Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία"

Transcript

1 Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία Συνοπτικὸ διάγραμμα τοῦ προβλήματος * Σύντομη Ιστορικὴ Ἀναδρομὴ α κ. Ιωάννου Κορναράκη Ομοτίμου Καθηγητοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν «Στὶς Θεολογικὲς Σχολὲς τῆς Ελλάδας, ἐδῶ καὶ ἀρκετὰ χρόνια πρίν, ξεκίνησε μία σημαντικὴ ἐπιστημονικὴ διαπραγμάτευση ἀνάμεσα στὴν Ψυχολογία καὶ τὴ Νηπτικὴ Παράδοσι... Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαπραγμάτευσης αὐτῆς μεταξὺ τῆς Ψυχολογίας καὶ τῆς Νηπτικῆς Παράδοσης, ὁδήγησε σὲ μιὰ καινούργια ἔρευνα τοῦ κλάδου τῆς Πρακτικῆς Θεολογίας, ποὺ ἀναπτύχθηκε στὴν Ελλάδα κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1960 καὶ καλεῖται Ποιμαντικὴ Ψυχολογία. Τὸ πρόσωπο ποὺ δημιούργησε ἐπίσημα τὸν ὅρο αὐτὸ στὰ ἑλληνικά, καὶ ὁ ὁποῖος συνεχίζει ἕως σήμερα ἀκατάπαυστα νὰ ἐργάζεται σ αὐτὸν τὸν τομέα, εἶναι ὁ νῦν ὁμότιμος Καθηγητὴς τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν κ. Ιωάννης Κορναράκης. Η πρώτη μονογραφία ποὺ κυκλοφόρησε ἀπὸ τὸν Καθηγητὴ κ. Κορναράκη ἦταν: Η ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς Ισιδώρου τοῦ Πηλουσιώτου περιεχομένη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία, καὶ ἐκδόθηκε τὸ Η δεύτερή του μονογραφία ἐκδόθηκε λίγο ἀργότερα τὸν ἴδιο χρόνο καὶ ἔφερε τὸν τίτλο: Η συμβολὴ τῆς Ψυχολογίας τοῦ Κὰρλ Γκούσταβ Γιούνγκ (Carl Gustav Jung) ἐν τῇ Ποιμαντικῇ Ψυχολογίᾳ. Ἀργότερα, τὸ 1

2 1963, δημοσίευσε τὴν πραγματεία: Στοιχεῖα νηπτικῆς ψυχολογίας. Μέσα ἀπὸ τὰ γραπτά του ὁ Καθηγητὴς κ. Κορναράκης συμβάλλει σημαντικὰ στὴν ἐξέλιξη τῆς Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας, σὲ σημεῖο ποὺ νὰ τὸν χαρακτηρίζουμε ὡς λαϊκόποιμαντικὸ ψυχολόγο. Ως ἀποτέλεσμα τῶν προσπαθειῶν αὐτῶν, μπορεῖ κάποιος νὰ ἰσχυρισθεῖ ὅτι ἡ Ποιμαντικὴ Ψυχολογία καθιερώθηκε ὄχι μόνο ὡς ἐπίσημη διδασκαλία στὶς Ορθόδοξες Θεολογικὲς Σχολές, ἀλλὰ καὶ ὡς καθημερινὴ πρακτικὴ τῆς Ελληνικῆς Ορθόδοξης Εκκλησίας ἐπίσης. Η Ποιμαντικὴ Ψυχολογία στὴν Ελλάδα ἀνήκει στὸν κλάδο τῆς Πρακτικῆς Θεολογίας, ὅπως προείπαμε. Ο σκοπός της εἶναι νὰ μελετᾶ τὰ γραπτὰ τῶν Νηπτικῶν Πατέρων τῆς Εκκλησίας, ὥστε νὰ ἀνακαλύπτει τοὺς ψυχολογικοὺς προβληματισμούς τους καὶ νὰ τοὺς ἐφαρμόζει ποιμαντικὰ εἴτε σὲ μέλη τοῦ κλήρου εἴτε μέσα στὶς ἐνορίες. Η Ποιμαντικὴ Ψυχολογία ἐξασκεῖται σήμερα ἔμπρακτα σὲ ἀρκετὲς ἐνορίες σὲ ὅλη τὴν Ελλάδα, καὶ ὅλοι συμφωνοῦν ὅτι βοηθᾶ τοὺς πιστοὺς στοὺς προβληματισμούς τους. Μέσῳ τῆς Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας κατανοοῦμε ὅτι ἡ θρησκευτικὴ πίστη παρέχει συναισθηματικὴ ἀσφάλεια, αἴσθηση προσωπικῆς ταυτότητος, καὶ τὴν ἐμπερία ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἀνήκει σὲ εὐρεία προοπτικὴ πνευματικότητος. Στὴν Ελλάδα ἄλλοι ἐπιστήμονες ποὺ διαπραγματεύονται θέματα Πομαντικῆς Ψυλοχογίας, ἐκτὸς τοῦ Καθηγητοῦ κ. Κορναράκη, εἶναι ὁ Ἀρχιμανδρίτης Φιλόθεος Φάρος, καὶ ὁ Καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν κ. Ἀλέξανδρος Σταυρόπουλος. Η ἑπόμενη γενιὰ ποιμαντικῶν ψυχολόγων ἔχει ἀρχίσει νὰ κάνει τὴν ἐμφάνισή της. Ἀνάμεσά τους ξεχωρίζουν οἱ Πρωτοπρεσβύτεροι Ἀδαμάντιος Αὐγουστίδης καὶ Βασίλειος Θερμός. Η σχέση μεταξὺ Ψυχολογίας καὶ Νηπτικῆς Ψυχολογίας δὲν ἀποτελεῖ ἁπλὰ θέμα καινοφανοῦς ἐνδιαφέροντος, μὰ μέρος τῆς Παράδοσής μας. Ξεκινᾶ ἀπὸ τοὺς πρώϊμους Πατέρες, στοὺς ὁποίους ἀνακαλύπτουμε βαθὺ ἀνθρωπολογικὸ ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν ὀντολογία τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ ἂν τὸ συγκρίνουμε, συναντοῦμε στοιχεῖα σύγχρονων ψυχολογικῶν ἀντιλήψεων». 2

3 1. Η προβληματικὴ τῆς ψυχολογίας ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ τί εἶναι Ψυχολογία; προκαλεῖ συζητήσεις ποὺ φέρνουν στὴν ἐπιφάνεια ἀδιευκρίνιστες συγχύσεις. Η φύση, ἡ λειτουργία, ὁ σκοπὸς καὶ οἱ ὑπαρξιακὲς προεκτάσεις τῆς Ψυχολογίας στὴν καθημερινότητα κατανοοῦνται τόσο διαφορετικὰ ἀπὸ τοὺς εἰσηγητὲς καὶ θεμελιωτὲς ψυχολογικῶν θεωριῶν καὶ συστημάτων, ὥστε νὰ ἰσχύει καὶ ἐδῶ ἡ παρατήρηση «τῆς ψυχολογίας ὑπάρχουν τόσοι ὁρισμοὶ ὅσοι καὶ ψυχολόγοι» 1. Ο ἀναπαλλοτρίωτος, ἀπὸ κάθε συγκεκριμένη ψυχολογικὴ θεωρία, ὑποκειμενισμὸς ὁδηγεῖ σὲ ἀπολυτοποιήσεις ποὺ καταντοῦν παραμορφωτικὰ πρίσματα τῆς εἰκόνας τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου. Κάθε ψυχολογικὴ θεωρία μᾶς δίνει μιὰ εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου, ποὺ ἐλάχιστα συγγενεύει μὲ τὴν εἰκόνα μιᾶς ἄλλης θεωρίας. Κι ἂν ἀκόμη δεχθοῦμε ὅτι ἡ ποικιλία καὶ πολλαπλότητα τῶν ψυχολογικῶν θεωριῶν δείχνει μιὰ πολυεδρικὴ σπουδὴ καὶ μελέτη τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου καὶ πάλι, ἂν ἀναζητήσουμε, δὲ θὰ βροῦμε τὶς διασυνδέσεις ἐκεῖνες, μεταξὺ τῶν διαφόρων θεωριῶν, ποὺ θὰ συνεργοῦσαν σὲ μιὰ συνισταμένη εἰκόνα ἢ προοπτικὴ τῶν ψυχολογικῶν πορισμάτων. Η ἀπολυτοποίηση μιᾶς μονομέρειας (Freud, Adler, Jung, Frankl κλπ.) καταργεῖ τὴ δυνατότητα παγιώσεως διασυνδέσεων μεταξὺ τῶν διαφόρων θεωριῶν, οἱ ὁ- ποῖες θὰ ἀποτελοῦσαν σταθερὰ καὶ ἀμετακίνητα δομικὰ στοιχεῖα μιᾶς καθολικὰ ἔγκυρης εἰκόνας τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου. Κάθε ψυχολογικὴ θεωρία οἰκοδομεῖ αὐθαίρετα, μὲ τὸ ὑλικὸ ὑποκειμενικῶν προοπτικῶν, μιὰ «ἀτομικὴ» εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπινου προσ- ώπου μὲ ἀξίωση καθολικῆς ἐπιβολῆς. Σ αὐτὴ τὴν περίπτωση κλονίζεται τὸ ἐπιστημονικὸ κῦρος τῆς Ψυχολογίας γενικὰ καὶ δικαιώνεται ἀδιάσειστα ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ἡ Ψυχολογία δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς δώσει μιὰ ἑνιαία καὶ καθολικὰ ἰσχύουσα εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου 2. Ο ὑποκειμενισμός, οἱ ἀπολυτοποιήσεις καὶ ἡ σύγχυση ποὺ ἐπικρατεῖ στὸ χῶρο τῆς Ψυχολογίας προέρχονται ἵσως ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ψυχολογία δὲν μπορεῖ αὐτὴ ἡ ἴδια νὰ σεβασθεῖ τὴν ἐπιστημονική της ταυτότητα. Οἱ ὑπερβάσεις τῶν περισσοτέρων ψυχολόγων στὴν ἀξιολογικὴ περιοχὴ τῆς ἀνθρώπινης προσ- 3

4 ωπικότητος καὶ ἡ ἐπιβολὴ μιᾶς Ψυχολογιαρχίας στὴν ἑρμηνεία τῆς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς ἐκθέτουν τὴν Ψυχολογία ἐπιστημονικῶς, ἐπειδὴ προεκτείνεται σὲ χώρους ποὺ δὲν τῆς ἀνήκουν 3. Μὲ τὶς ὑπερβάσεις της καὶ τὶς καθολικὲς ἐκτιμήσεις, ποὺ δὲν ἀνήκουν στὴ φύση της καὶ τὴν ἐπιστημονική της ταυτότητα, δημιουργεῖ ἐσωτερικὴ κρίση καὶ διαιωνίζει τὶς ἀσυμφωνίες μεταξὺ τῶν διαφόρων εἰσηγητῶν ψυχολογικῶν θεωριῶν. Μὲ αὐτὸ τὸ ἐπιστημονικὸ καθεστώς, ποὺ ἐπικρατεῖ μονίμως στὸ χῶρο τῶν ψυχολογικῶν ἐρευνῶν καὶ ἀναζητήσεων, ἡ Ψυχολογία προσφέρει ὀπτικὰ πρίσματα συγχύσεως καὶ παραισθήσεως, παρὰ τὸν ἀντίθετο ἰσχυρισμό της 4. Μιὰ συγκεκριμένη ἀνθρώπινη συμπεριφορὰ μπορεῖ νὰ μελετηθεῖ κάτω ἀπὸ ἀντιφατικὰ ψυχολογικὰ πρίσματα. Αν π.χ. ἡ Libido εἶναι ἡ βασικὴ ψυχικὴ λειτουργία τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου, ἡ μελέτη καὶ ἑρμηνεία της θὰ εἶναι διαφορετικὴ στὴν ψυχολογία τοῦ Jung ἀπὸ ἐκείνη τῆς ψυχολογίας τοῦ Freud. Ο τελευταῖος κατανοεῖ τὸ περιεχόμενο καὶ τὴ φύση τῆς λειτουργίας τῆς Libido τελείως διαφορετικὰ ἀπὸ τὶς ἀπόψεις τοῦ Jung γιὰ τὸν ψυχικὸ αὐτὸ παράγοντα. Αὐτὸ ὅμως τί σημαίνει γιὰ τὸν ὁποιοδήποτε ἄλλο ἐρευνητή; Διαλέγει καὶ παίρνει; Καὶ μὲ ποιά κριτήρια διαλέγει ἤ ἀπορρίπτει; Αν τὸ ἀσυνείδητο εἶναι πληρωμένο μὲ γενετήσιες ὁρμήσεις γιὰ τὸν Freud καὶ αὐτὸ εἶναι βασικὸ καὶ πρωταρχικὸ στοιχεῖο γιὰ τὴ θεωρία του, γιὰ τὸν Jung εἶναι δευτερεῦον. Αλλη εἰκόνα τῆς νευρώσεως δίνει ὁ Freud ἀπὸ ἐκείνη τοῦ Jung. Ποιός ἐπιλέγει αὐτὸ ποὺ νομίζει ὅτι ἀνταποκρίνεται(;) στὴν πραγματικότητα καὶ γιατί τὸ ἐπιλέγει; μὲ ποιά κριτήρια; Ἀσφαλῶς ἡ ψυχολογία δὲν εἶναι ἕνα ψέμμα ἤ μιὰ παραίσθηση πέρα γιὰ πέρα. Η ἀνθρώπινη συμπεριφορά, ἀκόμη καὶ ὅταν παρερμηνεύεται, εἶναι ἕνα γεγονός. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ μελέτη καὶ ἔρευνα τῆς συμπεριφορᾶς αὐτῆς, μὲ ὁποιεσδήποτε προϋποθέσεις καὶ μεθοδολογίες, ὡς ἐπαναλαμβανόμενο γεγονός, μᾶς δίνει ἐμπειρικὰ στοιχεῖα. Π.χ. ὁ φόβος εἶναι ἕνα βασικὸ στοιχεῖο ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς. Μποροῦμε νὰ τὸν μελετήσουμε καὶ νὰ τὸν ψηλαφήσουμε ἐμπειρικά. Μέχρις ἐδῶ τὸ ἔργο τῆς ψυχολογίας εἶναι χρήσιμο καὶ ἀξιόλογο. Ἀλλὰ γίνεται συγκεχυμένο, ὅ- ταν προχωρεῖ στὴν ἑρμηνεία, δηλ. στὸ γιατί τοῦ φόβου ἤ τῆς 4

5 ἐπιθετικότητας. Γιατί ἕνας ἄνθρωπος ἔχει ἀγοραφοβία ἤ γιατί εἶναι ἐπιθετικός; Εἶναι φανερὸ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἔργο τῆς ἑρμηνείας ἀφήνει τὸ χῶρο τῆς ἄμεσης ἐμπειρίας καὶ προχωρεῖ σὲ ὑποθέσεις ποὺ δὲν ἐπικυρώνονται πάντοτε καὶ δὲν ἀποδεικνύονται ἔγκυρα πρίσματα μελέτης τῆς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς. Εν τούτοις ὅμως ἐπιβάλλονται ἀπὸ τὸ συνολικὸ σύστημα τῆς συγκεχυμένης ψυχολογικῆς θεωρίας ὡς τελεσίδικες ἀποφάνσεις. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα ἀρχίζουν οἱ γενικεύσεις, οἱ ἀπολυτοποιήσεις, οἱ αὐθαιρεσίες, ποὺ ἐπιτρέπουν στὸν ὁποιοδήποτε ψυχολόγο νὰ λέει καὶ νὰ ὑποστηρίζει ὅ,τι θέλει. Ετσι π.χ. μποροῦμε νὰ ἀκούσουμε ὅτι ἡ ἐνοχὴ εἶναι σὲ κάθε νευρωτικὴ περίπτωση ἀνυπόστατη. Ο ψυχολογισμὸς ἀπορρίπτει τὴν ἐνοχή, γιατὶ τὴ θεωρεῖ μέγεθος ἑτερογενὲς σὲ σχέση μὲ τὴν ψυχολογικὴ λειτουργικότητα. Ετσι ἄνετα τὴ χαρακτηρίζει ὡς φαντασίωση, χωρὶς κανένα ἰδιαίτερο νόημα. Εξ ἄλλου τὸ ἀξίωμα «ὅ,τι εἶναι ψυχολογικό, εἶναι καὶ σωστὸ» χρησιμοποιεῖται ἀπεριόριστα στὸ χῶρο τῆς ἀγωγῆς τοῦ ἀνθρώπου, μὲ ἀναπόφευκτη κατάληξη τὴν παραμόρφωση τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου. Γι αὐτὸ ἡ Ψυχολογία, χωρὶς κανένα δισταγμό, διδάσκει καὶ προβάλλει τὰ πιὸ ἀπίθανα καὶ ἀπαράδεκτα πράγματα 5. Βέβαια ἡ κρίση αὐτὴ τῆς Ψυχολογίας δὲν ἀφορᾶ αὐτὴ τὴν ἴδια τὴν ἐπιστήμη ὡς μεθοδολογικὴ διαδικασία σπουδῆς καὶ μελέτης τοῦ ψυχικοῦ παράγοντος τοῦ ἀνθρώπου. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ κρίση τῆς Ψυχολογίας εἶναι κρίση τῶν ψυχολόγων. Οπωσδήποτε ὅμως μιὰ ἐπιστήμη οὐσιώνεται καὶ λειτουργεῖ ὄχι μὲ φαντάσματα, ἀλλὰ μὲ τὸν ἐρευνητή, ποὺ ἐργαζόμενος ἐκπροσωπεῖ τὴν ὑποστασιακή της δομὴ καὶ λειτουργικότητα. Αν ὁ ψυχολόγος δείχνει ἕνα παραποιημένο πρόσωπο τῆς Ψυχολογίας, σημαίνει ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ ξεπεράσει τὸν ἑαυτό του καὶ νὰ περάσει στὸ χῶρο μιᾶς ἀντικειμενικῆς καὶ χωρὶς προκαταλήψεις λειτουργούσης ἐπιστημονικῆς συνειδήσεως. Τὰ ὑποκειμενικά του βιώματα προβάλλονται ἀνυποψίαστα ὡς ψυχολογικὰ δεδομένα μὲ καθολικὸ κῦρος. Η ψυχολογία του ἀνυψώνεται σὲ μιὰ θεωρία μὲ ἀξιώσεις καθολικῆς ἐπιβολῆς. Εμεῖς οἱ ἄλλοι, στὴν περίπτωση αὐτή, δὲν κρίνουμε ἄμεσα τὸν ψυχολόγο-εἰσηγητή, ἀλλὰ δεχόμαστε αὐτὴ τὴν ἐπιστημονική του θεωρία ὡς «ἐπιστημονικὴ» ψυχολογία, ποὺ ἀξιώνει αὐτὴ τὴν εὐρύτερη ἀναγνώριση καὶ ἐπιβολή. 5

6 Σ αὐτὴ τὴ σύγχυση τῶν σχέσεων ἐπιστήμης καὶ ὑποκειμενικῶν βιωμάτων τοῦ ἐρευνητοῦ, ἡ ἐπιστημονικὴ ταυτότητα τῆς Ψυχολογίας παραποιεῖται ἀθεράπευτα. Τὰ ψυχολογικὰ πορίσματα, στὴν τελική τους ἐκτίμηση, ἐμφανίζονται μὲ ἀμφιβαλλόμενο ὑ- παρξιακὸ κῦρος. Τὸ ἐρώτημα σὲ ποιό εἴδωλο ἀνθρώπινου προσ- ώπου ἀνήκουν ἤ ποιά εἰκόνα τοῦ προσώπου αὐτοῦ παρουσιάζουν, μένει συνήθως ἀναπάντητο, γιατὶ ἡ ψυχολογία αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἀξιώνει ἁπλῶς σεβασμὸ τῆς ἐλευθερίας της νὰ λέει ὅ,τι θέλει Τὸ ἐπιστημολογικὸ πρόσωπο τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ κλάδος τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας μεθοδεύει τὴ θεωρητικὴ διασάφηση καὶ πρακτικὴ ἐνύλωση τοῦ ἔργου τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου διὰ τοῦ Ιησοῦ Χριστοῦ. Η Ποιμαντικὴ Θεολογία προϋποθέτει ὅλο τὸ σύστημα τῶν ἀληθειῶν ποὺ παρεδόθησαν στὴν Εκκλησία διὰ τῆς «ἐν Χριστῷ Ιησοῦ» ἀποκαλύψεως. Ἀλλὰ ἡ συνισταμένη τῶν δογματικῶν, ἠ- θικῶν, σωτηριολογικῶν καὶ ἄλλων προϋποθέσεων τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας ἀποτυπώνεται στὴ συγκεκριμένη εἰκόνα τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, ὅπως αὐτὸ συγκροτεῖται μέσα στὸ ὅλο σύστημα τῶν ἀληθειῶν τῆς «ἐν Χριστῷ Ιησοῦ» ἀποκαλύψεως. Τὸ ἀνθρώπινο αὐτὸ πρόσωπο οὔτε μονοσήμαντο εἶναι οὔτε μονοδιάστατο. Η θεολογία τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου, ποὺ σχετίζεται ἄμεσα μὲ τὸ πρόσωπο τοῦ Ιησοῦ Χριστοῦ, ὁ Οποῖος εἶναι ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ συγχρόνως ὁ δεύτερος Ἀδάμ, ὁ σαρκωμένος δηλ. Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀποκαλύπτει τὸ πολυσήμαντο καὶ πολυδιάστατο τοῦ προσώπου αὐτοῦ. Κάτω ἀπὸ τοὺς προβολεῖς τῶν ἀληθειῶν τῆς «ἐν Χριστῷ» ἀποκαλύψεως, ποὺ ἀφοροῦν τὸν ἄνθρωπο, τὸ πρόσωπο τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ συνειδητοποιεῖται ὡς ἕνα ὑπαρξιακὸ μυστήριο. Η ἀπορία τοῦ ψαλμωδοῦ: «Τί ἔστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ; ἤ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν, ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμὴ ἐστεφάνωσας αὐτόν» 7, ἐκπροσωπεῖ ἀσφαλῶς τὴν ἐσώτερη ἀνάγκη τοῦ ἀνθρώπου γιὰ τὴν ἀνίχνευση αὐτοῦ τοῦ μυστηρίου. Εξ ἄλλου ἡ χριστολογικὴ ἐκδοχὴ τοῦ ψαλμικοῦ αὐ- 6

7 τοῦ στίχου εὐρύνει περισσότερο ἀκόμη τὶς διαστάσεις τοῦ μυστηρίου «ἄνθρωπος»! Η θεολογικὴ «ἐν Χριστῷ Ιησοῦ» ἐκτίμηση τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου δίνει συγχρόνως τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπιστημολογικοῦ προσ- ώπου τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας. Η Ποιμαντικὴ Θεολογία εἶναι, ὅπως εἴπαμε, ἕνας ἐπιστημονικὸς κλάδος τῆς ἀκαδημαϊκῆς θεολογίας. Ο ἐπιστημονικὸς χαρακτήρας τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας εἶναι ἀναμφισβήτητος ἀπὸ κάθε ἄποψη. Η Ποιμαντικὴ Θεολογία εἶναι «τέχνη τεχνῶν καὶ ἐπιστήμη ἐπιστημῶν», κατὰ τὴ γνωστὴ πατερικὴ ἀπόφανση. Ἀλλὰ ὁ ἐπιστημονικὸς χαρακτήρας τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας ἔχει δικό του πρόσωπο. Εχει μία ἰδιαιτερότητα ποὺ προσιδιάζει στὴ φύση τῶν θεωρητικῶν της προϋποθέσεων καὶ τοῦ ἔργου της. Ηδη ὁ ἴδιος ὁ Θεὸς ἐσφράγισε τὴν ὅλη διαδικασία τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ χαρακτήρα τῆς αὐθεντικῆς ἐπιστήμης. «Καὶ δώσω ὑμῖν ποιμένας κατὰ τὴν καρδίαν μου, καὶ ποιμανοῦσιν ὑμᾶς ποιμαίνοντες μετ ἐπιστήμης» 8. Τὸ ποιμαντικὸ ἔργο καὶ στὴ θεωρητική του ὄψη καὶ στὴν πρακτική του μεθόδευση φέρει αὐτὸν τὸν ἐπιστημονικὸ χαρακτήρα ποὺ εἶναι θεόσδοτος. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι, ὅπως σὲ κάθε ἄλλη ἐπιστήμη, ἔτσι καὶ στὸ ὅλο ἔργο τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας ἰσχύουν κατηγορικὲς ἐπιστημονικὲς ἀρχὲς συγκροτήσεως, λειτουργίας, μεθόδου καὶ ἐρευνητικῶν προοπτικῶν καὶ στόχων τῆς ἐπιστήμης αὐτῆς, ποὺ συνθέτουν τελικὰ τὸ δικό της ἐπιστημολογικὸ πρόσωπο. Η Ποιμαντικὴ Θεολογία εἶναι αὐθεντικὴ ἐπιστημονικὴ λειτουργία μὲ τὶς ἰδιάζουσες σ αὐτὴν κατηγορικὲς ἐπιστημονικὲς ἀρχές. Μὲ ἄλλα λόγια ἡ Ποιμαντικὴ Θεολογία λειτουργεῖ ὡς ἐπιστημονικὴ γλώσσα μὲ τὴν ἰδιαιτερότητα ποὺ προκύπτει ἀπὸ τὶς δικές της προϋποθέσεις, τὴ φύση καὶ τὸ χαρακτήρα τοῦ ἔργου της. 3. Τὸ πρόβλημα: Σύχρονη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ μιᾶς σύγχρονης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας, σύμφωνα μὲ τὸ σκεπτικὸ τῆς ἱδρυτικῆς ἀποφάσεως τῆς ἕδρας τῆς Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας καὶ Εξομολογητικῆς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς, ἐννοεῖται ὡς μεθόδευση ἐφαρμογῶν τῆς σύγχρονης 7

8 Ψυχολογίας στὸ ἐκκλησιαστικὸ-ποιμαντικὸ ἔργο. Ἀλλὰ ἤδη ἡ συνοπτικὴ ὑπόμνηση τῆς προβληματικῆς φύσεως τῆς ἐπιστημονικῆς Ψυχολογίας ἀφ ἑνὸς καὶ ἡ ἰδιαιτερότητα τοῦ ἐπιστημολογικοῦ προσώπου τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας σὲ σχέση μὲ τὴν Ψυχολογία αὐτὴ ἀφ ἑτέρου, θέτουν ἐνώπιόν μας μιὰ σειρὰ προβλημάτων ποὺ συνθέτουν τελικὰ τὸν ὀξὺ προβληματισμὸ τῶν ἐφαρμογῶν τῆς σύγχρονης Ψυχολογίας στὸ ἐκκλησιαστικὸ ποιμαντικὸ ἔργο. Τὰ σπουδαιότερα ἴσως ἀπὸ τὰ προβλήματα αὐτὰ εἶναι τὰ ἑξῆς: α) Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ ἐπιστημονικὴ Ψυχολογία συνεργεῖ στὴ βελτίωση τοῦ παιδαγωγικοῦ γενικὰ ἔργου καὶ ἀνοίγει θύρα αὐτογνωσίας στὸν ἄνθρωπο. Η διαπίστωση ὅμως αὐτὴ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἀπόλυτη καὶ ἀδιάψευστη σὲ κάθε περίπτωση. Η ἐκτίμηση τῆς Ψυχολογίας ἔχει γίνει εὔστοχα ἀπὸ τὸν Καμύ: «Στὴν ψυχολογία καὶ τὴ λογικὴ ὑπάρχουν ἀλήθειες, ἀλλὰ λείπει ἡ ἀλήθεια» 9. Τὸ ἀξίωμα αὐτὸ ἀπορρίπτει εὔλογα τὴν Ψυχολογιαρχία (Psychologismus). Η Ψυχολογία δὲν εἶναι ἡ ἀλήθεια. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἔγκυρο πρίσμα μελέτης καὶ κατανοήσεως τοῦ ὑπαρξιακοῦ μυστηρίου ποὺ λέγεται «ἄνθρωπος». Εξ ἄλλου, τὸ κρισιμότερο πρόβλημα στὴν ἐκτίμηση τῶν ψυχολογικῶν γνώσεων καὶ πορισμάτων εἶναι ποιές εἶναι οἱ ἀλήθειες ποὺ περιέχει ἡ Ψυχολογία. Δηλαδὴ μὲ ποιά κριτήρια μποροῦμε νὰ ἐπισημάνουμε αὐτὲς τὶς ἀλήθειες καὶ νὰ τὶς συλλέξουμε. β) Αν ὑποτεθεῖ ὅμως ὅτι ἐπισημαίνονται ὁρισμένες ψυχολογικὲς ἀλήθειες, ποιό νόημα ὑπαρξιακὸ μποροῦν νὰ ἔχουν οἱ ἀλήθειες αὐτές, ἄν ὁ βασικός τους χαρακτήρας εἶναι ἀποσπασματικός, δηλ. μερικός. Αν ἡ Ψυχολογία δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἡ ἀλήθεια, τὸ συνονθύλευμα ἀληθειῶν μὲ μερικὴ ἀξία δὲν μπορεῖ νὰ γίνει πρίσμα καθολικῆς ψυχολογικῆς κατανοήσεως τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου. Αν στὸν ἐπιστημονικὸ ψυχολογικὸ χῶρο ἔχουμε ἀποσπασματικὲς ἀλήθειες, μᾶς διαφεύγει ὅμως ἡ ἀλήθεια γιὰ τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο, τότε ποιά σημασία μποροῦν νὰ ἔχουν οἱ ἀλήθειες αὐτὲς γιὰ τὸν ἀνθρώπινο ὑπαρξιακὸ προβληματισμό; γ) Η σύγχρονη Ψυχολογία καὶ κυρίως ἡ Ψυχολογία τοῦ Ἀσυνειδήτου ἤ τοῦ Βάθους ἔχει ἤδη χαρακτηρισθεῖ ὡς ὑπαρξια- 8

9 κὴ Ψυχολογία. Η ἔρευνα τοῦ ψυχολογικοῦ βάθους τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου σχετίζεται μοιραίως μὲ τοὺς ὑπαρξιακοὺς ἐρεθισμοὺς ποὺ δονοῦν τὸ βάθος αὐτὸ καὶ προκαλοῦν τὶς συγκρουσιακὲς καὶ ἄλλες λειτουργικότητές του. Ἀλλὰ ἐὰν ὁ ὑπαρξιακὸς προβληματισμὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀγκαλιάζει τὴν ὅλη ὑπόστασή του καὶ λειτουργικότητα, οἱ μερικὲς ψυχολογικὲς ἀλήθειες δὲν μποροῦν νὰ συγκλίνουν (ὡς ὑπαρξιακὲς λεπτομέρειες) στὴν αὐθεντικὴ ψυχολογικὴ διευκρίνιση τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου. Οἱ μερικὲς ψυχολογικὲς ἀλήθειες, ἀπὸ τὴν φύση τους, μένουν μετέωρες καὶ διαθέσιμες μόνο γιὰ παρερμηνεία τοῦ προσώπου αὐτοῦ, ὅταν μοιραίως ἀπὸ μιὰ μερικὴ ἀλήθεια ἐπιδιώκουμε νὰ φθάσουμε σὲ μιὰ καθολικὴ ἑρμηνεία Ο ἄνθρωπος ἔχει γενετήσια ὁρμή. Αὐτὴ ἡ ἐπισήμανση εἶναι μιὰ ψυχολογικὴ ἀλήθεια. Η γενετήσια ὁρμή προκαλεῖ εὔλογες ψυχολογικὲς διαδικασίες. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι γενετήσια ὁρμή, δηλ. μόνο γενετήσια ὁρμή. Η, γιὰ νὰ θυμηθοῦμε Adler, ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀδυναμίες καὶ μειονεκτήματα. Πρόκειται γιὰ σημαντικὴ ἐπισήμανση μιᾶς ψυχολογικῆς ἀλήθειας ἀπὸ πλευρᾶς ἀντλεριανῆς ψυχολογίας. Δὲν μποροῦμε ὅμως αὐτὴ τὴν μερικὴ ἀλήθεια νὰ τὴν κάνουμε τὴν ἀλήθεια. Δὲν μπορεῖ τὸν κοινωνικὸ αἴσθημα νὰ εἶναι τὸ ἀποφασιστικὸ πρῖσμα θεωρήσεως τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου. Επειτα, ἕνα ψυχολογικὸ πόρισμα, ποὺ μᾶς δίνει μιὰ ψυχολογικὴ ἀλήθεια, ἀπαιτεῖ νὰ σεβασθοῦμε τὴν ἐπιστημονική του ταυτότητα, ποὺ προκύπτει ἀπὸ τὴν φύση τῶν κατηγορικῶν ἀρχῶν τῆς ἐπιστήμης ποὺ τὸν γέννησε. Οταν χρησιμοποιοῦμε φροϋδικοὺς ψυχαναλυτικοὺς ὅρους ἤ ὅρους τῆς Ψυχολογίας τοῦ Jung ἢ τοῦ Adler ἢ τοῦ Frankl πρέπει νὰ ἐννοοῦμε ὅ,τι ἐννοοῦν οἱ ὅροι αὐτοί. Διαφορετικὰ τοὺς παραμορφώνουμε, τοὺς παρανοοῦμε καί, φυσικά, δὲν τοὺς χρησιμοποιοῦμε σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ ψυχολογικοῦ χώρου μέσα στὸν ὁποῖο γεννήθηκαν. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι, ὅποιο πόρισμα ψυχολογικὸ προσπαθοῦμε νὰ ἐφαρμόσουμε στὸν ποιμαντικὸ χῶρο, πρέπει ἤ νὰ τὸ ἐφαρμόσουμε διατηρώντας τὸ ἐπιστημονικό του νόημα ἤ νὰ τὸ «ἀποτοξινώσουμε» ἀπὸ τὸν ἀρνητικό του («καθ ἡμᾶς») χαρακτῆρα. Καὶ στὶς δύο περιπτώσεις τὰ προβλήματα ποὺ προκύπτουν ἀπαιτοῦν γιὰ τὴ λύση τους ἀκανθώδεις μεθοδεύσεις. 9

10 δ) Η ἀνάγκη ποὺ ὤθησε τὴν Θεολογικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν στὴν ἵδρυση Εδρας σύγχρονης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας προκλήθηκε καὶ ἀπὸ τὴν γοητεία ποὺ ἀσκεῖ ἡ Ψυχολογία στὴν ἀνθρώπινη συνείδηση. Η ἐπιστημονικὴ Ψυχολογία εἶναι ὁπωσδήποτε μιὰ ἰσχυρὴ πρόκληση αὐτογνωσίας. Ο ἄνθρωπος αἰσθάνεται τὸν ἑ- αυτό του «ὡς τὸ μέγιστο μυστήριο» (das grösste Mysterium). Κάθε πρόκληση αὐτογνωσίας τὸν δονεῖ συνειδητὰ ἤ ἀσυνείδητα. Η πρωτοβουλία τῆς Σχολῆς γιὰ τὴν ἵδρυση Εδρας ἦταν φυσιολογικὴ καὶ ἐξέφραζε τὴν προσδοκία γιὰ μιὰ καλύτερη ἀνάπτυξη τῆς ποιμαντικῆς θεωρίας. Ἀπὸ πλευρᾶς ἑπομένως Σχολῆς, ἡ ἐφαρμογὴ ψυχολογικῶν πορισμάτων στὸ ποιμαντικὸ-ἐκκλησιαστικὸ ἔργο ἦταν αὐτονόητη. Ἀπὸ τὴν ἄποψη ὅμως τῆς θεολογικῆς αὐτοσυνειδησίας ἡ ἐφαρμογὴ αὐτὴ ὑποδήλωνε ἕνα πλέγμα δυσεπίλυτων προβλημάτων. Γιατὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴ ψυχολογικῶν πορισμάτων στὸ ποιμαντικὸ-ἐκκλησιαστικὸ ἔργο, ποὺ φέρουν ἔστω τὸ κύρος μιᾶς μερικῆς ψυχολογικῆς ἀλήθειας, αὐτὸ ποὺ πρέπει νὰ προηγεῖται εἶναι ἡ λειτουργία τῆς θεολογικῆς αὐτοσυνειδησίας. Εἶναι αὐτονόητο τὸ γεγονός, ὅτι ἡ θεολογικὴ μεθόδευση ἐφαρμογῆς ψυχολογικῶν πορισμάτων στὸ ἔργο αὐτὸ σημαίνει ἀποδοχὴ μιᾶς μερικῆς ψυχολογικῆς ἀλήθειας ὑπὸ τοὺς ὅρους ὅμως θεολογικῶν προϋποθέσεων Η θεωρία τῆς Karen Horney γιὰ τὸ «ἀποσπασμένο ἄτομο» 10 εἶναι περισσότερο μιὰ ἐξωτερικὴ περιγραφή. Ἀπὸ τὴν περιγραφὴ αὐτὴ προκύπτει βέβαια ἕνα ψυχολογικὸ διάγραμμα ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς σὲ μιὰ συγκεκριμένη ὑπαρξιακὴ ἔκφραση. Γιὰ τὴν Karen Horney ἡ συμπεριφορὰ τῆς «ἀποσπάσεως» εἶναι συνέπεια μιᾶς στάσεως ζωῆς. Ηδη αὐτὸ σημαίνει συσχετισμὸ τῆς «ἀποσπάσεως» μὲ ἕνα συγκεκριμένο ἀξιολογικὸ σύστημα ζωῆς, ἀφοῦ μοιραίως ἡ στάση ζωῆς τελεῖ ὑπὸ τὸ κράτος ἀξιολογικῶν συναρτήσεων. Ετσι, αὐτομάτως, ἡ περιγραφὴ μιᾶς συμπεριφορᾶς ἐννοεῖται συγχρόνως ὡς ἔκφραση ἀξιολογικῶν ροπῶν. Η θεολογικὴ ὅμως αὐτοσυνειδησία δὲν μπορεῖ νὰ ἱκανοποιεῖται μὲ μιὰ ἑρμηνεία ποὺ ὑπαγορεύεται ἀπὸ τὴ λειτουργικότητα ἀξιολογικῶν ροπῶν ποὺ ἀναδύονται ἀπὸ τὸ ἔδαφος μιᾶς ψυχολογικῆς θεωρήσεως. Η ἀξιολογικὴ ροπὴ εἶναι ἔκφραση καθολικῆς διαστάσεως τῆς ὑπάρξεως, ἐνῶ μιὰ ψυχολογικὴ θεώρηση, ἀπὸ τὴ φύση της, εἶναι 10

11 μιὰ λειτουργία στὰ περιορισμένα πλαίσια μιᾶς λεπτομερειακῆς συμπεριφορᾶς. Σ αὐτὴ τὴν περίπτωση ἡ θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία, κατὰ τὴ μεθόδευση τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ψυχολογικοῦ πορίσματος τῆς ἀποσπάσεως στὸ ποιμαντικὸ-ἐκκλησιαστικὸ ἔργο, θὰ δεχθεῖ τὴν ψυχολογικὴ περιγραφὴ τῆς ἀποσπάσεως, θὰ ἀρνηθεῖ ὅμως τὴν ἐπέκταση τῆς περιγραφῆς στὴν ψυχολογικὴ ἑρμηνεία. Καὶ τοῦτο γιατὶ ἡ θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία λειτουργεῖ σὲ μεγαλύτερο ὑπαρξιακὸ βάθος ἀπὸ ἐκεῖνο τῆς ψυχολογικῆς ἑρμηνείας 11. Η μεθόδευση αὐτὴ εἶναι ἀπαράδεκτη γιὰ τὸν ψυχολόγο ἐρευνητὴ ποὺ συγκροτεῖ τὴ θεωρία του μὲ βάση ὑπαρξιακὲς-ἀξιολογικὲς κατηγορικὲς ἀρχὲς τῆς ἐπιλογῆς του. Ἀλλὰ ἡ θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία δὲν μπορεῖ νὰ ἀρνηθεῖ τὸν ἑαυτό της. Η Ψυχολογία εἶναι ἀναπόφευκτα ἀποτύπωση μιᾶς θεωρίας ζωῆς καὶ ὑ- παρξιακῆς λειτουργικότητος τοῦ ἀνθρώπου. Η θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία δὲν μπορεῖ νὰ ἀποδεχθεῖ τὴν ἐκπροσώπηση τῆς θεωρίας αὐτῆς σὲ μιὰ ψυχολογικὴ λεπτομέρεια, τὴν περιγραφὴ δηλ. μιᾶς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς. ε) Η θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία, ποὺ εἶναι τὸ κριτήριο τῆς ἐπιλογῆς τῶν ψυχολογικῶν ἀληθειῶν, προέρχεται ἀπὸ τὴ δυναμικὴ λειτουργικότητα τῶν πηγῶν τῆς «ἐν Χριστῷ» ἀποκαλύψεως καὶ ἀπολυτρώσεως. Οἱ πηγὲς αὐτὲς δὲν πρέπει νὰ νοοῦνται στατικῶς. Αν τὸ Αγιο Πνεῦμα ὁδηγεῖ τὴν Εκκλησία «εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν», ὁ ἀποθησαυρισμὸς τῶν ἀληθειῶν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν κιβωτὸ τῆς Εκκλησίας ἐννοεῖται ὡς ἀδιάπτωτη δυναμικὴ λειτουργικότητα. Ως «ὕδωρ ζῶν ἁλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον». Αὐτό, γιὰ τὴν περίπτωσή μας, σημαίνει ὅτι ἡ θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία εἶναι ἡ ἴδια λειτουργία ζωῆς «ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι». Η θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία ἔχει δική της, ἁγιασμένη ἀπὸ τὸ Αγιο Πνεῦμα, ψυχολογικὴ λειτουργικότητα, δηλ. ποιότητα. Ισως σ αὐτὸ τὸ γεγονὸς μποροῦμε νὰ ἐντοπίσουμε τὴ δυνατότητα τῆς θεολογικῆς αὐτοσυνειδησίας νὰ ἐναρμονίζει ἐποικοδομητικὰ ψυχολογικὲς ἐμπειρικὲς γνώσεις μὲ τὴν ὑπαρξιακή, ἀλλὰ καὶ σωτηριολογικὴ προοπτικὴ τῆς «ἐν Χριστῷ Ιησοῦ» σωτηρίας. Εἶναι λοιπὸν αὐτονόητο τὸ γεγονός, ὅτι ἡ κατ ἐξοχὴν πηγὴ τῆς «ἐν Χριστῷ Ιησοῦ» ἀποκαλύψεως καὶ σωτηρίας, ἡ Ἁγία Γραφή, εἶναι ὁ κώδικας ἑρμηνείας τῆς ψυχολογικῆς συμπεριφορᾶς τοῦ ἀνθρώπου. Ηδη ἡ Ἁγία Γραφὴ περιέχει τὸ ἀνθρώπινο πρόσ- 11

12 ωπο σὲ ὅλες τὶς ὄψεις καὶ διαστάσεις του, στὴν πολυποίκιλη καὶ πολύτροπη συμπεριφορά του, στὶς πάσης φύσεως ἀντιδράσεις του, στὴν ἁμαρτωλὴ κατάσταση καὶ στὴ θεωμένη του φύση. Η θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία καθρεπτίζεται ἀδιάλειπτα στὰ ἔσοπτρα 12 τῶν ἁγιογραφικῶν λογίων καὶ κατανοεῖ τὴν ταυτότητά της ὡς συνεχῶς, μὲ τὴ βίωση τῶν κυριακῶν λογίων καὶ ἐντολῶν, καθαιρομένη εἰκόνα τοῦ Θεοῦ. Ετσι μόνο ἀποβαίνει διακριτικὸ ὄργανο ἐπιλογῆς τῶν ψυχολογικῶν ἀληθειῶν. ϛ) Η θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία, σύμφωνα μὲ τὴν τελευταία παρατήρηση, συνδυάζει θεωρητικὴ-ἀποκαλυπτικὴ γνώση καὶ προσωπικὴ ἁγιοπνευματικὴ ἐμπειρία. Οταν μιλᾶμε γιὰ θεολογικὴ αὐτοσυνειδησία στὸ παρὸν κείμενο δὲν ἐννοοῦμε μόνο τὸ θεολογικὸ γράμμα ἤ τὴ θεολογικὴ θεωρητικὴ γνώση. Εννοοῦμε τὴ βίωση αὐτῆς τῆς γνώσεως. Κι αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι τὸ πιὸ σημαντικὸ στὸ πρόβλημα τῆς δυνατότητος ἤ τῆς μεθοδεύσεως τῆς ἀξιοποιήσεως πορισμάτων τῆς σύγχρονης Ψυχολογίας στὸ χῶρο τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ-ποιμαντικοῦ ἔργου. Ο ποιμαντικοψυχολόγος, ποὺ διαθέτει μόνο θεωρητικὴ-θεολογικὴ κατάρτιση καὶ δὲν ἔχει τὴν ἐμπειρία τῆς βιώσεως τῶν ἀληθειῶν τῆς «ἐν Χριστῷ Ιησοῦ» ἀποκαλύψεως, δὲν μπορεῖ νὰ κάνει εὔστοχες ἐπιλογὲς καὶ μεθοδεύσεις κατὰ τὴν ἐφαρμογὴ ψυχολογικῶν γνώσεων στὸ ἔργο αὐτό 13. Εκεῖνος ποὺ δὲν βιώνει τὶς εὐαγγελικὲς ἀλήθειες, ἔστω καὶ ἂν εἶναι κάτοχος ἀκαδημαϊκῶν θεολογικῶν γνώσεων, ἀκολουθεῖ ἀναπόφευκτα κάποιο ἀξιολογικὸ σύστημα ζωῆς, ποὺ πάντως δὲν εἶναι τὸ εὐαγγελικὸ ἀξιολογικὸ σύστημα. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ψυχολογικὲς «ἀλήθειες», ποὺ μπορεῖ νὰ βρίσκονται σὲ ἀξιολογικὴ ἀντίθεση μὲ τὸ Εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ, μπορεῖ νὰ ἐπικυρώνουν τὸ προσωπικό του ἀξιολογικὸ σύστημα. Σ αὐτὴ τὴν περίπτωση εἶναι φανερὸ ὅτι τὸν τελικὸ λόγο ἐπιλογῆς θὰ ἔχει ὄχι τὸ βιωματικὰ ἀγνοούμενο εὐαγγελικὸ σύστημα ζωῆς, ἀλλὰ οἱ βιούμενες ἀπὸ τὸν ποιμαντικοψυχολόγο ἐρευνητὴ ψυχολογικὲς «ἀλήθειες»! Η μικρὴ ὁμάδα τῶν προβλημάτων ποὺ παρουσιάσθηκαν μέχρι τώρα δίνει τὶς διαστάσεις τοῦ προβληματισμοῦ τῆς συγκροτήσεως μιᾶς σύγχρονης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας. Η προσπάθεια νὰ ἐντάξουμε πορίσματα τῆς σύγχρονης ψυχολογίας στὸ εὐρύτερο σύστημα τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας συνδέεται μὲ ποικίλα προ- 12

13 βλήματα. Η μέθοδος ἐπιλογῆς τῶν πορισμάτων τῆς Ψυχολογίας, ποὺ μποροῦν νὰ ἀξιοποιηθοῦν στὸ χῶρο τοῦ ἐκκλησιαστικοῦποιμαντικοῦ ἔργου, εἶναι μιὰ πολὺ συνθετικὴ λειτουργία. Η «μεταμόσχευση» ψυχολογικῶν γνώσεων στὸ σῶμα τοῦ ἔργου αὐτοῦ ἀπαιτεῖ τὴ χειρουργικὴ καὶ συρραπτικὴ ἱκανότητα μιᾶς γνήσιας, ἀπὸ κάθε ἄποψη, θεολογικῆς αὐτοσυνειδησίας. 4. Ορδόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία Ο ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΣ, ποὺ συνειδητοποιεῖται κατὰ τὴν προσπάθεια τῆς ἀξιοποιήσεως ψυχολογικῶν πορισμάτων στὸ ἐκκλησιαστικὸ-ποιμαντικὸ ἔργο, δὲν βεβαιώνει ὅτι εἶναι ἀδύνατη ἡ συγκρότηση μιᾶς σύγχρονης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας. Φέρνει ἁπλῶς στὴν ἐπιφάνεια μεθοδολογικὲς δυσχέρειες, ἀλλὰ καὶ συγχύσεις ὅρων καὶ ἐννοιῶν ποὺ προέρχονται ἀπὸ τὸ ἐπιστημολογικὸ κατεστημένο. Ισως ἡ κύρια ἀφορμὴ συγχύσεως στὴν περιοχὴ αὐτὴ εἶναι ὁ ὅρος «Ψυχολογία». Καθένας σήμερα, ὅταν χρησιμοποιεῖ τὸν ὅρο αὐτό, ξέρει ὅτι μιλάει γιὰ τὴν «ἐπιστημονικὴ» Ψυχολογία. Δηλ. γιὰ ἕνα σύστημα γνώσεων ποὺ ἀφορᾶ τὴν ἀνθρώπινη προσωπικότητα καὶ προέρχεται ἀπὸ μεθοδικὴ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα καὶ ἑρμηνεία, ποὺ ἔγινε κάτω ἀπὸ ὁρισμένες κατηγορικὲς ἀρχὲς καὶ προϋποθέσεις. Ο ὅρος «Ψυχολογία», μὲ τὴν ἔννοια αὐτή, ἔχει πράγματι δική του ταυτότητα ποὺ γίνεται περιγραπτὴ βάσει τῶν κατηγορικῶν ἀρχῶν ὑπάρξεως καὶ λειτουργίας τῆς ἐπιστήμης ποὺ καλλιεργεῖ καὶ προάγει τὴν Ψυχολογία αὐτή. Επομένως, ὁ ὅρος Ψυχολογία σημαίνει ἤδη μιὰ δέσμευση τῆς πρισματικῆς θεωρήσεως καὶ λειτουργίας τῆς ἀνθρώπινης προσωπικότητος. Ο κοινὸς νοῦς δὲν μπορεῖ νὰ συλλάβει ἄλλο εἶδος ἤ ποιότητα «ἐπιστημονικῆς» Ψυχολογίας. Γι αὐτὸ ὅταν κάποιος μιλάει γιὰ Ψυχολογία ἀναπλάττει αὐτόματα στὴ μνήμη του κάποια ἀπὸ τὶς ἰσχύουσες θεωρίες ἢ συλλήβδην ὅλες τὶς γνωστὲς ψυχολογικὲς θεωρίες. Ἀλλὰ ἂν ἀποδεσμευθοῦμε ἀπὸ τὸν ἐπιστημονικὸ χαρακτῆρα τοῦ ὅρου «Ψυχολογία», ἐπανερχόμεθα στὴ βασικὴ καὶ γενικὴ ἔννοια τοῦ ὅρου αὐτοῦ ποὺ σημαίνει ἁπλῶς λόγο περὶ τῆς Ψυχῆς. Αὐτὴ ἡ γενικὴ ἔννοια, σὲ μιὰ πρώτη φάση θεωρήσεως τοῦ 13

14 ὅρου «Ψυχολογία», κρατάει τὴ μεθοδικὴ ἔρευνα καὶ ἑρμηνεία τῶν βιωματικῶν καταστάσεων καὶ λειτουργιῶν τῆς ψυχῆς μακριὰ ἀπὸ τὶς συγκεκριμένες γνωστὲς ψυχολογικὲς θεωρίες. Ετσι μποροῦμε νὰ παραδεχθοῦμε ὅτι ὁ περὶ Ψυχῆς λόγος δὲν ἀποτελεῖ ἀποκλειστικότητα τῆς σύγχρονης ὁπωσδήποτε ἐπιστημονικῆς, κατὰ τὴν καθιερωμένη ἔννοια, Ψυχολογίας. Κάθε 14 θεώρηση τῆς λειτουργίας τοῦ ψυχικοῦ παράγοντος, ἀπ ὅπου κι ἂν ἀφορμᾶται, ἀποδίδει ψυχολογικὴ γνώση ἔγκυρη, σὲ σχέση πάντοτε μὲ τὶς κατηγορικές της προϋποθέσεις. Η τελευταία παρατήρηση προλειαίνει «ἐπιστημονικῶς» τὸ χῶρο τῆς συγκροτήσεως Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας. Αν ἡ δυνατότητα θεωρήσεως τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς ὑπερβαίνει τοὺς θεωρητικοὺς φραγμοὺς ἑνὸς ἐπιστημολογικοῦ κατεστημένου, ἡ περὶ ψυχῆς θεωρία μπορεῖ νὰ εἶναι «ἐπιστημονικὴ» κάτω ἀπὸ ὁποιεσδήποτε κατηγορικὲς ἀρχές. Πράγματι! Ο ὅρος Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία σημαίνει βέβαια συγκρότηση ἑνὸς συστήματος ψυχολογικῶν γνώσεων μὲ βάση τὸ δογματικὸ (ἀνθρωπολογικό, σωτηριολογικὸ) σύστημα τῆς Ορθόδοξης Θεολογίας. Η a priori κατηγορικὴ θεμελίωση τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας, σύμφωνα μὲ τὰ «ἐπιστημολογικῶς» ἰσχύοντα, εἶναι ἀπὸ τὸν κοινὸ ἐπιστημονικὸ νοῦ ἀπαράδεκτη. Γιατὶ δημιουργεῖται εὔκολα ἡ ἐντύπωση ὅτι προδικάζεται, κατὰ κάποιο τρόπο, τὸ σύστημα τῶν πορισμάτων τῆς συγκεκριμένης μεθοδικῆς ἔρευνας, ἀφοῦ τελικὰ πρέπει νὰ δικαιωθεῖ ἡ λειτουργικότητα καὶ τὸ νόημα τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου, ὅπως προβάλλεται στὸ χῶρο τῆς «ἐν Χριστῷ» ἀποκαλύψεως. Ἀλλὰ τὸ ἀπαράδεκτο αὐτὸ ἔχει φαινομενικὴ μόνο ἰσχύ. Γιατί, ὅπως ἄλλωστε εἴπαμε ἤδη, ἡ Ποιμαντικὴ Θεολογία ἔχει τὸ δικό της ἐπιστημολογικὸ πρόσωπο καὶ ἑπομένως, κάθε μεθοδική της λειτουργία καὶ κάθε διαδικασία ἑρμηνείας καὶ συγκροτήσεως τῶν πορισμάτων θεωρήσεως τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς ἔχει χαρακτήρα ἐπιστημονικό, δηλ. σύμφωνο μὲ τὶς κατηγορικὲς ἀρχὲς καὶ προϋποθέσεις ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἀ- φορμήθηκε. Ο ὅρος Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία μπορεῖ νὰ μὴν εἶναι ἐπιστημονικὸς σὲ σχέση μὲ τὴ σύγχρονη ἐπιστημονικὴ Ψυχολογία. Εἶναι ὅμως ἐπιστημονικὸς σὲ σχέση μὲ τὶς δικές του κατηγορικὲς ἀρχὲς καὶ προϋποθέσεις. Ετσι ὁ ὅρος Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία δηλώνει συγκεκριμένο σύστημα 14

15 ψυχολογικῶν γνώσεων, ποὺ ἀνταποκρίνεται στοὺς στόχους καὶ τὶς ἐπιδιώξεις τῆς Ποιμαντικῆς Θεολογίας. Εξ ἄλλου ἡ θεμελιώδης εἰδοποιὸς διαφορὰ τῆς Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας ἀπὸ τὴν καθιερωμένη ἐπιστημονικὴ Ψυχολογία, εἶναι δυνατὸν νὰ συνοψισθεῖ στὴ γενικὴ περὶ ψυχῆς παρατήρηση τοῦ Οσίου Μακαρίου τοῦ Αἰγυπτίου, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία: «Οὔτε δὲ σοφοὶ διὰ τῆς σοφίας οὔτε φρόνιμοι διὰ τῆς φρονήσεως αὐτῶν ἠδυνήθησαν καταλαβεῖν ψυχῆς λεπτότητα ἤ εἰπεῖν περὶ αὐτῆς ὥς ἐστιν, εἰ μὴ μόνοις οἷς διὰ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀποκαλύπτεται ἡ κατάληψις καὶ γνῶσις ἀκριβῶς περὶ ψυχῆς γνωρίζεται» 15. Η σύγχρονη Ψυχολογία στὸ ἐρώτημα τί εἶναι ἡ Ψυχὴ (ἐὰν δὲν τὸ περιφρονεῖ ἤ δὲν τὸ παραβλέπει) δίνει συγκεχυμένες καὶ ἀντιφατικὲς μεταξὺ τῶν διαφόρων θεωριῶν ἀπαντήσεις. Δὲν ἔχει μάλιστα χωρὶς λόγο χαρακτηρισθεῖ ὡς «Ψυχολογία χωρὶς ψυχή». Ηδη αὐτὸ τὸ γεγονὸς κλονίζει τὸ κύρος τῶν πορισμάτων ποὺ ἐξάγονται ἀπὸ μιὰ ἔρευνα ποὺ δὲν ἔχει ἐπίγνωση τῆς φύσεως καὶ τῆς ταυτότητος τοῦ ἀντικειμένου της. Μιὰ σύγχρονη Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἐντάξει στὸ σύστημά της καμιὰ ψυχολογικὴ θεωρία γι αὐτὸν καὶ μόνο τὸ λόγο. Βέβαια ἡ παραπομπὴ τοῦ περὶ ψυχῆς ἐρωτήματος στὸ Αγιο Πνεῦμα εἶναι γιὰ κάθε θεολογικῶς ἀνυποψίαστο ἐπιστήμονα ἀκατανόητη καί, γιατί ὄχι, ἀντιεπιστημονική. Ἀλλὰ κάθε διαυγὴς ἐπιστημονικὸς νοῦς, ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ κατανοήσει τὸ ὅλο σύστημα τῶν ἀνθρωπολογικῶν καὶ σωτηριολογικῶν θεολογικῶν ἀληθειῶν, θὰ παρεδέχετο, χωρὶς δυσκολία, τὴν παρατήρηση τοῦ Οσίου Μακαρίου. Οπωσδήποτε ὅμως ἡ παρατήρηση αὐτὴ ἀποτελεῖ τὴν οὐσιώδη προϋπόθεση τῆς συγκροτήσεως Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας καὶ συγχρόνως ἀποκαλύπτει τὸν γενικὸ χαρακτῆρα καὶ τὴ φύση της. Τὸ ὅλο θεωρητικὸ σύστημα τῆς Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας συγκροτεῖται ἀπὸ ἐρευνητικὲς διαδικασίες ποὺ καθορίζονται ἀπὸ τὶς ἀνθρωπολογικὲς-σωτηριολογικὲς θεολογικὲς κατηγορικὲς ἀρχές. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι, ὅπως κάθε ἄλλη αὐθεντικὴ θεολογικὴ λειτουργία ἔχει ἁγιοπνευματικὸ χαρακτῆρα, ἔτσι καὶ ἡ Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία, ὡς θεολογικὴ ἀνθρωπολογικὴ-σωτηριολογικὴ διάσταση καὶ λειτουργία, συγκροτεῖται 15

16 ἀπὸ θεωρητικὸ ὑλικὸ ποὺ ἔχει ὡς ἀναπαλλοτρίωτο γνώρισμα τὴν ἐνέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Εὰν γενικῶς μέσα στὸ χῶρο τῆς βιώσεως τῆς αὐθεντικῆς Θεολογίας «οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ιησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι Ἁγίω» 16, δὲν μπορεῖ ἐπίσης νὰ συγκροτεῖ θεωρητικὰ συστήματα ποιμαντικοψυχολογικῆς μελέτης καὶ κατανοήσεως τοῦ ἀνθρώπου χωρὶς τὴ φωτιστικὴ λειτουργία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Η προϋπόθεση αὐτὴ ἀποτελεῖ τὸν οὐσιώδη ὅρο ἐπιστημονικῆς συγκροτήσεως Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας. Η παραδοχὴ τοῦ ὅρου αὐτοῦ διευκρινίζει ἐξ ἀλλοῦ καὶ καθορίζει τοὺς γνώμονες 17 τῆς θεωρητικῆς συγκροτήσεως καὶ πρακτικῆς ἐφαρμογῆς Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας. Οἱ γνώμονες αὐτοὶ εἶναι κυρίως: τὸ ὀρθόδοξο δόγμα (ἀνθρωπολογίασωτηριολογία), τὸ ὀρθόδοξο ἦθος καὶ ἡ βιωματικὴ ἁγιοπνευματικὴ ἐμπειρία τοῦ ποιμαντικοψυχολόγου ἐρευνητοῦ. Ἀλλὰ οἱ γνώμονες αὐτοὶ ὑποδηλώνουν συγχρόνως τὶς πηγὲς ἀπὸ τὶς ὁποῖες εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθεῖ τὸ θεωρητικὸ ὑλικὸ τῆς συγκροτήσεως καὶ πρακτικῆς ἐφαρμογῆς 0ρθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας. Οπως εἶναι εὐνόητο, πηγαὶ τῆς Ψυχολογίας αὐτῆς πρέπει νὰ εἶναι: Η Ἁγία Γραφή, τὰ συγγράμματα τῶν Πατέρων τῆς Εκκλησίας καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων, οἱ βίοι τῶν ἁγίων, ἡ λατρευτικὴ ζωὴ τῆς Εκκλησίας, ἡ ἀπεικονιζομένη στὰ λειτουργικά της βιβλία, ἡ πρακτικὴ ποιμαντικὴ ἐμπειρία καὶ ἀκόμη ἡ Ψυχολογία καὶ οἱ ἐφαρμογές της στοὺς εἰδικοὺς θεραπευτικοὺς κλάδους (στὴ Συμβουλευτική, Παιδαγωγική, ψυχοθεραπεία καὶ ψυχιατρική), ὑπὸ τὶς προϋποθέσεις ποὺ ἤδη ἐξεθέσαμε στὴν παράγραφο γιὰ τὸν προβληματισμὸ τῆς σύγχρονης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τῶν κατηγορικῶν ἀρχῶν τῆς Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας 18. Τὸ ἔργο τῆς Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας εἶναι κυρίως μελέτη καὶ κατανόηση τῆς ψυχολογικῆς λειτουργικότητας τοῦ ἀνθρώπου ὡς μετανοοῦντος ἁμαρτωλοῦ καὶ ὁδεύοντος πρὸς δημιουργία τῆς «καινῆς κτίσεως». Ο ὅρος Ποιμαντικὴ Ψυχολογία δηλώνει σαφῶς τὸν ἐρευνητικὸ προσανατολισμὸ τῆς ἐπιστήμης αὐτῆς. Τὸ γενικὸ κύριο ἔργο της εἶναι ἡ συγκομιδὴ γνώσεων, ἀπὸ τὶς πηγὲς ποὺ ἐμνημονεύσαμε, μὲ τὸ σκοπὸ τῆς καλύτερης κατανοήσεως τῆς πορείας τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴν κατάσταση 16

17 τοῦ πρώτου Ἀδὰμ στὴν ἐνσωμάτωσή του στὸν δεύτερο Ἀδάμ, τὸν Ιησοῦν Χριστόν. Καὶ ἀπὸ τὴν ἄποψη αὐτὴ ὁ σχεδιασμὸς τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἔργου τῆς Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας προβάλλει μιὰ σημαντικὴ πολλαπλότητα ἰδιαίτερων ἐρευνητικῶν στόχων. Ἀλλὰ τοὺς στόχους αὐτούς, πρὸς τὸ παρὸν τουλάχιστον, δὲν μποροῦμε νὰ ἐπισημάνουμε συστηματικῶς. Η Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία, ὡς ἐπιστημονικὴ παρουσία, αὐτοσχεδιάζει πρὸς τὸ παρὸν μὲ τὸ δισταγμὸ τοῦ πρωτόπειρου ἐρευνητοῦ. Θὰ ἦταν ὅμως χρήσιμο νὰ ὑπογραμμίσουμε ἐδῶ, ὅτι ἴσως τὸ πιὸ ἀξιόλογο ἔργο τῆς Ορθόδοξης Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας στὶς ἡμέρες μας πρέπει νὰ εἶναι ἡ μελέτη καὶ κατανόηση τοῦ «Πατερικοῦ Ἀνθρώπου». Μέσα ἀπὸ τὸν πλοῦτο τῆς πατερικῆς σκέψεως καὶ ζωῆς ἀναδύεται ἕνας τύπος ἀνθρώπινου προσώπου ποὺ φέρει τὸ κῦρος τῆς «ἐν Χριστῶ Ιησοῦ» βιοτῆς. Εφ ὅσον οἱ Πατέρες τῆς Εκκλησίας πρῶτα ἐβίωσαν καὶ ὕστερα ἐμίλησαν καὶ ἔγραψαν, κάθε ψυχολογικὸ-ἀνθρωπολογικὸ στοιχεῖο ποὺ μᾶς παρέδωσαν, ἀποτελεῖ πολύτιμο λίθο τῆς δομήσεως τοῦ αὐθεντικοῦ «ἐν Χριστῶ Ιησοῦ» ἀνθρώπινου προσώπου. Γιατὶ ἀκριβῶς οἱ Πατέρες τῆς Εκκλησίας μας ἐβίωσαν τὸ εὐαγγελικὸ πρότυπο ζωῆς, ἔζησαν τὸν «Υπογραμμὸν» σὲ ὅλες του τὶς διαστάσεις καὶ τὸν προβάλλουν μὲ ἐκπλήσσουσαν συνέπεια στὴν προσωπική τους ζωή. Ἀσφαλῶς, ὁ τύπος τοῦ «Πατερικοῦ Ἀνθρώπου» δὲν μπορεῖ σὲ καμμιὰ περίπτωση νὰ ἐννοεῖται ἀποκλειστικὰ παρελθοντολογικῶς καὶ ἑπομένως, ὡς ξένος πρὸς τὸν ὑπαρξιακὸ προβληματισμὸ τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου. Η σύγχρονη μελέτη τοῦ «Πατερικοῦ Ἀνθρώπου» δὲν μπορεῖ νὰ ἐννοεῖται «φωτοτυπικῶς». Η ποιμαντικοψυχολογικὴ σπουδὴ καὶ ἔρευνα τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ ὑποχρεοῦται νὰ ἀνακαλύψει καὶ νὰ ἐπισημάνει τοὺς ψυχολογικοὺςπνευματικοὺς δυναμισμούς του, ποὺ λειτούργησαν στὴ δομὴ προηγηθέντων ἐποχιακῶν σχηματισμῶν καὶ ὑπαρξιακῶν ἐκφράσεων. Παραμερίζοντας δηλ. ἡ Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία τὸ καθ αὐτὸ ἐποχιακὸ καὶ τὴ συγκεκριμένη ὑπαρξιακὴ ἔκφραση τῆς στιγμῆς, στὴ ζωὴ καὶ στὸ ἔργο τῶν Πατέρων καὶ τῶν Ἁγίων τῆς Εκκλησίας, πρέπει νὰ συλλαμβάνει τοὺς γενικοὺς χαρακτῆρες ἑνὸς τύπου ψυχολογικῆς λειτουργικότητος ποὺ δικαιώνει 17

18 τὴν εὐαγγελικὴ εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου ἀπὸ κάθε ἄ- ποψη καὶ σὲ κάθε ἐποχή. Τὰ ἐποχιακὰ ὑπαρξιακὰ προβλήματα τοῦ ἀνθρώπου, παρὰ τὴν πολυσήμαντη ἰδιαιτερότητά τους, δὲν ἀλλοιώνουν τοὺς βασικοὺς χαρακτῆρες τῶν ψυχολογικῶν-πνευματικῶν δυναμισμῶν τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου ποὺ προβάλλει τὸ Εὐαγγέλιο τοῦ Χριστοῦ. «Ο λόγος τοῦ Κυρίου μένει εἰς τὸν αἰῶνα». Αὐτὸ σημαίνει ὅτι, ἀπὸ πλευρᾶς εὐαγγελικοῦ ὑπαρξιακοῦ σχεδιασμοῦ, τὸ γενικὸ διάγραμμα τῆς ψυχοπνευματικῆς λειτουργικότητος τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου εἶναι σὲ κάθε ἐποχὴ τὸ ἴδιο καὶ ἀναλλοίωτο. Ο,τι ἀλλάζει ἀφορᾶ τὰ πεδία, ἀλλὰ καὶ τὰ μέσα καὶ τοὺς τρόπους, μὲ τοὺς ὁποίους καλεῖται, σὲ μιὰ συγκεκριμένη χρονικὴ στιγμὴ καὶ σ ἕνα συγκεκριμένο περιβάλλον, νὰ ἀγωνισθεῖ ὁ ἄνθρωπος γιὰ νὰ καταξιώσει τὴν ὑπαρξιακή του ταυτότητα. Η βίωση τοῦ προβλήματος τῆς ζωῆς καὶ τοῦ θανάτου, ὁ διάλογος τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὶς δυναμικὲς ροπὲς τοῦ ψυχικοῦ του κόσμου, οἱ ἐναγώνιες ἀναζητήσεις του στὴ χρονικὴ ρευστότητα τῆς καθημερινότητος, οἱ προσδοκίες του καὶ οἱ ἀδυναμίες του καὶ γενικῶς οἱ ἀξεπέραστες ὑπαρξιακές του ὁριοθετήσεις, παρὰ τὴ διάφορη κάθε φορὰ ἐξωτερικὴ εἰκόνα τῆς ἐκφράσεώς τους, ποὺ ὀφείλεται στὶς ἐποχιακὲς ἰδιαιτερότητες, λειτουργοῦν ὡς βασικοὶ ψυχολογικοὶ-πνευματικοὶ δυναμισμοί, ποὺ χαρακτηρίζουν διαχρονικὰ τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐπιτρέπει νὰ παραδεχθοῦμε ὅτι ὁ τύπος τοῦ «Πατερικοῦ Ἀνθρώπου», στὴ λειτουργική του φύση, ἔχει διαχρονικὴ ἰσχύ. Εξ ἄλλου ἡ ὀρθόδοξη πνευματικὴ ζωὴ ποτὲ δὲν κατανοήθηκε στατικά. Η ὀρθόδοξη παράδοση διατηρεῖ στὴ μακραίωνη πορεία της τὸ χαρακτήρα τῆς ἀνανεωτικῆς ζωοποιοῦ δραστικότητος, ποὺ τὴν ἀποδεικνύει πράγματι: «Υδωρ ζῶν ἁλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον». Αὐτὸ σημαίνει, γιὰ τὴν περίπτωσή μας, ὅτι ὁ τύπος τοῦ «Πατερικοῦ Ἀνθρώπου» ἔχει μιὰ βασικὴ ὐπαρξιακὴ λειτουργικότητα, πέρα ἀπὸ τὶς συγκεκριμένες ἐποχιακές της ἐκφράσεις, ποὺ βεβαιώνουν τὸν ἀνανεωτικό της χαρακτῆρα. Η Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία ὀφείλει νὰ ἐπισημάνει καὶ νὰ ἐντοπίσει τοὺς βασικοὺς χαρακτῆρες καὶ τὶς βιωματικὲς διαδικασίες αὐτῆς τῆς λειτουργικότητος. Καί, ἐπὶ πλέον, νὰ μελετήσει τὸν τρόπο βιώσεως τοῦ βασικοῦ τύπου τοῦ «Πατε- 18

19 ρικοῦ Ἀνθρώπου» στὴ συγκεκριμένη ἐποχὴ ποὺ ἡ Ψυχολογία αὐτὴ λειτουργεῖ. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἡ Ορθόδοξη Ποιμαντικὴ Ψυχολογία ἀποδεικνύεται βασικὸς συγχρονιστικὸς παράγων στὴν ἄσκηση τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ-ποιμαντικοῦ ἔργου. Συγχρονίζει τὸν λόγον τοῦ Κυρίου, ποὺ μένει στὸν αἰώνα, μὲ τὰ ὑπαρξιακὰ σχήματα τῆς συγκεκριμένης ἐποχῆς, στὴν ὁποία ἡ ἐπιστήμη αὐτὴ ἀναπτύσσεται. (*) Περιοδ. «Σύναξη», ἀριθ. 25/ Ιανουάριος-Μάρτιος 1988, σελ α. Γεωργίου Βαρβατσούλια, Η Νεύρωση κατὰ τὴν Karen Horney καὶ οἱ ἀνθρωπολογικὲς θεωρήσεις τοῦ Ἁγ. Μαξίμου τοῦ Ομολογητοῦ / Συγκριτικὴ Μελέτη, Διδακτορικὴ Διατριβὴ στὸ Πανεπιστήμιο Durham τῆς Ἀγγλίας ( ), ἐκδόσεις «Ἀκρίτας», Ἀθήνα 2004, σελ , Πρόλογος. β. Η ἐπίσημη ἐμφάνιση τῆς Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας ὡς διδασκαλίας στὶς Θεολογικὲς Σχολὲς τῆς Ελλάδας ξεκίνησε ὅταν ὁ Καθηγητὴς Κορναράκης ὁρίσθηκε διδάσκων αὐτοῦ τοῦ μαθήματος τοῦ Πρακτικοῦ Κλάδου στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Στὴ συνέχεια ἡ διδασκαλία αὐτὴ ὀργανώθηκε ἐπίσημα στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν, ὅ- που ὁ κ. Κορναράκης ἐκλέχθηκε Καθηγητὴς τὸ Μιὰ ἔκθεση τοῦ προβλήματος τῆς σχέσεως τοῦ ὑποκειμενισμοῦ τοῦ ἐρευνητοῦ καὶ τῶν πορισμάτων του καὶ γενικῶς τοῦ προβλήματος τῆς κρίσεως τῆς ψυχολογικῆς ἐρεύνης μπορεῖ ὁ ἀναγνώστης νὰ παρακολουθήσει στὴν ἐργασία μας: «Διάγραμμα τοῦ μεθοδολογικοῦ προβλήματος τῆς θρησκειοψυχολογικῆς ἐρεύνης» (Ἀνάτυπο ἀπὸ τὸν ΙΕʹ τόμο τῆς ἐπιστημονικῆς ἐπετηρίδος τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), Θεσσαλονίκη «Η ψυχολογία μπορεῖ νὰ μᾶς δείξει τὶ δὲν εἶναι ὁ ἄνθρωπος. Δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς πεῖ τὶ εἶναι ὁ ἄνθρωπος, ὁ καθένας ἀπὸ μᾶς. Η ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, ὁ μοναδικὸς πυρήνας τοῦ κάθε ἀτόμου, ποτὲ δὲν μπορεῖ νὰ συλληφθεῖ καὶ νὰ περιγραφεῖ μὲ πληρότητα» ( Εριχ Φρόμ, Τὸ Δόγμα τοῦ Χριστοῦ, μτφρ. Δ. Θεοδωρακάτου, Ἀθήναι 1974, σελ. 215). 3. Ο Jung, μελετώντας τὸν Χριστιανισμὸ μὲ τὸ πνεῦμα μιᾶς ἀπαράδεκτης (ἀκόμα καὶ ψυχολογικῶς) Ψυχολογιαρχίας, κακοποιεῖ σὲ μιὰ καθολική, θὰ ἔλεγε κανείς, ἔκταση τὸ περιεχόμενο τοῦ Εὐαγγελίου. Ενα ἐλάχιστο δεῖγμα εἶναι καὶ ὁ ἰσχυρισμός του, σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖο: «Τὸ Selbst, ἡ ψυχικὴ δηλ. ὁλότης, ἔχει τὴ φωτεινὴ ἀλλὰ καὶ τὴ σκοτεινή της ὄψη. Ο Χριστὸς καὶ ὁ Ἀντίχριστος, ὁ Θεὸς καὶ ὁ Σατανᾶς ἑνωμένοι ἀποτελοῦν τὴν ψυχικὴ ὁλότητα» (C.G. Jung, Symbolik des geistes, Zürich 1951, σελ. 135, 137, 406 κλπ.). 4. Κατὰ τὸν Εριχ Φρόμ, «ὁ πραγματικὸς σκοπὸς τῆς Ψυχολογίας εἶναι ἀρνητικός, ἡ ἀπάλειψη τῶν παραμορφώσεων καὶ τῶν ψευδαισθήσεων, καὶ ὄχι θετικός, ἡ πλήρης καὶ ὁλόπλευρη γνώση μιᾶς ἀνθρώπινης ὕπαρξης» (Τὸ Δόγμα τοῦ Χριστοῦ, σελ. 215). 19

20 5. Ἀμερικανὸς ψυχολόγος ὑπεστήριξε ὅτι ἡ βλασφημία τῶν θείων κάνει καλό. Πρέπει νὰ βλασφημᾶ ἐλεύθερα ἐκεῖνος ποὺ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκη. Η καταπίεση κάνει κακό. 6. Ο Εριχ Φρὸμ ὑπενθυμίζει τὶς ἐπιστημονικές(;) ἐργασίες τοῦ Θεόδωρου Ράϊκ, μὲ τὶς ὁποῖες ἐπιχειρεῖ νὰ ἀποδείξει ὅτι «τὸ θρησκευτικὸ δόγμα στὴν ἐξελικτικὴ ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας ἀντιστοιχεῖ στὴ νευρωτικὴ ἰδεοληπτικὴ (καταθλιπτικὴ) σκέψη, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν πιὸ σημαντικὴ ἔκφραση τῆς παράλογης καταναγκαστικῆς σκέψης... Η διαμόρφωση τοῦ δόγματος πρέπει νὰ νοηθεῖ πὼς ἀκολουθεῖ τοὺς ἴδιους δρόμους, ποὺ διέπουν τὶς ψυχαναγκαστικὲς νευρωτικὲς διαδικασίες» (Τὸ Δόγμα τοῦ Χριστοῦ, σελ. 98 ἐξ.). 7. Ψάλμ. 8, Ιερεμ. 3, Ἀλμπὲρ Καμύ, Ο μύθος τοῦ Σισύφου, ἔκδ. Γαλαξία, Ἀθήνα 1969, σελ Karen Horney, Οἱ συγκρούσεις τοῦ ἐσωτερικοῦ μας κόσμου, Ἀθήνα σελ. 100 ἑξ. 11. Βλ. Ι. Κορναράκη, «Σχέση ὑπαρξιακῆς προοπτικῆς καὶ ἀφετηριακοῦ ἐ- πιπέδου, στὴν ἔρευνα τῆς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς», περιοδ. «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς», τεῦχ. 705, Μάρτιος-Ἀπρίλιος 1985, σελ Ο Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος ἐρωτᾶ:«πόθεν οὖν γνωσόμεθα εἰ ἐν ἡμῖν ὁ Χριστός ἐστι, καὶ πῶς ἑαυτοὺς ἡμᾶς καταμάθωμεν;». Καὶ ἀπαντᾶ ὁ ἴδιος: «Τὰ ἀπὸ τῶν Θείων Γραφῶν λόγια ἀναλεγόμενοι καὶ ἀντιπαρατιθοῦντες ὡς ἔσοπτρα ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, ἐν αὐτοῖς ὅλους ἑαυτοὺς καταμάθωμεν» ( Ηθικ. 10, ). 13. Πρβλ. «Εἰδὲ καὶ εἰπῇ τινάς, ὅτι μερικοὶ ἀπ αὐτοὺς ἐξηγοῦν τὰς θείας Γραφὰς καὶ θεολογοῦν, καὶ κηρύττουν τὰ ὀρθόδοξα δόγματα, τοῦτο εἶναι μάλιστα εἶδος ἀσεβείας...» (Συμεὼν τοῦ Ν. Θεολόγου, Τὰ εὑρισκόμενα..., ἔκδ. Β. Ρηγοπούλου, Θεσσαλονίκη 1969, σελ. 66). 14. Π.χ. ἡ λαϊκὴ συνείδηση ἀποτελεῖ ὄργανο ψυχολογικῆς ἐκτιμήσεως καὶ τυπολογικοῦ καθορισμοῦ τῆς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς. Ἀρκεῖ νὰ θυμηθεῖ κανεὶς τὶς παροιμίες τοῦ λαοῦ, ἤθη καὶ ἔθιμα, ποὺ στὴν οὐσία τους ἀποτελοῦν ψυχολογικὲς καταγραφὲς τῆς κοινῆς λαϊκῆς ἐμπειρίας. Εξ ἄλλου ἡ ἐπιστημονικὴ Ψυχολογία δὲν διστάζει νὰ χρησιμοποιεῖ στὴν ἀποδεικτικὴ ἐπιχειρηματολογία της ὑλικὸ (λαογραφικὸ) ἀπὸ τὸν πλοῦτο τῆς ἐμπειρίας αὐτῆς. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ σημαίνει ἀναγνώριση ἑνὸς εἴδους «ἐπιστημονικοῦ» χαρακτήρα τῆς ψυχολογικῆς καταγραφῆς τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως. 15. ΒΕΠΕΣ, τόμ. 41, σελ Αʹ Κοριν. 12, Βλ. Ι. Κορναράκη, Εγχειρίδιον Ποιμαντικῆς Ψυχολογίας, Θεσσαλονίκη 1984, σελ. 19 ἐξ. 18. Ως πρὸς τὴν ψυχιατρική, θὰ πρέπει νὰ ὑπενθυμίσουμε τὴν ἀνεπάρκειά της στὴν περίπτωση τῶν δαιμονισμένων, ποὺ μὲ τὴν ἄγνοιά τους καταφεύγουν στὴ βοήθειά της. Εἶναι φυσικὸ ἕνας ψυχίατρος νὰ ἀδυνατεῖ νὰ ἀντιληφθεῖ τὰ πραγματικῶς συμβαίνοντα. Σ αὐτὴ τὴν περίπτωση, ὅ,τι γιὰ τὴν Εκκλησία εἶναι δεδομένο ἀπὸ τὶς δογματικές της προϋποθέσεις καὶ συγχρόνως μιὰ ἀδιάψευστη πραγματικότητα, γιὰ τὴν Ψυχιατρικὴ εἶναι προκατάληψη καὶ νοσηρὴ φαντασία. Ισως ἐδῶ ἰσχύει περισσότερο τὸ τοῦ Εὐαγγελίου «τί ἐμοὶ καὶ σοί...;» (Ματθ. 5, 7). 20

Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση

Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση Η Θεωρια Αριθμων στην Εκπαιδευση Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Εφαρμογὲς τῶν συνεχῶν κλασμάτων 1 1. Η τιμὴ τοῦ π μὲ σωστὰ τὰ 50 πρῶτα δεκαδικὰ ψηφία μετὰ τὴν ὑποδιαστολή, εἶναι 3.14159265358979323846264338327950288419716939937511.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Β ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΑΜΟΥ, ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ (5-6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2004, Διορθόδοξον Κέντρον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ (Κριτικὴ πάνω στὸ ἄρθρο τοῦ κ. Γιανναρᾶ «Ψυχανάλυση καὶ Ἐκκλησιαστικὴ Ἀνθρωπολογία»)

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ (Κριτικὴ πάνω στὸ ἄρθρο τοῦ κ. Γιανναρᾶ «Ψυχανάλυση καὶ Ἐκκλησιαστικὴ Ἀνθρωπολογία») Γεωργίου Χασούρου (Βιολόγου - Ἐκπαιδευτικοῦ) Α) Ἡ «ἐκκλησία» τῆς ιεθνοῦς Ψυχαναλυτικῆς Ἑταιρείας. Ἕνα ἄρθρο τοῦ κ. Γιανναρᾶ «ψυχανάλυση καὶ Ἐκκλησιαστικὴ ἀνθρωπολογία» ποὺ δηµοσιεύθηκε τὸ περασµένο ἔτος

Διαβάστε περισσότερα

μπορεῖ νὰ κάνει θαύματα. Ἔτσι ὁ ἅγιος Νέστωρ, παρότι ἦταν τόσο νέος, δὲν λυπήθηκε τὴν ζωή του καὶ ἦταν ἕτοιμος νὰ θυσιάσει τὰ πάντα γιὰ τὸν Χριστό.

μπορεῖ νὰ κάνει θαύματα. Ἔτσι ὁ ἅγιος Νέστωρ, παρότι ἦταν τόσο νέος, δὲν λυπήθηκε τὴν ζωή του καὶ ἦταν ἕτοιμος νὰ θυσιάσει τὰ πάντα γιὰ τὸν Χριστό. Ο Μ Ι Λ Ι Α ΤΗΣ Α.Θ.ΠΑΝΑΓΙΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ κ.κ. Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Υ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΝ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΜΑΝΤΟΥΛΙΔΟΥ (25 Ὀκτωβρίου 2013) Ἱερώτατε καὶ φίλτατε ἐν Χριστῷ ἀδελφὲ

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Τὰ Ἕξι μεγάλα ἐρωτήματα τῆς δυτικῆς μεταφυσικῆς καταλαμβάνουν μιὰ ξεχωριστὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφικῆς ἱστοριογραφίας. Ὁ συγγραφέας του βιβλίου, Χάιντς Χάιμζετ (1886-1975),

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292.

Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ. Γιατὶ τὸ Βυζάντιο. Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ Γιατὶ τὸ Βυζάντιο Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα», Ἀθήνα 2009, σελίδες 292. Κατ ἐπανάληψιν ἔχει ἐπισημανθῆ ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἀναθεωρήσουμε ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες τὴν ὀπτικὴ εἰκόνα ποὺ ἔχουν

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Ἀλήθεια, πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς διατροφῆς. Εἴμαστε αὐτὸ ποὺ τρῶμε, λένε μερικοὶ ὑλιστὲς φιλόσοφοι. Καὶ ἐννοοῦν τίποτα παραπάνω. Ἡ λογικὴ αὐτὴ εἶναι λίγο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις,

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις, ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι προϊὸν μακρόχρονης ἐξέλιξης. Γιὰ εἴκοσι περίπου χρόνια, τὸ ἐνδιαφέρον μου γιὰ τὸν Φρέγκε ἀποτέλεσε μέρος ἑνὸς ὁδοιπορικοῦ ποὺ ξεκίνησε ἀπὸ τὸ Μόναχο καί, μέσω τῆς Ὀξφόρδης

Διαβάστε περισσότερα

2014-09. Κουζανός: Η σοφία της αγνωσίας

2014-09. Κουζανός: Η σοφία της αγνωσίας 1/8 2014-09 Κουζανός: Η σοφία της αγνωσίας Nicolaus Cusanus: Η σοφία της αγνωσίας. Ο Θεός, ο κόσμος, ο άνθρωπος (μτφρ. Γ. αρδιώτης, εισ.-επιμ. Ν. Αυγελής Σειρά: Φιλοσοφική Βιβλιοθήκη 2). Θεσσαλονίκη: Σταμούλης

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη συμβίωση: Διέξοδος ἢ παγίδα;*

Ελεύθερη συμβίωση: Διέξοδος ἢ παγίδα;* «Νομιμοποίηση τῆς Ἐλεύθερης Συμβίωσης» (δ ) Ἕνα εἶδος πολιτικοῦ γάμου; Ἕνα εἶδος τρίτου γάμου; Μείωση τῆς ἀπόστασης ἀπὸ τὸν Γάμο; Ἕνα βῆμα πρὸς τὸν Γάμο; Τρίτης κατηγορίας γάμος; Γάμος χωρὶς στεφάνι; Παλλακεία;

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΡΗΣΕ ΕΝΟΣ ΛΕΠΤΟΥ ΣΙΓΗ. Ἡ καρδιά (ἔλεγε κάποτε ὁ γέροντας Παΐσιος) εἶναι ὅπως τό ρολόι.

Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΡΗΣΕ ΕΝΟΣ ΛΕΠΤΟΥ ΣΙΓΗ. Ἡ καρδιά (ἔλεγε κάποτε ὁ γέροντας Παΐσιος) εἶναι ὅπως τό ρολόι. Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΡΗΣΕ ΕΝΟΣ ΛΕΠΤΟΥ ΣΙΓΗ. Ἡ καρδιά (ἔλεγε κάποτε ὁ γέροντας Παΐσιος) εἶναι ὅπως τό ρολόι. Καί πράγματι εἶναι! σταματώντας ὁ χρόνος της, χρόνος ὅπου μετριοῦνται μέ τούς χτύπους τῆς καρδιᾶς, σταματάει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΣΙΦΝΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΑ Β ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΙΦΝΑΪΚΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ ΣΙΦΝΟΣ 27-30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΕΡΝΙΚΟΥ - ΕΥΓΕΝΙΔΗ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΣΙΦΝΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΑ Β ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΙΦΝΑΪΚΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ ΣΙΦΝΟΣ 27-30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΕΡΝΙΚΟΥ - ΕΥΓΕΝΙΔΗ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΣΙΦΝΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΑ Β ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΙΦΝΑΪΚΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ ΣΙΦΝΟΣ 27-30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΕΡΝΙΚΟΥ - ΕΥΓΕΝΙΔΗ ΤΟΜΟΣ Β ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΑΘΗΝΑ 2005

Διαβάστε περισσότερα

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή.

Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Αποδεικτικές Διαδικασίες και Μαθηματική Επαγωγή. Mαθηματικό σύστημα Ένα μαθηματικό σύστημα αποτελείται από αξιώματα, ορισμούς, μη καθορισμένες έννοιες και θεωρήματα. Η Ευκλείδειος γεωμετρία αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΤΟΥ Α. ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗ

ΧΡΗΣΤΟΥ Α. ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗ ΧΡΗΣΤΟΥ Α. ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗ Μέρος Β - ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ 1. Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Ι) Η ΕΘΝΙΚΗ ΜΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ γ) Η ΜΑΚΕ ΟΝΙΑ ΜΑΣ 4. ΗΛΩΣΕΙΣ (d) Προφορικὴ δήλωσις 6.1.1993 ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙ Α www.sartzetakis.gr

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΕ ὥρα τηλεθέασης φέρνει στὰ μάτια μας εἰκόνες βίας, φόνων,

ΚΑΘΕ ὥρα τηλεθέασης φέρνει στὰ μάτια μας εἰκόνες βίας, φόνων, Sbatti il mostro in prima pagina 1 Η λαγνεία τοῦ «κακοῦ» στὰ ΜΜΕ* Νίκος Βαραλῆς ΚΑΘΕ ὥρα τηλεθέασης φέρνει στὰ μάτια μας εἰκόνες βίας, φόνων, καταστροφῶν καὶ διαστροφῶν σὲ ἀπεριόριστες ποσότητες. Ο δημοσιογραφικὸς

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 279-283

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 279-283 Paul Canart, Études de paléographie et de codicologie reproduites avec la collaboration de Maria Luisa Agati et Marco D Agostino, τόμ. I-II [Studi e Testi 450-451], Città del Vaticano 2008, σσ. XXVIII+748+VI+749-1420.

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας: ἡ ἐποχή, ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο του «Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ

Ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας: ἡ ἐποχή, ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο του «Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ Ἡ σύνταξη τῆς ἐργασίας αὐτῆς ἒγινε από τό Ιερόν Ησυχαστήριον «Ευαγγελιστής Ιωάννης ὁ Θεολόγος» και ἀποτελεί εἰσαγωγή τοῦ έργου «Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς Λόγοι επτά» του Ἁγίου Νικόλαου Καβάσιλα ὅπως ἐκδόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ποταμιτου εκδοσεισ ποταμιτου καταλογοσ ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ www.potamitis.info ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ θεροσ 2012

ποταμιτου εκδοσεισ ποταμιτου καταλογοσ ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ www.potamitis.info ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ θεροσ 2012 εκδοσεισ θεροσ 2012 ποταμιτου ποταμιτου καταλογοσ www.potamitis.info ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΝΟΗΜΑ 8,99 σκληρὸ ἐξώφυλλο, 32 σελίδες, 22Χ22 ἑκατοστά Κάθε Σάββατο, ἡ Γιαγιὰ ἀφήνει τὸ καλαθάκι της μὲ τὰ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ)

ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ) Η ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ. ΠΩΣ ΝΑ ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΤΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ(Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑ- ΤΑΣΚΟΠΟΥ) Ἀποσπάσματα ἀπὸ ἄρθρο στὰ «ΕΠΙΚΑΙΡΑ» (28-2-13) ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΑΥΤΗ Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΠΟΙΟΙ ΒΡΙΣΚΟΝ- ΤΑΙ ΑΠΟ ΠΙΣΩ,

Διαβάστε περισσότερα

ιδαγµένο κείµενο 'Αριστοτέλους 'Ηθικά Νικοµάχεια (Β6, 4-10)

ιδαγµένο κείµενο 'Αριστοτέλους 'Ηθικά Νικοµάχεια (Β6, 4-10) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ιδαγµένο κείµενο 'Αριστοτέλους 'Ηθικά

Διαβάστε περισσότερα

Ἔκθεση πλανῶν καὶ σφαλμάτων σὲ σχέση μὲ τὴν Πίστη καὶ τὴν Παράδοση τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τοῦ Δημοσθένη Λιακοπούλου*

Ἔκθεση πλανῶν καὶ σφαλμάτων σὲ σχέση μὲ τὴν Πίστη καὶ τὴν Παράδοση τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τοῦ Δημοσθένη Λιακοπούλου* Ὀρθοδοξία «Τίς κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος;» καὶ Αἵρεσις Ἔκθεση πλανῶν καὶ σφαλμάτων σὲ σχέση μὲ τὴν Πίστη καὶ τὴν Παράδοση τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τοῦ Δημοσθένη Λιακοπούλου* Πρεσβυτέρου Πέτρου

Διαβάστε περισσότερα

Τὸ ἄρθρο ποὺ ἀκολουθεῖ εἶναι τολμηρὸ καὶ ταυτόχρονα ἐπικίνδυνα

Τὸ ἄρθρο ποὺ ἀκολουθεῖ εἶναι τολμηρὸ καὶ ταυτόχρονα ἐπικίνδυνα Μέρος Β Στὴν Ἐποχὴ τῶν Ψευδοθεραπειῶν: «Θεραπεία Ἀγγέλων»* Ελένης Ανδρουλάκη 1. Προλογίζοντας Τὸ ἄρθρο ποὺ ἀκολουθεῖ εἶναι τολμηρὸ καὶ ταυτόχρονα ἐπικίνδυνα ἀποκαλυπτικό. Δὲν θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι,

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, Ὁ Γάμος Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, ὲ λίγες ἡμέρες πρόκειται νὰ ἑνωθεῖτε μὲ τὰ δεσμὰ τοῦ Γάμου διὰ τῶν εὐλογιῶν τῆς Ἁγίας Ἐκκλησίας τοῦ Κυρίου μας. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς χρειάζεται ὡς καταλύτη τὸν τελειωτῆ καὶ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Συσχετισμένων Ἀρχείων & Εἰκόνων

Διαχείριση Συσχετισμένων Ἀρχείων & Εἰκόνων Διαχείριση Συσχετισμένων Ἀρχείων & Εἰκόνων Εἰσαγωγὴ Μιὰ ἀπὸ τὶς βασικὲς πρόσθετες δυνατότητες τῆς ἔκδοσης 3 τῶν ἰατρικῶν ἐφαρμογῶν μας, εἶναι ἡ δυνατότητα συσχετισμοῦ ὅσων ψηφιακῶν ἀρχείων ἀπαιτεῖται στὴν

Διαβάστε περισσότερα

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Τευχος πρωτο αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Άσκηση Υπόθεση παραχάραξης Το 1938, το Υφυπουργείον Δημοσίας Ασφαλείας του ελληνικού κράτους δημοσιεύει

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι.

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Σὰ τελευταῖα χρόνια καὶ ἰδιαίτερα μετὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν συνόρων τῶν χωρῶν τῆς ἀνατολικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ γειτόνων χωρῶν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

MARGARITOU-ANDRIANESSI, THE FORMATION OF THE MODERN ECLECTICISM AND THE SPIRIT OF THE «NEW ENCYCLOPEDISM» IN THE NINETEENTH CENTURY

MARGARITOU-ANDRIANESSI, THE FORMATION OF THE MODERN ECLECTICISM AND THE SPIRIT OF THE «NEW ENCYCLOPEDISM» IN THE NINETEENTH CENTURY Helen MARGARITOU-ANDRIANESSI, THE FORMATION OF THE MODERN ECLECTICISM AND THE SPIRIT OF THE «NEW ENCYCLOPEDISM» IN THE NINETEENTH CENTURY, ATHENS, FOUNDATION FOR RESEARCH AND EDITIONS ON NEOELLENIC PHILOSOPHY,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΟΣΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ἀπόδοση στὴ νέα Ἑλληνική: Ἱερομόναχος Βενέδικτος Ἔκδοση Συνοδείας Σπυρίδωνος Ἱερομονάχου, Νέα Σκήτη, Ἅγιον Ὄρος ΠΡΟΛΟΓΟΣ Καὶ δικαιότατη καὶ αὐτὴ ποὺ πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ι. Πασσάς. Γλώσσα. Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός

Γιάννης Ι. Πασσάς. Γλώσσα. Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός Γιάννης Ι. Πασσάς Γλώσσα Οι λειτουργίες της γλώσσας Η γλωσσική 4εταβολή και ο δανεισ4ός Αρχή πάντων ορισµός εστί Γλώσσα: Κώδικας ση4είων ορισ4ένης 4ορφής (γλωσσικής), 4ε τα ο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο (Μιὰ πρώτη προσέγγιση στὸ θέμα) Εἰπώθηκε, πὼς ὁλόκληρο τὸ Ἅγιον Ὄρος μοιάζει μὲ τὸ Καθολικὸ ἑνὸς ἰεροῦ Ναοῦ καὶ ὅτι ἡ περιοχὴ ἀπὸ τὴν Ἁγία Ἄννα καὶ πέρα εἶναι τὸ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ 127 ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΡΓΑΜΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ (ΖΗΖΙΟΥΛΑΣ) Εἰσαγωγὴ Ἡ δημιουργία τῆς ἑνωμένης Εὐρώπης εἶναι πάνω ἀπ ὅλα γεγονὸς πνευματικῆς σημασίας. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Συνόλων - Set Theory

Θεωρία Συνόλων - Set Theory Θεωρία Συνόλων - Set Theory Ἐπισκόπηση γιὰ τὶς ἀνάγκες τῶν Πρωτοετῶν Φοιτητῶν τοῦ Τµήµατος Διοίκησης, στὸ µάθηµα Γενικὰ Μαθηµατικά. Ὑπὸ Γεωργίου Σπ. Κακαρελίδη, Στὸ Τµῆµα Διοίκησης ΤΕΙ Δυτικῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΜΑΤΘΑΙΟ, πού, ὅπως ὅλοι γνωρίζουμε,

ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΜΑΤΘΑΙΟ, πού, ὅπως ὅλοι γνωρίζουμε, + Η Ταπείνωση τοῦ Ἀποστόλου Ματθαίου* Μιὰ Μαρτυρία τῆς Παραδόσεως γιὰ τὴν Κριτικὴ Μελέτη τῶν Πηγῶν Ηλία Βουλγαράκη ( 1999) ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΜΑΤΘΑΙΟ, πού, ὅπως ὅλοι γνωρίζουμε, ἕγραψε ἕνα ἀπὸ τὰ τέσσερα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ

ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κ.κ. Χριστοδούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατὰ τὰ τελευταῖα 50 χρόνια, ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήµη προόδευσε ἁλµατωδῶς,

Διαβάστε περισσότερα

Ἀδαμάντιος Κοραῆς καὶ Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης: δύο διαφορετικοὶ δρόμοι, ἕνας κοινὸς σκοπὸς*

Ἀδαμάντιος Κοραῆς καὶ Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης: δύο διαφορετικοὶ δρόμοι, ἕνας κοινὸς σκοπὸς* Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ Οσίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου (14η Ιουλίου) Ἀδαμάντιος Κοραῆς καὶ Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης: δύο διαφορετικοὶ δρόμοι, ἕνας κοινὸς σκοπὸς* Τοῦ Ἀστερίου Ἀργυρίου «Τὸ ἔργο τοῦ Νικοδήμου εἶναι

Διαβάστε περισσότερα

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου καὶ πρώτου Ἁγιογράφου, Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ (18η Ὀκτωβρίου) καὶ πρὸς τιμήν Του, πραγματοποιήθηκε, μὲ τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ

Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ ENTYPO TETSIS FIN:Layout 1 6/4/09 12:59 PM Page 1 Π. Τ Ε Τ Σ Η Σ Χ Α Λ Κ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Ε Σ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ-3 ΙΟΥλΙΟΥ 2009 ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ 13, ΠλΑΚΑ, ΑΘΗΝΑ ENTYPO TETSIS FIN:Layout

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Προφητεία καὶ Αποκάλυψις. ἢ «χρησμολογία» καὶ «ἀποκαλυπτισμός»; Εκκλησις Συλλόγου Ορθοδόξων Χριστιανῶν πρὸς Ιεράρχας νὰ λάβουν θέσιν

Προφητεία καὶ Αποκάλυψις. ἢ «χρησμολογία» καὶ «ἀποκαλυπτισμός»; Εκκλησις Συλλόγου Ορθοδόξων Χριστιανῶν πρὸς Ιεράρχας νὰ λάβουν θέσιν Προφητεία καὶ Αποκάλυψις ἢ «χρησμολογία» καὶ «ἀποκαλυπτισμός»; Εκκλησις Συλλόγου Ορθοδόξων Χριστιανῶν πρὸς Ιεράρχας νὰ λάβουν θέσιν Ολεθρία πλάνη Μοναχοῦ διὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Ἀντιχρίστου καὶ τὴν Δευτέραν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΧΡΙ τώρα μιλήσαμε γιὰ τὴν διδασκαλία τῆς Εκκλησίας σχετικὰ

ΜΕΧΡΙ τώρα μιλήσαμε γιὰ τὴν διδασκαλία τῆς Εκκλησίας σχετικὰ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ Ενα πνευματικὸ ταξίδι πρὸς τὸ Τέλος τοῦ παλαιοῦ καὶ τὴν Αρχὴ τοῦ νέου Νὰ τὴν ἐνσωματώσουμε στὴν καθημερινή μας ζωὴ * Μιὰ πνευματικὴ πρόκληση, ποὺ ἀπαιτεῖ ἀντίδραση, ἀπόφαση, πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας

Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας Ἱερὸ Τελετὴ Λήξεως Μαθημάτων Ἁγιογραφίας τῆς Μητροπόλεώς μας Περίοδος ΣΤ, 2013-2014 Ζωὴ καὶ Δημιουργικὴ Συνέχεια στὴν Ὀρθόδοξη Ἁγιογραφία + Κυριακὴ Ἁγιορειτῶν Πατέρων, 9/22.6.2014 Μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

Κώστα Β. Καραστάθη. Ἕλληνες ἀπὸ τὸ Ἄρβανον, Ἡ ἀλήθεια γιὰ τὴν ταυτότητα τῶν Ἀρβανιτῶν ἐποίκων μας. Ἱστορικὴ μελέτη

Κώστα Β. Καραστάθη. Ἕλληνες ἀπὸ τὸ Ἄρβανον, Ἡ ἀλήθεια γιὰ τὴν ταυτότητα τῶν Ἀρβανιτῶν ἐποίκων μας. Ἱστορικὴ μελέτη Κώστα Β. Καραστάθη Ἕλληνες ἀπὸ τὸ Ἄρβανον, Ἡ ἀλήθεια γιὰ τὴν ταυτότητα τῶν Ἀρβανιτῶν ἐποίκων μας Ἱστορικὴ μελέτη Ἐκδόσεις «Ἄθως», Ἀθήνα 2014, σελ. 433. Τί ὁρίζεται μὲ τὴν τοπωνυμία «Ἄρβανον»; Οἱ ὅροι «Ἄρβανον»

Διαβάστε περισσότερα

Nεανικά Ἀγκυροβολήματα

Nεανικά Ἀγκυροβολήματα Nεανικά Ἀγκυροβολήματα Aγκυροβολή- Δ I M H N I A I O Φ Y Λ Λ A Δ I O T H Σ I E P A Σ M H T P O Π O Λ E Ω Σ I E P A Π Y T N H Σ K A I Σ H T E I A Σ Γ I A T O Y Σ N E O Y Σ T E Y X O Σ 7 4 Μ Α Ϊ Ο Σ - Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ

ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ 1 ΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ ΟΣΗ Ι. Ν. ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΗΣ ΑΝΩ ΙΛΙΣΙΩΝ χαλ νωτη γλ σσα Ἡ γλῶσσα εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα μέλη τοῦ ἀνθρώπινου ὀργανισμοῦ. Σὲ σύγκριση μὲ ἄλλα ἀνθρώπινα μέλη, ὅπως γιὰ παράδειγμα τὰ χέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΘΛΙΒΕΡΑ ΕΠΕΤΕΙΟΣ*

ΜΙΑ ΘΛΙΒΕΡΑ ΕΠΕΤΕΙΟΣ* Εναγώνια κραυγὴ ἀφυπνίσεως γιὰ ἕνα μεῖζον θέμα ΜΙΑ ΘΛΙΒΕΡΑ ΕΠΕΤΕΙΟΣ* Τὰ εἰκοσάχρονα ἀπὸ τὴν ψήφιση τοῦ ἀνθρωποκτόνου Νόμου τῶν ἐκτρώσεων 1609/86 Τοῦ Πανοσιολ. Ἀρχιμανδρίτου π. Νεκταρίου Ζιόμπολα ΠΟΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ Π. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΜΕΜΑΝ» 1

«Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ Π. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΜΕΜΑΝ» 1 «Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ Π. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΜΕΜΑΝ» 1 ὑπὸ τοῦ πρωτοπρ. ΜΙΧΑΗΛ ΠΟΜΑΖΑΝΚΣΥ ( 1987) Στοὺς περασµένους αἰῶνας ὁ µεγαλύτερος κίνδυνος γιὰ τὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ προῆλθε ἀπὸ ψευδοδιδασκάλους,

Διαβάστε περισσότερα

Τὰ ὅρια τῶν φυσικῶν νόμων

Τὰ ὅρια τῶν φυσικῶν νόμων Τὰ ὅρια τῶν φυσικῶν νόμων Γεώργιος Κοντόπουλος Ἀκαδημία Ἀθηνῶν 1) Εἰσαγωγή Mία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες ἀνακαλύψεις ὅλων τῶν ἐποχῶν εἶναι τὸ ὅτι οἱ φυσικοὶ νόμοι εἶναι παγκόσμιοι. Δηλαδὴ οἱ ἴδιοι φυσικοὶ νόμοι

Διαβάστε περισσότερα

Ἑλληνικὰ σταυρόλεξα μὲ τὸ L A T E X

Ἑλληνικὰ σταυρόλεξα μὲ τὸ L A T E X eutypon32-33 2014/11/30 12:03 page 19 #23 Εὔτυπον, τεῦχος 32-33 Ὀκτώβριος/October 2014 19 Ἑλληνικὰ σταυρόλεξα μὲ τὸ L A T E X Ἰωάννης Α. Βαμβακᾶς Ιωάννης Α. Βαμβακᾶς Παπαθεοφάνους 12 853 00 Κῶς Η/Τ: gavvns

Διαβάστε περισσότερα

Ποιμαίνοντας μεταξύ οὐτοπίας καί ρεαλισμοῦ: Θεολογικοί προβληματισμοί γιά τήν λειτουργία τῆς σύγχρονης ἐνοριακῆς κοινότητας.

Ποιμαίνοντας μεταξύ οὐτοπίας καί ρεαλισμοῦ: Θεολογικοί προβληματισμοί γιά τήν λειτουργία τῆς σύγχρονης ἐνοριακῆς κοινότητας. 1 Ποιμαίνοντας μεταξύ οὐτοπίας καί ρεαλισμοῦ: Θεολογικοί προβληματισμοί γιά τήν λειτουργία τῆς σύγχρονης ἐνοριακῆς κοινότητας. πρωτ. Χριστόδουλος Μπίθας Προϊστάμενος Ἱ. Ν. Παμ. Ταξιαρχῶν Μοσχάτου Σεβασμιώτατε,

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ*

H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ* H ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΓΛΥΠΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΟΤΑΓΑ* Κ ΑΠΟΤΕ ΥΠΗΡΧΕ ΜΙΑ ΜΟΝΟ ΤΕΧΝΗ, αὐτὴ ποὺ θὰ ὑπάρχει στοὺς αἰῶνες, ὅσο βέβαια θὰ ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐπὶ τῆς γῆς ἐννοοῦμε τὴν ἱερὴ καὶ τελετουργικὴ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ Κείµενο από το πρωτότυπο (στ.471-490) ΧΟΡΟΣ ηλοῖ τὸ γέννηµ' ὠµὸν ἐξ ὠµοῦ πατρὸς 471 τῆς παιδὸς εἴκειν δ'οὐκ ἐπίσταται κακοῖς.

ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ Κείµενο από το πρωτότυπο (στ.471-490) ΧΟΡΟΣ ηλοῖ τὸ γέννηµ' ὠµὸν ἐξ ὠµοῦ πατρὸς 471 τῆς παιδὸς εἴκειν δ'οὐκ ἐπίσταται κακοῖς. ΑΡΧΗ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 1999 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ Κείµενο από το πρωτότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας μας. ΕΚΚΛΗΣΙΑ & ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΕΝΟΡΙΑ & ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ Σεβασμιώτατε, Αἰδεσιμολογιώτατοι, Πρωτοπρεσβύτερος π. Βασίλειος Κοντογιάννης Ἐφημ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ Γ.Ν.Α. Ἀγαπητοί ἐθελοντές τῆς Διακονίας Ἀσθενῶν τῆς Ἐκκλησίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΜΕΣΑ σ ὅλες τὶς προσευχὲς καὶ τοὺς ὕμνους τῆς μεγάλης

ΑΝΑΜΕΣΑ σ ὅλες τὶς προσευχὲς καὶ τοὺς ὕμνους τῆς μεγάλης Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ Ενα πνευματικὸ ταξίδι πρὸς τὸ Τέλος τοῦ παλαιοῦ καὶ τὴν Ἀρχὴ τοῦ νέου Η Προσευχὴ τοῦ Ἁγίου Εφραὶμ τοῦ Σύρου * Η χριστιανικὴ ἀσκητικὴ εἶναι ἀγώνας ὄχι κατά, ἀλλὰ ὑπὲρ τοῦ σώματος. Γι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Ενότητα 3: Είναι - Συνειδέναι Κωνσταντίνος Μαντζανάρης Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τὸ «Συνοδικὸν τῆς Ορθοδοξίας» *

Τὸ «Συνοδικὸν τῆς Ορθοδοξίας» * Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ Ενα πνευματικὸ ταξίδι πρὸς τὸ Τέλος τοῦ παλαιοῦ καὶ τὴν Ἀρχὴ τοῦ νέου Τὸ «Συνοδικὸν τῆς Ορθοδοξίας» * Τὸ «Συνοδικὸν τῆς Ορθοδοξίας» εἶναι ἕνα ὑπέροχο πολὺ συνοπτικὸ κείμενο, ποὺ εἶναι

Διαβάστε περισσότερα

Βίος καὶ πολιτεία. τοῦ Νέου Μυροβλύτου,

Βίος καὶ πολιτεία. τοῦ Νέου Μυροβλύτου, Βίος καὶ πολιτεία τοῦ ὁσίου καὶ θεοφόρου πατρὸς ἡμῶν Λεοντίου τοῦ Νέου Μυροβλύτου, ποὺ διακρίθηκε γιὰ τὴν ἄσκηση καὶ τὴ λαμπρότητα τοῦ βίου του στὸ Ἁγιώνυμον Ὄρος τοῦ Ἄθωνος, στὴν Μονὴ ποὺ καλεῖται τοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Ἐνημερωτική ἔκδοση. Μιά σύντοµη εἰσαγωγή περί Πνευµατισµοῦ, Τῶν κειµένων τοῦ Θείου Φωτός, καί. Τοῦ Πνευµατιστικοῦ Ὁµίλου Ἀθηνῶν «Τό Θεῖον Φῶς»

Ἐνημερωτική ἔκδοση. Μιά σύντοµη εἰσαγωγή περί Πνευµατισµοῦ, Τῶν κειµένων τοῦ Θείου Φωτός, καί. Τοῦ Πνευµατιστικοῦ Ὁµίλου Ἀθηνῶν «Τό Θεῖον Φῶς» Ἐνημερωτική ἔκδοση Μιά σύντοµη εἰσαγωγή περί Πνευµατισµοῦ, Τῶν κειµένων τοῦ Θείου Φωτός, καί Τοῦ Πνευµατιστικοῦ Ὁµίλου Ἀθηνῶν «Τό Θεῖον Φῶς» ΠΝΕΥΜΑΤΙΣΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΘΗΝΩΝ «ΤΟ ΘΕΙΟΝ ΦΩΣ» Πρώτη ἔκδοση: Ἀθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΓΑΜΟΣ

ΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΓΑΜΟΣ 1 ΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΓΑΜΟΣ Ὑπάρχουν ἄνθρωποι ποὺ δὲν γνωρίζουν τί εἶναι ὁ γάμος. Εἴτε ἔχουν, εἴτε δὲν ἔχουν συνάψει γάμο. Ὑπανδρευμένοι καὶ ἀνύπανδροι. Νυμφευμένοι καὶ ἀνύμφευτοι. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΗΓΟΥΝ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΘΕΣΙΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΟΝΗΘΕΙΣΑ ΥΠΟ ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΜΠΕΡΚΟΥΤΑΚΗ

ΠΕΡΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΗΓΟΥΝ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΘΕΣΙΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΟΝΗΘΕΙΣΑ ΥΠΟ ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΜΠΕΡΚΟΥΤΑΚΗ ΠΕΡΙ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΗΓΟΥΝ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΘΕΣΙΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΟΝΗΘΕΙΣΑ ΥΠΟ ΤΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΜΠΕΡΚΟΥΤΑΚΗ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΤΗ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΟ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΚΑΘΗ ΓΗΤΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Φ. Ἀ. Δημητρακόπουλος Γ. Β. Ἀνδρειωμένος Μ. Χρόνη Χ. Κοντονικολῆς - Ἀ. Βακαλόπουλος Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ

Φ. Ἀ. Δημητρακόπουλος Γ. Β. Ἀνδρειωμένος Μ. Χρόνη Χ. Κοντονικολῆς - Ἀ. Βακαλόπουλος Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ 1 Φ. Ἀ. Δημητρακόπουλος Γ. Β. Ἀνδρειωμένος Μ. Χρόνη Χ. Κοντονικολῆς - Ἀ. Βακαλόπουλος Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ Ἀπὸ 2 ἕως 12 Ἰουνίου 2010, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψη τοῦ καθηγητῆ Φωτίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα

Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα 63 Οι κλασικὲσ σπουδὲσ στην ὲλλαδα σημὲρα νικολαοσ κονομησ στὴν Ἑλλάδα δυστυχῶς τὸ ἀνήμπορο ἑλληνικὸ κράτος δὲν κατόρθωσε νὰ διαχειρισθεῖ μὲ τὴ δέουσα σοβαρότητα τὴν τεράστια κληρονομιὰ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς

Διαβάστε περισσότερα

HISTÒRIA DE LA LLENGUA GREGA: DEL GREC CLÀSSIC AL GREC MODERN MORFOLOGIA DELS PRONOMS PERSONALS (teoria, praxi, autoavaluació) 2015

HISTÒRIA DE LA LLENGUA GREGA: DEL GREC CLÀSSIC AL GREC MODERN MORFOLOGIA DELS PRONOMS PERSONALS (teoria, praxi, autoavaluació) 2015 HISTÒRIA DE LA LLENGUA GREGA: DEL GREC CLÀSSIC AL GREC MODERN MORFOLOGIA DELS PRONOMS PERSONALS (teoria, praxi, autoavaluació) 2015 Ernest E. Marcos Hierro (GIDC ELECTRA) emarcos@ub.edu Pronoms personals

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ 20 Νοεμβρίου 2011 ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΣΤΕΓΗ ΠΑΤΡΩΝ Ἀρχιμ. Νίκων Κουτσίδης Δρ. Μηχανολόγος Μηχ. ΕΜΠ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ἄν θέλετε νά φτιάξετε μιά μηλόπιττα ἀπό τό μηδέν, πρέπει πρῶτα νά δημιουργήσετε τό Σύμπαν.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ κ. Σ. Ἀνδρεᾶ, καθηγήτρια Νοσηλευτικῆς Τ.Ε.Ι. Ἀθηνῶν Τὸ θέμα μας εἶναι ἡ συμβολὴ τοῦ ἐθελοντῆ στὴν παροχὴ ἄνεσης καὶ σίτισης τοῦ ἀσθενοῦς.

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Στὴν Ἱερὰ Μονή μας, τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης, στὴν Φυλὴ Ἀττικῆς, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴ τοῦ ἀσθενοῦντος Σεβασμιωτάτου Πνευματικοῦ Πατρός μας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

ΤΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Ένα από τα δυσκολώτερα προβλήματα, που έχει να αντιμετωπίσει ο ερευνητής της Κ. Διαθήκης, είναι το λεγόμενο «συνοπτικό πρόβλημα». Το πρόβλημα αυτό δημιουργείται από τις χαρακτηριστικές ομοιότητες των τριών

Διαβάστε περισσότερα

Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα

Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα Η Λειτουργική ερμηνευτική (Μυσταγωγικά υπομνήματα) από τον ΣΤ έως τον ΙΒ αιώνα του Αιδεσιμολογιώτατου Πρωτοπρεσβύτερου κ. Θεοδώρου Ι. Κουμαριανού, Λέκτορα της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ.

HY 280. θεμελιακές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Γεώργιος Φρ. HY 280 «ΘΕΩΡΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ» θεμελικές έννοιες της επιστήμης του υπολογισμού ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Γεώργιος Φρ. Γεωργκόπουλος μέρος Α Εισγωγή, κι η σική θεωρί των πεπερσμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΕΝΤΕΡΙΚ ΜΠΑΣΤΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Οἱ ἀφανεῖς συνέπειες τῆς κρατικῆς παρέμβασης στὴν πολιτικὴ οἰκονομία. Ι. Τὸ σπασμένο τζάμι.

ΦΡΕΝΤΕΡΙΚ ΜΠΑΣΤΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Οἱ ἀφανεῖς συνέπειες τῆς κρατικῆς παρέμβασης στὴν πολιτικὴ οἰκονομία. Ι. Τὸ σπασμένο τζάμι. ΦΡΕΝΤΕΡΙΚ ΜΠΑΣΤΙΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Οἱ ἀφανεῖς συνέπειες τῆς κρατικῆς παρέμβασης στὴν πολιτικὴ οἰκονομία Μετάφραση: Θάνος Σαμαρτζῆς Ι. Τὸ σπασμένο τζάμι. Ἤσασταν μήπως παρόντες τότε

Διαβάστε περισσότερα

Πὼς ἡ Ρωσία ξέφυγε ἀπὸ τὰ δόντια τῆς Νέας Τάξης τῶν Rothschilds

Πὼς ἡ Ρωσία ξέφυγε ἀπὸ τὰ δόντια τῆς Νέας Τάξης τῶν Rothschilds Σχῆμα 1: Πὼς ἡ Ρωσία ξέφυγε ἀπὸ τὰ δόντια τῆς Νέας Τάξης τῶν Rothschilds Ὅταν ὁ Βλαντιμὶρ Πούτιν ἐξελέγη πρόεδρος τῆς Ρωσίας τὸ 2000, ἡ Ρωσία εἶχε πέσει σὲ πτώχευση. Ἡ Ρωσία χρωστοῦσε 16,6 δισεκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΩΣΗΡΙΑ ΣΟΤ ΑΝΘΡΩΠΟΤ ΚΑΙ ΣΟΤ ΚΟΜΟΤ ΚΑΣΑ ΣΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΤΟΣΟΜΟ

Η ΩΣΗΡΙΑ ΣΟΤ ΑΝΘΡΩΠΟΤ ΚΑΙ ΣΟΤ ΚΟΜΟΤ ΚΑΣΑ ΣΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΤΟΣΟΜΟ Η ΩΣΗΡΙΑ ΣΟΤ ΑΝΘΡΩΠΟΤ ΚΑΙ ΣΟΤ ΚΟΜΟΤ ΚΑΣΑ ΣΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΤΟΣΟΜΟ Σὸ θέμα «ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ κόσμου κατὰ τὸν ἱερὸ Χρυσόστομο» καλύπτει σχεδὸν ὁλόκληρή τη θεολογία τοῦ ἱεροῦ Πατρός, ποὺ ἁπλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ἀββᾶς Ισαὰκ ὁ Σύρος, ὁ «ἀδικημένος» Αγιος*

Ἀββᾶς Ισαὰκ ὁ Σύρος, ὁ «ἀδικημένος» Αγιος* Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ αὐτοῦ (28η Ιανουαρίου) Η ΦΟΒΕΡΗ Ἀββᾶς Ισαὰκ ὁ Σύρος, ὁ «ἀδικημένος» Αγιος* Τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου π. Ιωάννου Φωτοπούλου σύγχυση τῶν ἀγεύστων τῆς Θείας Χάριτος θεολόγων τῆς Δύσεως, μέσῳ

Διαβάστε περισσότερα

Εὐθανασία. Εἰσαγωγὴ στὴν προβληματικὴ τοῦ θέματος

Εὐθανασία. Εἰσαγωγὴ στὴν προβληματικὴ τοῦ θέματος 1 Κυριακὴ 11.00, Ἡμερίδα γιὰ τὴν Εὐθανασία Πολιτιστικὸ Κέντρο Ἀρχάγγελος Χαράλαμπος Γ. Χοτζάκογλου Εὐθανασία. Εἰσαγωγὴ στὴν προβληματικὴ τοῦ θέματος Ἡ σημερινὴ Ἡμερίδα ἐγκαινιάζει τὶς δραστηριότητες τοῦ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΣ Θ 2014 ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ Η ΛΙΤΑΝΕΥΣΙΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΜΑΡΤΙΟΣ Θ 2014 ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ Η ΛΙΤΑΝΕΥΣΙΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ Η ΛΙΤΑΝΕΥΣΙΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ Πρπρευμένων τῶν Ἱερπαίδων μετὰ εἰκόνων καὶ θυμιατῦ, ὁ Ἱερεὺς ἐξέρχεται τῦ Ἱερῦ μετὰ τῦ Τιμίυ Σταυρῦ καὶ γίνεται λιτανεία πέριξ τῦ ἐσωτερικῦ τῦ Ναῦ εἰς τέσσαρες στάσς. Εἰς

Διαβάστε περισσότερα

{ i f i == 0 and p > 0

{ i f i == 0 and p > 0 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Σχεδίαση και Ανάλυση Αλγορίθμων Διδάσκων: Ε. Μαρκάκης, Φθινοπωρινό εξάμηνο 014-015 Λύσεις 1ης Σειράς Ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ορθόδοξη Εἰκόνα τῆς Ἀναστάσεως καὶ τὸ νόημά της *

Η Ορθόδοξη Εἰκόνα τῆς Ἀναστάσεως καὶ τὸ νόημά της * Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ Ενα πνευματικὸ ταξίδι πρὸς τὸ Τέλος τοῦ παλαιοῦ καὶ τὴν Ἀρχὴ τοῦ νέου Η Ορθόδοξη Εἰκόνα τῆς Ἀναστάσεως καὶ τὸ νόημά της * Πρωτοπρεσβυτέρου π. Στεφάνου Ἀβραμίδη Η «ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ» ἢ καλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ ( 15.11.1794) Η Ἀδιάλειπτος Προσευχὴ καὶ ἡ Εὐχὴ τοῦ Ιησοῦ. Κεφάλαια κδʹ

Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ ( 15.11.1794) Η Ἀδιάλειπτος Προσευχὴ καὶ ἡ Εὐχὴ τοῦ Ιησοῦ. Κεφάλαια κδʹ Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ ( 15.11.1794) Η Ἀδιάλειπτος Προσευχὴ καὶ ἡ Εὐχὴ τοῦ Ιησοῦ Κεφάλαια κδʹ «Εθερμάνθη ἡ καρδία μου ἐντός μου, καὶ ἐν τῇ μελέτῃ μου ἐκκαυθήσεται πῦρ» (Ψαλμ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ 85 ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΣΠυρΟΣ βρυωνησ Ἡ ἀπόφαση τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν νὰ ὀργανώσει τρία ξεχωριστὰ συνέδρια σχετικὰ μὲ τὴν (τὶς) ἡμερομηνία (ες) καὶ τὴν (τὶς) προέλευση (εις) τῶν σύγχρονων

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλία τέρπουσα. Πρωτοψάλτου τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας. Κωνσταντίνου τοῦ Βυζαντίου ( 30 Ἰουνίου 1862) 1

Ποικιλία τέρπουσα. Πρωτοψάλτου τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας. Κωνσταντίνου τοῦ Βυζαντίου ( 30 Ἰουνίου 1862) 1 Ποικιλία τέρπουσα ἡ μελοποιία στὴν Ἀνθολογία Στιχηραρίου τοῦ Πρωτοψάλτου τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας Κωνσταντίνου τοῦ Βυζαντίου ( 30 Ἰουνίου 1862) 1 ὑπὸ Κωνσταντίνου Τερζοπούλου Ἀμφιθέατρο Νέου Κτηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟ ΑΝΑΠΟΣΠΑΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

ΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟ ΑΝΑΠΟΣΠΑΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟ ΑΝΑΠΟΣΠΑΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ Εἰσηγητής: Ἀθανάσιος Ἰ. Παϊβανᾶς Καθηγητής Μαθηματικῶν Master of Business Administration (MBA), University of Illinois U.S.A.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή.

ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Με την πιστοποίηση του έχει πρόσβαση στο περιβάλλον του φαρμακείου που παρέχει η εφαρμογή. ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Ο ασθενής έχοντας μαζί του το βιβλιάριο υγείας του και την τυπωμένη συνταγή από τον ιατρό, η οποία αναγράφει τον μοναδικό κωδικό της, πάει στο φαρμακείο. Το φαρμακείο αφού ταυτοποιήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ-ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ-ΓΡΑΜΜΑΤΑ-ΤΕΧΝΗ

ΕΠΙΣΤΗΜΗ-ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ-ΓΡΑΜΜΑΤΑ-ΤΕΧΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ-ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ-ΓΡΑΜΜΑΤΑ-ΤΕΧΝΗ ΕΤΟΣ 76 ο = NOEMBΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΑΡΙΘ. 742 Οἱ σκοποὶ τῆς Ἐπιστήμης Μεταξὺ φθορᾶς καὶ ἀφθαρσίας Ἀρχαῖοι Ἕλληνες ρήτορες στὸ Βυζάντιo ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ Χρ. Πλατή Κατὰ τὶς δυὸ τελευταῖες δεκαετίες, τὸ σύστημα ὑγείας τῆς χώρας ΠΟΙΕΙ σημαντικὲς ἀλλαγές, τόσο στὸ δομικὸ καὶ ὀργανωτικὸ πεδίο, ὅσο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΣ ΑΣΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΥ ΑΒΒΑ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΣΙΝΑ ΚΛΙΜΑΞ

ΛΟΓΟΣ ΑΣΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΥ ΑΒΒΑ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΣΙΝΑ ΚΛΙΜΑΞ ΛΟΓΟΣ ΑΣΚΗΤΙΚΟΣ ΕΠΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΟΣ «ΠΛΑΚΕΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑΙ» ΤΟΥ ΑΒΒΑ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΣΙΝΑ τὸν ὁποῖον ἀπέστειλε εἰς τὸν ἀββᾶν Ἰωάννην, καθηγούμενον τῆς Ῥαϊθοῦ. Εἶναι διηρημένος εἰς τριάκοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΝΟΣ. Ο ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΣ ΣΥΜΜΑΧΟΣ

ΥΠΝΟΣ. Ο ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΣ ΣΥΜΜΑΧΟΣ ΥΠΝΟΣ. Ο ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΣ ΣΥΜΜΑΧΟΣ Ὁ ὕπνος, παρότι κοινὸ βίωμα ὅλων μας, ἔχει μελετηθεῖ ἐντυπωσιακὰ λίγο. Χαμένος χρόνος γιὰ κάποιους, χρόνος ἀνασυγκρότησης τῶν ψυχικῶν καὶ σωματικῶν δυνάμεων κατὰ ἄλλους, θὰ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΤΣΑΪΝΗΣ Μέλος τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρείας Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας (Δ.Ε.Ε.Φ) ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ (ἤ περὶ ἔρωτος)

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΤΣΑΪΝΗΣ Μέλος τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρείας Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας (Δ.Ε.Ε.Φ) ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ (ἤ περὶ ἔρωτος) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΤΣΑΪΝΗΣ Μέλος τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρείας Ἑλληνικῆς Φιλοσοφίας (Δ.Ε.Ε.Φ) ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ (ἤ περὶ ἔρωτος) ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Β ΕΚΔΟΣΗ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2010 ΠΛΑΤΩΝ (428 348 π.χ) Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ 14 (115 21) ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ 14 (115 21) ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΕΝΝΑΔΙΟΥ 14 (115 21) ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΕ ΠΑΝΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΙΣ ΕΝΤΕΤΑΛΜΕΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΙΕΡΩΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα