Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής & Πολυμέσων Πτυχιακή εργασία Μελέτη χρονοσειρών και κατασκευή μοντέλου πρόβλεψης ωριαίων τιμών, χρησιμοποιώντας τεχνικές νευρωνικών δικτύων Επιμέλεια: Κυριακίδης Ιωάννης Α.Μ.: 969 Επιβλέπων: κ. Παπαδουράκης Γεώργιος Τριμελής επιτροπή: κ. Παπαδουράκης Γεώργιος κ. Ακουμιανάκης Δημοσθένης κ. Βασιλάκης Κωνσταντίνος Ηράκλειο Ιούνιος 2007

2 Περιεχόμενα: 1. Εισαγωγή Κατηγορίες μεθόδων πρόγνωσης Σκοπός μελέτης Περιγραφή Δεδομένων Σταθμοί μέτρησης Περιγραφή χρονοσειρών Επιλογή δεδομένων Μελέτη χρονοσειράς βενζολίου (σταθμός Πατησίων)[Α] Μελέτη μέσης τιμής Μελέτη τυπικής απόκλισης (σ) Μελέτη συντελεστή συσχέτισης (correlation coefficient) Μελέτη κανονικής κατανομής Μελέτη εκτροπής (skew) Μελέτη κύρτωσης (kurtosis) Μελέτη Συνδιακύμανσης Συμμεταβλητότητας (covariance) Principal Component Analysis (P.C.A.) Εισαγωγή Εφαρμογή της μεθόδου PCA στα δεδομένα μας Υπολογισμός περιοδογράμματος της χρονοσειράς βενζολίου Μελέτη στασιμότητας Μελέτη γραμμής παλινδρόμησης Μελέτη κινούμενου μέσου όρου Άρση στασιμότητας χρονοσειράς βενζολίου Χρήση FFT για τον υπολογισμό και μελέτη του περιοδογράμματος Πρόγνωση ωριαίων τιμών βενζολίου Εισαγωγή Συναρτήσεις μεταφοράς Είδη τεχνητών νευρωνικών δικτύων Μέθοδος εκμάθησης Back Propagation Δημιουργία & Μελέτη αποτελεσμάτων νευρωνικών δικτύων Μελέτη χρονοσειρών όζοντος (σταθμός Πατησίων & Λιοσίων)[Β] Ελλιπής τιμές Υπολογισμός χαρακτηριστικών Υπολογισμός συντελεστή συσχέτισης (correlation coefficient) Πρόγνωση μέγιστης μέσης τιμής κυλιόμενου οκταώρου τιμών όζοντος Εισαγωγή Δημιουργία & Μελέτη αποτελεσμάτων νευρωνικών δικτύων Συμπεράσματα...84 Παράρτημα A Παράρτημα B Βιβλιογραφία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 2

3 Ευχαριστίες Η παρούσα εργασία είναι αποτέλεσμα εντατικής εργασίας κατά το τελευταίο εξάμηνο των σπουδών μου στο τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων του Α.Τ.Ε.Ι. Κρήτης. Για την ολοκλήρωση της συνέβαλαν πολλοί άνθρωποι με πολλούς τρόπους. Αρχικά θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στους γονείς μου και την οικογένεια μου, για την αμέριστη συμπαράσταση και ηθική τους υποστήριξη καθ όλη τη διάρκεια των σπουδών μου. Ιδιαίτερα όμως θα ήθελα να ευχαριστήσω τους δύο επιβλέπων καθηγητές της πτυχιακής εργασίας μου, τον κ. Παπαδουράκη Γεώργιο και τον κ. Καρατζά Κωνσταντίνο για την υποστήριξη, την συνεχή καθοδήγηση και τις χρήσιμες συμβουλές τους. Η εμπειρία, η υπομονή και κυρίως το ερευνητικό τους ενδιαφέρον βοήθησαν ουσιαστικά στην ολοκλήρωση της εργασίας. Επίσης θα ήθελα να τους ευχαριστήσω για την προσοχή που έδειξαν έτσι ώστε να υποβληθεί προς δημοσίευση (Παράρτημα Β ). Επίσης θέλω να ευχαριστήσω τους συμφοιτητές και φίλους μου (Γαϊτάνη Ηλία και Παυλίδη Θεόδωρο) που με τις παρατηρήσεις τους συνέβαλαν στο ποιοτικό επίπεδο της μελέτης στο σύνολο της. Αλλά και την φίλη μου Βέργου Ιωάννα που μου παρείχε σημειώσεις και βιβλιογραφία στατιστικής. Σε όλους αυτούς λοιπόν, εκφράζω την απέραντη ευγνωμοσύνη μου Κυριακίδης Ιωάννης Ηράκλειο Ιούνιος 2007 Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 3

4 1. Εισαγωγή Τι είναι πρόβλεψη; Η λέξη προέρχεται από την λέξη πρόγνωση< προγιγνώσκω και είναι η προαίσθηση πρόνοια ή έγκαιρη φροντίδα για το μέλλον. Διάφορα έχουν ειπωθεί για την πρόγνωση και το μέλλον. Το παρόν κυοφορεί το μέλλον είχε πει ο Voltaire. Ποτέ δεν σκέπτομαι το μέλλον, πλησιάζει πολύ γρήγορα, Albert Einstein. Η προσπάθεια να προβλέψεις το μέλλον μελετώντας μόνο το παρελθόν μοιάζει με την προσπάθεια να οδηγήσεις κοιτώντας μόνο από τον καθρέπτη, Γεώργιος Κοσμετάτος [3]. Σ αυτή τη μελέτη θα επιχειρήσουμε να οδηγήσουμε κοιτώντας μόνο από τον καθρέπτη Κατηγορίες μεθόδων πρόγνωσης χρονοσειρών Γενικά υπάρχουν δύο κατηγορίες μεθόδων πρόγνωσης, οι κρίσεως (judgmental) και οι αιτιοκρατικές (causal): Χρονοσειρές (time series) Μέθοδοι πρόγνωσης Κρίσεως (Judgmental) Αιτιοκρατικές (Causal) Σχήμα 1. Γραφική αναπαράσταση μεθόδων πρόγνωσης Οι μέθοδοι Κρίσεως (Judgmental): Βασίζονται σε προσωπικές εκτιμήσεις. Αυτές συχνά συνδυάζονται με χρήση τυποποιημένων μεθοδολογιών. Είναι εύκολα κατανοητές και ευρύτατα χρησιμοποιούμενες. Οι Αιτιοκρατικές (Causal) μέθοδοι: Αναγνώριση παρελθοντικών συσχετίσεων στα δεδομένα και χρήση τους για πρόβλεψη. Υπόθεση εργασίας: οι συσχετίσεις αυτές συνεχίζουν να ισχύουν και στο μέλλον. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 4

5 1.2 Σκοπός μελέτης Σε αυτή την μελέτη θα γίνει μια προσπάθεια πρόβλεψης, των τιμών συγκεντρώσεων βενζολίου και όζοντος για την αστική περιοχή Αθηνών. Για την επίτευξη αυτού θα μελετήσουμε χρονοσειρές συγκεντρώσεων ποιότητας αέρα αλλά και χρονοσειρές μετεωρολογικών παραμέτρων, χρησιμοποιώντας αιτιοκρατικές μεθόδους. Όταν αναφερόμαστε στην πρόβλεψη τιμών βενζολίου θα χρησιμοποιούμε το συμβολισμό [A], και όταν αναφερόμαστε στην πρόβλεψη τιμών όζοντος θα χρησιμοποιούμε το συμβολισμό [B]. 2. Περιγραφή Δεδομένων 2.1 Σταθμοί μέτρησης Το Τμήμα Ποιότητας Ατμόσφαιρας, που ανήκει στη Δ/νση Ελέγχου Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης και Θορύβου (ΕΑΡΘ) του ΥΠΕΧΩΔΕ είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία του δικτύου μέτρησης ατμοσφαιρικής ρύπανσης της περιοχής Αθηνών [15]. Το 2005 η Δ/νση ΕΑΡΘ (Τμήμα Ποιότητας Ατμόσφαιρας), λειτούργησε δεκαεπτά σταθμούς μέτρησης ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην περιοχή Αττικής (βλ. Σχήμα 2.) καθώς και ένα σταθμό στην Αλίαρτο-Βοιωτίας για τις ανάγκες του Προγράμματος Διασυνοριακής Μεταφοράς της Ρύπανσης (EMEP). Σχήμα 2. Χάρτης της περιοχής Αττικής που εμφανίζονται οι θέσεις μέτρησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 5

6 Οι χρονοσειρές που θα χρησιμοποιήσουμε κατά της διάρκεια αυτής της μελέτης, προέρχονται από μετρήσεις που γίνονται σε δύο σημεία στην Αθήνα, στον σταθμό Πατησίων και στον σταθμό Λιοσίων. Παρακάτω παραθέτουμε ένα πίνακα με όλες τις μετρήσεις που έγιναν σε αυτούς τους σταθμούς από το 2003 έως και το Σταθμός Πατησίων CO# CO# BENZ BENZ NO2 NO2 CO# CO# NO# NO# SMOKE NO2 NOX O3# SO2 NO# O3# SMOKE - O3# SMOKE SO2 - SO2 SO Μετεωρολογικά στοιχεία + Μετεωρολογικά στοιχειά + Μετεωρολογικά στοιχεία + Μετεωρολογικά στοιχεία Πίνακας 1. Πίνακας συνολικών δεδομένων (ποιότητας αέρα και μετεωρολογικών) από τον σταθμό Πατησίων. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 6

7 Σταθμός Λιοσίων NO2 NO2 NO2 NO2 NO# NO# NO# NO# O3# O3# O3# O3# SO2 SO2 SO2 SO2 + Μετεωρολογικά στοιχεία + Μετεωρολογικά στοιχεία + Μετεωρολογικά στοιχεία + Μετεωρολογικά στοιχεία Πίνακας 2. Πίνακας συνολικών δεδομένων (ποιότητας αέρα και μετεωρολογικών) από τον σταθμό Λιοσίων. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 7

8 2.2 Περιγραφή χρονοσειρών Air Quality Λιοσίων (02-05) [Β] NO# : Nitric Oxide (Μονοξείδιο του αζώτου) NO2 : Nitrogen Dioxide (Διοξείδιο Αζώτου) O3# : Ozone (Όζον) [μg/m 3 ] SO2 : Sulfur Dioxide (Διοξείδιο Θείου) Air Quality Πατησίων (02-05) [Α & Β] CO# : Carbon Monoxide (Μονοξείδιο Άνθρακα) [mg/m 3 ] NO2 : Nitrogen Dioxide (Διοξείδιο Αζώτου) NO# : Nitric Oxide (Μονοξείδιο του αζώτου) NOX : Nitrogen Oxide (Οξείδιο Αζώτου) O3# : Ozone (Όζον) [μg/m 3 ] Smoke : Καπνός SO2 : Sulfur Dioxide (Διοξείδιο Θείου) C 6 H 6 : Βελζόλιο Μετεωρολογικά Λιοσίων (02-05) [Β] RH# : Relative Humidity (Σχετική Υγρασία) Ta# : Air Temperature ( o C) WD# : Wind Direction (Χρήση τύπου: WD=1+sin(θ+π/4)) WS# : Wind Speed (Ταχύτητα Ανέμου) [ms -1 ] Μετεωρολογικά Πατησίων (02-05) [Α & Β] RH# : Relative Humidity (Σχετική Υγρασία) Ta# : Air Temperature ( o C) WD# : Wind Direction (Χρήση τύπου: WD=1+sin(θ+π/4)) WS# : Wind Speed (Ταχύτητα Ανέμου) [ms -1 ] Περισσότερες πληροφορίες για τις συγκεντρώσεις ποιότητας αέρας υπάρχουν στο Παράρτημα A. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 8

9 2.3 Επιλογή δεδομένων [Α]: Από τα δεδομένα αποστολής αλλά και τον στόχο της εργασίας (πρόβλεψη και μελέτη βενζολίου για τον σταθμό Πατησίων), τα δεδομένα που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε είναι: BENZ BENZ CO# CO# SO2 SO2 + Μετεω + Μετεω Πίνακας 3. Πίνακας δεδομένων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον σταθμό Πατησίων Η επιλογή έγινε βάση των κοινών χαρακτηριστικών, που διαθέτουμε για τα έτη στα οποία υπάρχουν τιμές βενζολίου. Παρακάτω δείχνουμε την βασική δομή του νευρωνικού δικτύου μας που θα χρησιμοποιήσουμε για κάνουμε πρόβλεψη. CO# SO2 RH# Ta# Νευρωνικό Δίκτυο (Black box) Βενζόλιο WD# WS# Παρατήρηση: Οι παραπάνω τιμές είναι ωριαίες. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 9

10 [Β]: Από τα δεδομένα αποστολής αλλά και τον στόχο της εργασίας (πρόβλεψη μέγιστων μέσων τιμών κυλιόμενου οκταώρου όζοντος για τον σταθμό Πατησίων και Λιοσίων), τα δεδομένα που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε είναι: Σταθμός Λιοσίων Σταθμός Πατησίων NO2 NO2 NO2 NO2 NO2 NO2 NO2 NO# NO# NO# NO# NO# NO# NO# O3# O3# O3# O3# O3# O3# O3# SO2 SO2 SO2 SO2 SO2 SO2 SO2 + Μετεω + Μετεω + Μετεω + Μετεω + Μετεω + Μετεω + Μετεω Πίνακας 4. Πίνακας δεδομένων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον σταθμό Λιοσίων και Πατησίων Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 10

11 Μεγ.Ω.Τ. NO2 Μεγ.Ω.Τ. NO# Μεγ.Ω.Τ. SO2 Μέση.Ω.Τ. NO2 Μέση.Ω.Τ. NO# Μέση.Ω.Τ. SO2 Μ.Μ.Τ.Κ.Ο ΝΟ2 Μ.Μ.Τ.Κ.Ο ΝΟ# Μ.Μ.Τ.Κ.Ο SO2 Μεγ.Ω.Τ. RH# Μεγ.Ω.Τ. Ta# Μεγ.Ω.Τ. WD# Μεγ.Ω.Τ. WS# Μέση.Ω.Τ. RH# Μέση.Ω.Τ. Ta# Μέση.Ω.Τ. WD# Μέση.Ω.Τ. WS# Μ.Μ.Τ.Κ.Ο RH# Μ.Μ.Τ.Κ.Ο Ta# Μ.Μ.Τ.Κ.Ο WD# Μ.Μ.Τ.Κ.Ο WS# WS# στης 09:00 πμ Νευρωνικό Δίκτυο (Black box) Μ.Μ.Τ.Κ.Ο. Όζοντος Μεγ.Ω.Τ.: Μέγιστη Ωριαία Τιμή Μέση.Ω.Τ.: Μέση Ωριαία Τιμή Μ.Μ.Τ.Κ.Ω: Μέγιστη Μέση Τιμή Κυλιόμενου Οκταώρου Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 11

12 3. Μελέτη χρονοσειράς βενζολίου (σταθμός Πατησίων) [A] 3.1 Μελέτη μέσης τιμής Προσπαθώντας να βρούμε την μέση τιμή για κάθε ημέρα παρατηρούμε ότι υπάρχουν ελλείψεις στα δεδομένα. Οι ωριαίες τιμές για τις οποίες δεν υπάρχουν μετρήσεις, τις συμβολίζουμε με την τιμή (συμβολισμός μηχανήματος μέτρησης), αυτό φαίνεται και στα παρακάτω σχήματα με τις μέσες τιμές κάποιων χαρακτηριστικών, οι οποίες έχουν αλλοιωθεί. Έτσι στην συνέχεια εντοπίζουμε και διαγράφουμε αυτές τις τιμές. Σχήμα 3. Αριστερά (α) βλέπουμε τον μέσο όρο τιμών βενζολίου για το έτος 2005, και δεξιά (β) τον μέσο όρο των τιμών των μετεωρολογικών στοιχείων σχετικής υγρασίας (Relative Humidity) για το έτος Παρατηρώντας τα δεδομένα μας είδαμε επίσης ότι συνήθως όταν είχαμε πολλές ελλείψεις (περισσότερες του 30%) σε μία ημέρα, οι ελλείψεις ήταν συνεχόμενες, έτσι θα ήταν δύσκολο να βρούμε τις τιμές αυτές χρησιμοποιώντας μεθόδους όπως την παρεμβολή Newton ή Lagrange. Έτσι οι ημέρες οι οποίες είχαν ελλείψεις περισσότερες ή ίσες του 30% (δηλαδή πάνω από 7 ελλείψεις), δεν τις περνούμε υπόψη, και τις διαγράψαμε από τα συνολικά δεδομένα. Οι περισσότερες ελλείψεις υπήρχαν στα δεδομένα βενζολίου, για τα οποία θέλουμε να κάνουμε πρόβλεψη. Παρακάτω υπάρχει πίνακας με τις ημέρες οι οποίες έχουν διαγραφεί ανά έτος από όλα τα δεδομένα (μετεωρολογικά και ποιότητας αέρα από τον σταθμό Πατησίων). Έτος 2004 Έτος 2005 Ημέρες Ημερομηνίες Ημέρες Ημερομηνίες /1/ /3/ /1/ /1/ /6/ /6/ /2/ /2/ /8/ /3/ /3/ /8/2004 5/8/ /6/ /6/ /9/ /9/ /7/ /7/ /9/ /9/ /8/2005 5/8/2005 Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 12

13 290 16/10/ /8/ /8/ /10/ /10/ /8/ /8/ /11/ /11/ /9/2005 8/9/ /12/ /10/2005 4/10/ /12/ /10/ /10/ /11/ /11/ /11/2005 Συνολικά από το έτος 2004 διαγράφηκαν 110 ημέρες και από το έτος 2005 διαγράφηκαν 51 ημέρες. Για τις υπόλοιπες μέρες οι οποίες είχαν απώλειες μικρότερες του 30%, δημιουργήσαμε και εφαρμόσαμε την μέθοδο παρεμβολής Lagrange. Έτσι για κάθε ελλιπή ωριαία τιμή βρήκαμε μια συνάρτηση f(x)=y, χρησιμοποιώντας ως γνωστά σημεία, τρία σημεία αριστερά της ελλιπής ωριαίας τιμής και τρία δεξιά αυτής όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Σχήμα 4. Παράδειγμα χρήσης πολυωνύμου Lagrange Γενικά ένα πολυώνυμο Lagrange δίνεται από τη παρακάτω σχέση: y( x) = N i= 0 yi Li( x) Li( xi) Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 13

14 όπου L i (x i ): L ( x) = N j = 0 j i ( x i xj Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας ανεύρεσης των ελλείπων τιμών, ξανά υπολογίσαμε τους ημερησίους μέσους όρους των συγκεντρώσεων ποιότητας αέρα και των μετεωρολογικών παραμέτρων. Επίσης αντί της διεύθυνσης αέρα WD κάναμε χρήση του τύπου WDn=1+sin[h+(π/4)]. ) Σχήμα 5 & 6: Αριστερά φαίνεται ο μέσος όρος των τιμών βενζολίου για το έτος 2004 (Σχ.5), και δεξιά ο μέσος όρος των τιμών βενζοίου για το έτος 2005 (Σχ.6). Σχήμα 7 & 8: Αριστερά φαίνεται ο μέσος όρος των τιμών μονοξειδίου του άνθρακα (CO#) για το έτος 2004 (Σχ.7), και δεξιά ο μέσος όρος των τιμών μονοξειδίου του άνθρακα για το έτος 2005 (Σχ.8). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 14

15 Σχήμα 9 & 10: Αριστερά φαίνεται ο μέσος όρος των τιμών διοξειδίου του θείου (SO2) για το έτος 2004 (Σχ.9), και δεξιά ο μέσος όρος των τιμών διοξειδίου του θείου για το έτος 2005 (Σχ.10). Σχήμα 11 & 12: Αριστερά φαίνεται ο μέσος όρος της σχετικής υγρασίας (RH#) για το έτος 2004 (Σχ.11), και δεξιά ο μέσος όρος της σχετικής υγρασίας για το έτος 2005 (Σχ.12). Σχήμα 13 & 14: Αριστερά φαίνεται ο μέσος όρος της θερμοκρασίας (Ta) για το έτος 2004 (Σχ. 13), και δεξιά ο μέσος όρος της θερμοκρασίας (Ta) για το έτος 2005 (Σχ. 14). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 15

16 Σχήμα 15 & 16: Αριστερά φαίνεται ο μέσος όρος των τιμών WDn (τροποποιημένες τιμές της διεύθυνσης του ανέμου) για το έτος 2004 (Σχ. 15), και δεξιά ο μέσος όρος των τιμών WDn για το έτος 2005 (Σχ. 16). Σχήμα 17 & 18: Αριστερά φαίνεται ο μέσος όρος της ταχύτητας ανέμου (WS) για το έτος 2004 (Σχ.17), και δεξιά ο μέσος όρος της ταχύτητας ανέμου για το έτος 2005 (Σχ. 18). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 16

17 3.2 Μελέτη τυπικής απόκλισης (σ): Για τον υπολογισμό της τυπικής απόκλισης (σ), δημιουργήσαμε μια συνάρτηση υπολογισμού, και την χρησιμοποιήσαμε για τον υπολογισμό της τυπικής απόκλισης για κάθε ημέρα του έτους. Αυτό θα μας δώσει πληροφορίες για την διασπορά των δεδομένων μας ανά ημέρα. Γενικά η τυπική απόκλιση (του συνολικού πληθυσμού) υπολογίζεται ως εξής: όπου: * x: τυχαία διακριτή μεταβλητή. σx Dx = D x N 1 = E( x μ) μ = Εx 2 Παρακάτω παραθέτουμε τον πίνακα με τις τιμές της τυπικής απόκλισης ανά ρύπο και έτος. Επίσης παραθέτουμε τις γραφικές παραστάσεις των χρονοσειρών μας ανά ρύπο και έτος. Πίνακας: Τυπικής Απόκλισης ΒΕΝΖ CO# S METEO RH METEO Ta METEO WDn METEO WS Πίνακας 5. Πίνακας τυπικής απόκλισης για τα έτη Η σημαντικότερη αδυναμία της τυπικής απόκλισης είναι η ευαισθησία της στις ακραίες τιμές της κατανομής. Οι ακραίες τιμές συμβάλλουν δυσανάλογα περισσότερο από τις υπόλοιπες τιμές στον υπολογισμό της τυπικής απόκλισης. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 17

18 Σχήμα 19 & 20: Αριστερά φαίνεται η χρονοσειρά του των τιμών βενζολίου για το έτος 2004 (Σχ.19), και δεξιά η χρονοσειρά των τιμών βενζολίου για το έτος Για την μελέτη της διασποράς μπορούμε να μελετήσουμε επίσης και το διάγραμμα κουτιού (box plot) για τα παραπάνω έτη [1]. Για την δημιουργία του παρακάτω διαγράμματος κουτιού χρησιμοποιήσαμε την συνάρτηση boxplot() του Matlab. H στήλη1 αντιπροσωπεύει το έτος 2004 και η στήλη 2 το έτος 2005 από τους μέσους όρους των τιμές βενζολίου. 1. Από την θέση της διαμέσου στο σχήμα συμπεραίνουμε ότι στο έτος 2004 το κεντρικό τμήμα της κατανομής είναι συμμετρικό ενώ στο έτος 2005 δεν είναι και τόσο συμμετρικό. Γενικά όσο πιο πολύ η διάμεσος (κόκκινη γραμμή) απομακρύνεται από το κέντρο του, τόσο πιο ασύμμετρο είναι το κεντρικό 50% της κατανομής. 2. Από τα μεγέθη των μουστακιών (αριστερού και δεξιού) συμπεραίνουμε ότι δεν υπάρχει ασυμμετρία στο ανώτερο και στο κατώτερο 25% των τιμών για το έτος Αυτό συμβαίνει επειδή το μήκος του αριστερού μουστακιού είναι σχεδόν ίσο με του δεξιού. Ενώ για στο έτος 2005 βλέπουμε ακριβώς το αντίθετο. 3. Επίσης παρατηρούμε ότι στο έτος 2004 έχουμε περισσότερες ακραίες τιμές σε σχέση με το έτος Από αυτό συμπεραίνουμε ότι ο μέσος όρος άλλα και η διάμεσος του έτους 2004 έχουν επηρεαστεί περισσότερο από ότι έχει επηρεαστεί ο μέσος όρος και η διάμεσος του έτους Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 18

19 Σχήμα 20 & 21: Αριστερά φαίνεται η χρονοσειρά του μονοξειδίου του άνθρακα (CO#) για το έτος 2004 (Σχ.20), και δεξιά η χρονοσειρά του μονοξειδίου του άνθρακα για το έτος Σχήμα 22 & 23: Αριστερά φαίνεται η χρονοσειρά του διοξειδίου του θείου (SO2) για το έτος 2004 (Σχ.22), και δεξιά η χρονοσειρά του διοξειδίου του θείου για το έτος Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 19

20 Σχήμα 24 & 25: Αριστερά φαίνεται η χρονοσειρά των τιμών της σχετικής υγρασίας (RH#) για το έτος 2004 (Σχ.24), και δεξιά η χρονοσειρά των τιμών της σχετικής υγρασίας για το έτος Σχήμα 26 & 27: Αριστερά φαίνεται η χρονοσειρά των τιμών της θερμοκρασίας για το έτος 2004 (Σχ.26), και δεξιά η χρονοσειρά των τιμών της θερμοκρασίας για το έτος Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 20

21 Για την απεικόνιση της χρονοσειράς διεύθυνσης ανέμου (Wind Direction), χρησιμοποιήσαμε διάγραμμα τύπου Polar, χρησιμοποιώντας συναρτήσεις του Matlab. Παρακάτω παραθέτουμε ένα παράδειγμα με την μορφή αυτών αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ομαδοποιήσαμε τα δεδομένα μας. Οι ομάδες που δημιουργήσαμε αλλά και οι μοίρες που αντιστοιχούν σε κάθε μία από αυτές βρίσκεται στην παρακάτω λίστα: Βόρειος άνεμος: 0-22,5 ο και 337,6-360 ο Βορειοανατολικός άνεμος: 22,6-67,5 ο Ανατολικός άνεμος: 67,6-112,5 ο Νοτιοανατολικός άνεμος: 112,6-157,5 ο Νότιος άνεμος: 157,6-202,5 ο Νοτιοδυτικός άνεμος: 202,6-247,5 ο Δυτικός άνεμος: 247,6-292,5 ο Βορειοδυτικός άνεμος: 292,6-337,5 ο Στα διαγράμματα polar μπορούμε να διακρίνουμε το πλήθος εμφάνισης της κάθε ομάδας. Παρακάτω παραθέτουμε τα διαγράμματα polar για τα έτη 2004 και 2005 της διεύθυνσης ανέμου. Σχήμα 28 & 29: Αριστερά φαίνεται η χρονοσειρά των τιμών WD για το έτος 2004 (Σχ.28), και δεξια η χρονοσειρα των τιμών WD για το έτος Από τις παραπάνω γραφικές παραστάσεις παρατηρούμε ότι δεν υπήρξαν αλλαγές στις διευθύνσεις των ανέμων για τα έτη Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 21

22 Σχήμα 30 & 31: Αριστερά φαίνεται η χρονοσειρά των τιμών ταχύτητας ανέμου για το έτος 2004 (Σχ.30), και δεξιά η χρονοσειρά των τιμών ταχύτητας ανέμου για το έτος Παρακάτω παραθέτουμε τον πίνακα με τα συμπεράσματα που βγάλαμε μετά από μελέτη των διαγραμμάτων κουτιού και των υπολοίπων χαρακτηριστικών. Θέση της διαμέσου (κέντρο;) Ισομεγέθη μουστάκια Ύπαρξη ακραίων τιμών Θέση της διαμέσου (κέντρο;) Ισομεγέθη μουστάκια ΒΕΝΖ ΝΑΙ ΝΑΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ Πίνακας 6. Αποτελέσματα και συμπεράσματα διαγράμματος κουτιού. Ύπαρξη ακραίων τιμών CO# ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ S02 ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ METEO RH ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΝΑΙ ΟΧΙ METEO Ta ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΟΧΙ METEO WDn ΝΑΙ ΝΑΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΝΑΙ METEO WS ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ ΝΑΙ Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 22

23 3.3 Μελέτη συντελεστή συσχέτισης (correlation coefficient) Ο συντελεστής συσχέτισης ή δείκτης συσχέτισης (correlation coefficient) είναι μια αριθμητική τιμή που κυμαίνεται μεταξύ του -1 (αρνητική συσχέτιση) και του +1 (θετική συσχέτιση). Αυτή η τιμή δείχνει το πόσο ισχυρή είναι η γραμμική εξάρτηση δύο μεταβλητών [1]. Ο υπολογισμός του δείκτη διαμόρφωσης μεταξύ δύο μεταβλητών γίνεται ως εξής [2]: Ο δείκτης συσχέτισης είναι ένας δείκτης ο οποίος αποτελείται από δύο στοιχεία [1]: 1. Από το θετικό ή το αρνητικό πρόσημο της αριθμητικής τιμής. 2. Από την ίδια την αριθμητική τιμή. Το πρόσημο μας δίνει πληροφορίες για την κατεύθυνση της συσχέτισης. Πιο συγκεκριμένα, μας πληροφορεί για την κατεύθυνση που έχει η γραμμή παλινδρόμησης (regression line), δηλαδή η γραμμή που περνά όσο το δυνατόν πλησιέστερα από τα περισσότερα σημεία του διαγράμματος. 1. Αν το πρόσημο είναι θετικό, τότε η κλίση της γραμμής έχει μια πορεία από το κάτω αριστερό τμήμα προς το πάνω δεξιό τμήμα του διαγράμματος. Επίσης μας δείχνει ότι οι μεταβλητές μεταβάλλονται ως προς την ίδια κατεύθυνση (ομόρροπα). 2. Αν το πρόσημο είναι αρνητικό, η κλίση της γραμμής έχει μια πορεία από το πάνω αριστερό τμήμα προς το κάτω δεξιό τμήμα του διαγράμματος. Επίσης μας δείχνει ότι οι μεταβλητές μεταβάλλονται ως προς την αντίθετη κατεύθυνση (αντίρροπα). Αν και δεν υπάρχουν κάποιοι γενικοί αποδεκτοί κανόνες σχετικά με το πότε ένας δείκτης συσχέτισης θεωρείται υψηλός, μέτριος ή χαμηλός, θα μπορούσαμε εμπειρικά να ερμηνεύσουμε το δείκτη συσχέτισης σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα: Αν ο δείκτης είναι μικρότερος ή ίσος του ± 0,29 Αν ο δείκτης κυμαίνεται μεταξύ ± 0,30 και ± 0,49 Αν ο δείκτης κυμαίνεται μεταξύ ± 0,50 και ± 0,69 Αν ο δείκτης κυμαίνεται μεταξύ ± 0,70 και ± 0,79 Αν ο δείκτης κυμαίνεται μεταξύ ± 0,80 και ± 0,99 Δεν υπάρχει συσχέτιση Χαμηλή συσχέτιση Μέτρια συσχέτιση Υψηλή συσχέτιση Πολύ υψηλή συσχέτιση Για τον υπολογισμό του δείκτη συσχέτισης της χρονοσειράς Βενζολίου με τις αντίστοιχες τιμές όζοντος αλλά και με τις μετεωρολογικές παραμέτρους που είναι διαθέσιμες για τις ίδιες χρονικές περιόδους, χρησιμοποιήσαμε την συνάρτηση Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 23

24 corrcoef η οποία υπάρχει έτοιμη στο Matlab. Παρακάτω υπάρχει ο πίνακας με τα αποτελέσματα συσχέτισης: Σταθμός Πατησίων ρ: (δείκτης συσχέτισης) Βαθμός συσχέτισης ρ: (δείκτης συσχέτισης) Βαθμός συσχέτισης Βενζόλιο με όζον Μέτρια συσχέτιση Βενζόλιο με RH Δεν υπάρχει συσχέτιση Δεν υπάρχει συσχέτιση Βενζόλιο με Ta Δεν υπάρχει συσχέτιση Δεν υπάρχει συσχέτιση Βενζόλιο με WDn Δεν υπάρχει συσχέτιση Δεν υπάρχει συσχέτιση Βενζόλιο με WS Χαμηλή συσχέτιση Χαμηλή συσχέτιση Βενζόλιο με CO Πολύ υψηλή συσχέτιση Πολύ υψηλή συσχέτιση Βενζόλιο με SO Χαμηλή συσχέτιση Χαμηλή συσχέτιση Πίνακας 7. Αποτελέσματα δείκτη συσχέτισης για έτη (σταθμός Πατησίων). Σύμφωνα με katroulis, 1996, η σχέση μεταξύ CO και WS στην περιοχή Πατησίων είναι: CO = 10,7( WS ) 0,99 Επειδή από τον παραπάνω πίνακα βλέπουμε ότι υπάρχει Πολύ υψηλή συσχέτιση στα δεδομένα Βενζολίου και CO, θα χρησιμοποιήσουμε τον παραπάνω τύπο για πρόβλεψη τιμών Βενζολίου και CO. Για τον έλεγχο των αποτελεσμάτων πρόβλεψης, θα χρησιμοποιήσουμε στατιστικές ποσότητες όπως τον δείκτη προσδιορισμού (R-Square) και το τυπικό σφάλμα εκτίμησης (Standard error of estimation). Ο δείκτης προσδιορισμού μας πληροφορεί για το κοινό ποσοστό της διακύμανσης που ερμηνεύουν οι δύο μεταβλητές Χ και Υ τις οποίες μελετάμε. Για τον υπολογισμό του δείκτη προσδιορισμού (r 2 ) αρχικά μπορούμε να βρούμε τον δείκτη συσχέτισης (r) και στην συνέχεια να τον υψώσουμε εις το τετράγωνο [1]. Κάθε προσπάθεια να προβλέψουμε το Υ για μια συγκεκριμένη τιμή του Χ εμπεριέχει κάποιο σφάλμα [1]. Για το λόγο αυτό, επειδή δεν μπορούμε να υπολογίσουμε με ακρίβεια το Υ, καταλήγουμε να υπολογίσουμε το Ŷ, το οποίο είναι η καλύτερη δυνατή εκτίμηση που μπορούμε να κάνουμε. Ένας εύκολος τρόπος για να βρούμε την τιμή του συνολικού σφάλματος που προκύπτει στην προσπάθεια μας να προβλέψουμε το Υ από το Χ θα ήταν να προσθέσουμε όλες τις διαφορές (Υ- Ŷ) και στη συνέχεια να διαιρέσουμε το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 24

25 άθροισμα τους με τον αριθμό των διαφορών, ώστε να υπολογίσουμε το μέσο όρο διαφορών της συγκεκριμένης κατανομής. Επειδή όμως, όπως και στην περίπτωση του υπολογισμού της τυπικής απόκλισης, οι θετικές τιμές αλληλοακυρώνονται με τις αρνητικές τιμές (οπότε το αλγεβρικό τους αποτέλεσμα είναι 0), ο τρόπος αυτός δεν είναι σωστός. Η καλύτερη λύση είναι να προσθέσουμε αυτές τις αποστάσεις, αφού όμως πρώτα τις υψώσουμε στο τετράγωνο (Υ- Ŷ) 2 για να εξαλείψουμε τις αρνητικές τιμές, και στη συνέχεια να διαιρέσουμε του άθροισμα τους με το Ν (πιο συγκεκριμένα με το Ν-2. επειδή προσπαθούμε να υπολογίσουμε μια παράμετρο). Τέλος, υπολογίζοντας την τετραγωνική ρίζα αυτού του πηλίκου, μπορούμε να μετατρέψουμε την συγκεκριμένη μέση τιμή στην αρχική κλίμακα μέτρησης. Αυτή η εκτίμηση του σφάλματος που προκύπτει στην προσπάθεια μας να προβλέψουμε το Υ από το Χ ονομάζεται τυπικό σφάλμα εκτίμησης και συμβολίζεται με S X.Y για να υποδηλώσει ότι ουσιαστικά πρόκειται για την τυπική απόκλιση του Υ που έχει προβλεφθεί από το Χ. Ο τύπος με τον οποίο υπολογίζουμε το τυπικό σφάλμα εκτίμησης (S X.Y ) είναι: S X.Y ) (Υ - Y) = N 2 Παρακάτω παραθέτουμε τον πίνακα με τα αποτελέσματα του δείκτη προσδιορισμού αλλά και του τυπικού σφάλματος εκτίμησης, ως προς τις προβλεπόμενες τιμές (σχέση katroulis 1996) και τις πραγματικές τιμές Δείκτης προσδιορισμού (R-Square) Τυπικό σφάλμα εκτίμησης Προβλ. Τιμές CO Πραγμ. Τιμές CO 0,1858 6,1418 Προβλ. Τιμές Βενζ. Πραγμ. Τιμές Βενζ. 0,1056 6,6 Προβλ. Τιμές CO Πραγμ. Τιμές CO 0,1677 6,793 Προβλ. Τιμές Βενζ. Πραγμ. Τιμές Βενζ. 0,1192 5,339 Από τον παραπάνω πίνακα βλέπουμε ότι η σχέση katroulis 1996 δεν μας δίνει καλά αποτελέσματα για τα έτη Η πολύ υψηλή συσχέτιση μεταξύ βενζολίου και CO καταδεικνύει, την ομοιότητα που υπάρχει μεταξύ αυτών σε σχέση με τις εκπομπές τους. Έτσι, αναμένουμε ότι η κυκλοφορία (κύρια πηγή CO) είναι επίσης και η κύρια πηγή βενζολίου, για ένα σημείο με υψηλή πυκνότητα κυκλοφορίας όπως ο σταθμός Πατησίων. Εφόσον μάλιστα ληφθούν υπόψη και τα αποτελέσματα της εκτίμησης εκπομπών των Kassomenos et.al 2006, τότε συνάγεται ότι τα στοιχεία traffic time και traffic speed (επηρεάζουν CO) και τα στοιχεία (motorcycles, μη καταλυτικά, traffic speed) οδηγούν στο συμπέρασμα πως η ταχύτητα κίνησης ενδέχεται να είναι ο κρίσιμος μηχανισμός που επηρεάζει τις εκπομπές βενζολίου και CO στο κέντρο της πόλης. Επομένως, μια πολιτική κυκλοφοριακών ρυθμίσεων που θα αποσκοπούσε στην μεταβολή της ταχύτητας κίνησης, αναμένεται ότι θα ανακούφιζε, τοπικά την ατμοσφαιρική φόρτιση. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 25

26 3.4 Μελέτη κανονικής κατανομής Η μελέτη της κανονικής κατανομής έχει μια μακρά ιστορία, η οποία ξεκινά από το 18 ο αιώνα. Η εν λόγω κατανομή ορίστηκε με ακρίβεια από τον Pierre-Simon Laplace και πήρε την πιο συνήθη μορφή της από τον Carl Friedrich Gauss (πολύ συχνά άλλωστε ονομάζεται και καμπύλη του Gauss). Αριστερά δείχνουμε ένα παράδειγμα μιας κανονικής κατανομής (Σχήμα 26). Ο όρος κανονική κατανομή είναι ένας τεχνικός όρος και με κανέναν τρόπο δεν θα πρέπει να θεωρούμε όλες τις άλλες κατανομές μεταβλητών μη κανονικές. Πρόκειται για μία κωδωνοειδή συμμετρική κατανομή, όπου η τετμημένη (οριζόντιος άξονας X- axis) αναπαριστά διαφορετικές πιθανές τιμές την μεταβλητής που μετρήθηκε (Χ), ενώ η τεταγμένη (κάθετος άξονας Y-axis) αναπαριστά τη συχνότητα ή την πιθανότητα εμφάνισης των τιμών του Χ. Με την βοήθεια του Matlab και χρησιμοποιώντας την συνάρτηση hist(), δημιουργήσαμε τις παρακάτω γραφικές παραστάσεις, στις οποίες μπορούμε να δούμε εάν τα δεδομένα μας έχουν κάποια κανονική κατανομή. Σχήμα 32 & 33. Αριστερά η γραφική παράσταση για την μελέτη της κανονικής κατανομής των τιμών βενζολίου για το έτος 2004 και δεξιά (Σχημά 33) για το έτος Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 26

27 Σχήμα 34 & 35. Αριστερά η γραφική παράσταση για την μελέτη της κανονικής κατανομής των τιμών μονοξειδίου του άνθρακα (CO#) για το έτος 2004 και δεξιά (Σχημά 35) για το έτος Σχήμα 36 & 37. Αριστερά η γραφική παράσταση για την μελέτη της κανονικής κατανομής των τιμών διοξειδίου του θείου (SO2) για το έτος 2004 και δεξιά (Σχημά 337) για το έτος Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 27

28 Σχήμα 38 & 39. Αριστερά η γραφική παράσταση για την μελέτη της κανονικής κατανομής των τιμών των μετεωρολογικών στοιχείων, σχετικής υγρασίας (RH) για το έτος 2004 και δεξιά (Σχημά 39) για το έτος Σχήμα 40 & 41. Αριστερά η γραφική παράσταση για την μελέτη της κανονικής κατανομής των τιμών των μετεωρολογικών στοιχείων, θερμοκρασίας (Ta) για το έτος 2004 και δεξιά (Σχημά 41) για το έτος Σχήμα 42 & 43. Αριστερά η γραφική παράσταση για την μελέτη της κανονικής κατανομής των τιμών των μετεωρολογικών στοιχείων, WDn για το έτος 2004 και δεξιά (Σχημά 43) για το έτος Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 28

29 Σχήμα 44 & 45. Αριστερά η γραφική παράσταση για την μελέτη της κανονικής κατανομής των τιμών των μετεωρολογικών στοιχείων, ταχύτητας ανέμου (WS) για το έτος 2004 και δεξιά (Σχημά 45) για το έτος Επίσης για την μελέτη της κανονικής κατανομής των δεδομένων μας χρησιμοποιήσαμε τις παρακάτω δοκιμές, οι συναρτήσεις των οποίων υπάρχουν στο Matlab: Kolmogorov-Smirnov: kstest() Lilliefors: lillietest() Jarque-Bera: jbtest() Οι παραπάνω συναρτήσεις παίρνουν ως όρισμα, τις τιμές των δεδομένων μας και τις συγκρίνουν με μία πρότυπη κανονική κατανομή (η οποία έχει μέση τιμή 0 και διασπορά 1). Η έξοδοι των συναρτήσεων παίρνουν την τιμή 1 εάν μπορούμε να απορρίψουμε την υπόθεση ότι τα δεδομένα εισόδου έχουν κανονική κατανομή, και τιμή 0 εάν δεν μπορούμε να απορρίψουμε αυτή την υπόθεση. Απορρίπτουμε την υπόθεση εάν η δοκιμή είναι ενδεικτική σε βαθμό 5% Kolmogorov -Smirnov Lilliefors Jarque- Bera Kolmogorov -Smirnov Lilliefors Jarque- Bera ΒΕΝΖ CO# S METEO RH METEO Ta METEO WDn METEO WS Από τον παραπάνω πίνακα βλέπουμε ότι τα δεδομένα μας δεν έχουν κανονική κατανομή. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 29

30 3.5 Μελέτη εκτροπής (Skew) Η εκτροπή (Skew) έχει οφέλη σε πολλές περιοχές [4]. Πολλά απλοϊκά πρότυπα υποθέτουν ότι υπάρχει κανονική κατανομή, δηλαδή ότι τα στοιχεία είναι συμμετρικά ως προς το μέσο όρο. Αλλά στην πραγματικότητα, τα σημεία των στοιχείων δεν είναι τέλεια συμμετρικά. Η κατανόηση της εκτροπής του συνόλου των δεδομένων μας δείχνει εάν οι αποκλίσεις από το μέσο όρο πρόκειται να είναι θετικές ή αρνητικές. Θετική εκτροπή (Positive Skew): Όταν έχουμε θετική εκτροπή, στα δεξιά θα έχουμε μεγαλύτερη ουρά. Αρνητική εκτροπή (Negative Skew): Όταν έχουμε αρνητική εκτροπή, στα αριστερά θα έχουμε μεγαλύτερη ουρά. Το μέγεθος της εκτροπής μας δείχνει το μέγεθος της ουράς. Για παράδειγμα στην παρακάτω γραφική παράσταση μελέτης της κανονικής κατανομής, βλέπουμε ότι στα δεξιά έχουμε μεγαλύτερη ουρά (θετική εκτροπή). Ο τύπος για την εύρεση της εκτροπής είναι ο παρακάτω: skew( x) i= 1 n μ 3 m3 = = = n σ ( m2) (( x n i= 1 i ( x i x) x) 2 ) Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 30

31 Στον παρακάτω πίνακα εμφανίζουμε τα αποτελέσματα χρήσης της συνάρτησης skewness() του Matlab στις χρονοσειρές των δεδομένων μας για τα έτη 2004 και Τιμή Εκτροπής Μεγαλύτερη ουρά Τιμή Εκτροπής Μεγαλύτερη ουρά ΒΕΝΖ δεξιά δεξιά CO# δεξιά δεξιά S δεξιά δεξιά METEO RH δεξιά δεξιά METEO Ta αριστερά δεξιά METEO WDn αριστερά αριστερά METEO WS δεξιά δεξιά Πίνακας 8. Αποτελέσματα εκτροπής των δεδομένων για τα έτη (σταθμός Πατησίων). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 31

32 3.6 Μελέτη κύρτωσης (Kurtosis) Όταν έχουμε υψηλή κύρωση, έχουμε αιχμηρότερες κορυφές, και παχύτερες ουρές, ενώ με χαμηλή κύρτωση έχουμε πιο στρογγυλοποιημένες κορυφές και ευρύτερους ώμους [5]. Η θετική κύρτωση ονομάζεται leptokurtic: στην οποία έχουμε οξύτερες κορυφές γύρω από το μέσο όρο (υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ότι μία κανονικά κατανεμημένη μεταβλητή να παίρνει τιμές κοντά στο μέσο όρο) και παχιές ουρές (υπάρχει μεγάλη πιθανότητα μια κανονικά κατανεμημένη μεταβλητή να παίρνει ακραίες τιμές). Π.χ. Η αρνητική κύρτωση ονομάζεται platykurtic: στην οποία έχουμε μικρότερες κορυφές γύρω από τον μέσο όρο (υπάρχει μικρότερη πιθανότητα ότι μία κανονικά κατανεμημένη μεταβλητή να παίρνει τιμές γύρω από το μέσο όρο) και λεπτές ουρές (υπάρχει μικρότερη πιθανότητα μια κανονικά κατανεμημένη μεταβλητή να παίρνει ακραίες τιμές). Π.χ. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 32

33 Ο τύπος με τον οποίο υπολογίζουμε την κύρτωση είναι ο παρακάτω: 4 n ( xi x) m4 i= 1 kurt( x) = 3 = 2 n 2 m 2 2 ( xi x) i= 1 n 3 Στον παρακάτω πίνακα εμφανίζουμε τα αποτελέσματα χρήσης της συνάρτησης kurtosis () του Matlab στις χρονοσειρές των δεδομένων μας για τα έτη 2004 και ΒΕΝΖ CO# S METEO RH METEO Ta METEO WDn METEO WS Πίνακας 9. Αποτελέσματα κύρτωσης των δεδομένων για τα έτη (σταθμός Πατησίων). Από το παραπάνω πίνακα μπορούμε να διακρίνουμε ότι όλα μας τα δεδομένα έχουν θετική κύρτωση (leptokurtic). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 33

34 3.7 Συνδιακύμανση Συμμεταβλητότητα (covariance) Ο δείκτης συσχέτισης χρησιμοποιείται στον υπολογισμό του βαθμού στον οποίο δύο μεταβλητές συμμεταβάλονται βασίζεται στη στατιστική έννοια της συνδιακύμανσης (covariance). Η συνδιακύμανση είναι ουσιαστικά ένας αριθμός που αντικατροπτίζει το βαθμό στον οποίο δύο μεταβλητές μεταβάλλονται επηρεάζοντας η μία την άλλη (συμμεταβάλονται). Όταν έχουμε υψηλή θετική συνδιακύμανση, τότε έχουμε υψηλή θετική συσχέτιση των δύο μεταβλητών (μεταβάλλονται με τον ίδιο τρόπο). Όταν έχουμε υψηλή αρνητική συνδιακύμανση, τότε έχουμε υψηλή αρνητική συσχέτιση των δύο μεταβλητών (μεταβάλλονται με τον αντίστροφο τρόπο). Αν δεν υπάρχει συσχέτιση της μίας μεταβλητής με την άλλη, τότε η συνδιακύμανση είναι 0. Ο τύπος μέσω του οποίου υπολογίζουμε την συνδιακύμανση δυο μεταβλητών Χ και Υ είναι ο εξής: ( X X )( Y Y ) Cov XY = N Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται τα αποτελέσματα της συνδιακύμανσης των τιμών βενζολίου με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά ανά έτος. Για τον υπολογισμό των παρακάτω τιμών χρησιμοποιήθηκε η συνάρτηση cov() του Matlab (%) (%) Βενζόλιο με CO ,3 Βενζόλιο με SO ,7 Βενζόλιο με RH ,4 Βενζόλιο με Ta ,8 Βενζόλιο με WDn ,0 Βενζόλιο με WS ,8 Πίνακας 10. Αποτελέσματα συνδιακύμανσης των δεδομένων για τα έτη (σταθμός Πατησίων). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 34

35 3.8 Principal Component Analysis (P.C.A) Εισαγωγή Η Principal Component Analysis (P.C.A.) [6] είναι μια μέθοδος αναγνώρισης κάποιων προτύπων μέσα στα δεδομένα μας, και έκφρασης τους με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να τονίσουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές τους. Λόγω της δυσκολίας εύρεσης προτύπων, σε δεδομένα πολλών διαστάσεων, (όπου δεν έχουμε την πολυτέλεια των γραφικών αναπαραστάσεων των δεδομένων μας) η μέθοδος PCA είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για ανάλυση δεδομένων. Ένα άλλο βασικό πλεονέκτημα της μεθόδου PCA είναι ότι από την στιγμή που βρεθούν αυτά τα πρότυπα στα δεδομένα μας, μπορούμε να συμπιέσουμε τα δεδομένα μας, απλά μειώνοντας τον αριθμό των διαστάσεων χωρίς να έχουμε μεγάλη απώλεια πληροφοριών. Παρακάτω δείχνουμε τα βήματα της μεθόδου PCA: 1. Αφαιρούμε τον μέσο όσο από κάθε διάσταση των δεδομένων (Data Adjust), έτσι ώστε τώρα ο μέσος όρος των δεδομένων της διάστασης να είναι μηδέν. Για παράδειγμα: 2. Υπολογίζουμε τον πίνακα συνδιακύμανσης (covariance matrix) των δεδομένων μας, όπως έχει προαναφερθεί στο προηγούμενο κεφάλαιο. Για τα παραπάνω δεδομένα περιμένουμε ένα πίνακα συνδιακύμανσης 2 x 2 επειδή έχουν δύο διαστάσεις (x και y). Αυτό συμβαίνει γιατί υπολογίζουμε την συνδιακύμανση για κάθε συνδυασμό των διαστάσεων μας. cov(x, x) cov = cov(y,x) cov(x, y) cov(y,y) Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 35

36 Παρακάτω παραθέτουμε τον πίνακα συνδιακύμανσης ο οποίος έχει υπολογιστεί από την συνάρτηση cov() του Matlab για τα παραπάνω δεδομένα. 0,61656 cov = 0, , ,71656 Από τον παραπάνω πίνακα συνδιακύμανσης βλέπουμε ότι cov(x,y) = cov(y,x). 3. Σε αυτό το βήμα θα πρέπει να υπολογίσουμε τα eigenvectors και τα eigenvalues (βαρύτητα των eigenvectors) του πίνακα συνδιακύμανσης. Πριν όμως από αυτό, θα κάνουμε μια μικρή εισαγωγή στις έννοιες αυτών. Όπως ξέρουμε μπορούμε να πολλαπλασιάσουμε δύο πίνακες, υπό τον όρο ότι έχουν κατάλληλα μεγέθη. Τα eigenvectors είναι μια ειδική κατάσταση ενός τέτοιου πολλαπλασιασμού. Παρακάτω δείχνουμε δύο πολλαπλασιασμούς μεταξύ ενός πίνακα και ενός διανύσματος a. = b. = = Στο πρώτο παράδειγμα, το αποτέλεσμα είναι ένα διάνυσμα. Ενώ στο δεύτερο παράδειγμα, το αποτέλεσμα είναι ακριβώς τέσσερις φορές μεγαλύτερο από το 3 διάνυσμα που ξεκινήσαμε. Το διάνυσμα του δεύτερου παραδείγματος 2 αντιπροσωπεύει μια γραμμή από την αρχή των αξόνων (0,0) στο σημείο (3,2). Τον τετραγωνικό πίνακα μπορούμε να τον θεωρήσουμε ως ένα πίνακα μετασχηματισμού. Εάν πολλαπλασιάσουμε αυτόν τον πίνακα με ένα διάνυσμα, θα πάρουμε ένα διάνυσμα το οποίο έχει μετασχηματιστεί από την αρχική του θέση. Τα eigenvectors προέρχονται από την φύση του μετασχηματισμού. Ας φανταστούμε έναν πίνακα μετασχηματισμού που όποτε τον πολλαπλασιάζουμε, δημιουργούνται διανύσματα στην γραμμή y=x. Αυτό το διάνυσμα (και όλα τα πολλαπλάσια του, γιατί δεν μας ενδιαφέρει το μήκος που θα έχει), θα είναι ένα eigenvector του πίνακα μετασχηματισμού. Τα eigenvectors έχουν κάποιες ιδιότητες, τις οποίες αναφέρουμε παρακάτω: Eigenvectors μπορούμε να υπολογίσουμε για τετραγωνικούς πίνακες. Δεν έχουν όλοι οι τετραγωνικοί πίνακες eigenvectors. Εάν ένας τετραγωνικός πίνακας (n x n) έχει eigenvectors, τότε θα έχει n eigenvectors. Για παράδειγμα εάν μας είχε δοθεί ένας πίνακας 3 x 3 θα είχαμε 3 eigenvectors. Εάν αλλάξω τις αναλογίες του διανύσματος πριν τον πολλαπλασιασμό, πάλι θα έχω τα ίδια αποτελέσματα. Για παράδειγμα: Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 36

37 = = = Αυτό συμβαίνει γιατί αλλάζοντας την αναλογία του διανύσματος, το μόνο που καταφέραμε ήταν να αυξήσουμε τον μήκος του. Όλα τα eigenvectors ενός πίνακα, είναι κάθετα μεταξύ τους. Αυτό είναι σημαντικό γιατί μπορούμε αντί να εκφράσουμε τα δεδομένα μας στους άξονες x και y, να τα εκφράσουμε ως προς τα eigenvectors. Επίσης όταν υπολογίζουμε τα eigenvectors θέλουμε να έχουν μήκος ακριβώς ένα. Αυτό συμβαίνει γιατί το μήκος ενός διανύσματος ή ενός eigenvector δεν επηρεάζει την διεύθυνση. Έτσι όλα τα eigenvectors θα έχουν το ίδιο μήκος. Για το δικό μας παράδειγμα, είχαμε το εξής eigenvector: Το οποίο έχει μήκος: = Έτσι για να έχει μήκος ένα, διαιρούμε το διάνυσμα με το 13 : / 13 = 2 / Για τον υπολογισμό των eigenvectors που έχουν μικρούς πίνακες (μέχρι 3 x 3) μπορούμε σχεδόν εύκολα να τα υπολογίσουμε. Όμως για μεγαλύτερους πίνακες θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε κάποιες βιβλιοθήκες οι οποίες θα υπολογίζουν τα eigenvalues. Τα eigenvalues είναι άμεσα συνδεδεμένα με τα eigenvectors. Στην πραγματικότητα τα eigenvalues και τα eigenvectors τα υπολογίζουμε μαζί. Στα παραπάνω παραδείγματα το eigenvalue ήταν τέσσερα, το οποίο το αναφέρουμε και ως Principal Component (P.C). Επίσης μπορούμε να διακρίνουμε ότι και στα δύο παραδείγματα το eigenvalue ήταν τέσσερα (ακόμα και όταν αλλάξαμε την αναλογία του διανύσματος μας). Παρακάτω παραθέτουμε τα eigenvectors και τα eigenvalues του παραδείγματος μας. eigenvalue s 0, = 1, eigenvecto rs 0, = 0, , , Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 37

38 Αρχικά παρατηρούμε ότι τα eigenvectors έχουν μήκος ένα. Στη συνέχεια παρατηρώντας την παρακάτω γραφική παράσταση βλέπουμε ότι τα δεδομένα έχουν ισχυρή σχέση μεταξύ τους. Όπως περιμέναμε και από τον πίνακα συνδιακύμανσης, οι δύο μεταβλητές όντως αυξάνονται μαζί. Στην παρακάτω γραφική παράσταση απεικονίζονται επίσης και τα eigenvectors (με διακεκομμένες γραμμές). Όπως αναφέραμε και προηγουμένως είναι κάθετες μεταξύ τους. Το πιο σημαντικό είναι ότι μας παρέχουν πληροφορίες για κάποιο πρότυπο που υπάρχει στα δεδομένα. Παρατηρούμε ότι το ένα eigenvector περνάει από την μέση των σημείων. Το οποίο μας δείχνει το πώς τα δύο δεδομένα μας (x και y) συνδέονται μέσω της γραμμής. Το δεύτερο eigenvector μας δίνει άλλες πληροφορίες (όχι τόσο σημαντικές) για κάποιο πρότυπο στα δεδομένα μας. Μας πληροφορεί ότι όλα τα σημεία ακολουθούν την βασική γραμμή αλλά με κάποια απόσταση από αυτή. Σχήμα 46. Τα δεδομένα μας, στα οποία έχει αφαιρεθεί ο μέσος όρος (Adjusted Data), και επίσης τα eigenvectors και eigenvalues (με διακεκομμένες γραμμές). Με αυτή την διαδικασία της ανεύρεσης των eigenvectors από τον πίνακα συνδιακύμανσης, ήμαστε σε θέση να δημιουργήσουμε γραμμές οι οποίες χαρακτηρίζουν τα δεδομένα μας. 4. Σε αυτό το βήμα πετυχαίνουμε συμπίεση των δεδομένων μας και την μείωση των διαστάσεων τους. Παρατηρώντας τα eigenvectors και τα eigenvalues του προηγουμένου βήματος βλέπουμε ότι τα eigenvalues έχουν πολύ διαφορετικές τιμές. Στην πραγματικότητα τα eigenvalues με τις υψηλότερες τιμές είναι οι κύριες συνιστώσες (Principal Components) των δεδομένων μας. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 38

39 Στο παράδειγμα μας τα eigenvector με το υψηλότερο eigenvalue είναι η γραμμή που περνά από τη μέση των σημείων. Είναι η πιο σημαντική σχέση μεταξύ των δεδομένων μας. Συνήθως ταξινομούμε τα eigenvectors βάση των eigenvalues με αύξουσα σειρά (από τις μεγαλύτερες προς τις μικρότερες τιμές) έτσι ώστε να είναι ταξινομημένα σε σειρά σημαντικότητας. Τώρα μπορούμε να απορρίψουμε τις συνιστώσες με χαμηλή σημαντικότητα (χαμηλό eigenvalue). Βεβαίως θα χάσουμε κάποιες πληροφορίες αλλά εάν τα eigenvalues είναι μικρές τιμές δεν θα έχουμε σημαντικές απώλειες. Εάν απορρίψουμε κάποιες συνιστώσες, τα τελικά δεδομένα θα έχουν λιγότερες διαστάσεις από τα αρχικά. Συγκεκριμένα, εάν αρχικά είχαμε n διαστάσεις και έτσι έχουμε υπολογίσει n eigenvectors και eigenvalues, εάν στην συνέχεια αποφασίζαμε να κρατήσουμε τα πρώτα p eigenvectors, τα τελικά μας δεδομένα θα έχουν p διαστάσεις. Έτσι αρχικά θα πρέπει να δημιουργήσουμε το feature vector. Το οποίο είναι στην ουσία ένας πίνακας με τα eigenvectors τα οποία θέλουμε να κρατήσουμε από την λίστα των eigenvectors. Παρακάτω δείχνουμε πως γίνεται αυτό: FeatureVector = (eig 1 eig 2 eig 3 eig n ) Στο δικό μας παράδειγμα έχουμε δεδομένα δύο διαστάσεων, δηλαδή με δύο eigenvectors. Έτσι είτε θα δημιουργήσουμε ένα feature vector και με τα δύο eigenvectors: 0, , , , ή θα επιλέξουμε να κρατήσουμε αυτά με την μεγαλύτερη σημαντικότητα. 0, , Δημιουργούμε την μορφή των δεδομένων έτσι ώστε να εκφράζονται βάση των γραμμών που δείχνουν τα eigenvectors (Principal Components). Χρησιμοποιώντας την παρακάτω σχέση: Final Data=RowFeatureVector x RowDataAdjust Τα αρχικά μας δεδομένα είχαν δύο άξονες (x και y), έτσι τα εκφράζαμε βάση αυτών. Είναι δυνατόν να εκφράσουμε τα δεδομένα μας σε δύο οποιουσδήποτε άξονες επιθυμούμε (εάν φυσικά είναι κάθετοι μεταξύ τους). Αυτός ήταν και ο λόγος που τα eigenvectors έπρεπε να ήταν κάθετα μεταξύ τους. Έτσι μετατρέψαμε τα δεδομένα μας, και τώρα δεν εκφράζονται βάση των αξόνων x και y αλλά από τους άξονες των eigenvectors. Στην περίπτωση που τα νέα δεδομένα είχαν μειωμένες διαστάσεις (είχαμε απορρίψει κάποια eigenvectors), τα νέα δεδομένα θα εκφράζονται βάση των διανυσμάτων που επιλέξαμε να κρατήσουμε. Στην συνέχεια χρησιμοποιούμε τον παραπάνω τύπο για να βρούμε τα νέα δεδομένα την μία με ολόκληρο το feature vector, και την άλλη με το feature vector στο οποίο κρατήσαμε μόνο τα σημαντικά eigenvectors. Στη περίπτωση όπου χρησιμοποιήσαμε ολόκληρο το feature vector (και τα δύο eigenvectors) πήραμε τα αρχικά μας δεδομένα τα οποία έχουν Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 39

40 περιστραφεί στους άξονες των eigenvectors, όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήμα. Στην περίπτωση όπου κρατήσαμε τα eigenvectors με τα υψηλοτέρα eigenvalues, είχαμε δεδομένα μίας διάστασης, το οποίο ήταν και αναμενόμενο. Εάν συγκρίνουμε τα παρακάτω νέα δεδομένα και στις δύο περιπτώσεις, θα δούμε ότι τα δεδομένα την αυτής, είναι ακριβώς η στήλη x της πρώτης. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουμε απορρίψει την συνεισφορά του μικρότερου eigenvector και έτσι εκφράζουμε τα δεδομένα μας μόνο με βάση του άλλου. Η γραφική παράσταση των δεδομένων θα είναι μίας διάστασης, και θα είναι σημεία πάνω στον άξονα x του σχήματος την προηγουμένης περίπτωσης. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 40

41 Τελικά έχουμε καταφέρει να μετατρέψουμε τα δεδομένα μας έτσι ώστε να εκφράζονται βάση των μεταξύ τους προτύπων. Αυτά τα πρότυπα είναι γραμμές που περιγράφουν όσο το δυνατόν καλύτερα τη σχέση μεταξύ τους. 6. Η τελευταία φάση είναι να πάρουμε πίσω τα δεδομένα μας, ειδικά εάν χρησιμοποιούμε την μέθοδο για συμπίεση. Στην παρακάτω σχέση δείχνουμε το πώς επιτυγχάνεται αυτό: RowOriginalData = (RowFeatureVector T x FinalData) + OriginalMean T: Transformed (Μετασχηματισμένο) Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 41

42 3.8.2 Εφαρμογή της μεθόδου PCA στα δεδομένα μας Για να εφαρμόσουμε την μέθοδο PCA στα δεδομένα εισόδου μας χρησιμοποιήσαμε συναρτήσεις του Matlab, όπως την princomp() και την pcacov(). Από αυτές βρήκαμε τα eigenvalues. Παρακάτω παραθέτουμε τον πίνακα των τιμών και ποσοστών eigenvalues. Παράμετροι Eigenvalues (%) Eigenvalues SO CO RH Ta WS WD Υπάρχουν πολλά κριτήρια για την επιλογή των eigenvalues [7], παρακάτω εμφανίζουμε ονομαστικά κάποια από αυτά. Kaiser criterion: Μία κοινή εμπειρική μέθοδος για την απόρριψη των λιγότερο σημαντικών συνιστωσών, είναι ο K1. Εντούτοις δημιουργήθηκε νωρίτερα από τον Guttman το 1954, αλλά το κριτήριο έχει συνδεθεί με την εργασία του Kaiser (1960), η οποία στηρίχθηκε πάνω του. Ο κανόνας του Kaiser είναι να απορρίπτονται όλες οι συνιστώσες όπου οι τιμές των eigenvalues είναι μικρότερες της μονάδας. Μπορεί να υπερεκτιμήσει ή να υποτιμήσει τον αληθινό αριθμό συνιστωσών. Η υπεροχή των στοιχείων μελέτης προσομοίωσης μας υποδεικνύει ότι είναι ένα συντηρητικό κριτήριο που υπερεκτιμά συνήθως τον αληθινό αριθμό συνιστωσών, μερικές φορές σε μεγάλο βαθμό (Lance, Butts, and Michels 2006). Scree plot: Στο scree test του Catel δημιουργούμε μια γραφική παράσταση όπου ο άξονας x αντιπροσωπεύει τον αριθμό των συνιστωσών και ο άξονας y τις τιμές των eigenvalues (όπως φαίνεται και στην παρακάτω γραφική παράσταση). Οι τιμές των eigenvalues έχουν πτωτική πορεία καθ όλη την διάρκεια της γραφικής παράστασης. Όταν η πτώση παύει και η καμπύλη κάνει έναν αγκώνα προς τη λιγότερο απότομη πτώση, ο κανόνας του Catel λέει ότι θα πρέπει να απορρίψουμε όλες τις συνιστώσες μετά από αυτή που αρχίζει ο αγκώνας. Αυτός ο κανόνας μερικές φορές επικρίνεται γιατί είναι δυνατόν να επηρεαστεί από την αντίληψη του ερευνητή. Δηλαδή η επιλογή του αγκώνα μπορεί να είναι υποκειμενική επειδή η καμπύλη ενδέχεται να έχει πολλούς αγκώνες ή να υπάρχει μια ομαλή καμπύλη. Το κριτήριο scree plot μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερους ή περισσότερους συντελεστές από το κριτήριο Kaiser. Parallel analysis (PA): επίσης γνωστό και ως Humphrey-Ilgen parallel analysis. Η PA συχνά προτείνεται ως η καλύτερη μέθοδος για να αξιολογήσει τον πραγματικό αριθμό συνιστωσών (Velicer, Gaton, and Fava, 2000:67; Lance, Butts, and Michels, 2006). Η PA επιλέγει τις συνιστώσες που είναι μεγαλύτεροι παρά τυχαίοι. Τα πραγματικά δεδομένα αναλύονται σε συνιστώσες (factor analysis), και επίσης ξεχωριστά γίνεται ανάλυση συνιστωσών ενός πίνακα με τυχαίους αριθμούς οι οποίοι αντιπροσωπεύουν τον ίδιο αριθμό περιπτώσεων και μεταβλητών. Και για τις πραγματικές και τυχαίες λύσεις, δημιουργούμαι μια γραφική παράσταση όπου ο άξονας x αντιπροσωπεύει τον αριθμό των συνιστωσών και ο άξονας y, συσωρευτικά eigenvalues. Όπου οι δύο γραμμές ενώνονται, καθορίζουν τον αριθμό των συνιστωσών που θα εξαχθούν. Minimum average partial (MAP) criterion: Το κριτήριο αυτό αναπτύχθηκε από τον Velicer, είναι παρόμοιο με το PA, με καλά αποτελέσματα, αλλά είναι πιο πολύπλοκο, O Connor (2000). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 42

43 Variance explained criteria: Μερικοί ερευνητές χρησιμοποιούν τον κανόνα όπου απλά κρατούν τόσες συνιστώσες έτσι ώστε να αντιπροσωπεύουν το 90% (μερικές φορές 80%) της συνολικής συνεισφοράς. O στόχος του ερευνητή επικεντρώνεται στην φειδωλότητα (όπου ερμηνεύει την συνεισφορά με όσο το δυνατόν λιγότερους συντελεστές), έτσι το κριτήριο μπορεί να φτάσει και μέχρι το 50%. Joliffe criterion: Ένα λιγότερο χρησιμοποιημένο κριτήριο, το οποίο είναι ένα πιο ανεκτικό εμπειρικό κριτήριο που μπορεί να οδηγήσει και σε δύο φορές περισσότερους συντελεστές από το κριτήριο Kaiser. Mean eigenvalue: Σε αυτόν τον κανόνα χρησιμοποιούμε μόνο τις συνιστώσες στις οποίες οι τιμές των eigenvalues είναι μεγαλύτερες από τον μέσο όρο των eigenvalues. Αυτός ο απόλυτος κανόνας μπορεί να οδηγήσει σε πολύ λίγους παράγοντες. Γενικά πριν απορριφθεί ένας συντελεστής θα πρέπει ο ερευνητής να ελέγξει την συσχέτιση με την εξαρτημένη μεταβλητή. Ένας πολύ μικρός συντελεστής μπορεί να έχει έναν μεγάλο συσχετισμό με την εξαρτημένη μεταβλητή, οπότε και δεν θα πρέπει να απορριφθεί. Επίσης εμπειρικά, θα πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον τρεις υψηλοί συντελεστές, λιγότεροι μπορεί να υποδηλώνουν ότι ο ερευνητής έχει χρησιμοποιήσει πάρα πολλούς συντελεστές. Εμείς για την επιλογή των eigenvalues χρησιμοποιήσαμε το κριτήριο του Kaiser, κατά το οποίο απορρίπτουμε τα eigenvalues των οποίων οι τιμές είναι μικρότερες της μονάδας. Έτσι απορρίπτουμε την τελευταία τιμή (6 η ) από τον πίνακα των eigenvalues. Αυτό μπορούμε να το δούμε και στον πίνακα συνδιακύμανσης (σε ποσοστά) όπου έχουμε ένα χαρακτηριστικό (WDn) το οποίο δεν έχει καμία σχέση με τις τιμές βενζολίου για τις οποίες θέλουμε να κάνουμε πρόβλεψη. Τελικά επιλέξαμε πέντε principal components των οποίων η συμβολή φτάνει στο 99,95%. Στην συνεχεία θα χρησιμοποιήσουμε τα διαμορφωμένα δεδομένα, τα οποία έχουν μειωμένες διαστάσεις ως είσοδο στον νευρωνικό δίκτυο για να κάνουμε πρόβλεψη των τιμών βενζολίου (ο αρχικός μας στόχος). Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων 43

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4 Αριθμητικές Μέθοδοι Περιγραφικής Στατιστικής

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4 Αριθμητικές Μέθοδοι Περιγραφικής Στατιστικής ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ποσοτικές Μέθοδοι Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης MBA Ph.D. Candidate e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Εισαγωγή στη Στατιστική Διδακτικοί Στόχοι Μέτρα Σχετικής Διασποράς Κατανομές Πιθανοτήτων Η Κανονική Κατανομή Η Τυποποιημένες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ 2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Η χρησιμοποίηση των τεχνικών της παλινδρόμησης για την επίλυση πρακτικών προβλημάτων έχει διευκολύνει εξαιρετικά από την χρήση διαφόρων στατιστικών

Διαβάστε περισσότερα

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο 8.1 Συντελεστές συσχέτισης: 8.1.1 Συσχέτιση Pearson, και ρ του Spearman 8.1.2 Υπολογισµός του συντελεστή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ και ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ-13 Ποσοτικές Μέθοδοι Ακαδημαϊκό Έτος: 2006-07 Τρίτη Γραπτή Εργασία στη Στατιστική Γενικές οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Τμήμα Πληροφορικής Εργαστήριο «Θεωρία Πιθανοτήτων και Στατιστική» ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Περιεχόμενα 1. Συσχέτιση μεταξύ δύο ποσοτικών

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ και ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ-13 Ποσοτικές Μέθοδοι Ακαδημαϊκό Έτος: 2010-11 Τρίτη Γραπτή Εργασία στη Στατιστική Γενικές οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Άσκηση 1 (άσκηση 1 1 ης εργασίας 2009-10) Σε ένα ράφι μιας βιβλιοθήκης τοποθετούνται με τυχαία σειρά 11 διαφορετικά βιβλία τεσσάρων θεματικών ενοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 16. Απλή Γραμμική Παλινδρόμηση και Συσχέτιση

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 16. Απλή Γραμμική Παλινδρόμηση και Συσχέτιση ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος.

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Άσκηση 1 (Προτάθηκε από Χρήστο Κανάβη) Έστω CV 0.4 όπου CV ο συντελεστής μεταβολής, και η τυπική απόκλιση s = 0. ενός δείγματος που έχει την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. 2. Περιγραφική Στατιστική

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. 2. Περιγραφική Στατιστική ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2. Περιγραφική Στατιστική Βασικά είδη στατιστικής ανάλυσης 1. Περιγραφική στατιστική: περιγραφή του συνόλου των δεδοµένων (δείγµατος) 2. Συµπερασµατολογία: Παραγωγή συµπερασµάτων για τα

Διαβάστε περισσότερα

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή Η Κανονική Κατανομή H κανονική κατανομή (ormal dstrbuto) θεωρείται η σπουδαιότερη κατανομή της Θεωρίας Πιθανοτήτων και της Στατιστικής. Οι λόγοι που εξηγούν την εξέχουσα θέση της, είναι βασικά δύο: ) Πολλές

Διαβάστε περισσότερα

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall 3..2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall Ο συντελεστής συχέτισης τ του Kendall μοιάζει με τον συντελεστή ρ του Spearman ως προς το ότι υπολογίζεται με βάση την τάξη μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 Μεταβλητές...5 Πληθυσμός, δείγμα...7 Το ευρύτερο γραμμικό μοντέλο...8 Αναφορές στη βιβλιογραφία... 11 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 Περίληψη... 13 Εισαγωγή... 13 Με μια ματιά...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΟ SPSS To SPSS θα: - Κάνει πολύπλοκη στατιστική ανάλυση σε δευτερόλεπτα -

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες

Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σπύρος Βερονίκης Τμήμα Αρχειονομίας - Βιβλιοθηκονομίας Θεματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (One-Way Analyss of Varance) Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΕΚΤΑΚΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΕΚΤΑΚΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΕΚΤΑΚΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΑΝΤ/ΣΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ & ΛΟΙΠΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Γ. Τριανταφύλλου, Β. Ευαγγελόπουλος, Η. Κύρος, Χ. Διαμαντόπουλος

Α. Γ. Τριανταφύλλου, Β. Ευαγγελόπουλος, Η. Κύρος, Χ. Διαμαντόπουλος 7ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ) ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΚΥΠΡΟΣ 28 30/09/2004 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ 2 (CHI-SQUARE)

ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ 2 (CHI-SQUARE) ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ (CI-SQUARE) ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ (CI-SQUARE). Εισαγωγή Οι στατιστικές δοκιμασίες που μελετήσαμε μέχρι τώρα ονομάζονται παραμετρικές (paramtrc) διότι χαρακτηρίζονται από υποθέσεις σχετικές είτε για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ (ΑΝOVA)

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ (ΑΝOVA) ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ (ΑΝOVA). Εισαγωγή Η ανάλυση της διακύμανσης (ANalysis Of VAriance ANOVA) είναι μια στατιστική μεθόδος με την οποία η μεταβλητότητα που υπάρχει σ ένα σύνολο δεδομένων διασπάται στις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1.1 ΣΚΟΠΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σελ.1. 1.2 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ σελ.3. 1.3. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ σελ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1.1 ΣΚΟΠΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σελ.1. 1.2 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ σελ.3. 1.3. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ σελ. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ σελ.1 1.1 ΣΚΟΠΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σελ.1 1.2 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ σελ.3 1.3. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ σελ.4 1.4. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS)

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) Έλεγχος Υποθέσεων για τους Μέσους - Εξαρτημένα Δείγματα (Paired samples t-test) Το κριτήριο Paired samples t-test χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να συγκρίνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Προχωρημένη Στατιστική 2. ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΜΚ 105: Πειραματική και Στατιστική Ανάλυση Δημιουργία Πινάκων και Γραφικών Παραστάσεων στην Excel 18/09/14

ΜΜΚ 105: Πειραματική και Στατιστική Ανάλυση Δημιουργία Πινάκων και Γραφικών Παραστάσεων στην Excel 18/09/14 ΜΜΚ 105: Πειραματική και Στατιστική Ανάλυση Δημιουργία Πινάκων και Γραφικών Παραστάσεων στην Excel 18/09/14 1. Δημιουργία Πίνακα 1.1 Εισαγωγή μετρήσεων και υπολογισμός πράξεων Έστω ότι χρειάζεται να υπολογιστεί

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων

Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων Μετρήσεις Αβεβαιότητες Μετρήσεων 1. Σκοπός Σκοπός του μαθήματος είναι να εξοικειωθούν οι σπουδαστές με τις βασικές έννοιες που σχετίζονται με τη θεωρία Σφαλμάτων, όπως το σφάλμα, την αβεβαιότητα της μέτρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων α) Σημειοεκτιμητική β) Εκτιμήσεις Διαστήματος ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

B Γυμνασίου. Ενότητα 9

B Γυμνασίου. Ενότητα 9 B Γυμνασίου Ενότητα 9 Γραμμικές εξισώσεις με μία μεταβλητή Διερεύνηση (1) Να λύσετε τις πιο κάτω εξισώσεις και ακολούθως να σχολιάσετε το πλήθος των λύσεων που βρήκατε σε καθεμιά. α) ( ) ( ) ( ) Διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΜΗΜΑΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΜΗΜΑΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ& ΕΛΕΓΧΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ ΑΥΤΟΠΑΛΙΝΔΡΟΜΑ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ AR(p) Δρ. Κουνετάς Η Κωνσταντίνος ΕΠΙΧ Τεχνικές Προβλέψεων & Ελέγχου ιαφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Διδακτικό Έτος 2015-2016 Παραδόσεις Διδακτικής Ενότητας: Πληθυσμιακή πρόβλεψη Δούκισσας Λεωνίδας, Στατιστικός, Υποψ. Διδάκτορας, Τμήμα Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 8)

ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1. Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. (Μονάδες 8) ΘΕΜΑ Β Παράδειγμα 1 Β1. Στο σχολικό εργαστήριο μια μαθήτρια περιεργάζεται ένα ελατήριο και λέει σε συμμαθητή της: «Θα μπορούσαμε να βαθμολογήσουμε αυτό το ελατήριο και με τον τρόπο αυτό να κατασκευάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 1 Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων Α. Κάνε κατάλληλο σχήμα,τοποθέτησε τα δεδομένα στο σχήμα και ονόμασε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ Οι συναρτήσεις πιθανότητας ή πυκνότητας πιθανότητας των διαφόρων τυχαίων μεταβλητών χαρακτηρίζονται από κάποιες

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς

Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης. τόμος 1. Καγκουρό Ελλάς Μιχάλης Λάμπρου Νίκος Κ. Σπανουδάκης τόμος Καγκουρό Ελλάς 0 007 (ο πρώτος αριθµός σε µια γραµµή αναφέρεται στη σελίδα που αρχίζει το άρθρο και ο δεύτερος στη σελίδα που περιέχει τις απαντήσεις) Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΙΑΣ-ΑΠΛΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ PASW 18 Δρ. Κουνετάς Η Κωνσταντίνος Ακαδημαϊκό Έτος 2011 2012 ΕΠΙΧ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Κεφάλαιο 3

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Κεφάλαιο 3 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Κεφάλαιο 3 Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας Κεντρική Μονάδα Επεξεργασίας Μονάδα επεξεργασίας δεδομένων Μονάδα ελέγχου Μονάδα επεξεργασίας δεδομένων Δομή Αριθμητικής Λογικής Μονάδας

Διαβάστε περισσότερα

Μετάδοση Πολυμεσικών Υπηρεσιών Ψηφιακή Τηλεόραση

Μετάδοση Πολυμεσικών Υπηρεσιών Ψηφιακή Τηλεόραση Χειμερινό Εξάμηνο 2013-2014 Μετάδοση Πολυμεσικών Υπηρεσιών Ψηφιακή Τηλεόραση 5 η Παρουσίαση : Ψηφιακή Επεξεργασία Εικόνας Διδάσκων: Γιάννης Ντόκας Σύνθεση Χρωμάτων Αφαιρετική Παραγωγή Χρώματος Χρωματικά

Διαβάστε περισσότερα

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμός : αν λ πραγματικός αριθμός με 0 και μη μηδενικό διάνυσμα τότε σαν γινόμενο του λ με το ορίζουμε ένα διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 12 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20

ΕΝΟΤΗΤΑ 12 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20 ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΑΡΙΘΜΟΙ Διερεύνηση αριθμών Αρ 1.6 Συνθέτουν και αναλύουν αριθμούς μέχρι το 100 με βάση την αξία θέσης ψηφίου, χρησιμοποιώντας αντικείμενα, εικόνες, και σύμβολα. Αρ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη και δηµιουργία µοντέλων προσοµοίωσης ροής και µεταφοράς µάζας υπογείων υδάτων σε καρστικούς υδροφορείς µε χρήση θεωρίας νευρωνικών δικτύων

Ανάπτυξη και δηµιουργία µοντέλων προσοµοίωσης ροής και µεταφοράς µάζας υπογείων υδάτων σε καρστικούς υδροφορείς µε χρήση θεωρίας νευρωνικών δικτύων Ανάπτυξη και δηµιουργία µοντέλων προσοµοίωσης ροής και µεταφοράς µάζας υπογείων υδάτων σε καρστικούς υδροφορείς µε χρήση θεωρίας νευρωνικών δικτύων Περίληψη ιδακτορικής ιατριβής Τριχακης Ιωάννης Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. ΑΛΕΓΚΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Φυσικός, PH.D. Σχολής Επιστηµών Υγείας

ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. ΑΛΕΓΚΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Φυσικός, PH.D. Σχολής Επιστηµών Υγείας ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΛΕΓΚΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Φυσικός, PH.D. Σχολής Επιστηµών Υγείας Επικοινωνία: Πτέρυγα 4, Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Εργαστήριο Βιοστατιστικής Τηλ. 4613 e-mail: biostats@med.uoc.gr thalegak@med.uoc.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα Χαμηλοδιαβατά φίλτρα:

Σχήμα Χαμηλοδιαβατά φίλτρα: ΦΙΛΤΡΑ 6.. ΦΙΛΤΡΑ Το φίλτρο είναι ένα σύστημα του οποίου η απόκριση συχνότητας παίρνει σημαντικές τιμές μόνο για συγκεκριμένες ζώνες του άξονα συχνοτήτων. Στο Σχήμα 6.6 δείχνουμε την απόκριση συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ι Α Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Σ Λ Ο Γ Ι Σ Μ Ο Σ Μονοτονία & Ακρότατα Συνάρτησης

Δ Ι Α Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Σ Λ Ο Γ Ι Σ Μ Ο Σ Μονοτονία & Ακρότατα Συνάρτησης ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ / ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ Δ Ι Α Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Σ Λ Ο Γ Ι Σ Μ Ο Σ Μονοτονία & Ακρότατα Συνάρτησης 1. Ποιους ορισμούς πρέπει να ξέρω για τη μονοτονία ; Πότε μια συνάρτηση θα ονομάζεται γνησίως αύξουσα σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εργασία για το σεµινάριο «Στατιστική περιγραφική εφαρµοσµένη στην ψυχοπαιδαγωγική(β06σ03)» ΤΙΤΛΟΣ: «ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 0 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο R και c σταθερός πραγματικός αριθμός, να αποδείξετε με τη χρήση του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΟ 13 ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 3 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΟ 13 ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 3 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΟ 13 ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 3 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ 1 ο Τα δεδομένα της στήλης Grade (Αρχείο Excel, Φύλλο Ask1) αναφέρονται στη βαθμολογία 63 φοιτητών που έλαβαν μέρος σε

Διαβάστε περισσότερα

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα;

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα; ΘΕΩΡΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ 1. Τι ονοµάζουµε µονώνυµο Μονώνυµο ονοµάζεται κάθε γινόµενο το οποίο αποτελείται από γνωστούς και αγνώστους (µεταβλητές ) πραγµατικούς αριθµούς. Ο γνωστός πραγµατικός αριθµός ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες

Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σπύρος Βερονίκης Μέρος 1: Βασικές έννοιες Μια σύντομη εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Είναι φανερό ότι έως τώρα η µελέτη µας επικεντρώνεται κάθε φορά σε πιθανότητες που αφορούν µία τυχαία µεταβλητή Σε αρκετές όµως περιπτώσεις ενδιαφερόµαστε να εξετάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Η πρώτη οθόνη μετά την εκτέλεση του προγράμματος διαφέρει κάπως από τα προηγούμενα λογισμικά, αν και έχει αρκετά κοινά στοιχεία. Αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΧΑΙΔΑΡΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΘΟΡΥΒΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΧΑΙΔΑΡΙΟΥ ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ I. Mεταξά & Βασ. Παύλου, Παλαιά Πεντέλη Τ.Κ. 15236, ΑΘΗΝΑ Τηλ: 210 810 9122, 210 810 3231 Fax: 210 810 3236 URL: http://www.meteo.noa.gr

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Η Χρησιμότητα της Στατιστικής

1.1. Η Χρησιμότητα της Στατιστικής ε ν ό τ η τ α 1 1.1. Η Χρησιμότητα της Στατιστικής Οι εφαρμογές των μεθόδων της στατιστικής είναι ευρείες. Πριν την αναφορά μας για τη χρησιμότητα της στατιστικής, είναι σκόπιμο να παραθέσουμε τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης:

Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας. Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: Οδηγίες για το SKETCHPAD Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Με την εκτέλεση του Sketchpad παίρνουμε το παρακάτω παράθυρο σχεδίασης: παρόμοιο με του Cabri με αρκετές όμως διαφορές στην αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΣΤΟ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ 23 Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 24 Η ιεύθυνση Περιβάλλοντος & Χωροταξίας της Περιφέρειας

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφική απεικόνιση μη-στάσιμων χρηματοοικονομικών χρονοσειρών

Περιγραφική απεικόνιση μη-στάσιμων χρηματοοικονομικών χρονοσειρών Περιγραφική απεικόνιση μη-στάσιμων χρηματοοικονομικών χρονοσειρών Xωρικές κατανομές και χρόνος παραμονής Δημήτριος Θωμάκος Καθηγητής Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Περίληψη Στο άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Κανονική Κατανομή. Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Κεφάλαιο 4 Κανονική Κατανομή. Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Κεφάλαιο 4 Κανονική Κατανομή Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς 4-4-1 Εισαγωγή Όσο το n αυξάνει, η διωνυμική κατανομή προσεγγίζει... n = 6 n = 1 n = 14 Binomial Distribution:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΟΣ ΣΑΡΑΚΗΝΟΣ

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΟΣ ΣΑΡΑΚΗΝΟΣ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΟΣ ΣΑΡΑΚΗΝΟΣ Άσκηση 1 Οι βαθμοί 5 φοιτητών που πέρασαν το μάθημα της Στατιστικής ήταν: 6 5 7 5 9 5 6 6 8 10 8 5 6 7 5 6 5 7 8 9 5 6 7 5 8 i. Να κάνετε πίνακα κατανομής

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ, 22 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 201 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Β Γυμνασίου. Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Φυσική Β Γυμνασίου. Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com Φυσική Β Γυμνασίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd 2 Εισαγωγή 1.1 Οι φυσικές επιστήμες και η μεθοδολογία τους Φαινόμενα: Μεταβολές όπως το λιώσιμο του πάγου, η

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr

Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Η Ατμοσφαιρική Ρύπανση στο Λεκανοπέδιο Αθηνών Εισηγητής: Αλέξανδρος Παπαγιάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΜΠ Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης Laser apdlidar@central.ntua.gr Περιεχόμενα Βασικοί αέριοι ρύποι Ανθρώπινη

Διαβάστε περισσότερα

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Διαφορικός Λογισμός 1. Ισχύει f (g())) ) f ( = f (g())g () όπου f,g παραγωγίσιµες συναρτήσεις 2. Αν µια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο «ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ»

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο «ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ» ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο «ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ» Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Στατιστική είναι ο κλάδος των εφαρμοσμένων

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Ανάλυσης Διοικητικών Αποφάσεων

Τεχνικές Ανάλυσης Διοικητικών Αποφάσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Τεχνικές Ανάλυσης Διοικητικών Αποφάσεων ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Δ.Α.Π. Ν.Δ.Φ.Κ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Τμηματικό e-mal : dap_ode@yahoo.gr www.dap-pape.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis

Η μεταβλητή χρόνος στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η αναφορά στο χρόνο Αναφερόμενοι στο χρόνο, θα πρέπει κατ αρχάς να τονίσουμε ότι αυτός μπορεί να είναι είτε το ημερολογιακό έτος, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Περιγραφικοί παράµετροι ή περιγραφικά µέτρα Τα περιγραφικά µέτρα διακρίνονται σε: µέτρα θέσης των στατιστικών δεδο- µένων ή παράµετροι κεντρικής τάσης µέτρα διασποράς µέτρα ή συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Υπερπροσαρμογή (Overfitting) (1)

Υπερπροσαρμογή (Overfitting) (1) Αλγόριθμος C4.5 Αποφυγή υπερπροσαρμογής (overfitting) Reduced error pruning Rule post-pruning Χειρισμός χαρακτηριστικών συνεχών τιμών Επιλογή κατάλληλης μετρικής για την επιλογή των χαρακτηριστικών διάσπασης

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΒΙΒΛΙΟ KELLER

Θέμα: ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΒΙΒΛΙΟ KELLER ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (Πάτρας) Διεύθυνση: Μεγάλου Αλεξάνδρου 1, 263 34 ΠΑΤΡΑ Τηλ.: 2610 369051, Φαξ: 2610 396184, email: mitro@teipat.gr Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα.

ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1. Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. ΘΕΜΑ Α Παράδειγμα 1 Α1. Ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ονομάζεται και α. μετατόπιση. β. επιτάχυνση. γ. θέση. δ. διάστημα. Α2. Για τον προσδιορισμό μιας δύναμης που ασκείται σε ένα σώμα απαιτείται να

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα

ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα ΦΥΣ 114 - Διαλ.01 1 Θεωρία - Πείραμα Μετρήσεις - Σφάλματα q Θεωρία: Η απάντηση που ζητάτε είναι αποτέλεσμα μαθηματικών πράξεων και εφαρμογή τύπων. Το αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο q Πείραμα: Στηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

n i P(x i ) P(X = x i ) = lim

n i P(x i ) P(X = x i ) = lim Κεϕάλαιο 2 Πιθανότητες και Τυχαίες Μεταβλητές Μπορούµε να καταλάβουµε την έννοια της πιθανότητας από τη σχετική συχνότητα εµϕάνισης n i κάποιας τιµής x i µιας διακριτής τ.µ. X. Αν είχαµε τη δυνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών

Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Διοίκηση Παραγωγής και Υπηρεσιών Διαχείριση Αποθεμάτων Συστήματα Συνεχούς και Περιοδικής Αναθεώρησης Γιώργος Ιωάννου, Ph.D. Αναπληρωτής Καθηγητής Σύνοψη διάλεξης Συστήματα ελέγχου αποθεμάτων Σύστημα συνεχούς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Σφάλματα Μετρήσεων Συμβατικά όργανα μετρήσεων Χαρακτηριστικά μεγέθη οργάνων Παλμογράφος Λέκτορας Σοφία Τσεκερίδου 1 Σφάλματα μετρήσεων Επιτυχημένη μέτρηση Σωστή εκλογή

Διαβάστε περισσότερα

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση.

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. 12ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. Το όργανο μέτρησης του βάρους ενός σώματος είναι : α) το βαρόμετρο, β) η ζυγαριά, γ) το δυναμόμετρο, δ) ο αδρανειακός ζυγός.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία- ISO 9001 Σαπφούς 3, 81100 Μυτιλήνη (1ος Όροφος) 2251054739 (09:00-14:30) academy@aigaion.org civilacademy.ucoz.org «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιμες στο R, να αποδείξετε ότι (f() + g() )=f ()+g (), R Μονάδες 7 Α. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία 4: Υπολογιστικά Φύλλα και Επεξεργασία Δεδομένων. Ομάδα Β: Επεξεργασία πειραματικών δεδομένων

Εργασία 4: Υπολογιστικά Φύλλα και Επεξεργασία Δεδομένων. Ομάδα Β: Επεξεργασία πειραματικών δεδομένων Εργασία 4: Υπολογιστικά Φύλλα και Επεξεργασία Δεδομένων Ομάδα Β: Επεξεργασία πειραματικών δεδομένων Τι είναι τα υπολογιστικά φύλλα Λογιστικό φύλλο (spreadsheet): ο λογιστικός πίνακας, (παλαιότερα «λογιστικό

Διαβάστε περισσότερα