1 Έκδοση 1 Αναθεώρηση 1 ΙΟΥΛΙΟΣ 2012 Σελίδα 1 από 2 ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΕΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Νερό Η παρουσία του νερού στα τρόφιμα και η μορφή με την οποία βρίσκεται σε αυτά επηρεάζουν τις ιδιότητές τους όπως και την ικανότητα συντήρησής τους. Το μόριο του νερού αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΤΑ 100 ΠΡΩΤΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ 1.176.697.997 9,0 334 ΕΛΑΙΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΤΩ ΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ, 'ΑΛΛΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΚΑΤΕΡΓΑΣΤΑ 887.192.

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΤΑ 100 ΠΡΩΤΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ 1.176.697.997 9,0 334 ΕΛΑΙΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΤΩ ΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ, 'ΑΛΛΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΚΑΤΕΡΓΑΣΤΑ 887.192. -2009 α/α 1 334 ΕΛΑΙΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΤΩ ΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ, 'ΑΛΛΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΚΑΤΕΡΓΑΣΤΑ 2 542 ΦΑΡΜΑΚΑ (ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ) 1.176.697.997 9,0 334 ΕΛΑΙΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΤΩ ΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 15.1.2011 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 12/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 10/2011 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 14ης Ιανουαρίου 2011 για τα πλαστικά υλικά και αντικείμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του συνεξεταζόμενου γνωστικού αντικειμένου Χημείας ΠΕ 04 που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙ Α ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΗΜΕΡΙ Α ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙ Α ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΣΤΕΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥΣ H χρήση των γεωσυνθετικών υλικών στην στεγανοποίηση έργων πολιτικού µηχανικού είναι σήµερα απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία & Εξαγωγές

Συσκευασία & Εξαγωγές Συσκευασία & Εξαγωγές Μανώλης Δανιήλ Διευθυντής ΟΠΕ 19/7/2013 1 19/7/2013 2 19/7/2013 3 19/7/2013 4 19/7/2013 5 19/7/2013 6 19/7/2013 7 19/7/2013 8 19/7/2013 9 19/7/2013 10 19/7/2013 11 Τι πρέπει να κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΤΙΚΑ ΜΟΝΩΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΒΟΥΡΤΣΑΚΙ ΓΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΑ "NEΑ EΛΒIΣ Α.Ε."

ΥΦΑΝΤΙΚΑ ΜΟΝΩΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΒΟΥΡΤΣΑΚΙ ΓΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΑ NEΑ EΛΒIΣ Α.Ε. ΥΦΑΝΤΙΚΑ ΜΟΝΩΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΒΟΥΡΤΣΑΚΙ ΓΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΑ "NEΑ EΛΒIΣ Α.Ε." Θέση ΑΥΓΟ ΣOΥΦΛI EΒΡOΥ 684 00 Πωλήσεις: Tηλ: 2554 023522 Φaξ: 2554 020049 E-mail: info@weatherstrip.gr WEB-SITE:www.weatherstrip.gr WEB-SITE:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρολογικά Προϊόντα

Ηλεκτρολογικά Προϊόντα 54 Ηλεκτρολογικά Προϊόντα 3M Σπρέι (Ηλεκτρολογικά) Προστασία Επιφανειών Ηλεκτρολογικά Σπρέι Scotch 1601 Διαφανές Μονωτικό Σπρέι Μια διαφανείς αλκυλική µονωτική ρητίνη. Ανθεκτικό στις ακτίνες UV, τα οξέα,

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ Ασφάλεια της τροφικής αλυσίδας Καινοτομία και βιωσιμότητα Βρυξέλλες, 21.2.2014 Κατευθυντήριες γραμμές της Ένωσης σχετικά με τον κανονισμό (ΕΕ)

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (16503-17006) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα