Μηχανισμοί της Εξέλιξης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μηχανισμοί της Εξέλιξης"

Transcript

1 Μηχανισμοί της Εξέλιξης

2 Τι είναι εξέλιξη? Τα φύλλα των δέντρων αλλάζουν χρώμα και πέφτουν κάτω μετά από αρκετές εβδομάδες. Οι οροσειρές διαβρώνονται σε διάρκεια εκατομμυρίων ετών. Μια γενεαλογία δείχνει εμφανώς αλλαγή με κληρονομικότητα σε μικρόαριθμόετών. Πάνω από ένα μεγάλο αριθμό ετών, η εξέλιξη παράγει τεράστια ποικιλότητα μορφών ζωής.

3 Πώς ξέρουμε τι συνέβη πότε; Η ζωή άρχισε 3.8 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, και τα έντομα διαφοροποιήθηκαν 290 εκατομμύρια χρόνια πριν, αλλά οι γενεαλογικές σειρές των ανθρώπων και των χιμπατζήδων απέκλιναν μόνο πέντε εκατομμύρια έτη πριν. Πώς οι επιστήμονες έχουν υπολογίσει τις ημερομηνίες των εξελικτικών γεγονότων του παρελθόντος; Μορφή ζωής Microbial (procaryotic cells) Complex (eucaryotic cells) First multicellular animals Shell-bearing animals Vertebrates (simple fishes) Amphibians Reptiles Mammals Nonhuman primates Earliest apes Australopithecine ancestors of humans Modern humans Εκατ. Έτη από εμφάνιση

4 Μηχανισμοί Εξέλιξης Γενετική παραλλαγή Μεταλλαγές Οι αιτίες των μεταλλαγών Ροή γονιδίων Φύλο και γενετική μετάθεση Ανάπτυξη ημιουργία, διατήρηση, περιορισμός ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Μεταβίβαση στους απογόνους Παρουσία στον πληθυσμό. Γενετική κλίση Φυσική επιλογή Σεξουαλική επιλογή Τεχνητή επιλογή ΕΠΙΛΟΓΗ Προσαρμογή Coevolution

5 Μηχανισμοί: οι διαδικασίες της εξέλιξης Εξέλιξη είναι η διαδικασία μέσω της οποίας οι σύγχρονοι οργανισμοί κατάγονται από αρχαίους προγόνους. Η εξέλιξη είναι υπεύθυνη και για τις αξιοπρόσεκτες ομοιότητες που βλέπουμε σε όλη τη ζωή και την καταπληκτική ποικιλομορφία αυτής της ζωής - αλλά πώς ακριβώς λειτουργεί; Θεμελιώδες στη διαδικασία είναι η γενετική ποικιλότητα επάνω στην οποία οι δυνάμεις επιλογής μπορούν να ενεργήσουν για να λάβει χώρα η εξέλιξη. Αυτό το τμήμα εξετάζει τους μηχανισμούς της εξέλιξης επικεντρώνοντας στη:

6 Καταγωγή και στις γενετικές διαφορές που είναι κληρονομήσιμες και περνούν στην επόμενη γενεά Μεταλλαγή, μετανάστευση (ροή γονιδίων), γενετική παρεκκλιση, και φυσική επιλογή ως μηχανισμοί της αλλαγής Η σημασία της γενετικής ποικιλότητας Την τυχαία φύση της γενετικής παρέκκλισης και τα αποτελέσματα μιας μείωσης της γενετικής ποικιλότητας Πώς η ποικιλότητα, η διαφοροποιημένη αναπαραγωγή, και η κληρονομικότητα καταλήγει στην εξέλιξη μέσω της φυσικής επιλογής και Πώς τα διαφορετικά είδη μπορούν να επηρεάσουν στην εξέλιξη το ένα το άλλο μέσω της συνεξέλιξης.

7 Φυσική Επιλογή και Γενετική Ούτε ο αρβίνος ούτε ο Wallace δεν θα μπορούσαν να εξηγήσουν πώς η εξέλιξη εμφανίστηκε: πώς αυτά τα κληρονομικά γνωρίσματα (παραλλαγές) μεταφέρθηκαν στην επόμενη γενεά; (Θυμίζουμε ότι ο Gregor Mendel δεν είχε ακόμα δημοσιεύσει τις ιδέες του για τη Γενετική). Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, η Γενετικήπαρείχετην απάντηση, και συνδέθηκε με την εξέλιξη στο νεο αρβινισμό, επίσης γνωστό ως Σύγχρονη Σύνθεση.

8 Γενετική Ποικιλότητα Πληθυσμοί Γενετική πληθυσμών Μεταλλαγές στο Γονιδίωμα Γενετικός Ανασυνδυασμός ΟνόμοςHardy Weinberg Ρυθμός μεταλλαγής Πρόσθετες πηγές ποικιλότητας

9 Πληθυσμός Ένας πληθυσμός είναι μια ομάδα δυνητικά διασταυρούμενων οργανισμών του ιδίου είδους που καταλαμβάνουν μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή. Τα άτομα ενός πληθυσμού μοιράζονται μια κοινή δεξαμενή γονιδίων που είναι το άθροισμα όλων των γενετικών πληροφοριών που φέρουν τα μέλη ενός πληθυσμού. Τα μέλη ενός πληθυσμού διαφέρουν μεταξύ τους. Αυτή η ποικιλότητα είναι η πρώτη ύλη στην οποία η φυσική επιλογή επενεργεί.

10 Γενετική Πληθυσμών Όλη η γενετική παραλλαγή σε έναν πληθυσμό παράγεται από τις μεταλλαγές. Η μεταλλαγή είναι οποιαδήποτε κληρονομήσιμη αλλαγή στο DNA. Οι μεταλλαγές μπορούν να είναι αλλαγές μιας μόνο βάσης νουκλεοτιδίου ή μπορεί να περιλαμβάνει αλλαγές στον αριθμό των χρωμοσωμάτων. Εάν μια μεταλλαγή είναι καλή, ουδέτερη, ή επιβλαβήςεξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει την επιβίωση και την αναπαραγωγική επιτυχία. Χωρίς παραλλαγές (που απορρέουν από τις μεταλλαγές των μορίων DNA που παράγουν νέα αλληλόμορφα γονίδια) η φυσική επιλογή δεν θα είχε τίποτα για να δράσει.

11 Μεταλλαγές στο Γονιδίωμα το πρώτο βήμα της εξέλιξης Μεταλλαγή είναι μια αλλαγή στο DNA, το κληρονομικό υλικό της ζωής. Το DNA ενός οργανισμού επηρεάζει τον φαινότυπο δηλαδή τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μεταλλαγών: στο επίπεδο του γονιδίου=σημειακές μεταλλαγές: αντικατάσταση, εξάλειψη, προσθήκη ενός ή λίγων γειτονικών νουκλεοτιδίων. στο επίπεδο του χρωμοσώματος=χρωμοσωμικές μεταλλαγές: α) αλλαγές στον αριθμό χρωμοσωμάτων, β) αλλαγές στη θέση των γονιδίων ή περιοχών λόγω αναστροφών και μεταθέσεων, γ) αλλαγή στον αριθμό των γονιδίων ή περιοχών (εξάλειψη, διπλασιασμός).

12 Μεταλλαγές Οι μεταλλαγές είναι τυχαίες Οι μεταλλαγές μπορούν να είναι ευεργετικές, ουδέτερες, ή επιβλαβείς για τον οργανισμό. Οι μεταλλαγές είναι τυχαίες - εάν μια ιδιαίτερη μεταλλαγή συμβαίνει ή όχι είναι ανεξάρτητη από το πόσο χρήσιμη θα ήταν. Όλες οι μεταλλαγές δεν έχουν σημασία για την εξέλιξη εδομένου ότι όλα τα κύτταρα στο σώμα μας περιέχουν DNA, υπάρχουν πλήθος θέσεων για να εμφανιστούν μεταλλαγές εντούτοις, δεν έχουν σημασία όλες οι μεταλλαγές για την εξέλιξη. Οι σωματικές μεταλλαγές εμφανίζονται σε μη-αναπαραγωγικά κύτταρα και δεν περνούνστοναπόγονο. Οι μόνες μεταλλαγές που έχουν σημασία στη μεγάλης κλίμακας εξέλιξη είναι εκείνες που μπορούν να μεταφερθούν στους απογόνους. Αυτές εμφανίζονται στα αναπαραγωγικά κύτταρα, όπως είναι τα ωάρια και τα σπερματοζωάρια, και καλούνται μεταλλάξεις γαμετοκυττάρων (germ line mutations). Οι μεταλλαγές γονιδίων παρέχουν τα νέα αλληλόμορφα γονίδια, κάνοντας αυτές τις μεταλλαγές την τελευταία πηγή ποικιλότητας.

13 Τα αποτελέσματα μιας μετάλλαξης σε γαμέτη Καμία αλλαγή δεν εμφανίζεται στο φαινότυπο Μερικές μεταλλαγές δεν έχουν οποιαδήποτε αξιοπρόσεχτη επίδραση στο φαινότυπο ενός οργανισμού. Αυτό μπορεί να συμβεί σε πολλές καταστάσεις: ίσως η μεταλλαγή εμφανίζεται σε ένα τμήμα του DNA μη λειτουργικό, ή ίσωςη μεταλλαγή εμφανίζεται σε μια περιοχή κωδικοποίησης πρωτεΐνης, αλλά καταλήγει να μην επηρεάζει την ακολουθία αμινοξέων της πρωτεΐνης. Μικρή αλλαγή εμφανίζεται στο φαινότυπο Μια μοναδιαία μετάλλαξη έγινε αιτία τα αυτιά αυτής της γάτας να γυρίσουν ελαφρώς προς τα πίσω. Μεγάλη αλλαγή εμφανίζεται στο φαινότυπο Μερικές πραγματικά σημαντικές φαινοτυπικές αλλαγές, όπως η αντίσταση των εντόμων στο DDT προκαλούνται μερικές φορές από μοναδιαίες μεταλλάξεις. Μια μοναδιαία μετάλλαξη μπορεί επίσης να έχει ισχυρά αρνητικά αποτελέσματα στον οργανισμό. Μεταλλαγές που προκαλούν το θάνατο ενός οργανισμού καλούνται θανάσιμες ή θνησιγόνες- και δεν υπάρχουν περισσότερο αρνητικές από αυτές.

14 Αιτίες των μεταλλαγών Οι μεταλλαγές συμβαίνουν για διάφορους λόγους. Το DNA αποτυγχάνει να αντιγραφεί με ακρίβεια. Εάν τα επιδιορθωτικά ένζυμα δεν αποκαταστήσουν τη βλάβη τότε κάτα τη διαδικασία της αντιγραφής του DNA εγκαθίστανται μεταλλάξεις στο γονιδίωμα. Εξωτερικές επιρροές μπορούν να δημιουργήσουν μεταλλαγές. Οι μεταλλαγές μπορούν επίσης να προκληθούν από την έκθεση σε συγκεκριμένες χημικές ουσίες ή την ακτινοβολία. Αυτοί οι παράγοντες αναγκάζουν το DNA να αποσυντίθεται. Αυτό δεν είναι απαραιτήτως αφύσικο - ακόμη και στα απομονωμένα και παρθενικά περιβάλλοντα, το DNA αποσυντίθεται. Εντούτοις, όταν το κύτταρο διορθώνει το DNA του, θα μπορούσε να μην κάνει μια εργασία τέλειας διόρθωσης. Έτσι το κύτταρο θα κατέληγε με DNA ελαφρώς διαφορετικό από το αρχικό DNA και ως εκ τούτου, σε μια μεταλλαγή.

15 Μεταλλαγές στο Γονιδίωμα Οι μεταλλαγές γονιδίων παρέχουν τα νέα αλληλόμορφα γονίδια. Μια μεταλλαγή γονιδίου είναι μια αλλαγή στην νουκλεοτιδική ακολουθία DNA, που παράγει μια εναλλακτική ακολουθία, που καλείται αλληλόμορφο γονίδιο (allele). Ομόζυγα άτομα: τα ομόλογα γονίδια ταυτίζονται (ταυτόσημα αλληλόμορφα πχ. ΑΑ, αα) Ετερόζυγα άτομα: τα ομόλογα γονίδια διαφέρουν (διαφορετικά αλληλόμορφα, πχ Αα) Γονότυπος: αναφέρεται στην πληροφορία των γονιδίων, στον διπλοειδή δηλαδή συνδυασμό των αλληλομόρφων ενός γενετικού τύπου (πχ. ΑΑ, αα, Αα) Ποικιλότητα: εάν υπάρχουν μόνο 2 αλληλόμορφα Πολυμορφισμός: εάν υπάρχουν τουλάχιστον 2 αλληλόμορφα Γονιδίωμα: το πλήρες νουκλεοτιδικό σύνολο της απλοειδούς σειράς κάθε κυττάρου

16 Γενετικός Ανασυνδυασμός Στους εγγενώς αναπαραγόμενους οργανισμούς, ο γενετικός ανασυνδυασμός είναι η ανακατανομή των αλληλόμορφων γονιδίων και των χρωμοσωμάτων. Ο ανασυνδυασμός προκύπτει από διασκελλισμό κατά τη διάρκεια της μείωσης, τυχαίου διαχωρισμού των χρωμοσωμάτων στους γαμέτες κατά τη διάρκεια της μειωτικής διαίρεσης, και τυχαίου συνδυασμού των γαμετών κατά τη διάρκεια της γονιμοποίησης. Ολόκληρος ο γονότυπος υπόκειται σε φυσική επιλογή δεδομένου ότι οι νέοι συνδυασμοί των αλληλόμορφων γονιδίων μπορεί να βελτιώσουν την αναπαραγωγική επιτυχία του οργανισμού. Για τα πολυγονιδιακά χαρακτηριστικά, ο ευνοϊκότερος συνδυασμός μπορεί να εμφανιστεί όταν ομαδοποιηθούν τα σωστά αλληλόμορφα γονίδια με ανασυνδυασμό.

17 Συχνότητα αλληλόμορφων γονιδίων Οι παραλλαγές δεν δημιουργούνται μόνο, αλλά επίσης συντηρούνται και μεταφέρονται από τη μια γενεά στην επόμενη. εξαμενή γονιδίων είναι το σύνολο όλων των αλληλόμορφων γονιδίων σε έναν πληθυσμό, στο πλαίσιο των συχνοτήτων γονιδίων. Ούτε η κυριαρχία ούτε η σεξουαλική αναπαραγωγή δεν αλλάζουν τις συχνότητες των αλληλόμορφων γονιδίων.

18 ΟνόμοςHardy - Weinberg Αυτόςονόμοςδηλώνειότιμιαισορροπία συχνοτήτων των αλληλόμορφων γονιδίων και των γονοτύπων σε μια δεξαμενή γονιδίων (που χρησιμοποιεί έναν τύπο p2 + 2pq + q2) παραμένει στην ουσία σε κάθε διαδεχόμενη γενεά ενός σεξουαλικά αναπαραγόμενου πληθυσμού εάν πέντε όροι ικανοποιούνται. 1. Καμία μεταλλαγή: δεν εμφανίζεται καμία αλληλόμορφη αλλαγή. 2. Καμία ροή γονιδίων: δεν εμφανίζεται μετανάστευση αλληλόμορφων γονιδίων από ή προς τον πληθυσμό. 3. Τυχαίο ζευγάρωμα: ζευγάρι ατόμων κατά τύχη και όχι σύμφωνα με τους γονοτύπους ή τους φαινότυπούς τους. 4. Καμία γενετική παρέκκλιση: ο πληθυσμός είναι μεγάλος έτσι αλλαγές στις συχνότητες των αλληλόμορφων γονιδίων λόγω τύχης είναι ασήμαντες. 5. Καμία επιλογή: καμία εκλεκτική πίεση δεν ευνοεί έναν γονότυπο ως προς έναν άλλο.

19 ΟνόμοςHardy - Weinberg ΑυτοίοιόροιτουνόμουHardy-Weinberg ικανοποιούνται σπάνια στη φύση, έτσι οι συχνότητες των αλληλόμορφων γονιδίων στην γονιδιακή δεξαμενή ενός πληθυσμού αλλάζουν από μια γενεά στην επόμενη, με συνέπεια την εξέλιξη. Μπορούμε τώρα να θεωρήσουμε ότι οποιαδήποτε αλλαγή των συχνοτήτων αλληλόμορφων γονιδίων σε μια δεξαμενή γονιδίων δείχνει ότι η εξέλιξη έχει συμβεί. Μια ισορροπία Hardy-Weinberg παρέχει μια βασική γραμμή από την οποία μπορεί κάποιος να κρίνει εάν η εξέλιξη έχει εμφανιστεί. ΗισορροπίαHardy-Weinberg είναι μια σταθερότητα των συχνοτήτων στη γονιδιακή δεξαμενή που παραμένει κατά τη διάρκεια των γενεών, και θα μπορούσε καλύτερα να βρίσκεται μεταξύ των σταθερών πληθυσμών χωρίς τη φυσική επιλογή ή όπου η επιλογή είναι σταθεροποιημένη. Μικροεξέλιξη είναι η συσσώρευση των μικρών αλλαγών σε μια δεξαμενή γονιδίων κατά τη διάρκεια μιας σχετικά μικρής χρονικής περιόδου.

20 Ρυθμός μεταλλαγής Οι μεταλλαγές γονιδίων οδηγούν σε νέα αλληλόμορφα γονίδια, και είναι η πηγή ποικιλότητας μέσα στους πληθυσμούς. Οι μεταλλαγές γονιδίων είναι τελικά πίσω από τους άλλους μηχανισμούς που παρέχουν την ποικιλότητα. Λόγω της αντιγραφής του DNA και των μηχανισμών επιδιόρθωσης, τα ποσοστά μεταλλαγής μεμονωμένων γονιδίων είναι χαμηλά, αλλά δεδομένου ότι κάθε οργανισμός έχει πολλά γονίδια, και ένας πληθυσμός έχει πολλά άτομα, νέες μεταλλαγές προκύπτουν στους πληθυσμούς συνέχεια. Κατά συνέπεια, οι μεταλλαγές είναι σχετικά συνήθης, και ο ρυθμός μεταλλαγής είναι μια επαρκής πηγή νέων αλληλόμορφων γονιδίων. Υψηλά επίπεδα της μοριακής ποικιλότητας είναι συνήθη στους φυσικούς πληθυσμούς, αν και πολλές μεταλλαγές (συνήθως υπολειπόμενες) είναι κρυμμένες.

21 Ρυθμός μεταλλαγής Ο ρυθμός μεταλλαγής ποικίλλει πολύ μεταξύ των ειδών και ακόμη και μεταξύ των γονιδίων ενός ατόμου. Οι μεταλλαγές προκαλούνται από λάθη στον διπλασιασμό του DNA, τιςχημικέςουσίες, ή την ακτινοβολία. Μεγάλης κλίμακας αποτελέσματα της μεταλλαγής προκύπτουν μόνο όταν η μεταλλαγή συνδυάζεται με άλλους παράγοντες που ανακατατάσσουν τη γονιδιακή δεξαμενή. Η επιλογή ενεργεί στα άτομα, όχι στα μεμονωμένα γονίδιά τους. Η εγγενής αναπαραγωγή αυξάνει την ποικιλότητα με την ανακατάταξη των γενετικών πληροφοριών των γονέων σε νέους συνδυασμούς στον απόγονό τους. Οι μεταλλαγές παράγουν νέα αλληλόμορφα γονίδια.

22 Γενετική Ποικιλότητα Χωρίς γενετική ποικιλότητα μερικοί από τους βασικούς μηχανισμούς της εξελικτικής αλλαγής δεν μπορούν να λειτουργήσουν. Υπάρχουν τρεις κύριες πηγές γενετικής ποικιλότητας: 1. Μεταλλαγές είναι αλλαγές στο DNA. Μια μοναδιαία μεταλλαγή μπορεί να έχει μια μεγάλη επίδραση, αλλά σε πολλές περιπτώσεις, η εξελικτική αλλαγή βασίζεται στη συσσώρευση πολλών μεταλλαγών. 2. Ροή γονιδίων είναι οποιαδήποτε μετακίνηση γονιδίων από έναν πληθυσμό σε άλλο και είναι μια σημαντική πηγή γενετικής ποικιλότητας. 3. Το φύλο μπορεί να εισαγάγει νέους συνδυασμούς γονιδίων σε έναν πληθυσμό. Αυτή το γενετικό ανακάτωμα (shuffling) είναι μια άλλη σημαντική πηγή γενετικής ποικιλότητας. Το γενετικό ανακάτωμα είναι μία πηγή ποικιλότητας

23 Ροή γονιδίων Η ροή γονιδίων - επίσης αποκαλούμενη μετανάστευση - είναι οποιαδήποτε μετακίνηση γονιδίων από έναν πληθυσμό σε άλλο. Η ροή γονιδίων περιλαμβάνει πολλά διαφορετικών ειδών γεγονότα, όπως είναι π.χ. η μεταφορά της γύρης με τον αέρα σε νέο προορισμό ή η μετακίνηση των ανθρώπων σε νέες πόλεις ή χώρες. Εάν γονίδια μεταφέρονται σε έναν πληθυσμό όπου τέτοια γονίδια προηγουμένως δεν υπήρχαν, η ροή γονιδίων μπορεί να είναι μια πολύ σημαντική πηγή γενετικής ποικιλότητας. Στο σχήμα παρακάτω, το γονίδιο με τον καφετί χρωματισμό κινείται από έναν πληθυσμό προς άλλο.

24 Ροή γονιδίων Η ροή γονιδίων κινεί τα αλληλόμορφα γονίδια μεταξύ των πληθυσμών μέσω της διασταύρωσης καθώς επίσης και από τη μετανάστευση των ατόμων αναπαραγωγής. Η ροή γονιδίων αυξάνει την ποικιλότητα μέσα σε έναν πληθυσμό με την εισαγωγή νέων αλληλόμορφων γονιδίων παραχθέντων σε έναν άλλο πληθυσμό. Η συνεχής ροή γονιδίων τείνει να μειώσει την ποικιλομορφία μεταξύ των πληθυσμών, αναγκάζοντας τις δεξαμενές γονιδίων να γίνονται παρόμοιες. Η μείωση ή ο περιορισμός της ροής γονιδίων μεταξύ των πληθυσμών είναι ουσιαστικές για την ανάπτυξη νέων ειδών. Η συχνότητα των αλληλόμορφων γονιδίων μπορεί να αλλάζει από γενεά σε γενεά ως τυχαίο αποτέλεσμα μόνο σε μια μικρή γονιδιακή δεξαμενή. Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως γενετική παρέκκλιση.

25 Γένη και γενετικό ανακάτωμα Τα γένη μπορεί να εισάγουν νέους συνδυασμούς γονιδίων σε έναν πληθυσμό και είναι σημαντική πηγή γενετικής ποικιλότητας. Ξέρετε πιθανόν από εμπειρία ότι οι αμφιθαλείς αδελφοί δεν είναι γενετικά ίδιοι με τους γονείς τους ή ο ένας με τον άλλον (εκτός από, φυσικά, τους μονογενείς δίδυμους). Αυτό γίνεται επειδή όταν αναπαράγονται εγγενώς οι οργανισμοί, κάποιο γενετικό «ανακάτωμα» εμφανίζεται, συγκεντρώνοντας νέους συνδυασμούς γονιδίων. Παραδείγματος χάριν, θα μπορούσατε να έχετε θαμνώδη φρύδια και μεγάλη μύτη αφού η μητέρα σας είχε γονίδια για θαμνώδη φρύδια και ο πατέρας σας γονίδια για μεγάλη μύτη. Αυτοίοισυνδυασμοί μπορούν να είναι καλοί, κακοί, ή ουδέτεροι. Εάν ο σύζυγός σας έχει φυσική κατάσταση το συνδυασμό θαμνώδη φρύδια/μεγάλη μύτη, ήσαστε τυχεροί και πετύχατε έναν συνδυασμό νίκης! Αυτό το ανακάτωμα είναι σημαντικό για την εξέλιξη επειδή μπορεί να εισάγει νέους συνδυασμούς γονιδίων σε κάθε γενεά. Εντούτοις, μπορεί επίσης να καταστρέψει τους «καλούς» συνδυασμούς γονιδίων.

26 Εξελικτικοί Μηχανισμοί Γενετική Ποικιλότητα Μεταλλαγές Ροή γονιδίων Γένη και γενετικό ανακάτωμα Γενετική Παρέκκλιση Μετανάστευση Προσαρμογή Ανάπτυξη ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ

27 ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ Η γενετική παρέκκλιση είναι αλλαγές στις συχνότητες αλληλόμορφων γονιδίων μιας δεξαμενής γονιδίων λόγω ευκαιριών ή τυχαίων γεγονότων. Αυτό μπορεί να εμφανιστεί σε μεγάλους ή μικρούς πληθυσμούς. Η γενετική παρέκκλιση αναγκάζει τις δεξαμενές γονιδίων δύο απομονωμένων πληθυσμών να γίνουν ανόμοιες καθώς μερικά αλληλόμορφα γονίδια χάνονται και άλλα σταθεροποιούνται. Η γενετική παρέκκλιση εμφανίζεται όταν ιδρυτές (ή άποικοι) ιδρύουν έναν νέο πληθυσμό, μετά από γενετικό bottleneck και συνισταμένη διασταύρωση. Η επίδραση των ιδρυτών είναι μια περίπτωση γενετικής παρέκκλισης στην οποία σπάνια αλληλόμορφα γονίδια, ή συνδυασμοί αλληλόμορφων γονιδίων, εμφανίζονται σε υψηλότερη συχνότητα σε έναν πληθυσμό απομονωμένο από το γενικό πληθυσμό. Τα ιδρυόμενα άτομα περιέχουν ένα μέρος της συνολικής γενετικής ποικιλομορφίας της αρχικής γονιδιακής δεξαμενής. Τα αλληλόμορφα γονίδια που μεταφέρονται από τους ιδρυτές καθορίζονται μόνο από τύχη. Θεωρήστε τους αποίκους στη Νέα Αγγλία. Με κανένα τρόπο δεν αντιπροσώπευσαν όλη τη γενετική ποικιλότητα των ανθρώπινων ειδών ή ακόμα και της γενετικής ποικιλότητας μεταξύ των Ευρωπαίων.

28 ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ Όταν ένας νέος πληθυσμός αρχίζει από ένα ή μερικά άτομα που χωρίζουν τυχαία από έναν μεγαλύτερο πληθυσμό, η τύχη μπορεί να υπαγορεύσει ότι οι συχνότητες αλληλόμορφων γονιδίων στο νέο πληθυσμό μπορούν να είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες του αρχικού πληθυσμού. Πολλά είδη στα νησιά (όπως οι διάσημοι σπίνοι του αρβίνου στα Galapagos) επιδεικνύουν την επίδραση των ιδρυτών. Τα νησιά Galapagos είναι ηφαιστειακά νησιά στα ανοικτά των ακτών της Νότιας Αμερικής. Είχαν λιγότερους τύπους οργανισμών από την ηπειρωτική χώρα της Νότιας Αμερικής. Τα είδη στα νησιά διαφέρουν από εκείνα της ηπειρωτικής χώρας, και μεταξύ τους από νησί σε νησί. Κάθε νησί είχε μια παραλλαγή χελώνας που συσχετίστηκε με τη διαφορετική βλάστηση και τις περιβαλλοντικές συνθήκες που υπάρχουν στο εν λόγω νησί. Χελώνες στα Galapagos. Σημειώστε τη διαφορά στο ύψος του κελύφους μεταξύ της άνω και κάτω εικόνας.

29 Οι σπίνοι στα νησιά Galápagos έμοιαζαν με τους σπίνους της ηπειρωτικής χώρας αλλά όμως υπήρχαν περισσότεροι τύποι. Τα είδη των σπίνων στα νησιά Galápagos ποικίλλαν όσον αφορά την θέση της φωλιάς, το μέγεθος του ράμφους, και τις συνήθειες του φαγητού. Ένας ασυνήθιστος σπίνος χρησιμοποίησε έναν κλαδίσκο ή ένα αγκάθι για να ανοίξει στα έντομα, μια εργασία που γίνεται κανονικά από έναν δρυοκολάπτη. Οι σπίνοι έκαναν τον αρβίνο να αναρωτηθεί: είναι απόγονοι από έναν πρόγονο της ηπειρωτικής χώρας, τα νησιά επιτρέπουν στους απομονωμένους πληθυσμούς να εξελιχθούν ανεξάρτητα, και θα μπορούσαν τα σημερινά είδη να έχουν προκύψει από τις αλλαγές που παρατηρούνται σε κάθε απομονωμένο πληθυσμό; Παρέκκλιση των σπίνων των Galapagos από τους προγονικούς αποίκους της ηπειρωτικήςχώραςτηςνότιαςαμερικής.

30 Φαινόμενο bottleneck Μία επίδραση bottleneck είναι η γενετική παρέκκλιση στην οποία μια σφοδρή μείωση του μεγέθους του πληθυσμού προκύπτει από φυσική καταστροφή, ασθένεια, αρπακτικά ζώα, ή μείωση βιoτόπων. Αυτό οδηγεί σε μια σφοδρή μείωση της συνολικής γενετικής ποικιλομορφίας της αρχικής γονιδιακής δεξαμενής. Πρόβλημα για πολλά απειλούμενα υπό εξαφάνιση είδη. Ακόμα και όταν ο πληθυσμός αυξάνεται στο αρχικό του μέγεθός, ένα τμήμα της αρχικής γενετικής ποικιλομορφίας του παραμένει χαμένο. Η επίδραση των bottleneck εμποδίζει τους περισσότερους γονοτύπους να συμμετάσχουν στην παραγωγή της επόμενης γενεάς. Το bottleneck ενός μεγαλόσωμου αιλουροειδούς της Αφρικής προκαλεί σχετική στειρότητα λόγω της έντονης ενδογαμίας. Πρόσφατες μελέτες στους ανθρώπους προτείνουν ότι μπορεί να είχαν συμβεί μία ή περισσότερες περιπτώσεις σφοδρών γενετικών bottleneck στην προϊστορία μας.

31 ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ Το τυχαίο ζευγάρωμα περιλαμβάνει τα άτομα που ζευγαρώνουν κατά τύχη, όχι σύμφωνα με τους γενοτύπους ή τους φαινότυπούς τους. Το μη τυχαίο ζευγάρωμα περιλαμβάνει την ενδογαμία ατόμων και το εκλεκτικό ζευγάρωμα. Η ενδογαμία είναι ζευγάρωμα μεταξύ συγγενών σε μεγαλύτερη έκταση απ' ό,τι κατά τύχη. Ενδογαμία μπορεί να εμφανιστεί εάν η διασπορά είναι τόσο χαμηλή που σύντροφοι είναι πιθανό να είναι συγγενείς και δεν αλλάζουν οι συχνότητες των αλληλόμορφων γονιδίων, αλλά μειώνεται η αναλογία των ετεροζυγωτών και αυξάνονται οι αναλογίες των ομοζυγωτών σε όλα τα γονίδια. Το εκλεκτικό ζευγάρωμα εμφανίζεται όταν τείνουν τα άτομα να ζευγαρώσουν με εκείνους που έχουν τον ίδιο φαινότυπο. Το εκλεκτικό ζευγάρωμα διαιρεί έναν πληθυσμό σε δύο φαινοτυπικές κατηγορίες με μειωμένη ανταλλαγή γονιδίων.

32 ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ Η γενετική παρέκκλιση - μαζί με τη φυσική επιλογή, τη μεταλλαγή, και τη μετανάστευση - είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς της εξέλιξης. Σε κάθε γενεά, μερικά άτομα, κατά τύχη, μπορούν να αφήσουν πίσω λίγο περισσότερους απογόνους (και τα γονίδια, φυσικά!) από άλλα άτομα. Τα γονίδια της επόμενης γενεάς θα είναι τα γονίδια των «τυχερών» ατόμων, όχι απαραιτήτως τα υγιέστερα ή τα «καλύτερα» άτομα. Αυτή, εν συντομία, είναι η γενετική παρέκκλιση. Συμβαίνει σε ΟΛΟΥΣ τους πληθυσμούς - δεν μπορεί να αποφευχθούν οι ιδιορρυθμίες της τύχης. Νωρίτερα χρησιμοποιήσαμε αυτά τα υποθετικά κινούμενα σκαθάρια. Η γενετική παρέκκλιση έχει επιπτώσεις στη γενετική διόρθωση του πληθυσμού αλλά, αντίθετα με τη φυσική επιλογή, μέσω μιας εξ ολοκλήρου τυχαίας διαδικασίας. Έτσι, αν και η γενετική παρέκκλιση είναι ένας μηχανισμός εξέλιξης, δεν λειτουργεί για να παραγάγει προσαρμογές.

33 Εξελικτικοί Μηχανισμοί Γενετική Ποικιλότητα Μεταλλαγές Ροή γονιδίων Γένη και γενετικό ανακάτωμα Γενετική Παρέκκλιση Μετανάστευση Προσαρμογή Ανάπτυξη ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ

34 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Η μετανάστευση από ή σε έναν πληθυσμό μπορεί να εξασθενίσει τις γενετικές διαφορές μεταξύ πληθυσμών. Οι μεταλλαγές που αναπτύσσονται σε έναν πληθυσμό μπορούν να διαδοθούν σε άλλους πληθυσμούς με τη μετανάστευση. Αυτό χρησιμεύει, όπως και η μεταλλαγή, στο να εισαχθούν νέα αλληλόμορφα γονίδια στους πληθυσμούς.

35 Προσαρμογή Μια προσαρμογή είναι ένα χαρακτηριστικό που είναι σύνηθες σε έναν πληθυσμό διότι παρέχει κάποια βελτιωμένη λειτουργία. Οι προσαρμογές εναρμονίζονται καλά με τη λειτουργία τους και παράγονται μέσω φυσικής επιλογής. Οι προσαρμογές μπορούν να λάβουν πολλές μορφές: μια συμπεριφορά που επιτρέπει την καλύτερη διαφυγή των αρπακτικών ζώων, μια πρωτεΐνη που λειτουργεί καλύτερα στη θερμοκρασία σώματος, ή ένα ανατομικό χαρακτηριστικό που επιτρέπει στον οργανισμό να έχει πρόσβαση σε έναν πολύτιμο νέο πόρο - όλααυτάθαμπορούσαννα είναι προσαρμογές. Πολλά από τα πράγματα που μας εντυπωσιάζουν στη φύση είναι πιθανόν προσαρμογές.

36 Τι γίνεται με την προσαρμοστικότητα; Οι βιολόγοι χρησιμοποιούν την λέξη προσαρμοστικότητα για να περιγράψουν το πόσο καλός είναι ένας ιδιαίτερος γονότυπος στο να αφήνει απογόνους στην επόμενη γενεά σχετικά με άλλους γονοτύπους. Έτσι εάν τα καφετί σκαθάρια αφήνουν με συνέπεια περισσότερους απογόνους από τα πράσινα σκαθάρια λόγω του χρώματός τους, θα λέγατε ότι τα καφετί σκαθάρια είχαν μια υψηλότερη προσαρμοστικότητα. Τα καφετί σκαθάρια έχουν μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα σχετικά με τα πράσινα. Φυσικά, η προσαρμοστικότητα είναι ένα σχετικό μέγεθος. Η προσαρμοστικότητα ενός γονοτύπου εξαρτάται από το περιβάλλον στο οποίο ζει ο οργανισμός. Ο καταλληλότερος γονότυπος κατά τη διάρκεια της εποχής των παγετώνων, για παράδειγμα, δεν είναι πιθανόν ο καταλληλότερος γονότυπος και μόλις τελειώσει η εποχή των παγετώνων.

37 Παραδείγματα Προσαρμοστικότητας Η μίμηση των φύλλων από τα έντομα είναι μια προσαρμογή για την παράκαμψη των αρπακτικών. Αυτό το παράδειγμα είναι ένας γρύλος από την Κόστα Ρίκα. Ο θάμνος creosote είναι φυτό της ερήμου που παράγει τοξίνες οι οποίες εμποδίζουν άλλα φυτά να αναπτυχθούν εκεί κοντά, μειώνοντας έτσι τον ανταγωνισμό για τις θρεπτικέςουσίεςκαιτονερό. Ο εντοπισμός με ήχο στις νυχτερίδες είναι μια προσαρμογή για τη σύλληψη των εντόμων.

38 Τι δεν είναι μια προσαρμογή; Η απάντηση: πολλά πράγματα. Ένα παράδειγμα είναι οι υπολειμματικές δομές. Μια υπολειμματική δομή είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα που ήταν μια προσαρμογή για τον πρόγονο του οργανισμού, αλλά που εξελίχθηκε να είναι μη λειτουργική επειδή το περιβάλλον του οργανισμού άλλαξε. Τα είδη ψαριών που ζουν σε απολύτως σκοτεινές σπηλιές έχουν υπολειμματικά, μη λειτουργικά μάτια. Όταν οι με όραση πρόγονοί τους κατέληξαν στις σπηλιές, δεν υπήρχε πλέον οποιαδήποτε φυσική επιλογή που θα διατηρούσε τη λειτουργία των ματιών των ψαριών. Έτσι, τα ψάρια με καλύτερη όραση δεν ήταν πλέον εκτός συναγωνισμού με τα ψάρια με χειρότερη όραση. Σήμερα, αυτά τα ψάρια έχουν ακόμα μάτια - αλλά δεν είναι λειτουργικά και δεν είναι μια προσαρμογή, είναι ακριβώς τα υποπροϊόντα της εξελικτικής ιστορίας των ψαριών.

39 Εξελικτικοί Μηχανισμοί Γενετική Ποικιλότητα Μεταλλαγές Ροή γονιδίων Γένη και γενετικό ανακάτωμα Γενετική Παρέκκλιση Μετανάστευση Προσαρμογή Ανάπτυξη ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ

40 Ανάπτυξη Η ανάπτυξη είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένα έμβρυο γίνεται ένας ενήλικος οργανισμός και τελικά πεθαίνει. Μέσω της ανάπτυξης, ο γονότυπος ενός οργανισμού εκφράζεται ως φαινότυπος, που εκθέτει τα γονίδια στη δράση της φυσικής επιλογής. Οι μελέτες της ανάπτυξης είναι σημαντικές στην Εξελικτική Βιολογία για διάφορους λόγους: Εξήγηση σημαντικής εξελικτικής αλλαγής. Οι αλλαγές στα γονίδια που ελέγχουν την ανάπτυξη μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση στη μορφολογία του ενήλικου οργανισμού. Επειδή αυτές οι επιδράσεις είναι τόσο σημαντικές, οι επιστήμονες υποπτεύονται ότι οι αλλαγές στα αναπτυξιακά γονίδια έχουν βοηθήσει στην πρόκληση μεγάλης κλίμακας εξελικτικών μετασχηματισμών. Οι αναπτυξιακές αλλαγές μπορούν να βοηθήσουν στην εξήγηση, παραδείγματος χάριν, πως μερικά θηλαστικά με οπλές εξελίχθηκαν σε κατοίκους ωκεανών, πώς τα φυτά από το νερό εισέβαλαν στο έδαφος, και πώς μικρά, θωρακισμένα ασπόνδυλα εξέλιξαν τα φτερά.

41 Πληροφόρηση περί της εξελικτικής ιστορίας: Η ανάπτυξη ενός οργανισμού μπορεί να περιέχει ενδείξεις για την ιστορία του που οι βιολόγοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να δημιουργήσουν τα εξελικτικά δέντρα. Περιορισμός εξελικτικών αλλαγών: Οι αναπτυξιακές διαδικασίες μπορούν να περιορίσουν την εξέλιξη, εμποδίζοντας ορισμένους χαρακτήρες να εξελιχθούν σε ορισμένες γενεαλογίες. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη μπορεί να βοηθήσει στην εξήγηση του γιατί πραγματικά δεν υπάρχει κανένα εξάποδο στα τετράποδα.. Μεταλλαγές στα γονίδια που ελέγχουν την ανάπτυξη των μυγών των φρούτων μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές αλλαγές στη μορφολογία, όπως π.χ. δύο ζευγάρια φτερών αντί ενός. Μια άλλη αναπτυξιακή μεταλλαγή γονιδίων μπορεί να αναγκάσει τις μύγες των φρούτων να έχουν πόδια εκεί που είναι κανονικά οι κεραίες, όπως φαίνεται στη μύγα δεξιά

42 Οι χαρακτήρες που εμφανίζονται στα έμβρυα μπορούν να βοηθήσουν να ξεκαθαρίσει το μοτίβο των σχέσεων μεταξύ των γενεαλογιών

43 Εξελικτικοί Μηχανισμοί Γενετική Ποικιλότητα Μεταλλαγές Ροή γονιδίων Γένη και γενετικό ανακάτωμα Γενετική Παρέκκλιση Μετανάστευση Προσαρμογή Ανάπτυξη ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ

44 Φυσική Επιλογή Η φυσική επιλογή είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς της εξέλιξης, μαζί με τη μεταλλαγή, τη μετανάστευση, και τη γενετική παρέκκλιση. Η μεγάλη ιδέα του αρβίνου της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής είναι σχετικά απλή αλλά συχνά παραννοημένη. Για να καταλάβετε πώς λειτουργεί, φανταστείτε έναν πληθυσμό σκαθαριών:

45 Υπάρχει ποικιλότητα στα γνωρίσματα. Παραδείγματος χάριν, μερικά σκαθάρια είναι πράσινα και μερικά είναι καφετί. Υπάρχει διαφοροποιημένη αναπαραγωγή. εδομένου ότι το περιβάλλον δεν μπορεί να υποστηρίξει απεριόριστη αύξηση του πληθυσμού, δεν εξαντλούν όλα τα άτομα την αναπαραγωγική τους δυνατότητα. Σε αυτό το παράδειγμα, σε σύγκριση με τα καφετί σκαθάρια, τα πράσινα σκαθάρια τρώγονται από τα πουλιά και ως εκ τούτου επιζούν λιγότερα για να αναπαραχθούν Υπάρχει κληρονομικότητα. Τα επιζώντα καφετί σκαθάρια έχουν καφετί μωρά επειδή αυτό το γνώρισμα έχει γενετική βάση. Τελικό αποτέλεσμα: Το πιο συμφέρον γνώρισμα, ο καφετί χρωματισμός, που επιτρέπει στο σκαθάρι να έχει περισσότερους απογόνους, γίνεται πιό σύνηθες στον πληθυσμό. Εάν αυτή η διαδικασία συνεχίζεται, τελικά, όλα τα άτομα στον πληθυσμό θα γίνουν καφετί.

46 Εάν υπάρχει ποικιλότητα, διαφοροποιημένη αναπαραγωγή, και κληρονομικότητα, θα υπάρχει εξέλιξη μέσω της φυσικής επιλογής ως έκβαση.

47 Φυσική Eπιλογή Όλα τα μέλη ενός πληθυσμού δεν έχουν απαραιτήτως ίση πιθανότητα επιβίωσης και αναπαραγωγής (λόγω του ανταγωνισμού για τους πόρους και τους συντρόφους). Λόγω της μικρής φαινοτυπικής ποικιλότητας, μερικά άτομα προσαρμόζονται καλύτερα στο περιβάλλον τους από ό,τι άλλα. Τα καλύτερα προσαρμοσμένα άτομα είναι περισσότερο «κατάλληλα» και τείνουν να επιζήσουν και να αναπαραχθούν, δίνοντας τις προσαρμογές τους στην επόμενη γενεά με μεγαλύτερη συχνότητα από τις προσαρμογές των λιγότερων «κατάλληλων» μελών του πληθυσμού. Η Φυσική Επιλογή είναι η διαδικασία διαφοροποιημένης επιβίωσης και αναπαραγωγής που οδηγεί αναπόφευκτα σε αλλαγές στις συχνότητες αλληλόμορφων γονιδίων με την πάροδο του χρόνου καθώς τα άτομα εκείνα που είναι «καταλληλότερα» επιζούν και αφήνουν περισσότερους απογόνους. Υπάρχουν τρία πρότυπα, ή τύποι, φυσικής επιλογής:

48 Σταθεροποιημένη Eπιλογή (εξισορροπούσα ή σταθεροποιούσα) Η σταθεροποιημένη επιλογή, από μια σειρά φαινοτύπων, ευνοεί τον ενδιάμεσο φαινότυπο. Οι ακραίες διακυμάνσεις δεν επιλέγονται. Νήπια που ζυγίζουν σημαντικά λιγότερο ή περισσότερο από 7.5 λίβρες έχουν τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας νηπίων. Η επιλογή εργάζεται αντίθετα ως προς τις δύο ακραίες τιμές. Απολιθώματα ζώντων οργανισμών όπως ο κοιλάκανθος, το ginko,ο βασιλικός κάβουρας είναι παραδείγματα οργανισμών που δεν έχουν αλλάξει σχετικά από τους μακρινούς προγόνους τους.

49 Κατευθυνόμενη Επιλογή (Κατευθύνουσα) Η κατευθυνόμενη επιλογή τείνει να ευνοεί φαινότυπους του ενός άκρου της σειράς ποικιλότητας. Η αντίσταση στα εντομοκτόνα είναι ένα παράδειγμα. Το DDT ήταν ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εντομοκτόνο. Μετά από μερικά έτη εκτενούς χρήσης, το DDT έχασε την αποτελεσματικότητά του στα έντομα. Η αντίσταση στο DDT είναι ένα γενετικό χαρακτηριστικό που ηπαρουσίαddt στο περιβάλλον το μετέτρεψε σε ένα ευνοημένο χαρακτηριστικό. Μόνο τα έντομα που ήταν ανθεκτικά στο DDT επέζησαν, οδηγώντας με την πάροδο του χρόνου τους πληθυσμούς να είναι σε μεγάλο βαθμό ανθεκτικοί στο DDT.

50 Ένα άλλο παράδειγμα είναι ο σκώρος (betularia Biston). Πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση στο 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα, μόνο σκώροι ανοικτού χρώματος συγκεντρώθηκαν στις ανοικτού χρωματισμού δασώδεις περιοχές της Αγγλίας. Υπήρχε και μια σπάνια, σκοτεινού χρώματος μορφή. Με τη ρύπανση που προκλήθηκε με την ταφή του άνθρακα, οι ανοικτού χρωματισμού κορμοί δέντρων έγιναν σκοτεινότεροι εξ αιτίας της αιθάλης. Οι άλλοτε σπάνιοι σκοτεινού χρώματος σκώροι έγιναν επικρατέστεροι, ενώ οι άλλοτε -κοινοί ανοικτού χρώματος σκώροι έγιναν όλο και περισσότερο σπάνιοι. Ο λόγος: η αρπαγή τους από τα πουλιά. Το χρώμα που έκανε τη μεγαλύτερη αντίθεση με το φόντο (κορμό δέντρων) ήταν μειονέκτημα. Ο καθαρισμός του δάσους κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 έγινε αιτία για την αντιστροφή των συχνοτήτων των αλληλόμορφων γονιδίων των ανοικτών και σκούρων σκώρων στα προ της Βιομηχανικής Επανάστασης επίπεδα, σκοτεινοί σκώροι είναι τώρα σπάνιοι, οι ανοικτού χρώματος σκώροι είναι τώρα κοινοί. Η αντίσταση πολλών βακτηριακών ειδών στα αντιβιοτικά είναι ένα άλλο παράδειγμα της κατευθυνόμενης επιλογής. Πάνω από 200 είδη παρουσιάζουν κάποιο βαθμό αντίστασης στα αντιβιοτικά, κάνοντας αναγκαία την ανάπτυξη και τη συνετότερη χρήση μιας νέας γενεάς αντιβιοτικών φαρμάκων.

51 ιασπαστική Επιλογή ( ιαφοροποιούσα) Η διασπαστική επιλογή ευνοεί τα άτομα που βρίσκονται στα δύο άκρα της ποικιλότητας: η επιλογή είναι αντίθετη προς τη μέση της καμπύλης. Αυτό προκαλεί ασυνέχεια στην ποικιλότητα, προκαλώντας δύο ή περισσότερες μορφές ή ευδιάκριτους φαινοτύπους. Η αφρικανική πεταλούδα swallowtail (dardanus Papilo) παράγει δύο ευδιάκριτες μορφές, που και οι δύο μοιάζουν λαμπρά χρωματισμένες αλλά αηδιαστικές πεταλούδες άλλων ειδών. Κάθε μορφή κερδίζει προστασία από την αρπαγή αν και είναι στην πραγματικότητα αρκετά εδώδιμη.

52 Προσαρμοστικότητα Η προσαρμοστικότητα είναι μια βολική έννοια επειδή συσσωρεύει σε μια ιδέα όλα αυτά που υπολογίζονται στη φυσική επιλογή (την επιβίωση, την εύρεση συντρόφου, την αναπαραγωγή). Το καταλληλότερο άτομο δεν είναι απαραιτήτως το ισχυρότερο, το γρηγορότερο, ή το μεγαλύτερο. Η προσαρμοστικότητα ενός γονοτύπου περιλαμβάνει τη ικανότητά του να επιζήσει, να βρεί σύντροφο, να παραγάγει απογόνους - και να αφήσει τελικά τα γονίδιά του στην επόμενη γενεά. Φροντίζοντας για τους απογόνους, και παράγοντας χιλιάδες νεολαίους πολλοί από τους οποίους δεν θα επιζήσουν, και επιδεικνύοντας φανταχτερά φτερά που προσελκύουν θηλυκά είναι ένα βάρος στην υγεία και την επιβίωση του γονέα. Αυτές οι στρατηγικές, εντούτοις, αυξάνουν την προσαρμοστικότητα επειδή βοηθούν τους γονείς να πάρουν περισσότερους απογόνους στην επόμενη γενεά

53 Φυλετική επιλογή Η φυλετική επιλογή είναι μια «ειδική περίπτωση» φυσικής επιλογής. Η φυλετική επιλογή επενεργεί στη δυνατότητα ενός οργανισμού να αποκτήσει (συχνα με οποιοδηποτε μεσο ειναι απαραιτητο) ή ναζευγαρώσει επιτυχώς με έναν σύντροφο. Η επιλογή κάνει πολλούς οργανισμούς να συμπεριφέρονται ακραία για το φύλο: τα παγώνια διατηρούν περίτεχνες ουρές, οι θαλάσιοι ελέφαντες μάχονται στο έδαφος, οι μύγες των φρούτων χορεύουν, και μερικά είδη παραδίδουν πειστικά δώρα. Πηγαίνοντας σε ακόμη πιό ακραίες συμπεριφορές, η αρσενική κόκκινη αράχνη κυριολεκτικά εκσφενδονίζεται μέχρι θανάτου προκειμένου να ζευγαρώσει επιτυχώς. Η φυλετική επιλογή είναι τόσο ισχυρή που συχνά δημιουργεί χαρακτηριστικά γνωρίσματα επιβλαβή για την επιβίωση του ατόμου. Παραδείγματος χάριν, τα υπερβολικά και ζωηρόχρωμα φτερά ή τα πτερύγια ουρών είναι ελκυστικά να προσελκύσουν αρπακτικά ζώα καθώς επίσης και ενδιαφερόμενα μέλη του αντίθετου φύλου. Γίνεται σαφές γιατί η φυλετική επιλογή είναι τόσο ισχυρή όταν εξετάζεται τι συμβαίνει στα γονίδια ενός ατόμου που ζει σε βαθειά γηρατειά αλλά ποτέ δεν ζευγάρωσε: κανένας απόγονος σημαίνει κανένα γονίδιο στην επόμενη γενεά, το οποίο σημαίνει ότι όλα εκείνα τα γονίδια για τη διαβίωση σε βαθειά γηρατειά δεν περνούν σε κανέναν! ηλαδή, η προσαρμοστικότητα του είναι μηδέν.

54 Φυλετική επιλογή Η φυλετική επιλογή συνήθως λειτουργεί με δύο τρόπους, αν και σε μερικές περιπτώσεις βλέπουμε αντιστροφές του ρόλου των φύλων: Ανταγωνισμός αρσενικών Τα αρσενικά ανταγωνίζονται για την προσέγγιση των θηλυκών, το ποσόν του χρόνου που δαπανάται για σύζευξη με τα θηλυκά, και ακόμη εκείνου για να πάρουν το σπέρμα που θα γονιμοποιήσει τα αυγά. Παραδείγματος χάριν, τα αρσενικά damselflies τρίβουντοσπέρματου αντιπάλου έξω ζευγάρωμα. από το θηλυκό αναπαραγωγικό σωλήνα κατά τη Επιλογή θηλυκών Τα θηλυκά επιλέγουν με ποια αρσενικά θα ζευγαρώσουν, πόσο καιρό θα ζευγαρώσουν, και ακόμη ποιανού σπέρμα θα γονιμοποιήσει τα αυγά τους. Μερικά θηλυκά μπορούν να εκτινάξουν το σπέρμα από έναν ανεπιθύμητο σύντροφο.

55 Τεχνητή Επιλογή Πολύ πριν από τον αρβίνο και τον Wallace, κατά τη διάρκεια δεκαετιών, οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι χρησιμοποιούσαν την ιδέα της επιλογής για να προκαλέσουν σημαντικές αλλαγές στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των φυτώνκαιτωνζώωντους. Οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι επέτρεπαν μόνο στα φυτά και τα ζώα με τα επιθυμητά χαρακτηριστικά να αναπαραχθούν, προκαλώντας έτσι την εξέλιξη του αγροτικού κεφαλαίου. Αυτή η διαδικασία καλείται τεχνητή επιλογή επειδή οι άνθρωποι (αντί της φύσης) επιλέγουν ποιοί οργανισμοί θα αναπαραχθούν. Όπως παρουσιάζεται παρακάτω, οι αγρότες έχουν καλλιεργήσει πολυάριθμες δημοφιλείς φυτείες για συγκομιδή από άγρια μουστάρδα, μέσω τεχνητής επιλογής για ορισμένα χαρακτηριστικά. Αυτά τα κοινά λαχανικά καλλιεργήθηκαν από μορφές άγριας μουστάρδας. Αυτό είναι εξέλιξη μέσω της τεχνητής επιλογής.

56 Οι επιστήμονες έχουν επεξεργαστεί πολλά παραδείγματα φυσικής επιλογής, έναν από τους βασικούς μηχανισμούς της εξέλιξης. Η συμπεριφορά μπορεί επίσης να διαμορφωθεί από τη φυσική επιλογή. Συμπεριφορές όπως, τα τελετουργικά ζευγαρώματα των πουλιών, ο χορός των μελισσών, η ικανότητα των ανθρώπων να μάθουν γλώσσα έχουν γενετικά συνιστώσες και υπόκεινται στη φυσική επιλογή. Η αρσενική σούλα με τα μπλέ πόδια, που παρουσιάζεται δεξιά, υπερβάλλει τις μετακινήσεις των ποδιών του για να προσελκύσει σύντροφο.

57 Αναπαραγωγικοί μηχανισμοί απομόνωσης Ένας αναπαραγωγικός μηχανισμός απομόνωσης είναι ένα δομικό, λειτουργικό, ή χαρακτηριστικό συμπεριφοράς που εμποδίζει την επιτυχή αναπαραγωγή να συμβεί. Αυτοί οι μηχανισμοί διαιρούνται σε προσυζευκτικούς ή προζυγωτικούς και μετασυζευκτικούς ή μεταζυγωτικούς μηχανισμούς. Προσυζευκτικοί μηχανισμοί απομόνωσης: Η απομόνωση ενδιαιτημάτων εμφανίζεται όταν δύο είδη καταλαμβάνουν διαφορετικά ενδιαιτήματα, ακόμη και μέσα στην ίδια γεωγραφική περιοχή, έτσι ώστε να είναι λιγότερο πιθανό να συναντηθούν και να προσπαθήσουν να αναπαραχθούν. Η χρονική απομόνωση εμφανίζεται όταν δύο είδη ζουν στην ίδια θέση, αλλά κάθε ένα αναπαράγεται σε μια διαφορετική εποχή του έτους, αποτρέποντας ένα επιτυχές ζευγάρωμα. Η απομόνωση συμπεριφοράς εμφανίζεται όταν υπάρχουν διαφορές στη συμπεριφορά ζευγαρώματος μεταξύ δύο ειδών. Η μηχανική απομόνωση είναι το αποτέλεσμα των διαφορών στις αναπαραγωγικές δομές ή άλλων μερών του σώματος μεταξύ δύο ειδών, έτσι ώστε το ζευγάρωμα να αποτρέπεται.

58 Μετασυζευκτικοί μηχανισμοί απομόνωσης Είναι το αποτέλεσμα των αναπτυξιακών ή φυσιολογικών διαφορών μεταξύ των μελών δύο ειδών μετά το ζευγάρωμα. Η απομόνωση γαμετών είναι το φυσικό ή χημικό ασυμβίβαστο των γαμετών δύο διαφορετικών ειδών. Εάν οι γαμέτες στερούνται τους υποδοχείς για να διευκολύνουν την συγχώνευση, δεν μπορούν να διαμορφώσουν ένα ζυγωτό. Ένα ωάριο μπορεί να έχει υποδοχείς μόνο γιατοσπέρμαατόμωντουείδουςτου. Η θνησιμότητα των ζυγωτών είναι ένας μηχανισμός που λειτουργεί όταν δενζουνταυβρίδια(απόγονοι των γονέων δύο διαφορετικών ειδών) για να αναπαραχθούν. Η στειρότητα των υβριδίων εμφανίζεται όταν ο υβριδικός απόγονος είναι στείρος (π.χ., μουλάρια).

59 Παράδειγμα δράσης μηχανισμών εξέλιξης Έχουμε ορίσει την εξέλιξη ως καταγωγή με τροποποίηση από έναν κοινό πρόγονο, αλλά ακριβώς τι έχει τροποποιηθεί; Η εξέλιξη εμφανίζεται μόνο όταν υπάρχει μια αλλαγή στη συχνότητα γονιδίων μέσα σε έναν πληθυσμό με την πάροδο του χρόνου. Αυτές οι γενετικές διαφορές είναι κληρονομήσιμες και μπορούν να μεταφερθούν στην επόμενη γενεά - που είναι αυτό που έχει πραγματικά σημασία στην εξέλιξη: η μακροπρόθεσμη αλλαγή. Συγκρίνετε τα δύο παρακάτω παραδείγματα της αλλαγής στους πληθυσμούς των σκαθαριών. Ποιο είναι ένα παράδειγμα εξέλιξης;

60 1. Σκαθάρια σε σίτιση Φανταστείτε ένα ή δύο έτη ξηρασίας κατά τα οποία υπάρχουν λίγα φυτά που τα σκαθάρια μπορούν να φάνε. Όλα τα σκαθάρια έχουν τις ίδιες πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής, αλλά λόγω των περιορισμών σίτισης, τα σκαθάρια στον πληθυσμό είναι λίγο μικρότερα από την προηγούμενη γενεά σκαθαριών. 2. Σκαθάρια ενός διαφορετικού χρώματος Τα περισσότερα από τα σκαθάρια στον πληθυσμό (πέστε 90%) έχουν γονίδια για χρωματισμό φωτεινού πράσινου και μερικά από αυτά (10%) έχουν ένα γονίδιο που τα καθιστά πιό καφετί. Κάποιο αριθμό γενεών αργότερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει: τα καφετί σκαθάρια είναι πιό συνήθη από ότι ήταν και αποτελούν το 70% του πληθυσμού.

61 Ποιο παράδειγμα επεξηγεί καταγωγή με τροποποίηση - μια αλλαγή στη συχνότητα γονιδίων με την πάροδο του χρόνου; Η διαφορά σε βάρος στο παράδειγμα 1 ήρθε περίπου λόγω των περιβαλλοντικών επιρροών - το χαμηλό ανεφοδιασμό τροφίμων - όχι λόγω αλλαγής στη συχνότητα των γονιδίων. Επομένως, το παράδειγμα 1 δεν είναι εξέλιξη. Επειδή το μικρό μέγεθος σώματος σε αυτόν τον πληθυσμό δεν καθορίστηκε γενετικά, αυτή η γενεά των μικρόσωμων σκαθαριών θα παραγάγει σκαθάρια που θα αυξηθούν στο κανονικό μέγεθος εάν έχουν έναν κανονικό ανεφοδιασμό τροφίμων. Το μεταβαλλόμενο χρώμα στο παράδειγμα 2 είναι σίγουρα εξέλιξη: αυτές οι δύο γενεές του ίδιου πληθυσμού είναι γενετικά διαφορετικές. Αλλά πώς συνέβη αυτό;

62 Μηχανισμοί αλλαγής Μεταλλαγή Μια μεταλλαγή θα μπορούσε να είναι αιτία ώστε γονείς με γονίδια χρωματισμού φωτεινού πράσινου να έχουν απογόνους με γονίδιο καφετί χρωματισμού. Αυτό θα καθιστούσε τα γονίδια για τα καφετί σκαθάρια συχνότερα στον πληθυσμό.

63 Μετανάστευση Μερικά άτομα από έναν πληθυσμό καφετί σκαθαριών θα μπορούσαν να έχουν σμίξει με έναν πληθυσμό πράσινων σκαθαριών. Αυτό θα καθιστούσε τα γονίδια για τα καφετί σκαθάρια συχνότερα στον πληθυσμό των πράσινων σκαθαριών.

64 Γενετική παρέκκλιση Φανταστείτε ότι σε μια γενεά, δύο καφετί σκαθάρια συνέβη να έχουν τέσσερις επιζώντες απογόνους για να αναπαραχθούν. ιάφορα πράσινα σκαθάρια σκοτώθηκαν όταν κάποιος περπάτησε πάνω τους και δεν απέκτησαν απογόνους. Η επόμενη γενεά θα είχε μερικά πιό καφετί σκαθάρια από την προηγούμενη γενεά - αλλά μόνο από τύχη. Αυτές οι τυχαίες αλλαγές από γενεά σε γενεά είναι γνωστές ως γενετική παρέκκλιση.

65 Φυσική επιλογή Φανταστείτε ότι τα πράσινα σκαθάρια είναι ευκολότερο να εντοπισθούν από τα πουλιά (και ως εκ τούτου, να φαγωθούν από αυτά). Τα καφετί σκαθάρια είναι λίγο πιθανότερο να επιζήσουν για να παράγουν απογόνους. Περνούν τα γονίδιά τους για τον καφετί χρωματισμό στους απογόνους τους. Έτσι στην επόμενη γενεά, τα καφετί σκαθάρια είναι πιό συνήθη απ' ό, τι στην προηγούμενη γενεά.

66 Συμπεράσματα Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές στις συχνότητες των γονιδίων στους πληθυσμούς, και έτσι όλοι τους είναι μηχανισμοί εξελικτικής αλλαγής. Εντούτοις, η φυσική επιλογή και η γενετική παρέκκλιση δεν μπορούν να λειτουργήσουν εκτός και αν υπάρχει γενετική ποικιλότητα δηλαδή, εκτός και αν μερικά άτομα είναι γενετικά διαφορετικά από τα άλλα. Εάν ο πληθυσμός των σκαθαριών ήταν 100% πράσινος, η επιλογή και η παρέκκλιση δεν θα είχαν οποιαδήποτε επίδραση επειδή η γενετική σύνθεσή τους δεν θα μπορούσε να αλλάξει. Συνεπώς, ποιες είναι οι πηγές γενετικής ποικιλότητας;

67 Παρερμηνείες για τη Φυσική Επιλογή Επειδή η φυσική επιλογή μπορεί να δημιουργήσει καταπληκτικές προσαρμογές, είναι δελεαστικό να θεωρηθεί ως μία παντοδύναμη ισχύ, που ωθεί τους οργανισμούς προς τα επάνω, ωθώντας συνεχώς στην κατεύθυνση της προόδου - αλλά αυτό δεν είναι καθόλου αυτό που είναι ηφυσικήεπιλογή. Κατ' αρχάς, η φυσική επιλογή δεν είναι παντοδύναμη, δεν παράγει την τελειότητα. Εάν τα γονίδιά σας είναι «αρκετά καλά», θα πάρετε κάποιο απόγονο στην επόμενη γενεά - δεν ειναι απαραίτητο να είστε τέλειοι. Αυτό πρέπει να γίνει αρκετά σαφές ακριβώς εξετάζοντας τους πληθυσμούς γύρω μας: οι άνθρωποι μπορούν να έχουν γονίδια για γενετικές ασθένειες, τα φυτά μπορεί να μην έχουν γονίδια για να επιζήσουν μιας ξηρασίας, ένα αρπακτικό ζώο μπορεί να μην είναι αρκετά γρήγορο για να πιάσει το θήραμά του κάθε φορά που είναι πεινασμένο. Κανένας πληθυσμός ή οργανισμός δεν προσαρμόζεται τέλεια.

68 εύτερον, είναι ακριβέστερο να σκεφτείτε τη φυσική επιλογή ως μία διαδικασία παρά ως ένα χέρι καθοδήγησης. Η φυσική επιλογή είναι το απλό αποτέλεσμα της ποικιλότητας, της διαφοροποιημένης αναπαραγωγής, και της κληρονομικότητας - είναι απρόσεκτη και μηχανιστική. εν έχει κανέναν στόχο. εν προσπαθεί να παράγει «την πρόοδο» ή ένα ισορροπημένο οικοσύστημα. Η εξέλιξη δεν λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο.

69 Γι αυτό «η ανάγκη,» «η δοκιμή,» και «η θέληση» δεν είναι πολύ ακριβείς λέξεις όταν εξηγούμε την εξέλιξη. Ο πληθυσμός ή το άτομο «δεν θέλει» ή «δεν προσπαθεί» να εξελιχθεί, και η φυσική επιλογή δεν μπορεί να προσπαθήσει να παρέχει αυτό που ένας οργανισμός «χρειάζεται.» Η φυσική επιλογή ακριβώς επιλέγει μεταξύ οποιασδήποτε ποικιλότητας υπάρχει μέσα στον πληθυσμό. Το αποτέλεσμα είναι εξέλιξη.

70 Στο αντίθετο άκρο της κλίμακας, η φυσική επιλογή ερμηνεύεται μερικές φορές ως τυχαία διαδικασία. Αυτό είναι επίσης μια παρερμηνεία. Η γενετική ποικιλότητα που εμφανίζεται σε έναν πληθυσμό λόγω της μεταλλαγής είναι τυχαία-αλλά η επιλογή ενεργεί σε εκείνη την ποικιλότητα με έναν πολύ μη τυχαίο τρόπο: οι γενετικές παραλλαγές που βοηθούν την επιβίωση και την αναπαραγωγή είναι πιθανότερο να γίνουν συνήθεις στο πληθυσμό. Ηφυσικήεπιλογή ΕΝείναιτυχαία!

71 Συνεξέλιξη Ο όρος συνεξέλιξη χρησιμοποιείται για να περιγράψει περιπτώσεις όπου δύο (ή περισσότερα) είδη επηρεάζουν αμοιβαία το ένα την εξέλιξη του άλλου. Έτσι, για παράδειγμα, μια εξελικτική αλλαγή στη μορφολογία ενός φυτού, μπορεί να έχει επιπτώσεις στη μορφολογία ενός χορτοφάγου ζώου που τρώει τα φυτά, που στη συνέχεια μπορεί να έχει επιπτώσεις στην εξέλιξη των φυτών, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την εξέλιξη του χορτοφάγου ζώου και τα λοιπά. Η Συνεξέλιξη είναι πιθανόν να συμβεί όταν διαφορετικά είδη έχουν στενές οικολογικές αλληλεπιδράσεις το ένα με το άλλο. Αυτές οι οικολογικές σχέσεις περιλαμβάνουν: Θηρευτής/θήραμα και παράσιτο/ξενιστής Ανταγωνιστικά είδη Αμοιβαιότητα ειδών

72 Τα φυτά και τα έντομα αντιπροσωπεύουν μια κλασική περίπτωση συνεξέλιξης κάτι που είναι συχνό, αλλά όχι πάντα μία σχέση αμοιβαιότητας. Πολλά φυτά και οι επικονιαστές τους είναι τόσο εξαρτημένοι ο ένας από τον άλλο και οι σχέσεις τους είναι τόσο αποκλειστικές που οι βιολόγοι δικαίως σκέφτονται ότι το «ταίριασμα» μεταξύ των δύο είναι το αποτέλεσμα μιας συνεξελικτικής διαδικασίας. Αλλά μπορούμε να δούμε αποκλειστικά «ταιριάσματα» μεταξύ φυτών και εντόμων ακόμα και όταν δεν εμπλέκεται η γονιμοποίηση. Μερικά είδη ακακίας της Κεντρικής Αμερικής έχουν κοίλα αγκάθια και πόρους στις βάσεις των φύλλων τους που εκκρίνουν νέκταρ (δείτε την εικόνα δεξιά). Αυτά τα κοίλα αγκάθια είναι η αποκλειστική φωλιά-θέση μερικών ειδών μυρμηγκιού που πίνουν το νέκταρ. Αλλά τα μυρμήγκια δεν εκμεταλλεύονται μόνο τα φυτά - υπερασπίζουν επίσης τις ακακίες από τα φυτοφάγα ζώα.

73 Αυτό το σύστημα είναι πιθανώς το προϊόν συνεξέλιξης: τα φυτά δεν θα είχαν εξελίξει κοίλα αγκάθια ή πόρους με νέκταρ εκτός και εάν η εξέλιξή τους επηρεαζόταν από τα μυρμήγκια, και τα μυρμήγκια δεν θα είχαν εξελίξει αμυντικές συμπεριφορές στα φυτοφάγα ζώα εκτός και εάν η εξέλιξή τους επηρεαζόταν από τα φυτά.

74 Μια ανάλυση υπόθεσης συνεξέλιξης Σκίουροι, πουλιά, και τα κουκουνάρια που τρέφονται Η σκηνή: Οι παίκτες: Τα Βραχώδη Όρη Κόκκινοι Σκίουροι Πουλιά Σταυρομύτες Lodgepole Πεύκα

75 Η πλοκή: Στα Βραχώδη Όρη, οι κόκκινοι σκίουροι είναι σημαντικοί θηρευτές για τους σπόρους των πεύκων lodgepole. Μαζεύουν κουκουνάρια από τα δέντρα και τα αποθηκεύουν όλο το χειμώνα. Εντούτοις, τα πεύκα δεν είναι ανυπεράσπιστα: οι σκίουροι έχουν πρόβλημα με τα μεγάλα κουκουνάρια που ζυγίζουν πολύ αλλά έχουν λιγότερους σπόρους. Τα πουλιά Σταυρομύτες ζουν σε αυτές τις περιοχές και επίσης τρώνε σπόρους πεύκων, αλλά οι σκίουροι φτάνουν στους σπόρους πρώτοι, έτσι αυτά τα πουλιά δεν παίρνουν τόσο πολλούς σπόρους. Εντούτοις, σε μερικές απομονωμένες περιοχές, δεν υπάρχει κανένας κόκκινος σκίουρος, και οι σταυρομύτες είναι οι σημαντικότεροι θηρευτές των σπόρων των πεύκων lodgepoles. Πάλι, τα δέντρα δεν είναι ανυπεράσπιστα: οι σταυρομύτες έχουν περισσότερη δυσκολία να παίρνουν σπόρους από κουκουνάρια με μεγάλα, παχιά ξυλώδη φύλλα. Αλλά τα πουλιά έχουν έναν τρόπο αντεπίθεσης: οι σταυρομύτες με τα βαθύτερα, κοντύτερα, λιγότερο κυρτά ράμφη είναι ικανότεροι στο να εξαγάγουν σπόρους από τα σκληρά κουκουνάρια.

76 Η ερώτηση παραμένει: υπάρχει συνεξέλιξη; Προκειμένου να παρουσιαστεί η συνεξέλιξη, χρειαζόμαστε στοιχεία που προτείνουν ότι το θήραμα (τα δέντρα) έχει εξελιχθεί σε συνδυασμό με το θηρευτή (σκίουροι ή πουλιά) και ότι ο θηρευτής έχει εξελιχθεί σε συνδυασμό με το θήραμα. Οι ερευνητές Craig Benkman, William Holiman, και Julie Smith προτίθενται να δουν εάν οι παρατηρήσεις τους θα υποστήριζαν την υπόθεση αυτή της συνεξέλιξης.

77 Βασισμένοι στις υποθέσεις τους, οι επιστήμονες που έκαναν αυτήν την μελέτη έκαναν και μερικές προβλέψεις: Πρέπει να υπάρχουν γεωγραφικές διαφορές στα κουκουνάρια. Εάν τα δέντρα έχουν εξελιχθεί σε απάντηση των θηρευτών των σπόρων τους, πρέπει να παρατηρήσουμε γεωγραφικές διαφορές στα κουκουνάρια: όπου οι σκίουροι είναι οι κύριοι θηρευτές των σπόρων, τα δέντρα πρέπει να έχουν ισχυρότερες άμυνες ενάντια στην αρπακτικότητα των σκίουρων, και εκεί πού τα πουλιά είναι οι κύριοι θηρευτές των σπόρων, τα δέντρα πρέπει να έχουν τις ισχυρότερες άμυνες ενάντια στην αρπακτικότητα των πουλιών. Αυτό αποδεικνύεται αληθινό. Όπου υπάρχουν σκίουροι, τα κουκουνάρια είναι βαρύτερα με λιγότερους σπόρους, αλλά έχουν λεπτύτερα ξυλώδη φύλλα, όπως το κουκουνάρι αριστερά. Όπου υπάρχουν μόνο σταυρομύτες, τα κουκουνάρια είναι ελαφρύτερα με περισσότερους σπόρους, αλλά έχουν πυκνά ξυλώδη φύλλα, όπως αυτό δεξιά. Κουκουνάρι πεύκου Lodgepole προσαρμοσμένο στους σκίουρους, ευκολότερο να το φάνε τα πουλιά. Κουκουνάρι πεύκου Lodgepole προσαρμοσμένο στους σταυρομύτες, ευκολότερο να το φάνε οι σκίουροι.

78 Γεωγραφικές διαφορές στους θηρευτές πρέπει να αντιστοιχούν με τις διαφορές στο θήραμα. Εάν οι σταυρομύτες έχουν εξελιχθεί σε απάντηση στα πεύκα, πρέπει να παρατηρήσουμε τις γεωγραφικές διαφορές στα πουλιά: όπου τα κουκουνάρια έχουν παχιά ξυλώδη φύλλα, τα πουλιά πρέπει να έχουν μακρύτερα, λιγότερο κυρτα ράμφη (κάτω αριστερά) από όπου τα κουκουνάρια έχουν λεπτά ξυλώδη φύλλα (κάτω δεξιά). Αυτό αποδεικνύεται επίσης αληθινό. Το ράμφος είναι λιγότερο κυρτό σε αυτόν τον θηλυκό κόκκινο σταυρομύτη Το ράμφος είναι πιό πολύ κυρτωμένο σε αυτόν τον αρσενικό κόκκινο σταυρομύτη

79 Έτσι έχουμε στοιχεία ότι τα δέντρα έχουν προσαρμοστεί στα πουλιά (και τους σκίουρους) και ότι τα πουλιά έχουν προσαρμοστεί στα δέντρα. Εντούτοις, σημειώστε ότι δεν έχουμε στοιχεία ότι οι σκίουροι έχουν προσαρμοστεί στα δέντρα. Είναι εύκολο να δούμε γιατί αυτό καλείται κούρσα εξοπλισμών συνεξέλιξης: φαίνεται δυνατό το εξελικτικό «ένα - παραπάνω» να συνεχίζει και να συνεχίζει...ακόμη περισσότερο παχιάξυλώδη φύλλα κουκουναριού ευνοούνται από τη φυσική επιλογή, που αναγκάζει τα μακρύραμφα πουλιά να ευνοούνται, το οποίο προκαλεί ακόμη πιό παχιά ξυλώδη φύλλα κουκουναριού για να ευνοηθεί,...και ούτω καθεξής.

80 Μικροεξέλιξη Πώς η εξέλιξη λειτουργεί σε μικρή κλίμακα; Ορισμός της μικροεξέλιξης. Ανίχνευση της μικροεξελικτικής αλλαγής. Μηχανισμοί μικροεξέλιξης.

81 Μικροεξέλιξη Τα σπουργίτια έχουν προσαρμοστεί στο κλίμα της Βόρειας Αμερικής, τα κουνούπια έχουν εξελιχθεί ανταποκρινόμενα στη παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου, και τα έντομα έχουν εξελίξει αντίσταση στα φυτοφάρμακά. Αυτά είναι όλα παραδείγματα μικροεξέλιξης - εξέλιξη σε μικρή κλίμακα. Μικροεξέλιξη είναι εξέλιξη σε μικρή κλίμακα δηλ. μέσα σε έναν μόνο πληθυσμό. Αυτό σημαίνει ότι περιορίζουμε το πεδίο εστίασής μας σε έναν μόνο κλάδο του δέντρου της ζωής. Εάν θα μπορούσατε να μεγεθύνετε την κλίμακα μέσα σε έναν κλάδο του δέντρου της ζωής - τα έντομα, για παράδειγμα- θα βλέπατε μια άλλη φυλογένεια σχετική με όλες τις διαφορετικές γενεαλογικές σειρές των εντόμων. Εάν συνεχίζετε να μεγεθύνετε, επιλέγοντας τον κλάδο που αντιπροσωπεύει τα σκαθάρια, θα βλέπατε μια άλλη φυλογένεια σχετική με τα διαφορετικά είδη σκαθαριών. Θα μπορούσατε να συνεχίσετε μεγεθύνοντας έως ότου δείτε τις σχέσεις μεταξύ των πληθυσμών των σκαθαριών.

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β.

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. σύγχρονο. Θέμα Α. Α.1. δ. Α.2. γ. Α.3. β. Α.4. γ. Α.5. β. Θέμα Β. Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. TETAPTH 4 OYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) ) DNA πολυμεράσες β.) ) πριμόσωμα γ.) ) DNA δεσμάση δ.) ) DNA ελικάσες ε.) ) RNA

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ A Να γράψετε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Παρασκευή, 22 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. Οι περιοχές του DNA που μεταφράζονται σε αμινοξέα ονομάζονται α. εσώνια β. εξώνια γ.

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση

Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Ενότητα 10: Κυτταρική Διαίρεση Κυτταρική διαίρεση: παραγωγή γενετικά πανομοιότυπων θυγατρικών κυττάρων Κυτταρική διαίρεση Μονοκύτταροι οργανισμοί: η διαίρεση του κυττάρου συνεπάγεται αναπαραγωγή ολόκληρου

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική της ιατήρησης επαπειλούμενων ειδών

Γενετική της ιατήρησης επαπειλούμενων ειδών Γενετική της ιατήρησης επαπειλούμενων ειδών Εκτίμηση γενετικής διαφοροποίησης σε μικρούς πληθυσμούς Αιμομικτική κατάπτωση και γενετικό φορτίο Εκτίμηση ανάγκης - επιτυχίας εμπλουτισμών και εισαγωγής ειδών

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη

Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη Είμαστε σίγουροι πως έχετε ακούσει πολλές φορές ότι τα παιδιά παίρνουν από 7 γενιές. Αυτό αποτέλεσε αφετηρία για την παρουσίαση μας με θέμα τη κληρονομικότητα στον άνθρωπο. 1 Καταρχήν, η πρώτη επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Αν διασταυρωθούν άτομα μοσχομπίζελου με κίτρινο χρώμα σπέρματος ποιες θα είναι οι φαινοτυπικές και γονοτυπικές αναλογίας της γενιάς; Κ=κίτρινο, κ=πράσινο,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ(40 μονάδες) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: / / 2009 ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ώρες(βιολογία-χημεία) Όνομα μαθητή /

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α. Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ Β. Β1. 4-2-1-6-3-5 Β2. α) DNA πολυμεράσες β) πριμόσωμα γ) DNA δεσμάσεις δ) DNA ελικάσες ε) RNA πολυμεράσες Β3. σελ 98:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 22/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κύριο ΤΡΙΓΚΑ ΓΕΩΡΓΙΟ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ www.orion.edu.gr ΘΕΜΑ A A1. γ A2. β A3.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Ο γενετικός κώδικας είναι ένας κώδικας αντιστοίχισης των κωδικονίων του mrna με αμινοξέα στην πολυπεπτιδική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτόν η 3 μετάφραση όλων των mrna αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 12: Μεντελική Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα

Σενάριο 12: Μεντελική Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα Σενάριο 12: Μεντελική Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Μεντελική Κληρονομικότητα Γνωστικό Αντικείμενο: Βιολογία Διδακτική Ενότητα: Κληρονομικότητα Γενετική ποικιλότητα Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ

Για το χρώµα σπέρµατος επικρατής είναι η ιδιότητα κίτρινο και η υπολειπόµενη το πράσινο. Συµβολίζουµε: Κ:Κίτρινο κ: Πράσινο Κ>κ Απαντήσεις Βιολογία Κατεύθυνσης 2011 ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 δ Α3 γ Α4 β Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Σελ. 13 «Το 1928 γίνεται αυτό» Β2 Σελ 101 «βλάβες στους επιδιορθωτικά ένζυµα» (Χωρίς να απαιτείται θα θεωρηθεί σωστό να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις Προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφοροποιούν το περιβάλλον τους Παραδείγματα προσαρμογών Αποκρίσεις των τωνοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. ε Α2. στ Α3. ε Α4. β Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. ε Α2. στ Α3. ε Α4. β Α5. δ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. ε Α2. στ Α3. ε Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. Η απάντηση περιλαμβάνεται στις σελ. 90 91 σχολικού βιβλίου από το παράδειγμα της δρεπανοκυτταρικής αναιμίας πολλές ομοιότητες με την αρχική.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009

ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΔΙΑΝΕΛΛΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009 2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΝΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 Τάξη : Γ Γυμνασίου Βαθμός : Μάθημα : Βιολογία Ημερομηνία : 4 / 09/ 2009 Υπογραφή καθηγητή :... Διάρκεια : ΟΝΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5)

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β: 1- Λάθος, 2- Σωστή, 3- Λάθος, 4- Σωστή, 5- Λάθος ΘΕΜΑ 2 o ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) ΜΟΝΑ ΕΣ 10 (2Χ5) 1. Καρυότυπος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ε Ν Δ Ε Ι Κ Τ Ι Κ Ε Σ Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Τετάρτη, 22 Μαΐου 2013 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2005 1 ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 2 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο A: 1-Α, 2-, 3-Γ, 4-Β, 5-Β ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) Β. 1. Σωστή, 2. Λανθασµένη,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015

Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Απαντήσεις στα θέματα βιολογίας γενικής παιδείας 2015 Θέμα Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ Θέμα Β Β1. Β2. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Το γενετικό υλικό ενός ιού διαθέτει πληροφορίες : α) Για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας διπλοειδής οργανισμός με 4 ζεύγη ανεξάρτητων γονιδίων έχει γονότυπο ΑΑ ΒΒ Γγ Δδ. Ποια και πόσα είδη γαμετών είναι δυνατόν να δημιουργηθούν από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ι. ΓΕΝΙΚΑ Το είδος και η ποικιλότητα του γενετικού υλικού είναι εξίσου σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr Παρουσιάσεις μαθήματος http://users.auth.gr/~palexios/

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

6.4 Η αναπαραγωγή στον άνθρωπο ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Τα νεογνά των φυτοφάγων θηλαστικών, όπως της γίδας, γεννιούνται με τρίχωμα. Τα μάτια τους είναι ανοιχτά και μπορούν αμέσως να περπατήσουν. Αντίθετα, τα νεογνά των σαρκοφάγων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Γενικής Παιδείας, Ημ/νία: 20 Μαΐου 2015 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμίας από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001

Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Γ' Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Α1. Από τη διασταύρωση ενός λευκού µ ένα µαύρο ποντικό όλοι οι απόγονοι είναι γκρίζοι. Τα γονίδια που καθορίζουν το χρώµα τους είναι: α.

Διαβάστε περισσότερα

Το σχεδιάγραµµα πιο κάτω παριστάνει τον αυτοδιπλασιασµό και το διαµοιρασµό των χρωµατοσωµάτων στα θυγατρικά κύτταρα.

Το σχεδιάγραµµα πιο κάτω παριστάνει τον αυτοδιπλασιασµό και το διαµοιρασµό των χρωµατοσωµάτων στα θυγατρικά κύτταρα. ΜΙΤΩΣΗ Η διαίρεση του κυττάρου δεν είναι µια απλή διαδικασία, όπως για παράδειγµα µια φυσαλίδα που καθώς µεγαλώνει χωρίζεται στα δύο. Η κυτταρική διαίρεση περιλαµβάνει τον ακριβοδίκαιο διαµοιρασµό του

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών

Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Σενάριο 9: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα - Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Ισορροπία στα Βιολογικά Συστήματα Σχέσεις μεταξύ των οργανισμών Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 25 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

«Canalization» και πλαστικότητα

«Canalization» και πλαστικότητα «Canalization» και πλαστικότητα ή πως οι περιβαλλοντικές αλλαγές επηρεάζουν την αύξηση και την ανάπτυξη; 1 of 45 http://www.agrool.gr CANALIZATION-PLASTICITY «Canalization» ονομάζεται, γενικά, η ικανότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 8η ΙΑΛΕΞΗ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΠΟΛΥΠΛΟΕΙ ΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Κάθε σωµατικό κύτταρο φέρει στον πυρήνα του δύο όµοια αντίτυπα κάθε χρωµοσώµατος (διπλοειδής, 2Ν) αντίθετα από τα γενετικά που φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις ερωτήσεις 1-3, να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

14/11/2011. Οικογένεια Felidae Υποοικογένεια Acinonychidea Acinonyx jubatus

14/11/2011. Οικογένεια Felidae Υποοικογένεια Acinonychidea Acinonyx jubatus 4// Bιολογική ποικιλότητα ή Bιοποικιλότητα ποικιλότητα των διαφόρων μορφών ζωής Οικογένεια Felidae Υποοικογένεια Acinonychidea Acinonyx jubatus Επίπεδα βιοποικιλότητας Γενετική ποικιλότητα Ποικιλότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΕΡΟΣ Α' ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ

ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ Κοντού Κ., Αυγερινάκη Π., Σουλτάτη Α., Ιακωβίδου Χ., Μαλέγγου Κ., Δανδίκα Μ., Αθανασιάδου Κ., Αράπη Έ., Τατάκη Σ., Μπαγκλαρίδου Λ., Μιχαηλίδου Γ., Χράντα Κ. Πρότυπο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα γνωρίζετε, από τον Ιούνιο του 2010 ένα νέο «ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ» λειτουργεί και στη Χαλκίδα. Στο Φροντιστήριό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το μόριο DNA μιας χρωματίδας μεταφασικού χωμοσώματος ενός φυσιολογικού ευκαρυωτικού κυττάρου περιέχει το 29% των νουκλεoτιδίων του με αζωτούχα βάση την T. a. Ποιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία προσανατολισμού-γ Λυκείου- Χ.Κ.Φιρφιρής -Φροντιστήρια Προοπτική

Βιολογία προσανατολισμού-γ Λυκείου- Χ.Κ.Φιρφιρής -Φροντιστήρια Προοπτική 5.5.24.Δίνεται το γενεαλογικό δένδρο μίας οικογένειας στην οποία εμφανίζεται η ασθένεια της αιμορροφιλίας Α. Τα άτομα 3, 6 και 7 πάσχουν από αιμορροφιλία. α. Να βρεθούν οι πιθανοί γονότυποι όλων των μελών

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη.

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. 12 Γενετικό γλωσσάριο Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιηµένο από το γλωσσάριο που αρχικά δηµιουργήθηκε από το Πάρκο Γενετικής Γνώσης London IDEAS (London

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 3. Τι γνωρίζετε για τον πυρήνα του ευκαρυωτικού κυττάρου;

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 3. Τι γνωρίζετε για τον πυρήνα του ευκαρυωτικού κυττάρου; ΒΙΟΛΟΓΙΑ 1,Να αντιστοιχίσετε της όρους της αριστερής στήλης με τις προτάσεις της δεξιάς στήλης: α. κυτταρική μεμβράνη 1. πολλαπλασιάζονται με εκβλάστηση β. αμοιβάδα 2.κέντρα παραγωγής ενέργειας γ. μιτοχόνδρια

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα