«Σρεδίαζε θαη Αλάπηπμε πεξηερνκέλνπ Δηθηπαθνύ ηόπνπ θαη δηαδηθηπαθνύ πεξηνδηθνύ ζηε ζρνιηθή ηάμε: ην παξάδεηγκα κηαο έξεπλαο δξάζεο.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Σρεδίαζε θαη Αλάπηπμε πεξηερνκέλνπ Δηθηπαθνύ ηόπνπ θαη δηαδηθηπαθνύ πεξηνδηθνύ ζηε ζρνιηθή ηάμε: ην παξάδεηγκα κηαο έξεπλαο δξάζεο."

Transcript

1 ΔΘΝΗΚΟ ΚΑΗ ΚΑΠΟΓΗΣΡΗΑΚΟ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΑΘΖΝΧΝ ΣΜΖΜΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΚΑΗ ΑΓΧΓΖ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΖΛΗΚΗΑ, ΣΜΖΜΑ ΔΠΗΚΟΗΝΧΝΗΑ ΚΑΗ ΜΔΧΝ ΜΑΕΗΚΖ ΔΝΖΜΔΡΧΖ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΘΔΑΛΗΑ ΣΜΖΜΑ ΑΡΥΗΣΔΚΣΟΝΧΝ ΜΖΥΑΝΗΚΧΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΠΔΗΡΑΗΑ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΝΗΚΖ (ΤΜΠΡΑΞΖ) ΓΗΑΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΑΚΟ ΓΗΑΣΜΖΜΑΣΗΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΔΣΑΠΣΤΥΗΑΚΧΝ ΠΟΤΓΧΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΔ ΣΖ ΠΛΖΡΟΦΟΡΗΑ ΚΑΗ ΣΖ ΔΠΗΚΟΗΝΧΝΗΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΘΔΜΑ ΣΖ ΓΗΠΛΧΜΑΣΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ: «Σρεδίαζε θαη Αλάπηπμε πεξηερνκέλνπ Δηθηπαθνύ ηόπνπ θαη δηαδηθηπαθνύ πεξηνδηθνύ ζηε ζρνιηθή ηάμε: ην παξάδεηγκα κηαο έξεπλαο δξάζεο.» Μεηαπηπρηαθή θνηηήηξηα : Βαξδαιάρνπ Δπαγγειία (Α.Μ.5298) Δπηβιέπνπζα θαζεγήηξηα: θα θπξφεξα Μαξία, Δπίθνπξε Καζεγήηξηα ΣΔΑΠΖ-ΔΚΠΑ Γηπισκαηηθή εξγαζία πνπ θαηαηίζεηαη σο κέξνο ησλ απαηηήζεσλ ηνπ Πξνγξάκκαηνο Μεηαπηπρηαθώλ Σπνπδώλ ζηηο «Τερλνινγίεο ηεο Πιεξνθνξίαο θαη ηεο Δπηθνηλσλίαο γηα ηελ Δθπαίδεπζε». Αζήλα, Ηνύληνο 2011

2 Σελίδα 2

3 Πεξίιεςε Ζ παξνχζα έξεπλα αθνξά δξάζε ζηελ ζρνιηθή ηάμε, ζηελ νπνία νη καζεηέο αλαπηχζζνπλ πεξηερφκελν ζε ζρνιηθή Ηζηνζειίδα θαη ζε δηαδηθηπαθφ πεξηνδηθφ. Σα εξεπλεηηθά καο εξσηήκαηα είλαη: Βειηηψζεθε ε επίδνζε ησλ καζεηψλ ζηηο δεμηφηεηεο γξαπηήο έθθξαζεο; Δμνηθεηψζεθαλ θαη αμηνπνίεζαλ δεκηνπξγηθά ηηο ΣΠΔ; Κηλεηνπνηήζεθε ην ελδηαθέξνλ θαη ε ζπκκεηνρή ζην κάζεκα ηεο Πιεξνθνξηθήο; Χο εξγαιεία ζπιινγήο δεδνκέλσλ ρξεζηκνπνηήζεθαλ Ζκεξνιφγην, βηληενζθνπήζεηο ησλ δηδαζθαιηψλ, εξσηεκαηνιφγηα ζηνπο καζεηέο θαη ζηνπο θηιφινγνπο, εθζέζεηο ζρεηηθά κε ηελ γλψκε ηνπο γηα ηε δξάζε, άξζξα ησλ καζεηψλ θαη παξαηήξεζε δηδαζθαιίαο. ζνλ αθνξά ηνλ γξακκαηηζκφ ησλ καζεηψλ ζηα λέα ςεθηαθά κέζα, ρξεζηκνπνηήζεθαλ: Σν ζπλεξγαηηθφ πεξηβάιινλ δηαρείξηζεο ηζηνζειίδαο, απφ ηελ πιαηθφξκα Joomla θαη δηαρείξηζεο ειεθηξνληθνχ πεξηνδηθνχ Ηζηνιφγην γηα αληαιιαγή απφςεσλ, wordpress Ζιεθηξνληθή αιιεινγξαθία, Δξγαιεία δηαδηθηπαθψλ ζπδεηήζεσλ, chat θαη Forum Κεηκελνγξάθνο (Microsoft Word 2007) Πξνγξάκκα Δπεμεξγαζίαο εηθφλσλ (Adobe Photoshop) Ζ δηαδηθαζία παξαγσγήο, αλάπηπμεο θαη δεκνζίεπζεο πιηθνχ ζηo ςεθηαθφ πεξηνδηθφ αθνινχζεζε ηε ζπλδπαζηηθή κέζνδν παξαδνζηαθνχ ηξφπνπ (νκαδνζπλεξγαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο κέζα ζηελ ηάμε) θαη εμ απνζηάζεσο εθπαίδεπζε (εθπαίδεπζε φπνπ ν θαζεγεηήο θαη ν καζεηήο δελ είλαη απαξαίηεην λα βξίζθνληαη ζηνλ ίδην θπζηθφ ρψξν). Σελίδα 3

4 Δπραξηζηίεο ην ζεκείν απηφ ζα ήζεια λα απεπζχλσ ηηο ζεξκέο κνπ επραξηζηίεο ζηελ επηβιέπνπζα θαζεγήηξηα θα θπξφεξα Μαξία, Δπίθνπξε θαζεγήηξηα ΣΔΑΠΖ ΔΚΠΑ, γηα ηελ νπζηαζηηθή βνήζεηα πνπ κνπ πξνζέθεξε κε ηελ άςνγε ζπλεξγαζία, ηηο πνιχηηκεο ζπκβνπιέο θαη ηελ θαζνδήγεζή ηεο ζε φιε ηελ δηάξθεηα ηεο εθπφλεζεο απηήο ηεο Γηπισκαηηθήο Δξγαζίαο. Δπηπιένλ, ζα ήζεια λα επραξηζηήζσ ηνπο ζπλεπηβιέπνληεο θαζεγεηέο, θ. Γθνχζθν θαη θν Μετκάξε γηα ηελ άκεζε επηθνηλσλία, βνήζεηα θαη ακέξηζηε ζπκπαξάζηαζε. Δπίζεο, επραξηζηίεο πξνο ην ζρνιείν κνπ Γπκλάζην θαη Λχθεην Φπιήο πνπ ελέθξηλαλ λα πξαγκαηνπνηεζεί ε δξάζε σο ζρνιηθφ πξφγξακκα δξαζηεξηνηήησλ θαη βεβαίσο ηελ νκάδα ησλ καζεηψλ απφ ηελ ηάμε ηεο Α Λπθείνπ πνπ επέδεημαλ ηδηαίηεξν ελδηαθέξνλ θαη εξγαηηθφηεηα. Σέινο, λα επραξηζηήζσ γηα ηελ θαηαλφεζε θαη ηελ ζπκπαξάζηαζε ζε φιε ηελ δηάξθεηα ηνπ Μεηαπηπρηαθνχ Πξνγξάκκαηνο, ηα παηδηά κνπ, ηνλ ζχδπγν θαη ηνπο γνλείο κνπ. Σελίδα 4

5 Πεξηερόκελα Δηζαγσγή 9 Α. Θεσξεηηθό κέξνο Κεθάιαην 1ν: Γξακκαηηζκόο Ζ έλλνηα ηνπ γξακκαηηζκνχ Γισζζηθφο γξακκαηηζκφο Γξακκαηηζκφο ζηα κέζα Πιεξνθνξηαθφο γξακκαηηζκφο ή πιεξνθνξηαθή παηδεία Πνιπγξακκαηηζκφο - Πνιπηξνπηθφηεηα 24 Κεθάιαην 2ν: H εηζαγσγή ησλ Σερλνινγηώλ Πιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσλίαο (ΣΠΔ) ζηελ Δθπαίδεπζε Ο φξνο ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε θαη ε ζεκαζία ηνπ Μνληέια έληαμεο ησλ ΣΠΔ ζηελ Δθπαίδεπζε Οη ΣΠΔ ζην εληαίν Λχθεην Ζ Πιεξνθνξηθή ζην ΓΔΠΠ ηνπ Λπθείνπ..34 Κεθάιαην 3 ν : πλεξγαηηθή Μάζεζε Ζ έλλνηα ηεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο Θεσξεηηθφ πιαίζην ηεο πλεξγαηηθήο Μάζεζεο Πιενλεθηήκαηα Μεηνλεθηήκαηα ηεο πλεξγαηηθήο Μάζεζεο Γηεξεπλεηηθή ζπλεξγαηηθή κάζεζε κε ππνζηήξημε Τπνινγηζηή Γηθηπαθά πεξηβάιινληα- Κνηλφηεηεο Μάζεζεο Γηαζεκαηηθφηεηα Βησκαηηθή κάζεζε.52 Κεθάιαην 4 ν : Γηαδηθηπαθά ζπλεξγαηηθά εξγαιεία Βαζηθέο ππεξεζίεο/εθαξκνγέο ηνπ Web 2.0 ζηελ Δθπαίδεπζε Νεψηεξεο εθαξκνγέο ηνπ Web 2.0 ζηελ Δθπαίδεπζε εκαζηνινγηθφο Ηζηφο θαη εθπαίδεπζε Joomla σο ζπλεξγαηηθφ εξγαιείν Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ..65 Σελίδα 5

6 4.3.1 χζηεκα Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ - (Content Management System) Υαξαθηεξηζηηθά CMS Λνγηζκηθφ αλνηθηνχ θψδηθα Ση είλαη ε Php Γλσξηκία κε ην Joomla Ζ ηζηνξία ηνπ Joomla Υαξαθηεξηζηηθά ηνπ Joomla Ζ δνκή ηνπ Joomla..72 Κεθάιαην 5 ν : ρνιηθέο Ηζηνζειίδεο Ννκνζεηηθφ & δηνηθεηηθφ πιαίζην ζρεηηθά κε ηε ιεηηνπξγία ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ Κψδηθαο Γενληνινγίαο Γεληθέο αξρέο επρξεζηίαο ηζηνζειίδσλ ρεδίαζε ρνιηθήο Ηζηνζειίδαο ζχκθσλα κε ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία Γνκή θαη Πεξηερφκελν ζρνιηθνχ δηθηπαθνχ ηφπνπ Κξηηήξηα Πνηφηεηαο Ηζηνζειίδαο ζχκθσλα κε ηε δηεζλή βηβιηνγξαθία Κξηηήξηα πνηφηεηαο ζρνιηθήο Ηζηνζειίδαο ζχκθσλα κε ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία Κξηηήξηα αμηνιφγεζεο πνηφηεηαο ηζηνζειίδσλ ζε Παλειιήληνπο Γηαγσληζκνχο Κξηηήξηα αμηνιφγεζεο ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ ζηνλ 5ν Παλειιήλην Γηαγσληζκφ Δθπαηδεπηηθψλ Γηαδηθηπαθψλ Σφπσλ Κξηηήξηα αμηνιφγεζεο ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ ζηνλ 3 ν Παλειιήλην Γηαδηθηπαθφ καζεηηθφ δηαγσληζκφ ΔΔΔΠ-ΓΣΠΔ Κξηηήξηα πνηφηεηαο θαη αμηνιφγεζε ηεο ζρνιηθήο καο Ηζηνζειίδαο..98 Β. Δκπεηξηθό κέξνο Κεθάιαην 6 ν : Ζ Δθπαηδεπηηθή Έξεπλα Γξάζεο Ση είλαη ε έξεπλα δξάζεο Κχξηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο κεζφδνπ Ζ εθπαηδεπηηθή έξεπλα δξάζεο ζηνλ ειιεληθφ ρψξν Κεθάιαην 7 ν : ρεδηαζκόο ηεο Έξεπλαο Ζ αθεηεξία ηεο έξεπλαο ρεηηθέο Έξεπλεο ζην εμσηεξηθφ θνπφο ηεο έξεπλαο Σν πεξηερφκελν ηεο έξεπλαο δξάζεο Κξηηήξηα γηα ηελ αμηνιφγεζε ηεο πνηφηεηαο ηεο έξεπλαο δξάζεο..117 Σελίδα 6

7 Κεθάιαην 8 ν : Μεζνδνινγηθή Πξνζέγγηζε Ζ ζρνιηθή κνλάδα Δξγαιεία πιινγήο Γεδνκέλσλ Σα Δξσηεκαηνιφγηα Σν Ζκεξνιφγην ηεο Έξεπλαο Παξαηήξεζε θαη Καηαγξαθή Γηδαζθαιίαο Δθζέζεηο καζεηψλ Ζ Δξεπλεηηθή Γηαδηθαζία ηάδηα εθπαηδεπηηθήο παξέκβαζεο Κεθάιαην 9 ν : Δθαξκνγέο εθπαηδεπηηθήο παξέκβαζεο Joomla-χζηεκα Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ Δγθαηάζηαζε Joomla Βάζε Γεδνκέλσλ ΜySQL Σερληθή Γηαρείξηζε ηνπ ζρνιηθνχ site Κξηηήξηα επηινγήο ινγηζκηθνχ Πεξηβάιινλ δηαρείξηζεο δηαδηθηπαθνχ πεξηνδηθνχ Κξηηήξηα επηινγήο ινγηζκηθνχ Ζιεθηξνληθφ Σαρπδξνκείν Κξηηήξηα επηινγήο ινγηζκηθνχ.149 Κεθάιαην 10 ν : Τινπνίεζε εθπαηδεπηηθήο παξέκβαζεο Αξρηθέο ζπλαληήζεηο Σν ζρνιηθφ Site Πεξηερφκελν Δπρξεζηία Νέεο Σερλνινγίεο Αλάγθεο πνπ πξέπεη λα ηθαλνπνηεί ην ειεθηξνληθφ πεξηνδηθφ Γηαδηθηπαθφ καζεηηθφ πεξηνδηθφ Γεκνζίεπζε 1 νπ ηεχρνπο Γεκνζίεπζε 2 νπ ηεχρνπο Γεκνζίεπζε 3 νπ ηεχρνπο Σελίδα 7

8 Γεκνζίεπζε 4 νπ ηεχρνπο.164 Κεθάιαην 11 ν : Κσδηθνπνίεζε θαη Δπεμεξγαζία ησλ δεδνκέλσλ Μέζνδνη Αλάιπζεο Γεδνκέλσλ Αλάιπζε απνηειεζκάησλ απφ εξγαιεία έξεπλαο Δπηδφζεηο καζεηψλ - Δξσηεκαηνιφγηα καζεηψλ θαη εθπαηδεπηηθψλ Κσδηθνπνίεζε ηνπ Ζκεξνινγίνπ ηεο Έξεπλαο, ησλ Βηληενζθνπήζεσλ δηδαζθαιίαο θαη ησλ άξζξσλ θέςεηο θαη ζπλαηζζήκαηα ζρεηηθά κε ηελ δξάζε πκπεξάζκαηα..220 Κεθάιαην 12 ν : Πεξηνξηζκνί θαη Νέα Δξεπλεηηθά Δξσηήκαηα Πεξηνξηζκνί ζηελ έξεπλα Νέα Δξεπλεηηθά Δξσηήκαηα.225 Κεθάιαην 13 ν : Πξνηάζεηο 227 Δπίινγνο 232 Γ. Βηβιηνγξαθία 233 Γ. Παξάξηεκα Σν εξσηεκαηνιφγην ησλ εθπαηδεπηηθψλ πξηλ ηελ δξάζε Σν εξσηεκαηνιφγην ησλ καζεηψλ πξηλ ηελ δξάζε Σν εξσηεκαηνιφγην ησλ καζεηψλ κεηά ηελ δξάζε θέςεηο θαη ζπλαηζζήκαηα κεηά ηελ δξάζε Δλεκεξσηηθφ ζεκείσκα ζρεηηθά κε ηελ έξεπλα πξνο ηνπο γνλείο Γείγκα απφ ην Ζκεξνιφγην ηεο Έξεπλαο Αίηεζε Πιήξνπο Μαζεηηθνχ Λνγαξηαζκνχ Ζιεθηξνληθνχ Σαρπδξνκείνπ απφ ην ΠΓ ρέδην Δξγαζίαο Οκάδαο Σν 1 ν Σεχρνο ηνπ Πεξηνδηθνχ Σν 2 ν Σεχρνο ηνπ Πεξηνδηθνχ Σν 3 ν Σεχρνο ηνπ Πεξηνδηθνχ Σν 4 ν Σεχρνο ηνπ Πεξηνδηθνχ..283 Σελίδα 8

9 Δηζαγσγή Σν ζρνιείν, γηα λα παξακείλεη δσληαλφο θαη δεκηνπξγηθφο ζεζκφο ζηα πιαίζηα ηεο δηαξθψο κεηαβαιιφκελεο θνηλσλίαο, πξέπεη ζπλερψο λα κεηαζρεκαηίδεη ζε δηδαθηηθέο πξνζεγγίζεηο ηηο ζχγρξνλεο παηδαγσγηθέο αληηιήςεηο θαη ηηο δεκηνπξγνχκελεο αλάγθεο θαη απαηηήζεηο ηεο θνηλσλίαο (Μαηζαγγνχξαο, 2008: 5). Σελ πξνεγνχκελε δεθαεηία πξνβιήζεθε θαη εληζρχζεθε ν ζεζκφο ηεο ζρνιηθήο εθεκεξίδαο ζε κηα πξνζπάζεηα λα αλαπηπρζεί ε επξεκαηηθφηεηα, ε θαληαζία θαη ε θξηηηθή ζθέςε ησλ καζεηψλ. Ο Παλειιήληνο Γηαγσληζκφο Μαζεηηθψλ Δληχπσλ μεθίλεζε ην 1994 κε κεγάιε ζπκκεηνρή. ηελ παξνχζα δεθαεηία, κε ηελ εηζαγσγή ησλ Νέσλ Σερλνινγηψλ ζην ζρνιείν, είλαη ζεκαληηθή ε δηεχξπλζε ηνπ ζεζκνχ δεκηνπξγίαο ειεθηξνληθψλ εληχπσλ ηζηνζειίδσλ, κε ηε ρξήζε ησλ ππεξεζηψλ ηνπ Γηαδηθηχνπ πνπ παξέρεη ην Παλειιήλην ρνιηθφ Γίθηπν (ππεξεζίεο πξφζβαζεο θαη θηινμελίαο ηζηνζειίδσλ). Ζ παξνπζία ησλ ζρνιηθψλ κνλάδσλ ζην Γηαδίθηπν κπνξεί λα αλαπηχμεη θαλάιηα επηθνηλσλίαο πέξα απφ ηα πιαίζηα ηνπ ζρνιηθνχ ζπγθξνηήκαηνο ζε εζληθφ αιιά θαη δηεζλέο επίπεδν θαη λα πξνβάιεη ηα ελδηαθέξνληα ησλ καζεηψλ εθηφο ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο ζπνπδψλ. Ζ ελεξγή ζπκκεηνρή ησλ καζεηψλ ζηελ θαηαζθεπή ζρνιηθήο ηζηνζειίδαο (κε θχξηα δξαζηεξηφηεηα ηελ αλάπηπμε πεξηερνκέλνπ) εθηφο απφ ηελ αλάπηπμε θαηάιιεισλ δεμηνηήησλ πιεξνθνξηθήο θαη αλαπαξαζηάζεσλ γηα ην Γηαδίθηπν, ζα απνδεηρζεί (βάζεη ησλ απνηειεζκάησλ ηεο παξνχζεο έξεπλαο) φηη κπνξεί λα αθππλίζεη ην δεκηνπξγηθφ ελδηαθέξνλ ησλ καζεηψλ, λα αλαπηχμεη ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε θαη λα αλαπηχμεη γλσζηηθέο ηθαλφηεηεο θαη δεμηφηεηεο ζηνλ γξαπηφ ειεθηξνληθφ ιφγν. Αλ δνχκε ην δηαδίθηπν «σο κέζν ελεκέξσζεο, πξνβνιήο θαη δεκνζίεπζεο πιεξνθνξηψλ» ηφηε κηα απφ ηηο πην ραξαθηεξηζηηθέο εθαξκνγέο είλαη ε θαηαζθεπή θαη δεκνζίεπζε ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο θαη ηνπο καζεηέο ελφο ζρνιείνπ (Νηξελνγηάλλε, 2001). Ζ ζρνιηθή θνηλφηεηα εκπιέθεηαη ζε κηα δεκηνπξγηθή δξαζηεξηφηεηα κέζα απφ ηελ νπνία θαιιηεξγνχληαη πνηθίιεο δεμηφηεηεο (εμνηθείσζε κε ηηο ΣΠΔ ζηελ πξάμε, επηθνηλσλία κε άιινπο, εξγαζία ζε νκάδεο) θαη επηδηψθεηαη κηα ζεηξά ζηφρσλ (ελεκέξσζε ησλ γνλέσλ, πξνβνιή εθδειψζεσλ θαη δξαζηεξηνηήησλ ησλ καζεηψλ θαη ηνπ ζρνιείνπ, δεκνζίεπζε εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ, ζπλεξγαζίεο κε άιια ζρνιεία θαη ζπκκεηνρή ζε δηαγσληζκνχο). Σελίδα 9

10 Παξφια απηά παξαηεξείηαη έλαο ζρεηηθά κηθξφο αξηζκφο ζρνιηθψλ κνλάδσλ ηεο Γεπηεξνβάζκηαο Δθπαίδεπζεο λα εθκεηαιιεχεηαη ηε δπλαηφηεηα πξνβνιήο ηνπο ζην Γηαδίθηπν. Αιιά αθφκε θαη ζε απηέο ηηο πεξηπηψζεηο, νη ζρνιηθέο ηζηνζειίδεο αλαπηχζζνληαη θπξίσο απφ ηνλ ππεχζπλν θαζεγεηή κε πεξηνξηζκέλε ή θαζφινπ ζπκκεηνρή ησλ καζεηψλ. Ζ ζέζε απηή εληζρχεηαη θαη απφ ζρεηηθή έξεπλα (Παπαζηεξγίνπ & νισκνλίδνπ, 2002: ), φπνπ ε θαηαζθεπή ηζηνζειίδσλ βξίζθεηαη ζηηο ηειεπηαίεο ζέζεηο ζηηο δξαζηεξηφηεηεο ησλ καζεηψλ ζρεηηθά κε ην Γηαδίθηπν (Internet). Σελίδα 10

11 Α. ΘΔΧΡΖΣΗΚΟ ΜΔΡΟ Κεθάιαην 1ν Γξακκαηηζκόο Σα παηδηά ζηελ εμσζρνιηθή ηνπο δσή έξρνληαη ζε επαθή κε έλα επξχ θάζκα κέζσλ ελεκέξσζεο, επηθνηλσλίαο θαη δηαζθέδαζεο. Δλψ παιαηφηεξα ηα θαηεμνρήλ κέζα πνπ ρξεζηκνπνηνχζαλ ήηαλ βηβιίν, γξαθή θαη ηειεφξαζε ζήκεξα έρνπλ πιεζψξα επηινγψλ φπσο ειεθηξνληθά παηρλίδηα, Ζ/Τ, Γηαδίθηπν, dvd θιπ. Οη καζεηέο καο, ινηπφλ πξέπεη λα αλαπηχμνπλ θξηηηθή ζθέςε γηα ην κέζν πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζνπλ θαη γηα ην θηιηξάξηζκα ησλ πιεξνθνξηψλ πνπ δέρνληαη απφ απηά. Πξψηα πξέπεη λα θαηαλνήζνπλ θαη λα απνθσδηθνπνηήζνπλ ηα κελχκαηα ησλ λέσλ κέζσλ θαη ζηελ ζπλέρεηα λα γίλνπλ θαη νη ίδηνη δεκηνπξγνί ηεο ζχγρξνλεο πξαγκαηηθφηεηαο. Έλαο απφ ηνπο βαζηθνχο ζηφρνπο ηεο παξνχζεο έξεπλαο δξάζεο, φπσο ζα αλαιχζνπκε ζε επφκελν θεθάιαην, είλαη ε αχμεζε ηεο απφδνζεο ησλ καζεηψλ ηφζν ζηνλ γισζζηθφ γξακκαηηζκφ φζν θαη ζηνλ γξακκαηηζκφ ζηα λέα ηερλνινγηθά κέζα. Δίλαη ζθφπηκν, ινηπφλ, λα αλαθεξζνχκε δηεμνδηθφηεξα γηα ηελ έλλνηα ηνπ γξακκαηηζκνχ θαη εηδηθφηεξα γηα ηηο κνξθέο ηνπ, πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ ζπγθεθξηκέλε έξεπλα. 1.1 Ζ έλλνηα ηνπ γξακκαηηζκνύ ηε ζέζε ηνπ φξνπ γξακκαηηζκνχ ρξεζηκνπνηείηαη ζπρλά θαη ν φξνο εγγξακκαηηζκφο. Οη φξνη απηνί απνδίδνπλ ζηα ειιεληθά ηνλ αγγιηθφ φξν literacy. ηα αγγιηθά ν φξνο ρξεζηκνπνηείηαη κε έλα δηπιφ πεξηερφκελν: κε απηφ πνπ απνθαινχκε ζηα ειιεληθά αιθαβεηηζκόο θαη κε ην πεξηερφκελν πνπ απνδίδνπκε ζηνλ φξν γξακκαηηζκόο. Ο αιθαβεηηζκόο είλαη φξνο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθε θπξίσο ζην παξειζφλ θαη έδηλε βαξχηεηα ζηελ θαιιηέξγεηα ηεο ηθαλφηεηαο γηα αλάγλσζε θαη γξαθή. Ο φξνο γξακκαηηζκόο πεξηιακβάλεη ηελ έλλνηα ηνπ αιθαβεηηζκνχ αιιά είλαη πην δπλακηθφο. Ζ έλλνηα απηή (ηνπ γξακκαηηζκνχ) ζρεηίδεηαη κε ηε δπλαηφηεηα ηνπ εγγξάκκαηνπ αηφκνπ λα ιεηηνπξγεί απνηειεζκαηηθά ζε δηάθνξεο θαζεκεξηλέο θνηλσληθέο πξαθηηθέο πνπ ζπκπεξηιακβάλνπλ αλάγλσζε θαη γξαθή (θαη φρη κφλν) ζηηο πνηθίιεο εθδνρέο ηεο. ήκεξα ν φξνο γξακκαηηζκφο δε ζεκαίλεη κφλν ηελ ηθαλφηεηα ηνπ αηφκνπ λα δηαβάδεη θαη λα θαηαλνεί έλα γξαπηφ θείκελν, αιιά θαη ηελ ηθαλφηεηα λα θαηαλνεί, λα εξκελεχεη θαη Σελίδα 11

12 λα αληηκεησπίδεη θξηηηθά ηνπο δηάθνξνπο ηχπνπο ιφγνπ, λα είλαη ζε ζέζε λα παξάγεη κηα γθάκα εηδψλ ιφγνπ θαη γεληθά λα ειέγρεη ηε δσή θαη ην πεξηβάιινλ ηνπ δηα ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ. Ζ επνρή καο έρεη πνηθίια λέα δεδνκέλα: ην γεγνλφο φηη νη θνηλσληθέο πξαθηηθέο απαηηνχλ ζπρλά ηε ρξήζε πνηθίισλ ηερλνινγηψλ επηθνηλσλίαο απφ ηηο πην παξαδνζηαθέο (κνιχβη, ραξηί, έληππν) κέρξη ηηο πην ζχγρξνλεο (ςεθηαθά κέζα) ην γεγνλφο φηη ε θάζε κία απφ απηέο ηηο ηερλνινγίεο ζπλδπάδεηαη κε ηελ παξαγσγή θαη θαηαλφεζε δηαθφξσλ θεηκέλσλ θαη θεηκεληθψλ εηδψλ πνπ ζρεηίδνληαη άκεζα κε ηα πνηθίια θαζεκεξηλά θνηλσληθά ζπκβάληα (π.ρ. ε εχξεζε θαη αμηνιφγεζε κηα πιεξνθνξίαο απφ ην δηαδίθηπν, ε δηακφξθσζε κηαο ζρνιηθήο ηζηνζειίδαο, ε γξαθή κηαο παξνπζίαζεο ζην Power Point) πνπ απαηηνχλ ζπγθεθξηκέλνπ ηχπνπ γλψζεηο θαη δεμηφηεηεο, νη νπνίεο δελ ππήξραλ ζην παξειζφλ. Δίλαη πξνθαλέο, επνκέλσο, φηη ην πεξηερφκελν ηνπ φξνπ γξακκαηηζκόο δελ είλαη ζηαζεξφ, αιιά ζπλαξηάηαη κε επξχηεξεο νηθνλνκηθέο, θνηλσληθέο θαη πνιηηηζκηθέο κεηαβνιέο, κεηαβνιέο πνπ απαηηνχλ θαη ηελ πηζαλή ρξήζε λέσλ ηερλνινγηψλ θαη ηελ θαιιηέξγεηα λέσλ δεμηνηήησλ γλψζεσλ, ψζηε λα είλαη ηθαλφο θαλείο λα αληαπεμέιζεη ζηε δεδνκέλε θνηλσλία (Κνπηζνγηάλλεο, 2005). Μειεηψληαο ηε βηβιηνγξαθία ζα κπνξνχζακε λα πνχκε πσο είλαη δχζθνιν λα δνζεί έλαο νξηζκφο ηνπ γξακκαηηζκνχ πνπ λα έρεη θαζνιηθή ηζρχ γηαηί απνηειεί έλα πνιχπινθν θαηλφκελν πνπ ζπλδπάδεη πνιιαπιέο πνιηηηζκηθέο, θνηλσληθέο, ηζηνξηθέο θαη γλσζηηθέο πιεπξέο. Γηα ηνλ Gee (1993: 262) γξακκαηηζκφο είλαη ν έιεγρνο ησλ ρξήζεσλ ηεο γιψζζαο, ν νπνίνο θαηαθηάηαη κε αλάινγν ηξφπν πνπ θαηαθηάηαη ν πξνθνξηθφο ιφγνο απφ ην παηδί. Γηα ηνπο Barton θαη Hamilton (1998: 3) γξακκαηηζκφο είλαη κηα δξαζηεξηφηεηα αλζξψπηλε πνπ ηνπνζεηείηαη κεηαμχ ζθέςεο θαη θεηκέλνπ, είλαη έλαο ζεζκφο πνπ βξίζθεηαη ζηελ αιιειεπίδξαζε ησλ αλζξψπσλ. Οη N. Elsasser θαη V. John-Steiner (1993: 276) ζεσξνχλ φηη ν γξακκκαηηζκφο απνηειεί γηα ηνλ άλζξσπν ηε γλψζε εθείλσλ ησλ γισζζηθψλ δεμηνηήησλ, πνπ ηνπ επηηξέπνπλ λα εμεηάδεη θξηηηθά θαη λα επεμεξγάδεηαη ζεσξεηηθά ηηο πνιηηηθέο θαη πνιηηηζκηθέο ηνπ εκπεηξίεο. Ο G. Kress (1994: 209) δηαρσξίδεη ην γξακκαηηζκφ ζε εθείλνλ πνπ αθνξά ην ιφγν θαη ζ απηφλ πνπ πεξηγξάθεη θάζε κνξθή ή κέζν αλαπαξάζηαζεο. Γηα ηνλ Kress ν γξακκαηηζκφο πεξηγξάθεη ηελ πιεπξά ηεο αλζξψπηλεο επηθνηλσλίαο πνπ έρεη ηε κνξθή ηεο αλαπαξάζηαζεο θνηλσληθνπνιηηηζκηθψλ λνεκάησλ κέζσ γξακκάησλ θαη ζρεηηθψλ νπηηθψλ θαη γξαθηθψλ ζεκάησλ. Γηα ηνλ Baynham (2002: 17), ν νπνίνο απνθεχγεη λα Σελίδα 12

13 νξίζεη κε ζπγθεθξηκέλν νξηζκφ ην γξακκαηηζκφ, απνηειεί «έλα νιφθιεξν πιέγκα ηδενινγηθψλ ζέζεσλ, νη νπνίεο απφ θνηλνχ ζπλζέηνπλ ηελ εθπαηδεπηηθή «δηακάρε» πεξί γξακκαηηζκνχ». Ζ Hasan (2006: ) δηεξεπλψληαο θη απηή ηηο ζεκαζίεο ηνπ φξνπ γξακκαηηζκφο δηαπηζηψλεη ηνλ ζεκαζηνινγηθφ θνξεζκφ ηνπ θη απνδέρεηαη φηη «ζηε καθξφρξνλε ηζηνξία ηεο εθπαίδεπζεο δε ζήκαηλε κφλν δηαθνξεηηθά πξάγκαηα απφ γεληά ζε γεληά, αιιά ζήκαηλε επίζεο δηαθνξεηηθά πξάγκαηα ζε δηαθνξεηηθά άηνκα ηεο ίδηαο γεληάο». Δπηζεκαίλεη επίζεο φηη ε πνιιαπιφηεηα ησλ ζεκαζηψλ πνπ απνδίδνληαη ζην γξακκαηηζκφ ππνδειψλεη φηη είλαη κηα δηαδηθαζία κε πνιιέο φςεηο, ε νπνία πεξηιακβάλεη θαηλφκελα δηαθφξσλ εηδψλ. Θεσξεί φηη ν γξακκαηηζκφο δελ είλαη ην φλνκα κηαο ζηαηηθήο θαηάζηαζεο, αιιά αθνξά κηα εμειηθηηθή δηαδηθαζία. Οξίδνληαο ινηπφλ ζχκθσλα κ` απηή ηε κε ζηαηηθή ινγηθή φρη ην γξακκαηηζκφ αιιά ηελ αξρή ηνπ, θαηαιήγεη ζην ζπκπέξαζκα φηη βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ ηεο αξρήο ηνπ γξακκαηηζκνχ θαη αλαγθαία ζπλζήθε ηαπηφρξνλα, είλαη ε ηθαλφηεηα εκπινθήο ζε πξάμεηο ζεκαζηνδφηεζεο. Αληηιακβάλεηαη επνκέλσο ην γξακκαηηζκφ σο κηα εγγελψο κεηαβιεηή ζεκεησηηθή δηαδηθαζία, ρσξίο λα ηελ πεξηνξίδεη ζηε γξαθή θαη ηελ αλάγλσζε. ηηο δεθαεηίεο ηνπ 1970 θαη ηνπ 1980, πνιινί επηζηήκνλεο άξρηζαλ λα ακθηζβεηνχλ έληνλα ηελ παξαδνζηαθή αληίιεςε γηα ην γξακκαηηζκφ, φηη δειαδή γηα λα κπνξεί θαλείο λα δηαβάδεη θηάλεη λα απνθσδηθνπνηεί ηε γξαθή θαη φηη ην λα γξάθεη ζεκαίλεη λα θσδηθνπνηεί ηε γιψζζα ζε νπηηθή κνξθή, ζεσξψληαο πσο ε εξκελεία είλαη ζέκα ηνπ κπαινχ, είλαη δειαδή ζε κεγάιν βαζκφ ςπρνινγηθφ δήηεκα. Έζεζαλ εθ λένπ ηα εξσηήκαηα «ηη είλαη γξακκαηηζκφο;», «ζε ηη ρξεζηκεχεη;», εγθαηληάδνληαο έηζη έλα λέν δηεπηζηεκνληθφ θιάδν πνπ αλαθέξεηαη ζηε βηβιηνγξαθία σο New Literacy Studies, πνπδέο ηνπ Νένπ Γξακκαηηζκνχ. Οη εξεπλεηέο ησλ επνλνκαδφκελσλ πνπδψλ ζην λέν γξακκαηηζκφ αξρίδνπλ λα νξίδνπλ «ην γξακκαηηζκφ φρη κε φξνπο δεμηνηήησλ θαη ηθαλνηήησλ αιιά σο ζπλνιηθφ κέξνο θνηλσληθψλ ζπκβάλησλ θαη πξαθηηθψλ». Σειηθά, κπνξνχκε λα πνχκε φηη γξακκαηηζκφο ελέρεη ηηο ηδενινγηθέο ζέζεηο θαη ηηο δπλακηθέο ηεο θνηλσλίαο κέζα ζηελ νπνία ζηεξίδεηαη ε παηδαγσγηθή ηνπ γξακκαηηζκνχ. ην πιαίζην απηήο ηεο ηάζεο ε γιψζζα δελ εθιακβάλεηαη σο αληηθείκελν γλψζεο, αιιά κέζν γηα ηελ θξηηηθή πξνζέγγηζε ηεο γλψζεο θαη ηεο θνηλσληθήο θαη πνιηηηζκηθήο πξαγκαηηθφηεηαο απφ ηελ νπνία δηακνξθψλεηαη θαη ηελ νπνία δηακνξθψλεη (Υαηδεζαββίδεο, 2008). Σελίδα 13

14 χκθσλα κε ηελ παηδαγσγηθή ηνπ γξακκαηηζκνχ (literacy education), ηα θείκελα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηε δηδαζθαιία ζα πξέπεη λα είλαη ηα θείκελα πνπ έρνπλ ζρέζε κε ηε δσή πνπ δνπλ θαη πξφθεηηαη λα δήζνπλ νη καζεηέο, ζε ηειεπηαία αλάιπζε ηα θείκελα πνπ ελδηαθέξνπλ θαη έρνπλ λφεκα γηα ηνπο καζεηέο. Ζ γιψζζα απνθηά λφεκα αλάινγα κε ηα πηζηεχσ, ηηο εκπεηξίεο θαη ηελ ηδενινγία ηνπ καζεηή. Ζ δηδαζθαιία, ινηπφλ, ηεο γιψζζαο ζα πξέπεη λα δηαθαηέρεηαη απφ ηελ παηδαγσγηθή ηνπ γξακκαηηζκνχ, ψζηε νη καζεηέο λα κε καζαίλνπλ ηε γιψζζα σο έλα ζηαηηθφ πξντφλ πνπ θαηαζθεπάδεηαη πάλσ ζε δεδνκέλνπο γξακκαηηθνζπληαθηηθνχο θαλφλεο, αιιά σο έλα δπλακηθφ ζεκεησηηθφ ζχζηεκα, πνπ ε απνηειεζκαηηθή ηνπ ρξήζε πξνυπνζέηεη πξνζαξκνγή ζηηο πεξηζηάζεηο επηθνηλσλίαο. Με ηελ έλλνηα ηνπ γξακκαηηζκνχ ζπλδέεηαη θαη ε έλλνηα ηεο αλάδπζεο ηνπ γξακκαηηζκνύ, ε νπνία αλαθέξεηαη ζηελ εμσηεξίθεπζε ησλ γλψζεσλ πνπ έρνπλ ηα παηδηά γηα ηε γξαθή. χκθσλα κε ηνπο ζεσξεηηθνχο ηεο άπνςεο απηήο, ηα παηδηά πνπ δνπλ ζε εγγξάκκαην πεξηβάιινλ ζρεκαηίδνπλ απφςεηο γηα ηε γξαθή, ηηο νπνίεο κε θαηάιιειν ρεηξηζκφ ζην ζρνιείν κπνξνχκε λα ηηο αληρλεχζνπκε θαη λα δνκήζνπκε ηηο λέεο γλψζεηο γηα ηε γξαθή πάλσ ζε απηέο. Θεσξείηαη, δειαδή, φηη ην παηδί πνπ δεη ζε εγγξάκκαην πεξηβάιινλ εηζάγεη δνκέο γξακκαηηζκνχ φπσο πεξίπνπ ζπκβαίλεη θαη κε ηελ εηζαγσγή ησλ δνκψλ ηνπ πξνθνξηθνχ ιφγνπ. Έηζη ν καζεηήο νπνηαζδήπνηε βαζκίδαο ηεο εθπαίδεπζεο πνπ δεη ζε εγγξάκκαην πεξηβάιινλ έρεη πξνζιακβάλνπζεο, κέζσ ησλ νπνίσλ θαηαθηά έλα κέξνο ηνπ γξακκαηηζκνχ πνπ ρξεηάδεηαη. Ζ παηδαγσγηθή ηνπ γξακκαηηζκνχ πξνηείλεη ηελ εθκεηάιιεπζε απηήο ηεο θαηάθηεζεο. Ζ νηθνλνκηθή θαη θνηλσληθή πξαγκαηηθφηεηα έρεη δεκηνπξγήζεη έλα πεξηβάιινλ, ην νπνίν δεκηνπξγεί κηα ζπλερψο απμαλφκελε απαίηεζε γηα απφθηεζε δεμηνηήησλ απαξαίηεησλ γηα ηελ θαηαλφεζε ηνπ, γεγνλφο πνπ έρεη αλακθίβνια επίπησζε ζηελ εθπαίδεπζε. ην πιαίζην απηφ έγηλε θαηαλνεηφ φηη ε παηδαγσγηθή ηνπ γξακκαηηζκνχ δελ ήηαλ πιήξεο θαη επαξθήο γηα λα δψζεη ηε δπλαηφηεηα ζηνπο καζεηέο λα πξνζεγγίζνπλ ηελ αλζξψπηλε επηθνηλσλία ζην ζχλνιφ ηεο, ηηο δηαθνξεηηθέο δηαζηάζεηο ηεο θαη ηα δηάθνξα είδε θεηκέλνπ πνπ απηή πεξηιακβάλεη. Έπξεπε λα ζπκπιεξσζεί, ψζηε λα δνζεί έλα πιαίζην κέζα ζην νπνίν ζα ήηαλ δπλαηή δηδαθηηθά ε πξνζέγγηζε ηνπ ζχγρξνλνπ πεξηβάιινληνο θαη ηδίσο ησλ ιφγσλ κέζσ ησλ νπνίσλ εθθξάδεηαη απηφ. Σν λέν πιαίζην είλαη απηφ πνπ νλνκάδεηαη πνιπγξακκαηηζκνί (multiliteracies), κέζσ ηνπ νπνίνπ αλαδεηθλχεηαη ε αλαγθαηφηεηα αλάπηπμεο ηθαλνηήησλ θαη δεμηνηήησλ απαξαίηεησλ γηα Σελίδα 14

15 ηελ θαηαλφεζε θεηκέλσλ πνπ ζπλδπάδνπλ δηαθνξεηηθά ζεκεησηηθά κέζα γηα ηελ παξαγσγή λνήκαηνο θαη ιφγσλ πνπ παξάγνληαη ζε πνιπκνξθηθά θαη πνιππνιηηηζκηθά θνηλσληθά πεξηβάιινληα. Σα ηειεπηαία ρξφληα πξνηάζεθε ε πηνζέηεζε ρξήζεο επηζεηηθψλ πξνζδηνξηζκψλ δίπια ζηνλ φξν γξακκαηηζκφο, φπσο πιεξνθνξηαθόο γηα φηη έρεη ζρέζε κε ηελ πιεξνθνξηθή, ηερλνινγηθόο γηα φηη έρεη ζρέζε κε ηελ ηερλνινγία, αξηζκεηηθόο γηα φηη έρεη λα θάλεη κε ηα καζεκαηηθά γισζζηθφο, ζρνιηθφο, κηληηαθφο, θνηλσληθφο, γξακκαηηζκφο ζηα κέζα θηι. Κάζε φξνο απ απηνχο έρεη έλα γεληθφ πεξηερφκελν πνπ αθνξά ην γξακκαηηζκφ θαη έλαλ εηδηθφ πνπ αθνξά ηελ ηδηαίηεξε θνηλσληθή δξαζηεξηφηεηα κε ηελ νπνία ζρεηίδεηαη (Υαηδεζαββίδεο, 2008). Παξαθάησ ζα αζρνιεζνχκε αλαιπηηθά κε ηνλ γισζζηθφ, πιεξνθνξηαθφ γξακκαηηζκφ, γξακκαηηζκφ ζηα κέζα θαζψο θαη κε ηνλ πνιπγξακκαηηζκφ, ηα νπνία απνηεινχλ θαη ηα δεηνχκελα ηεο ζπγθεθξηκέλεο έξεπλαο. 1.2 Γισζζηθόο γξακκαηηζκόο Ο φξνο Γισζζηθφο Γξακκαηηζκφο ζήκεξα δε ζεκαίλεη κφλν ηελ ηθαλφηεηα ηνπ αηφκνπ λα αλαγλσξίδεη ηα γξάκκαηα ηνπ αιθαβήηνπ, λα δηαβάδεη θαη λα θαηαλνεί έλα γξαπηφ θείκελν, αιιά θαη ηελ ηθαλφηεηα λα αληηκεησπίδεη κε άλεζε ηα δεηήκαηα πνπ πξνθχπηνπλ ζηελ θαζεκεξηλή ηνπ δσή θαη ζρεηίδνληαη κε ην γξαπηφ ιφγν. Αθφκα, ζε έλα δεχηεξν επίπεδν, Γισζζηθφο Γξακκαηηζκφο είλαη ε ηθαλφηεηα λα δηαθξίλεη θαλείο ην πιαίζην ζην νπνίν εληάζζεηαη έλα θείκελν θαη ηα λνήκαηα πνπ πξνζδίδεη ην πιαίζην απηφ ζην θείκελν. Ο Γισζζηθφο Γξακκαηηζκφο απνηειεί ινηπφλ έλα δήηεκα θνηλσληθήο πξαθηηθήο. Έηζη ε δηδαζθαιία ηεο γιψζζαο ζε απηφ ην πιαίζην, ηζνδπλακεί κε ηε δηδαζθαιία απφςεσλ, πνιηηηζηηθψλ ζηάζεσλ θαη θνηλσληθψλ θαλφλσλ. Ο γισζζηθφο γξακκαηηζκφο είλαη κηα ηδηφηεηα θαη κηα δεμηφηεηα. Χο δεμηφηεηα πεξηέρεη νξηζκέλεο δεμηφηεηεο (Υαηδεζαββίδεο, 2008), νη νπνίεο είλαη: α) ε ηθαλφηεηα θαηαλφεζεο ηνπ λνήκαηνο ησλ ιέμεσλ θαη β) ε ηθαλφηεηα θαηαλφεζεο ηνπ λνήκαηνο ησλ θεηκέλσλ θαη γ) ε ηθαλφηεηα θαηαλφεζεο ησλ λνεκάησλ πνπ βξίζθνληαη δίπια θαη πέξα απφ ηηο ιέμεηο ησλ θεηκέλσλ θαη Σελίδα 15

16 δ) ε γλψζε ηεο θνηλσληθήο πξαθηηθήο πνπ αληηπξνζσπεχεη θάζε θείκελν θαη ε) ε ηθαλφηεηα δηαηζζεηηθήο (ή ζπλεηδεηήο) αλαγλψξηζεο ηνπ είδνπο ιφγνπ, ζην νπνίν αλήθεη έλα θείκελν, θαη ζη) ε ηθαλφηεηα δηαηζζεηηθήο (ή ζπλεηδεηήο) έληαμεο ηνπ θεηκέλνπ ζην θνηλσληθφ πιαίζην, κέζα ζην νπνίν παξάγεηαη, θαη δ) ε ηθαλφηεηα αληίδξαζεο ζηα λνήκαηα ηνπ θεηκέλνπ θαη ε) ε ηθαλφηεηα παξαγσγήο θεηκέλσλ πνπ ρξεηάδνληαη γηα ηε δηεθπεξαίσζε θαζεκεξηλψλ (επαγγεικαηηθψλ θαη κε) αλαγθψλ. Ο γισζζηθφο γξακκαηηζκφο κε ηε ζηαηηθή έλλνηα (εθκάζεζε γξαθήο θαη αλάγλσζεο), εθηφο θνηλσληθψλ θαη επηθνηλσληαθψλ πιαηζίσλ, θπξηάξρεζε θαη ελ κέξεη θπξηαξρεί θαη ζήκεξα ζε πνιιά εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα (. Υαηδεζαββίδεο, 2008). Κάηη αληίζηνηρν ηζρχεη θαη γηα ην ειιεληθφ εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα φπνπ γηα πεξηζζφηεξν απφ έλαλ αηψλα αθνινπζείηαη πάλσ θάησ ε ίδηα κέζνδνο δηδαζθαιίαο ηεο πξψηεο αλάγλσζεο θαη γξαθήο (Ατδίλεο, 2006), θαη ην λέν αλαιπηηθφ πξφγξακκα παξ` φιε ηε ξεηνξηθή αλαθνξά ζ` φιεο ηηο ζχγρξνλεο δηδαθηηθέο πξνζεγγίζεηο ηεο πξψηεο αλάγλσζεο θαη γξαθήο, θαηαιήγεη κε ηνλ ηζρπξηζκφ φηη ε αλαιπηηθνζπλζεηηθή κέζνδνο είλαη εθείλε ε πξνζέγγηζε, «πνπ πξνζηδηάδεη θαη ζηε θχζε ηεο ειιεληθήο γξαθήο». Μεηά ην Β Παγθφζκην πφιεκν ην νηθνλνκηθφ θαη θνηλσληθφ πεδίν πνπ άξρηζε λα δηακνξθψλεηαη άιιαμε θαη ην πεξηερφκελν ηνπ γισζζηθνχ γξακκαηηζκνχ, ν νπνίνο άξρηζε λα απνθηά θαη θνηλσληθέο δηαζηάζεηο θαη λα απνθφπηεηαη απφ ηε ζηελή ζρέζε ηνπ κε ηε γιψζζα θαη ηε ινγνηερλία πνπ είρε κέρξη ηφηε (Υαηδεζαββίδεο, 2008). Βαζηθφο κνριφο θαιιηέξγεηαο θαη αλάπηπμεο ηνπ γισζζηθνχ γξακκαηηζκνχ, ζην δπηηθφ θφζκν ηνπιάρηζηνλ, ππήξμε ε UNESCO ζηα πιαίζηα ηεο νπνίαο έγηλαλ κηα ζεηξά πξνζπάζεηεο νξηζκνχ θαη επαλανξηζκνχ ηνπ γξακκαηηζκνχ κηα εθδνρή ησλ νπνίσλ ζχκθσλα κε ηνλ Baynham (2002: 19-20) είλαη ν εμήο νξηζκφο: «Έλα άηνκν είλαη εγγξάκκαην όηαλ έρεη απνθηήζεη ηηο απαξαίηεηεο γλώζεηο θαη δεμηόηεηεο πνπ ην θαζηζηνύλ ηθαλό λα ζπκκεηάζρεη ζε όιεο εθείλεο ηηο δξαζηεξηόηεηεο ζηηο νπνίεο απαηηείηαη γξακκαηηζκόο γηα ηελ απνηειεζκαηηθή ιεηηνπξγία ηνπ αηόκνπ ζηελ νκάδα θαη ζηελ θνηλόηεηά ηνπ θαη ηνπ νπνίνπ νη επηηεύμεηο ζηελ αλάγλσζε, ηε γξαθή θαη ηελ αξηζκεηηθή ηνπ επηηξέπνπλ λα ζπλερίδεη λα ρξεζηκνπνηεί απηέο ηηο δεμηόηεηεο γηα ηελ αηνκηθή ηνπ εμέιημε θαη ηελ αλάπηπμε ηεο θνηλόηεηάο ηνπ». Σελίδα 16

17 Απηφ πνπ ελνπνηεί, ζχκθσλα πάληα κε ηνλ Baynham (2002: 19-20), ηνπο νξηζκνχο ηεο UNESCO γηα ην γξακκαηηζκφ είλαη ε ιεηηνπξγηθή πξννπηηθή ηνπο. Μηα ιεηηνπξγηθή πξνζέγγηζε ηνπ γξακκαηηζκνχ ζεκαίλεη φηη «δηδάζθνπκε ηνλ γξακκαηηζκφ έηζη ψζηε λα καζαίλνπλ νη ζπκκεηέρνληεο λα πεηπραίλνπλ ηνπο θνηλσληθνχο ηνπο ζηφρνπο, δίλνληάο ηνπο δειαδή ηε δπλαηφηεηα πξφζβαζεο ζε ζπλαθείο ρξήζεηο ηνπ, ρσξίο σζηφζν λα ππεηζέξρεηαη ε θξηηηθή δηάζηαζε, κε κηα κνξθή δηδαζθαιίαο πνπ απνδέρεηαη ηα θπξίαξρα κέζα επηθνηλσλίαο κε ηνπο δηθνχο ηνπο φξνπο σο θάηη δεδνκέλν θαη θπζηθφ» (Baynham 2002: 12). 1.3 Γξακκαηηζκόο ζηα κέζα Ενχκε ζε κηα επνρή θαηά ηελ νπνία ιακβάλεη ρψξα ζεκειηψδε αιιαγή ζηε θχζε ηεο παηδείαο θαη κάζεζεο, φπσο ςεθηαθέο, πφξσλ πνιπκέζσλ εηζέξρνληαη ζηνλ θφζκν καο. Αιθαβεηηζκφο θαη εθκάζεζε επαλαπξνζδηνξίδνληαη απφ ηελ ςεθηαθή επηθνηλσλία θαη ηηο πνιπκεζηθέο ηερλνινγίεο, νη νπνίεο γίλνληαη γξήγνξα κέξνο ηεο επνρήο ηεο πιεξνθνξίαο ζηελ νπνία δνχκε. Σερλνινγίεο πνιπκέζσλ θαη ππεξκέζσλ αιιάδνπλ παξαδνζηαθνχο νξηζκνχο ηεο παηδείαο θαη ηεο κάζεζεο. Πξνθχπηεη, ινηπφλ, κία άκεζε αλάγθε γηα έλα λέν είδνο γξακκαηηζκνχ βαζηζκέλνπ ζηηο ΣΠΔ, ν νπνίνο κπνξεί λα παξνπζηαζηεί σο απνηεινχκελνο απφ ηα παξαθάησ ηξία ζπζηαηηθά, αληίζηνηρα ησλ ηξηψλ κέρξη ηψξα βαζηθψλ ζπζηαηηθψλ ηνπ θιαζζηθνχ γξακκαηηζκνχ: Αλάγλσζε εχξεζε πιεξνθνξίαο κε αλαδήηεζε ζε γξαπηέο πεγέο, παξαηήξεζε, ζπιινγή θαη θαηαγξαθή Γξαθή επηθνηλσλία κε ρξήζε hypermedia (ππεξκέζσλ) κε ρξήζε ζπλδπαζκνχ φισλ ησλ ηχπσλ ηεο πιεξνθνξίαο θαη φισλ ησλ κέζσλ, θαη Αξηζκεηηθή ζρεδηαζκφο αληηθεηκέλσλ θαη πξάμεσλ. Σα παιηά κέζα (ξαδηφθσλν, ηειεφξαζε, εθεκεξίδα, θηλεκαηνγξάθνο) ζπλδπάδνληαη κε ηα λέα ςεθηαθά κέζα (ππνινγηζηήο, ηζηνιφγηα, θνηλφηεηεο θνηλσληθέο δηθηχσζεο, δηαδίθηπν θ.ι.π.) κε απνηέιεζκα λα ππάξρνπλ πνιιαπιέο κνξθέο κάζεζεο θαη ςπραγσγίαο. Θα ιέγακε ινηπφλ πσο γξακκαηηζκφο ζηα κέζα νξίδεηαη ε ηθαλφηεηα πξφζβαζεο ζε απηά, ε θαηαλφεζε θαη θξηηηθή αμηνιφγεζή ηνπο θαη ε δεκηνπξγία πεξηερνκέλνπ. Απηφ πνπ ζεσξείηαη φηη δηαθνξνπνηεί ηα λέα, ςεθηαθά ΜΜΔ απφ ηα παξαδνζηαθά είλαη ην ζηνηρείν ηεο δηαδξαζηηθφηεηαο. ηηο κέξεο καο, ν ρξήζηεο ησλ ηερλνινγηθψλ Σελίδα 17

18 κέζσλ έρεη πνιχ πεξηζζφηεξεο δπλαηφηεηεο επηινγψλ θαη πεξηζζφηεξεο δπλαηφηεηεο δξάζεο. Γη απηφλ αθξηβψο ην ιφγν, ν ρξήζηεο δελ κπνξεί λα ζεσξεζεί πηα έλαο απιφο παζεηηθφο δέθηεο κελπκάησλ θαη πιεξνθνξηψλ. «Ζ δηάδξαζε ελζαξθψλεη φιεο ηηο ειπίδεο ηνπ μεπεξάζκαηνο ηεο παζεηηθφηεηαο, πνπ ππήξρε ζηελ έλλνηα ηεο πξφζιεςεο ησλ κελπκάησλ ησλ ΜΜΔ. Δηζάγεη ηε δπλαηφηεηα λα νξηζζνχλ εθ λένπ νη ζρέζεηο πνκπνχ-δέθηε, λα εμαιεηθζνχλ νη θίλδπλνη ηεο ρεηξαγψγεζεο θαη ηεο ππνηαγήο ησλ παξαδνζηαθψλ ΜΜΔ» (Carrier J.P. & Αζιαλίδνπ., 2004: 87). Ο ρξήζηεο ησλ λέσλ κέζσλ κπνξεί λα αλαδεηήζεη ηελ πιεξνθνξία πνπ επηζπκεί κέζα απφ ην Γηαδίθηπν, λα επέκβεη ζηελ πιεξνθνξία θαη λα ηε ζπκπιεξψζεη, λα επηθνηλσλήζεη κε άιινπο δίλνληαο θαη παίξλνληαο ηελ πιεξνθνξία ζηνλ ίδην ρξφλν, μεπεξλψληαο εκπφδηα ζηελ επηθνηλσλία πνπ ζέηεη ε απφζηαζε θαη ε έιιεηςε ρξφλνπ. Σα κέζα ςπραγσγίαο, πιεξνθφξεζεο θαη επηθνηλσλίαο κπνξνχλ λα αμηνπνηεζνχλ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία γηα ηελ θαιιηέξγεηα ηνπ επηζηεκνληθνχ αιιά θαη ηνπ θξηηηθνχ εγγξακαηηζκνχ ησλ παηδηψλ. χκθσλα κε ηνλ Reinking (1994: 16), "ν αδπζψπεηνο ξπζκφο κε ηνλ νπνίν ειεθηξνληθέο κνξθέο γξαπηήο επηθνηλσλίαο επεθηείλνληαη, δείρλεη θαζαξά φηη νη εθπαηδεπηηθνί πξέπεη λα εμνηθεησζνχλ κε ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ ειεθηξνληθψλ θεηκέλσλ. Μφλν ηφηε ζα κπνξέζνπκε λα ζέζνπκε ηα ζεκέιηα γηα ηελ αλάπηπμε κηαο ειεθηξνληθήο επηθνηλσλίαο πνπ ζα καο πξνεηνηκάζεη γηα ην κέιινλ». Αμίδεη λα αλαθέξνπκε ην ζπκπέξαζκα ζην νπνίν θαηαιήγνπλ νη Carrier & Αζιαλίδνπ (2004: 111), επηζεκαίλνληαο φηη ην ζρνιείν είλαη «απηφ πνπ δίλεη εθφδηα γηα λα αληηκεησπίζεη ν άλζξσπνο νπνηαδήπνηε ρεηξαγψγεζε λα δεκηνπξγήζεη απνζηάζεηο αζθαιείαο απφ απηά (δει. ηα ΜΜΔ), αιιά θαη λα θαιιηεξγήζεη ηηο ζπλζήθεο θαη ηα θξηηήξηα απφιαπζήο ηνπο». Κάπνηνη εθπαηδεπηηθνί πξνηείλνπλ φηη "ε θαηαζθεπή λνήκαηνο απφ πνιιαπιέο νπηηθέο γσλίεο, κε ηε ρξήζε πνιιαπιψλ πεγψλ κέζσλ ελεκέξσζεο, παξέρεη κηα βαζχηεξε θαηαλφεζε ησλ πνιχπινθσλ πιεξνθνξηψλ, εηδηθά αλ θάπνηνο ζηεξείηαη πξνγελέζηεξε γλψζεο γηα έλα ζέκα» (Kinzer & Leu, 1997: 130). Ζ δεκηνπξγία λέσλ ηξφπσλ αιιειεπίδξαζεο κε θείκελα δείρλεη φηη πξέπεη λα δηεπξπλζεί ε αληίιεςή καο πεξί παηδείαο θαη λα κηιάκε αθφκε θαη γηα παηδείεο θαη φρη γηα παηδεία. Σα δηαθνξεηηθά κνληέια πνπ αλαγλσξίδνληαη ζήκεξα δηεζλψο φζνλ αθνξά ζην γξακκαηηζκφ ησλ κέζσλ είλαη: o νπηηθναθνπζηηθφο αιθαβεηηζκφο, ν θηλεκαηνγξαθηθφο Σελίδα 18

19 αιθαβεηηζκφο, ε ηειενπηηθή αγσγή, ν ςεθηαθφο αιθαβεηηζκφο, ν πιεξνθνξηαθφο αιθαβεηηζκφο θαη ν δηαδηθηπαθφο αιθαβεηηζκφο. 1.4 Πιεξνθνξηαθόο γξακκαηηζκόο ή πιεξνθνξηαθή παηδεία Ζ Πιεξνθνξηαθή Παηδεία νξίδεηαη σο «ε θαηαλόεζε θαη απόθηεζε ησλ δπλαηνηήησλ πνπ επηηξέπνπλ ζε έλα άηνκν, λα αλαγλσξίδεη πόηε ρξεηάδεηαη θάπνηεο ζπγθεθξηκέλεο πιεξνθνξίεο, θαζώο επίζεο θαη ε ηθαλόηεηα λα αμηνινγεί θαη λα ρξεζηκνπνηεί απνηειεζκαηηθά ηηο απαηηνύκελεο πιεξνθνξίεο» (ALA, 2004). Δκπεξηέρεη δειαδή θαη ηελ θαηνρή βαζηθψλ δεμηνηήησλ ρξήζεο ππνινγηζηψλ, αιιά θαη ηηο δπλαηφηεηεο επηθνηλσλίαο, αλαδήηεζεο θαη αλάθηεζεο ησλ απαηηνχκελσλ πιεξνθνξηψλ. Ο φξνο πιεξνθνξηαθή παηδεία έρεη δερζεί θαηά θαηξνχο αλαζεσξήζεηο θαη θξηηηθέο ζην εμσηεξηθφ. Έρνπλ επίζεο πξνηαζεί δηάθνξνη νξηζκνί απφ νξγαληζκνχο, ηδξχκαηα θαη ζπγγξαθείο (Virkus, 2003). ηελ ειιεληθή βηβιηνγξαθία, αλ θαη ηείλεη λα επηθξαηήζεη ν φξνο «πιεξνθνξηαθή παηδεία», ζπλαληάηαη θαη ν φξνο «πιεξνθνξηαθφο γξαµµαηηζµφο» (Κσζηάθε, 2001) ζαλ µία απφιπηε µεηάθξαζε ηνπ αγγιηθνχ φξνπ information literacy. Γεληθά ε πιεξνθνξηαθή παηδεία ζπλίζηαηαη ζηνλ νπηηθφ γξαµµαηηζµφ (Visual Literacy), ην γξαµµαηηζµφ ησλ µέζσλ (Media Literacy), ην γξαµµαηηζµφ ζηε ρξήζε Ζιεθηξνληθψλ Τπνινγηζηψλ (Computer Literacy), θαη δηθηπαθφ γξαµµαηηζµφ (Network Literacy). ε πνιιέο επξσπατθέο ρψξεο νη φξνη πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα λα δειψλνπλ ηελ πιεξνθνξηαθή παηδεία ηείλνπλ λα αλαθέξνληαη ζε δεμηφηεηεο. Τπ απηή ηελ έλλνηα ν νξηζκφο θαη θαηαλφεζε ηεο έλλνηαο θαίλεηαη λα ζπλδέεηαη κε ηνπο ηξφπνπο κε ηνπο νπνίνπο ε έλλνηα ηεο δεμηφηεηαο νξίδεηαη θαη γίλεηαη αληηιεπηή (Virkus, 2003). Παξαθάησ παξαηίζεληαη κηα ζεηξά απφ νξηζκνχο ζρεηηθά κε ηελ πιεξνθνξηαθή παηδεία ζχκθσλα κε ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία. O νξηζκφο πνπ δίλεηαη απφ ηελ Βηθηπαίδεηα είλαη ν αθφινπζνο: «Ζ πιεξνθνξηαθή παηδεία είλαη ε ηθαλφηεηα κηαο θνηλσλίαο λα πξνζδηνξίδεη ηελ αλάγθε γηα πιεξνθνξία θαη έπεηηα λα βξίζθεη, λα ζπιιέγεη, λα νξγαλψλεη, λα αμηνινγεί θαη λα ρξεζηκνπνηεί ηελ πιεξνθνξία γηα λα ηελ πξνζθέξεη ζηα κέιε ηεο θαζψο δηακνξθψλεη ηελ βάζε γηα δηαρξνληθή κάζεζε». «Ζ πιεξνθνξηαθή παηδεία είλαη έλα ζχλνιν γλψζεσλ θαη δεμηνηήησλ πνπ ζπκβάιινπλ φρη κφλν ζηελ αλαγλψξηζε ηεο αλάγθεο γηα πιεξνθφξεζε, αιιά θαη ζηνλ Σελίδα 19

20 εληνπηζκφ, ζηελ αλάθηεζε, ζηελ αλάιπζε θαη ζηελ απνηειεζκαηηθή αμηνπνίεζε ηεο πιεξνθνξίαο. Χο πιεξνθνξηαθή παηδεία νξίδεηαη ε ηθαλφηεηα αλαγλψξηζεο, εληνπηζκνχ, αμηνιφγεζεο, νξγάλσζεο θαη απνηειεζκαηηθήο δεκηνπξγίαο θαη ρξήζεο ηεο πιεξνθνξίαο κε ζθνπφ λα δηεθπεξαησζεί έλα ζέκα ή πξνβιεκαηηζκφο» (UNESCO, 2003). χκθσλα κε ηνλ Zurkowski (2010) ν νπνίνο εηζήγαγε ηνλ φξν «information literacy» ην 1974, «νη άλζξσπνη πνπ έρνπλ θαηαξηηζηεί ζηελ εθαξκνγή ησλ πεγψλ πιεξνθφξεζεο ζηελ εξγαζία ηνπο κπνξνχλ λα απνθαινχληαη πιεξνθνξηαθψο εγγξάκκαηνη. Έρνπλ κάζεη ηερληθέο θαη δεμηφηεηεο γηα ηελ αμηνπνίεζε επξείαο θιίκαθαο εξγαιείσλ πιεξνθφξεζεο, θαζψο θαη ησλ βαζηθψλ πεγψλ γηα ηε δηακφξθσζε πιεξνθνξηαθψλ ιχζεσλ ζηα πξνβιήκαηά ηνπο». Ο Γεκαξάο θαηά ηελ αλαγφξεπζή ηνπ ζε επίηηκν δηδάθηνξα ηνπ Παλεπηζηεκίνπ Αζελψλ είπε φηη: «νθφο δελ είλαη εθείλνο πνπ γλσξίδεη πνιιά, αιιά εθείλνο πνπ γλσξίδεη πνχ θαη πψο ζα βξεη ηηο απαληήζεηο» (Παπάδνγινπ, 2002: 34). Σν παξαπάλσ ρσξίν κπνξνχκε λα πνχκε φηη ζπκππθλψλεη ηνλ νξηζκφ ηεο πιεξνθνξηαθήο παηδείαο, δειαδή, ηελ ηθαλφηεηα λα εληνπίδεη θαη λα ρξεζηκνπνηεί θαλείο ηελ πιεξνθνξία ζε νπνηαδήπνηε κνξθή ηεο πξνθεηκέλνπ λα ιεηηνπξγεί απνηειεζκαηηθά κέζα ζηε ζχγρξνλε θνηλσλία (Lamouroux, 2006). Ο ζπλεζέζηεξνο νξηζκφο αλήθεη ζηνλ Doyle πνπ ραξαθηεξίδεη ηελ πιεξνθνξηαθή παηδεία σο ηε δπλαηφηεηα πξφζβαζεο, αμηνιφγεζεο θαη ρξήζεο ηεο πιεξνθνξίαο κέζσ πνηθηιίαο πεγψλ (Eyre, ζην Παπάδνγινπ, 2002: 28). Ζ Έλσζε Κνιεγηαθψλ θαη Δξεπλεηηθψλ Βηβιηνζεθψλ ησλ ΖΠΑ (ACRL, 2001: 5) δίλεη ηνλ παξαθάησ νξηζκφ: «Ζ πιεξνθνξηαθή παηδεία πεξηθιείεη πην πνιιά απφ θαιή ζπκπεξηθνξά αλαδήηεζεο ηεο πιεξνθφξεζεο. Δλζσκαηψλεη ηηο ηθαλφηεηεο λα αλαγλσξίδεη πφηε ρξεηάδεηαη ε πιεξνθνξία θαη πφηε πξέπεη λα εθθξαζηνχλ εξσηήκαηα ζρεδηαζκέλα γηα λα ζπιιέμνπλ ηελ απαξαίηεηε πιεξνθφξεζε. Πεξηιακβάλεη απνηίκεζε θαη κεηά-ρξήζε πιεξνθφξεζεο κε θαηάιιειν θαη εζηθφ ηξφπν, κφιηο αλαθηεζεί απφ θάζε κέζν...». Ζ κέζνδνο πνπ αθνινπζνχλ ηα πεξηζζφηεξα πξνγξάµµαηα πιεξνθνξηαθήο παηδείαο γηα ηε δηδαζθαιία ησλ πιεξνθνξηαθψλ δεμηνηήησλ είλαη γλσζηή σο «The Big Six» θαη πεξηιακβάλεη ηα εμήο ζηάδηα: Πξνζδηνξηζµφο εξγαζίαο - ζηφρνπ (task definition): ν µαζεηήο δηαηππψλεη ην εξεπλεηηθφ εξψηεµα θαη πξνζδηνξίδεη ηηο πηζαλέο πιεξνθνξίεο πνπ ρξεηάδνληαη γηα ηελ νινθιήξσζε ηεο εξγαζίαο. Σελίδα 20

21 ηξαηεγηθέο αλαδήηεζεο πιεξνθνξηψλ (information seeking strategies): ν εθπαηδεπηηθφο παξνπζηάδεη ζην µαζεηή ηηο πηζαλέο πεγέο πιεξνθνξηψλ θαη ηνλ θαζνδεγεί ζηηο θαιχηεξεο απφ απηέο. Δληνπηζµφο θαη πξφζβαζε (location and access): ν µαζεηήο εληνπίδεη ηηο πεγέο θαη ηηο απαξαίηεηεο πιεξνθνξίεο ζε απηέο ηηο πεγέο. Υξήζε ηεο πιεξνθνξίαο (information use): ν µαζεηήο µειεηά ηελ θάζε πεγή θαη απνζπά απφ απηή ηε ρξήζηµε γη απηφλ πιεξνθνξία. χλζεζε (synthesis): ν µαζεηήο νξγαλψλεη ηηο πιεξνθνξίεο πνπ έρεη ζπγθεληξψζεη απφ δηάθνξεο πεγέο θαη ηηο παξνπζηάδεη, ζπλζέηνληαο ηε δηθή ηνπ πξσηφηππε εξγαζία. Αμηνιφγεζε (evaluation): ν µαζεηήο αμηνινγεί ηε δηαδηθαζία, δειαδή ηελ επάξθεηα ηνπ πιηθνχ, ηελ πνηφηεηα ησλ πιεξνθνξηψλ, αιιά θαη ην ηειηθφ πξντφλ, δειαδή ηελ εξγαζία πνπ ν ίδηνο ζπλέζεζε. (Εαξβαιά 2006). Ζ αλάπηπμε ηεο πιεξνθνξηαθήο παηδείαο έρεη θαηαζηεί αλαγθαία ιφγσ ηεο πιεζψξαο ησλ πιεξνθνξηψλ πνπ καο θαηαθιχδνπλ θαη δεκηνπξγνχλ ηελ αλάγθε επηινγήο, αμηνιφγεζεο θαη απνηειεζκαηηθήο ρξήζεο ηνπο. Ζ αλάπηπμε ηνπ δηαδηθηχνπ εμαζθάιηζε πξφζβαζε ζε απηήλ ηελ πιεζψξα πιεξνθνξηψλ ρσξίο ρξνληθνχο θαη ηνπηθνχο πεξηνξηζµνχο. Ζ εχθνιε πξφζβαζε ζε πιεξνθνξίεο θαζηζηά ην δηαδίθηπν πνιχηηµν εξεπλεηηθφ εξγαιείν πνπ επηηξέπεη ζηνπο ρξήζηεο λα εληνπίδνπλ εχθνια θαη γξήγνξα ηηο πιεξνθνξίεο πνπ αλαδεηνχλ, αιιά θη εμίζνπ εχθνια λα πεξλνχλ ζηε δεµηνπξγία ελφο ηειηθνχ πξντφληνο µε µεξηθέο θηλήζεηο αληηγξαθήο θαη επηθφιιεζεο (Κσζηάθε, 2001). ηφρνο ηεο πιεξνθνξηαθήο παηδείαο είλαη ε αλάπηπμε ηεο θξηηηθήο ζθέςεο θαη ε ζπγθξφηεζε ηεο γλψζεο κέζα απφ ηελ αλάθηεζε θαη ηελ απνηίκεζε ηεο πιεξνθνξίαο (Bodi, 1998). Ζ πιεξνθφξεζε έξρεηαη ζηνπο αλζξψπνπο ζε κε θηιηξαξηζκέλεο κνξθέο, εγείξνληαο εξσηήκαηα γηα ηελ απζεληηθφηεηα, εγθπξφηεηα θαη αμηνπηζηία ηεο. Δπηπιένλ, ε πιεξνθφξεζε είλαη δηαζέζηκε κέζσ πνιιαπιψλ κέζσλ, φπσο γξαθηθά, αθνπζηηθά θαη θεηκέλνπ θαη απηά δεκηνπξγνχλ λέεο πξνθιήζεηο γηα ηα άηνκα θαηά ηελ απνηίκεζε θαη ηελ θαηαλφεζή ηεο. Ζ αβέβαηε πνηφηεηα θαη επεθηεηλφκελε πνζφηεηα ηεο πιεξνθφξεζεο ζέηνπλ κεγάιεο πξνθιήζεηο ζηελ θνηλσλία. Ζ απφηνκε αθζνλία ηεο πιεξνθφξεζεο δελ ζα δεκηνπξγήζεη απφ κφλε ηεο κηα πην πιεξνθνξεκέλε θνηλσλία πνιηηψλ, ρσξίο έλα ζπκπιεξσκαηηθφ πιέγκα ηθαλνηήησλ, απαξαίηεησλ γηα ηελ απνηειεζκαηηθή ρξήζε ηεο πιεξνθφξεζεο. Σελίδα 21

22 «Ζ πιεξνθνξηαθή παηδεία είλαη ε βάζε ηεο δηα βίνπ εθπαίδεπζεο» (Αbdelaziz, 2004). Δίλαη θνηλφο ηφπνο ζε φινπο ηνπο επηζηεκνληθνχο θιάδνπο, ζε θάζε καζεζηαθφ πεξηβάιινλ θαη ζε φια ηα επίπεδα ηεο εθπαίδεπζεο. Καζηζηά ηθαλνχο ηνπο εθπαηδεπφκελνπο λα θαηέρνπλ ην πεξηερφκελν θαη λα επεθηείλνπλ ηηο έξεπλέο ηνπο, λα γίλνληαη πην απηνθαηεπζπλφκελνη θαη λα αλαιακβάλνπλ κεγαιχηεξν έιεγρν πάλσ ζηελ εθπαίδεπζή ηνπο. Έλα άηνκν κε πιεξνθνξηαθή παηδεία είλαη ηθαλφ λα: Πξνζδηνξίδεη ηελ έθηαζε ηεο απαηηνχκελεο πιεξνθφξεζεο Έρεη πξφζβαζε ζηελ απαηηνχκελε πιεξνθφξεζε απνηειεζκαηηθά θαη ηθαλνπνηεηηθά Απνηηκά ηελ πιεξνθφξεζε θαη ηηο πεγέο ηεο κε θξηηηθφ πλεχκα Δλζσκαηψλεη επηιεγκέλε πιεξνθφξεζε ζηε γλσζηηθή βάζε θάπνηνπ Υξεζηκνπνηεί ηελ πιεξνθφξεζε απνηειεζκαηηθά γηα λα επηηειέζεη έλα ζπγθεθξηκέλν ζθνπφ Καηαλνεί ηα νηθνλνκηθά, λνκηθά θαη θνηλσληθά ζέκαηα πνπ πεξηβάιινπλ ηε ρξήζε ηεο πιεξνθφξεζεο, έρεη πξφζβαζε θαη ρξεζηκνπνηεί ηελ πιεξνθφξεζε εζηθά θαη λφκηκα. Ζ πιεξνθνξηαθή παηδεία ζρεηίδεηαη κε ηηο επηδεμηφηεηεο ηεο ηερλνινγίαο ηεο πιεξνθφξεζεο, αιιά έρεη επξχηεξεο εθαξκνγέο γηα ην άηνκν, ην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα θαη ηελ θνηλσλία. Οη επηδεμηφηεηεο ηεο ηερλνινγίαο ηεο πιεξνθφξεζεο θαζηζηνχλ ην άηνκν ηθαλφ λα ρξεζηκνπνηεί ππνινγηζηέο, εθαξκνγέο ινγηζκηθνχ, βάζεηο δεδνκέλσλ θαη άιιεο ηερλνινγίεο γηα λα επηηχρεη κηα επξεία πνηθηιία ζθνπψλ αθαδεκαΐθψλ, ζρεηηδφκελσλ κε ηελ εξγαζία θαη πξνζσπηθψλ. Σα άηνκα κε πιεξνθνξηαθή παηδεία αλαπφθεπθηα αλαπηχζζνπλ ηερλνινγηθέο επηδεμηφηεηεο. Ζ πιεξνθνξηαθή παηδεία, αλ θαη επηδεηθλχεη ζεκαληηθή επηθάιπςε κε επηδεμηφηεηεο ηεο ηερλνινγίαο ηεο πιεξνθφξεζεο, είλαη κηα επδηάθξηηε θαη επξχηεξε πεξηνρή δεμηνηήησλ. ιν θαη πην πνιχ, νη επηδεμηφηεηεο ηεο ηερλνινγίαο ηεο πιεξνθφξεζεο είλαη ζπλπθαζκέλεο θαη ππνζηεξίδνπλ ηελ πιεξνθνξηαθή παηδεία. Ζ έθζεζε National Research Council (Δζληθφ πκβνχιην Έξεπλαο, 1999) αλαθέξεη φηη ε «παηδεία ππνινγηζηψλ» αλαθέξεηαη ζηελ παπαγαιίζηηθε κάζεζε ζπγθεθξηκέλσλ κεραλεκάησλ θαη εθαξκνγψλ ινγηζκηθνχ, ελψ ε «επρέξεηα κε ηελ ηερλνινγία» εζηηάδεηαη ζηελ θαηαλφεζε ησλ ππνθείκελσλ ελλνηψλ ηεο ηερλνινγίαο θαη ηεο εθαξκνγήο ηεο επίιπζεο πξνβιεκάησλ θαη ηεο θξηηηθήο ζθέςεο ζηε ρξήζε ηεο ηερλνινγίαο. Ζ Σελίδα 22

23 «επρέξεηα» ηεο ηερλνινγίαο ηεο πιεξνθφξεζεο εζηηάδεηαη ζε κηα βαζηά θαηαλφεζε ηεο ηερλνινγίαο θαη βαζκηαία, ζε φιν θαη πην πνιχ επηδέμηα ρξήζε ηεο. H «επρέξεηα» κε ηελ ηερλνινγία ηεο πιεξνθφξεζεο ίζσο απαηηνχλ πεξηζζφηεξν πλεπκαηηθέο ηθαλφηεηεο απφ ηελ παπαγαιίζηηθε κάζεζε ηνπ ινγηζκηθνχ θαη ησλ κεραλεκάησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ «παηδεία ησλ ππνινγηζηψλ», αιιά ην επίθεληξν είλαη αθφκα ζηελ ίδηα ηελ ηερλνινγία. Ζ πιεξνθνξηαθή παηδεία, απφ ηελ άιιε κεξηά, είλαη έλα πλεπκαηηθφ πιαίζην γηα θαηαλφεζε, εχξεζε, απνηίκεζε θαη ρξήζε ηεο πιεξνθφξεζεο κε δξαζηεξηφηεηεο πνπ κπνξνχλ λα πινπνηεζνχλ ελ κέξεη απφ ηελ επρέξεηα κε ηελ ηερλνινγία ηεο πιεξνθφξεζεο, ελ κέξεη απφ εχερεο εξεπλεηηθέο κεζφδνπο, αιιά ην θπξηφηεξν, κέζσ θξηηηθήο νμπδέξθεηαο θαη ζπιινγηζκνχ. χκθσλα κε ην Μλεκφλην ηεο Δπξσπατθήο επηηξνπήο γηα ηε Γηα βίνπ Μάζεζε, ε κάζεζε ηνπ ηξφπνπ πνπ καζαίλνπκε, ε πξνζαξκνγή ζηελ αιιαγή θαη ε θαηαλφεζε ηνπ πιήζνπο ησλ πιεξνθνξηψλ είλαη δεμηφηεηεο πνπ πξέπεη λα απνθηήζνπλ φινη (ΔC, 2000). Ζ UNESCO έρεη επίζεο ηνλίζεη ηελ αλάγθε ηνπ ζχγρξνλνπ αλζξψπνπ θαη θπξίσο ηνπ καζεηή θαη ζπνπδαζηή «λα μέξεη γηαηί, πφηε θαη πψο λα ρξεζηκνπνηεί ηα πιεξνθνξηαθά εξγαιεία θαη λα αμηνινγεί κε θξηηηθφ πλεχκα ηελ πιεξνθνξία πνπ παξέρνπλ». πσο δειψλεη θαη ε Bruce (2002) ε πιεξνθνξηαθή παηδεία είλαη ε θπζηθή εμέιημε ηεο έλλνηαο ηεο παηδείαο ζηε ζεκεξηλή θνηλσλία ηεο πιεξνθνξίαο. Δίλαη επνκέλσο απαξαίηεην ε πιεξνθνξηαθή παηδεία λα εηζαρζεί σο ζεζκνζεηεκέλε γλψζε ζην ζρνιηθφ πιαίζην. Παξάιιεια, νη ηερληθέο δηδαζθαιίαο έρνπλ πιένλ εμειηρζεί απφ ηελ παξαδνζηαθή άθακπηε κνξθή παξάδνζεο-γλψζεο απφ ηνλ θαζεγεηή θαη ζηείξαο απνζηήζηζεο απφ ηνλ καζεηή ζε κηα πνιχ πην δηαδξαζηηθή (interactive) δηδαθηηθή δηαδηθαζία. Ο ξφινο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ είλαη λα κεηαδίδεη ζηνλ εθπαηδεπφκελν ηηο θαηάιιειεο ζηξαηεγηθέο γηα ηελ θαηαλφεζε, ηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ θαη ηελ εθαξκνγή ησλ γλψζεψλ ηνπ (Αλαζηαζηάδνπ, Γεκνπνχινπ, ηνχκπε, 2007). Μέζσ ηεο πιεξνθνξηαθήο παηδείαο, ν ξφινο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ κεηαζρεκαηίδεηαη ζε «ζπµβνπιεπηηθφο-εµςπρσηηθφο» παξά «δηδαθηηθφο» θαη «θαζνδεγεηηθφο» (Εαξβαιά, 2006). Σειηθά ν εθπαηδεπηηθφο είλαη εθείλνο, ν νπνίνο ζα θάλεη ην παηδί απφ ηα µηθξά ηνπ ρξφληα λα δεηάεη ηελ πιεξνθνξία, λα ζέηεη εξσηήµαηα θαη λα δεηά ιχζεηο, λα θξαηά ηελ παιηά γλψζε θαη λα δέρεηαη ηελ θαηλνχξγηα γηα λα ρηίζεη µηα λέα γλψζε δσήο (Σζανχζεο, 1998). Σελίδα 23

24 1.5 Πνιπγξακκαηηζκόο- Πνιπηξνπηθόηεηα ηε ζεκεξηλή ζπγθπξία είλαη θαλεξφ φηη φιν θαη πεξηζζφηεξν νη επηθνηλσληαθέο πξαθηηθέο εκπινπηίδνληαη ηφζν ζε κέζα φζν θαη ζε ηξφπνπο δηαρείξηζεο ηεο αλζξψπηλεο επηθνηλσλίαο. Ζ θαηάζηαζε απηή θαζηζηά επηηαθηηθή ηελ αλάγθε ηεο αλάπηπμεο κίαο λέαο δεμηφηεηαο, απηήο ηνπ πνιπγξακκαηηζκνχ, ψζηε ν δέθηεο ησλ πιεξνθνξηψλ απηψλ λα είλαη ζε ζέζε λα ηηο επεμεξγαζηεί θξηηηθά.. Ο ζπλαθφινπζνο πνιιαπιαζηαζκφο θαη πινπξαιηζκφο ησλ επηθνηλσληαθψλ κέζσλ, νδήγεζε ζηε δηαπίζησζε φηη ε επηθνηλσλία θαη νη ηξφπνη ηεο δελ είλαη δπλαηφλ πιένλ λα εξκελεχνληαη θαη λα εξεπλψληαη κε βάζε ηα δεδνκέλα ηνπ παξειζφληνο. Έηζη, ην 1994 κία νκάδα δψδεθα επηζηεκφλσλ απφ φιν ηνλ θφζκν ζπλήιζαλ ζην New London ηνπ New Hampshire, ζηηο Ζ.Π.Α., ψζηε λα ζπδεηήζνπλ ην κέιινλ ηεο δηδαζθαιίαο ηνπ γξακκαηηζκνχ ππφ ηηο λέεο ζπλζήθεο. Ζ νκάδα απηή νλνκάζηεθε New London Group, θαη ην 1996 δεκνζίεπζε ην πξψην θείκελφ ηεο, εηζάγνληαο ηελ έλλνηα ηνπ πνιπγξακκαηηζκνχ (mulitiliteracy). Ζ έλλνηα απηή αλαθέξεηαη ζηελ ηθαλφηεηα αληίιεςεο ηεο κνξθηθήο πνηθηιίαο πνπ κπνξνχλ λα έρνπλ νη ζεκεησηηθνί ηξφπνη θαη ηα θείκελα πνπ απηνί κνξθψλνπλ, θπξίσο κεηά ηελ εκθάληζε θαη εμάπισζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ θαη ησλ ηερλνινγηψλ ησλ πνιπκέζσλ, ζηα πιαίζηα πνιχγισζζσλ θαη πνιππνιηηηζκηθψλ θνηλσληψλ (Κππξηψηεο, 2006). πκπιεξσκαηηθή έλλνηα ηνπ πνιπγξακκαηηζκνχ είλαη απηή ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο (multimodality) πνπ αλαθέξεηαη ζηελ πνηθηιφηεηα ησλ ζεκεησηηθψλ ζπζηεκάησλ πνπ δηακνξθψλνπλ ηα θείκελα. Πην ζπγθεθξηκέλα αλαθέξεηαη ζηελ πνηθηιία ησλ ζεκεησηηθψλ ηξφπσλ (modes) πνπ αμηνπνηνχληαη πξνθεηκέλνπ λα δεκηνπξγεζεί έλα θείκελν, ζε αληηδηαζηνιή κε ηα κνλνηξνπηθά θείκελα ηνπ παξειζφληνο. Eίλαη πξνθαλέο πσο έλα πνιπηξνπηθφ θείκελν ζπληίζεηαη απφ επί κέξνπο κνλνηξνπηθά «ζεκεία» θαη ηηο κεηαμχ ηνπο δηαζπλδέζεηο. Απηφ πνπ ζεσξνχκε φηη δηαθνξνπνηεί ηα θείκελα ηνπ παξειζφληνο απφ ηα ζχγρξνλα είλαη ε έκθαζε πνπ δίδεηαη ζηνπο κε ιεθηηθνχο ζεκεησηηθνχο ηξφπνπο πνπ αμηνπνηνχλ. Γεγνλφο παξακέλεη φηη ε πνιπηξνπηθφηεηα ησλ θεηκέλσλ είλαη κία πξαγκαηηθφηεηα θαη ν θάζε έλαο νθείιεη λα θαηαθηήζεη ηα εθφδηα πνπ ζα ηνπ επηηξέςνπλ λα είλαη ζε ζέζε λα εξκελεχεη ηέηνηνπ είδνπο θείκελα. Καηά θάπνην ηξφπν, λα γίλεη θαηαλνεηφ φηη πιένλ, θαη ππφ ηελ επίδξαζε ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ, ν αιθαβεηηζκφο δηαθνξνπνηείηαη, θαη Σελίδα 24

25 εμειίζζεηαη ζε πνιπγξακκαηηζκφ. Με ηνλ ηξφπν απηφ ζα είλαη ζε ζέζε λα απνθσδηθνπνηεί ην πιήζνο ησλ επηθνηλσληαθψλ κελπκάησλ πνπ εθπέκπνληαη θαζεκεξηλά αλαδεηψληαο δέθηεο θαη αλάινγα λα ηα αμηνινγεί θαη ελδερνκέλσο λα ηα αμηνπνηεί. Με δεδνκέλε ηελ εγγελή νκνηφηεηα ηειεφξαζεο θαη ειεθηξνληθψλ ππνινγηζηψλ, ηνπιάρηζηνλ ζε επίπεδν interface(δηεπαθήο ρξήζηε-κέζνπ), αιιά θαη θαηαλνψληαο φηη νη λέεο ηερλνινγίεο απνηεινχλ ην ηδαληθφ πεξηβάιινλ αλάπηπμεο πνιπηξνπηθψλ θεηκέλσλ, ιφγσ ησλ ηερλνινγηθψλ δπλαηνηήησλ ηνπο αιιά θαη ηεο επξχηαηεο δηάδνζήο ηνπο (εηδηθά ην Γηαδίθηπν), ζα κπνξνχζε θαλείο λα ηζρπξηζηεί, αθηλδχλσο, πσο νη έλλνηεο ηνπ πνιπγξακκαηηζκνχ θαη ηνπ ηερλνινγηθνχ γξακκαηηζκνχ ηαπηίδνληαη ζε κεγάιν βαζκφ. Απηφ ζπκβαίλεη θαη ζηελ έληππε κεηαθνξά ηεο εηθφλαο ηεο νζφλεο ηνπ Ζ/Τ ή ηεο ηειεφξαζεο. Γίλεηαη φιν θαη πην θαλεξή ε ηάζε κίκεζεο απηήο ηεο εηθφλαο ζηα έληππα θάζε είδνπο, αθφκα θαη ζηα ζρνιηθά εγρεηξίδηα. Ο Πιεηφο Γ., ζην έξγν ηνπ «Πνιηηηζκφο ηεο εηθφλαο θαη εθπαίδεπζε. Ο ξφινο ηεο εηθνληθήο ηδενινγίαο», κεηά απφ ζρεηηθή έξεπλα, πηζηνπνηεί πσο απφ ηε δεθαεηία ηνπ 1950 έσο θαη ηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1990, ζηα ζρνιηθά εγρεηξίδηα ηεο ίδηαο ζεκαηηθήο ελφηεηαο έρνπλ πνιιαπιαζηαζηεί δξακαηηθά (κέρξη θαη 1.800%) ηα εηθνληζηηθά θείκελα. Ζ δηαπίζησζε απηή επηβεβαηψλεηαη θαη απφ ηελ Υνληνιίδνπ (1999) ε νπνία αλαθέξεη: «Ζ ρξήζε πνιπζχλζεησλ αλαπαξαζηαηηθψλ πεγψλ (πνιπηξνπηθφηεηα) δελ είλαη αζθαιψο ραξαθηεξηζηηθφ κφλν ησλ πνιπκεζηθψλ ινγηζκηθψλ αιιά θαη ησλ παξαδνζηαθφηεξσλ κέζσλ, φπσο ηα ζρνιηθά εγρεηξίδηα». Οχησο ή άιισο κία ηέηνηα εμέιημε δελ ζα ήηαλ κφλν αλακελφκελε αιιά θαη αηηνχκελε. Ζ επξχηαηε εθαξκνγή ησλ πνιπηξνπηθψλ θεηκέλσλ γελλά ην αίηεκα γηα αλάινγε εθπαίδεπζε ησλ δεθηψλ θαη θπξίσο ησλ καζεηψλ. «Ζ θξηηηθή ζεψξεζε ησλ πνιπηξνπηθψλ θεηκέλσλ ησλ ζρνιηθψλ εγρεηξηδίσλ, αιιά θπξίσο απηψλ ησλ Μ.Μ.Δ. θαη ησλ Ζ/Τ, ζπληζηά κία δεμηφηεηα πνπ ζα πξέπεη λα θαηαθηεζεί, αλ ην αηηνχκελν είλαη ην ηεξφ δηζθνπφηεξν ηεο εθπαίδεπζεο, ε θξηηηθή ζθέςε» (Κππξηψηεο, 2006). Δάλ θνηηάμνπκε γχξσ καο, ζα δηαπηζηψζνπκε φηη ε θπξηαξρία ηνπ γξαπηνχ ιφγνπ ακθηζβεηείηαη φιν θαη πεξηζζφηεξν φρη κφλν ιφγσ ηνπ εηδηθνχ βάξνπο ηεο ηειεφξαζεο, αιιά θαη ιφγσ ηεο πιαηηάο ρξήζεο ηεο εηθφλαο ζηε δηαθήκηζε, ζηα ζχκβνια θάζε είδνπο, ζηηο λέεο ηερλνινγίεο ηεο επηθνηλσλίαο. ηελ αχμεζε ηνπ ελδηαθέξνληφο καο γηα ηα άιια ζεκεησηηθά κέζα ζπλέβαιαλ θαη δηάθνξνη επηζηεκνληθνί ρψξνη, φπσο νη ζχγρξνλεο Σελίδα 25

26 ζεσξίεο ηεο ινγνηερλίαο, νη νπνίεο άιιαμαλ ηελ αληίιεςή καο γηα ην θείκελν, ινγνηερληθφ θαη κε. Σα θείκελα ζήκεξα γλσξίδνπκε πνιχ θαιά πσο είλαη πνιχζεκα θαη δελ απνηεινχλ ηε θπιαθή ελφο θαη κφλνλ λνήκαηνο. Ζ πνιπζεκία είλαη, ελ κέξεη, απνηέιεζκα θαη ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο ηνπ θεηκέλνπ. Χο θείκελν ζήκεξα ε γισζζνινγία, νη ζεσξίεο ηεο ινγνηερλίαο αιιά θαη ε εθπαηδεπηηθή γισζζνινγία ζεσξνχλ κία ζχλζεηε πνηθηιία θνηλσληθψλ θαηαζηάζεσλ ή ζπκβάλησλ: γξαπηά θείκελα θαη αθίζεο, video-clips θαη θηλεκαηνγξαθηθέο ηαηλίεο, ζρνιηθά καζήκαηα θαη πνιηηηθνί ιφγνη, ζεαηξηθέο παξαζηάζεηο ή ζεαηξηθά δξψκελα θ.ά. ηαλ ινηπφλ ζέινπκε λα κειεηήζνπκε θαη λα αλαιχζνπκε έλα θείκελν ζήκεξα, δελ εζηηάδνπκε κφλνλ ζηα γισζζηθά ηνπ ζηνηρεία αιιά εμίζνπ θαη ζηα κε-γισζζηθά. Δδψ είλαη πνπ ε έλλνηα ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο είλαη πνιιαπιψο ρξήζηκε. Ο φξνο ρξεζηκνπνηείηαη φηαλ αλαγλσξίζνπκε φηη ηα κελχκαηα ελφο θεηκέλνπ (ι.ρ. ζε ζρνιηθφ βηβιίν ή ζε θηλεκαηνγξαθηθή ηαηλία), ελφο graffiti ή κηαο δηαθήκηζεο, ηα νπνία κπνξνχλ λα θαηαλνεζνχλ απφ ηνπο θπζηθνχο ηνπ απνδέθηεο, δνκνχληαη κε ηε γιψζζα (γξαπηή θαη πξνθνξηθή), ηελ εηθφλα, ηηο θηλαηζζεηηθέο πξάμεηο (ρεηξνλνκίεο, θηλήζεηο, πφδεο, ρεηξηζκφο αληηθεηκέλσλ) θιπ. Κάζε θείκελν, ινηπφλ, ζχκθσλα κε ηε ζεσξία ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο είλαη έλα πνιιαπιφ ζχζηεκα ηξφπσλ. Οη εηζεγεηέο ηνπ φξνπ ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο (βι. θπξίσο Kress & van Leeuwen 1996) ζεσξνχλ ηελ πνιπηξνπηθφηεηα φρη έλα επηπιένλ ζηνηρείν πνπ πξέπεη λα επηζπλαθζεί ζηελ αλάιπζε ηεο επηθνηλσλίαο, αιιά σο νπζηαζηηθή θαη ζεκειηψδε παξάκεηξν θάζε θεηκέλνπ. Παξά ην γεγνλφο φηη ζηηο θνηλσληθέο επηζηήκεο νη πην εκπεξηζηαησκέλεο αλαιχζεηο πνπ γίλνληαη εζηηάδνπλ ζηνλ ηξφπν πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ηε γιψζζα πξνθεηκέλνπ λα παξαρζεί λφεκα, πνηέ δελ λνεκαηνδνηνχκε κφλν κε ηε γιψζζα. Ο ιφγνο, ζρεδφλ πάληνηε, αλαπηχζζεηαη παξάιιεια κε άιια ζεκεησηηθά κέζα. Χζηφζν, ελψ ζε ζεσξεηηθφ επίπεδν ε πνιπηξνπηθφηεηα έρεη λφεκα, ε αλάιπζε πνιπηξνπηθψλ θεηκέλσλ δελ είλαη αλεπηπγκέλε αθφκε, θαζψο ηα κεζνδνινγηθά εξγαιεία θαη νη πφξνη πνπ απαηηνχληαη (ηερλνινγηθά κέζα κεηαγξαθήο ησλ πνιπηξνπηθψλ θεηκέλσλ, φπσο κεραλή ιήςεο, video), δελ είλαη δηαζέζηκνη κε ηελ ίδηα επθνιία πνπ είλαη δηαζέζηκνη γηα ηα κε πνιπηξνπηθά θείκελα. ην ζρνιείν δηδάζθνληαη πιένλ, πνιπηξνπηθά "θείκελα": πξνζεγγίδνληαη θαη παξάγνληαη ινγνηερληθά θείκελα, δηδάζθνληαη θαη παξάγνληαη δσγξαθηθά έξγα, νη καζεηέο δξακαηνπνηνχλ θηι. Σελίδα 26

27 Απφ ηελ άιιε, ην ζρνιείν ζα φθεηιε λα αλνίμεη ηνπο νξίδνληέο ηνπ ζηε ζπζηεκαηηθή πιένλ δηδαζθαιία θαη αλάιπζε ησλ πνιπηξνπηθψλ θεηκέλσλ, πξνεηνηκάδνληαο έηζη ηνπο καζεηέο ηνπ λα ρεηξίδνληαη ηθαλνπνηεηηθά ηελ πιεζψξα ησλ πνιπηξνπηθψλ θεηκέλσλ πνπ ηνπο πεξηβάιιεη (Tχπνο, ηειεφξαζε, teletext, βηληενθιίπ, Internet θ.ιπ). Μία ζπζηεκαηηθή κειέηε θαη θαηαλφεζε ηεο πνιπηξνπηθφηεηαο απηψλ ησλ ζρνιηθψλ πνιπηξνπηθψλ "θεηκέλσλ" ζα θαζηζηνχζε ηφζν ηνπο εθπαηδεπηηθνχο φζν θαη ηνπο καζεηέο ζπλεηδεηφηεξνπο ζηελ επηθνηλσλία κεηαμχ ηνπο (αιιά θαη κε ηνπο άιινπο) θαη ζα ηνπο δηεπθφιπλε ζηελ πξφζιεςε θαη απνθσδηθνπνίεζε ηεο πξαγκαηηθφηεηαο πνπ βηψλνπλ. Καηά ζπλέπεηα, ζα έθαλε ηελ εθπαίδεπζε πην νπζηαζηηθή. (Υνληνιίδνπ Δ., 1999) Βαζηθέο παξαδνρέο ηεο παηδαγσγηθήο ησλ πνιπγξακκαηηζκψλ είλαη ε χπαξμε πνιπκνξθίαο ζηα ζχγρξνλα θείκελα θαη ζην ζχγρξνλν θφζκν θαη ε ζπρλή θαη ηαρχηαηε αιιαγή ηνπ πεξηβάιινληνο θφζκνπ, κέζα ζηνλ νπνίν θηλείηαη ν ζχγρξνλνο άλζξσπνο. Γη απηφ ε κάζεζε γηα ηελ παηδαγσγηθή ησλ πνιπγξακκαηηζκψλ απνηειεί κηα πνιχκνξθε θαη πνιπηξνπηθή δηαδηθαζία, κε ηελ νπνία ην άηνκν αλαδηακνξθψλεη ζπλερψο ηνλ ίδην ηνπ ηνλ εαπηφ, θαη κηα πξάμε ζπλερνχο δεκηνπξγίαο θαη κεηαζρεκαηηζκνχ ησλ ζεκείσλ θαη ησλ θεηκέλσλ αλάινγα κε ηα πθηζηάκελα ζηνλ πεξηβάιινληα καζεζηαθφ θαη θνηλσληθφ ρψξν δεδνκέλα θαη αλάινγα κε ηα ελδηαθέξνληα θαη ηηο πξνζδνθίεο ησλ εκπιεθφκελσλ ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία. Ζ παηδαγσγηθή ησλ πνιπγξακκαηηζκψλ πξνηείλεη δηδαθηηθέο αξρέο πνπ απνζθνπνχλ ζηνλ εθπαηδεπηηθφ πινπξαιηζκφ, ζηε δηεχξπλζε ησλ νξίδνλησλ ησλ καζεηψλ, ζηελ θαιιηέξγεηα αμηνπνίεζεο φισλ ησλ πεγψλ λνήκαηνο, ψζηε λα είλαη ζε ζέζε λα ζπλδένληαη κε άιινπο θφζκνπο δσήο. Με απηή ηελ έλλνηα ε παηδαγσγηθή ησλ πνιπγξακκαηηζκψλ δελ αλαηξεί θακία απφ δηδαθηηθέο πξαθηηθέο ηεο παηδαγσγηθήο ηνπ γξακκαηηζκνχ, αιιά ηηο ζπκπιεξψλεη επηρεηξψληαο λα εκβπζίζεη ηνπο καζεηέο ζε θαζεκεξηλέο πξαθηηθέο παξαγσγήο λνήκαηνο ρξεζηκνπνηψληαο δηάθνξα κέζα θαη κεζφδνπο. Οη αξρέο απηέο είλαη νη εμήο: α) πξνζέγγηζε ησλ θεηκέλσλ σο πνιπεπίπεδσλ, πνιπηξνπηθψλ θαη πνιχζεκσλ ζεκεησηηθψλ πξντφλησλ, β) ζηφρνο ηεο δηδαζθαιίαο είλαη ε απφθηεζε δεμηνηήησλ πνπ ζα επηηξέςνπλ ηνπο καζεηέο λα θηλεζνχλ ζηε κειινληηθή δσή ηνπο ελεξγά θαη ζπλεηδεηά. Σελίδα 27

28 γ) δίλεηαη έκθαζε ζηελ εκβχζηζε ησλ καζεηψλ ζηελ θνηλσληθή ηνπο εκπεηξία θαη κε βάζε απηή θαηαζθεπή ηνπ λνήκαηνο. Ο επαλαζρεδηαζκφο ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πεξηερνκέλνπ, ησλ δηαδηθαζηψλ κάζεζεο θαη ησλ εθπαηδεπηηθψλ ζηφρσλ είλαη αλαπφθεπθηνο. Οη λένη γξακκαηηζκνί απνθεχγνπλ ηελ απνζηήζηζε ησλ γεγνλφησλ θαη ησλ θαλφλσλ. Δληζρχνπλ ηελ ηθαλφηεηα ηεο εχξεζεο ησλ γεγνλφησλ θαη ηεο ππφζεζεο κε πξνθαζνξηζκέλσλ επηινγψλ. ην πξνζθήλην έξρεηαη ε ηθαλφηεηα ηεο θαηαλφεζεο θαη ηεο εθεχξεζεο θαλφλσλ, ηεο επίιπζεο ησλ πξνβιεκάησλ, ηνπ ζρεδηαζκνχ πξνζσπηθψλ δξαζηεξηνηήησλ. Ο ζηφρνο ηεο εθπαίδεπζεο απηήο δελ είλαη κία ζηελή ηερληθή γλψζε, αιιά ε πξνζσπηθή αλάπηπμε ζε ζπλδπαζκφ κε ηηο βαζηθέο δεμηφηεηεο ηεο πςεινχ επηπέδνπ ζθέςεο θαη δξάζεο. πλνςίδνληαο φια ηα παξαπάλσ, δηαπηζηψλνπκε φηη «κεηά απφ έκθαζε ζηελ θαιιηέξγεηα ησλ ηθαλνηήησλ ησλ καζεηψλ γηα ρξήζε ηεο γιψζζαο κε πξνζαξκνζκέλν ζηελ επηθνηλσληαθή πεξίζηαζε ηξφπν (Δπηθνηλσληαθή Πξνζέγγηζε), πέξαζε ε δηδαθηηθή ηεο γιψζζαο ζηελ θαιιηέξγεηα ηεο ηθαλφηεηαο επηινγήο ησλ ιεθηηθψλ ζπκβάζεσλ πξνζαξκνζκέλσλ ζηνλ θνηλσληθφ ζθνπφ (Γξακκαηηζκφο) γηα λα θηάζεη ζήκεξα λα δίλεη έκθαζε ζηνπο ηξφπνπο κε ηνπο νπνίνπο ζα ελδπλακσζνχλ γισζζηθά, άξα θαη θνηλσληθά, νη καζεηέο θαη λα γίλνπλ ηθαλνί λα θαηαλννχλ ηνπο δηάθνξνπο ηξφπνπο κε ηνπο νπνίνπο παξάγεηαη λφεκα, αιιά λα είλαη ζε ζέζε θαη λα εηνηκάζνπλ ην θνηλσληθφ ηνπο κέιινλ (Πνιπγξακκαηηζκνί)» (Υαηδεζαββίδεο, 2008). Σελίδα 28

29 Κεθάιαην 2 ν Υξήζε λέσλ ηερλνινγηώλ ζηελ εθπαίδεπζε Ζ εηζαγσγή ησλ Σερλνινγηψλ ηεο Πιεξνθνξίαο θαη Δπηθνηλσλίαο ζηελ εθπαίδεπζε απνηειεί δνκηθφ ζηνηρείν γηα ηα εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα ησλ ζχγρξνλσλ ρσξψλ θαη αλαπφζπαζην εξγαιείν ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο. Ζ δηδαζθαιία κε ηε βνήζεηα ππνινγηζηψλ ήδε εθαξκφδεηαη ζε πνιιέο ρψξεο θαη νη ζρεηηθέο έξεπλεο έρνπλ δείμεη φηη νη ζηφρνη ηεο Δθπαίδεπζεο εθπιεξψλνληαη ζε κεγάιν βαζκφ (Μηθξφπνπινο, 2000). Οη ΣΠΔ κπνξεί λα ιεηηνπξγήζνπλ θαηαιπηηθά, κεηαβάιινληαο ηε δνκή ηνπ ζρνιείνπ θαη νπζηαζηηθά ζπκβάιινληαο ζηελ αλαβάζκηζε ηεο κάζεζεο θαη ηελ επίηεπμε ησλ ζηφρσλ ζε φια ηα γλσζηηθά αληηθείκελα φισλ ησλ βαζκίδσλ ηεο Δθπαίδεπζεο (νισκνλίδνπ, 2001) γηαηί αιιάδνπλ ηνπο ζηφρνπο θαη ηνπο πξνζαλαηνιηζκνχο ηεο εθπαίδεπζεο, θαη παξέρνπλ λέα εξγαιεία, κέζα θαη δπλαηφηεηεο ζηνπο καζεηέο λα αλαπηχμνπλ δεμηφηεηεο πςεινχ επηπέδνπ, λα δηακνξθψζνπλ κηα λέα θνπιηνχξα κάζεζεο θαη λα νηθνδνκήζνπλ κηα νπζηαζηηθή ζρέζε κε ηε γλψζε. Ο πξνβιεκαηηζκφο ηεο εθπαηδεπηηθήο θνηλφηεηαο ζρεηίδεηαη κε ηελ νπζηαζηηθή έληαμε ησλ ΣΠΔ ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία θαζψο δεηνχκελν δελ απνηειεί ν εκπινπηηζκφο ηνπ παξαδνζηαθνχ ηξφπνπ κε ειθπζηηθφηεξε παξνπζίαζε κεγαιχηεξνπ φγθνπ πιεξνθνξηψλ ή ηε κνληεινπνίεζε θαηαζηάζεσλ αιιά ε αλακφξθσζε ηνπ παηδαγσγηθνχ πιαηζίνπ θαη ε νπζηαζηηθή ελίζρπζε ηεο δηαδηθαζίαο ηεο κάζεζεο (Ράπηεο & Ράπηε, 2003) κέζσ ρξήζεο θαηάιιεισλ ινγηζκηθψλ. Οη δηδαζθαιίεο πνπ πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζηα πιαίζηα ηεο παξνχζεο εξγαζίαο πξνυπφζεηαλ ηελ ρξήζε ησλ ΣΠΔ. Οπφηε, παξαθάησ γίλεηαη αλαθνξά ζηηο ΣΠΔ ζηελ Δθπαίδεπζε, ηα κνληέια έληαμήο ηνπο θαη εηδηθφηεξα ζε ζρέζε κε ηελ Πιεξνθνξηθή γηα ην Λχθεην. Σελίδα 29

30 2.1 Ο όξνο ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε θαη ε ζεκαζία ηνπ Οη λέεο ηερλνινγίεο ηεο πιεξνθνξίαο θαη ησλ επηθνηλσληψλ έρνπλ εμειηρζεί ζεκαληηθά ηα ηειεπηαία ρξφληα. H εμέιημε απηή ζρεηίδεηαη κε ηηο δηεπηθάλεηεο αλζξψπνπ κεραλήο (human computer interfaces), ην δηαδίθηπν, ηα πνιπκέζα θαη ηα ππεξκέζα θαη κε ηα ζχγρξνλα ινγηζκηθά, πνπ φληαο φιν θαη πεξηζζφηεξν θηιηθά κε ην ρξήζηε, έρνπλ πιένλ θαηαζηεί θνηλφ ζεκείν αλαθνξάο. Σαπηφρξνλα, ε εμέιημε ηεο εηζαγσγήο θαη ηεο έληαμεο ηεο πιεξνθνξηθήο ζην εθπαηδεπηηθφ ζχζηεκα ππήξμε επίζεο αξθεηά γξήγνξε. Γελ έιεηςαλ, σζηφζν, νη δηαθνξεηηθέο πξνζεγγίζεηο θαη νη πνιιαπιέο ζεσξήζεηο γηα ηε ζέζε ησλ Σερλνινγηψλ ηεο Πιεξνθνξίαο θαη ηεο Δπηθνηλσλίαο ζην ζρνιείν. πλήζσο, αληί ηνπ φξνπ Πιεξνθνξηθή ρξεζηκνπνηείηαη πιένλ ζε επξεία θιίκαθα ν φξνο Σερλνινγίεο ηεο Πιεξνθνξίαο θαη ησλ Δπηθνηλσληψλ: ΣΠΔ (ICT:Information and Communications Technologies). «Με ηνλ φξν απηφ ραξαθηεξίδνληαη νη ηερλνινγίεο πνπ επηηξέπνπλ ηελ επεμεξγαζία θαη ηε κεηάδνζε κηαο πνηθηιίαο κνξθψλ αλαπαξάζηαζεο ηεο πιεξνθνξίαο (ζχκβνια, εηθφλεο, ήρνη, βίληεν) θαη αθεηέξνπ ηα κέζα πνπ είλαη θνξείο απηψλ ησλ άπισλ κελπκάησλ» (Κφκεο, 2004). Οη ρξήζεηο ηνπο ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία έρνπλ σο απνηέιεζκα ηελ αλάπηπμε ζεκαληηθψλ εθπαηδεπηηθψλ εθαξκνγψλ ηφζν φζνλ αθνξά ηε δηδαθηηθή θαη καζεζηαθή δηαδηθαζία φζν θαη ηε δηαρείξηζε ηνπ ζρνιηθνχ πεξηβάιινληνο. Σα νθέιε απφ ηελ εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε είλαη πνιιαπιά, κεξηθά απφ απηά είλαη: Γηεπθνιχλεηαη ε επηθνηλσλία ησλ εθπαηδεπηηθψλ, είλαη δπλαηή ε δεκηνπξγία θνηλφηεηαο, δίλεηαη πξφζβαζε ζε πιεξνθνξίεο απξφζηηεο, βειηηψλνληαη νη δπλαηφηεηεο ηεο δηδαζθαιίαο, ππνζηεξίδνληαη λέεο ζηξαηεγηθέο δηδαζθαιίαο θαη βειηηψλεηαη ε παξαγσγηθφηεηα ηνπ θαζεγεηή. Αο δνχκε αλαιπηηθφηεξα ην θαζέλα απφ απηά: Ζ επηθνηλσλία ησλ εθπαηδεπηηθψλ δηεπθνιχλεηαη κέζσ ηνπ ειεθηξνληθνχ ηαρπδξνκείνπ, κέζα απφ ηηο νκάδεο ζπδεηήζεσλ θαη κέζα απφ ηζηνζειίδεο πνπ δηεπθνιχλνπλ ηελ αληαιιαγή εκπεηξηψλ θαη απφςεσλ ζε παγθφζκην επίπεδν. Δίλαη δπλαηή ε δεκηνπξγία κηαο on-line θνηλφηεηαο εθπαηδεπηηθψλ ψζηε νη απνζηάζεηο λα εθκεδελίδνληαη θαη λα κελ ληψζνπλ απνκνλσκέλνη, λα ζπδεηνχλ γηα δηδαζθαιίεο θαη πξνθιήζεηο πνπ αληηκεησπίδνπλ θαη λα αιιεινυπνζηεξίδνληαη. Σν βαζηθφηεξν πιενλέθηεκα φκσο παξακέλεη ε δπλαηφηεηα πξφζβαζεο ζε πιεξνθνξίεο απφ αμηφπηζηεο πεγέο φπσο ζε παλεπηζηεκηαθέο βηβιηνζήθεο, ζε δηαηξηβέο, ζε ιεμηθά, ζε αξρεία εθεκεξίδσλ, ζε αλαδήηεζε έξγσλ ηέρλεο, ζε εηθνληθή πεξηήγεζε ζε κνπζεία θ.ι.π. Σελίδα 30

31 Ζ εηζαγσγή ησλ ΣΠΔ ζηε ζρνιηθή ηάμε δηεπθνιχλεη ηελ εηζαγσγή ζχγρξνλσλ κεζφδσλ δηδαζθαιίαο φπσο ε δηαζεκαηηθή, βησκαηηθή, ζπλεξγαηηθή κάζεζε θαη βειηηψλνληαη νη δπλαηφηεηεο δηδαζθαιίαο. Οη καζεηέο έρνπλ πνιιαπιέο αλαπαξαζηάζεηο, νξγάλσζε πιεξνθνξηψλ ζε ππεξθείκελα, πνιπηξνπηθά θείκελα, εμαηνκίθεπζε δηδαζθαιίαο θαη ππνζηήξημε ηνπ καζεηή θαηά ηε δηαδηθαζία κάζεζεο. Ο εθπαηδεπηηθφο γίλεηαη πην παξαγσγηθφο ιφγσ ηνπ φηη νη ππνινγηζηέο είλαη ηδαληθνί ζηελ επεμεξγαζία θαη αλάθηεζε δεδνκέλσλ, επηηαρχλνληαη νη ρξνλνβφξεο δηαδηθαζίεο(φπσο αξρεία ζεκάησλ), κπνξεί λα επηθεληξψζεη ηελ πξνζνρή ηνπ ζηελ αλάιπζε δεδνκέλσλ θαη κπνξεί λα ελεκεξψλεηαη γηα ηελ πξφνδν ηεο επηζηήκεο ηνπ. 2.2 Μνληέια έληαμεο ησλ ΣΠΔ ζηελ Δθπαίδεπζε ηε βηβιηνγξαθία γίλεηαη εθηελήο αλαθνξά θαη αλάιπζε ησλ πξνηεηλφκελσλ θαηά θαηξνχο κνληέισλ πνπ αλαθέξνληαη ζηελ εηζαγσγή ηεο πιεξνθνξηθήο θαη ησλ ηερλνινγηψλ ηεο πιεξνθνξίαο θαη ηεο επηθνηλσλίαο γεληθφηεξα ζηελ εθπαίδεπζε. Οη δηαθνξεηηθέο πξνζεγγίζεηο ηνπ ζέκαηνο ηεο εηζαγσγήο ηεο πιεξνθνξηθήο ή, γεληθφηεξα, ησλ λέσλ ηερλνινγηψλ ζηελ εθπαίδεπζε είλαη θάζε θνξά ζπλάξηεζε πνιιψλ παξακέηξσλ πνπ ζρεηίδνληαη: κε ην αλαιπηηθφ πξφγξακκα ζπνπδψλ, ηε βαζκίδα εθπαίδεπζεο πνπ αθνξά ε εηζαγσγή, ηνπο πξνο επίηεπμε γλσζηηθνχο ζηφρνπο, ηηο νηθνλνκηθέο, πνιηηηθέο θαη θνηλσληθέο ζπγθπξίεο θαηά ηελ πεξίνδν ηεο εηζαγσγήο, ην επίπεδν ηερλνινγηθήο αλάπηπμεο, ηηο θηινζνθηθέο θαη ηδενινγηθέο ζεσξήζεηο ησλ πξσηεξγαηψλ. Ζ κάζεζε ελλνηψλ πνπ αθνξνχλ ζηελ Πιεξνθνξηθή, θαη γεληθφηεξα ζηηο Σερλνινγίεο ηεο Πιεξνθνξίαο θαη ηεο Δπηθνηλσλίαο (ΣΠΔ), θαζίζηαηαη αλαγθαία απφ ηα πξψηα θηφιαο ρξφληα ηεο καζεζηαθήο δσήο ησλ αηφκσλ θαη επηπιένλ, ηζφηηκε κε ηε κάζεζε ελλνηψλ πνπ αθνξνχλ ζε άιια γλσζηηθά αληηθείκελα φπσο ηα Μαζεκαηηθά, νη Φπζηθέο Δπηζηήκεο, ε Γιψζζα θ.α (Γξεγνξηάδνπ, 2004). Σξείο πξνζεγγίζεηο γηα ηελ έληαμε θαη ρξήζε ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία (Μαθξάθεο & Κνληνγηαλλνπνχινπ Πνιπδσξίδε,1995), δηαγξάθνληαη ζην δηεζλή ρψξν: Σελίδα 31

32 Οη ΣΠΔ σο απηφλνκν γλσζηηθφ αληηθείκελν ζε επίπεδν πιεξνθνξηθνχ ελαιθαβεηηζκνχ (ICT literacy). To κνληέιν απηφ ραξαθηεξίδεηαη απφ ηερλνθξαηηθφ ληεηεξκηληζκφ (Μαθξάθεο, 2000) θαη έρεη σο βαζηθή επηδίσμε ηελ απφθηεζε γλψζεσλ φζνλ αθνξά ζηε ιεηηνπξγία ησλ ππνινγηζηψλ θαη ζηελ εηζαγσγή ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ ηνπο θαη πινπνηείηαη κε ηελ θαζηέξσζε ελφο ή πεξηζζνηέξσλ καζεκάησλ. Ζ Πιεξνθνξηθή ζηα πιαίζηα απηά απαληάηαη κε ηνλ φξν απνκνλσκέλε ηερληθή πξνζέγγηζε ή θάζεηε πξνζέγγηζε. Οη ΣΠΔ κέζα ζε φια ηα καζήκαηα σο έθθξαζε κηαο νιηζηηθήο, δηαζεκαηηθήο πξνζέγγηζεο ηεο κάζεζεο (νινθιεξσκέλε πξνζέγγηζε). Ζ πξνζέγγηζε απηή εκθαλίζηεθε ζρεηηθά πξφζθαηα θαη ραξαθηεξίδεηαη απφ ην φηη ε δηδαζθαιία ηεο ρξήζεο ησλ ΣΠΔ θαζψο θαη ε ρξήζε ηνπο ελζσκαηψλεηαη ζηα επηκέξνπο γλσζηηθά αληηθείκελα ηνπ πξνγξάκκαηνο ζπνπδψλ (απνδίδεηαη θαη κε ηνλ φξν νξηδόληηα ή νιηζηηθή πξνζέγγηζε). Σα ζέκαηα πνπ αθνξνχλ ζηελ πιεξνθνξηθή, θαη ζηηο λέεο ηερλνινγίεο γεληθφηεξα, δηδάζθνληαη κέζα απφ φια ηα γλσζηηθά αληηθείκελα ηνπ ζρνιείνπ θαη δε ζπληζηνχλ ηδηαίηεξν γλσζηηθφ αληηθείκελν. Οη ππνζηεξηθηέο απηνχ ηνπ κνληέινπ πηζηεχνπλ φηη κπνξεί λα βνεζήζεη ηελ νπζηαζηηθή θαη απφ θνηλνχ δεκηνπξγηθή ζπκκεηνρή εθπαηδεπηηθψλ θαη καζεηψλ ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία. Ζ πξνζέγγηζε απηή πξνυπνζέηεη ζεκαληηθά δηαθνξεηηθέο εθπαηδεπηηθέο αληηιήςεηο, ηφζν ζηελ επηινγή ηεο γλψζεο θαη ηεο δηδαθηηθήο πξαθηηθήο φζν θαη ζηελ εθπαίδεπζε θαη ηελ θαηάξηηζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ζηελ πιηθνηερληθή ππνδνκή. Οη αλαηξνπέο πνπ ζα πξνθαιέζεη ζην πξφγξακκα ζπνπδψλ ε εθαξκνγή ηεο πξνζέγγηζεο απηήο, ηελ θαζηζηνχλ βξαρππξφζεζκα κε εθαξκφζηκε (Σδηκνγηάλλεο 2002, Κφκεο & Μηθξφπνπινο, 2001). πλδπαζκφο ησλ δπν πξνεγνχκελσλ πξνζεγγίζεσλ, κε έκθαζε ζηε ρξήζε ησλ ππνινγηζηψλ σο εξγαιείν ζηα επηκέξνπο γλσζηηθά αληηθείκελα. Ζ πξνζέγγηζε απηή ραξαθηεξίδεηαη απφ ηε δηδαζθαιία ελφο ακηγνχ καζήκαηνο γεληθψλ γλψζεσλ πιεξνθνξηθήο θαη ηελ πξννδεπηηθή έληαμε ηεο ρξήζεο ησλ ΣΠΔ σο κέζν ζηήξημεο ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο ζε φια ηα γλσζηηθά αληηθείκελα ηνπ πξνγξάκκαηνο ζπνπδψλ. ηε βηβιηνγξαθία απνδίδεηαη θαη κε ηνλ φξν εθηθηή ή κηθηή πξνζέγγηζε. Ζ έκθαζε ζηα πιαίζηα απηήο ηεο πξνζέγγηζεο, δίλεηαη ζηηο γλσζηηθέο θαη ηηο Σελίδα 32

33 θνηλσληθέο δηαζηάζεηο ηεο ρξήζεο ηεο πιεξνθνξηθήο ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία. Ζ πξνζέγγηζε απηή γλψξηζε πνιιέο δηαθπκάλζεηο πξηλ ζηαζεξνπνηεζεί ζηνπο πξνζαλαηνιηζκνχο ηνπ θπξίσο αλαθνξηθά κε ηε ρξήζε ηνπ πιεξνθνξηθνχ κέζνπ (Κφκεο & Μηθξφπνπινο, 2001). Ζ πξνζέγγηζε απηή θαίλεηαη λα ζπλδπάδεη ηα παηδαγσγηθά πιενλεθηήκαηα ηεο νινθιεξσκέλεο πξνζέγγηζεο κε ηελ αλάγθε γηα ηερλνινγηθφ αιθαβεηηζκφ. Γηαηί νη ηερλνινγίεο δελ απνηεινχλ κφλν έλα γλσζηηθφ αληηθείκελν, πνπ είλαη απαξαίηεην ζήκεξα γηα ηνλ ηερλνινγηθφ αιθαβεηηζκφ ησλ καζεηψλ, αιιά θαη έλα ζεκαληηθφ επνπηηθφ «πνιχ κέζν» θαη γλσζηηθφ εξγαιείν δηδαζθαιίαο γηα φια ηα καζήκαηα (Ράπηεο & Ράπηε, 1999). Δπηπιένλ ζπληζηνχλ θαη κηα δπλεηηθά αζηείξεπηε πεγή πιεξνθφξεζεο θαη επηθνηλσλίαο κε ηνλ θφζκν ηεο γλψζεο. Ζ θαηάιιειε παηδαγσγηθή ηνπο ρξήζε απνηειεί απφ κφλε ηεο κηα ελ δπλάκεη θαηλνηφκν παηδαγσγηθή κεζνδνινγία, πνπ κεηαζρεκαηίδεη ηηο παξαδνζηαθέο δνκέο επηθνηλσλίαο θαη επλνεί ηελ εθαξκνγή πνιιψλ άιισλ παηδαγσγηθψλ αξρψλ, πνπ ήηαλ δχζθνιν κέρξη ηψξα λα εθαξκνζηνχλ ζην πιαίζην ηεο παξαδνζηαθήο ηάμεο (Κφκεο, 2004). ηε ρψξα καο, νη ΣΠΔ έρνπλ εηζαρζεί κέρξη ηψξα σο απηφλνκν γλσζηηθφ αληηθείκελν ελψ παξάιιεια πξαγκαηνπνηνχληαη πξνζπάζεηεο ρξήζεο ησλ ΣΠΔ ζηα επηκέξνπο γλσζηηθά αληηθείκελα. ην κέιινλ, φκσο ζχκθσλα κε ην ζρέδην πνπ επεμεξγάδεηαη ην Τπνπξγείν Παηδείαο γηα ην Νέν Λχθεην ζα εθαξκνζζεί ε Σξίηε πξνζέγγηζε. Γειαδή, ζα δηδάζθνληαη νη ΣΠΔ σο απηφλνκν κάζεκα ζην Γεκνηηθφ θαη ζην Γπκλάζην ελψ ζην Λχθεην νη καζεηέο ζα κπνξνχλ λα ηηο ρξεζηκνπνηνχλ σο κέζν εθπφλεζεο δξαζηεξηνηήησλ ζε φια ηα άιια καζήκαηα. 2.3 Οη ΣΠΔ ζην εληαίν Λύθεην Με ηε ζέζπηζε ηνπ Δληαίνπ Λπθείνπ ζχκθσλα κε ην λφκν 2525/97 ε Πιεξνθνξηθή εληάζζεηαη σο κάζεκα γεληθήο παηδείαο (επηινγήο) θαη ζηηο ηξείο ηάμεηο θαη σο θχθινο καζεκάησλ ηεο ηερλνινγηθήο θαηεχζπλζεο ζηε Γ Λπθείνπ (ΤΠΔΠΘ, 1998). Δίλαη αμηνζεκείσην ην γεγνλφο φηη ην κάζεκα απηφ (Δθαξκνγέο Πιεξνθνξηθήο θαη Τπνινγηζηψλ) δελ ζεζκνζεηείηαη σο ππνρξεσηηθφ αιιά σο κάζεκα επηινγήο. Καη απηφ ηνλ ηξφπν, νη καζεηέο ηνπ Λπθείνπ ζπλαληνχλ γηα ηειεπηαία θνξά ηηο ΣΠΔ ζηα πιαίζηα Σελίδα 33

34 ελφο γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ πνπ δελ ζρεηίδεηαη φκσο άκεζα κε ην κειινληηθφ επαγγεικαηηθφ ηνπο πξνζαλαηνιηζκφ (Κφκεο, 2001). Κάησ απφ ην πξίζκα απηφ, ε πιεξνθνξηθή σο κάζεκα γεληθήο παηδείαο ηνπ Δληαίνπ Λπθείνπ δελ έρεη σο ζθνπφ ηελ επαγγεικαηηθή θαηάξηηζε ησλ καζεηψλ ζηα επαγγέικαηα ηεο Πιεξνθνξηθήο αιιά ηε ζπλέρηζε θαη εκβάζπλζε ησλ γλψζεσλ πνπ έρνπλ απνθηεζεί ζηηο πξνεγνχκελεο βαζκίδεο ηεο εθπαίδεπζεο θαζψο θαη ηελ πξνζαξκνγή ηνπο ζηηο λέεο εμειίμεηο ησλ ΣΠΔ (Κφκεο, 2004). Ζ ζθαηξηθή απηή εθπαίδεπζε ζηε ρξήζε θαη ζηηο βαζηθέο θαη δηαρξνληθέο έλλνηεο ηεο πιεξνθνξηθήο ζα κπνξνχζε λα δηαζθαιίζεη κε ηνλ πην επθξηλή ηξφπν ηελ απνηειεζκαηηθφηεξε δηάρπζε ησλ ΣΠΔ ζε φιν ην θάζκα ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο (Κφκεο & Μηθξφπνπινο, 2001). Παξαθάησ ζα αζρνιεζνχκε αλαιπηηθφηεξα κε ηε ζέζε ηεο πιεξνθνξηθήο ζην Δληαίν Λχθεην ζχκθσλα κε ην Δληαίν Πιαίζην Πξνγξάκκαηνο πνπδψλ. 2.4 Ζ Πιεξνθνξηθή ζην ΓΔΠΠ ηνπ Λπθείνπ Ο γεληθφο ζθνπφο ηνπ καζήκαηνο πιεξνθνξηθήο ζην Δληαίν Λχθεην, ζχκθσλα κε ην ΔΠΠ (ΤΠΔΠΘ, 1997) είλαη ν αθφινπζνο: «Σα καζήκαηα επηινγήο Δθαξκνγέο Πιεξνθνξηθήο θαη Δθαξκνγέο Υπνινγηζηώλ εληάζζνληαη ζην σξνιφγην πξφγξακκα, ησλ Α θαη Β /Γ ηάμεσλ αληίζηνηρα, ηνπ Δληαίνπ Λπθείνπ θαη έρνπλ γεληθό ζθνπό: ηελ επέθηαζε ηεο γεληθήο πιεξνθνξηθήο παηδείαο ησλ καζεηώλ κε έκθαζε ζηελ αλάπηπμε ηθαλνηήησλ θαη δεμηνηήησλ ζηε ρξήζε θαη αμηνπνίεζε ησλ ππνινγηζηηθώλ θαη δηθηπαθώλ ηερλνινγηώλ σο εξγαιείσλ κάζεζεο θαη ζθέςεο ηελ ελεκέξσζε ησλ καζεηώλ γηα ηηο εθαξκνγέο ηεο πιεξνθνξηθήο ζην ζύγρξνλν θόζκν θαη εηδηθόηεξα γηα ηηο δπλαηόηεηεο πνπ πξνζθέξεη θαη ηηο πξννπηηθέο πνπ δεκηνπξγεί ζηνλ θιάδν/θαηεύζπλζε πνπ επέιεμαλ (ή πξόθεηηαη λα επηιέμνπλ) γηα λα ζπνπδάζνπλ ηελ επαηζζεηνπνίεζε, ηνλ πξνβιεκαηηζκό θαη ηελ αλάπηπμε θξηηηθήο ηθαλόηεηαο εθ κέξνπο ησλ καζεηώλ, ζηα θνηλσληθά, εζηθά, πνιηηηζκηθά, θ.ά. δεηήκαηα πνπ ηίζεληαη κε ηελ «εηζβνιή» ησλ ππνινγηζηηθώλ θαη δηθηπαθώλ ηερλνινγηώλ ζε όινπο ηνπο ηνκείο ηεο Σελίδα 34

35 αλζξώπηλεο δξαζηεξηόηεηαο.» (Δληαίν Πιαίζην Πξνγξάκκαηνο πνπδψλ Πιεξνθνξηθήο, Π.Η., Γεθέκβξηνο 1997). Ζ πξνζέγγηζε ησλ ελλνηψλ θαη ε θαιιηέξγεηα δεμηνηήησλ πνπ απαηηνχληαη γηα ηελ πινπνίεζε ηνπ γεληθνχ ζθνπνχ ηαμηλνκνχληαη, ζχκθσλα κε ην πξφγξακκα ζπνπδψλ, ζε ηξείο άμνλεο: ν θόζκνο ηεο Πιεξνθνξηθήο, δηεξεπλώ δεκηνπξγώ αλαθαιύπησ, πιεξνθνξηθή θαη ζύγρξνλνο θόζκνο. Ο θόζκνο ηεο Πιεξνθνξηθήο: νη καζεηέο εκπινπηίδνπλ ηηο γλψζεηο θαη ηηο εκπεηξίεο ηνπο ζρεηηθά κε ηηο εθαξκνγέο ηεο πιεξνθνξηθήο ζην ζχγρξνλν θφζκν θαη εμνηθεηψλνληαη πεξηζζφηεξν κε έλλνηεο, εξγαιεία θαη ηερληθέο ησλ ππνινγηζηηθψλ θαη δηθηπαθψλ ηερλνινγηψλ. Γηεξεπλώ δεκηνπξγώ αλαθαιύπησ: νη καζεηέο δξαζηεξηνπνηνχληαη ζην πιαίζην πην ζχλζεησλ θαη νινθιεξσκέλσλ εξγαζηψλ, ρξεζηκνπνηψληαο ινγηζκηθφ εθαξκνγψλ γεληθήο ρξήζεο, εθπαηδεπηηθφ ινγηζκηθφ, πξνγξακκαηηζηηθά εξγαιεία, ινγηζκηθφ αλάπηπμεο εθαξκνγψλ πνιπκέζσλ θαη ινγηζκηθφ δηθηχσλ. ηα πιαίζηα ηεο ζπγθεθξηκέλεο ελφηεηαο πξαγκαηνπνηήζακε ηελ δεκηνπξγία ηνπ ζρνιηθνχ δηθηπαθνχ ηφπνπ θαη ηνπ ειεθηξνληθνχ πεξηνδηθνχ γηα ηελ παξνχζα έξεπλα δξάζεο. Πιεξνθνξηθή θαη ζύγρξνλνο θόζκνο: νη καζεηέο ελεκεξψλνληαη γηα ηνπο λένπο επηζηεκνληθνχο θαη ηερλνινγηθνχο θιάδνπο θαη ηηο λέεο επαγγεικαηηθέο πξννπηηθέο πνπ δεκηνπξγνχληαη θαη ζπδεηνχλ γηα ηηο επηδξάζεηο ηεο πιεξνθνξηθήο ζηνπο δηάθνξνπο ηνκείο ηεο αλζξψπηλεο δξαζηεξηφηεηαο. Δπαηζζεηνπνηνχληαη θαη πξνβιεκαηίδνληαη πάλσ ζηα ζχγρξνλα θαη αλνηρηά δεηήκαηα πνπ ηίζεληαη απφ ηελ εηζβνιή ησλ ΣΠΔ ζηε δσή ησλ αλζξψπσλ. χκθσλα κε ην ΔΔΠ (ΤΠΔΠΘ, 1997), νη καζεηέο πνπ ζα έρνπλ παξαθνινπζήζεη κε επηηπρία ηα καζήκαηα Δθαξκνγέο Πιεξνθνξηθήο θαη Δθαξκνγέο Τπνινγηζηψλ, ζην Δληαίν Λχθεην, πξέπεη: «λα κπνξνχλ λα πεξηγξάθνπλ ηελ έλλνηα, ην ζθνπφ θαη ηα ζηάδηα αλάπηπμεο ησλ πιεξνθνξηαθψλ ζπζηεκάησλ λα κπνξνχλ λα δηαθξίλνπλ θαη λα αλαγλσξίδνπλ ηηο εθαξκνγέο ηεο πιεξνθνξηθήο ζην ζχγρξνλν θφζκν λα γλσξίδνπλ ηηο βαζηθέο θαηεγνξίεο ππνινγηζηηθψλ ζπζηεκάησλ θαη λα πεξηγξάθνπλ ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο ιεηηνπξγίαο θαη ησλ δπλαηνηήησλ ηνπο λα κπνξνχλ λα επηιέγνπλ, θάζε θνξά πνπ ζα ρξεηάδνληαη, ην θαηάιιειν ινγηζκηθφ Σελίδα 35

36 λα κπνξνχλ λα πεξηγξάθνπλ ηα ραξαθηεξηζηηθά θαη ηηο δπλαηφηεηεο ησλ ζχγρξνλσλ πξνγξακκαηηζηηθψλ εξγαιείσλ λα κπνξνχλ λα επηιχνπλ απιά πξνβιήκαηα κε ρξήζε πξνγξακκαηηζηηθψλ εξγαιείσλ λα κπνξνχλ λα αλαπηχζζνπλ απιέο εθαξκνγέο πνιπκέζσλ λα θαηαλννχλ θαη λα κπνξνχλ λα εμεγήζνπλ βαζηθέο έλλνηεο θαη φξνπο ηεο ζχγρξνλεο δηθηπαθήο ηερλνινγίαο λα κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηνχλ ηηο ππεξεζίεο ηνπ Internet θαη λα δεκηνπξγνχλ ηηο δηθέο ηνπο ζειίδεο ζηνλ παγθφζκην ηζηφ πιεξνθνξηψλ λα κπνξνχλ λα θξίλνπλ ηηο επηπηψζεηο ηεο πιεξνθνξηθήο ζηε δσή ησλ αλζξψπσλ λα έρνπλ απνθηήζεη επαξθή εηθφλα γηα ηηο εθαξκνγέο θαη ηηο δπλαηφηεηεο πνπ πξνζθέξνπλ νη ππνινγηζηηθέο θαη δηθηπαθέο ηερλνινγίεο ζηελ θαηεχζπλζε/θιάδν πνπ επέιεμαλ γηα λα ζπνπδάζνπλ.» (Δληαίν Πιαίζην Πξνγξάκκαηνο πνπδψλ Πιεξνθνξηθήο, Π.Η., Γεθέκβξηνο 1997). Ζ παξνχζα έξεπλα δξάζεο δηεμήρζε εμππεξεηψληαο ηνλ γεληθφ ζθνπφ θαη ηνπο εηδηθνχο ζηφρνπο ζχκθσλα κε ην Δ.Π.Π.. ζηα πιαίζηα ηνπ καζήκαηνο πιεξνθνξηθήο. Ζ δηδαζθαιία ηεο πξνγξακκαηηζκέλεο χιεο επηηεχρζεθε κε ηελ πξαγκαηνπνίεζε νκαδηθψλ βησκαηηθψλ δξαζηεξηνηήησλ θαη φρη κε ηελ παξαδνζηαθή αθήγεζε ηεο ζεσξίαο απφ ην βηβιίν. Σελίδα 36

37 Κεθάιαην 3 πλεξγαηηθή Μάζεζε Με ηελ αλαηνιή ηνπ 21 νπ αηψλα, νη ειεθηξνληθνί ππνινγηζηέο είλαη πηα αλαπφζπαζην θνκκάηη ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο. Σαπηφρξνλα, γίλεηαη φιν θαη πην δεκνθηιήο ε ρξήζε ηεο νκαδνζπλεξγαηηθήο δηδαζθαιίαο. Ζ έξεπλα δξάζεο πνπ δηεμήρζε ζηελ παξνχζα εξγαζία, ρξεζηκνπνίεζε σο δηδαθηηθή πξαθηηθή ηελ ζπλεξγαηηθή, βησκαηηθή κάζεζε ζε δηαζεκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο ζηνλ ππνινγηζηή. Κξίλεηαη ζθφπηκν, ινηπφλ ε εμήγεζε ησλ παξαπάλσ ελλνηψλ, ην ζεσξεηηθφ πιαίζην ζην νπνίν ζηεξίδνληαη, ηα ζηνηρεία απφ ηα νπνία απνηεινχληαη, ηα πιενλεθηήκαηα, ηα κεηνλεθηήκαηα θαη ε ρξήζε ηνπο ζε ζπλδπαζκφ κε ηνπο Ζιεθηξνληθνχο Τπνινγηζηέο. 3.1 Ζ έλλνηα ηεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο Ζ πνιππινθφηεηα ηεο ζχγρξνλεο θνηλσλίαο, θαζψο θαη ε εμεηδίθεπζε πνπ επηβάιιεηαη απφ ηηο απαηηήζεηο ηεο αγνξάο εξγαζίαο θαζηζηνχλ ηελ αλάγθε γηα νκαδηθή εξγαζία θαη ζπλεξγαζία αθφκε πην επηηαθηηθή, ψζηε λα κπνξέζνπλ νη άλζξσπνη λα αληηκεησπίζνπλ επηηπρψο ηα θαζεκεξηλά πξνβιήκαηα κε ηα νπνία έξρνληαη αληηκέησπνη. Ζ εθπαίδεπζε, πνπ ζαλ βαζηθφ ηεο ζηφρν έρεη ηελ θνηλσληθνπνίεζε ησλ καζεηψλ, δε κπνξνχζε λα αγλνήζεη απηή ηελ αλάγθε. Έηζη, ε αμηνπνίεζε ησλ πιενλεθηεκάησλ πνπ πξνζθέξεη ε ζπλεξγαζία, νδήγεζε ζηελ πηνζέηεζε ηεο πλεξγαηηθήο Μάζεζεο ζαλ κηαο λέαο δηδαθηηθήο πξνζέγγηζεο. κσο ηη ελλννχκε κε ηνλ φξν πλεξγαηηθή ή Οκαδνζπλεξγαηηθή Μάζεζε; Καηά θαηξνχο δφζεθαλ θαη δίδνληαη πνιινί νξηζκνί. ηελ αγγιηθή βηβιηνγξαθία απνθαιείηαη cooperative ή collaborative learning movement. πλεξγαηηθή κάζεζε νξίδεηαη νπνηαδήπνηε δηαδηθαζία νκαδηθήο κάζεζεο ζηελ νπνία ιακβάλνπλ ρψξα ηνπιάρηζηνλ θάπνηεο απφ ηηο ζεκαληηθέο καζεζηαθέο αιιειεπηδξάζεηο κεηαμχ ησλ καζεηψλ ("νξηδφληηεο αιιειεπηδξάζεηο"). Χο πξνο ηνλ φξν «νκαδνζπλεξγαηηθή», ην δεχηεξν ζπλζεηηθφ (ζπλεξγαηηθή), έρεη ζθνπφ λα ηνλίζεη: (α) φηη δελ ππάξρνπλ ηεξαξρηθέο αιιά ηζφηηκεο ζρέζεηο, (β) φηη δελ γίλεηαη επηκεξηζκφο ηνπ θνηλνχ έξγνπ θαη ζηε ζπλέρεηα αηνκηθή εξγαζία θαη (γ) φηη είλαη νκάδα έλσζεο θαη φρη δηαίξεζεο. (Μαηζαγγνχξαο 2008: 11). Σελίδα 37

38 «Κπξίαξρν ραξαθηεξηζηηθφ ηνπ νκαδνζπλεξγαηηθνχ θηλήκαηνο είλαη φηη ρξεζηκνπνηεί ηε καζεηηθή κηθξννκάδα γηα ηε δηεμαγσγή κέξνπο ή φισλ ησλ δηδαθηηθψλ θαη ησλ καζεζηαθψλ δξαζηεξηνηήησλ κέζα ζε πιαίζην ζπλεξγαηηθψλ ζρέζεσλ. Απψηεξνο ζθνπφο ησλ ζπλεξγαδφκελσλ καζεηψλ είλαη λα πξνσζήζνπλ ηελ αηνκηθή ηνπο κάζεζε, θαζψο επίζεο λα ζπκβάινπλ θαη ζηε κάζεζε ησλ ππφινηπσλ κειψλ ηεο νκάδαο ηνπο» (Μαηζαγγνχξαο, 2008). Ζ ζπλεξγαηηθή κάζεζε νξίδεηαη απφ ηνλ Υαξαιάκπνπο (2000) σο «έλα ζχζηεκα κεζφδσλ κάζεζεο, ζην νπνίν νη καζεηέο εξγάδνληαη κε αιιειεπίδξαζε θαη αιιειεμάξηεζε κέζα ζε κηθξέο αλνκνηνγελείο νκάδεο γηα ηελ επίηεπμε θνηλψλ ζηφρσλ», δειαδή καζεηέο θαη εθπαηδεπηηθνί γίλνληαη ζπλδεκηνπξγνί θαη ζπλνηθνδνκεηέο ηεο γλψζεο. Οη Johnson, Johnson and Holubec (1990) ηνλίδνπλ πσο ζηε πλεξγαηηθή κάζεζε παχεη λα ππάξρεη αληαγσληζηηθφηεηα κεηαμχ ησλ καζεηψλ αθνχ δξνπλ ζαλ κηα νκάδα κε έλα γεληθφ ζηφρν, πνπ γηα λα επηηεπρζεί πξέπεη φια ηα κέιε λα ζπλεξγάδνληαη αξκνληθά, αθνχ ηζρχεη φηη γηα λα πάεη κπξνζηά ε νκάδα πξέπεη λα λνηάδνληαη «ν έλαο γηα ηνλ άιιν θαη όινη γηα ηνλ έλα» πνπ ηφζν εχζηνρα δείρλεη ηελ θηινζνθία απηήο ηεο δηδαθηηθήο πξνζέγγηζεο. Καη επέθηαζε θαη ε απνηπρία ηεο νκάδαο επηβαξχλεη φια ηα κέιε. Ο ζπλεξγαηηζκφο ζε ζρέζε κε ηνλ αληαγσληζκφ είλαη αλψηεξε θαη πνιππινθφηεξε θνηλσληθή ζρέζε, θαη απνηειεζκαηηθφηεξε ζε φιεο ηηο κνξθέο ηεο κάζεζεο θαη αλάπηπμεο (Θενθηιίδεο 1989: 524). Σν ζπλεξγαηηθφ ήζνο ελζαξξχλεη ηελ αλζξψπηλε αμία θαη αλαπηχζζεη ην άηνκν (Κσηηνχια 2000: 31). Με ηελ επξχηεξή ηεο έλλνηα, ε ζπλεξγαηηθή κάζεζε κπνξεί λα νξηζηεί σο ε απφ θνηλνχ εξγαζία πάλσ ζε έλα ζπγθεθξηκέλν ζέκα κε ηξφπν ηέηνην ψζηε λα πξνσζείηαη ε αηνκηθή κάζεζε κέζσ ησλ ζπλεξγαηηθψλ δηεξγαζηψλ. Ο McConnell (1994) πεξηγξάθεη ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ε ζπλεξγαηηθή κάζεζε απνθέξεη θέξδνο ζε θάζε άηνκν κε ρξήζε ησλ πφξσλ ηεο νκάδαο. Δθηηκά επίζεο ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν δεκνζηνπνηψληαο θάπνηνο ηε γλψζε ηνπ απνθηά θαιχηεξε αληίιεςε ζρεηηθά κε έλα αληηθείκελν. Ο Sharan (1990) ζπκθσλεί: ε ζπλεξγαηηθή κάζεζε κπνξεί λα πξνζθέξεη θαιχηεξε θαηαλφεζε ηεο καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο. χκθσλα κε ηνλ Whipple (1987) «νη ζπλεξγαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο νδεγνχλ ζηελ αλεξρφκελε γλψζε, πνπ είλαη ην απνηέιεζκα ηεο δηάδξαζεο κεηαμχ (φρη ηεο ζπλάζξνηζεο) ησλ γλψζεσλ θαη απφςεσλ φισλ φζσλ ζπκκεηέρνπλ ζην ζρεκαηηζκφ ηεο». Σελίδα 38

39 Οη Johnson, Johnson and Holubec (1990) ζεσξνχλ φηη γηα λα είλαη απνηειεζκαηηθή κηα νκάδα πξέπεη λα απνηειείηαη απφ δχν σο πέληε κέιε. Φπζηθά, κε ην λα ηνπνζεηεζνχλ απιά δχν σο πέληε καζεηέο ζε κηα νκάδα, δε ζεκαίλεη φηη απηνκάησο ζα έρνπκε ζπλεξγαζία θαη ζπλεξγαηηθή κάζεζε. Απνηειεζκαηηθή ζπλεξγαηηθή κάζεζε ιακβάλεη ρψξα φηαλ ππάξρνπλ ζε απηή θάπνηα νπζηψδε ζπζηαηηθά. Σν νκαδνζπλεξγαηηθφ θίλεκα ππνζηεξίδεη φηη ε νξγάλσζε θαη ε δηεμαγσγή ηεο φιεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο ζηεξίδεηαη ζηε δπλακηθή ησλ δηακαζεηηθψλ ζρέζεσλ. Αλαγλσξίδεη ηελ παηδεπηηθή ζεκαζία ησλ δηακαζεηηθψλ ζρέζεσλ, ηηο νπνίεο ζεσξεί κήηξα κάζεζεο θαη αλάπηπμεο, ρσξίο, βεβαίσο, λα παξαγλσξίδεη ηελ αλαγθαηφηεηα θαη ηε ζπνπδαηφηεηα θαη ησλ δαζθαιν-καζεηηθψλ ζρέζεσλ. (Καηεξέινο 1999: 26). ε ζρεηηθή έξεπλα ν Γεξβίζεο (1998: 96) δηαπίζησζε φηη ην 90% ησλ καζεηψλ πνπ γλψξηζαλ ηελ νκαδνζπλεξγαηηθή δηδαζθαιία σο ελαιιαθηηθή κνξθή δηδαζθαιίαο ηελ πξνηηκνχλ έλαληη ηεο παξαδνζηαθήο δηδαζθαιίαο. Δμαίξεζε απνηειεί έλαο κηθξφο αξηζκφο καζεηψλ, πνπ αληηπξνζσπεχεη άηνκα κε απμεκέλε απηνπεπνίζεζε, αλαπηπγκέλα εζσηεξηθά θίλεηξα κάζεζεο, ηζρπξή βνχιεζε θαη κεγάιε αληνρή ζηηο εμσηεξηθέο πηέζεηο ηηο νπνίεο δεκηνπξγεί ν αληαγσληζκφο. Αιιά θαη απφ απηνχο ηνπο καζεηέο νη πεξηζζφηεξνη πξνηηκνχλ ηε ζπλδπαζηηθή θαη φρη ηελ απνθιεηζηηθή ρξήζε ηνπ αληαγσληζηηθνχ ζπζηήκαηνο. Σα ζπζηαηηθά ζηνηρεία ηεο πλεξγαηηθήο Μάζεζεο, ζχκθσλα κε ηνπο Johnson, Johnson and Holubec (1990), είλαη: Κνηλόο ζηόρνο: Γηα λα ππάξρεη ζπλεξγαηηθή πξνζπάζεηα πξέπεη λα ππάξρεη ν θνηλφο καζεζηαθφο ζηφρνο, ην νκαδηθφ απνηέιεζκα. Αιιειεπίδξαζε πξόζσπν κε πξόζσπν: Γελ κπνξεί λα λνεζεί ζπλεξγαζία, αλ δελ ππάξρεη κηα ζπλερήο αιιειεπίδξαζε ησλ κειψλ ηεο νκάδαο. Ζ αιιειεπίδξαζε εθδειψλεηαη σο ακνηβαία βνήζεηα, ακνηβαίνο επεξεαζκφο, ελίζρπζε θαη ελζάξξπλζε, πξνζθνξά γλψζεσλ θαη πιεξνθνξηψλ, αληαιιαγή πιηθνχ, αλαηξνθνδφηεζε ζπκκαζεηψλ θ.ά. Αιιειεμάξηεζε: Ζ έλλνηα ηεο αιιειεμάξηεζεο είλαη ην θιεηδί ηεο επηηπρίαο ηεο πλεξγαηηθήο Μάζεζεο. Αιιειεμάξηεζε ππάξρεη φηαλ ε νκάδα γηα λα επηηχρεη ην έξγν ηεο ρξεηάδεηαη θαη εμαζθαιίδεη ηε ζπκβνιή ηνπ θάζε κέινπο ηεο. Αιιά θαη Σελίδα 39

40 αληίζηξνθα, θάζε κέινο ηεο νκάδαο επηηπγράλεη ην ζηφρν ηνπ κφλν αλ θαη ηα ππφινηπα κέιε ηεο νκάδαο επηηχρνπλ ηνπο δηθνχο ηνπο ζηφρνπο. Κνηλσληθέο δεμηόηεηεο: Μαζεηέο πνπ δελ θαηέρνπλ βαζηθέο θνηλσληθέο δεμηφηεηεο είλαη δχζθνιν λα επηηχρνπλ ζπλεξγαζία πςειήο πνηφηεηαο. Γη απηφ πξέπεη ηα παηδηά λα δηδάζθνληαη πξψηα ζπλεξγαηηθέο δεμηφηεηεο θαη ζηε ζπλέρεηα λα αζθνχληαη κέζα ζηελ νκάδα γηα ηελ εθαξκνγή ησλ. Ο ρακειφο ηφλνο θσλήο, ε άζθεζε εγεηηθνχ ξφινπ, ε απνδνρή ηεο δηαθνξεηηθφηεηαο ε έθθξαζε δηαθσλίαο είλαη κεξηθέο δεμηφηεηεο πνπ πξέπεη λα απνθηεζνχλ γηα λα γίλεη ε ζπλεξγαηηθή πξνζπάζεηα πην απνδνηηθή. Πξνζσπηθή επζύλε. Ο κεγαιχηεξνο θίλδπλνο γηα λα απνηχρεη ε πλεξγαηηθή Μάζεζε είλαη φηαλ αθεζεί έλα κέινο λα θπξηαξρήζεη ζηελ νκάδα θαη λα επηβάιιεη ηελ άπνςή ηνπ ή λα ππνβάιιεη ηηο ιχζεηο θαη ηηο απαληήζεηο. ηελ πεξίπησζε απηή ηα άιια κέιε φρη κφλν δελ σθεινχληαη αιιά ζπλήζσο αδξαλνπνηνχληαη θαη νπηζζνδξνκνχλ. Ηδηαίηεξε κέξηκλα ρξεηάδεηαη ψζηε θάζε κέινο λα θαζίζηαηαη πξνζσπηθά ππεχζπλν γηα ηελ επηηπρία ηεο νκάδαο. Απηφ επηηπγράλεηαη αλ εμαζθαιηζηεί ε ζεηηθή αιιειεμάξηεζε πνπ αλαθέξζεθε πην πάλσ. 3.2 Θεσξεηηθό πιαίζην ηεο πλεξγαηηθήο Μάζεζεο χκθσλα κε ην βηβιίν ηνπ Μαηζαγγνχξα (2008: 17-20), «Πξψηνο ηεθκεξίσζε ζεσξεηηθά θαη εθάξκνζε ζηελ πξάμε ην νκαδνθεληξηθφ ζχζηεκα ν Dewey( ), ν νπνίνο αληηιακβάλεηαη ηε δεκνθξαηηθή ιεηηνπξγία σο κία ζπλερή δηαδηθαζία δηαιεθηηθήο δηαπξαγκάηεπζεο κεηαμχ θνηλσληθά θαη γλσζηηθά αλαπηπγκέλσλ πνιηηψλ, πνπ επηρεηξνχλ λα πξνζδηνξίζνπλ ηα πξνβιήκαηα θαη λα αλαδεηήζνπλ ιχζεηο ζε απηά. Σνλίδεη ηελ αλαγθαηφηεηα λα κεηαηξαπεί ε ζρνιηθή ηάμε ζε κηα δεκνθξαηηθά νξγαλσκέλε κηθξνθνηλσλία, ψζηε λα πξνζθέξεη απζεληηθέο επθαηξίεο βίσζεο ηεο δεκνθξαηηθήο ζπκπεξηθνξάο θαη δξάζεο. Γεχηεξε κεγάιε ζρνιή ζεσξεηηθήο ζηήξημεο ηεο νκαδνζπλεξγαηηθήο δηδαζθαιίαο είλαη ε θνηλσληθή ςπρνινγία, ε νπνία δηαπηζηψλεη φηη, γηα λα μεπεξαζζνχλ νη θνηλσληθέο πξνθαηαιήςεηο θαη επηζέζεηο πξνο ηνπο «δηαθνξεηηθνχο», φπσο είλαη νη αιινδαπνί, ηα άηνκα κε εηδηθέο αλάγθεο, είλαη αλάγθε απφ πνιχ λσξίο λα εμαζθαιηζζνχλ ζπλζήθεο θπζηθήο θαη ηζφηηκεο αιιειεπηθνηλσλίαο καδί ηνπο. Πξσηνπφξνο απηήο ηεο ζεσξεηηθήο Σελίδα 40

41 θαηεχζπλζεο ππήξμε ν G. Allport (1954/1979) θαη ζπλερηζηέο ηνπ φζνη πξνζπαζνχλ ζήκεξα λα εληάμνπλ νκαιά θαη δεκηνπξγηθά ηελ θάζε ινγήο αλνκνηνγέλεηα ηνπ καζεηηθνχ δπλακηθνχ κε ηε βνήζεηα νκαδνζπλεξγαηηθψλ ζρεκάησλ νξγάλσζεο ηεο ζρνιηθήο δσήο. Σξίηε θαηά ρξνληθή ζεηξά ζρνιή ζηήξημεο ζην νκαδνζπλεξγαηηθφ θίλεκα απνηειεί ν θιάδνο ηεο θνηλσληθήο ςπρνινγίαο πνπ αζρνιείηαη κε ηε δπλακηθή ησλ νκάδσλ θαη κειεηά ηελ πνξεία αλάπηπμεο ηεο νκάδαο, ηηο δνκέο ηεο, ηηο επηπηψζεηο ηεο νκάδαο έλαληη άιισλ νκάδσλ. Πξσηνπφξνο ζηνλ ηνκέα απηφλ ππήξμε ν K. Lewin (1951) θαη ζχγρξνλνη εθπξφζσπνη νη Johnson θαη Johnson (1994). Σέηαξηε ζρνιή ζηήξημεο ζην νκαδνζπλεξγαηηθφ θίλεκα απνηειεί ε ςπρνινγία ηεο γλσζηηθήο αλάπηπμεο θαη θπξίσο εθείλν ην ηκήκα ηεο, πνπ έρεη έληνλνπο επηζηεκνινγηθνχο πξνβιεκαηηζκνχο γηα ηε θχζε ηεο γλψζεο θαη, βεβαίσο, γηα ηηο ζπλζήθεο θαη ηηο δηαδηθαζίεο ηεο κάζεζεο θαη ηεο αλάπηπμεο. Κχξηνο εθπξφζσπνο απηήο ηεο θαηεχζπλζεο, πνπ είλαη γλσζηή σο επνηθνδνκεηηζκφο, είλαη ν L. Vygotsky, ν νπνίνο ππνζηεξίδεη φηη ε κάζεζε επέξρεηαη κέζα απφ ηελ επηθνηλσλία ηνπ αηφκνπ κε ην θνηλσληθφ πεξηβάιινλ θαη φρη ηφζν κέζα απφ ηελ επηθνηλσλία ηνπ κε ηα πξάγκαηα, φπσο ππνζηεξίδεη ν J. Piaget.» Ο J. Piaget(1950), ζηηο πξψηεο εξγαζίεο ηνπ ππνζηεξίδεη φηη ε αλάπηπμε ηεο κάζεζεο είλαη αηνκνθεληξηθή. Αξγφηεξα, φκσο αλαγλσξίδεη ηνλ πξνσζεηηθφ ξφιν πνπ παίδεη ην θνηλσληθφ πιαίζην ζηελ θηλεηνπνίεζε ηνπ κεραληζκνχ αηνκηθήο αλάπηπμεο. Οη λέν-πηαδεηηθνί ρξεζηκνπνηνχλ ηνλ φξν θνηλσληθφ-γλσζηηθή ζχγθξνπζε, γηα λα δειψζνπλ πσο ε επηθνηλσλία κεηαμχ παηδηψλ κε δηαθνξεηηθέο απφςεηο κπνξεί λα επηθέξεη αξρηθά δηαηάξαμε ηεο γλσζηηθήο ηνπ ηζνξξνπίαο θαη ζηε ζπλέρεηα λα νδεγήζεη ζηελ πηνζέηεζε αλψηεξνπ επηπέδνπ ινγηθήο, πνπ ζπληζηά ηελ νπζία ηεο θνηλσληθν-γλσζηηθήο αλάπηπμεο (Mercer 1995: 90). Σν νκαδνζπλεξγαηηθφ θίλεκα ζεσξεί φηη ε κάζεζε δελ ζεκαίλεη απιψο απφθηεζε πιεξνθνξηψλ, αιιά κηα ζπλερή δηαδηθαζία επίιπζεο εζσηεξηθψλ γλσζηηθψλ ζπγθξνχζεσλ. Οη ζπγθξνχζεηο απηέο δεκηνπξγνχληαη, αιιά θαη επηιχνληαη κέζα ζην πιαίζην ηεο επηθνηλσλίαο θαη ηεο αιιειεπίδξαζεο ηνπ αηφκνπ κε ην θπζηθφ θαη θνηλσληθφ ηνπ πεξηβάιινλ. Αθφκε ζεσξεί φηη ε γλψζε δελ είλαη αθξηβήο αλαπαξάζηαζε ηεο πξαγκαηηθφηεηαο, αιιά είλαη ε θνηλσληθή θαηαζθεπή πνπ νηθνδνκείηαη κέζα απφ ηελ θνηλσληθή αιιειεπηθνηλσλία (Brufee 1986). H ζέζε απηή είλαη γλσζηή σο θνηλσληθφο επνηθνδνκηζκφο θαη βξήθε ςπρνινγηθή ζηήξημε απφ ηνλ Vygotsky ( ) θαη ηνπο Σελίδα 41

42 ζχγρξνλνπο επνηθνδνκηζηέο θνηλσληνιφγνπο ηεο γλψζεο, πνπ ηνλίδνπλ ην ξφιν ηεο θνηλσληθήο αιιειεπηθνηλσλίαο ζηε ζπλερή δηαδηθαζία νηθνδφκεζεο θαη αλνηθνδφκεζεο ηεο γλψζεο (Harre 1984, Good and Brophy 2000: 421). Παξαθάησ πνπ αλαιχνληαη ηα δεδνκέλα ηεο έξεπλαο (Κεθάιαην 11 ν ) αμηνπνηνχκε θαη βαζκνινγνχκε ζεηηθά ηνλ επνηθνδνκεηηθφ δηάινγν κεηαμχ ησλ κειψλ ηεο νκάδαο, ηελ ελεξγεηηθή ζπκκεηνρή, ηελ ζσζηή επηθνηλσλία ρσξίο δηαθσλίεο, εληάζεηο, βηαζχλε αιιά θαη ρσξίο αληηδξάζεηο απέλαληη ζηελ αλάζεζε εξγαζίαο απφ ηελ εθπαηδεπηηθφ θαη ηελ ζσζηή ζπλεξγαζία (δνπιεχνπλ φινη, αιιεινβνήζεηα θαη αιιειεμάξηεζε). 3.3 Πιενλεθηήκαηα - κεηνλεθηήκαηα ηεο πλεξγαηηθήο κάζεζεο Ζ πλεξγαηηθή Μάζεζε είλαη κηα κέζνδνο πνπ αξρηθά επηλνήζεθε γηα λα αλαπηχμεη ηηο θνηλσληθέο δεμηφηεηεο ηνπ εθπαηδεπνκέλνπ, φκσο ηα πιενλεθηήκαηα ηεο δελ ζηακαηνχλ εθεί. Ζ βηβιηνγξαθία αλαθέξεη φηη ππάξρνπλ πνιχ ζεηηθά απνηειέζκαηα θαη ζηνπο άιινπο ηνκείο αλάπηπμεο ηνπ παηδηνχ, ην γλσζηηθφ θαη ην ζπλαηζζεκαηηθφ. Οη Κνπηζειίλε θαη Θενθηιίδεο (1998) αλαθέξνπλ φηη θαηά ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε αλαπηχζζνληαη παξάιιεια θαη απνηειεζκαηηθά ν ζπλαηζζεκαηηθφο θαη ν ζπκκεηνρηθφο ηνκέαο. Ζ αλάπηπμε ηεο δηαδηθαζίαο κάζεζεο ζηελ νκάδα γίλεηαη κε κεζνδηθφηεηα, έηζη πνπ ην παηδί λα έρεη ην κεγαιχηεξν ρξφλν ελεξγεηηθήο ζπκκεηνρήο. Παξάιιεια, ελεξγνπνηνχληαη φινη νη καζεηέο, ζπλεμεηάδνληαο δηάθνξα ζέκαηα, ελψ εμεγψληαο ν έλαο ζηνλ άιιν ηνλ ηξφπν ζθέςεο ηνπ ή ζπγθεθξηκέλα λνήκαηα ηνπ θεηκέλνπ καζαίλνπλ λα θαηαλννχλ νη ίδηνη θαιχηεξα. Ζ γισζζηθή ηνπο ηθαλφηεηα βειηηψλεηαη ζεκαληηθά, αθνχ έρνπλ ηελ επθαηξία λα κηινχλ πεξηζζφηεξν. Ζ πνηνηηθά θαη πνζνηηθά απμεκέλε αιιειεπηθνηλσλία, δηεμάγεηαη θπξίσο κέζσ ηνπ γισζζηθνχ θψδηθα επηθνηλσλίαο. Έηζη, ε ζπρλή ρξήζε ηεο γιψζζαο κέζα ζε απζεληηθέο ζπλζήθεο επηθνηλσλίαο είλαη θπζηθφ λα ζπκβάιιεη ζηελ αλάπηπμή ηεο (Holt and Rennie, 1995). εκαληηθφ ζηνηρείν ηεο γισζζηθήο αλάπηπμεο είλαη ε ηθαλφηεηα πνπ απνθηά ην άηνκν, κέζα απφ ηελ ηζφηηκε γισζζηθή επηθνηλσλία ζε πνηθίιεο πεξηζηάζεηο, λα πξνζαξκφδεη ην πεξηερφκελν θαη ηε κνξθή ηνπ ιφγνπ ζηα δεδνκέλα ηνπ επηθνηλσληαθνχ ζπγθείκελνπ (Μαηζαγγνχξαο, 2008: 59). Οη ζεηηθέο επηδξάζεηο ζηε κάζεζε θαη ηελ αλάπηπμε πνπ έρεη ε νκαδνζπλεξγαηηθή δηδαζθαιία ζπληεινχληαη κέζα απφ ην είδνο θαη ηε ζπρλφηεηα ηεο γισζζηθήο επηθνηλσλίαο πνπ αλαπηχζζνπλ νη καζεηέο ζηα πιαίζηα ηεο ζπλεξγαηηθήο νκάδαο. Αλαθεθαιαηψζεηο, αλαδηαξζψζεηο, παξαθξάζεηο Σελίδα 42

43 θαη επεμεγήζεηο είλαη ζπρλέο ζηελ ελδν-νκαδηθή επηθνηλσλία θαη κέζσ απηψλ επέξρεηαη ε γλψζε θαη ε αλάπηπμε (Mercer 1995: 94). Θεηηθά απνηειέζκαηα παξνπζηάδνληαη θαη φζνλ αθνξά ην ζπλαηζζεκαηηθφ ηνκέα, αθνχ νη καζεηέο πνπ εξγάδνληαη ζπλεξγαηηθά έρνπλ πην ζεηηθή ζπκπεξηθνξά θαη θαιχηεξεο δηαπξνζσπηθέο ζρέζεηο (Υαξαιάκπνπο, 1996). Δπηπιένλ νη Κνπηζειίλε θαη Θενθηιίδεο (1998) αλαθέξνπλ φηη ηα άηνκα πνπ είλαη κέιε κεηθηψλ νκάδσλ, καζαίλνπλ λα απνδέρνληαη φια ηα κέιε ηεο νκάδαο σο ηζφηηκα θαη ληψζνπλ ζπλππεχζπλα γηα ηα απνηειέζκαηα ηεο νκαδηθήο εξγαζίαο. Χο απνηέιεζκα απνθηνχλ ζεηηθή απηνεηθφλα, θαιιηεξγνχλ ζεηηθέο ζηάζεηο έλαληη ηεο ζρνιηθήο εξγαζίαο θαη ηνπ ζρνιηθνχ πεξηβάιινληνο, είλαη δξαζηήξηνη θαη ληψζνπλ ππεχζπλνη γηα ηε γλψζε ηνπο. Μαζαίλνπλ εμάιινπ λα δέρνληαη θαη λα αζθνχλ θξηηηθή, λα αλαγλσξίδνπλ ιάζε θαη παξαιείςεηο, λα αλαζεσξνχλ αζηήξηθηεο θαη αηεθκεξίσηεο ζέζεηο έηζη πνπ λα νδεγνχληαη ζε λνεηηθή θαη ζπλαηζζεκαηηθή σξίκαλζε. ζν αθνξά ζηελ αλάπηπμε ηνπ ζπκκεηνρηθνχ-θνηλσληθνχ ηνκέα, νη καζεηέο απνδέρνληαη θαη εθηηκνχλ ηε ζπκβνιή ησλ άιισλ ζην ζεηηθφ απνηέιεζκα θαη ζηε βειηίσζε ησλ δηθψλ ηνπο δπλαηνηήησλ. Απνδέρνληαη ηελ ηδηαηηεξφηεηα ησλ αλζξψπσλ κε ηνπο νπνίνπο εξγάδνληαη γηα θάπνην ζπγθεθξηκέλν ζθνπφ θαη απνθηνχλ δεμηφηεηεο επηθνηλσλίαο. Σέινο, «ε αλάιεςε επζπλψλ θαη ε εθηέιεζε θαζεθφλησλ ζπλεπάγεηαη ηελ θαηνρχξσζε ησλ δηθαησκάησλ ζπκκεηνρήο, απνδνρήο θαη ζπλππεπζπλφηεηαο ζηελ επηηπρία» ( Κνπηζειίλε θαη Θενθηιίδεο, 1998: 119). Απηφ εληζρχεηαη θαη απφ ηνπο Johnson (1989), πνπ ππνγξακκίδνπλ φηη ε ηθαλφηεηα ησλ καζεηψλ λα εξγάδνληαη ζπλεξγαηηθά είλαη ην θιεηδί ζηελ νηθνδφκεζε ζηαζεξψλ γάκσλ, νηθνγελεηψλ, θαξηέξσλ θαη θηιηψλ. πγθεληξσηηθά, ηα θπξηφηεξα πιενλεθηήκαηα ηεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο είλαη: Πξνψζεζε ησλ δηαπνιηηηζκηθψλ ζρέζεσλ θαη ηεο επαθήο κε δηαθνξεηηθέο θνπιηνχξεο, ηδενινγίεο, θιπ. Αχμεζε απηνεθηίκεζεο: ζην πιαίζην ηεο θνηλφηεηαο κάζεζεο ηα κέιε ηεο εξγάδνληαη κε θνηλφ ζηφρν θαη ζπκθσλεκέλνπο ξφινπο. Απηφ ζπκβάιιεη ζηελ αλάπηπμε αηζζήκαηνο θνηλήο επζχλεο, αιιεινυπνζηήξημεο θαη θαιιηέξγεηαο ελφο θηιηθνχ θιίκαηνο πνπ ελζαξξχλεη ηε κάζεζε. Έλα ηέηνην πιαίζην επλνεί ηελ θνηλσληθνπνίεζε ησλ αηφκσλ θαη κπνξεί λα έρεη ηδηαίηεξα επεξγεηηθέο επηδξάζεηο ζηα κέιε εθείλα πνπ γηα δηάθνξνπο ιφγνπο (π.ρ. κεησκέλε απηνεθηίκεζε) δηζηάδνπλ λα εθθξάζνπλ ηηο απφςεηο ηνπο. Σελίδα 43

44 Δπηπιένλ θίλεηξα κάζεζεο: είλαη γλσζηφ φηη νη άλζξσπνη αηζζάλνληαη ηελ αλάγθε λα δνπλ ζε θνηλσληθέο νκάδεο. Παηδηά θαη έθεβνη ζρεκαηίδνπλ κηθξέο νκάδεο κε θνηλνχο ζηφρνπο (παηρλίδη, δηαζθέδαζε) θαη απφ απηή ηε ζπλχπαξμε αληινχλ κεγάιε ζπλαηζζεκαηηθή ηθαλνπνίεζε. Ζ νξγάλσζε, επνκέλσο, ησλ καζεηψλ ζε θνηλφηεηεο κάζεζεο κε ζηφρν ηε ζπλεξγαζία γηα ηελ επίηεπμε θνηλψλ γλσζηηθψλ ζηφρσλ είλαη απφιπηα πξνζαξκνζκέλε ζηε θχζε θαη ζηηο αλάγθεο ηνπο, ελψ αληίζεηα ε απνκφλσζή ηνπο παξαβηάδεη ηηο έκθπηεο ηάζεηο ηνπο γηα επηθνηλσλία θαη αιιειεπίδξαζε. Γηα ηνπο παξαπάλσ ιφγνπο, ε εξγαζία ησλ αηφκσλ ζην πιαίζην κηαο θνηλφηεηαο κάζεζεο κπνξεί απφ κφλε ηεο λα απνηειέζεη ηζρπξφ θίλεηξν γηα κάζεζε. Πξνψζεζε ησλ δεμηνηήησλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ νξγάλσζε θαη ηελ εξγαζία ζην πιαίζην νκάδσλ. Ζ ζπλεξγαηηθή κάζεζε βαζίδεηαη ζηηο ζχγρξνλεο ζεσξίεο πνπ ππνζηεξίδνπλ φηη ε κάζεζε είλαη -ή κπνξεί λα βειηησζεί κέζα απφ- κηα θνηλσληθή δηαδηθαζία. Ζ ζπλεξγαηηθή κάζεζε ελζαξξχλεη ηηο αιιειεπηδξάζεηο κεηαμχ ησλ καζεηψλ ζην πιαίζην κηαο νκάδαο. πσο φιεο νη κέζνδνη δηδαζθαιίαο, έηζη θαη ε νκαδνζπλεξγαηηθή ππφθεηηαη ζε θξηηηθή θαη ππάξρνπλ θάπνηεο επηθπιάμεηο. πσο ην φηη δεκηνπξγεί δπζθνιίεο θαηά ηελ εθαξκνγή ηεο ηφζν ζηνλ εθπαηδεπηηθφ φζν θαη ζηνπο καζεηέο, φηη ζπλεπάγεηαη αξγνχο ξπζκνχο δηεμαγσγήο ηεο δηδαζθαιίαο, φηη πξνυπνζέηεη πινχζηα πιηθνηερληθή ππνδνκή θαη φηη πξνυπνζέηεη θαη ζπλεπάγεηαη ηελ επεμεξγαζία ζεκάησλ πνπ ζπρλά νδεγνχλ έμσ απφ ηηο πξνβιέςεηο ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο, ηδηαίηεξα φηαλ παίξλνπλ κνξθή ζρεδίσλ εξγαζίαο (Υξπζαθίδεο, 2000). Δπίζεο, άιια κεηνλεθηήκαηα ηεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο είλαη: Ο εζσζηξεθήο καζεηήο ππνθέξεη Οη καζεηέο κε ρακειή απηνπεπνίζεζε θαη απηνεθηίκεζε ππνθέξνπλ εμαηηίαο ηνπ θφβνπ ηεο απφξξηςεο Ζ ηζφηεηα ηεο ζπλεξγαζίαο κπνξεί λα ππνλνκεχζεη ηνπο καζεηέο πνπ ζέινπλ λα θάλνπλ πεξηζζφηεξα Απεκπινθή απφ ηηο ζπλεξγαηηθέο δηαδηθαζίεο ησλ ιηγφηεξν ηθαλψλ κειψλ Οη ηθαλφηεξνη καζεηέο θάλνπλ ιηγφηεξα απφ φζα κπνξνχλ γηα λα κε γίλνπλ ηα "θνξφηδα" ηεο νκάδαο Σελίδα 44

45 Σα κέιε κε πςειέο δπλαηφηεηεο αλαιακβάλνπλ πάληα ηνπο εγεηηθνχο ξφινπο ζε βάξνο ησλ άιισλ Ζ πξνζπάζεηα ηεο νκάδαο ραξαθηεξίδεηαη απφ ηελ αηνκηθή αληθαλφηεηα Ζ ππεπζπλφηεηα δηαρέεηαη κεηαμχ ησλ κειψλ ηεο νκάδαο θαη πξνθχπηεη ραιάξσζε θαη ηεκπειηά Γεκηνπξγείηαη αξθεηέο θνξέο θαηαζηξεπηηθή ζχγθξνπζε κεηαμχ ησλ κειψλ ηεο νκάδαο. 3.4 Γηεξεπλεηηθή ζπλεξγαηηθή κάζεζε κε ππνζηήξημε Τπνινγηζηή Ζ ζπλεξγαηηθή κάζεζε κε ηελ ππνζηήξημε ππνινγηζηή βαζίδεηαη ζην γεγνλφο φηη νη ηερλνινγίεο ηεο πιεξνθνξηθήο θαη ησλ επηθνηλσληψλ (ΣΠΔ) είλαη ζε ζέζε λα ππνζηεξίμνπλ θαη λα δηεπθνιχλνπλ νκαδηθέο δηαδηθαζίεο θαη δπλακηθέο ηέηνηεο πνπ δελ κπνξνχλ λα επηηεπρζνχλ πξφζσπν κε πξφζσπν, ρσξίο φκσο λα ζπλεπάγεηαη ηελ αληηθαηάζηαζε ηεο αλζξψπηλεο επηθνηλσλίαο πξφζσπν κε πξφζσπν. Δίλαη κηα κέζνδνο βαζηζκέλε ζε πνιινχο καζεηέο πνπ εξγάδνληαη ζηνλ ίδην ζηαζκφ εξγαζίαο ή ζε νκάδεο καζεηψλ ή κεκνλσκέλνπο καζεηέο πνπ εξγάδνληαη ζε απνκαθξπζκέλνπο ζηαζκνχο εξγαζίαο κέζσ Γηαδηθηχνπ. Έηζη, νη καζεηέο αληαιιάζζνπλ πιεξνθνξίεο θαη ηδέεο, έρνπλ πξφζβαζε ζε δηάθνξα έγγξαθα θαη αξρεία, πεγέο πιεξνθνξηψλ, θαη κπνξνχλ νκαδηθά λα επηιχζνπλ πξνβιήκαηα. (Ράπηεο & Ράπηε, 1999). Γεδνκέλνπ φηη νη καζεηέο ζπγθεληξψλνληαη ζην πεξηερφκελν πνπ πξνζθέξεη ν ππνινγηζηήο, ε δπλακηθή ηεο νκάδαο κπνξεί λα αλαπηχμεη έλαλ πεξηζζφηεξν αληηθεηκεληθφ ηφλν. Πξνθεηκέλνπ λα δεκηνπξγήζνπλ νη καζεηέο ηα ζπλεξγαηηθά ζρέδηα εξγαζίαο ρξεηάδνληαη πιεξνθνξίεο. Οη ππνινγηζηέο κπνξνχλ λα πξνζθέξνπλ ζεκαληηθά ζηελ παξνρή απηψλ ησλ πιεξνθνξηψλ φηαλ είλαη ζπλδεδεκέλνη ζην Γηαδίθηπν. Μειεηψληαο θαη αλαιχνληαο ηε πλεξγαηηθή Μάζεζε αληηιακβάλεηαη θαλείο πφζν πνιχ ηαηξηάδεη ζε απηήλ ε ρξήζε ηνπ ππνινγηζηή. Οη πνιιέο δπλαηφηεηεο ηνπ ππνινγηζηή, θαη εηδηθά ε δπλαηφηεηά ηνπ λα ζπγθεληξψλεη, λα επεμεξγάδεηαη, λα ηαμηλνκεί, λα παξνπζηάδεη θαη λα δηαθηλεί πιεξνθνξίεο, ηνλ θαζηζηνχλ κνλαδηθφ εξγαιείν ζηα ρέξηα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ. Σελίδα 45

46 Ζ αλάπηπμε ηεο δηθηπαθήο ηερλνινγίαο έρεη θαηαζηήζεη εθηθηή ηελ επηθνηλσλία πνπ δηακεζνιαβείηαη από ππνινγηζηέο (computer mediated communication CMC) αλάκεζα ζε αλζξψπνπο θαη νκάδεο πνπ ζπλεξγάδνληαη θαη δνπιεχνπλ καδί γηα έλα θνηλφ έξγν ζην ίδην ή ζε δηαθνξεηηθά κέξε. Σα ππνινγηζηηθά ζπζηήκαηα πνπ ππνζηεξίδνπλ ηελ νκαδηθή εξγαζία νλνκάδνληαη πζηήκαηα Τπνζηήξημεο πλεξγαζίαο κε Τπνινγηζηή (Computer Supported Cooperative Work, CSCW). Σα ζπζηήκαηα ζπλεξγαζίαο κέζσ ππνινγηζηψλ έρνπλ σο βαζηθφ ζηφρν λα ππνζηεξίμνπλ ηνπο ρξήζηεο ηνπο ψζηε λα αιιειεπηδξάζνπλ θαη ζπλεξγαζηνχλ απνηειεζκαηηθά. (Κφκεο, 2004: 234). Οη ζπλεξγαηηθέο δηαδηθαζίεο πιένλ θαζίζηαληαη εθηθηέο κέζσ δηθηπαθψλ πεξηβαιιφλησλ ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο πνπ αθνξνχλ ηελ θαηαλεκεκέλε θαη απφ απφζηαζε κάζεζε (Anderson & Jackson,2000). ην ζεκείν απηφ πξέπεη φκσο λα παξαηεξήζνπκε φηη ηα ζπζηήκαηα απηά ζηεξίδνληαη ζηελ πξνυπφζεζε φηη νη ρξήζηεο ηνπο έρνπλ δηάζεζε λα ζπλεξγαζηνχλ. κσο ζηελ πξαγκαηηθφηεηα νη ζρέζεηο κεηαμχ αηφκσλ ζηνλ ρψξν κάζεζεο δελ είλαη πνηέ απιά ζπλεξγαηηθέο. Οη ζηφρνη ζπλεξγαηψλ κπνξεί λα έξρνληαη ζπρλά ζε αληίζεζε, ελψ ηα θίλεηξα ησλ πξάμεψλ ηνπο κπνξεί λα είλαη δχζθνιν λα κνληεινπνηεζνχλ ζηα πιαίζηα ελφο πιεξνθνξηθνχ ζπζηήκαηνο (Αβνχξεο & Κφκεο, 2003). ηαλ κάιηζηα ην ζπλεξγαηηθφ ζχζηεκα ζηνρεχεη ζηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία, ηφηε ηα νθέιε κπνξεί λα είλαη πνιιαπιά (Angeli, Valanides & Bonk, 2003) αιιά θαη ηα πξνβιήκαηα ζρεδίαζεο απνηειεζκαηηθψλ ζπζηεκάησλ ζπλεξγαζίαο είλαη πνηθίια θαη πνιιέο θνξέο δηζεπίιπηα. Οη Johnson, Johnson and Stanne (1995) κεηά απφ έξεπλεο πάλσ ζηελ πλεξγαηηθή Μάζεζε κε ππνινγηζηή θαηέιεμαλ ζηα εμήο ζπκπεξάζκαηα: Ζ ππνβνεζνχκελε ζπλεξγαηηθή κάζεζε απφ ππνινγηζηή πξνάγεη ςειφηεξε πνζφηεηα θαη πνηφηεηα θαζεκεξηλήο επίηεπμεο, κεγαιχηεξε ηθαλφηεηα ηεθκεξησκέλεο κάζεζεο θαζψο θαη θαιχηεξε ηθαλφηεηα λα ρξεζηκνπνηνχλ νη καζεηέο ηηο γλψζεηο ηνπο ζηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ. Οη ζπδεηήζεηο ήηαλ πεξηζζφηεξν ζπγθεθξηκέλεο επί ηνπ ζέκαηνο. Οη ζπλεξγαηηθέο νκάδεο παξνπζηάζηεθαλ πην γξήγνξεο θαη αθξηβείο απφ ηηο αηνκηθηζηηθέο θαη αληαγσληζηηθέο νκάδεο. Οη καζεηέο ρξεηάδνληαλ ιηγφηεξε βνήζεηα απφ ηνλ δάζθαιν. Σελίδα 46

47 Σελ ίδηα άπνςε πεξί πιενλεθηεκάησλ ηεο ζπλδπαζκέλεο ρξήζεο ζπλεξγαηηθήο κάζεζεο κε ππνινγηζηή ζπκκεξίδνληαη θαη άιινη εξεπλεηέο. Ο Webb (1984) βξήθε φηη ε εξγαζία κε ππνινγηζηή «απνδείρηεθε έλα ηδαληθφ ζθεληθφ γηα ηελ πξναγσγή ηεο ζπλεξγαζίαο κέζα ζηελ νκάδα θαη ηελ απνηξνπή ηνπ δηακνηξαζκνχ ηεο εξγαζίαο» Ο Fisher (1984) δειψλεη φηη ν ππνινγηζηήο «θέξεηαη λα δηεπθνιχλεη κηα κνλαδηθή αιιειεπίδξαζε κεηαμχ ησλ ζπκκαζεηψλ, ηνπνζεηψληαο ηνπο καζεηέο ζε έλα πην ζπλεξγαηηθφ πεξηβάιινλ θαζψο δνπιεχνπλ καδί λα ιχζνπλ ηα πξνβιήκαηα πνπ ζέηνληαη ζηνλ ππνινγηζηή» Οη Okey and Mayer (1976) βξήθαλ φηη ε επίηεπμε θαη ε ζπκπεξηθνξά ήηαλ πεξίπνπ ίδηεο, είηε έθαλαλ ρξήζε ε φρη ησλ ππνινγηζηψλ, αιιά ε απφδνζε (επίηεπμε δηαηξνχκελε κε ηνλ θαηά καζεηή ρξφλν ρξήζεο ηνπ Ζ/Τ) ήηαλ απμεκέλε φηαλ γηλφηαλ ρξήζε ππνινγηζηή» Οη Mevarech, Stern, and Levita (1987) θαηέιεμαλ ζην ζπκπέξαζκα φηη καζεηέο πνπ δνχιεπαλ ζε δεπγάξηα ζηνλ ππνινγηζηή «βειηίσζαλ ηνλ θνηλσληθφ πξνζαλαηνιηζκφ σο πξνο ην δεπγάξη ηνπο, αιιά φρη πξνο ηα άιια κέιε ηεο ηάμεο, δεηθλχνληαο δπλαηφηεηα ρξήζεο νκαδνπνίεζεο ζε ππνινγηζηέο γηα ηελ βειηίσζε θηιηψλ» Ο ζπλδπαζκφο ηνπ ππνινγηζηή κε ηε ζπλεξγαηηθή κάζεζε ζηε δηδαθηηθή πξάμε, κπνξεί λα ζπκβάιεη ζηελ αλάπηπμε δεμηνηήησλ γξαθήο, φζν θαη αλ αθνχγεηαη παξάδνμν. Αλ θαη ν επεμεξγαζηήο θεηκέλνπ απφ κφλνο ηνπ δε δεκηνπξγεί θαιχηεξνπο ζπγγξαθείο, βνεζά πξαγκαηηθά ζην μαιάθξσκα ηνπ θπζηθνχ θφξηνπ γξαθήο θαη δίλεη ηελ επθαηξία αλαζεψξεζεο ηνπ θεηκέλνπ. ε κηα ηάμε πνπ εξγάδεηαη νκαδηθά θαη ζπλεξγαηηθά, ηα κέιε ηεο νκάδαο αληαιιάζζνπλ απφςεηο γηα ην ζέκα πνπ έρνπλ λα αλαπηχμνπλ, δηακνξθψλνληαο έηζη κηα πην ζθαηξηθή αληίιεςε γη απηφ, ην γξάθνπλ ζηνλ επεμεξγαζηή θεηκέλνπ, ην ηππψλνπλ, ην μαλακειεηνχλ, θάλνπλ ηηο παξαηεξήζεηο ηνπο θαη ην ηειηθφ απνηέιεζκα είλαη ζίγνπξα πνιχ πην θαιφ απφ ην αξρηθφ. Με ηνλ ηξφπν απηφ έρνπκε πην απνηειεζκαηηθή γισζζηθή βειηίσζε ζε ζρέζε κε ηνλ παξαδνζηαθφ ηξφπν, ην γξάςηκν ζην ηεηξάδην. Σν γξάςηκν ζηελ θφιια γίλεηαη κηα θνξά, είλαη δειαδή ηαπηφρξνλα θαη ην ηειηθφ απνηέιεζκα, αθνχ δελ ππάξρεη δπλαηφηεηα αλαζεψξεζεο ηνπ γξακκέλνπ, κηαο θαη δελ είλαη εχθνιν λα Σελίδα 47

48 μαλαγξαθηεί φιν ην θείκελν γηα λα ελζσκαησζνχλ ζε απηφ νη λέεο ηδέεο, νη ηξνπνπνηήζεηο θαη νη βειηηψζεηο. ηελ παξνχζα εξγαζία, νκάδεο 2-4 καζεηψλ ζπλεξγάζηεθαλ κπξνζηά ζε έλα ζηαζκφ εξγαζίαο πξνθεηκέλνπ λα νινθιεξψζνπλ ηηο εξγαζίεο ηνπο. Ζ ζπλεξγαζία φκσο δελ πξαγκαηνπνηήζεθε κφλν ζην ζρνιείν αιιά θαη απφ απφζηαζε. Πξνθεηκέλνπ ε νκάδα λα είλαη ζπλεπήο ζηα ρξνληθά φξηα πνπ είραλ ηεζεί, νη καζεηέο αμηνπνίεζαλ ηηο δπλαηφηεηεο επηθνηλσλίαο πνπ παξέρεη ην Γηαδίθηπν πξνθεηκέλνπ λα αιιεινβνεζνχλ θαη λα νινθιεξψζνπλ ηα άξζξα ηνπο απφ ην ζπίηη. 3.5 Γηθηπαθά πεξηβάιινληα- Κνηλόηεηεο Μάζεζεο Με ηε ρξήζε ησλ ππνινγηζηψλ θαη ηεο δηθηπαθήο ηερλνινγίαο ζρεκαηίδνληαη δηθηπαθέο ή εηθνληθέο θνηλφηεηεο, νη νπνίεο νξίδνληαη κε ηξφπν παξαπιήζην απφ φ,ηη νη θπζηθέο θνηλφηεηεο, αλ θαη ε πινπνίεζή ηνπο δηαθέξεη. Χο δηθηπαθέο θνηλφηεηεο νξίδνληαη νη θνηλσληθέο δνκέο πνπ αλαδχνληαη απφ ην δίθηπν φηαλ αξθεηνί άλζξσπνη παίξλνπλ κέξνο ζε ζπδεηήζεηο γηα αξθεηφ θαηξφ, κε επαξθέο ζπλαίζζεκα ψζηε λα ζρεκαηίδνπλ δηαπξνζσπηθέο ζρέζεηο ζην δηαδίθηπν (Rheingold, 1993). Οη Hiltz θαη Wellman (1997) ρξεζηκνπνηνχλ έλαλ νξηζκφ πνπ βαζίδεηαη ζην θνηλφ ελδηαθέξνλ θαη ζεσξνχλ ηελ έιιεηςε ζπλχπαξμεο ζηνλ ίδην πξαγκαηηθφ ρψξν (Virnoche & Marx, 1997) σο θάηη ζεηηθφ, επεηδή ε ζχλζεζε ησλ δηθηπαθψλ θνηλνηήησλ δελ επεξεάδεηαη απφ γεσγξαθηθνχο πεξηνξηζκνχο, κε ζπλέπεηα απηέο λα είλαη πεξηζζφηεξν αλνκνηνγελείο θαη νη ζπδεηήζεηο λα γίλνληαη ρσξίο ρξνληθή πίεζε (Lapachet, 1994). Οη θνηλφηεηεο απηέο έρνπλ σο θχξηεο παηδαγσγηθέο αξρέο ηελ ελίζρπζε ηνπ επηζηεκνληθνχ ζπιινγηζκνχ θαη ηελ αλάπηπμε κεηαγλσζηηθψλ δεμηνηήησλ θαη θξηηηθήο ζθέςεο (Υξνλάθε & Μπνπξδάθεο, 2003: 91). χκθσλα κε ηελ Preece (2000), κηα δηθηπαθή θνηλφηεηα: απνηειείηαη απφ άηνκα πνπ αιιειεπηδξνχλ θνηλσληθά, επηδηψθνληαο λα ηθαλνπνηήζνπλ ηηο δηθέο ηνπο ηδηαίηεξεο αλάγθεο, ή λα ππνδπζνχλ εηδηθνχο ξφινπο (εγεηηθνχο, δηακεζνιαβεηηθνχο), ραξαθηεξίδεηαη απφ έλαλ θνηλφ ζθνπφ (ελδηαθέξνλ, αλάγθε, αληαιιαγή πιεξνθνξηψλ ή παξνρή ππεξεζηψλ), ν νπνίνο απνηειεί ην ιφγν χπαξμεο ηεο θνηλφηεηαο, Σελίδα 48

49 δηέπεηαη απφ θαλφλεο κε ηε κνξθή πξνυπνζέζεσλ, πξσηνθφιισλ, θαλνληζκψλ θαη λφκσλ πνπ θαζνδεγνχλ ηηο αιιειεπηδξάζεηο κεηαμχ ησλ αηφκσλ, ππνζηεξίδεηαη απφ ζπζηήκαηα ππνινγηζηψλ, ηα νπνία δηακεζνιαβνχλ ζηελ θνηλσληθή αιιειεπίδξαζε θαη δηεπθνιχλνπλ κηα αίζζεζε ζπλχπαξμεο. Οη αιιειεπηδξάζεηο πξέπεη ζην εζσηεξηθφ ηεο θνηλφηεηαο λα θαιιηεξγνχλ κηα θνηλή λννηξνπία δηαρείξηζεο θαη αμηνιφγεζεο ηεο πιεξνθνξίαο θαη λα επηηξέπνπλ ηελ αλαπξνζαξκνγή ησλ απφςεσλ ησλ κειψλ, κέζσ ηεο αληαιιαγήο ηδεψλ. Ζ χπαξμε αιιειεπηδξάζεσλ ηεο κνξθήο απηήο είλαη απαξαίηεηε ζπλζήθε γηα ηε δεκηνπξγία κηαο θνηλφηεηαο ζε επίπεδν γλψζεο θαη ζε ζπλαηζζεκαηηθφ επίπεδν. Σα κέιε πξέπεη λα αηζζάλνληαη φηη έρνπλ επελδχζεη ζηελ θνηλφηεηα θαη φηη απνηεινχλ κέξνο απηήο (Oren, 2000). Ζ χπαξμε απηή ηζρπξψλ ζπλαηζζεκαηηθψλ δεζκψλ αλάκεζα ζηα κέιε ηεο δηθηπαθήο θνηλφηεηαο, ε νπνία απνηειεί βαζηθφ ζπζηαηηθφ κηαο δηθηπαθήο θνηλφηεηαο (Whittaker, Issacs & O Day, 1997, αλαθ. απφ Preece, 2000), δελ ζεσξείηαη σζηφζν πάληα αλαγθαία (Preece, 2000). Δίλαη ζεκαληηθφ, λα δηαθξηζεί εληειψο ε δηθηπαθή θνηλφηεηα απφ ηνλ ηξφπν πινπνίεζήο ηεο, δειαδή λα δηαθξηζεί ην ζχλνιν ησλ εξγαιείσλ πνπ ζπληζηνχλ ην δηθηπαθφ πεξηβάιινλ απφ ηελ θνηλφηεηα. ια ηα εξγαιεία επηθνηλσλίαο, ηα νπνία αλαθέξνληαη ζηε βηβιηνγξαθία φηαλ πεξηγξάθνληαη δηθηπαθέο θνηλφηεηεο, είλαη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα ε αλαγθαία ππνδνκή γηα ηελ χπαξμε ηεο θνηλφηεηαο, αιιά ζε θακηά πεξίπησζε δελ κπνξνχλ λα ραξαθηεξηζηνχλ θαζαπηά σο δηθηπαθέο θνηλφηεηεο (Baym, 1995; Mclaughlin, Osborne & Smith, 1995; Rheingold, 1993; Harasim, 1995; Khan, 1998; Oren, 2000). Ζ ηδέα ηεο θνηλφηεηαο κάζεζεο έρεη ζπδεηεζεί σο ελαιιαθηηθή πξφηαζε ηεο παξαδνζηαθήο δηδαζθαιίαο (Wilson & Ryder, 1996). Οη θνηλφηεηεο κάζεζεο απνηεινχληαη απφ άηνκα πνπ ζπλδένληαη κε θπζηθή ζέιεζε, κνηξάδνληαη θνηλέο αμίεο θαη ηδαληθά θαη επεξεάδνπλ ην έλα ην άιιν ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία (Kowch & Schwier, 1997). Σέηνηεο θνηλφηεηεο νηθνδνκνχληαη βαζηδφκελεο ζε αξρέο θνηλήο ζπκκεηνρήο, ελψ ηελ ίδηα ζηηγκή πξνθαινχλ ηηο παξαδνζηαθέο κνξθέο ζρέζεσλ δαζθάινπ-καζεηή (Roth, 1998, αλαθ. απφ Pringle, 2002), δεδνκέλνπ φηη νη εθπαηδεπηηθνί δελ είλαη πιένλ νη θνξείο ηεο πιεξνθνξίαο, αιιά ζπλεξγάηεο ζε ζπλνκηιίεο πνπ ζθνπφ έρνπλ ηελ νηθνδφκεζε ηεο γλψζεο. Ζ νηθνδφκεζε απηή ζπκβαίλεη δηακέζνπ δηαπξαγκάηεπζεο λνήκαηνο θαη Σελίδα 49

50 επίηεπμεο νκνθσλίαο, επηηξέπνληαο λα δνθηκαζηεί ε εγθπξφηεηα κηαο ηέηνηαο γλψζεο (Pringle, 2002). ια ηα κέιε ηεο θνηλφηεηαο κάζεζεο αλακέλεηαη λα κάζνπλ, είλαη έηνηκα λα εκπιαθνχλ ζηηο απαηηνχκελεο δξαζηεξηφηεηεο (Wilson & Ryder, 1996) θαη νθείινπλ λα ελδηαθέξνληαη γηα ηελ επηηπρία ησλ άιισλ κειψλ (Rovai, 2002). Ζ θαιιηέξγεηα πξνζσπηθψλ ζρέζεσλ θαη ε αληαιιαγή πιεξνθνξηψλ νδεγεί ζηε δεκηνπξγία ηζρπξψλ θνηλσληθψλ δεζκψλ (Moller, 1998). Κάηη ηέηνην πξνυπνζέηεη βέβαηα ηελ εηιηθξίλεηα ζηηο πξνζσπηθέο ζρέζεηο θαη ηελ αμηνπηζηία ησλ πιεξνθνξηψλ πνπ αληαιιάζζνληαη. ε δηαθνξεηηθή πεξίπησζε νη θνηλσληθέο αιιειεπηδξάζεηο δελ επηηπγράλνληαη, νη θνηλσληθνί δεζκνί αηνλνχλ θαη ε θνηλφηεηα αξρίδεη λα θζίλεη. Ο Schrage (1990) ππνζηεξίδεη φηη ε ζπλεξγαζία είλαη ην θιεηδί ηεο επηηπρίαο γηα κηα νκάδα θαη ηελ πεξηγξάθεη σο κηα πξάμε θνηλήο αλαθάιπςεο. Οη παξαπάλσ θαλφλεο απνζθνπνχλ ζηελ θαιιηέξγεηα κηαο αίζζεζεο θνηλφηεηαο κέζσ ηεο ελίζρπζεο φρη ηφζν ηεο πνζφηεηαο ησλ αιιειεπηδξάζεσλ, φζν ηεο πνηφηεηάο ηνπο (Rovai, 2002). Οη αιιειεπηδξάζεηο απηέο θαηεπζχλνληαη ηφζν πξνο ηελ εθπιήξσζε καζεζηαθψλ ζηφρσλ θαη ηε δηεθπεξαίσζε εξγαζηψλ, φζν θαη πξνο ηελ θαιιηέξγεηα δηαπξνζσπηθψλ ζρέζεσλ (Hare & Davies, 1994). Ζ θαιιηέξγεηα πξνζσπηθψλ επαθψλ κπνξεί λα βνεζήζεη ζεκαληηθά ζηελ αλάπηπμε δεζκψλ εκπηζηνζχλεο αλάκεζα ζηα κέιε κηαο θνηλφηεηαο κάζεζεο (Cutler 1995). Απηφ θξίλεηαη απαξαίηεην γηα λα παξακείλνπλ ηα κέιε αθνζησκέλα ζηε καζεζηαθή δηαδηθαζία θαη λα αληαπνθξίλνληαη ζηε ζπλεηζθνξά ησλ άιισλ (Garber, 2004). Ζ εκπηζηνζχλε φκσο πνπ θαιιηεξγείηαη κέζα απφ ηέηνηεο αιιειεπηδξάζεηο δελ πξέπεη λα ζηεξίδεηαη κφλν ζηελ εμνηθείσζε ησλ κειψλ κεηαμχ ηνπο, αιιά θαη ζηελ πεπνίζεζε φηη θάζε κέινο κπνξεί θαη νθείιεη λα εκπηζηεχεηαη ηα άιια ζην ξφιν πνπ απηά έρνπλ ζηελ φιε καζεζηαθή δηαδηθαζία. Οη δηθηπαθέο θνηλφηεηεο δεκηνπξγνχλ «αφξαηα» ζρνιεία πνπ εκπινπηίδνπλ ηελ αθαδεκατθή θαη επηζηεκνληθή γλψζε πέξα απφ γεσγξαθηθά θαη ζεκαηηθά φξηα θαη επηηξέπνπλ ζηνπο καζεηέο λα ζπλαληνχλ άιινπο κε παξαπιήζηα ελδηαθέξνληα (Lapachet, 1994). Οη Hiltz and Wellman (1997) ππνζηεξίδνπλ φηη κηα δηθηπαθή θνηλφηεηα κάζεζεο έρεη θνηλνχο ζηφρνπο θαη ηαπηφρξνλα επηηξέπεη ζηνπο καζεηέο λα αιιεινυπνζηεξίδνληαη, λα ζπλεξγάδνληαη θαη λα αηζζάλνληαη φηη αλήθνπλ θάπνπ. Ζ επαξθήο ηερλνινγία απνηειεί φκσο κφλν έλα κέξνο ηεο δηαδηθαζίαο δεκηνπξγίαο κηαο δηθηπαθήο θνηλφηεηαο (Garber, 2004). Ζ Riel (1996) παξαηεξεί φηη αλαπηχζζνληαο ην δηθηπαθφ απηφ ρψξν δελ ζεκαίλεη Σελίδα 50

51 φηη απηφκαηα δεκηνπξγήζεθε θαη κηα δηθηπαθή θνηλφηεηα κάζεζεο. Ζ επηινγή ηεο ηερλνινγίαο πξέπεη λα γίλεηαη κε ηξφπν πνπ λα απαηηεί πξαγκαηηθή εκπινθή φισλ ησλ κειψλ ηεο θνηλφηεηαο θαη λα επηηξέπεη ηελ αιιειεπίδξαζε κεηαμχ ηνπο (Van Dusen, 1997). Οη θνηλσληθέο αιιειεπηδξάζεηο θαη ε νξγάλσζε ησλ ζρέζεσλ πνπ αλαπηχζζνληαη αλάκεζα ζηνπο αλζξψπνπο είλαη απηέο πνπ νξίδνπλ ηελ θνηλφηεηα (Riel, 1996), νδεγνχλ ζηε δεκηνπξγία γλψζεο (Kanuka & Anderson, 1998) θαη ζηελ αλάπηπμε δηθηπαθήο ζπλεξγαζίαο (Pattison-Gordon 1998; DiMauro & Gal, 1994). Δπηπιένλ, ε θαιιηέξγεηα ζρέζεσλ εκπηζηνζχλεο θαη αιιεινυπνζηήξημεο απνηειεί ζεκαληηθφ παξάγνληα επηηπρίαο κηαο δηθηπαθήο θνηλφηεηαο κάζεζεο (Preece, 2000). Οη αιιειεπηδξάζεηο φκσο αλάκεζα ζηα κέιε θαη ε θαιιηέξγεηα ζρέζεσλ κεηαμχ ηνπο δελ νηθνδνκνχληαη κφλν κε πξνζερηηθφ ζρεδηαζκφ ηεο δηθηπαθήο θνηλφηεηαο κάζεζεο (Conrad, 2002) θαη νχηε αλαπηχζζνληαη κε θπζηθφ ηξφπν (Schwier, 2001). Ζ αίζζεζε ηεο θνηλφηεηαο ζπλδέεηαη κε κηα αχμεζε ζηελ επηκνλή ησλ καζεηψλ λα κάζνπλ, ζηε ξνή ησλ πιεξνθνξηψλ, ζηε δηαζεζηκφηεηα ππνζηήξημεο, ζηε δέζκεπζε ζε θνηλνχο ζηφρνπο, ζηε ζπλεξγαζία θαη ζηε γεληθφηεξε ηθαλνπνίεζε (Rovai, 2002). Ζ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ ζπζηεκάησλ απηψλ θαίλεηαη φηη πνηθίιεη θαη απηφ νθείιεηαη ηφζν ζηνλ ηξφπν ζρεδίαζήο ηνπο, φζν θαη ζηνλ ηξφπν ρξήζεο ηνπο απφ ηνπο ηειηθνχο ελδηαθεξνκέλνπο. Έξεπλεο (Kreijns, 2002) δείρλνπλ φηη ηα δηθηπαθά πεξηβάιινληα κάζεζεο δελ είλαη ζε ζέζε λα ππνζηεξίμνπλ πιήξσο δηαδηθαζίεο ζπιινγηθήο κάζεζεο θαη αιιειεπίδξαζεο αλάκεζα ζηνπο καζεηέο, κε ζπλέπεηα ηα ρακειά πνζνζηά ζπκκεηνρήο, ηνπο πνηθίινπο βαζκνχο θησρήο ζπλεξγαζίαο, ηηο ρακειέο καζεζηαθέο επηδφζεηο θαη ηελ ειιηπή ηθαλνπνίεζε ησλ καζεηψλ (Hallett & Cummings, 1997). Ζ έιιεηςε ζπλχπαξμεο ησλ καζεηψλ νδεγεί ζε πςειά πνζνζηά εγθαηάιεηςεο, δεκηνπξγεί αηζζήκαηα απνζχλδεζεο (Kerka, 1996), παξαίηεζεο (Morgan & Tam, 1999), απνκφλσζεο θαη έιιεηςεο ζπγθέληξσζεο (Besser & Donahue, 1996; Twigg, 1997), πνπ κπνξνχλ λα επεξεάζνπλ ηελ επηκνλή ησλ καζεηψλ (Rovai, 2002). Σν εξψηεκα πνπ πξνθχπηεη είλαη πψο νη καζεηέο θαη νη εθπαηδεπηηθνί ζα νηθνδνκήζνπλ θαη ζα δηαηεξήζνπλ κηα αίζζεζε θνηλφηεηαο (Kreijns, 2002), δεδνκέλνπ φηη ε θαιιηέξγεηα πξνζσπηθψλ ζρέζεσλ ζεσξείηαη σο ηδηαίηεξα ζεκαληηθφο παξάγνληαο (Misanchuk & Anderson, 2000, Northrup, 2001, Garber, 2004), ν νπνίνο ζπρλά επηζθηάδεηαη απφ ηελ ηδηαίηεξε πξνζνρή πνπ δίλεηαη ζηελ εθπαηδεπηηθή δηάζηαζε θαη ηελ Σελίδα 51

52 πνηφηεηα ησλ αιιειεπηδξάζεσλ (Gunawardena, 1995, Wegerif, 1998). Σν δεηνχκελν βέβαηα δελ παχεη λα είλαη ν πξνζδηνξηζκφο απηψλ ησλ αιιειεπηδξάζεσλ νη νπνίεο ζα επηηξέςνπλ ζηα κέιε κηαο δηθηπαθήο θνηλφηεηαο λα δεκηνπξγήζνπλ ζρέζεηο εκπηζηνζχλεο. Ζ εκπηζηνζχλε απηή κπνξεί λα πεξλά θαη κέζα απφ ηελ θαιιηέξγεηα πξνζσπηθψλ ζρέζεσλ, αιιά πνιχ πεξηζζφηεξν δεκηνπξγείηαη αλάκεζα ζε άηνκα πνπ αηζζάλνληαη κέιε ηεο ίδηαο θνηλφηεηαο κάζεζεο θαη πεξηκέλνπλ λα κάζνπλ ην έλα απφ ην άιιν. 3.6 Γηαζεκαηηθόηεηα - Βησκαηηθή κάζεζε Παξαδνζηαθά, ζην ειιεληθφ ζρνιείν ε γλψζε απνηειεί απηνζθνπφ, κε απνηέιεζκα λα αλαιψλεηαη ε κεγαιχηεξε πξνζπάζεηα ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο ζε ζηείξεο παξνρέο γλψζεσλ, πνπ ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο απαηηνχλ απιψο κηα κεραληζηηθή απνκλεκφλεπζε, σο έλα είδνο ζπξξαθήο γεγνλφησλ θαη θαηαζηάζεσλ. Υξεηαδφκαζηε πνιχ θφπν, ρξφλν θαη κεγάιε πξνζπάζεηα ψζηε λα ελζηεξληζηνχκε ηηο ζέζεηο ηνπ J. Piaget φηη πξνέρεη ε δηαδηθαζία θαη φρη ην ηειηθφ απνηέιεζκα, επεηδή ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο, θαηά ηνλ Piaget, ε απνκλεκφλεπζε πεξηερνκέλσλ δελ ζεκαίλεη ηαπηφρξνλα θαη κάζεζε. Γηαζεκαηηθφηεηα θαη δηεπηζηεκνληθφηεηα είλαη έλλνηεο αιιεινεμαξηψκελεο, επεηδή είλαη κάιινλ αδχλαην λα δηαλνεζνχκε δηαζεκαηηθφηεηα ρσξίο δηεπηζηεκνληθή πξνζέγγηζε θαη δηεπηζηεκνληθφηεηα ρσξίο αλαθνξά ζε θάπνηεο ζπγθεθξηκέλεο ζεκαηηθέο ελφηεηεο (Υξπζαθίδεο, 2009). χκθσλα κε ην Παηδαγσγηθφ Ηλζηηηνχην, δηαζεκαηηθφηεηα ζεκαίλεη ηε δηακφξθσζε ηνπ γλσζηηθνχ πεδίνπ σο κηα αιιεινπρία δηαπξαγκάηεπζεο πνηθίισλ ζεκαηηθψλ ελνηήησλ θαη απνηειεί κηα αλζξσπνθεληξηθή πξνζέγγηζε ηεο γλψζεο. Ζ δηαπξαγκάηεπζε θάζε ζεκαηηθήο ελφηεηαο γίλεηαη κε ηξφπν δηεπηζηεκνληθφ. χκθσλα κε ηνλ Υ. Θενθηιίδε (2002), «ηαλ ιέκε φηη ην πεξηερφκελν ηεο δηδαζθαιίαο εληαηνπνηείηαη, ελλννχκε νπζηαζηηθά φηη ηα μερσξηζηά καζήκαηα θαηαξγνχληαη θαη ηε ζέζε ηνπο παίξλεη εξγαζία δηαζεκαηηθήο κνξθήο, δειαδή εξγαζία πνπ ζρεηίδεηαη ζπγρξφλσο κε δηαθνξεηηθά καζήκαηα ηνπ αλαιπηηθνχ πξνγξάκκαηνο». ηαλ δε ε εξγαζία δηαζεκαηηθήο κνξθήο πινπνηείηαη κε βησκαηηθφ ηξφπν ηφηε νη καζεηέο θαηαλννχλ θαιχηεξα επηζηεκνληθέο έλλνηεο. Ζ εκπεηξία, ή αιιηψο ην βίσκα, σο πεγή κάζεζεο ραίξεη εθηίκεζεο ηφζν απφ ηνπο εθπαηδεπηηθνχο φζν θαη απφ ηνπο απινχο αλζξψπνπο. Σηο πεξηζζφηεξεο δξαζηεξηφηεηεο Σελίδα 52

53 θαη εξγαζίεο ηεο θαζεκεξηλφηεηαο καο ηηο έρνπκε κάζεη απιά κε ην λα ηηο θάλνπκε. Ζ βησκαηηθή κάζεζε έξρεηαη λα αληηπαξαηεζεί ζηηο παξαδνζηαθέο παηδαγσγηθέο εκπεηξίεο. Ο εθπαηδεπφκελνο εκπιέθεηαη ν ίδηνο ζηελ κειεηψκελε πξαγκαηηθφηεηα θαη δελ απνηειεί αθξναηή ηνπ δηδάζθνληνο. Ζ ελεξγή ζπκκεηνρή απνηειεί βαζηθφ ζηνηρείν ηεο βησκαηηθήο κάζεζεο. Δθείλν ην νπνίν παξέρεη ε βησκαηηθή κάζεζε είλαη ε δπλαηφηεηα απφ ηε κία κεξηά λα βηψζνπλ νη καζεηέο ην δήηεκα πνπ εξεπλνχλ, λα ην θαηαλνήζνπλ επνκέλσο θαιχηεξα, θαη απφ ηελ άιιε ζπκβάιιεη ζηελ θαηαλφεζε ηνπ ίδηνπ ηνπ εαπηνχ. Οη ίδηνη νη εθπαηδεπηηθνί πνπ έξρνληαη αληηκέησπνη κε δπζθνιίεο ζηελ ηάμε θαηαλννχλ φηη ε αλάπηπμε δεμηνηήησλ πνπ ζπλδένληαη κε ηηο αλζξψπηλεο ζρέζεηο θαη ηελ επηθνηλσλία ζπκβάιινπλ φρη κφλν ζηελ πξνζσπηθή αλάπηπμε ησλ καζεηψλ, αιιά επίζεο ζηελ εμνκάιπλζε ησλ δηαθνξψλ ζηελ ηάμε θαη ζηε βειηίσζε ησλ δηθψλ ηνπο δεμηνηήησλ. Ξεθηλψληαο έλαο εθπαηδεπηηθφο έλα πξφγξακκα θάλνληαο ρξήζε ηεο βησκαηηθήο κάζεζεο, ζα πξέπεη λα γλσξίδεη φηη απαηηνχληαη ζεβαζκφο, θαηαλφεζε θαη απζεληηθφηεηα. εβαζκφο ζεκαίλεη λα πηζηεχνπκε φηη ν άιινο άλζξσπνο είλαη ζεκαληηθφο, αμηφινγνο, πνιχηηκνο θαη κνλαδηθφο. Καηαλφεζε (ή ελζπλαίζζεζε) ζεκαίλεη φηη κπνξνχκε λα βάινπκε ηνλ εαπηφ καο ζηε ζέζε ηνπ άιινπ θαη λα ζπλεηδεηνπνηήζνπκε φηη νη ελέξγεηεο θαη ηα πηζηεχσ ηνπ ζεκαίλνπλ θάηη γη απηφλ. Απζεληηθφηεηα ζεκαίλεη λα εκπηζηεπφκαζηε απηφ πνπ βιέπνπκε ζηνλ άιιν, λα είκαζηε αλνηθηνί κε ηνπο αλζξψπνπο. Δθφζνλ ν εθπαηδεπηηθφο δηαζθαιίζεη φηη είλαη ζε ζέζε λα δείμεη ζεβαζκφ, θαηαλφεζε θαη απζεληηθφηεηα κπνξεί λα ρξεζηκνπνηήζεη ηε βησκαηηθή κέζνδν θαη λα πξνζθέξεη ζηνπο καζεηέο ηνπ έλα πιαίζην απνδνρήο, ελζάξξπλζεο θαη έλα αζθαιή ρψξν δνθηκήο λέσλ ζπκπεξηθνξψλ θαη επηινγψλ πνπ ζα βνεζήζνπλ θαη ζα ζηεξίμνπλ ηνπο καζεηέο. Ζ βησκαηηθή κάζεζε ζην ζρνιείν εκπιέθεη νιφθιεξε ηελ ηάμε ησλ καζεηψλ ή κηα νκάδα απφ απηνχο θαη ζπκβάιεη ψζηε λα αιιεινεπεξεαζηνχλ, λα πξνρσξήζνπλ καδί, λα βηψζνπλ ζπλαηζζήκαηα, λα ηα θαηαλνήζνπλ θαη λα ηα επεμεξγαζηνχλ. Σν δηάζεκν κνληέιν ηεο βησκαηηθήο κάζεζεο, ην νπνίν έρεη παξνπζηαζηεί απφ ηνλ David A Kolbs, ζα κπνξνχζε λα καο βνεζήζεη ψζηε λα γλσξίζνπκε ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν νη εκπεηξίεο καο κπνξνχλ λα γίλνπλ «κάζεζε». Σν κνληέιν ηνπ Kolb πεξηγξάθεη έλαλ θχθιν κάζεζεο πνπ πεξηιακβάλεη ηέζζεξα βήκαηα. 1 πγθεθξηκέλε εκπεηξία Σελίδα 53

54 2. Παξαηήξεζε θαη Αληαλάθιαζε 3. Γηακφξθσζε αθεξεκέλσλ ελλνηψλ 4. Γνθηκή ζε λέεο θαηαζηάζεηο Ο καζεζηαθφο θχθινο ηνπ Kolb καο ιέεη νπζηαζηηθά ην πψο κπνξνχκε λα θαηαλνήζνπκε έλα πξφβιεκα, κέζσ κηαο αηνκηθήο γλσζηαθήο δηαδηθαζίαο. Ζ επίγλσζε είλαη απαξαίηεηε ψζηε λα απνθηήζνπκε ζπλείδεζε θαη κάζεζε. ην πιαίζην ηνπ ζρνιείνπ, ε επίγλσζε ζε ζρέζε κε ηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ είλαη πην ζεκαληηθή φηαλ ηα άηνκα πνπ εκπιέθνληαη ζηελ πξνβιεκαηηθή θαηάζηαζε ζπκκεηέρνπλ απφ θνηλνχ θαη ζηηο γλσζηαθέο δηαδηθαζίεο. Ο Illeris (2004) δηαηππψλεη ηελ άπνςε πψο ην κνληέιν ηνπ Kolb εζηηάδεη πεξηζζφηεξν ζηελ δηαδηθαζία κε ηελ νπνία θαηαθηάηαη ε επίγλσζε ζε αηνκηθφ επίπεδν θαη φηη ην κνληέιν ηνπ παξνπζηάδεη ειιείςεηο φζν αθνξά ηηο θνηλσληθέο πηπρέο ηεο κάζεζεο. Αλαθέξεη ινηπφλ φηη ε εκπεηξία, ζαλ έλλνηα, πεξηιακβάλεη ηα πάληα. Πεξηιακβάλεη ηελ νιφηεηα κηαο θαηάζηαζεο θαη ηελ ππνθεηκεληθή εκπεηξία. Κάηη ηέηνην επεμεγεί θαη ηελ ζεκαζία πνπ δίλεηαη ζηελ επίιπζε πξνβιεκάησλ, ζηηο εκπεηξίεο ηεο πξαγκαηηθήο καο δσήο, ηεο θαζεκεξηλφηεηα καο. Γηα λα ην νλνκάζνπκε ινηπφλ βησκαηηθή κάζεζε ν Illeris (2000) αλαθέξεηαη ζε θάπνηεο πξνυπνζέζεηο: 1. Οη ππνθεηκεληθέο εκπεηξίεο ηνπ καζεηεπφκελνπ, πεξηιακβαλφκελσλ ησλ γλσζηηθψλ, ζπλαηζζεκαηηθψλ θαη θνηλσληθψλ πηπρψλ ησλ εκπεηξηψλ ηνπ, ζπλδένληαη κεηαμχ ηνπο κε ζπλερείο δηαδηθαζίεο, πξνο ηα κπξνζηά θαη πξνο ηα πίζσ. 2. Ο καζεηεπφκελνο πξέπεη λα είλαη ελεξγά παξψλ θαη λα έρεη ζπλείδεζε ησλ αιιειεπηδξάζεσλ ηνπ ζηελ θαηάζηαζε. Αλαθεθαιαηψλνληαο ζεκεηψλνπκε φηη νη Galton & Williamson(1992) ππνζηεξίδνπλ πσο γηα λα επηηεπρζεί κηα πεηπρεκέλε ζπλεξγαζία πξέπεη νη καζεηέο λα δηδαρζνχλ ηνλ ηξφπν ζπλεξγαζίαο, έηζη ψζηε λα έρνπλ μεθάζαξε άπνςε γηα ην ηη πξέπεη λα θάλνπλ. Δπηζεκαίλεηαη, δειαδή, φηη εθηφο απφ ηηο πξνζδνθίεο ησλ εθπαηδεπηηθψλ γηα ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηεο δηδαζθαιίαο ηνπο, ππάξρνπλ θαη άιινη παξάγνληεο πνπ ηελ επεξεάδνπλ, φπσο θπξίσο ην πξφγξακκα ζπνπδψλ, πνπ πξέπεη λα δηδαρζεί κε ηελ επζχλε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ. Σελίδα 54

55 Σν πξφγξακκα ζπνπδψλ δελ απνζθνπεί απιά ζηε γλψζε ελφο γλσζηηθνχ αληηθεηκέλνπ αιιά πεξηέρεη θαη ηνπο ηξφπνπο ρξήζεο ηνπ, πνπ νη καζεηέο πξέπεη λα θαηαλνήζνπλ θαη λα ρξεζηκνπνηήζνπλ πξνθεηκέλνπ λα κνξθσζνχλ. Οη πξνυπνζέζεηο εθπιεξψλνληαη κέζα απφ ηελ έξεπλα-δξάζε ζηελ νπνία ζα εζηηάζνπκε ζηα επφκελα θεθάιαηα, θαζψο επηθεληξψλεηαη ζηε κειέηε ηεο δηαδηθαζίαο κηαο ζπγθεθξηκέλεο παηδαγσγηθήο πξαθηηθήο θαη ζεσξεί απαξαίηεηε ηελ εκπινθή ηνπ εθπαηδεπηηθνχ ζηνλ εξεπλεηηθφ πξνβιεκαηηζκφ Η ςυμβολή τησ ζρευνασ-δράςησ ςτην αξιολόγηςη του μαθητή, Αναςταςία Παμουκτςόγλου, Παιδαγωγικό Ινςτιτοφτο, ςελ Σελίδα 55

56 Κεθάιαην 4 ν Γηαδηθηπαθά ζπλεξγαηηθά εξγαιεία Χο θπζηθή ζπλέρεηα ησλ πξνεγνχκελσλ θεθαιαίσλ, ζρεηηθά κε ηελ αλαγθαηφηεηα έληαμεο ησλ ΣΠΔ ζηελ εθπαίδεπζε θαη ηελ ζπλεξγαηηθή κάζεζε, αλαδεηνχκε ζε απηφ ην θεθάιαην ηα δηαδηθηπαθά ζπλεξγαηηθά εξγαιεία πνπ δχλαηαη λα ρξεζηκνπνηήζεη ν εθπαηδεπηηθφο ζηελ ζρνιηθή ηάμε πξνθεηκέλνπ λα πξνζειθχζεη ην ελδηαθέξνλ ησλ καζεηψλ. Σα δηαδηθηπαθά πεξηβάιινληα κάζεζεο, είλαη εξγαιεηνζήθεο βαζηζκέλεο ζην παγθφζκην ηζηφ (www) πνπ δηεπθνιχλνπλ ηε κάζεζε, κέζσ ηεο παξνρήο θαη ελζσκάησζεο άκεζα ζπλδεδεκέλσλ δηδαθηηθψλ θαη καζεζηαθψλ πιηθψλ θαη εξγαιείσλ. Απηά ηα πιηθά θαη εξγαιεία παξέρνπλ ηε δπλαηφηεηα γηα επηθνηλσλία θαη γηα νκαδηθή δνπιεηά. Σελ ηειεπηαία δεθαεηία ππήξμε κία ηεξάζηηα εμέιημε ζηνλ ηνκέα ησλ ηερλνινγηψλ παγθνζκίνπ ηζηνχ ζε φια ηα επίπεδα, ε νπνία νδήγεζε ηειηθά ζην λα κηιάκε πιένλ γηα κία θαηλνχξηα έθδνζε ηνπ Web ηελ έθδνζε 2, ζηελ νπνία παξέρεηαη πιήζνο λέσλ εθαξκνγψλ θαη ππεξεζηψλ νη νπνίεο παξέρνπλ ζεκαληηθφ βαζκφ αιιειεπίδξαζεο θαη είλαη πξνζαλαηνιηζκέλεο ζηα αηνκηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ θάζε ρξήζηε (personalization). χκθσλα κε ηνλ Steve Hargadon (2009a) ν Ηζηφο 2.0 έξρεηαη λα αιιάμεη εληππσζηαθά ην ηνπίν ηνπ 21νπ αηψλα ζηελ εθπαίδεπζε δηακνξθψλνληαο ην πψο νη ζπνπδαζηέο πξνζεγγίδνπλ ηε κάζεζε, πψο νη εθπαηδεπηηθνί πξνζεγγίδνπλ ηε δηδαζθαιία, θαη, φιν θαη πεξηζζφηεξν, πψο νη εθπαηδεπηηθνί αιιειεπηδξνχλ κεηαμχ ηνπο, θαη καζαίλνπλ ν έλαο απφ ηνλ άιιν. Οπνηαδήπνηε εθπαηδεπηηθή εθαξκνγή, εκπιέθεη ηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ Web 2.0 ζεσξείηαη ζπλεξγαηηθή θαη ζηεξίδεηαη ζηε ζπλδεκηνπξγία. Ζ έλλνηα ηεο νκάδαο ζηελ ζρνιηθή ηάμε κπνξεί κε ηα θαηάιιεια εξγαιεία λα κεηεμειηρζεί ζε θνηλσληθή δηθηχσζε. Με απηφ ηνλ ηξφπν δεκηνπξγείηαη κηα θνηλφηεηα αληαιιαγήο γλψζεσλ, ηδεψλ, απφςεσλ, κεζνδνινγηψλ, εξγαιείσλ θαη εθπαηδεπηηθνχ πιηθνχ κε ζηφρν ηελ αιιεινελεκέξσζε, ηελ αλαηξνθνδφηεζε θαη ζπλαθφινπζα ηε βειηίσζε ηεο δηδαθηηθήο-καζεζηαθήο δηαδηθαζίαο. Ζ αιιειεπίδξαζε επηηπγράλεηαη ζηε ζρνιηθή ηάμε κε κεζφδνπο φπσο chat, Forum, , blog, podcasts θ.ι.π Σελίδα 56

57 O Hargadon (2009b) νξίδεη ηελ «Κνηλσληθή Γηθηχσζε» σο ηελ «Δλζσκάησζε Γηαδηθηπαθψλ Δξγαιείσλ γηα ηελ Αλάπηπμε Κνηλφηεηαο & Πεξηερνκέλνπ». Αθφκα ππνζηεξίδεη (Hargadon, 2009c): Δπεηδή ε θξάζε «Κνηλσληθή Γηθηχσζε» κπνξεί λα δεκηνπξγεί αξλεηηθνχο ζπλεηξκνχο ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο, ε θξάζε «Δθπαηδεπηηθή Γηθηχσζε» κπνξεί λα απνηειεί έλα ηξφπν πεξηζζφηεξν αληηθεηκεληθήο ζπδήηεζεο γηα ηελ παηδαγσγηθή αμία απηψλ ησλ εξγαιείσλ. Ζ ρξήζε ησλ πεξηβαιιφλησλ απηψλ κπνξεί λα δηεπθνιχλεη ηε κάζεζε, επηηξέπνληαο ηελ ηερλνινγία λα πξνάγεη ηελ εθπαηδεπηηθή αλάπηπμε θαη θαηλνηνκία. Ζ ηερλνινγία απνθηά ην ξφιν ηνπ «κέζνπ» γηα ηελ εθπαηδεπηηθή δηαδηθαζία θαη απνκπζνπνηείηαη. Ζ απνκπζνπνίεζε απηή αλνίγεη ην δξφκν γηα απνηειεζκαηηθά δηαδηθηπαθά πεξηβάιινληα κάζεζεο παξέρνληαο γφληκε αλάδξαζε (Koulountzos & Seroglou 2007a). Παξαθάησ γίλεηαη κηα ζχληνκε αλαθνξά ζηα δηαδηθηπαθά ζπλεξγαηηθά εξγαιεία πνπ δχλαηαη λα ρξεζηκνπνηήζεη ν εθπαηδεπηηθφο ζηε ζρνιηθή ηάμε θαη ζα αλαθεξζνχκε αλαιπηηθφηεξα ζηα εξγαιεία πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ ζηελ παξνχζα εθπαηδεπηηθή παξέκβαζε. 4.1 Βαζηθέο ππεξεζίεο / εθαξκνγέο ηνπ Web 2.0 ζηελ Δθπαίδεπζε Τπάξρεη έλαο αξηζκφο απφ Web-based ππεξεζίεο θαη εθαξκνγέο νη νπνίεο απνηππψλνπλ ηηο ζεκειηψδεηο αξρέο ηεο ηδέαο ηνπ Web 2.0, θαη ρξεζηκνπνηνχληαη ήδε αξθεηά ζηνλ ρψξν ηεο εθπαίδεπζεο. Οπζηαζηηθά δελ αλαθεξφκαζηε ζε ηερλνινγίεο αθξηβψο, αιιά ζε ππεξεζίεο (ή δηεξγαζίεο ρξήζηε), νη νπνίεο πινπνηνχληαη ρξεζηκνπνηψληαο ηα δνκηθά ζηνηρεία ησλ αλνηρηψλ πξνηχπσλ ηνπ Web. Αο εμεηάζνπκε ηηο δπλαηφηεηεο θάζε ππεξεζίαο μερσξηζηά: Blogs Ηζηνιόγηα Έλα Ηζηνιφγην (blog ή weblog) είλαη κηα δηαδηθηπαθή έθδνζε πνπ απνηειείηαη απφ πεξηνδηθά άξζξα (ζπλήζσο ζε αλάζηξνθε ρξνλνινγηθή ζεηξά). Ηζηνιφγην είλαη ε ειιεληθή απφδνζε ηεο ιέμεσο weblog (web + log). Ο φξνο web-log ή blog, επηλνήζεθε απφ ηνλ Jorn Barger ην 1997 θαη αλαθέξνληαλ ζε κία απιή ηζηνζειίδα, ε νπνία απνηεινχληαλ απφ Σελίδα 57

58 ζχληνκεο παξαγξάθνπο απφςεσλ, πιεξνθνξίαο, θαηαρσξήζεσλ πξνζσπηθνχ εκεξνινγίνπ ή ζπλδέζκνπο ηα νπνία θαινχληαλ posts θαη ήηαλ ηαμηλνκεκέλα ρξνλνινγηθά απφ ην πην πξφζθαην πξνο ην πην παιηφ. Βαζηθφ ηνπ ραξαθηεξηζηηθφ είλαη πσο πξνζθέξεη ηελ επθαηξία ζηνπο ρξήζηεο λα αλαπηχμνπλ έλα πξνζσπηθφ εκεξνιφγην ζην δηαδίθηπν πνπ κπνξεί λα δηαβαζηεί θαη λα ζρνιηαζηεί απφ θαζέλα πνπ ελδηαθέξεηαη. Καηά ηνλ Winer (2003) απνηειεί κεραληζκφ γηα «αλέθδνηε, δεκνζηεπκέλε θσλή ησλ αλζξψπσλ». Δπίζεο ν Winer (2003) παξέρεη έλαλ πην ηερλνινγηθφ νξηζκφ, ζεκεηψλνληαο πσο ην blog είλαη «κία ηεξαξρία θεηκέλνπ, εηθφλσλ, πνιπκέζσλ θαη δεδνκέλσλ, πνπ ηαμηλνκνχληαη ρξνλνινγηθά θαη παξνπζηάδνληαη κέζσ ελφο πινεγεηή (browser)». Σα πεξηζζφηεξα blogs επηηξέπνπλ ζηνπο ρξήζηεο λα θαηαρσξήζνπλ ηα ζρφιηά ηνπο ζε έλα post. Απηή ε δηαδηθαζία ηεο εηζαγσγήο post θαη ζρνιίσλ ζε απηά ζπλεηζθέξνπλ ζηε θχζε ηνπ blogging (σο αληαιιαγή απφςεσλ) σο θάηη ην νπνίν ν θαζεγεηήο λνκηθήο ηνπ Yale University, Yochai Benkler, απνθαιεί «δπγηδφκελε ζπδήηεζε» κεηαμχ ελφο βαζηθνχ ζπγγξαθέα θαη ελφο ζπλφινπ απφ δεπηεξεχνληεο ζρνιηαζηέο. πλεηζθέξεη επίζεο ζηελ έλλνηα ηεο ακεζφηεηαο. Σν θάζε post ζπλήζσο ζεκαηνδνηείηαη κε έλα ή δχν θιεηδηά, επηηξέπνληαο έηζη ηελ θαηεγνξηνπνίεζε ηνπ ζέκαηφο ηνπ ζε έλα ζχζηεκα. Παηψληαο πάλσ ζηελ πεξηγξαθή ηνπ post ή ζην tag (ην νπνίν εκθαλίδεηαη θάησ απφ ην post), κεηαβαίλεη ζε κία ιίζηα απφ άιια posts ηνπ ίδηνπ ζπγγξαθέα. Σν ινγηζκηθφ ησλ blogs έρεη θαη δπλαηφηεηεο syndication, ζην νπνίν ε πιεξνθνξία ζρεηηθά κε ηηο εγγξαθέο ηνπ blog, γηα παξάδεηγκα ε επηθεθαιίδα, είλαη δηαζέζηκε ζε άιια ινγηζκηθά κέζσ RSS ή/ θαη Atom. Σν πεξηερφκελν ηφηε νκαδνπνηείηαη ζε feeds θαη έλα πιήζνο απφ blog aggregators θαη εμεηδηθεπκέλα εξγαιεία αλάγλσζεο blog κπνξνχλ λα θάλνπλ ρξήζε ησλ feeds απηψλ. Ο κεγάινο αξηζκφο ησλ αλζξψπσλ πνπ αζρνινχληαη κε ηα blogs έρεη δψζεη ηελ ψζεζε ζηελ blog-φζθαηξα λα εθθξάζεη ηελ αίζζεζε φηη φινο ν θφζκνο ησλ bloggers ιεηηνπξγεί ζην δηθφ ηνπο πεξηβάιινλ. Καζψο ε ηερλνινγία γίλεηαη πεξηζζφηεξν θηινζνθεκέλε, νη bloggers έρνπλ αξρίζεη λα ελζσκαηψλνπλ multimedia ζηα blog ηνπο θαη ζήκεξα ππάξρνπλ photo-blogs, video blogs (vlogs) θαη εζράησο νη bloggers κπνξνχλ λα θνξηψλνπλ πιηθφ θαηεπζείαλ απφ ην θηλεηφ ηνπο (mob-blogging). Σα ηζηνιφγηα μεθίλεζαλ θπξίσο απφ πξνγξακκαηηζηέο θαη άιινπο θίινπο ηεο ηερλνινγίαο, ζαλ ειεθηξνληθά εκεξνιφγηα φπνπ ν θαζέλαο παξαζέηεη ζθφξπηεο ζθέςεηο ηνπ. ήκεξα έρνπλ πνιιαπιαζηαζηεί ηξνκεξά, ράξε ζηηο δσξεάλ πιαηθφξκεο φπσο ηα Σελίδα 58

59 Blogger θαη Wordpress, πνπ θάλνπλ ηελ δεκηνπξγία φκνξθσλ, έμππλσλ άξηησλ ηζηνινγίσλ, ππφζεζε κεξηθψλ ιεπηψλ. Οη εθπαηδεπηηθνί κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηήζνπλ ην ηζηνιφγην σο εξγαιείν γηα κηα δηαζεκαηηθή ζρνιηθή δξαζηεξηφηεηα. Με ηελ αλάπηπμε γξαπηνχ ιφγνπ απφ ηελ πιεπξά ησλ καζεηψλ, επηηπγράλεηαη ν πιεξνθνξηαθφο θαη γισζζηθφο γξακκαηηζκφο, φηαλ ην εγρείξεκα ζπλνδεχεηαη απφ θαηάιιειε θαζνδήγεζε θαη είλαη πξνζεθηηθά νξγαλσκέλε. Ζ άπνςε απηή εληζρχεηαη απφ ην γεγνλφο φηη ε δξαζηεξηφηεηα blogging είλαη ζπκβαηή κε ηε καζεηνθεληξηθή ζεσξία θαη ηελ νιηζηηθή πξνζέγγηζε ηεο γλψζεο, φηαλ πξνζδηνξίδεηαη απφ ζαθείο παηδαγσγηθνχο ζηφρνπο, θαζψο: - Δίλαη εχθνιε ζηε ρξήζε, φπνπ νη καζεηέο θαη νη εθπαηδεπηηθνί κπνξνχλ λα δεκνζηεχνπλ νηηδήπνηε ζην δηαδίθηπν ρσξίο λα ρξεζηκνπνηήζνπλ θάπνηα γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ ή άιιν ζχλζεην πεξηβάιινλ αλάπηπμεο. - Δλζαξξχλεη ηε ζπλεξγαηηθφηεηα θαη ηε βησκαηηθή κάζεζε. - Τπνζηεξίδεη ηελ απηνγλσζία θαη ηε ζηαδηαθή απηνλφκεζε. - Απνηειεί ζεηηθφ θίλεηξν. - Γελ είλαη απαξαίηεηε ε εγθαηάζηαζε ελφο ινγηζκηθνχ server ζηνλ ππνινγηζηή ηνπ ρξήζηε. - Ο ρξήζηεο έρεη εθηεηακέλν έιεγρν ζην πψο θαίλεηαη θαη ιεηηνπξγεί ην blog. πνηε ν ρξήζηεο δεκνζηεχεη λέν πεξηερφκελν ζην blog ηνπ, ηα απνηειέζκαηα είλαη ελεκεξσκέλα θαη δηαζέζηκα ζηνπο ππφινηπνπο. - Σα blogs ζπλδένληαη κε άιινπο δηθηπαθνχο ηφπνπο θαη άιια blogs, θαη πνιιά επηηξέπνπλ ζηνπο αλαγλψζηεο λα ζρνιηάζνπλ ηελ αξρηθή ζέζε ηνπ ζπγγξαθέα, εληζρχνληαο κε απηφλ ηνλ ηξφπν ηηο ζπδεηήζεηο θαη ηηο αληαιιαγέο απφςεσλ κεηαμχ ηνπ ζπγγξαθέα θαη ησλ αλαγλσζηψλ. Σα blogs είλαη θαηά βάζε ζεκαηηθά κπνξεί λα πεξηιακβάλνπλ ζρφιηα γηα ηα ηξέρνληα γεγνλφηα ελφο ζπγθεθξηκέλνπ ηνκέα ή κηα ζεηξά πξνζσπηθψλ ζπιινγηζκψλ γηα έλα ζέκα κπνξεί λα αζρνινχληαη κε ηελ εθπαίδεπζε, ηελ πνιηηηθή, ην πεξηβάιινλ ή ηελ ηερλνινγία, ή θαη λα παξαπέκπνπλ ζηηο εξγαζίεο άιισλ αλζξψπσλ. ην δηθηπαθφ ηφπν ηνπ ζρνιείνπ πνπ δεκηνπξγήζεθε απφ ηνπο καζεηέο ζηα πιαίζηα ηεο ζπγθεθξηκέλεο εξγαζίαο, ελζσκαηψζακε έλα Ηζηνιφγην πνπ ην νλνκάζακε ην «Βήκα ησλ καζεηψλ». Σν ηζηνιφγην απηφ, ιεηηνχξγεζε σο έλαο ρψξνο ειεχζεξεο έθθξαζεο ηδεψλ θαη απφςεσλ απφ ηελ πιεπξά ησλ καζεηψλ γηα πνηθίια ζέκαηα. Σελίδα 59

60 Ζιεθηξνληθό Σαρπδξνκείν ( ) Ζ πιένλ γλσζηή θαη ηαπηφρξνλα ε πην ρξεζηκνπνηεκέλε ίζσο ππεξεζία ηνπ Γηαδηθηχνπ είλαη απηή ηνπ ειεθηξνληθνύ ηαρπδξνκείνπ ( ), πνπ απνηειεί έλα ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκηθφ επίηεπγκα κε ηεξάζηηα δηάδνζε ηα ηειεπηαία ρξφληα. Ζ δηάδνζε ηνπ νθείιεηαη θπξίσο ζηελ απιφηεηα θαη ηε ρξεζηκφηεηά ηνπ. Ζ ππεξεζία απηή ζπληζηά ίζσο θαη ηελ πην ζεκαληηθή θαηλνηνκία πνπ θαζηέξσζε ην Γηαδίθηπν ζηε ζπλείδεζε ησλ ρξεζηψλ, επηβάιινληαο κάιηζηα ζεκαληηθέο αιιαγέο ζηηο ινγηθέο πνπ δηέπνπλ ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο (Κφκεο, 2004: 221). Ζ γξήγνξε θαη ζίγνπξε κεηάδνζε ηνπ κελχκαηνο αληηθαζηζηά θαηά κεγάιν κέξνο ηελ ηειεθσληθή θαη ηελ ηαρπδξνκηθή επηθνηλσλία ζηα πην δπλακηθά ίζσο ηκήκαηα ηεο ζχγρξνλεο θνηλσλίαο. Σν ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκείν είλαη ε πην απιή θαη δηαδεδνκέλε εθαξκνγή ππνζηήξημεο αζχγρξνλεο απφ απφζηαζε ζπλεξγαζίαο κέζσ ππνινγηζηή. Σν ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκείν κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί σο κέζν ζπλεξγαζίαο κε πνιιαπινχο ηξφπνπο: έλα πξνο έλα ζπλεξγαζία, έλα πξνο πνιινχο, κέζσ νκαδηθψλ απνζηνιψλ κελπκάησλ (mailing lists), πνιινί πξνο πνιινχο, κέζσ ειεθηξνληθψλ πηλάθσλ αλαθνηλψζεσλ, bulletin boards θιπ. (Αβνχξεο, 2000). Να ηνλίζνπκε φηη ζηα πιαίζηα ηεο ειεθηξνληθήο αιιεινγξαθίαο αλαπηχρζεθε καδηθά κηα θαηλνχξγηα θνηλσληθή πξαθηηθή πνπ αθνξά ηε ρξήζε ησλ ιεγφκελσλ «ειεθηξνληθψλ θαηαιφγσλ» (mailing lists). Ζ δεκηνπξγία νκάδσλ θνηλψλ ελδηαθεξφλησλ απφ ρξήζηεο επηηξέπεη ηελ απφ θνηλνχ πξφζβαζε ζε έλα κήλπκα πνπ ζηέιλεηαη ζε κέινο ηεο αληίζηνηρεο νκάδαο. Οη θαηάινγνη απηνί απνδεηθλχνληαη ηδηαίηεξα ρξήζηκνη ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο ρψξνπο. Αλακθίβνια, ην ειεθηξνληθφ κήλπκα πξέπεη λα είλαη εξγαιείν ζηα ρέξηα ηνπ εθπαηδεπηηθνχ φπσο ν πίλαθαο, ην βηβιίν θιπ. θαζψο: - ινη νη καζεηέο γλσξίδνπλ ηελ ρξήζε ηνπ - Βειηηψλεη ηηο δεμηφηεηεο γξαπηνχ ιφγνπ θαη ρξήζεο Ζ/Τ - Γηεπθνιχλεη ηελ επηθνηλσλία εθηφο ζρνιηθνχ σξαξίνπ - Απνζηνιή Παξαιαβή ειεθηξνληθψλ ζεκεηψζεσλ ηελ ζπγθεθξηκέλε εξγαζία, γηα ηελ δεκηνπξγία ζρνιηθνχ δηθηπαθνχ ηφπνπ θαη πεξηνδηθνχ, φινη νη καζεηέο θαζεκεξηλά ρξεζηκνπνηνχζαλ ην ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκείν γηα παξαιαβή s απφ ηελ εθπαηδεπηηθφ κε νδεγίεο θαζψο θαη γηα ηελ απνζηνιή πξνο ηα άιια κέιε ηεο νκάδαο ηνπο. Ζ εθπαηδεπηηθφο ρξεζηκνπνίεζε ηελ ππεξεζία mailing list Σελίδα 60

61 ηνπ ειεθηξνληθνχ ηαρπδξνκείνπ πξνθεηκέλνπ λα ζηέιλεη ζπλνιηθέο παξαηεξήζεηο γηα ηελ πνξεία ηεο δξάζεο. Forums, ζπλνκηιίεο θαη δηαζθέςεηο (Chat, video conference) ηελ θαηεγνξία απηή αλήθεη έλα κεγάιν ζχλνιν ππεξεζηψλ πνπ επηηξέπνπλ ηελ επηθνηλσλία κέζσ ππνινγηζηή (computer supported communication) κε ζχγρξνλν ή αζχγρξνλν ηξφπν. Οη πην ζπλεζηζκέλεο ππεξεζίεο είλαη νη αθφινπζεο: Πεξηνρή ζπδεηήζεσλ (Discussion forum): είλαη έλαο ςεθηαθφο ρψξνο αληαιιαγήο κελπκάησλ δχν ή πεξηζζφηεξσλ αηφκσλ, ζπλήζσο γχξσ απφ έλα ζπγθεθξηκέλν ζέκα. Οη πεξηνρέο ζπδεηήζεσλ είλαη έλα δηθηπαθφ εξγαιείν γηα αζχγρξνλε γξαπηή επηθνηλσλία. ε αληίζεζε κε ην ειεθηξνληθφ ηαρπδξνκείν πνπ επηηξέπεη ηνλ ηδησηηθφ δηάινγν αλάκεζα ζε δχν ή πεξηζζφηεξα άηνκα, νη πεξηνρέο ζπδεηήζεσλ επηηξέπνπλ δεκφζηεο ζπδεηήζεηο. Γξαπηή ζπλνκηιία (chat) ή θνπβεληνχια κεηαμχ δχν ή πεξηζζνηέξσλ αηφκσλ. Ζ ππεξεζία απηή επηηξέπεη ηε ζχγρξνλε αληαιιαγή γξαπηψλ κελπκάησλ αλάκεζα ζε δπν ή πεξηζζφηεξα άηνκα κέζσ κηαο δηεπηθάλεηαο ρξήζεο. Ζ ζπδήηεζε κπνξεί λα γίλεη αλψλπκα ή κε ςεπδψλπκν ελψ ε ηζηνξία ηεο ζπδήηεζεο κπνξεί λα θαηαγξαθεί απφ ην ζχζηεκα. Με άιια ιφγηα, πξφθεηηαη γηα δχν εξγαιεία πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα δηαδηθηπαθή ζπδήηεζε. Σν chat είλαη ε ζπλνκηιία ζε πξαγκαηηθφ ρξφλν θαη νη καζεηέο είλαη ηδηαίηεξα εμνηθεησκέλνη κε απηφ ην εξγαιείν. Σν Forum είλαη ζπδεηήζεηο γηα δηάθνξα ζέκαηα απφ ηα κέιε κηαο θνηλφηεηαο ρξεζηψλ. ην site ηνπ ζρνιείνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ θαη νη δχν ππεξεζίεο. Παξαηεξήζεθε, φκσο φηη ην chat ρξεζηκνπνηήζεθε πεξηζζφηεξν απφ ην Forum ιφγσ ηεο ακεζφηεηαο ηνπ θαη επεηδή δελ ρξεηαδφηαλ νη καζεηέο λα ζπλδεζνχλ σο κέιε γηα λα εθθξάζνπλ ηελ άπνςε ηνπο. Τειεδηάζθεςε (video conference): πξφθεηηαη γηα ην ζχλνιν ησλ ππεξεζηψλ πνπ ππνζηεξίδνπλ ζχγρξνλε επηθνηλσλία κέζσ θσλήο ή κέζσ βίληεν. Υξεζηκνπνηνχληαη ηφζν γηα ηελ επηθνηλσλία κεηαμχ δπν αηφκσλ ή σο κέζν παξνπζίαζεο ελφο καζήκαηνο ζε έλα απνκαθξπζκέλν αθξναηήξην. Σελίδα 61

62 RSS θαη syndication Ζ ιέμε syndication πεξηγξάθεηαη θαιχηεξα κε ηνλ φξν new feeds ή αιιηψο θαηλνχξηεο πιεξνθνξίεο. Δπίζεο, ε ηερλνινγία Really Simple Syndication (RSS) είλαη έλαο εχθνινο ηξφπνο γηα έλα ρξήζηε λα γίλεη ζπλδξνκεηήο ζηα θαλαιηα ηξνθνδνζίαο (feeds). Δπηιέγνληαο έλα θνπκπί κε έλδεημε RSS feeds ν ρξήζηεο κπνξεί λα γίλεη ζπλδξνκεηήο ζην πεξηερφκελν ηνπ ηζηφηνπνπ. Με απηφ ηνλ ηξφπν πξνζζέηεη έλα θαηλνχξην θαλάιη ηξνθνδνζίαο ζην δηθφ ηνπ feed reader. ηαλ νη ρξήζηεο επηζθέπηνληαη ηα πξνζσπηθά ηνπο feed readers (δει. πξνγξάκκαηα αλάγλσζεο εηδήζεσλ) βξίζθνπλ ελεκεξσκέλν πεξηερφκελν, δειαδή κηα ζπιινγή απφ θαλάιηα ηξνθνδνζίαο, ζηα νπνία έρνπλ γίλεη ζπλδξνκεηέο. Σα RSS, Atom θαη XML είλαη ζρήκαηα κε ηα νπνία νη ρξήζηεο κπνξνχλ λα πάξνπλ απηή ηελ πιεξνθνξία. Ζ RSS είλαη κηα ηερλνινγία ηελ νπνία ν ρξήζηεο ρξεζηκνπνηεί γηα λα πάξεη θαη λα δηαβάζεη πιεξνθνξίεο πνπ έρνπλ ζηαιεί ζε απηφλ αληί λα επηζθεθζεί κφλνο ηνλ θαηάιιειν ηζηφηνπν γηα λα ηελ αλαδεηήζεη θαη λα ηελ πξνζπειάζεη. Ζ RSS είλαη ππεχζπλε γηα ηελ απηνκαηνπνηεκέλε ιήςε ζηελ επηθάλεηα εξγαζίαο εηδήζεσλ, ζπδεηήζεσλ, podacasts, videocasts θαη κνπζηθήο απφ δηάθνξνπο δηθηπαθνχο ηφπνπο. Δίλαη κηα νηθνγέλεηα πξνηχπσλ αληαιιαγήο θαη δηαλνκήο πεξηερνκέλνπ πνπ βαζίδνληαη ζηε γιψζζα XML. Έλα θαλάιη ηξνθνδνζίαο RSS (RSS feed) απνηειείηαη απφ κία ιίζηα ζηνηρείσλ πνπ πεξηέρνπλ έλα ηίηιν θαζψο θαη ην ζχλδεζκν πξνο ηελ αληίζηνηρε ηζηνζειίδα ή αξρείν. Ζ ηερληθή RSS επηηξέπεη ζε θάπνηνλ φρη κφλν λα ζπλδεζεί κέζσ ζπλδέζκνπ (link) κε κία ηζηνζειίδα, αιιά θαη λα γίλεη ζπλδξνκεηήο ζε απηή, κε πιήξε ελεκέξσζή ηνπ γηα θάζε αιιαγή ηεο ζειίδαο. Απηή ε θαηάζηαζε νλνκάδεηαη incremental web (απμεηηθφ δίθηπν) ή live web (δσληαλφ δίθηπν). (Γειεγίλα Φηεξγηψηε, 2008). ην ζρνιηθφ site ρξεζηκνπνηήζακε ηελ ππεξεζία RSS Feed θαη γίλακε ζπλδξνκεηέο ζην θαλάιη ηνπ Παλειιήληνπ ρνιηθνχ Γηθηχνπ. Έηζη, ν ρξήζηεο πνπ επηζθέπηεηαη ηνλ ηζηνρψξν ελεκεξψλεηαη γηα φια ηα ηξέρνληα εθπαηδεπηηθά ζέκαηα. εκαηνδόηεζε θαη social bookmarking Έλα tag είλαη κία ιέμε θιεηδί ε νπνία πξνζηίζεηαη ζε έλα ςεθηαθφ αληηθείκελν (π.ρ. έλα website, κία θσηνγξαθία ή έλα video) γηα λα ην πεξηγξάςεη, αιιά φρη σο κέξνο ελφο θιαζηθνχ ζπζηήκαηνο θαηεγνξηνπνίεζεο. Σελίδα 62

63 Σα ζπζηήκαηα social bookmarking κνηξάδνληαη έλαλ αξηζκφ απφ θνηλά ραξαθηεξηζηηθά: Δπηηξέπνπλ ζηνπο ρξήζηεο λα δεκηνπξγνχλ ιίζηεο απφ bookmarks ή favorites, λα ηηο απνζεθεχνπλ θεληξηθά ζε κία απνκαθξπζκέλε ππεξεζία, αληί λα γίλεηαη απηφ ζηνλ client, θαη λα ηηο κνηξάδνληαη κε άιινπο ρξήζηεο ηνπ ζπζηήκαηνο. Απηά ηα bookmarks κπνξνχλ λα επηζεκαλζνχλ κε keywords θαη κία ζεκαληηθή δηαθνξά απφ ηελ θιαζηθή θαηεγνξηνπνίεζε (folder-based) είλαη φηη έλα bookmark κπνξεί λα αλήθεη ζε πεξηζζφηεξεο απφ κία θαηεγνξίεο. Ζ έλλνηα ηνπ tagging έρεη δηεπξπλζεί πέξα απφ ηα φξηα ηνπ θιαζηθνχ website bookmarking θαη ππεξεζίεο φπσο ην Flickr (photos), ην YouTube (video) θαη ην Odeo (podcasts) επηηξέπνπλ ζε κία πνηθηιία απφ ςεθηαθά αληηθείκελα λα ζεκαλζνχλ. Ζ ηδέα ηνπ tagging έρεη επεθηαζεί γηα λα ζπκπεξηιάβεη ηα ιεγφκελα tag clouds: ζχλνια απφ tags πξνεξρφκελα απφ έλαλ αξηζκφ ρξεζηψλ ηεο ππεξεζίαο, ηα νπνία ζπιιέγνπλ πιεξνθνξία ζρεηηθά κε ηε ζπρλφηεηα ρξήζεο δηαθφξσλ tags. Ζ πιεξνθνξία απηή ζπρλά παξνπζηάδεηαη κε γξαθηθφ ηξφπν σο έλα ζπλλεθάθη, ζην νπνίν ηα tags κε ηελ πςειφηεξε ζπρλφηεηα ρξήζεο παξνπζηάδνληαη κε κεγαιχηεξε γξακκαηνζεηξά. Wikis 'Wiki' είλαη έλαο ηχπνο ηζηνηφπνπ πνπ επηηξέπεη ζε νπνηνλδήπνηε λα δεκηνπξγήζεη θαη λα επεμεξγαζηεί ηηο ζειίδεο ηνπ. Σν φλνκα πξνέξρεηαη απφ ηελ αξγθφ ηνπ δηαδηθηχνπ θαη ζπγθεθξηκέλα είλαη ζπληφκεπζε ηνπ φξνπ WikiWikiWeb. «Wikiwiki» είλαη κηα ραβαλέδηθε ιέμε πνπ ζεκαίλεη «γξήγνξα». Έλα wiki είλαη έλα ζχλνιν ηζηνζειίδσλ νη νπνίεο κπνξνχλ λα ηξνπνπνηεζνχλ εχθνια απφ ηνλ νπνηνλδήπνηε έρεη πξφζβαζε κε θαηάιιεια δηθαηψκαηα ζε απηέο. ε αληίζεζε κε ηα blogs ηα wikis παξέρνπλ ιεηηνπξγία ηζηνξηθφηεηαο, ε νπνία επηηξέπεη ηελ εμέηαζε ησλ πξνεγνχκελσλ εθδφζεσλ, θαη ζπλάξηεζε rollback γηα επαλαθνξά πξνεγνχκελσλ εθδφζεσλ. Σα πιενλεθηήκαηα ησλ wikis είλαη ε επθνιία ηεο ρξήζεο φισλ ησλ εξγαιείσλ ηνπο, ε ηεξάζηηα επειημία θαη ε αλνηρηή πξφζβαζε ζην πεξηερφκελν. Multimedia sharing θαη podcasting Μία πεξηνρή κε ηε κεγαιχηεξε αλάπηπμε είλαη απηή ησλ ππεξεζηψλ πνπ δηεπθνιχλνπλ ηελ απνζήθεπζε θαη ην κνίξαζκα ηνπ πνιπκεζηθνχ πεξηερνκέλνπ. Σα πην γλσζηά παξαδείγκαηα είλαη ην YouTube γηα video, ην Flickr γηα θσηνγξαθίεο θαη ηα Σελίδα 63

64 podcasts. Απηέο νη δεκνθηιείο ππεξεζίεο βαζίδνληαη ζηελ ηδέα ηνπ writable Web, ζην νπνίν νη ρξήζηεο δελ είλαη κφλν θαηαλαισηέο, αιιά ζπλεηζθέξνπλ ελεξγά ζηελ παξαγσγή ηνπ πεξηερνκέλνπ. Οη καζεηέο κπνξνχλ λα παξάγνπλ έλα ζχληνκν βίληεν θαη λα ην δεκνζηεχζνπλ ζην YouTube φπσο θαη λα βξνπλ εηθφλεο ζην Flickr γηα ζπγθεθξηκέλε εξγαζία. Σα Podcasts είλαη εγγξαθέο ήρνπ, ζπλήζσο ζε MP3 format, απφ ζπλνκηιίεο, ζπλεληεχμεηο θαη δηαιέμεηο, ηα νπνία κπνξνχλ λα αλαπαξαρζνχλ ζε έλαλ Ζ/Τ ή ζε έλα κεγάιν εχξνο απφ ζπζθεπέο MP3 ρεηξφο. Μία ηειεπηαία εμέιημε είλαη ε εηζαγσγή ησλ video podcasts (κεξηθέο θνξέο ιέγνληαη ελ ζπληνκία vidcast ή vodcast) ε νπνία είλαη ε online κεηάδνζε video-on-demand clips ηα νπνία κπνξνχλ λα αλαπαξαρζνχλ ζε Ζ/Τ, ή ζε κία ζπζθεπή ρεηξφο πνπ δηαζέηεη αλάινγεο δπλαηφηεηεο. Ζ πξνθαλέζηεξε ρξήζε ηνπ Podcasting ζε έλα εθπαηδεπηηθφ πεξηβάιινλ είλαη λα δεκηνπξγεζνχλ νη αθνπζηηθέο ή ηειενπηηθέο θαηαγξαθέο ησλ καζεκάησλ, νη νπνίεο επηηξέπνπλ ζηνπο καζεηέο λα ηα αθνχζνπλ κεηά φπνηε ζέινπλ. Έλα θαιφ παξάδεηγκα είλαη ην EPN (Education Podcast Network) ην νπνίν είλαη κία πξνζπάζεηα λα ζπγθεληξσζνχλ ζε έλα site φιεο νη εθαξκνγέο θαη νη ππεξεζίεο podcasting νη νπνίεο κπνξεί λα είλαη ρξήζηκεο ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο. 4.2 Νεώηεξεο εθαξκνγέο ηνπ Web 2.0 ζηελ Δθπαίδεπζε εκαζηνινγηθόο Ηζηόο θαη εθπαίδεπζε Οη πξφζθαηεο εμειίμεηο ζηηο ηερλνινγίεο ηνπ Web θαη ε ρξήζε ηερληθψλ Σερλεηήο Ννεκνζχλεο (AI) γηα ηελ ππνζηήξημε ηεο πξνζπάζεηαο πξνο έλα πεξηζζφηεξν επθπέο Web θαη γηα παξνρή πςειφηεξνπ επηπέδνπ ππεξεζίεο ζηνπο ρξήζηεο ηνπ έρνπλ νδεγήζεη ζηελ αλάπηπμε ηνπ ιεγφκελνπ Semantic Web. Σν γεγνλφο απηφ παξνπζηάδεη έλαλ αξηζκφ απφ ζεκαληηθέο επηπηψζεηο γηα ηελ βαζηζκέλε ζην Web εθπαίδεπζε, απφ ηε ζηηγκή πνπ απηή απνηειεί έλα ζεκαληηθφ γξαλάδη ηεο εθπαηδεπηηθήο δηαδηθαζίαο. Ζ αλεμαξηεζία απφ ηελ ηάμε θαη απφ θάπνηα ζπγθεθξηκέλε πιαηθφξκα ινγηζκηθνχ, ε δηαζεζηκφηεηα εξγαιείσλ γηα ηε δεκηνπξγία καζεκάησλ ζην Web, ε θζελή θαη απνδνηηθή απνζήθεπζε θαη δηαλνκή ηνπ πιηθνχ ησλ καζεκάησλ, ππεξζχλδεζκνη ζε πξνηεηλφκελεο ζειίδεο θαη πιηθφ, νη ςεθηαθέο βηβιηνζήθεο θαη δηάθνξεο άιιεο πεγέο απνηεινχλ κεξηθά απφ ηα πιενλεθηήκαηα πνπ πξνζθέξεη ε βαζηζκέλε ζην Web εθπαίδεπζε. Χζηφζν, νη πξνθιήζεηο ηεο ζεκεξηλήο επνρήο είλαη ε βειηίσζε ηεο Σελίδα 64

65 εθπαίδεπζεο κέζσ Web, παξέρνληαο πεξηζζφηεξε πξνζαξκνζηηθφηεηα θαη επθπΐα. Πξνο απηή ηελ θαηεχζπλζε ζπκβάιινπλ νη εμειίμεηο ζηνλ ζεκαζηνινγηθφ ηζηφ. Σα ηειεπηαία ρξφληα έρνπλ εκθαληζζεί αξθεηά θαη ελδηαθέξνληα Δπθπή εθπαηδεπηηθά ζπζηήκαηα βαζηζκέλα ζην Web, θαζψο θαη αληίζηνηρεο εθαξκνγέο. Δίλαη ζαθέο φηη ηα ζπζηήκαηα απηά εηζάγνπλ έλα πνζφ επθπΐαο θαη πξνζαξκνζηηθφηεηαο ζηελ εθπαίδεπζε θαη ηε κάζεζε κέζσ Web. Ζ επθπΐα ελφο ηέηνηνπ ζπζηήκαηνο έγθεηηαη ζηελ δπλαηφηεηα παξνπζίαζεο θάπνηαο βαζηζκέλεο ζηε γλψζε αηηηνινγία θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ καζήκαηνο, ζηελ αλάιπζε ησλ ιχζεσλ ησλ καζεηψλ θαη ζηελ παξνρή αιιειεπηδξαζηηθήο ππνζηήξημεο ζηελ επίιπζε ησλ πξνβιεκάησλ. Ζ πξνζαξκνζηηθφηεηα κπνξεί λα πάξεη, ζχκθσλα κε ηνλ Brusilovsky(2003) ηηο αθφινπζεο κνξθέο: πιινγή θάπνησλ δεδνκέλσλ ζρεηηθά κε ηελ εξγαζία ηνπ ρξήζηε ζην ζχζηεκα θαη λα δεκηνπξγήζεη ην κνληέιν ηνπ καζεηή Πξνζαξκνγή ηεο παξνπζίαζεο ηνπ πιηθνχ ηνπ καζήκαηνο, πινήγεζε κέζσ απηνχ, ηεο αθνινπζίαο ηνπ θαη ηεο ζήκαλζήο ηνπ Υξήζε κνληέισλ δηαθνξεηηθψλ καζεηψλ γηα ην ζρεκαηηζκφ ελφο ηαηξηαζηνχ γθξνππ καζεηψλ γηα δηαθνξεηηθά είδε ζπλεξγαζίαο Πξνζδηνξηζκφο ησλ καζεηψλ πνπ έρνπλ πνξεία κάζεζεο δηαθνξεηηθή απφ θάπνηνπο άιινπο θαη αλάινγε δξάζε (π.ρ. εκθάληζε επηπξφζζεησλ επεμεγήζεσλ, παξνπζίαζε πην εμειηγκέλνπ πιηθνχ θιπ). Αλ θαη ηέηνηα ζπζηήκαηα έρνπλ πινπνηεζεί κε ζρεηηθή επηηπρία, ππάξρνπλ πνιιά πεξηζζφηεξα πνπ κπνξνχλ λα γίλνπλ. Τπφ ηελ έλλνηα ηνπ ζεκαζηνινγηθνχ ηζηνχ, ε εθπαίδεπζε ζην Web παίξλεη θαηλνχξηεο δηαζηάζεηο. 4.3 Joomla σο ζπλεξγαηηθό εξγαιείν Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ Ζ πξαθηηθή πινπνίεζε ηεο παξνχζεο εξγαζίαο βαζίδεηαη πάλσ ζηελ πιαηθφξκα Joomla, γηα απηφ θαη αθηεξψλεηαη μερσξηζηή ελφηεηα. Πξφθεηηαη γηα έλα ζπλεξγαηηθφ πεξηβάιινλ ζην νπνίν εθπαηδεπηηθφο θαη καζεηέο έρνπλ ηνπο δηθνχο ηνπο ξφινπο κε θίλεηξν ηελ δεκηνπξγία δηθηπαθνχ ηφπνπ γηα ην ζρνιείν. Σν Joomla είλαη έλα ζχζηεκα Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ, ινγηζκηθφ αλνηρηνχ θψδηθα, βαζηζκέλν ζηελ γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ php, κε ζπγθεθξηκέλα ηερληθά ραξαθηεξηζηηθά θαη επεθηάζεηο. Παξαθάησ αλαιχνληαη φια ηα πξναλαθεξζέληα. Σελίδα 65

66 4.3.1 ύζηεκα Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ - (Content Management System) Έλα «Σύζηεκα Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ» (Content Management System - CMS) είλαη έλα ζχλνιν δηαδηθαζηψλ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ψζηε λα δηαρεηξηζηεί ηηο ξνέο εξγαζηψλ (workflows) ζε έλα ζπλεξγαηηθφ πεξηβάιινλ. Μηα εθαξκνγή πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα δεκηνπξγήζεη, λα επεμεξγαζηεί, λα δηαρεηξηζηεί θαη γηα λα δεκνζηεχζεη ηζηνζειίδεο ζην δηαδίθηπν. Θεσξεηηθά ζε κηα ηζηνζειίδα ππάξρνπλ δχν ζηνηρεία: ην πεξηερφκελφ ηεο θαη ε παξνπζίαζε απηνχ ηνπ πεξηερνκέλνπ. Έλα ζχζηεκα δηαρείξηζεο πεξηερνκέλνπ (CMS) είλαη κηα ζπιινγή δεζκψλ ελεξγεηψλ πνπ δηαρσξίδεη ην πεξηερφκελν απφ ηελ παξνπζίαζή ηνπ (North, Barrie M., 2009). Έλα ζχζηεκα CMS πξέπεη λα πεξηιακβάλεη: χζηεκα ζχληαμεο (authoring), χζηεκα δηαρείξηζεο (Management), χζηεκα απηνκαηνπνίεζεο θχθινπ εξγαζηψλ (workflow automation) θαη χζηεκα έθδνζεο. Σα θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ είλαη ε επθνιία δεκηνπξγίαο θαη επεμεξγαζίαο ηνπ πεξηερνκέλνπ θαη ησλ δπλακηθψλ ηζηνζειίδσλ. Σελ ηειεπηαία δεθαεηία παξαηεξήζεθε κηα εμέιημε ζηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν απηά ηα δχν ζηνηρεία αιιειεπηδξνχλ: (North, Barrie M., 2009: 2). ηαηηθέο ηζηνζειίδεο - Σν πεξηερφκελν θαη ε παξνπζίαζε βξίζθνληαη ζην ίδην αξρείν. Ηζηνζειίδεο κε δηαδνρηθά θχιια ζηηι (CSS) Σν πεξηερφκελν θαη ε παξνπζίαζε δηαρσξίδνληαη. Γπλακηθέο Ηζηνζειίδεο Σφζν ην πεξηερφκελν φζν θαη ε παξνπζίαζε δηαρσξίδνληαη απφ ηελ ίδηα ηελ ηζηνζειίδα. Οη δπλακηθέο ηζηνζειίδεο, ζε αληίζεζε κε ηηο ζηαηηθέο ηζηνζειίδεο, δελ είλαη απιά HTML έγγξαθα, αιιά ζπκπεξηιακβάλνπλ πξνγξακκαηηζκφ (ζε κία γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ θαηάιιειε γηα ην δηαδίθηπν, φπσο π.ρ. είλαη ε Php) θαη νπζηαζηηθά είλαη web εθαξκνγέο. Ζ θαηαζθεπή δπλακηθψλ ηζηνζειίδσλ είλαη πξνθαλψο πην πνιχπινθε απφ ηηο απιέο ζηαηηθέο ηζηνζειίδεο, θαη ν βαζκφο δπζθνιίαο ηνπο εμαξηάηαη θπζηθά απφ ηηο ιεηηνπξγίεο θαη ηηο δπλαηφηεηεο πνπ πεξηιακβάλεη ε εθάζηνηε web εθαξκνγή. ηηο δπλακηθέο ηζηνζειίδεο, ην πεξηερφκελν ηεο ηζηνζειίδαο, απνζεθεχεηαη θαη αληιείηαη Σελίδα 66

67 δπλακηθά απφ κία ή πεξηζζφηεξεο βάζεηο δεδνκέλσλ (π.ρ. MySQL), ελψ δηαζέηνπλ εθηφο απφ ην frontend (user interface) θαη ην backend (administration area) κέζσ ηνπ νπνίνπ γίλεηαη εχθνια ε δηαρείξηζε ηνπ πεξηερνκέλνπ ηεο ηζηνζειίδαο. Έλα CMS, φπσο ην Joomla, δεκηνπξγεί δπλακηθέο ηζηνζειίδεο. Γηαρσξίδεη εληειψο ην πεξηερφκελν ησλ ζειίδσλ απφ ηε γξαθηθή ζρεδίαζε θαη δηάηαμή ηνπο. Απινπνηνχληαη έηζη ε ζπλάθεηα θαη ε αιιαγή ηεο ζρεδίαζεο ζε φιν ην site. Σν πεξηερφκελν απνζεθεχεηαη ζε κηα βάζε δεδνκέλσλ 2 SQL θαη ε παξνπζίαζε ηνπ πεξηερνκέλνπ πξαγκαηνπνηείηαη ζε ελζσκαησκέλα εξγαιεία πνπ δηαζέηεη ην CMS. Μηα ζειίδα δελ ππάξρεη ζηελ πξαγκαηηθφηεηα κέρξη λα παηεζεί έλαο ζχλδεζκνο γηα λα ηε δνχκε, θαη ην πεξηερφκελν κπνξεί λα δηαθέξεη θάζε θνξά πνπ ηε βιέπνπκε. Σν πεξηερφκελν κηαο ζειίδαο είλαη δπλαηφ λα αλαλεψλεηαη ή λα πξνζαξκφδεηαη βάζεη ηνπ ηξφπνπ αιιειεπίδξαζεο ηνπ επηζθέπηε κε ηε ζειίδα (North, Barrie M., 2009: 6). Με ηελ απμεηηθή ηάζε ρξήζεο ησλ CMS ζηελ Διιάδα θαη ην εμσηεξηθφ, γίλεηαη εκθαλέο φηη ην κέιινλ ηνπ Γηαδηθηχνπ ζε φ, ηη αθνξά πεξηερφκελν θαη πιεξνθνξίεο πνπ πξέπεη λα αλαλεψλνληαη ηαθηηθά, αλήθεη ζηα πξνγξάκκαηα δηαρείξηζεο πεξηερνκέλνπ, αθνχ πξνζθέξνπλ πνιιά πιενλεθηήκαηα, ηαρχηεηα θαη επθνιίεο ζηε ρξήζε ηνπο Υαξαθηεξηζηηθά CMS Έλα Σύζηεκα Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ, πεξηιακβάλεη ιεηηνπξγίεο, νη νπνίεο: Δπηηξέπνπλ ζε έλα κεγάιν πιήζνο αλζξψπσλ λα έρνπλ πξφζβαζε ζε απνζεθεπκέλα δεδνκέλα, θαη λα ζπλεηζθέξνπλ ζην δηακνηξαζκφ ηνπο. Διέγρνπλ ηελ πξφζβαζε ζηα δεδνκέλα κέζσ ξφισλ-ρξεζηψλ. Οη ξφινη ρξεζηκνπνηνχληαη ψζηε λα θαζνξηζζνχλ ηα δηθαηψκαηα πξφζβαζεο ζηηο πιεξνθνξίεο (απιήο πξνζπέιαζεο, πιήξνπο επεμεξγαζίαο θιπ). Βνεζνχλ ζηελ εχθνιε απνζήθεπζε θαη αλάθηεζε δεδνκέλσλ. 2 Μια βάςθ δεδομζνων περιζχει ζναν θ περιςςότερουσ πίνακεσ. Κάκε πίνακασ ορίηεται με το όνομα του. Οι πίνακεσ περιζχουν τα λεγόμενα records (εγγραφζσ) οι οποίεσ με τθ ςειρά τουσ περιζχουν τα δεδομζνα. Σελίδα 67

68 Μεηψλνπλ ηελ επαλαιακβαλφκελε εηζαγσγή δηπιφηππσλ δεδνκέλσλ. Γηεπθνιχλνπλ ηελ ζπγγξαθή αλαθνξψλ. Βειηηψλνπλ ηελ επηθνηλσλία κεηαμχ ησλ ρξεζηψλ. ε έλα CMS, ηα δεδνκέλα κπνξνχλ λα είλαη πξαθηηθά νηηδήπνηε: έγγξαθα, ηαηλίεο, ήρνη, εηθφλεο, επηζηεκνληθά δεδνκέλα θιπ. Ζ πην ζπλεζηζκέλε ρξήζε ησλ CMS είλαη λα απνζεθεχνπλ, ειέγρνπλ, αλαζεσξνχλ θαη δεκνζηεχνπλ έγγξαθα Λνγηζκηθό αλνηθηνύ θώδηθα Σν ινγηζκηθφ αλνηθηνχ θψδηθα (open source software) είλαη έλα κνληέιν δηαλνκήο ινγηζκηθνχ, φπνπ ε δηαλνκή ηνπ ινγηζκηθνχ γίλεηαη καδί κε ηνλ πεγαίν θψδηθα (source code), νπφηε ν νπνηνζδήπνηε κπνξεί λα επέκβεη ζε απηφλ θαη λα πξνζαξκφζεη ην ινγηζκηθφ ζηηο δηθέο ηνπ αλάγθεο. Ζ δηαλνκή ηνπ ινγηζκηθνχ γίλεηαη θάησ απφ ηνπο φξνπο ζπγθεθξηκέλεο άδεηαο (νη άδεηεο BSD θαη MIT είλαη απφ ηηο πιένλ δηαδεδνκέλεο), νη νπνίεο νξίδνπλ ηηο ρξήζεηο ζηηο νπνίεο κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί ην ινγηζκηθφ, ηνλ ηξφπν δηαλνκήο, ην εάλ ζα πεξηιακβάλεηαη ζηε δηαλνκή ν πεγαίνο θψδηθαο ή φρη. Σν ινγηζκηθφ αλνηθηνχ θψδηθα μεθηλάεη ζπλήζσο απφ θάπνηνλ (θνξέα ή ηδηψηε) ν νπνίνο γξάθεη ηελ αξρηθή έθδνζε ηνπ πξνγξάκκαηνο θαη ζηε ζπλέρεηα απνθαζίδεη λα ην δηαζέζεη κε ην ζπγθεθξηκέλν κνληέιν. Τπάξρνπλ θαη πεξηπηψζεηο εκπνξηθνχ ινγηζκηθνχ ην νπνίν ζηελ πνξεία δηαηίζεηαη απφ ηνλ θαηαζθεπαζηή ηνπ κε ην κνληέιν ηνπ ινγηζκηθνχ αλνηθηνχ θψδηθα Ση είλαη ε Php Ζ PHP είλαη κηα γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ πνπ ζρεδηάζηεθε γηα ηε δεκηνπξγία δπλακηθψλ ζειίδσλ ζην δηαδίθηπν θαη είλαη επηζήκσο γλσζηή σο: HyperText preprocessor. Δίλαη κηα server-side (εθηειείηαη ζηνλ δηαθνκηζηή) scripting γιψζζα πνπ Σελίδα 68

69 γξάθεηαη ζπλήζσο πιαηζησκέλε απφ HTML, γηα κνξθνπνίεζε ησλ απνηειεζκάησλ. Αληίζεηα απφ κηα ζπλεζηζκέλε HTML ζειίδα ε ζειίδα PHP δελ ζηέιλεηαη άκεζα ζε έλαλ πειάηε (client), αιιά πξψηα αλαιχεηαη θαη κεηά απνζηέιιεηαη ην παξαγφκελν απνηέιεζκα. Σα ζηνηρεία HTML ζηνλ πεγαίν θψδηθα κέλνπλ σο έρνπλ, αιιά ν PHP θψδηθαο εξκελεχεηαη θαη εθηειείηαη. Ο θψδηθαο PHP κπνξεί λα ζέζεη εξσηήκαηα ζε βάζεηο δεδνκέλσλ, λα δεκηνπξγήζεη εηθφλεο, λα δηαβάζεη θαη λα γξάςεη αξρεία, λα ζπλδεζεί κε απνκαθξπζκέλνπο ππνινγηζηέο. ε γεληθέο γξακκέο νη δπλαηφηεηεο πνπ καο δίλεη είλαη απεξηφξηζηεο. Αξρηθά ε νλνκαζία ηεο ήηαλ PHP/FI απφ ην Forms Interpreter ε νπνία δεκηνπξγήζεθε ην 1995 απφ ηνλ Rasmus Lerdorf σο κηα ζπιινγή απφ Perl scripts πνπ ηα ρξεζηκνπνηνχζε ζηελ πξνζσπηθή ηνπ ζειίδα. Γελ άξγεζε λα ηα εκπινπηίζεη κε ιεηηνπξγίεο επεμεξγαζίαο δεδνκέλσλ κε SQL, αιιά ηα ζεκαληηθά βήκαηα πνπ έθεξαλ θαη ηελ κεγάιε απνδνρή ηεο PHP ήηαλ αξρηθά ε κεηαηξνπή ησλ scripts ζε γιψζζα C θαη κεηέπεηηα ε δσξεάλ παξνρή ηνπ πεγαίνπ θψδηθα κέζσ ηεο ζειίδαο ηνπ ψζηε λα επσθειεζνχλ φινη απφ απηφ πνπ είρε θηηάμεη, αιιά θαη λα ηνλ βνεζήζνπλ ζηελ πεξαηηέξσ αλάπηπμή ηεο Γλσξηκία κε ην Joomla Σν Joomla είλαη ινγηζκηθφ αλνηρηνχ θψδηθα (GNU General Public License) θαη σο ηέηνην αλαπηχζζεηαη θαη ππνζηεξίδεηαη απφ κηα κεγάιε θνηλφηεηα ρξεζηψλ παγθνζκίσο. ηελ πξνζπάζεηα απηή ζπκκεηέρεη θαη ε ειιεληθή θνηλφηεηα ηνπ Joomla, ε νπνία ην έρεη εμειιελίζεη πιήξσο. Ζ ηξέρνπζα έθδνζε ηνπ Joomla είλαη ε θαη κπνξνχκε λα ηε κεηαθνξηψζνπκε δσξεάλ απφ ηνλ ηζηφηνπν Οη θαηαζθεπαζηέο ηνπ Joomla δίλνπλ ηνλ εμήο νξηζκφ γηα ηα CMS: Έλα Σύζηεκα Γηαρείξηζεο Πεξηερνκέλνπ είλαη έλα ινγηζκηθό ην νπνίν παξαθνινπζεί θάζε ηκήκα ηνπ πεξηερνκέλνπ ζηνλ Ιζηόηνπν ζαο, κε παξόκνην ηξόπν πνπ κηα δεκόζηα βηβιηνζήθε παξαθνινπζεί θαη απνζεθεύεη ηα βηβιία ηεο. Τν πεξηερόκελν κπνξεί λα είλαη απιό θείκελν, θσηνγξαθίεο, κνπζηθή, βίληεν, έγγξαθα, ή ζρεδόλ νηηδήπνηε κπνξεί λα ζθεθηεί θάπνηνο. Έλα κεγάιν πιενλέθηεκα ηεο ρξήζεο ελόο CMS είλαη όηη δελ ρξεηάδεζηε ζρεδόλ θαζόινπ ηερληθή θαηάξηηζε ή γλώζε πεξί ηε δηαρείξηζε. Τν CMS δηαρεηξίδεηαη όιν ην πεξηερόκελν ζαο, νπόηε δελ ρξεηάδεηαη λα ην θάλεηε εζείο. Σελίδα 69

70 Σα ηξία βαζηθά ζηνηρεία ζε έλα Joomla website είλαη ην πεξηερφκελν, ηα πξφηππα θαη νη ππνκνλάδεο. Σν πεξηερφκελν είλαη ην βαζηθφ ζηνηρείν ηνπ website, ην πξφηππν ειέγρεη πσο παξνπζηάδεηαη ην πεξηερφκελν ηνπ website θαη νη ππνκνλάδεο πξνζζέηνπλ δπλακηθέο ιεηηνπξγίεο εληφο ησλ νξίσλ ηνπ βαζηθνχ πεξηερνκέλνπ ηεο ζειίδαο. Έλα ζχζηεκα δηαθνκηζηή (server) φπσο είλαη ν Apache ιακβάλεη ηηο αηηήζεηο ησλ ρξεζηψλ θαη ηηο εμππεξεηεί. Με εξσηήκαηα πξνο ηε βάζε ιακβάλεη δεδνκέλα ηα νπνία κνξθνπνηεί θαη απνζηέιιεη ζηνλ εθάζηνηε θπιινκεηξεηή (web browser) ηνπ ρξήζηε. Ο ρξήζηεο, έρεη πξφζβαζε ζην πεξηβάιινλ δηαρείξηζεο κέζσ ελφο browser, φπσο είλαη ν Internet Explorer ή ν Firefox. Απφ ηε ζηηγκή πνπ είκαζηε εκείο ν δηαρεηξηζηήο, κπνξνχκε λα πξνζζέζνπκε νπνηνδήπνηε θείκελν ή γξαθηθφ, θαη λα δεκηνπξγήζνπκε ηηο δηθέο καο κνλαδηθέο ηζηνζειίδεο. Σν Joomla είλαη έλα απιφ ζηε ρξήζε άιια ηαπηφρξνλα ηζρπξφ CMS. Υξεζηκνπνηείηαη γηα ηε δεκηνπξγία ηζηνηφπσλ, πνπ πνηθίινπλ ζε κέγεζνο θαη ρξήζε. Πξνθεηκέλνπ λα δεκηνπξγήζνπκε ηνλ ηζηφηνπν ηνπ ζρνιείνπ, ρξεζηκνπνηήζακε ηελ έθδνζε ηνπ Joomla Ζ ηζηνξία ηνπ Joomla Σν Joomla δεκηνπξγήζεθε σο απνηέιεζκα ηεο δηάζπαζεο ηνπ development team ηνπ Mambo ζηηο 17 Απγνχζηνπ Σελ επνρή εθείλε, ην φλνκα Mambo ήηαλ εκπνξηθφ ζήκα ηεο Miro International Pvt Ltd, νη νπνίνη απνηεινχζαλ έλα κε θεξδνζθνπηθφ ίδξπκα κε δεδεισκέλν ζθνπφ ηε ρξεκαηνδφηεζε ηνπ έξγνπ θαη ηελ πξνζηαζία απφ κελχζεηο. Σν development team ηνπ Mambo δεκηνχξγεζε κηα ηζηνζειίδα πνπ νλνκάζηεθε OpenSourceMatters κε ζθνπφ λα δηαλέκνπλ πιεξνθνξίεο ζηνπο ρξήζηεο, πξνγξακκαηηζηέο, ζρεδηαζηέο ηζηνζειίδσλ θαη ζηελ θνηλφηεηα γεληθφηεξα. Ο αξρεγφο ηεο νκάδαο, Andrew Eddie, γλσζηφο θαη σο "Masterchief" έγξαςε κηα αλνηρηή επηζηνιή πξνο ηελ Κνηλφηεηα, ε νπνία εκθαλίζηεθε ζην ηκήκα αλαθνηλψζεηο ηνπ δεκφζηνπ θφξνπκ ζην mamboserver.com. Υηιηάδεο άλζξσπνη εληάρζεθαλ ζηελ opensourcematters.org ηζηνζειίδα κέζα ζε κηα κέξα νη πεξηζζφηεξνη γηα λα απνζπάζνπλ ιφγηα ελζάξξπλζεο θαη ζηήξημεο. Χζηφζν, ε Miro CEO Peter Lamont δεκνζίεπζε κηα απάληεζε ζην development team, ζε άξζξν κε ηίηιν "Σν Mambo Open Source Controversy-20 εξσηήζεηο κε ηελ Miro". Σελίδα 70

71 Σν γεγνλφο απηφ δεκηνχξγεζε αληηπαξαζέζεηο εληφο ηεο θνηλφηεηαο ηνπ ειεχζεξνπ ινγηζκηθνχ γηα ηνλ νξηζκφ ηνπ "αλνηθηνχ θψδηθα". Γχν εβδνκάδεο κεηά ηελ αλαθνίλσζε ηνπ Andrew Eddie, νη νκάδεο αλαδηνξγαλψζεθαλ θαη ε θνηλφηεηα εμαθνινχζεζε λα απμάλεηαη. Ο Eben Moglen θαη ην Software Freedom Law Center (SFLC) βνήζεζαλ ηελ βαζηθή νκάδα ηνπ Joomla πνπ αξρίδεη ηνλ Αχγνπζην ηνπ Ζ SFLC ζπλερίζεη λα παξέρεη λνκηθή θαζνδήγεζε γηα ην Joomla. ηηο 18 ηνπ Απγνχζηνπ 2005, γίλεηαη έθθιεζε γηα ηε ζπκβνιή ηεο Κνηλφηεηαο ζην λα πξνηείλεη νλφκαηα γηα ην project. Ζ βαζηθή νκάδα αλέθεξε φηη ζα ιάβεη ηελ ηειηθή απφθαζε γηα ην φλνκα ηνπ project κε βάζε ηα ζηνηρεία ηεο θνηλφηεηαο. Ζ νκάδα ππξήλαο ηειηθά επέιεμε ην φλνκα λα κελ είλαη απφ ηνλ θαηάινγν ησλ νλνκάησλ πνπ πξνηείλνληαη απφ ηελ θνηλφηεηα. Σελ 1ε επηεκβξίνπ 2005, ην λέν φλνκα, "Joomla!", αλαθνηλψζεθε. Σν νπνίν είλαη ε αγγιηθή νξζνγξαθία ηνπ jumla αξαβηθή ιέμε πνπ ζεκαίλεη "φινη καδί" ή "σο ζχλνιν", θαζψο θαη "πξφηαζε". Σν Joomla (Joomla 1.0.0) θπθινθφξεζε ζηηο 16 επηεκβξίνπ Ήηαλ κηα λέα εκπνξηθή απειεπζέξσζε ηνπ Mambo Σν Joomla δεκηνπξγήζεθε ζε ζπλδπαζκφ άιισλ ζθαικάησλ θαη κέηξησλ-δηνξζψζεσλ ζε επίπεδν αζθαιείαο. Κέξδηζε ην Packt Publishing Open Source Content Management System Award ην 2006 θαη ην Υαξαθηεξηζηηθά ηνπ Joomla To Joomla δηαζέηεη αξθεηά ραξαθηεξηζηηθά θαηά ηελ βαζηθή εγθαηάζηαζε. Σα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ joomla ηαπηίδνληαη κε ηα πιενλεθηήκαηά ηνπ σο εθπαηδεπηηθνχ εξγαιείνπ. Μεξηθά απφ απηά είλαη: (North, Barrie M., 2009: 9) Απιή δεκηνπξγία θαη αλαζεψξεζε πεξηερνκέλνπ ρξεζηκνπνηψληαο έλαλ επεμεξγαζηή θεηκέλνπ, Δγγξαθή ρξήζηε θαη δπλαηφηεηα πεξηνξηζκνχ ηεο πξνβνιήο ζειίδσλ, αλάινγα κε ην επίπεδν ρξήζηε, Έιεγρνο ηεο επεμεξγαζίαο θαη ηεο δεκνζίεπζεο πεξηερνκέλνπ βάζεη δηαθφξσλ επηπέδσλ ρξεζηψλ δηαρείξηζεο, Καηακέηξεζε, Σελίδα 71

72 Απιέο θφξκεο επαθήο, Γεκφζηα ζηαηηζηηθά ζηνηρεία γηα ην site, Ηδησηηθά, αλαιπηηθά ζηαηηζηηθά ζηνηρεία γηα ηελ θπθινθνξία ζην site, Δλζσκαησκέλεο ιεηηνπξγίεο αλαδήηεζεο πεξηερνκέλνπ ζε φιν ην site, , pdf θαη εθηππψζεηο, Πξαθηνξείν εηδήζεσλ RSS, Απιφ ζχζηεκα βαζκνιφγεζεο πεξηερνκέλνπ, Πξνβνιή ηξνθνδνζηψλ εηδήζεσλ απφ άιια site, caching ησλ ζειίδσλ. Οη πην δεκνθηιείο ηχπνη επεθηάζεσλ είλαη: Forum, Blogs, πνιπγισζζηθέο ηζηνζειίδεο, Newsletters κέζσ ειεθηξνληθνχ Σαρπδξνκείνπ, Ζκεξνιφγηα, Γηαρεηξηζηέο ιήςεο εγγξάθσλ θαη κέζσλ, πιινγέο θσηνγξαθηψλ, Φφξκεο, Καηάινγνη θαη πξνθίι ρξεζηψλ Ζ δνκή ηνπ Joomla Έλα web cms απνηειείηαη απφ έλα Front-end θαη έλα Back-end. Σν δεκφζην ηκήκα (Front-end) είλαη ζηελ νπζία απηφ πνπ βιέπνπλ νη επηζθέπηεο θαη νη ζπλδεδεκέλνη ρξήζηεο Σελίδα 72

73 ζην site, δειαδή νη ηειηθνί ρξήζηεο. Μέζα ζην δεκφζην ηκήκα βξίζθνληαη ηα άξζξα, ηα κελνχ θαη γεληθά φια ηα ζηνηρεία πνπ ζέινπκε λα εκθαλίδνληαη ζηελ ηζηνζειίδα καο. Ζ πεξηνρή δηαρείξηζεο ζα κπνξνχζακε λα πνχκε φηη είλαη ην "εξγαζηήξην" ηνπ Joomla. Πεξηέρεη ην administration layer ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ γηα ηνπο δηαρεηξηζηέο. Ζ δηακφξθσζε, ε ζπληήξεζε, ν θαζαξηζκφο, ε παξαγσγή ησλ ζηαηηζηηθψλ, θαζψο θαη ε δεκηνπξγία λένπ πεξηερνκέλνπ γίλνληαη φια ζην Back-end απφ εμνπζηνδνηεκέλα άηνκα. Σν Back-end βξίζθεηαη ζε δηαθνξεηηθή δηεχζπλζε URL απφ ηελ ηζηνζειίδα. Κάζε θνξά πνπ κηιάκε γηα δηαρείξηζε, κηιάκε γηα ηελ έμππλε δηαρείξηζε ησλ πθηζηάκελσλ πφξσλ. ε web cms, ηα νλφκαηα ρξεζηψλ απνδίδνληαη ζηα ελδηαθεξφκελα άηνκα θαη θάζε έλα απφ απηά έρεη δηαθνξεηηθά δηθαηψκαηα πξφζβαζεο. Απηφ κπνξεί λα θπκαίλεηαη απφ έλα απιφ εγγεγξακκέλν ρξήζηε κέρξη ηνλ «ππέξ-δηαρεηξηζηή», ν νπνίνο έρεη ηνλ πιήξε έιεγρν ηνπ ηνκέα. ηε ζπλέρεηα κε βάζε ηα δηθαηψκαηα, ε ηζηνζειίδα, εκθαλίδεη δηαθνξεηηθφ πεξηερφκελν. Τπάξρεη δηαζέζηκε επηινγή γηα λα γίλεη επεμεξγαζία ηνπ πεξηερνκέλνπ απεπζείαο ζην Frontend ή ν ρξήζηεο έρεη ην δηθαίσκα λα εξγάδνληαη ζην Back-end. Σν πεξηερφκελν κπνξεί λα έρεη δηάθνξεο κνξθέο. ηελ απινχζηεξε πεξίπησζε, είλαη θείκελν. Χζηφζν, ην πεξηερφκελν κπνξεί επίζεο λα είλαη κηα εηθφλα, κηα ζχλδεζε, έλα κνπζηθφ θνκκάηη, έλα απφζπαζκα απφ κηα εθαξκνγή φπσο ην Google Maps ή έλαο ζπλδπαζκφο φισλ απηψλ. Γηα λα δψζνπκε κηα γεληθή άπνςε ηεο έλλνηαο πεξηερφκελν, κπνξεί λα ελζσκαηψλεηαη ζε δνκέο, γηα παξάδεηγκα, ηα θείκελα ησλ δηαθφξσλ θαηεγνξηψλ απνηεινχλ πεξηερφκελν. Οη θαηεγνξίεο, θπζηθά, είλαη επίζεο πεξηερφκελν ην νπνίν πξέπεη λα δηαρεηξηζηεί. Σα ζπζηαηηθά κέξε, νη ελφηεηεο, ηα πξφηππα θαη ηα πξφζζεηα (plugins) αλαθέξνληαη φιεο σο επεθηάζεηο (extensions). Πξνζθέξνπλ επηπιένλ ιεηηνπξγίεο νη νπνίεο δελ πεξηέρνληαη ζηνλ ππξήλα ηνπ Joomla. Σν Joomla ζαλ web cms πξέπεη λα είλαη επεθηάζηκν θαη ζε ζέζε λα αλαπηπρζεί αλάινγα κε ηηο απαηηήζεηο. Οη επεθηάζεηο πνπ πξνζθέξνπλ επηπιένλ ιεηηνπξγίεο θαη ζπλήζσο έρνπλ ην δηθφ ηνπο ρψξν ζηε δηαρείξηζε ηνπ Joomla νλνκάδνληαη εθαξκνγέο (components). Γηα παξάδεηγκα, ηππηθέο εθαξκνγέο ησλ ηειεπηαίσλ εηψλ είλαη κηα gallery θσηνγξαθηψλ, θαζψο θαη γηα elearning ή forum. ήκεξα ηα πξάγκαηα φπσο ε βειηηζηνπνίεζε κεραλψλ αλαδήηεζεο, ηα δηθαηψκαηα ησλ ρξεζηψλ, πνιιαπιέο κνξθέο ζειίδσλ θαη πνηθίιεο δνκέο πεξηερνκέλνπ γίλνληαη φιν θαη πην ζεκαληηθά. Οη εθαξκνγέο (components) απεηθνλίδνπλ ην πεξηερφκελν ζην "θχξην ζψκα" ηεο ηζηνζειίδαο. Σελίδα 73

74 Έλα πξφηππν είλαη έλα είδνο νπηηθήο απεηθφληζεο πνπ ηνπνζεηείηαη ζηελ θνξπθή ηνπ πεξηερνκέλνπ. Καζνξίδεη ρξψκαηα, γξακκαηνζεηξέο, κεγέζε γξακκαηνζεηξψλ, εηθφλεο θφληνπ, απνζηάζεηο θαη δηαρσξηζκφ ηεο ζειίδαο, κε άιια ιφγηα, φ, ηη έρεη λα θάλεη κε ηελ εκθάληζε κηαο ζειίδαο. Έλα πξφηππν απνηειείηαη απφ ηνπιάρηζηνλ έλα αξρείν HTML γηα ηε δνκή ηεο ζειίδαο θαη έλα αξρείν CSS γηα ηνλ ζρεδηαζκφ. Μπνξεί επίζεο λα έρεη κηα πνιχ πην εθηεηακέλε δνκή, ψζηε λα πξνεηνηκάζεη ην πεξηερφκελν ηνπ Joomla γηα έλα ηειείσο δηαθνξεηηθφ ζθνπφ. Σα πξνζζεηά (plug-ins) είλαη έλα θνκκάηη θψδηθα πξνγξακκαηηζκνχ πνπ είλαη πξνζαξηεκέλα ζε νξηζκέλα ζεκεία ηνπ πιαηζίνπ ηνπ Joomla γηα λα αιιάδνπλ ηε ιεηηνπξγηθφηεηά ηνπ. Έλα plug-in κπνξεί, γηα παξάδεηγκα, λα ρξεζηκνπνηεζεί ζην εζσηεξηθφ πεξηερφκελν ηνπ θεηκέλνπ γηα λα θνξηψζεη ην πεξηερφκελν ελφο ελζέκαηνο (module) ζην θείκελν. Σα plugins ρξεζηκνπνηνχληαη επίζεο ζε κηα νινθιεξσκέλε ηζηνζειίδα αλαδήηεζεο, πξνθεηκέλνπ λα ελζσκαηψζνπλ πξφζζεηα εθαξκνγέο (components). Σα ελζέκαηα (modules) κπνξνχκε λα ηα παξνκνηάζνπκε ζαλ ηα "θνπηηά" κέζα ζηα νπνία εκθαλίδεηαη ην πεξηερφκελν, νη εθαξκνγέο, ηα πξφζζεηα θαη γεληθά φια ηα αληηθείκελα πνπ εκθαλίδνληαη ζην δεκφζην ηκήκα. Οη ξπζκίζεηο πνπ ηζρχνπλ γηα ην ζχλνιν ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ πξνζδηνξίδνληαη ρξεζηκνπνηψληαο ηε δηακφξθσζε ξπζκίζεσλ. Απηφ πεξηιακβάλεη ην θείκελν ηίηινπ ζην παξάζπξν πεξηήγεζεο, ιέμεηο-θιεηδηά γηα ηηο κεραλέο αλαδήηεζεο, δηαθφπηεο πνπ επηηξέπνπλ ή απαγνξεχνπλ ηε ζχλδεζε ζην site ή ην δηαθφπηε πνπ ζέηεη νιφθιεξν ην site online ή offline θαη πνιιέο άιιεο ιεηηνπξγίεο. Αλαθεθαιαηψλνληαο, κπνξνχκε λα πνχκε φηη ν εθπαηδεπηηθφο έρεη ζηελ δηάζεζε ηνπ αξθεηά εξγαιεία ψζηε λα θαηαθέξεη λα πξνζειθχζεη ην ελδηαθέξνλ ησλ καζεηψλ. Δίλαη ζην ρέξη ηνπ, ινηπφλ, λα πεηξακαηηζηεί κε θαζέλα απφ απηά θαη λα ηα αμηνινγήζεη. Δκείο, ζηελ ζπγθεθξηκέλε δξάζε ρξεζηκνπνηήζακε αξθεηά δηαδηθηπαθά εξγαιεία θαη ηα απνηειέζκαηα ήηαλ ζεηηθά, φπσο απνδεηθλχεηαη ζε επφκελν θεθάιαην. Ζ καζεζηαθή δηαδηθαζία, φηαλ ν εθπαηδεπηηθφο ρξεζηκνπνηεί δηαδηθηπαθά ζπλεξγαηηθά εξγαιεία, ραξαθηεξίδεηαη απφ δηάρπζε πιεξνθνξίαο, ζπλεξγαζία, ζπλεηζθνξά, αιιειεμάξηεζε θαη νκαδηθφ πλεχκα. «ε απηφ ην πιαίζην ε επηθνηλσλία ηεο γλψζεο-πιεξνθνξίαο απφ κνλνδηάζηαηε θαη πεξηνξηζκέλε ζην ρψξν θαη ην ρξφλν, κεηαζρεκαηίδεηαη ζε πνιπδηάζηαηε θαη πέξα απφ ρσξηθά θαη ρξνληθά φξηα» (Koulountzos & Seroglou 2007b). Σελίδα 74

75 Κεθάιαην 5 ν ρνιηθέο Ηζηνζειίδεο Σν δηαδίθηπν απνηειεί έλα παγθφζκην κέζν επηθνηλσλίαο θαη έθθξαζεο κε ρξήζηεο πνπ απμάλνληαη θαζεκεξηλά κ εθζεηηθφ βαζκφ. Άλζξσπνη θάζε ειηθίαο - γεληάο απφ θάζε κνξθσηηθφ, θνηλσληθφ θαη νηθνλνκηθφ επίπεδν θάλνπλ ρξήζε ησλ ππεξεζηψλ ηνπ δηαδηθηχνπ κε ζθνπφ ηελ ελεκέξσζε, εθπαίδεπζε, ςπραγσγία, επηθνηλσλία, αιιά θαη επηρεηξεκαηηθή δξαζηεξηφηεηα. χκθσλα κε ην «Παξαηεξεηήξην γηα ηελ Κνηλσλία ηεο Πιεξνθνξίαο» ε επξπδσληθή δηείζδπζε ζηελ Διιάδα αλέξρεηαη ζηα επίπεδα ηνπ 18,6%, παξνπζηάδνληαο αχμεζε θαηά 20,1% ζε ζρέζε κε ην αληίζηνηρν δηάζηεκα ηνπ πξνεγνχκελνπ έηνπο. ε ζρέζε κε ηελ ππφινηπε Δπξψπε, κε βάζε ηα ζηνηρεία πνπ δεκνζηνπνηήζεθαλ ζηελ ηειεπηαία έθζεζε ηεο Δπξσπατθήο Δπηηξνπήο γηα ηελ Πξφνδν ηεο Αγνξάο Ζιεθηξνληθψλ Δπηθνηλσληψλ ζηελ Δπξψπε θαηά ην 2009, ε Διιάδα θαηαιακβάλεη ηελ 23 ε ζέζε ζηα 27 θξάηε-κέιε ζε φξνπο επξπδσληθήο δηείζδπζεο ηελ Ηδηαίηεξα εληππσζηαθφ απνηειεί ην πνζνζηφ ρξήζεο ηνπ δηαδηθηχνπ απφ ηηο λεαξέο ειηθίεο κε ζρεδφλ 8 ζηνπο 10 Έιιελεο έθεβνπο λα δειψλνπλ φηη ην ρξεζηκνπνηνχλ απηφ ηνλ θαηξφ ζχκθσλα κε ηελ πξφζθαηε έξεπλα WEB ID ηεο Focus Bari γηα ηε ρξήζε ηνπ Γηαδηθηχνπ ζηελ Διιάδα 4. Ζ ίδηα έξεπλα θαηαιήγεη φηη νη θχξηνη ιφγνη ρξήζεο ηνπ Internet είλαη ε αλαδήηεζε πιεξνθνξηψλ γηα ςπραγσγία/δηαζθέδαζε, επαγγεικαηηθά ζέκαηα, εηδήζεηο θαη ε αληαιιαγή . Με βάζε ηηο πξναλαθεξζείζεο κειέηεο θαη ηελ εκπεηξία καο θαηαιήγνπκε ζην ζπκπέξαζκα φηη ε ζεκεξηλή γεληά εθκεηαιιεχεηαη ζην έπαθξν ηηο ππεξεζίεο ηνπ δηαδηθηχνπ, επνκέλσο ε ελζσκάησζε ηνπ ζην ζχγρξνλν ζρνιείν απνηειεί κνλφδξνκν. Με νξίδνληα πξσηνπνξίαο πνιιά ζρνιεία μεθίλεζαλ δεηιά δεηιά θαη απφ λσξίο ηελ δηαδηθηπαθή πξνβνιή ηνπο, παξέρνληαο πιεξνθνξίεο, θαζψο θαη έλα λέν θαλάιη επηθνηλσλίαο ζηνπο καζεηέο, γνλείο θαη ζηνπο δαζθάινπο ηνπο. Χο 1ε θαηαγεγξακκέλε παξνπζία ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ ζην Γηαδίθηπν αλαθέξνληαη απηέο ηνπ 13νπ θαη 21νπ Γεκνηηθνχ ρνιείνπ Κεξαηζηλίνπ (1997) θαη ηνπ 7νπ θαη 11νπ Γεκνηηθνχ ρνιείνπ Γιπθάδαο (Καξάκελαο 2001) γηα ηελ Πξσηνβάζκηα Δθπαίδεπζε θαη ε αληίζηνηρε ηνπ Σελίδα 75

76 6νπ Γπκλαζίνπ εξξψλ (1995) γηα ηε Γεπηεξνβάζκηα Δθπαίδεπζε. Απηή ε ηάζε ζπλερίζηεθε θαη αθνκνηψζεθε θαη απφ άιια ζρνιεία ελψ απφ ηηο αξρέο ηνπ 2000 ην Παλειιήλην ρνιηθφ Γίθηπν 5 δεκηνχξγεζε ηηο απαξαίηεηεο ππνδνκέο, έηζη ψζηε φια ηα ζρνιεία ηεο ρψξαο λα έρνπλ πξφζβαζε ζηηο «λέεο» ππεξεζίεο ηνπ δηαδηθηχνπ. ηελ αξρή απηήο ηεο πνξείαο έλαο θαινζρεδηαζκέλνο ηζηνρψξνο απιά «έθηαλε» θαη έδηλε ηελ εληχπσζε ηνπ επαγγεικαηηζκνχ θαη ηνπ ζεβαζκνχ ηνπ ζρνιείνπ πξνο ηελ θνηλφηεηα ηνπ. ηελ πνξεία φκσο, παξαηεξήζεθε φηη απηφ απφ κφλν ηνπ δελ ήηαλ αξθεηφ. Νέεο πξνθιήζεηο πνπ αθνξνχζαλ ην ζρεδηαζκφ ησλ ηζηνζειίδσλ, φπσο ην πιεξνθνξηαθφ πιηθφ, ηελ επρξεζηία, ηελ αλαηξνθνδφηεζε, ηελ επηθνηλσλία, θ.α. εκθαλίζηεθαλ, ζπλεπψο πξνέθπςε ε αλάγθε γηα ηελ αμηνιφγεζε ησλ ηζηνζειίδσλ. Ζ παξνπζία ινηπφλ ελφο ζρνιείνπ ζην δηαδίθηπν δελ είλαη απιή ππφζεζε. Ο ππεχζπλνο γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ησλ ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ ζα πξέπεη λα εμεηάζεη πνιχ θαιά ηα εξγαιεία θαη ηηο κεζφδνπο πνπ ζα ρξεζηκνπνηήζεη, ηηο πιεξνθνξίεο πνπ ζα παξέρεη ζην θνηλφ, ηελ αλαλέσζε απηψλ ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα θαζψο θαη ην πσο ζα δεκηνπξγήζεη ζρέζεηο κε ηνπο ελ δπλάκεη επηζθέπηεο (γνλείο, καζεηέο, δαζθάινπο). χκθσλα κε έξεπλα ζρεηηθά κε ηνπο ζρνιηθνχο δηαδηθηπαθνχο ηφπνπο ζηελ Διιάδα απνδεηθλχεηαη φηη «νη ζρνιηθέο κνλάδεο πνπ δηαζέηνπλ ελεξγέο ηζηνζειίδεο ζην Γηαδίθηπν πεξηνξίδνληαη ζην 9,40%» (Εαθφπνπινο-αινληθίδεο-Σεξδίδεο-Φηιηππηάδεο, 2009). Σν πνζνζηφ απηφ θαληάδεη ηδηαίηεξα ρακειφ, εάλ ιεθζεί ππφςε ε πιεζψξα αλαθνξψλ παηδαγσγψλ θαη άιισλ εξεπλεηψλ, πνπ ηνλίδνπλ ηηο παηδαγσγηθέο δπλαηφηεηεο πνπ κπνξεί λα παξέρεη ην Γηαδίθηπν θαη ηδηαίηεξα νη ζρνιηθέο ηζηνζειίδεο ζηελ αλάπηπμε δεμηνηήησλ επηθνηλσλίαο, ζπλεξγαζίαο θαη εμνηθείσζεο κε ηηο Σερλνινγίεο ηεο Πιεξνθνξίαο θαη ηεο Δπηθνηλσλίαο (ΣΠΔ) ζηελ πξάμε (Νηξελνγηάλλε, 2001), ζηε δεκηνπξγία θηλήηξσλ γηα κάζεζε, ζηελ αληαιιαγή απφςεσλ θαη εκπεηξηψλ, ζηελ παξνπζίαζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ έξγνπ θαη ησλ ζρνιηθψλ δξαζηεξηνηήησλ, ζηε ζπλεξγαζία ζρνιείσλ, καζεηψλ θαη εθπαηδεπηηθψλ (Σδηκνγηάλλεο & ηφξεληα 2007: ). Πνζνζηφ πνπ δίλεη κηα απνγνεηεπηηθή εηθφλα γχξσ απφ ηε ρξήζε ησλ δηαδηθηπαθψλ ηφπσλ ζηελ ειιεληθή ζρνιηθή επηθξάηεηα. Πνιινί εξεπλεηέο αμηνινγνχλ ζεηηθά ηε ρξήζε ηνπ Internet ζην ρψξν ηεο εθπαίδεπζεο. Αλαγλσξίδνπλ φηη πξνζθέξεη πνιιαπιέο δπλαηφηεηεο επηθνηλσλίαο θαη ζπλεξγαζίαο (Honey & Henriguez, 1993, Gordin, 1996) θαη βειηηψλεη ηηο επηθνηλσληαθέο 5 Σελίδα 76

77 δεμηφηεηεο ησλ καζεηψλ (Reed, 1996: ). Παξέρεη πξφζβαζε ζε πιεξνθνξίεο θαη απμάλεη ηηο εξεπλεηηθέο θαη αλαιπηηθέο δεμηφηεηεο (Honey & Henriguez, 1993). Παξέρεη ζηνπο καζεηέο ηε δπλαηφηεηα λα έξζνπλ ζε επαθή κε λέεο απζεληηθέο καζεζηαθέο εκπεηξίεο (Alexander, 1996). Πξνζθέξεη ζηνπο καζεηέο δπλαηφηεηεο δεκνζίεπζεο ησλ δηθψλ ηνπο θεηκέλσλ εχθνια θαη γξήγνξα γεγνλφο πνπ έρεη σο απνηέιεζκα ηε βειηίσζε ηεο πνηφηεηαο ησλ γξαπηψλ ηνπο (Cohen & Riel, 1989: & Perrone, 1996). Σν δηαδίθηπν παξέρεη πνιιέο ελαιιαθηηθέο κνξθέο επηθνηλσλίαο δίλνληαο ηε δπλαηφηεηα ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο λα επηθνηλσλνχλ κε ζπλαδέιθνπο ηνπο θαη κε άιινπο εηδηθνχο ζην ρψξν ηνπο απφ φιν ηνλ θφζκν (Honey & Henriguez, 1993). Γηεπθνιχλεη ηελ πξφζβαζε ζε κνπζεία, βηβιηνζήθεο, βάζεηο δεδνκέλσλ, θαη άιιεο άηππεο πεγέο γλψζεηο. Πξνζθέξεη λέεο δπλαηφηεηεο αλεχξεζεο επηπιένλ πιεξνθνξηψλ, εθαηνληάδσλ ζρεδίσλ καζεκάησλ θαη ελαιιαθηηθψλ δηδαθηηθψλ ζηξαηεγηθψλ. Πξνζθέξεη επίζεο ηε δπλαηφηεηα λα κνηξαζηνχλ κε ζπλαδέιθνπο ηηο δηθέο ηνπο εξγαζίεο. Σν παξφλ θεθάιαην εζηηάδεη ζηα θξηηήξηα πνηφηεηαο ησλ ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ ζχκθσλα κε ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία θαη ζηηο αξρέο ζρεδίαζεο ηνπ πεξηερνκέλνπ. Πξηλ μεθηλήζνπκε ηελ ζρεδίαζε ηεο ηζηνζειίδαο ηνπ ζρνιείνπ καο έπξεπε λα κειεηήζνπκε ηηο γεληθέο αξρέο θαη λα είκαζηε γλψζηεο ησλ θξηηεξίσλ πνηφηεηαο κε δηεζλή αλαγλψξηζε. Δπηπξφζζεηνο ζηφρνο είλαη λα πξνηείλεη ηα ζεκεία πνπ θξίλνληαη ηδηαίηεξεο πξνζνρήο κε ζθνπφ λα δνζνχλ απαληήζεηο γηα ην πψο ζα πξέπεη λα θαηαζθεπαζηεί έλαο πξφηππνο ζρνιηθφο ηζηνρψξνο πνπ λα πιεξνθνξεί, λα επηθνηλσλεί θαη λα παξνπζηάδεη ηελ πιήξε εηθφλα ηνπ ζρνιείνπ ψζηε ηειηθά λα απνηειεί πφιν έιμεο γηα ηελ θνηλφηεηα ηνπ. 5.1 Ννκνζεηηθό θαη δηνηθεηηθό πιαίζην ζρεηηθά κε ηε ιεηηνπξγία ζρνιηθώλ ηζηνζειίδσλ. Πξηλ πξνρσξήζνπκε ζηελ δνκή θαη ζρεδίαζε ηνπ ζρνιηθνχ ηζηνρψξνπ, επηρεηξήζεθε λα εληνπηζηεί ην λνκνζεηηθφ θαη δηνηθεηηθφ πιαίζην πνπ δηέπεη ηε ιεηηνπξγία ηνπο. Γηαπηζηψζεθε πσο ε κφλε αλαθνξά ζε θαλφλεο ιεηηνπξγίαο ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ είλαη νη φξνη δεκνζίεπζεο ηζηνζειίδσλ ηνπ ΠΓ (πξνζβάζηκνη ζηε δηεχζπλζε Οδεγίεο ρξήζεο ππεξεζηψλ ΠΓ > Γεκνζίεπζε Ηζηνζειίδσλ > ξνη δεκνζίεπζεο ηζηνζειίδσλ). Οη θαλφλεο απηνί πεξηιακβάλνπλ ηηο βαζηθέο αξρέο δεκνζίεπζεο θαη ρξήζεο ςεθηαθνχ πιηθνχ ζην Γηαδίθηπν, φπσο απηέο πεξηγξάθνληαη ζηελ θείκελε ειιεληθή λνκνζεζία (θπξίσο Ν. 3471/2006 "Πξνζηαζία Σελίδα 77

78 Γεδνκέλσλ Πξνζσπηθνχ Υαξαθηήξα" θαη Ν. 3431/2006 "Πεξί Ζιεθηξνληθψλ Δπηθνηλσληψλ θαη Άιιεο Γηαηάμεηο"). Χο πξνο ην δηνηθεηηθφ πιαίζην επίζεο δελ ππάξρεη θακία ζρεηηθή εγθχθιηνο (ππεχζπλνο ζεσξείηαη ιφγσ ζέζεο ν δηεπζπληήο ηεο ζρνιηθήο κνλάδαο), παξφιν πνπ ν ζρνιηθφο δηαδηθηπαθφο ηφπνο απνηειεί ην «ςεθηαθφ πξφζσπν» ηεο ζρνιηθήο κνλάδαο δεκφζηαο ππεξεζίαο ζην Γηαδίθηπν. Κη εάλ ζεσξεζεί πσο ε ζρεηηθή λνκνζεζία εμαζθαιίδεη ή ηνπιάρηζηνλ κπνξεί λα ειέγμεη ηε λνκηκφηεηα ηνπ πεξηερνκέλνπ ησλ ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ, ηφηε απηφ πνπ ζίγνπξα απνπζηάδεη είλαη ν θαζνξηζκφο ησλ παηδαγσγηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ απηνχ ηνπ πεξηερνκέλνπ θαη πξνηάζεηο γηα ηνλ ηξφπνπο αμηνπνίεζήο ηνπ. Μάιηζηα ην πληνληζηηθφ πκβνχιην ηνπ Παηδαγσγηθνχ Ηλζηηηνχηνπ κε ηελ πξάμε 46/ , ζέηεη ζε ακθηζβήηεζε ηελ θαηαιιειφηεηα ηνπ πεξηερνκέλνπ ησλ ππαξρφλησλ εθπαηδεπηηθψλ δηαδηθηπαθψλ ηφπσλ απνθαζίδνληαο: «δηεπζχλζεηο πνπ παξαπέκπνπλ ζε αηνκηθέο ηζηνζειίδεο ή ηζηνιφγηα δελ είλαη δπλαηφλ λα αλαγξάθνληαη ή λα αλαθέξνληαη ζην δηδαθηηθφ-εθπαηδεπηηθφ πιηθφ πνπ απεπζχλεηαη ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο.» Έηζη ινηπφλ, γίλεηαη θαλεξφ πσο νη ζρνιηθνί δηαδηθηπαθνί ηφπνη δεκηνπξγνχληαη κε πξνζσπηθή πξσηνβνπιία ησλ εθπαηδεπηηθψλ ησλ ζρνιείσλ, αθνχ δελ ππάξρνπλ θαηεπζπληήξηεο γξακκέο απφ ηνπο ζεζκηθνχο θνξείο. Έλα βήκα παξαπέξα έρεη πξνρσξήζεη ε Τπεξεζία Γηαδηθηχνπ ηνπ ππνπξγείνπ Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ ηεο Κππξηαθήο Γεκνθξαηίαο, ε νπνία ζηελ πξνζπάζεηα ηεο λα ελεκεξψζεη θαη λα ζηεξίμεη ηελ πξνζπάζεηα ησλ ζρνιείσλ γηα δεκηνπξγία θαη δεκνζηνπνίεζε ησλ ηζηνζειίδσλ ηνπο ζην δηαδίθηπν έρεη πξνβεί ζηε δεκηνπξγία ελφο θψδηθα δενληνινγίαο πξνο απνθπγή δπζάξεζησλ θαηαζηάζεσλ. ηφρνο ηνπ θψδηθα δενληνινγίαο (βιέπε παξαθάησ 5.2 Κψδηθαο Γενληνινγίαο), είλαη ε πξνζηαζία ησλ καζεηψλ, ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ηνπ Τπνπξγείνπ Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ, ψζηε κε ηελ ηήξεζε ηνπ λα δηαζθαιίδεηαη ε ειεχζεξε δηαθίλεζε ηδεψλ θαη αληηιήςεσλ θαη ε ιεηηνπξγία ηνπ δηαδηθηχνπ λα κελ θαηαζηξαηεγείηαη αιιά νχηε θαη λα πεξηνξίδεηαη Κώδηθαο Γενληνινγίαο Ζ Τπεξεζία Γηαδηθηχνπ ηνπ ππνπξγείνπ Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ ηεο Κππξηαθήο Γεκνθξαηίαο, ζηελ πξνζπάζεηα ηεο λα ελεκεξψζεη θαη λα ζηεξίμεη ηελ πξνζπάζεηα ησλ 6 Υπ. Παιδείας και Πολιηιζμού ηης Κσπριακής Γημοκραηίας, Γνζη Γημοηικής Δκπαίδεσζης, «Κώδικας Γεονηολογίας και Βαζικές Αρτές Στεδιαζμού Στολικής Ιζηοζελίδας» Σελίδα 78

79 ζρνιείσλ γηα δεκηνπξγία θαη δεκνζηνπνίεζε ησλ ηζηνζειίδσλ ηνπο ζην δηαδίθηπν έρεη πξνβεί ζηε δεκηνπξγία ελφο θψδηθα δενληνινγίαο πξνο απνθπγή δπζάξεζησλ θαηαζηάζεσλ. Βαζηθφ κέιεκα ηνπ θψδηθα δενληνινγίαο είλαη ε πξνζηαζία ησλ καζεηψλ, ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ηνπ Τπνπξγείνπ Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ, ψζηε κε ηελ ηήξεζε ηνπ λα δηαζθαιίδεηαη ε ειεχζεξε δηαθίλεζε ηδεψλ θαη αληηιήςεσλ θαη ε ιεηηνπξγία ηνπ δηαδηθηχνπ λα κελ θαηαζηξαηεγείηαη αιιά νχηε θαη λα πεξηνξίδεηαη 7. χκθσλα κε ην Τπνπξγείν Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ ηεο Κππξηαθήο Γεκνθξαηίαο, ν δεθάινγνο ηνπ θψδηθα δενληνινγίαο απαξηίδεηαη απφ ηνπο παξαθάησ θαλφλεο νδεγίεο: 1. Απνθπγή δεκνζηνπνίεζεο πξνζσπηθψλ δεδνκέλσλ ησλ καζεηψλ θαη ησλ εθπαηδεπηηθψλ φπσο: Γηεπζχλζεηο Σειέθσλα Ζιεθηξνληθέο δηεπζχλζεηο Οηθνλνκηθή θαηάζηαζε Οηθνγελεηαθή θαηάζηαζε Πξνζσπηθά ελδηαθέξνληα 2. Απνθπγή δεκνζηνπνίεζεο επαίζζεησλ δεδνκέλσλ θαη πνπ αθνξνχλ ηε θπιεηηθή ή εζληθή πξνέιεπζε, ηα πνιηηηθά θξνλήκαηα, ηηο ζξεζθεπηηθέο ή θηινζνθηθέο πεπνηζήζεηο, ηε ζπκκεηνρή ζε έλσζε, ζσκαηείν θαη ζπλδηθαιηζηηθή νξγάλσζε, ηελ πγεία, ηελ εξσηηθή δσή θαη εξσηηθφ πξνζαλαηνιηζκφ, θαζψο θαη ηα ζρεηηθά κε πνηληθέο δηψμεηο ή θαηαδίθεο. (Νφκνο 138(Η) ηνπ 2001 ηεο Κππξηαθήο Γεκνθξαηίαο «Ο Πεξί Δπεμεξγαζίαο Γεδνκέλσλ Πξνζσπηθνχ Υαξαθηήξα (Πξνζηαζία ηνπ αηφκνπ) Νφκνο».) 3. Έγθξηζε απφ ηνπο γνλείο γηα δεκνζηνπνίεζε ζην δηαδίθηπν θσηνγξαθηθνχ πιηθνχ ζην νπνίν απεηθνλίδνληαη ηα παηδηά ηνπο. 4. Απνθπγή δεκνζηνπνίεζεο «επαίζζεηνπ» πεξηερνκέλνπ φπσο ζνβηληζηηθψλ ή εζληθηζηηθψλ απφςεσλ ή άιισλ αθξαίσλ πνιηηηθψλ πεπνηζήζεσλ. 5. Με δεκνζηνπνίεζε απνηειεζκάησλ εξεπλψλ πνπ ζίγνπλ ηελ θνηλσληθή πξνέιεπζε ησλ καζεηψλ ή ηελ νηθνγελεηαθή ηνπο θαηάζηαζε. 6. Με ρξεζηκνπνίεζε πβξηζηηθήο γιψζζαο θαη απνθπγή ρξήζεο ελλνηψλ ή ιέμεσλ πνπ πξνζβάιινπλ. (π.ρ. γχθηνο) 7 Υπ. Παιδείας και Πολιηιζμού ηης Κσπριακής Γημοκραηίας, Γνζη Γημοηικής Δκπαίδεσζης, «Κώδικας Γεονηολογίας και Βαζικές Αρτές Στεδιαζμού Στολικής Ιζηοζελίδας» Σελίδα 79

80 7. Απνθπγή πεξηερνκέλνπ πνπ πξνζβάιιεη ηνπο καζεηέο ή ηνπο εθπαηδεπηηθνχο ηνπ ζρνιείνπ ή Σκήκαηα ηνπ Τπνπξγείνπ Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ ή άιια θπβεξλεηηθά ηκήκαηα ή πξφζσπα. 8. Με ρξεζηκνπνίεζε θσηνγξαθηψλ ή εηθφλσλ ή ζρεδίσλ κε πξνζβιεηηθφ πεξηερφκελν. 9. Απνθπγή πεξηερνκέλνπ πνπ λα θσηνγξαθίδεη δεκφζηα πξφζσπα ή ζεζκνχο ή θνξείο. 10. Με ηνπνζέηεζε ππεξζπλδέζκσλ (hyperlinks) θαη δηαθεκηζηηθψλ εηθνληδίσλ (banners) πνπ πξνσζνχλ ή δηαθεκίδνπλ πξντφληα θαη ππεξεζίεο πξνζθεξφκελεο απφ εκπνξηθέο εηαηξείεο ή άιισλ ηδησηηθψλ νξγαληζκψλ κε νηθνλνκηθφ ή άιιν ζπκθέξνλ. Καηά αληηζηνηρία κε ηνλ παξαπάλσ θψδηθα δενληνινγίαο ηνπ ππνπξγείνπ Παηδείαο θαη Πνιηηηζκνχ ηεο Κππξηαθήο Γεκνθξαηίαο, ην Παλειιήλην ρνιηθφ Γίθηπν (ΠΓ) 8 έρεη εθδφζεη ηνπο παξαθάησ φξνπο δεκνζίεπζεο ζρνιηθψλ ηζηνζειίδσλ 9 : 1. Σα ζηνηρεία θαη ην πεξηερφκελν ηνπο λα κελ πξνζβάιινπλ άιινπο ρξήζηεο ηνπ Παλειιελίνπ ρνιηθνχ Γηθηχνπ θαη ηνπ δηαδηθηχνπ γεληθφηεξα, θαη λα αθνινπζνχλ ηνπο λφκνπο, ηα ρξεζηά ήζε θαη ηα ήζε ρξήζεο ηνπ δηαδηθηχνπ. 2. Σα ζηνηρεία δελ ζα πεξηέρνπλ δηαθεκηζηηθή, παξά κφλν ελεκεξσηηθήπιεξνθνξηαθή ρξνηά. 3. Ο ρξήζηεο λα έρεη θαηαβάιεη επαξθείο πξνζπάζεηεο απνκάθξπλζεο ηψλ (viruses) ή άιισλ ζηνηρείσλ πνπ κπνξεί λα βιάςνπλ ηνλ δηθηπαθφ ηφπν ηνπ ΠΓ ή άιινπο ρξήζηεο ηνπ δηαδηθηχνπ. 4. Σα ζηνηρεία πνπ δεκνζηεχνληαη δελ ζα πξέπεη λα είλαη αιινησκέλα απφ ηνλ ρξήζηε πνπ θάλεη ηελ δεκνζίεπζε ή ελ γλψζεη ηνπ απφ άιινπο. Σα ζηνηρεία ζα ζέβνληαη ηα αλζξψπηλα δηθαηψκαηα θαη ηηο δηάθνξεο κεηνλφηεηεο. 5. Σα ζηνηρεία πνπ παξέρνληαη κπνξνχλ λα ρξεζηκνπνηεζνχλ απφ ην ΠΓ, ρσξίο θακία λνκηθή απαίηεζε απφ ηνλ ρξήζηε πνπ ηα παξέρεη ή άιινπο, ελαληίνλ ηνπ ΠΓ Σελίδα 80

81 5.3 Γεληθέο αξρέο επρξεζηίαο ηζηνζειίδσλ «Ζ έλλνηα ηεο Δπρξεζηίαο, παξά ην γεγνλφο φηη είλαη δχζθνιν λα απνθξπζηαιισζεί ζε έλαλ θαη κφλν πεξηεθηηθφ νξηζκφ, γίλεηαη εχθνια θαηαλνεηή αλ ηνπνζεηεζεί ζην επξχηεξν πιαίζην ηεο επηθνηλσλίαο θαη δηάδξαζεο αλζξψπνπ-κεραλήο, σο κηα έλλνηα πνπ πεξηιακβάλεη φιεο ηηο παξακέηξνπο πνπ θαζηζηνχλ ηα ηερλνινγηθά εξγαιεία εχθνια ζηε ρξήζε ηνπο, ρσξίο λα απαηηνχληαη εηδηθή εθπαίδεπζε ή δεμηφηεηεο. Χο εθ ηνχηνπ, γίλεηαη ζαθήο ν θαζνξηζηηθφο ξφινο ηεο Δπρξεζηίαο ζην ζχγρξνλν ηερλνινγηθφ πνιηηηζκφ φπνπ πιείζηεο φζεο θαζεκεξηλέο ελέξγεηεο θαη αζρνιίεο πεξηιακβάλνπλ ηελ εξγαιεηαθή ρξήζε κεραλψλ θαη Μέζσλ» 10. Με ηελ επξχηεξε δηάδνζε ηνπ δηαδηθηχνπ ην δήηεκα ηεο επρξεζηίαο ησλ ηζηνρψξσλ, απνηειεί έλα λέν εξεπλεηηθφ θιάδν ηνπ ηνκέα ηεο επρξεζηίαο. Βαζηθέο ζπληζηψζεο πνπ επεξεάδνπλ ην βαζκφ ηεο επρξεζηίαο ελφο ηζηνρψξνπ απνηεινχλ ν αηζζεηηθφο ζρεδηαζκφο, ε ιεηηνπξγηθφηεηα, ε εξγνλνκία, ε πξνζβαζηκφηεηα θαη ε πινεγεζηκφηεηα ηνπ θαη σο επαθφινπζν, δηακνξθψλνπλ ηελ επηθνηλσληαθή εκπεηξία ηνπ ηειηθνχ ρξήζηε θαη ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηνπ Μέζνπ 11. Σν θαίξην δήηεκα γηα ηελ παξνρή ελφο επξχηεξνπ πεδίνπ πξνζβαζηκφηεηαο είλαη ν ζρεδηαζκφο ελφο ζπζηήκαηνο πνιιαπιψλ παξνπζηάζεσλ ηεο πιεξνθνξίαο, έηζη ψζηε νη ρξήζηεο πνπ αληηκεησπίδνπλ θάπνηνπ είδνπο πξφβιεκα (αηζζεηεξηαθφ ή θηλεηηθφ) λα κπνξνχλ λα επηιέμνπλ ηελ θαηαιιειφηεξε γη απηνχο πξφζβαζε. Ο πξνζαλαηνιηζκφο είλαη κηα πεξαηηέξσ ηδηφηεηα ε νπνία επηηξέπεη, ζε θάζε βήκα ηεο πνξείαο πινήγεζεο, λα κάζνπκε πνην είλαη ην ηξέρνλ ηκήκα ή θεθάιαην πιεξνθνξηψλ, ψζηε λα είλαη εχθνιν θαη εθηθηφ λα κπνξνχκε λα αλαηξέμνπκε ζηνλ αξηζκφ ησλ πξνεγνχκελσλ βεκάησλ ηεο δηαδηθαζίαο ή λα αλαδεηήζνπκε έλα λέν ηκήκα ή θεθάιαην. ηνηρεία πνπ επηηξέπνπλ ηελ νπηηθνπνίεζε ηεο εμέιημεο ηεο πινήγεζεο κεηψλνπλ ην γλσζηηθφ θφξην θαη βειηηψλνπλ ηε δηαληίδξαζε. Οη δχν απηέο ηδηφηεηεο εμαξηψληαη απφ ηνλ απνηειεζκαηηθφ ζρεδηαζκφ ησλ ζπλδέζεσλ αιιά θαη ησλ θαηάιιεισλ ππνδειψζεσλ ησλ ζειίδσλ, νη νπνίεο θαη απνηεινχλ ηε δνκή πινήγεζεο. Με άιια ιφγηα, ε ρξεζηηθφηεηα κηαο ηζηνζειίδαο απαηηεί ν ρξήζηεο λα είλαη ζε ζέζε λα αλαγλσξίδεη εχθνια ηε ινγηθή ηεο δνκή, δειαδή ηνλ ηξφπν νξγάλσζεο ηεο πιεξνθνξίαο. Παξνρή πνιιαπιψλ ηξφπσλ πξφζβαζεο γηα ην ίδην πεξηερφκελν. Απηφ 10 Γιαννακοσλόποσλος Α & Μακρής Τ., «Προδιαγραθές Δστρηζηίας Ιζηοτώρων ιζηοτώρων - Αρτές και Σημεία Δλέγτοσ», σπό έκδοζη αρτείο: «Web usability_v0 9.doc» 11 Γιαννακοσλόποσλος Α & Μακρής Τ., «Προδιαγραθές Δστρηζηίας Ιζηοτώρων ιζηοτώρων - Αρτές και Σημεία Δλέγτοσ», σπό έκδοζη αρτείο: «Web usability_v0 9.doc» Σελίδα 81

82 κεηψλεη ηνλ αξηζκφ ησλ απαηηνχκελσλ θηλήζεσλ. Αλ ε ηζηνζειίδα απνηειείηαη απφ έλα κεγάιν αξηζκφ ζειίδσλ, ζα πξέπεη λα πξνζθέξνληαη ζηνπο ρξήζηεο ζπγθεθξηκέλα εξγαιεία πινήγεζεο. χκθσλα κε ηελ εξγαζία «Πξνδηαγξαθέο Δπρξεζηίαο Ηζηνρψξσλ - Αξρέο θαη εκεία Διέγρνπ», (Γηαλλαθνπιφπνπινο & Μαθξήο, 2009) νη αθφινπζεο Γεληθέο Αξρέο Δπρξεζηίαο Ηζηνρψξσλ είλαη θαηαλεκεκέλεο ζε δέθα ελφηεηεο ζπλαθψλ κεηαμχ ηνπο νδεγηψλ. Γηα ηελ θάζε κία ελφηεηα θαηαγξάθνληαη ζπγθεθξηκέλα εκεία Διέγρνπ. 1. Βειηηζηνπνίεζε Δκπεηξίαο Υξήζηε. Ζ εκπεηξία ηνπ ρξήζηε πξέπεη λα είλαη βειηηζηνπνηεκέλε: Πην ζπγθεθξηκέλα, ε γιψζζα (φξνη, εληνιέο θ.ιπ.) πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζηνλ ηζηνρψξν πξέπεη λα είλαη απιή θαη θαηαλνεηή απφ ηνπο ρξήζηεο, θαη λα ππάξρεη ελεκέξσζε γηα ηα απνηειέζκαηα ησλ δηαδξαζηηθψλ ελεξγεηψλ ηνπο (π.ρ. ρξφλνο κεηαθνξάο ή κέγεζνο αξρείσλ, πξννξηζκνί ζπλδέζκσλ, απαηηνχκελν πξφζζεην ινγηζκηθφ, ζηνηρεία πνπ έρνπλ ππνβιεζεί θ.ά.). 2. Πξνδηαγξαθέο γηα ηνλ Παγθόζκην Ηζηό (Web Standards). Οη ηζηνρψξνη πξέπεη λα αθνινπζνχλ ηηο δηεζλείο πξνδηαγξαθέο γηα ηνλ Παγθφζκην Ηζηφ: Γηα ηελ επρξεζηία ελφο ηζηνρψξνπ, πξέπεη ε θαηαζθεπή ηνπ λα ηθαλνπνηεί ηηο πξνδηαγξαθέο ηνπ Παγθφζκηνπ Ηζηνχ, φπσο απηέο έρνπλ θαζηεξσζεί ζχκθσλα κε ην World Wide Web Consortium (W3C) θαη ηνπο νξγαληζκνχο πξνηχπσλ (π.ρ. πξέπεη λα είλαη θαηαζθεπαζκέλνο ψζηε λα είλαη ζπκβαηφο κε ηνπο πην δεκνθηιείο θπιινκεηξεηέο -ηφζν κε ηηο ζχγρξνλεο εθδφζεηο ηνπο, φζν θαη κε παιαηφηεξεοθαη λα αληαπνθξίλεηαη κε επηηπρία ζηνπο ειέγρνπο γιψζζαο ζήκαλζεο θαη θχιισλ ζηπι). 3. Πξνζβαζηκόηεηα. Οη ηζηνρψξνη πξέπεη λα ραξαθηεξίδνληαη απφ πςειή πξνζβαζηκφηεηα: Ο ζρεδηαζκφο θαη ε θαηαζθεπή ησλ ηζηνρψξσλ πξέπεη λα γίλεηαη ζχκθσλα κε ηηο νδεγίεο πξνζβαζηκφηεηαο γηα ην πεξηερφκελν ηνπ Παγθφζκηνπ Ηζηνχ (WCAG ηνπ W3C) θαη λα αληαπνθξίλνληαη ηνπιάρηζηνλ ζηνπο απηνκαηνπνηεκέλνπο ειέγρνπο πξνζβαζηκφηεηαο. 4. Πινεγεζηκόηεηα. Οη ηζηνρψξνη πξέπεη λα δηαζέηνπλ εχθνιε θαη ζαθή πινήγεζε: Οη ηζηνρψξνη πξέπεη λα δηαζέηνπλ πιήξε ράξηε ηζηνρψξνπ (sitemap), πνιιαπιέο θαη ζαθείο δπλαηφηεηεο πινήγεζεο έηζη ψζηε κε ηε ρξήζε θαηαλνεηψλ ιεθηηθψλ πεξηγξαθψλ θαη ησλ θαηάιιεισλ κελνχ, ν ρξήζηεο λα κπνξεί λα πινεγεζεί ηνλ ηζηνρψξν κε επθνιία. Οη ζχλδεζκνη ζα πξέπεη λα μερσξίδνπλ απφ ην απιφ θείκελν Σελίδα 82

83 (είηε ρξσκαηηθά, είηε κε ππνγξάκκηζε ή κε άιιε κνξθή), ελψ ζα πξέπεη λα ππάξρεη ζχλδεζκνο κεηάβαζεο ζηελ αξρηθή ζειίδα ηνπ ηζηνρψξνπ ζε θάζε κία απφ ηηο εζσηεξηθέο ζειίδεο. Αλά πάζα ζηηγκή ν ρξήζηεο ζα πξέπεη λα κπνξεί άκεζα λα απαληήζεη ζηηο ηξεηο βαζηθέο εξσηήζεηο: α) Πνχ είκαη; β) Πψο έθηαζα εδψ; γ) Πνχ κπνξψ λα πάσ; 5. Θέκαηα Πεξηερνκέλνπ. Θέκαηα πεξηερνκέλνπ πνπ ελδείθλπληαη γηα πεξηζζφηεξν εχρξεζηνπο ηζηνρψξνπο: Πξέπεη λα είλαη θαζνξηζκέλνο ν ζθνπφο θαη ε ρξεζηκφηεηα ηνπ ηζηνρψξνπ. Σν πεξηερφκελν πξέπεη λα είλαη θαηαλεκεκέλν ζε νξγαλσηηθέο θαηεγνξίεο κε ζαθή δνκή, ε δε γιψζζα λα είλαη απιή θαη θαηαλνεηή. 6. Θέκαηα ρεδίαζεο. Θέκαηα ζρεδίαζεο πνπ ελδείθλπληαη γηα πεξηζζφηεξν εχρξεζηνπο ηζηνρψξνπο: Οη ζειίδεο ηνπ ηζηνρψξνπ είλαη θαιφ λα είλαη ιηηά ζρεδηαζκέλεο, κεηψλνληαο ην ρξφλν αλακνλήο ηνπ ρξήζηε θαη δηεπθνιχλνληάο ηνλ ζηελ θαηαλφεζε ηεο απεηθνληζηηθήο δνκήο ηνπ πεξηερνκέλνπ. Γηα παξάδεηγκα, ηα ζεκαληηθφηεξα ζηνηρεία πξέπεη λα ηνπνζεηνχληαη ζην θέληξν ή ζηελ θνξπθή ηεο ζειίδαο θαη λα ππάξρνπλ δηαζέζηκεο ξπζκίζεηο γηα ηελ εμαηνκίθεπζε ηεο κνξθήο ηεο ζειίδαο (π.ρ. επηινγέαο κεγέζπλζεο γξακκαηνζεηξάο, δπλαηφηεηα επηινγήο αληίζεζεο ρξσκάησλ θ.ά.). Οη ζχλδεζκνη πξέπεη λα είλαη άκεζα νξαηνί ρσξίο λα ρξεηάδεηαη ν ρξήζηεο λα πεξάζεη ην δείθηε ηνπ πνληηθηνχ πάλσ ζην θείκελν γηα λα δηαπηζηψζεη φηη είλαη ζχλδεζκνο. 7. Δηθόλεο & Πνιπκέζα. Οη εηθφλεο θαη ηα πνιπκέζα δελ πξέπεη λα δεκηνπξγνχλ εκπφδηα ζηε ρξήζε: Ζ πεξηνξηζκέλε, αιιά ηαπηφρξνλα θαηαλεκεκέλε κε ηζνξξνπεκέλν ηξφπν, ρξήζε εηθφλσλ, ε ρξήζε ινγφηππνπ (γηα ηελ απζεληηθφηεηα ηνπ ηζηνρψξνπ θαη ηνπ θαηαζθεπαζηή ηνπ) θαη ε πξνζεθηηθή επηινγή θαηάιιεισλ θαη δηαδεδνκέλσλ ηερλνινγηψλ πνιπκέζσλ είλαη παξάγνληεο πνπ κεηψλνπλ πηζαλά πξνβιήκαηα ζηε ρξήζε ηνπ ηζηνρψξνπ θαη πξέπεη λα ιακβάλνληαη ππφςε θαηά ηε δηαδηθαζία αλάπηπμεο. 8. Αλαδήηεζε, Φόξκεο, ύλδεζκνη. Ζ αλαδήηεζε, νη θφξκεο, νη ζχλδεζκνη θαη ηα άιια δηαδξαζηηθά ζηνηρεία πξέπεη λα είλαη ζαθή θαη απιά ζηε ρξήζε: Έλαο εχρξεζηνο ηζηνρψξνο πξέπεη λα παξέρεη ηε δπλαηφηεηα ηεο αλαδήηεζεο, λα πεξηιακβάλεη αλαιπηηθέο νδεγίεο γηα ηε ρξήζε ησλ θνξκψλ (π.ρ. λα θαζνξίδνληαη ηα ππνρξεσηηθά πεδία), θαη, γεληθφηεξα φια ηα δηαδξαζηηθά ζηνηρεία ζα πξέπεη αθελφο λα είλαη εχιεπηα θαη αθεηέξνπ λα δειψλεηαη κε ζαθήλεηα ην απνηέιεζκα ηεο αμηνπνίεζήο ηνπο. Σελίδα 83

84 9. Βνήζεηα & Γηαρείξηζε θαικάησλ. Ζ χπαξμε βνήζεηαο θαη ε πξφιεςε θαη δηαρείξηζε ησλ ζθαικάησλ θξίλνληαη απαξαίηεηεο γηα ηελ επρξεζηία ηνπ ηζηνρψξνπ: Πξέπεη λα παξέρεηαη αλαιπηηθή βνήζεηα ζηελ νπνία λα απνθεχγνληαη, θαηά ην δπλαηφ, νη ηερληθνί φξνη. Θα πξέπεη λα δηαηίζεηαη εγρεηξίδην ρξήζεο εζηηαζκέλν ζηηο αλάγθεο θαη ζηε γιψζζα θάζε νκάδαο. Δπίζεο, λα ππάξρεη πξφβιεςε γηα ηελ πξφιεςε πηζαλψλ ζθαικάησλ θαη ηε δηαρείξηζή ηνπο, πεξίπησζε θαηά ηελ νπνία ζα πξέπεη λα δίλνληαη νδεγίεο πξνο ηνλ ρξήζηε γηα ηελ απεκπινθή ηνπ απφ ηελ εζθαικέλε θαηάζηαζε. ηελ πεξίπησζε ζθάικαηνο ζηνλ έιεγρν θφξκαο ζα πξέπεη ην κήλπκα λα παξνπζηάδεηαη θνληά ζην ζεκείν πνπ παξνπζηάζζεθε ην ζθάικα κε ηαπηφρξνλε επηζήκαλζε ηνπ ζεκείνπ. ε πεξίπησζε ζθάικαηνο ηα ζηνηρεία ηεο θφξκαο δε ζα πξέπεη λα δηαγξάθνληαη ζπλνιηθά. 10. Δπηθνηλσλία & Αμηνιόγεζε. Ζ δπλαηφηεηα ηεο επηθνηλσλίαο θαη ηεο αμηνιφγεζεο ζπκβάιινπλ ζηελ επρξεζηία ηνπ ηζηνρψξνπ: Δίλαη ζεκαληηθφ λα δίλεηαη ε δπλαηφηεηα ζην ρξήζηε λα αμηνινγήζεη ηνλ ηζηνρψξν θαη λα επηθνηλσλήζεη κε ηελ νκάδα δηαρείξηζεο γηα ηελ παξνρή ηερληθψλ ή άιισλ πιεξνθνξηψλ. 5.4 ρεδίαζε ρνιηθήο Ηζηνζειίδαο ζύκθσλα κε ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία Πξηλ ηελ αλάπηπμε ελφο ζρνιηθνχ δηθηπαθνχ ηφπνπ, είλαη θαιή ηδέα ε αλαδήηεζε ζρνιείσλ πνπ έρνπλ ήδε θαη ηδίσο εθείλσλ πνπ έρνπλ βξαβεπηεί ζε δηεζλή δηαγσληζκνχο. Ο πξνγξακκαηηζκφο είλαη έλα νπζηαζηηθφ κέξνο ηεο αλάπηπμεο ηεο ηζηνζειίδαο. Έλαξμε κε κηα επηηξνπή πξνγξακκαηηζκνχ πνπ αθνξά ηνπο δηαρεηξηζηέο, εθπαηδεπηηθνχο, ηνπο αλζξψπνπο ηεο ηερλνινγίαο, ησλ γνλέσλ, ηα κέιε ηεο θνηλφηεηαο, θαη ησλ καζεηψλ. Σν πξψην θαζήθνλ ηεο επηηξνπήο είλαη λα πξνζδηνξίζεη ην ζθνπφ ηεο ηζηνζειίδαο. Να αλαπηχμεη έλα ζχλνιν πνιηηηθψλ θαη δηαδηθαζηψλ πνπ ζρεηίδνληαη κε ηελ ηζηνζειίδα. Πξνζδηνξηζκφο ξφισλ θαη επζπλψλ, φπσο webmaster, ζπληνληζηήο πεξηερνκέλνπ, ζπγγξαθέαο, θαη ζπληάθηεο. Υάξαμε πνιηηηθήο γηα ηε ρξήζε ησλ νλνκάησλ ησλ καζεηψλ, ησλ θσηνγξαθηψλ θαη ζρεδίσλ. Δπίζεο, λα ζπδεηεζνχλ ζέκαηα πλεπκαηηθήο ηδηνθηεζίαο θαη ηξφπνπο ρεηξηζκνχ ησλ ζειίδσλ θαη ζπλδέζκσλ, θαζψο θαη λνκηθά δεηήκαηα, φπσο ε ρξήζε λα είλαη απνδεθηή. Σν ζεκαληηθφηεξν, βέβαηα είλαη ν Σελίδα 84

85 πξνζδηνξηζκφο ηνπ πεξηερνκέλνπ ηεο ηζηνζειίδαο θαζψο θαη πνηνο απνθαζίδεη γηα ην πεξηερφκελν. Ζ ινγηθή ηεο ζρεδίαζεο ηζηνζειίδσλ δηαθέξεη ξηδηθά απφ ηε ινγηθή δεκηνπξγίαο ζηαηηθψλ ζειίδσλ ελφο βηβιίνπ. πσο δηαθέξεη επίζεο ξηδηθά ε ινγηθή ηεο αλάγλσζεο ελφο έληππνπ θεηκέλνπ, ε νπνία είλαη κηα γξακκηθή δηαδηθαζία, απφ ηελ αλάγλσζε ελφο ππεξθεηκέλνπ, ην νπνίν επηηξέπεη πνιιαπιέο δηαδξνκέο αλάγλσζεο κέζν ησλ ζπλδέζκσλ ηνπ. Ζ αλάγλσζε ελφο ππεξθεηκέλνπ είλαη κηα δπλακηθή δηαδηθαζία ε νπνία επηηξέπεη ζηνλ αλαγλψζηε, κέζα απφ ηηο πνιιαπιέο δπλαηέο δηαδξνκέο, ηε δεκηνπξγία απφ ηνλ ίδην ελφο λένπ θεηκέλνπ, ζπκπιέθνληαο έηζη ηηο δηαδηθαζίεο γξαθήο θαη αλάγλσζεο (Levy, 1999: 58-59). Σν πξψην βήκα ζηνλ ζρεδηαζκφ κηαο ηζηνζειίδαο είλαη ν πξνγξακκαηηζκφο ηεο πιεξνθνξηαθήο δνκήο ηνπ, δειαδή ην πεξηερφκελφ ηνπ ζα πξέπεη λα είλαη επαξθέο, πιήξεο θαη ζπλαθέο κε ηηο αλάγθεο ησλ πηζαλψλ ρξεζηψλ. Σν δεχηεξν βήκα είλαη ν ζρεδηαζκφο ελφο πεξηβάιινληνο ην νπνίν ζα πξέπεη λα επηθνηλσλεί κε ην πιεξνθνξηαθφ πεξηερφκελν θαηά έλαλ ηθαλνπνηεηηθφ ηξφπν γηα ηνπο ρξήζηεο. Σα γξαθηθά, δειαδή ν ζρεδηαζκφο ηεο νπηηθήο παξνπζίαζεο ησλ ηζηνζειίδσλ, πξέπεη λα βαζίδνληαη ζ έλα πξσηφηππν εξέζηζκα ην νπνίν, ζχκθσλα κε ηηο πξνζέζεηο ηνπ ζρεδηαζηή, λα αληηπξνζσπεχεη ηνλ θαιχηεξν ηξφπν εθαξκνγήο απηήο ηεο ζηξαηεγηθήο. Χζηφζν, ε εθηίκεζε ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο κηαο ηζηνζειίδαο ζα είλαη ν βαζκφο ηθαλνπνίεζεο ησλ πξνζδνθηψλ ησλ ρξεζηψλ, θαη φρη απηφο ησλ εξεπλεηψλ θαη ησλ ζρεδηαζηψλ ηνπ. Με άιια ιφγηα, ν ζρεδηαζκφο αλαθέξεηαη ζηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ε πιεξνθνξία εκθαλίδεηαη θαη νπηηθνπνηείηαη ζε κηα ηζηνζειίδα, πψο ν ρξήζηεο κπνξεί λα έρεη πξφζβαζε ζ απηή θαζψο θαη ζηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν ε πιεξνθνξία πνπ εκθαλίδεηαη είλαη δνκεκέλε. Ο ηξφπνο κε ηνλ νπνίν αλαπαξίζηαηαη ε πιεξνθνξία απνηειεί θεληξηθφ δήηεκα θαηά ηε κεηάδνζε ηεο ζεκαζίαο ηεο θαη ηελ παξαγσγή ησλ επηζπκεηψλ απνηειεζκάησλ ηεο απφ απηφλ πνπ ηε κεηαδίδεη. Έλαο επηηπρήο ζρεδηαζκφο βαζίδεηαη ζηελ ελαζρφιεζε ηφζν κε εξγνλνκηθά φζν θαη κε ςπρν-δηαλνεηηθά δεηήκαηα (Raskin, 1999). Σα αηζζεηηθά θαη θαιιηηερληθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπο δελ ζα πξέπεη λα ππεξβαίλνπλ ή, αθφκα ρεηξφηεξα, λα θαηαζηξέθνπλ, ην γλσζηηθφ θαη ιεηηνπξγηθφ ηνπο ζθνπφ. Σελίδα 85

86 Ζ ηζηνζειίδα ζα πξέπεη λα δηαηξείηαη ζε ζεκαηηθέο πεξηνρέο νπηηθά δηαθξηηέο, θάλνληαο ρξήζε ησλ θαηάιιεισλ ππελζπκίζεσλ. Δίλαη ζεκαληηθφ ε νπηηθνπνίεζε λα κελ πξνζθέξεη εζθαικέλεο ππνδειψζεηο ζρεηηθά κε κηα νκάδα πιεξνθνξηαθψλ δεδνκέλσλ, απφ ηηο νπνίεο ν ρξήζηεο λα εμάγεη ιαλζαζκέλα ζπκπεξάζκαηα. Έξεπλεο πάλσ ζηελ νπηηθή αλίρλεπζε ή ηελ εκκνλή ζε ζπγθεθξηκέλα ζεκεία ηεο ηζηνζειίδαο, επίζεο, έδεημαλ ηελ χπαξμε δσλψλ εκθάληζεο δεδνκέλσλ ζηηο νπνίεο ε πιεξνθνξία κπνξεί λα ηνπνζεηεζεί αλάινγα κε ηελ επηθνηλσληαθή ζεκαζία ηεο γηα ην ρξήζηε (Sklar, 2000). Κάζε ειεθηξνληθή ζειίδα ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ ζα πξέπεη λα εκθαλίδεη κηα θνηλή εηθφλα, πξνζδηνξηζκέλε απφ ραξαθηεξηζηηθά ζηνηρεία. Ζ νκνηνκνξθία ζην ζρεδηαζκφ θαη ζηε δηάηαμε ηεο ζειίδαο βειηηψλεη ηε δηαληίδξαζε, θαζψο εληζρχεη ην γλσζηηθφ κεραληζκφ ηεο αλαγλψξηζεο έλαληη ηεο κλεκνληθήο αλάθιεζεο. (Πήραο Α., 2006: 10). Σα γξαθηθά πινήγεζεο απνηεινχλ έλα ηδηαίηεξεο πξνζνρήο δήηεκα φζνλ αθνξά ην ζρεδηαζκφ κηαο ηζηνζειίδαο. Οη ππεξζπλδέζεηο (links) είλαη ρξήζηκεο γηα ηελ νξγάλσζε ηεο πιεξνθνξίαο, ηε δεκηνπξγία δηφδσλ πξφζβαζεο, θαη ηελ παξνρή πξφζβαζεο θαη πξνζαλαηνιηζκνχ. Ζ ειάρηζηε ρξήζε ζπλδέζκσλ ζηηο ηζηνζειίδεο θαηαδεηθλχεη ηελ επί αηψλεο παγησκέλε Γνπηεκβεξγηαλή ινγηθή θαη αληίιεςε πνπ θπξηαξρεί ζηε ζπγγξαθή θεηκέλσλ. χκθσλα κε ην Levy φια ηα δεκφζηα θείκελα πνπ είλαη πξνζπειάζηκα κέζσ ηνπ Γηαδηθηχνπ απνηεινχλ ζην εμήο δπλεηηθά ηκήκα ελφο εληαίνπ απέξαληνπ ππεξθεηκέλνπ (Levy 1999: 59). Ζ αλεχξεζε σζηφζν θαη ε έληαμε θαηάιιεισλ ζπλδέζκσλ ζηηο ζρνιηθέο ηζηνζειίδεο παξακέλεη ηεξάζηην πξφβιεκα, θαη πψο λα κελ είλαη άιισζηε αθνχ ε ζπλερήο ελεκέξσζε απαηηεί πνιχ ρξφλν γηα πινήγεζε ζηνλ απέξαλην θαη ζπλερψο απμαλφκελν θαη αλαδηακνξθνχκελν θπβεξλνρψξν. ην ζρεδηαζηηθφ ηνκέα ππάξρνπλ θάπνηνη εθπαηδεπηηθνί πνπ γλσξίδνπλ θαη αμηνπνηνχλ ηηο λεφηεξεο ηερληθέο θαη δεκηνπξγνχλ ζειίδεο πνπ είλαη ειθπζηηθέο θαη ζπγρξφλσο θαηεβαίλνπλ γξήγνξα. Ζ ζρεδίαζε ησλ ηζηνζειίδσλ απαηηεί πέξα απφ ην κεξάθη θαη ηε δηάζεζε θαη ζπγθεθξηκέλεο ηερληθέο δεμηφηεηεο παξάιιεια κε ηηο παηδαγσγηθέο γλψζεηο θαη βαζηθέο αξρέο ρξήζεο ησλ ρξσκάησλ θαη ησλ ρξσκαηηθψλ ζπλδπαζκψλ θαζψο επίζεο θαη ηε ρξήζε ηεο εηθφλαο κέζα ζην θείκελν. Σελίδα 86

87 5.5 Γνκή θαη Πεξηερόκελν ζρνιηθνύ δηθηπαθνύ ηόπνπ Αλ ιάβνπκε ππφςε ηηο παξακέηξνπο πνπ πξναλαθέξζεθαλ, αξρηθά ζα πξέπεη λα ηεξεζνχλ νη γεληθέο αξρέο ζρεδηαζκνχ ελφο ηζηνηφπνπ πνπ αθνξνχλ θπξίσο ζηα ηερληθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ. Απηά, κεηαμχ άιισλ πεξηιακβάλνπλ: Δπθνιία πινήγεζεο - αλαδήηεζεο θαη ζσζηή νξγάλσζε ηνπ πεξηερνκέλνπ. Οη επηζθέπηεο λα θαηαλννχλ απφ ηελ πξψηε ζηηγκή ηνλ ηξφπν νξγάλσζεο ηνπ πεξηερνκέλνπ, λα έρνπλ ζηε δηάζεζή ηνπο κεραληζκνχο αλαδήηεζεο (πίλαθαο πεξηερνκέλσλ, ράξηεο δηθηπαθνχ ηφπνπ θιπ.) θαη λα βξίζθνπλ ηηο πιεξνθνξίεο πνπ αλαδεηνχλ ζηελ αλακελφκελε ηνπνζεζία. Απεηθόληζε - Σπκβαηόηεηα. Ο ζρεδηαζηήο ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ νθείιεη λα επηιέμεη γξακκαηνζεηξέο, ζπκβνιηζκνχο θαη ρξσκαηηθνχο ζπλδπαζκνχο πνπ ζα αλαδεηθλχνπλ ην πεξηερφκελν θαη ζα δηεπθνιχλνπλ ηνπο επηζθέπηεο, ηδηαίηεξα φζνπο έρνπλ πξνβιήκαηα φξαζεο. Σν ρξψκα, ην κέγεζνο θαη ε κνξθή ησλ γξακκάησλ (έληνλα, πιάγηα, ππνγξακκηζκέλα, θεθαιαία) φπσο θαη ην ρξψκα ηνπ θφληνπ (background) απνηεινχλ ηνλ πξψην κε ιεθηηθφ επηθνηλσληαθφ κήλπκα πνπ εθπέκπεη κε ηελ πξψηε καηηά κηα ηζηνζειίδα. Ζ ζέζε, ην κέγεζνο, ηα ρξψκαηα, ε ηερλνηξνπία ησλ εηθφλσλ απνηεινχλ ην δεχηεξν κε ιεθηηθφ επηθνηλσληαθφ κήλπκα. Γεληθψο ε ρξήζε ησλ εηθφλσλ θαη ησλ ρξσκαηηθψλ ζπλδπαζκψλ ζηηο παηδηθέο ηζηνζειίδεο πξέπεη λα απνηεινχλ αληηθείκελν πξνζεθηηθψλ επηινγψλ έηζη ψζηε λα δεκηνπξγείηαη κηα αξκνληθή θαη ηζφξξνπε ζρέζε θεηκέλνπ θαη εηθφλαο θαη ην ηειηθφ αηζζεηηθφ απνηέιεζκα λα κε θαληάδεη θαθφγνπζην. (Δλδεηθηηθά βι. Moebius 1986: , Αιεμίνπ 1995, Κνδάθνπ-Σζηάξα 1997, Γξφζδνο 1998: 17-32). Παξάιιεια πξέπεη λα ειέγμεη ηηο ηζηνζειίδεο ψζηε λα απεηθνλίδνληαη ζσζηά κε ηα δεκνθηιέζηεξα πξνγξάκκαηα πεξηήγεζεο (browsers). Φξόλνο απόθξηζεο ηζηνζειίδαο. Οη ηζηνζειίδεο πνπ πεξηέρνπλ πνιιά πνιπκεζηθά ζηνηρεία (εηθφλεο, ήρνπο, βίληεν) δπζρεξαίλνπλ ηελ πινήγεζε ησλ επηζθεπηψλ αθνχ θαζπζηεξνχλ ππεξβνιηθά ηελ εκθάληζε ησλ ζειίδσλ, επνκέλσο πξέπεη λα ρξεζηκνπνηνχληαη κε πεξίζθεςε. ηαλ ρξεζηκνπνηνχληαη γξαθηθά ζην θφλην ή σο εηθνλίδηα πινήγεζεο είλαη θαιφ λα ηνπνζεηνχληαη ηα ίδηα εηθνλίδηα ζε φιεο ηηο ππνζειίδεο δηφηη θαηεβαίλνπλ κφλν κηα θνξά ζηνλ ππνινγηζηή ηνπ αλαγλψζηε, γεγνλφο πνπ κεηψλεη ην ρξφλν νινθιήξσζεο ηεο ζειίδαο. Ζ δνκή ησλ εηθνληδίσλ πινήγεζεο θαιφ είλαη λα παξακέλεη ζηαζεξή έηζη ψζηε λα γίλεηαη νηθεία ζηνλ αλαγλψζηε θαη λα ηνλ δηεπθνιχλεη ζηνλ πξνζαλαηνιηζκφ ηνπ ζηα δηάθνξα επίπεδα ηνπ web-site. ε θάζε πεξίπησζε, Σελίδα 87

88 βεβαίσο, είλαη απαξαίηεην λα ρξεζηκνπνηνχληαη εηδηθέο ηερληθέο βειηηζηνπνίεζεο θαη ειαρηζηνπνίεζεο ηνπ κεγέζνπο ησλ γξαθηθψλ (Κειεζίδεο, 2001: 4). Δλεκέξσζε Σπληήξεζε. Σν πεξηερφκελν ελφο δηθηπαθνχ ηζηνηφπνπ πξέπεη λα αλαζεσξείηαη πεξηνδηθά θαη λα ελεκεξψλεηαη γηα λα εμαζθαιηζηεί ε ζρεηηθφηεηα θαη ε νξζφηεηα ηνπ. Δπίζεο ζα πξέπεη λα αλαθέξνληαη ηα ζηνηρεία ηνπ ππεχζπλνπ ελεκέξσζεο ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ. Πέξαλ φκσο ησλ ηερληθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ, ζην ζρεδηαζκφ ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ ελφο ζρνιείνπ εκπιέθνληαη θαη δεηήκαηα φπσο: ε επηθνηλσλία ηνπ ζρνιείνπ κε ην επξχηεξν θνηλσληθφ πεξηβάιινλ, ε αλάδεημε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ έξγνπ (εθπαηδεπηηθψλ, καζεηψλ) θαη ησλ επηηεπγκάησλ ηνπ ζρνιείνπ, ε ηεθκεξίσζε ηνπ πεξηερνκέλνπ, ε γεληθφηεξε εθπαηδεπηηθή πνιηηηθή ηεο ζρνιηθήο κνλάδαο, ε βαζκίδα εθπαίδεπζεο ζηελ νπνία αλήθεη αιιά θαη νη ηδηαίηεξεο αλάγθεο ηεο ηνπηθήο θνηλσλίαο. Δπνκέλσο, εθηφο ησλ γεληθψλ ζηνηρείσλ, έλαο ζσζηά θαηαζθεπαζκέλνο δηθηπαθφο ηφπνο ζρνιείνπ κε βάζε θαη ζρεηηθέο απφςεηο θαη πξνηάζεηο δεκηνπξγψλ ηζηνζειίδσλ (ελδεηθηηθά κφλν McKenzie 1997, Tarell ) πξέπεη κεηαμχ άιισλ: Να δίλεη πιεξνθνξίεο γηα ηελ ηαρπδξνκηθή δηεχζπλζε, ηειέθσλν, fax θαη ηελ ειεθηξνληθή δηεχζπλζε ( ) ηνπ ζρνιείνπ. Να παξέρεη ελεκέξσζε ζηνπο επηζθέπηεο γηα ηε ιεηηνπξγία ηνπ ζρνιείνπ (ψξεο ιεηηνπξγίαο, σξνιφγην πξφγξακκα, πξφγξακκα εμεηάζεσλ, αλαθνηλψζεηο θιπ.) Να πεξηιακβάλεη ζηνηρεία γηα ην εθπαηδεπηηθφ πξνζσπηθφ πνπ ην ζηειερψλεη. Να πεξηέρεη πιεξνθνξίεο γηα ηελ ηνπνζεζία θαη ηελ ηζηνξία ηνπ ζρνιείνπ θαη ίζσο πιεξνθνξίεο γηα ηελ πφιε θαη ην λνκφ. Να πξνβάιιεη ην έξγν ηνπ πιιφγνπ Γνλέσλ θαη Κεδεκφλσλ ηνπ ζρνιείνπ. Να αλαδεηθλχεη ηηο δξαζηεξηφηεηεο, ηηο θαηλνηφκεο δξάζεηο θαη ελ γέλεη ηηο εθπαηδεπηηθέο πξνζπάζεηεο θαη επηηπρίεο ηνπ ζρνιείνπ κε ζθνπφ ηε δηακφξθσζε θηλήηξσλ γηα κάζεζε θαη δεκηνπξγία. Γξαζηεξηφηεηεο πνπ λα αλαπηχζζνπλ ζηα παηδηά αλψηεξεο γλσζηηθέο δεμηφηεηεο νη νπνίεο λα πξνσζνχλ, ηελ απηελέξγεηα ησλ καζεηψλ θαη λα επηηπγράλνπλ πςειφηεξα θαη ζπλζεηφηεξα επίπεδα κάζεζεο (Μαηζαγγνχξαο 1999: 84-91). Γξαζηεξηφηεηεο πνπ ζρεηίδνληαη φρη κφλν κε ηελ αλεχξεζε θαη ηελ απνζήθεπζε ησλ πιεξνθνξηψλ, αιιά θαη κε ηελ αλάιπζε, ηελ αμηνιφγεζε, ηελ θξηηηθή ζχλζεζε θαη, ηέινο, ηελ εμαγσγή θαη δηαηχπσζε δηθψλ ηνπο ζπκπεξαζκάησλ. Να πξνβιέπεη ηδηαίηεξν ρψξν (ζειίδεο) γηα ηελ πξνβνιή ησλ εξγαζηψλ ησλ καζεηψλ. Σελίδα 88

89 Να δηαζέηεη θαηάινγν εθπαηδεπηηθψλ ζπλδέζκσλ ηαμηλνκεκέλσλ κε ηέηνην ηξφπν, ψζηε λα είλαη δπλαηή ε αμηνπνίεζή ηνπο απφ ηνπο καζεηέο ηνπ ζρνιείνπ. ηελ πεξίπησζε απηή ν ππεχζπλνο ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ ζα πξέπεη πξνεγνπκέλσο λα έρεη αμηνινγήζεη απηνχο ηνπο ζπλδέζκνπο θαζψο απηνί κπνξεί λα απνηειέζνπλ ηελ πξψηε επαθή ησλ καζεηψλ κε ην δηαδίθηπν. Να δηαζέηεη ηα θαηάιιεια εξγαιεία (forums, chat θιπ.) πνπ λα βνεζνχλ ηελ επηθνηλσλία θαη ηε ζπλεξγαζία ησλ καζεηψλ θαη ηνπ εθπαηδεπηηθνχ πξνζσπηθνχ κε καζεηέο θαη εθπαηδεπηηθνχο άιισλ ζρνιείσλ, δίλνληαο ηδηαίηεξε βαξχηεηα ζηελ πξνζηαζία ησλ καζεηψλ απφ θαθφβνπινπο επηζθέπηεο. Να ιακβάλνληαη φια ηα απαξαίηεηα κέηξα γηα ηελ πξνζηαζία ησλ πξνζσπηθψλ δεδνκέλσλ καζεηψλ θαη εθπαηδεπηηθψλ. Σν πεξηερφκελν λα είλαη απαιιαγκέλν απφ εζληθά, θπιεηηθά ή άιια ζηεξεφηππα. Να ππάξρεη ηεθκεξίσζε γηα ην πιηθφ πνπ παξέρεηαη (πεγέο, πξσηνγελέο πιηθφ, παξαπνκπέο, βηβιηνγξαθία θαη λα κελ παξαβηάδνληαη ηα πλεπκαηηθά δηθαηψκαηα ηξίησλ. Nα πξνηείλεη ζηνπο εθπαηδεπηηθνχο αμηφινγα sites, κε επηζηεκνληθά άξζξα, κε ζρέδηα καζεκάησλ, πξφζζεηεο πιεξνθνξίεο γηα ηηο θαζεκεξηλέο δηδαθηηθέο αλάγθεο κέζα απφ ηελ πξφζβαζή ηνπο ζε άηππεο πεγέο γλψζεο, θαη άιια πνπ είλαη δπλαηφλ λα πξνζθέξνπλ νπζηαζηηθή βνήζεηα ζην έξγν ηνπο. Nα αλαιακβάλεη πξσηνβνπιίεο γηα ζπλεξγαζία θαη εθπφλεζε projects απφ θνηλνχ κε άιια ζρνιεία απφ απφζηαζε. Πξνηείλνληαη αιιά θαη πινπνηνχληαη projects ζηα πιαίζηα ησλ ζρνιηθψλ δξαζηεξηνηήησλ αμηνπνηψληαο έηζη κε ηνλ θαιχηεξν δπλαηφ ηξφπν ηηο επηθνηλσληαθέο θαη καζεζηαθέο δπλαηφηεηέο ηνπ Internet. Nα παξέρεη on-line δξαζηεξηφηεηεο ζηνπο καζεηέο φπσο ζπκκεηνρή ζε ζπιινγηθή ζπγγξαθή ηζηνξηψλ, επίιπζε ζηαπξνιέμσλ, ζπκκεηνρή ζε έξεπλεο απαληψληαο ζε on-line εξσηεκαηνιφγηα κέζσ ζπκπιήξσζεο "θνξκψλ". Nα πξνηείλεη ζηα παηδηά δξαζηεξηφηεηεο εθηφο ζρνιείνπ φπσο δηάθνξεο θαηαζθεπέο, πεηξάκαηα, πξνηάζεηο γηα αλάγλσζε θάπνησλ βηβιίσλ, παξαθνινχζεζε θάπνηαο ζπγθεθξηκέλεο ηειενπηηθήο εθπνκπήο ή ηαηλίαο θ.ά. θαη ζηε ζπλέρεηα λα δεηά ηελ απνζηνιή κε ηεο άπνςεο ηνπο γηα ην ζπγθεθξηκέλν ζέκα. Nα πξνζθέξεη πινχζην πεξηερφκελν, κε πξσηφηππε ζρεδίαζε θαη φζν ην δπλαηφλ κηθξφηεξν ρξφλν εκθάληζεο ησλ ηζηνζειίδσλ. Σν πιηθφ πνπ θηινμελεί έλαο ζρνιηθφο θφκβνο πξέπεη λα εκπινπηίδεηαη δηαξθψο έηζη ψζηε νη αλαγλψζηεο λα επαλαθάκπηνπλ αλαδεηψληαο ηηο λέεο πιεξνθνξίεο. Πξσηνηππία ζηε ζρεδίαζε ζεκαίλεη ηελ πηνζέηεζε Σελίδα 89

90 ελφο ηδηαίηεξνπ ζηπι ζηηο ηζηνζειίδεο. εκαίλεη απνθπγή έηνηκσλ γξαθηθψλ θαη παλνκνηφηππσλ ρξσκάησλ ε νπνία δελ θαηαιήγεη ζε πνηνηηθή δεκηνπξγία (Φηνξαβάληεο, 1999) αιιά ππνδειψλεη ηελ ηππνπνίεζε θαη καδηθή αλαπαξαγσγή ηφζν ησλ αθίλεησλ εηθφλσλ φζν θαη ησλ πεξηνδηθά επαλαιακβαλφκελσλ θηλνχκελσλ εηθφλσλ (animations) πνπ απαληψληαη παληνχ ζην δηαδίθηπν, ζε έλα κέζν κάιηζηα πνπ πξνζθέξεη ηφζα πνιιά θαη εχρξεζηα εξγαιεία γηα πξνζσπηθή έθθξαζε θαη πξσηφηππε δεκηνπξγία. 5.6 Κξηηήξηα Πνηόηεηαο Ηζηνζειίδαο ζύκθσλα κε ηε δηεζλή βηβιηνγξαθία Ζ πνηφηεηα απνηειεί έλαλ απφ ηνπο βαζηθνχο παξάγνληεο γηα ηελ δηακφξθσζε ηεο αλζξψπηλεο αληίιεςεο. Δπίζεο είλαη θαη έλαο απφ ηνπο βαζηθφηεξνπο ηξφπνπο αιιειεπίδξαζεο αλάκεζα ζε έλα ρξήζηε θαη ζε κηα ηζηνζειίδα. Ζ πνηφηεηα ζρεηίδεηαη κε ηελ ηθαλνπνίεζε ησλ επηζθεπηψλ θαη ην επίπεδν εθπιήξσζεο ηεο πξνζδνθίαο απηψλ φηαλ επηζθέπηνληαη κηα ηζηνζειίδα (IADAS 2003). Σα πξφηππα (ISO 1998a ) θαη (ISO 1998b) θαηεπζχλνπλ ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο πνηφηεηαο, σζηφζν απνηπγράλνπλ λα πξνζδηνξίζνπλ ηα εζσηεξηθά ραξαθηεξηζηηθά πνπ απνξξένπλ θαηά ηε δηαδηθαζία ηεο δεκηνπξγίαο ηεο (Losavio 2002: ). Ζ πνηφηεηα απνηειεί βαζηθφ παξάγνληα ηεο δηακφξθσζεο ηεο αλζξψπηλεο αληίιεςεο θαη ηεο αιιειεπίδξαζεο αλάκεζα ζε έλα ρξήζηε θαη ζε κηα ηζηνζειίδα (Moustakis, 2006). Οη απφςεηο απηέο θαηεπζχλνπλ ηελ εθηίκεζε ηεο ηθαλνπνίεζεο ησλ επηζθεπηψλ θαη ζπλεηζθέξνπλ ζηελ εκθάληζε ηεο πνηφηεηαο ηεο ηζηνζειίδαο ζαλ έλα αζξνηζηηθφ ζχλζεην πνπ πεξηθιείεη επίζεκεο κεηξήζεηο θαζψο θαη αληηιεπηηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ ρξεζηψλ (Derek and Tanniru, 2000). Ζ κέηξεζε ηεο επηηπρίαο ησλ πιεξνθνξηθψλ ζπζηεκάησλ έρεη πξνθαιέζεη ην έληνλν ελδηαθέξνλ ηεο ζρεηηθήο βηβιηνγξαθίαο (Delone & McLean, 1992: 60 95; Ein-Dor & Segev, 1978: ; Fung, 2000: ; Ives & Olson, 1984; Preece, 1994; Robins & Kelsey, 2002: ; Srinivasan, 1985: ). Οη πεγέο αληηκεησπίδνπλ ηελ ηθαλνπνίεζε ηνπ ρξήζηε κε φξνπο ρξήζεο θαη απνδνρήο ηνπ ζπζηήκαηνο σο θξηηήξηα πξαθηηθήο εθηίκεζεο ηεο επηηπρίαο ησλ πιεξνθνξηθψλ ζπζηεκάησλ. Ζ ζπκκεηνρή ηνπ ρξήζηε, ε εκπινθή θαη ε ζηάζε ηνπ έρνπλ επίζεο γίλεη δεθηά σο ηξφπνη εθηίκεζεο ηεο επηηπρίαο ηνπο (Barki & Hardwick, 1994: 59 79). Σελίδα 90

91 Οη εξεπλεηέο έρνπλ εμεηάζεη έλα πιήζνο δηαζηάζεσλ θαη φςεσλ ηεο επηηπρίαο. Οη Aladwani & Palvia (2002: ) αλέθεξαλ ηελ αλάπηπμε ελφο εξγαιείνπ ην νπνίν κπνξεί λα ζπιιάβεη ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηεο πνηφηεηαο κηαο ηζηνζειίδαο απφ ηελ πιεπξά ηνπ ρξήζηε. Σν απνηεινχκελν απφ 25 ζεκαηηθέο θαηεγνξίεο εξγαιείν ηνπο κέηξεζε ηέζζεξηο δηαζηάζεηο: ην ζπγθεθξηκέλν πεξηερφκελν, ηελ εκθάληζε, ηελ πνηφηεηα ηνπ πεξηερνκέλνπ, θαη ηελ ηερληθή επάξθεηα. Πξνθεηκέλνπ λα επηηεπρζεί ε πςειή πνηφηεηα ησλ ηζηνζειίδσλ, νη ζρεδηαζηέο πξέπεη αξρηθά λα θαηαιάβνπλ ηηο δηαθνξεηηθέο δηαζηάζεηο ηεο πνηφηεηαο πνπ έρνπλ επηπηψζεηο ζηηο πξνζδνθίεο ησλ ρξεζηψλ θαη έπεηηα λα ζπζρεηίζνπλ ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο πνηφηεηαο κε ηα αληίζηνηρα ραξαθηεξηζηηθά ζρεδηαζκνχ (Zhang and Dran, 2002: 9 33). Ζ επηζηεκνληθή βηβιηνγξαθία (Athanasou 1999: 13-21, Bauer and Scharl 2000: 31-44, Bramley 1999: , Hall and Hickman 1999: 50-53, IADAS 2003, Korpela and Lehmusvaara 1999: , Nielsen 2002, Vora 1998: ) αλαγλσξίδεη φηη ππάξρνπλ πνιιέο απφςεηο ή θξηηήξηα πνηφηεηαο ηα νπνία είλαη ηα εμήο: 1. Σν πεξηερφκελν 2. Ζ κνλαδηθφηεηα 3. Ζ πινήγεζε 4. Σν ρέδην θαη ε Γνκή 5. Ζ εκθάληζε θαη ηα Πνιπκέζα Πην αλαιπηηθά έρνπκε: 1. Πεξηερόκελν: Απηή ε δηάζηαζε ηεο πνηφηεηαο ζρεηίδεηαη κε ηελ αληαπφθξηζε κηαο ηζηνζειίδαο ζην λα ηθαλνπνηήζεη έλαλ ρξήζηε θαη ζηελ εκπηζηνζχλε γηα ηηο πιεξνθνξίεο πνπ δίλεη (http://lib.nmsu.edu/instruction/evalcrit.html). Τπάξρνπλ δηάθνξεο δηαζηάζεηο πνπ πξνηείλνληαη πξνθεηκέλνπ λα ην πεξηγξάςνπλ, φπσο: ε πιεξφηεηα ησλ πιεξνθνξηψλ, ε ρξεζηκφηεηα (Grose et al., 1998: ; Moustakis et al., 2004: 59-73), ε νινθιήξσζε θαη ηέινο ε εμεηδίθεπζή ηνπ (Nielsen, 2002). Σα απνηειέζκαηα κηαο έξεπλαο πνπ έγηλε απφ ηηο παξαηεξήζεηο εηθνζηέλα ζπνπδαζηψλ θνιιεγίνπ έδεημαλ πσο νη ηζηνζειίδεο κε ηελ πςειφηεξε νπηηθή έθθιεζε είραλ ειαθξψο ρακειφηεξα απνηειέζκαηα γλψζεο. ηελ νπζία δελ θάλεθε λα επεξεάδεηαη ν ζρεκαηηζκφο ηνπνζέηεζεο πάλσ ζε έλα ζέκα ή ε απφθηεζε γλψζεο απφ ηα δηάθνξα γξαθηθά ζρέδηα κηαο ζειίδαο (Sewak et al., 2005: ). Σελίδα 91

92 2. Μνλαδηθόηεηα: Απηή ε δηάζηαζε είλαη ζεκαληηθή γηα ηνπο ζρεδηαζηέο ησλ ηζηνζειίδσλ θαη κπνξεί λα εμεηαζηεί ζηα αθφινπζα επίπεδα: ε εμαηνκίθεπζε ησλ πιεξνθνξηψλ (http://www.sapdesignguild.org/editions/edition3/graphic. asp), ε εμαηνκίθεπζε ησλ ππεξεζηψλ (Brusilovsky, 2001: ) θαη ε εμαηνκίθεπζε ηνπ ζρεδηαγξάκκαηνο (http://www.sapdesignguild.org/editions/edition3/overview_ edition3.asp). 3. Πινήγεζε: Απηφ ην βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ γλψξηζκα απεηθνλίδεη ηελ ππνζηήξημε πνπ παξέρεηαη ζηνπο ρξήζηεο ψζηε λα πεξηεγεζνχλ ζηηο ηζηνζειίδεο. Οη δηαζηάζεηο πνπ πξνηείλνληαη γηα λα ην πεξηγξάςνπλ πεξηιακβάλνπλ ηελ επθνιία ησλ εξγαιείσλ πινήγεζεο (Vora, 1998), ηα κέζα ηεο πινήγεζεο, ηελ επθνιία ρξήζεο ησλ εξγαιείσλ πινήγεζεο θαη ηηο ζπλδέζεηο κε άιιεο ηζηνζειίδεο. 4. Γνκή θαη ζρέδην: Απηή ε δηάζηαζε είλαη πην «ηερληθή» θαη είλαη ζεκαληηθή γηα θάζε ζχγρξνλε ηζηνζειίδα. Μπνξεί λα εμεηαζηεί ζηα αθφινπζα επίπεδα: ηελ ηαρχηεηα «θφξησζεο» ηεο ηζηνζειίδαο (Moustakis et al. 2004), ηελ ηερληθή αθεξαηφηεηα (Shedro, 2001), ηε κεηάδνζε ησλ πιεξνθνξηψλ ζε πξαγκαηηθφ ρξφλν, ηηο απαηηήζεηο ινγηζκηθνχ θαη ηελ ζπκβαηφηεηα κε ηνπο κεραληζκνχο αλίρλεπζεο ή αιιηψο browser (Vora, 1998). 5. Δκθάληζε θαη πνιπκέζα: Απηφ ην βαζηθφ ραξαθηεξηζηηθφ γλψξηζκα πεξηιακβάλεη ηηο δηαζηάζεηο ηνπ «θνηηάμηε θαη αηζζαλζείηε» θαη επηθεληξψλεηαη ζηα γξαθηθά θαη ηα πνιπκέζα. Υαξαθηεξηζηηθά κπνξεί λα εμεηαζηεί ζηα αθφινπζα επίπεδα: ηελ αληηπξνζψπεπζε ησλ γξαθηθψλ, ηελ χπαξμε θαη ηελ δπλαηφηεηα ρξεζηκνπνίεζεο εηθφλσλ, ήρνπ θαη βίληεν (Moustakis et al., 2004). χκθσλα κε ηελ έξεπλα ηνπ Jos Van Iwaarden et al, 2003 θαηέιεμαλ ζηα εμήο βαζηθά θξηηήξηα πνπ ζεσξνχληαη ζπλερψο απμαλφκελεο ζεκαζίαο. Σα ραξαθηεξηζηηθά απηά θξηηήξηα αλαθέξνληαη ζηε ηαρχηεηα επηθνηλσλίαο, ηελ ηθαλφηεηα κλεκφλεπζεο θαη ηελ ηαρχηεηα πινήγεζεο (Iwaarden et al, 2004: ). Οη Ivory θαη Hearst (2001: 1 47) επηθεληξψλνληαη ζηνλ αξηζκφ ζειίδσλ γηα λα μερσξίζνπλ ηηο θαθέο απφ ηηο θαιέο ηζηνζειίδεο ρξεζηκνπνηψληαο ηα βξαβεία 2003 ζηηο επηιεγκέλεο 6 θαηεγνξίεο ηζηνζειίδσλ πνπ πξνηάζεθαλ απφ ηελ Γηεζλή Αθαδεκία Φεθηαθήο Σέρλεο θαη Δπηζηεκψλ (IADAS 2003). Σα θξηηήξηα πνπ πεξηιακβάλνληαη ζε απηφ ην άξζξν είλαη ηα εμήο: (1) ην πεξηερφκελν, (2) ε δνκή θαη ε δπλαηφηεηα πινήγεζεο, (3) ν νπηηθφο ζρεδηαζκφο, (4) ε ιεηηνπξγηθφηεηα, (5) ε αιιειεπίδξαζε θαη (6) ε ζπλνιηθή εληχπσζε. Ζ παξαπάλσ έξεπλα επεθηάζεθε ζηα 4 πξψηα θξηηήξηα πνπ πξνηείλνληαη απφ Σελίδα 92

93 ηελ Αθαδεκία. Ζ έξεπλα απηή ρεηξίδεηαη ηε ζπλνιηθή άπνςε ησλ ρξεζηψλ γηα ηελ πνηφηεηα βαζηδφκελε ζηελ αλαιπηηθή πξνζέγγηζε ηεο ηεξάξρεζεο ησλ επηιεγκέλσλ βαζηθψλ θξηηεξίσλ. ηελ Δηθφλα 1 πνπ αθνινπζεί θαίλνληαη ηα θξηηήξηα πνπ αλαθέξακε θαζψο θαη ηα ππνθξηηήξηά ηνπο. ην αλψηεξν επίπεδν παξνπζηάδεηαη ην αληηθείκελν ηεο αμηνιφγεζεο : «ε πνηφηεηα ησλ ηζηνζειίδσλ». ην δεχηεξν επίπεδν πεξηιακβάλνληαη ηα 5 βαζηθά θξηηήξηα θαη ζην ηξίην επίπεδν θαίλνληαη ηα αληίζηνηρα ππνθξηηήξηα. ΗΟΣΖΣ Σελίδα 93

94 ΣΟΔΛΗ-ΓΧΝ Δηθόλα 1 Σα 5 βαζηθά θξηηήξηα πνηόηεηαο ησλ ηζηνζειίδσλ θαζώο θαη ηα ππνθξηηήξηά ηνπο. (Moustakis et al., 2006) Σελίδα 94

95 5.7 Κξηηήξηα πνηόηεηαο ζρνιηθήο Ηζηνζειίδαο ζύκθσλα κε ηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία. Δπηρεηξήζακε κηα αλαζθφπεζε ζηελ δηεζλή βηβιηνγξαθία γηα ηελ δηακφξθσζε θξηηεξίσλ πνηφηεηαο κηαο ζρνιηθήο Ηζηνζειίδαο. Δξεπλεηέο βξήθαλ φηη ε πνηφηεηα ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ εμαξηάηαη απφ ηνλ πινχην ηνπ πεξηερνκέλνπ (Leping & Johnson, 2005: ), ηε ρξεζηκφηεηα ηεο ηζηνζειίδαο, ηελ επθνιία ρξήζεο (Selim, 2003: ), ηνπο ζηφρνπο ηνπ ρξήζηε θαη ηα επίπεδα δξαζηεξηφηεηαο (Hong & Kim, 2004: ). Ζ πνηφηεηα ελφο ζρνιηθνχ δηθηπαθνχ ηφπνπ εμαξηάηαη επίζεο απφ ηνλ βαζκφ ζηνλ νπνίν εθπιεξψλεη ηηο αλάγθεο ηνπ ζρνιείνπ. Ο McKenzie (1997), γηα παξάδεηγκα, πξνηείλεη ηέζζεξα ζεκεία γηα κηα θαιή ζρνιηθή ηζηνζειίδα: εηζαγσγή ζην ζρνιείν, δηαζχλδεζε κε εμσηεξηθνχο πφξνπο, ε δεκνζίεπζε ησλ θαιψλ έξγσλ, θαη ην ζεξβίξηζκα σο βάζε δεδνκέλσλ ησλ πφξσλ. Άιινη πηζηεχνπλ φηη κηα ηνπνζεζία ηνπ ζρνιείνπ πξέπεη λα είλαη θπξίσο σο επέθηαζε ηνπ ζρνιείνπ, ην νπνίν πξνζθέξεη έλα καζεζηαθφ πεξηβάιινλ πνπ εληζρχεη ηελ εμαηνκίθεπζε ηεο δηδαζθαιίαο θαη ηεο κάζεζεο, θαζψο θαη ηε βειηίσζε ηεο επηθνηλσλίαο κεηαμχ ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ καζεηψλ (Cumming, Bonk, & Jacobs, 2002: 1 19). Άιινο ζεκαληηθφο ζηφρνο γηα ηελ ηζηνζειίδα είλαη λα ζηεξίμνπλ ηελ πςειή ζέζε ηνπ ζρνιείνπ θαη ηεο εηθφλαο ηνπ, έλαληη ζηε ινγνδνζία, ηδίσο ζε απνθεληξσκέλα θαη αληαγσληζηηθά πεξηβάιινληα φπνπ νη απαηηήζεηο γηα ινγνδνζία θαη ηε γνληθή επηινγή απνηεινχλ ζεκαληηθνχο παξάγνληεο γηα ηελ επηβίσζε ηνπ ζρνιείνπ (Oplatka & Hemsley-Brown 2004: , Bush 1999, Marks & Nance, 2007: 3 37). 5.8 Κξηηήξηα αμηνιόγεζεο πνηόηεηαο ηζηνζειίδσλ ζε Παλειιήληνπο Γηαγσληζκνύο. Μεηά απφ αξθεηφ θφπν θαη ρξφλν γηα ηελ ζρεδίαζε κηαο ζρνιηθήο ηζηνζειίδαο, ππάξρεη ε δπλαηφηεηα ζπκκεηνρήο ζε Παλειιήληνπο Γηαγσληζκνχο. Δλδεηθηηθά, αλαθέξνπκε ηνλ 5ν Παλειιήλην Γηαγσληζκφ Δθπαηδεπηηθψλ Γηαδηθηπαθψλ Σφπσλ 2011 θαη ηνλ 3 ν Παλειιήλην Γηαδηθηπαθφ καζεηηθφ δηαγσληζκφ ΔΔΔΠ-ΓΣΠΔ, ππφ ηελ Αηγίδα ηνπ Τπνπξγείνπ Παηδείαο. Ζ ζρνιηθή ηζηνζειίδα πνπ δεκηνπξγήζεθε ζηα πιαίζηα ηεο παξνχζεο εξγαζίαο ιακβάλεη κέξνο ζε απηνχο ηνπο δηαγσληζκνχο νπφηε θξίλεηαη ζθφπηκν κηα αλαζθφπεζε ζηα θξηηήξηα αμηνιφγεζήο ηνπο. Σελίδα 95

96 5.8.1 Κξηηήξηα αμηνιόγεζεο ζρνιηθώλ ηζηνζειίδσλ ζηνλ 5ν Παλειιήλην Γηαγσληζκό Δθπαηδεπηηθώλ Γηαδηθηπαθώλ Σόπσλ Ζ «Διιεληθή Έλσζε γηα ηελ Αμηνπνίεζε ησλ ΣΠΔ ζηελ Δθπαίδεπζε» (e-γίθηπν- ΣΠΔ-Δ) θαη ε Παλειιήληα Έλσζε εθπαηδεπηηθψλ γηα ηηο Φπζηθέο Δπηζηήκεο «Μηράιεο Γεξηνχδνο» ζε ζπλεξγαζία κε ην Παλειιήλην ρνιηθφ Γίθηπν (ΠΓ) πξνθήξπμε δηαγσληζκό γηα ηε βξάβεπζε ησλ θαιχηεξσλ εθπαηδεπηηθψλ δηθηπαθψλ ηφπσλ Γεκνηηθψλ, Γπκλαζίσλ θαη Λπθείσλ. Ζ επηηξνπή αμηνιφγεζεο βαζίδεηαη ζηνπο παξαθάησ άμνλεο θξηηεξίσλ: 1. Γηαθάλεηα Σαπηόηεηα πλέπεηα [ηνηρεία επηθνηλσλίαο, ζθνπφο ζηφρνη, ζπλέπεηα ζηφρσλ πεξηερνκέλνπ, ζπληεξεζηκφηεηα]. Ζ δηαθάλεηα είλαη κηα ζεκειηψδεο ηδηφηεηα νπνηνπδήπνηε δηαδηθηπαθνχ θφκβνπ πςειήο πνηφηεηαο θαη ππνδεηθλχεη φηη ν δηθηπαθφο ηφπνο πξέπεη λα δειψλεη κε ζαθήλεηα ηελ ηαπηφηεηα θαη ηνπο ζηφρνπο ηνπ, ηελ ηαπηφηεηα ηνπ νξγαληζκνχ πνπ έρεη ηελ επζχλε ηεο δηαρείξηζήο ηνπ θαη ησλ πξνζψπσλ πνπ έρνπλ ηελ επζχλε ζρεδηαζκνχ θαη αλάπηπμεο (ζπλήζσο ε ζειίδα κε ηίηιν «Πεξί», «About Us»). Δπίζεο πξέπεη λα δειψλεηαη ε ηαπηφηεηα θαη ε πξνέιεπζε ηνπ πεξηερνκέλνπ πνπ δηαρεηξίδεηαη, ην δε πεξηερφκελν λα ελεκεξψλεηαη ηαθηηθά. Παξάιιεια έλα ζρνιείν εθηφο απφ εθπαηδεπηηθφο νξγαληζκφο είλαη θαη δεκφζηα ππεξεζία, επνκέλσο ν δηθηπαθφο ηνπ ηφπνο πξέπεη λα πξνζθέξεη ηξφπνπο επηθνηλσλίαο κε ηνπο πνιίηεο θαη λα παξνπζηάδεη ηελ εηθφλα πνπ αλακέλνπλ απηνί απφ κηα δεκφζηα ππεξεζία. 2. Υαξαθηεξηζηηθά πεξηβάιινληνο δηεπαθήο Σερληθά ραξαθηεξηζηηθά [ζρεδηαζκφο, πινήγεζε, απεηθφληζε, ζπκβαηφηεηα, πξνζβαζηκφηεηα, αηζζεηηθή]. Αθνξά ηνλ θχξην κεραληζκφ κέζσ ηνπ νπνίνπ νη ρξήζηεο επηηπγράλνπλ πξφζβαζε ζην πεξηερφκελν ελφο δηθηπαθνχ ηφπνπ θαη αθνξά ζηελ εμεξεχλεζε ηνπ πεξηερνκέλνπ. Ζ επθνιία πινήγεζεο είλαη έλαο θξίζηκνο παξάγνληαο γηα ηελ πνηφηεηα ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ, φπσο επίζεο ε ζσζηή επηινγή γξακκαηνζεηξάο, ρξσκάησλ θαη ζπκβνιηζκψλ πνπ ζα αλαδείμνπλ ην πεξηερφκελν. 3. Πεξηερόκελν - Παηδαγσγηθά ραξαθηεξηζηηθά [Οξγάλσζε, πνηφηεηα, πνζφηεηα, ζεκαηνινγία, ηεθκεξίσζε]. Δμεηάδεηαη ε επάξθεηα πεξηερφκελνπ ζε ζρέζε κε ηνπο ζηφρνπο. Γεληθά έλαο δηθηπαθφο ηφπνο πςειήο πνηφηεηαο πξέπεη λα έρεη πεξηερφκελν πνπ είλαη: Α) θαηάιιεια επηιεγκέλν θαη ζρεηηθφ κε ηελ θπζηνγλσκία θαη ηελ απνζηνιή ελφο εθπαηδεπηηθνχ νξγαληζκνχ Β) έγθπξν (επηζηεκνληθή ηεθκεξίσζε) θαη Σελίδα 96

97 πξσηφηππν, Γ) θαιά παξνπζηαζκέλν (νξγαλσκέλν ζε ζεκαηηθέο ελφηεηεο κε ηηο αληίζηνηρεο ππνζηεξηθηηθέο εηθφλεο). Ο 5 νο Παλειιήληνο Γηαγσληζκφο αλαθνίλσζε ηα ηειηθά απνηειέζκαηα θαη ε ζρνιηθή ηζηνζειίδα πνπ δεκηνπξγήζακε θαηέιαβε ηελ 5 ε ζέζε ζε Παλειιαδηθφ επίπεδν θαη ηελ 1 ε ζέζε αλάκεζα ζηα ζρνιεία ηνπ Ννκνχ Αηηηθήο. Ζ βξάβεπζε ηνπ δηθηπαθνχ ηφπνπ έγηλε ηελ Κπξηαθή 8 Μαΐνπ 2011 ζηελ χξν, ζηα πιαίζηα ηνπ ζπλεδξίνπ ησλ εθπαηδεπηηθψλ Κξηηήξηα αμηνιόγεζεο ζρνιηθώλ ηζηνζειίδσλ ζηνλ 3 ν Παλειιήλην Γηαδηθηπαθό καζεηηθό δηαγσληζκό ΔΔΔΠ-ΓΣΠΔ. Πξνηξνπή ηνπ δηαγσληζκνχ είλαη: «Δεκηνπξγήζηε ςεθηαθά, θαηαζθεπάζηε έλα website, γίλεηε πξεζβεπηέο ηνπ ηόπνπ ζαο», Πξφθεηηαη γηα κηα εθπαηδεπηηθή δηαγσληζηηθή δηαδηθαζία δεκηνπξγίαο ςεθηαθήο ζπλζεηηθήο εξγαζίαο, πνπ πινπνηείηαη απφ νκάδα καζεηψλ κε ηελ θαζνδήγεζε ηνπ εθπαηδεπηηθνχ. Σα θξηηήξηα αμηνιφγεζεο ηνπ δηαγσληζκνχ είλαη: 1. Καηαγξαθή ηνπ ηνπηθνύ ζηνηρείνπ. Με ηελ εξγαζία δίλεηαη επαξθήο εηθφλα ηνπηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ; Οη καζεηέο κε ηελ εξγαζία ηνπο, πεηπραίλνπλ λα γίλνπλ «πνιηηηζκηθνί πξεζβεπηέο» ηνπ ηφπνπ ηνπο; 2. Γεκηνπξγηθή αμηνπνίεζε ηνπ ππνδείγκαηνο. Δίλαη θαηαηνπηζηηθφ θαη πιήξεο ην αλαιπηηθφ πεξίγξακκα ηεο εξγαζίαο θαη ηα ζηνηρεία πνπ έρνπλ αλαπηπρζεί, ζχκθσλα κε ηα δεηνχκελα ζην ζρεηηθφ ππφδεηγκα; Έρνπλ αμηνπνηεζεί δεκηνπξγηθά ηα ζηνηρεία ηνπ ππνδείγκαηνο; 3. ύλζεζε κέζσλ ηνπ ιόγνπ. Τπάξρεη πνηθηιία εθθξαζηηθψλ κέζσλ ζηελ εξγαζία; Π.ρ. ειθπζηηθά θείκελα, ζηίρνη πνηεκάησλ, ηξαγνπδηψλ ή άιισλ κνξθψλ γξαπηήο έθθξαζεο, πνπ δεκηνπξγνχλ ειθπζηηθφ απνηέιεζκα; Δίλαη ζπληαγκέλα ζσζηά, νξζνγξαθεκέλα, κε ιφγν ζχγρξνλν, απαιιαγκέλα απφ αλαθξίβεηεο θαη ζηεξεφηππα; 4. ύλζεζε πνιπκεζηθώλ δπλαηνηήησλ. Τπάξρεη πνηθηιία ςεθηαθψλ εθθξαζηηθψλ κέζσλ, π.ρ. εηθφλσλ, ήρσλ, βίληεν, animation; Τπάξρεη ηζνξξνπία δέλνπλ ηαηξηαζηά ηα ζπκβαηηθά εθθξαζηηθά κέζα ηνπ ιφγνπ κε ηα ςεθηαθά κέζα ζηελ εξγαζία; Σελίδα 97

98 5. Παηδαγσγηθόο ραξαθηήξαο. ην ζρεδηαζκφ θαη ζηελ πινπνίεζε ηεο εξγαζίαο ηεξνχληαη παηδαγσγηθέο δηαδηθαζίεο; Γηαηεξεί ε δξαζηεξηφηεηα ηνλ εθπαηδεπηηθφ ηεο ραξαθηήξα; Αξκφδεη ζηα επηθνηλσληαθά κέζα ζηεο εθπαηδεπηηθήο θνηλφηεηαο; 6. Πξσηνηππία. Τπάξρεη θάπνην εηδηθφ ζηνηρείν πξσηνηππίαο, θαηλνηνκίαο, δεκηνπξγηθφηεηαο κε θαηλνχξγηεο ηδέεο ζηελ εξγαζία; 7. Πλεπκαηηθά δηθαηώκαηα. Καηά πφζν ην πεξηερφκελν είλαη πξσηνγελέο πιηθφ, παξαγσγήο ησλ καζεηψλ; Τπάξρεη ζεβαζκφο ησλ πλεπκαηηθψλ δηθαησκάησλ, αλαθνξέο ζηηο πεγέο; Σεξνχληαη φια ζηα ζρεηηθά δενληνινγηθά ζηνηρεία ζεβαζκνχ ηνπ πλεπκαηηθνχ έξγνπ; 8. Ρνή δεδνκέλσλ θαη επθνιία πινήγεζεο θαηά ηε ρξήζε. Ζ ςεθηαθή νξγάλσζεπαξνπζίαζε πινήγεζε ζηελ εξγαζία είλαη νκαιή, εχθνιε, ειθπζηηθή; Σα ζηνηρεία παξνπζηάδνληαη κε ηερληθή επθνιία θαη πξνζηηή κεζνδνινγία ζην κέζν ρξήζηε; 9. Πιεξνθνξηθή θαηαζθεπή. Καηαζθεπαζηηθά (webdesign) ε ζειίδα έρεη επηιήςηκα ιάζε; Υξεζηκνπνηνχληαη (πεηπρεκέλα) ζχγρξνλεο ηερληθέο - ζηνηρεία θαηαζθεπήο ηζηνζειίδαο κέζα ζηα πιαίζηα ησλ δπλαηνηήησλ ησλ καζεηψλ; 10. Γεκην&p