Χρήστος Κορός, Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χρήστος Κορός, Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚΟΝ»"

Transcript

1 8 REVIEW ARTICLE ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Άνοια με πρώιμη έναρξη Χρήστος Κορός, Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚΟΝ» Περίληψη Η άνοια με πρώϊμη έναρξη (ΑΠΕ) αφορά τις περιπτώσεις άνοιας που συμβαίνει σε ασθενείς με ηλικία μικρότερη των 65 ετών (συνώνυμο προγεροντική άνοια). Η εμφάνιση άνοιας σε τέτοιες ηλικίες προκαλεί σημαντική δυσλειτουργία στην καθημερινότητα τόσο των ασθενών όσο και των οικείων τους. Αποτελεί μια διαγνωστική πρόκληση για τον κλινικό με δεδομένο ότι η διαφορική διάγνωση είναι περισσότερο εκτεταμένη σε σύγκριση με την όψιμης έναρξης άνοια. Ασυνήθιστα εκφυλιστικά αίτια ή σπάνια νοσήματα όπως οι κληρονομούμενες μεταβολικές διαταραχές πρέπει να αποκλειστούν. Όμως και ο τρόπος εμφάνισης των συνήθων νευροεκφυλιστικών ανοιών όπως η νόσος Alzheimer, διαφέρει σημαντικά στις νεότερες ηλικίες, δυσκολεύοντας τη διάγνωσή τους. Μια προσεκτική εκτίμηση των συμπτωμάτων, του οικογενειακού ιστορικού και των νευροψυχολογικών ελλειμάτων σε συνδυασμό με το στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο είναι δυνατό να αναδείξουν την υποκείμενη διαταραχή στις περισσότερες περιπτώσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί ένα μεγάλο ποσοστό των νοσημάτων που σχετίζονται με ΑΠΕ είναι δυνητικά ιάσιμα, αρκεί να τεθεί η διάγνωση σε πρώιμο στάδιο της νόσου. Λέξεις-κλειδιά: Ανοια πρώιμης έναρξης, νευροψυχολογική εκτίμηση, κληρονομικά μεταβολικά νοσήματα, νοσήματα prion, πλήρης εργαστηριακός έλεγχος Early onset dementia Hristos Koros, Sokratis G. Papageorgiou Medical School, National University of Athens 2nd University Department of Neurology University General Hospital «ΑΤΤΙΚΟΝ» Abstract The term early onset dementia (EOD) refers to cases of dementia which occur in patients aged less than 65 years old (synonym: presenile dementia). EOD has a severe impact on the everyday life of both the patient involved and his caregivers. This situation is challenging for the clinician, taking into consideration the fact that differential diagnosis is broader as compared to late onset dementia. Infrequent degenerative causes or rare diseases including inherited metabolic disorders need to be excluded. Moreover, even common degenerative dementias like Alzheimer disease have an unusual clinical pattern in younger patients and are therefore more difficult to diagnose. A thorough evaluation of symptoms, family history and neuropsychological deficits along with a targeted laboratory testing would unveil the underlying disorder in most cases. This is of great clinical significance since a great proportion of EOD causes are putatively treatable when diagnosed during an early stage of the disorder. Keywords: Early onset dementia, neuropsychological evaluation, inherited metabolic disorders, prion diseases, complete laboratory testing.

2 Άνοια με πρώιμη έναρξη 9 Εισαγωγή Ως άνοια ορίζεται η κατάσταση έκπτωσης των νοητικών λειτουργιών σε συνδυασμό με αλλαγές στη συμπεριφορά, η οποία έχει σαφή επίπτωση στην ικανότητα του ασθενή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής. Αφορά συνήθως άτομα προχωρημένης ηλικίας χωρίς ωστόσο να απουσιάζει σε νεότερους ασθενείς. Ο όρος άνοια με πρώιμη έναρξη (ΑΠΕ) αφορά άτομα ηλικίας μικρότερης των 65 ετών τα οποία εκδηλώνουν τέτοιες διαταραχές από τις νοητικές τους λειτουργίες ώστε να εμπίπτουν στην ανωτέρω κατηγορία (1-4). Παρότι σπανιότερη από ότι η άνοια όψιμης ενάρξης, η συχνότητά της στο γενικό πληθυσμό δεν είναι αμελητέα, ενώ σε κάποιες μελέτες ειδικών ιατρείων αποτελεί μέχρι το 40% των συνολικών περιστατικών ανοϊκής διαταραχής. Η διάγνωσή της είναι πιο δυσχερής σε σχέση με τα περιστατικά όψιμης έναρξης λόγω αφενός του χαμηλού βαθμού κλινικής υποψίας και αφετέρου λόγω της πληθώρας των νοσημάτων που υπεισέρχονται στη διαφορική διαγνωστική της (Πίνακας 1). Επίσης, τυπικά νευροεκφυλιστικά νοσήματα μπορεί να εμφανίζονται με άτυπες εκδηλώσεις σε νεαρότερες ηλικίες. Όλα τα ανωτέρω μπορεί να οδηγήσουν σε υποεκτίμηση ή και λανθασμένη διάγνωση σε περιστατικά με ΑΠΕ. Επίσης έχει διαπιστωθεί καθυστερημένη διάγνωση σε νεότερα άτομα σε σχέση με τους ηλικιωμένους (3). Επιπρόσθετα είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψιν ότι οι περιπτώσεις άνοιας σε μικρότερες ηλικίες αφορούν συχνά άτομα με αυξημένες επαγγελματικές και οικογενειακές υποχρεώσεις και προκαλούν σημαντική δυσλειτουργία στην καθημερινότητά τους όσο και στους περιθάλποντές τους (5,6). Με δεδομένο ότι ένα σημαντικό ποσοστό των περιστατικών με ΑΠΕ είναι δυνητικά ιάσιμα, ανακύπτει η ανάγκη έγκαιρης διάγνωσής τους προκειμένου να υποβληθούν σε θεραπευτική αγωγή που θα ανακόψει την προοδευτική περαιτέρω επιδείνωση των ανωτέρων λειτουργιών (7). Μια υποκατηγορία της ΑΠΕ αποτελεί η εμφάνιση έκπτωσης των νοητικών λειτουργιών σε ηλικία μικρότερη των 45 ετών. Τόσο το αιτιολογικό φάσμα όσο και η αναλογία των υποκείμενων νοσημάτων στην υποκατηγορία αυτή διαφέρουν σημαντικά συγκριτικά με το σύνολο των ασθενών με ΑΠΕ (8). Επιδημιολογικά στοιχεία Τα επιδημιολογικά δεδομένα σχετικά με τη συχνότητα της ΑΠΕ σε διάφορες πληθυσμιακές ομάδες είναι περιορισμένα. Στη Μεγάλη Βρετανία ο επιπολασμός της ΑΠΕ υπολογίζεται περίπου στους ασθενείς ανα πληθυσμού στις ηλικίες ετών. Στη μελέτη των Harvey και συν. η νόσος Alzheimer αποτελούσε τη συχνότερη αιτία άνοιας σε άτομα <65 ετών (34%), με την αγγειακή και τη μετωποκροταφική άνοια να ακολουθούν (18% και 12% αντίστοιχα) (9). Στη μελέτη των Panegyres and Frencham από την Αυστραλία, η μετωποκροταφική άνοια καταλαμβάνει την πρώτη θέση (38.4%) με τη νόσο Alzheimer να ακολουθεί (25.9%) (10). Αντίθετα σε μια ιαπωνική μελέτη από τον Ikejima και συν., ο επιπολασμός ανέρχεται σε 42.3 ανα κάτω των 65 ετών με την αγγειακή άνοια να καταλαμβάνει την πρώτη θέση (42,5%) (11). Η νόσος Alzheimer εμφανίζεται με μικρότερη συχνότητα (25,6%), η άνοια μετά από κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις βρίσκεται στην τρίτη θέση ενώ η μετωποκροταφική εκφύλιση απαντά πολύ πιο σπανια ως αίτιο ΑΠΕ (2,6%). Σε πρόσφατη μελέτη του Garre-Olmo και συν. από 7 κέντρα στην επαρχίας της Girona στην Ισπανία, ο επιπολασμός ήταν 13.4 ανα στις ηλικίες με τη νόσο Alzheimer (42,4%) να αποτελεί τη συχνότερη αιτία ΑΠΕ ακολουθούμενη από δευτεροπαθείας άνοιες (18,1%) (12). Σε έρευνα από 3 κέντρα στη Γαλλία από τον Picard και συν. η ΑΠΕ ανερχόταν στο 23.4 % του συνόλου των περιστατικών άνοιας που νοσηλεύτηκαν.η νόσος Alzheimer αποτελούσε το συχνότερο αίτιο (22,3%), ενώ έπονταν η αγγειακή άνοια (15.9%), η μετωποκροταφική άνοια (9.7%) και η άνοια σε έδαφος αλκοολισμού (9.4%) (13). Τέλος σε επιλεγμένο δείγμα ανοϊκών ασθενών με πρώιμη έναρξη σε τριτοβάθμιο κέντρο στην Ελλάδα από τους Papageorgiou και συν. η νόσος Alzheimer αποτελούσε το συχνότερο αίτιο ΑΠΕ (27.2%), με δεύτερη την μετωποκροταφική εκφύλιση (24.6%) ενώ κατά σειρά ακολούθησαν τα δευτεροπαθή αίτια και η αγγειακή άνοια με μικρότερα ποσοστά (11.4 και 6.1%) (3). Στην υποομάδα με έναρξη άνοιας σε ηλικία μικρότερη των 45 ετών, οι νευροεκφυλιστικές νόσοι απαντώνται σπανιότερα με την εξαίρεση της μετωποκροταφικής άνοιας (13.2%) ενώ σημαντική είναι η αναλογία της νόσου Huntington (7.7%), των μεταβολικών διαταραχών (10.6%), της πολλαπλής σκλήρυνσης (10.2%) και άλλων αυτοάνοσων διαταραχών (10.2%) (8). Νόσος Alzheimer με πρώιμη έναρξη. H νόσος Alzheimer αποτελεί τη συνηθέστερη μορφή νεοεκφυλιστικής άνοιας. Συνήθως παρατηρείται σε προχωρημένη ηλικία αλλά αποτελεί ταυτόχρονα μια σημαντική αιτία ΑΠΕ. Οι νεότεροι ασθενείς αντίθετα με αυτούς που εμφανίζουν νόσο Alzheimer σε προχωρημενη ηλικία, έχουν μικρότερη συννοσηρότητα για άλλες συστηματικές παθήσεις που θα μπορούσαν να συντελούν στην επιδείνωση της νοητικής τους ικανότητάς. Σε πολλές μελέτες όπως αναφέρθηκε αποτελεί τη συχνότερα απαντόμενη αιτιολογία άνοιας και σε ηλικίες κάτω των 65 ετών. Παθολογοανατομικά χαρακτηρίζεται από την εξωκυττάρια εναπόθεση πλακών β-αμυλοειδούς και το σχηματισμό νευροινιδικών θυσάνων αποτελούμενων από την πρωτεϊνη ταυ. Στη συνηθισμένη όψιμης έναρξης μορφή η συμπτωματολογία περιλαμβάνει κυρίως διαταραχές της επεισοδιακής μνήμης (παθολογία έσω κροταφικού λοβού) ενώ ο αποπροσανατολισμός και απρακτικές διαταραχές αποτελούν δευτερεύοντα στοιχεία στα αρ-

3 10 Χρήστος Κορός Πίνακας 1. ΑΙΤΙΑ ΑΝΟΙΑΣ ΜΕ ΠΡΩΙΜΗ ΕΝΑΡΞΗ Νευροεκφυλιστικά Νόσος Alzheimer Μετωποκροταφική εκφύλιση Προϊουσα υπερπυρηνική πάρεση Φλοιοβασική εκφύλιση Νόσος Parkinson Nοσήματα prion Nόσος Huntington Aγγειακά αίτια Στρατηγικό έμφρακτο Πολυεμφρακτική άνοια CADASIL Αγγειίτιδες Πρωτοπαθής ΚΝΣ Δευτεροπαθείς (ΣΕΛ, Sjogren) Aυτοάνοσες εγκεφαλίτιδες Παρανεοπλασματικές Μη παρανεοπλασματικές Κοιλιοκάκη Εγκεφαλοπάθεια Hashimoto Νευροσαρκοείδωση Νόσος Αδαμαντιάδη-Behcet Λοιμώξεις HIV εγκεφαλοπάθεια Σύφιλη Μυκοβακτηριδιακές λοιμώξεις Νόσος Whipple Νεοπλάσματα Πρωτοπαθή- μεταστατικά Λέμφωμα ΚΝΣ Πολλαπλή σκλήρυνση Τοξικά-Μεταβολικά (Λευκοδυστροφίες, μιτοχονδριακά) Κληρονομικά μεταβολικά νοσήματα Νόσος Wilson Ελλειψη βιταμινών (Β1, Β12) Υποθυρεοειδισμός Υπερπαραθυρεοειδισμός Κατάχρηση αλκοόλ Βαρέα μέταλλα Φάρμακα Υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης Τραυματικές βλάβες Κατάθλιψη χικά στάδια της νόσου. Αντίθετα, στην πρώιμης έναρξης νόσο Alzheimer οι ασθενείς που δεν έχουν προέχοντα αμνησιακά συμπτώματα αποτελούν περίπου το 30% του συνόλου (14,15). Η φαινοτυπική εκδήλωση σε αυτή την υποομάδα περιλαμβάνει διαταραχές του λόγου και της συμπεριφοράς ή συνηθέστερα διαταραχές των οπτικοχωρικών ικανοτήτων σχετιζόμενες με εικόνα οπίσθιας φλοιϊκής ατροφίας (16). Σε μια πρόσφατη μελέτη σχετικά με τα κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών με πρώιμης έναρξης νόσoυ Alzheimer, το 37,5% των ασθενών παρουσίασε άτυπη έναρξη της ανοϊκής διαταραχής, κυρίως με διαταραχές των επιτε-

4 Άνοια με πρώιμη έναρξη 11 λικών λειτουργιών και της συμπεριφοράς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το 53% των ασθενών να λάβει αρχικά λανθασμένη διάγνωση. Ο γενότυπος APOΕ ε3/ε3 αφορούσε το 59% των ασθενών (17). H απουσία του γενοτύπου ApoEε4 θεωρείται ότι προδιαθέτει σε μια πιο γρήγορη κλινική πορεία σε νέους ασθενείς (18). H πρώιμης έναρξης νόσος Alzheimer έχει συσχετιστεί με γρηγορότερη πορεία και εντονότερη βρεγματική ατροφία και υπομεταβολισμό συγκριτικά με την όψιμη μορφή της νόσου (19,20). Η διαπίστωση ότι ασθενείς με σύνδρομο Down (τρισωμία χρωμοσώματος 21) αναπτύσσουν σε μικρή ηλικία άνοια τύπου Alzheimer οδήγησε στη συσχέτιση του πρώιμου Alzheimer με τις μεταλλάξεις στο γονίδιο της πρόδρομης πρωτεϊνης του αμυλοειδούς APP. Πραγματικά οι οικογενείς μορφές της νόσου Alzheimer με επικρατητική αυτοσωμική μεταβίβαση αποτελούν αρκετά συχνή αίτια πρώιμη νόσου Alzheimer. Από τα γονιδια αυτά το πιο σημαντικό φαίνεται να είναι αυτό που κωδικοποιεί την πρεσενιλίνη 1 (PSEN1) ενώ οι μεταλλάξεις στα APP και PSEN2 παρότι σχετίζονται επίσης με το πρώιμο Alzheimer, συναντώνται σε λιγότερους ασθενείς (21). Αντίθετα με τις σποραδικές μορφές της νόσου, οι ασθενείς με κληρονομική μορφή παρουσιάζουν νωρίς στην πορεία της νόσoυ μυόκλονο και σε ορισμένες περιπτώσεις διαταραχές στην παραγωγή του λόγου, σπαστική παραπάρεση ή αταξία (4,22,23). Μελέτες ασυμπτωματικών συγγενών ασθενών με κληρονομικές μορφές της νόσου Alzheimer έχουν δείξει νευροψυχολογικές και απεικονιστικές διαταραχές σε νεαρά ηλικιακά άτομα (24). Η αναζήτηση βιοδεικτών amyloid PET και β-αμυλοειδές / πρωτεϊνη ταυ) στο ΕΝΥ ασθενών με πιθανή πρώιμης έναρξης νόσο Alzheimer μπορεί να συμβάλλει στην τεκμηρίωση της διάγνωσης (25). Μετωποκροταφική εκφύλιση Η μετωποκροταφική εκφύλιση αποτελεί μια ετερογενή ομάδα με τρεις κύριες παραλλαγές: α) τη μετωποκροταφική άνοια FTD στην οποία υπερέχουν οι διαταραχές στη συμπεριφορά του τύπου της απάθειας, των εμμονών και της άρσης αναστολών, β) τη σημασιολογική άνοια (SD) κύριο γνώρισμα της οποίας αποτελεί η απώλεια του νοήματος λέξεων και αντικειμένων με συχνές παραφασίες στο λόγο και παρουσιάζει ατροφία του πρόσθιου τμήματος του αριστερού κροταφικού λοβού και γ) την πρωτοπαθή προϊούσα μη ρέουσα αφασία η οποία εκδηλώνεται με μειωμένη παραγωγή του λόγου και σχετίζεται με ατροφία στην περιοχή της σχισμής του Sylvius. Η συνήθης ηλικία έναρξης της μετωποκροταφικής εκφύλισης είναι μεταξύ 45 και 60 ετών, πρωϊμότερα δηλαδή από τη νόσο Alzheimer. Σε νέους ασθενείς η συχνότητα εμφάνισης των δυο ανωτέρω νόσων είναι παραπλήσια (21). Στο 40% περίπου των ασθενών αναφέρεται θετικό οικογενειακό ιστορικό (26). Αρκετά άτομα έχουν μεταλλάξεις στο γονίδιο της πρωτεϊνης ταυ στο χρωμόσωμα 17 (μετωποκροταφική εκφύλιση με παρκινσονισμό σχετιζόμενη με το χρωμόσωμα 17) (27). Επίσης σε περιπτώσεις με αυτοσωμική επικρατητική κληρονομικότητα έχει δειχθεί ότι αντιπροσωπεύονται εξίσου τόσο οι μεταλλάξεις της πρωτεϊνης ταυ σχετιζόμενης με μικροσωληνίσκους (γονίδιο MAPT) όσο και της προγκρανουλίνης (GRN), η τελευταία σχετιζόμενη με πρωιμότερη έναρξη (28). H συνύπαρξη της μετωποκροταφικής άνοιας με νόσο του κινητικού νευρώνα έχει επίσης πρωιμότερη έναρξη καθώς και ταχεία κλινική επιβάρυνση (29,30). Η επέκταση του εξανουκλεοτιδίου GGGGCC στην μη κωδικοποιό περιοχή C9ORF72 του χρωμοσώματος 9 εχει συσχετιστεί με την πλειονότητα των περιπτώσεων συνύπαρξης των ανωτέρω κλινικών οντοτήτων (29,30). Από τις μορφές της μετωποκροταφικής εκφύλισης την πιο πρώϊμη έναρξη την παρουσιάζει η μετωποκροταφική άνοια (μέση ηλικία έναρξης 58 ετη) ενώ είναι και η μορφή στην οποία περισσότερο συχνά διαπιστώνεται κληρονομική μεταβίβαση (31). Άλλα νευροεκφυλιστικά νοσήματα Η άνοια με σωμάτια Lewy χαρακτηρίζεται από γνωσιακή διαταραχή με κυμαινόμενη πορεία, οπτικές ψευδαισθήσεις, δυσαυτονομία και συνυπάρχουσα εξωπυραμιδική συνδρομή. Παθολογοανατομικά ανευρίσκονται σωμάτια Lewy και γεροντικές πλάκες. Οι κλινικές εκδηλώσεις δε διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία του ασθενούς. Παρά το γεγονος ότι είναι συχνή στις όψιμες διαταραχές των ανωτέρων λειτουργιών αποτελεί σπάνιο αίτιο ΑΠΕ αντιστοιχώντας στο 4% των περιπτώσεων (31). Η φλοιοβασική εκφύλιση (CBD) αποτελεί ταυπάθεια και εκδηλώνεται με ασύμμετρο παρκινσονισμό, δυστονία, μυόκλονο, αφασία και απραξία καθώς και το τυπικό σύνδρομο ξένου μέλους. Είναι δυνατό να αποτελέσει αίτιο ΑΠΕ με δεδομένη τη μέση ηλικία έναρξης (60 έτη) ενώ μπορεί να εμφανιστεί και πρωϊμότερα (32). Ένα ακόμα νευροεκφυλιστικό νόσημα που μπορεί να εμφανιστεί ως ΑΠΕ είναι η προιούσα υπερπυρηνική παράλυση (PSP) που χαρακτηρίζεται από βραδυκινησία, δυσκαμψία, κορμική δυστονία, συχνές πτώσεις, υπερπυρηνική οφθαλμοπληγία, και δυσαρθρία. Η ανοϊκή διαταραχή περιλαμβάνει απάθεια, άρση αναστολών και μη ρέουσα αφασία. Ο τρόμος δεν είναι συχνό εύρημα. Παρουσιάζεται σε ηλικίες ετών και στην ΜRI συχνά αναδεικνύεται ατροφία του μεσεγκεφάλου και των παρεγκεφαλιδικών σκελών (33). Η νόσος του Parkinson σε ορισμένες περιπτώσεις εκδηλώνεται σε νεαρές ηλικίες, ιδιαίτερα όταν σχετίζεται με την κληρονομική μορφή της νόσου. Ένας σημαντικός αριθμός επικρατούντων και υπολειπόμενων γονιδίων έχουν περιγραφει σε πρώϊμες μορφές (ιδιαίτερα με άνοια έχει συνδυαστεί ο τριπλασιασμός του γονιδίου της α-συνουκλεϊνης). Πέρα από τα κλασσικά κινητικά ελλείμματα (τη βραδυκινησία, τον τρόμο

5 12 Χρήστος Κορός ηρεμίας, τη δυσκαμψία και τη διαταραχή βάδισης) σε αυτές τις νεανικές περιπτώσεις νόσου Parkinson εμφανίζεται προοδευτικά και διαταραχή νοητικών των λειτουργιών στην οποία κυριαρχούν οι επιτελικές δυσλειτουργίες, η έκπτωση της ενεργού μνήμης και των οπτικοχωρικών δεξιότητων. Η εικόνα συνοδεύεται από ψυχιατρικές εκδηλώσεις με απάθεια, εμμονές, παραληρητικές ιδέες και οπτικές ψευδαισθήσεις (4,34,35). Νόσος Huntington Ένα όχι σπάνιο αίτιο ΑΠΕ αποτελεί η νόσος του Huntington. Η νόσος που οφείλεται σε επέκταση της επανάληψης του τρινουκλεοτιδίου CAG στο βραχύ σκελος του χρωμοσώματος 4 πάνω από 38 φορές, έχει επικρατητική αυτοσωμική μεταβίβαση.to γονίδιο κωδικοποιεί μια πρωτεϊνη άγνωστης λειτουργίας. Παθολογοανατομικά διαπιστώνεται απώλεια νευρώνων πιο έντονη στους μετωπιαίους λοβούς και τον κερκοφόρο πυρήνα. Η διεισδυτικότητα κατά τη μεταβίβαση είναι πλήρης. Ο επιπολασμός της νόσου στην Ευρώπη είναι περιπτώσεις σε πληθυσμού. Η έναρξη συνήθως διαπιστώνεται στη μεση ενήλικο ζωή με χορεία, ψυχιατρικά συμπτώματα και νοητική έκπτωση. Η πλήρης εικόνα περιλαμβάνει υποφλοιώδη άνοια με επιβράδυνση των νοητικών λειτουργιών, διαταραχές συμπεριφοράς (απάθεια, επιθετικότητα, άρση αναστολών και κοινωνική αποδιοργάνωση), χορεία, βραδυκινησία, δυστονία και απραξία βλέμματος. Η MRI εγκεφάλου αποκαλύπτει αμφοτερόπλευρη ατροφία του κερκοφόρου πυρήνα (31,36,37). Νοσήματα prion Η εγκεφαλοπάθεια από prions αποτελεί μια σχετικά ασυνήθη αιτία ΑΠΕ. Ο μεταδιδόμενος παράγοντας είναι μια ανώμαλη ισομορφή της πρωτεϊνης prion (PrP), που αποτελεί την ανθεκτική στις πρωτεάσες μορφή scrapie (PrPSC). To γονίδιο PRNP βρίσκεται στο χρωμόσωμα 20 (38). Οι ασθενείς με τη σποραδική μορφή της νόσου Creutzfeldt Jakob (scjd) εμφανίζουν μια ταχέως εξελισσόμενη ανοϊκή διαταραχή, σε συνδυασμό με άλλα συμπτώματα όπως μυόκλονο, αταξία, πυραμιδική ή εξωπυραμιδική συνδρομή και φλοιώδη τύφλωση. Συνήθως αφορά άτομα μεγαλύτερης ηλικίας άλλα περιστασιακά η νόσος εκδηλώνεται και σε ασθενείς κάτω των 65 ετών. Η παρουσία αμφοτερόπλευρων περιοδικών τριφασικών αιχμηρών κυμάτων στο ΗΕΓ(1-2Hz) σε ένα αργό βασικό διάγραμμα, σε συνδυασμό με την αύξηση της πρωτεϊνης στο ΕΝΥ και τη χαρακτηριστική εικόνα χρησιμεύουν στη διάγνωση. Η MRI εγκεφάλου μπορεί να αναδείξει αμφοτερόπλευρες περιοχές υψηλού σήματος στα βασικά γάγγλια και το θάλαμο στην ακολουθία Τ2 και FLAIR καθώς και ταινιοειδή ενίσχυση (cortical ribonning) στο φλοιό του κροταφικού, βρεγματικού και ινιακού λοβού στην ακολουθία διάχυσης. (39,40) (Zerr 2009). Στη νέα παραλλαγή της CJD (nvcjd) η μέση ηλικία των ασθενών με nvcjd είναι μικρότερη της σποραδικής. Eπικρατούν σε αρχικά στάδια οι ψυχικές διαταραχές ενώ η εξέλιξη προς άνοια ομοιάζει με την σποραδική μορφή. Η οικογενής μορφή CJD δεν ξεχωρίζει κλινικά από τη σποραδική μορφή. Τα υπόλοιπα κληρονομούμενα νοσήματα prion αποτελούν αίτια ΑΠΕ και έχουν τη χαρακτηριστική κλινική τους εικόνα. Στη Gerstmann-Straussler-Scheinker πρώιμη παρεγκεφαλιδική αταξία και στην οικογενή θανατηφόρο αυπνία παρατηρείται προοδευτική αυπνία και δυσαυτονομία (21). Αγγειακή άνοια Η αγγειακή άνοια αποτελεί συχνό αίτιο ΑΠΕ, σε ορισμένες μάλιστα χώρες όπως η Ιαπωνία είναι η πρώτη αιτία άνοιας σε ηλικίες κάτω των 65 ετών (11,42). H αγγειακή άνοια (VaD) αναφέρεται σε μια ετερογενή ομάδα διαταραχών που η συμπτωματολογία τους εξαρτάται από τη φύση (ισχαιμική ή αιμορραγική), τον αριθμό (μονήρης ή πολλαπλές) και την εντόπιση των βλαβών (φλοιώδεις, υποφλοιώδεις ή μεικτές). Σε νέα άτομα είναι δυνατό να λείπουν οι κλασσικοί παράγοντες αγγειακού κινδύνου και πρέπει να αναζητηθούν μεταβολικά, αιματολογικά και γενετικά αίτια. Στρατηγικά έμφρακτα ειδικά στο θάλαμο, το μετωπιαίο φλοιό, τον ιππόκαμπο, τα βασικά γάγγλια ή την έσω κάψα μπορεί να προκαλέσουν άνοια. Ειδικά η θαλαμική άνοια μετά από αμφοτερόπλευρη βλάβη στην κατανομή των παράμεσων θαλαμικών αρτηριών οδηγεί σε υποφλοιώδη άνοια με χαρακτηριστικά την απάθεια, διαταραχές προσοχής και πρόδρομη και ανάδρομη αμνησία. Παράγοντες κινδύνου αποτελούν η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης και η χρήση κοκαϊνης. Πιο συχνό αίτιο αγγειακής άνοιας, η νόσος των μικρών αγγείων οδηγεί σε ένα σύνδρομο διαταραχής των επιτελικών λειτουργιών, ψευδοπρομηκική παράλυση, απραξία βάδισης και διαταραχών ούρησης, με απεικόνιση κενοχωριωδών βλαβών στην MRI εγκεφάλου (νόσος Binswanger) (43). Η πιο συχνή κληρονομική πάθηση των αγγείων του εγκεφάλου είναι η αυτοσωμική επικρατητική αρτηριοπάθεια με υποφλοιώδη έμφρακτα και λευκοεγκεφαλοπάθεια (CADASIL). Προκαλείται από μεταλλάξεις στο γονίδιο Notch 3 στο χρωμόσωμα 19. Αυτές προκαλούν μη αμυλοειδικές, μη αθηροσκληρυντικές πλάκες στα μικρά αγγεία. Κλινικά παρατηρούνται πολλαπλά αγγειακά επεισόδια, ημικρανία με αύρα, ψυχιατρικές εκδηλώσεις και διαταραχές των γνωσιακών λειτουργιών (44). Χαρακτηριστικές έιναι οι βλάβες αυξημένου σήματος στην Τ2 ακολουθία της MRI, οι οποίες συρρέουν στον πόλο του κροταφικού λοβού (45). Αγγειίτιδες ΚΝΣ Παρότι οι αγγειίτιδες των εγκεφαλικών αγγείων δεν είναι από τα πιο συχνά αίτια ΑΠΕ, πρέπει να γίνεται διερεύνηση προς αποκλεισμό τους γιατί είναι δυνητικά θεραπεύσιμες. Εκτός από την γιγαντοκροταφική αρτηρίτιδα, την οζώδη πολυαρτηρίτιδα, την νόσο

6 Άνοια με πρώιμη έναρξη 13 Churg-Strauss και την κοκκιωμάτωση Wegener υπάρχουν και αρκετές άλλες δευτεροπαθείς αγγειίτιδες. Σε έδαφος συστηματικού ερυθηματώδη λύκου, νόσου Behcet, σαρκοείδωσης, λοιμώξεων όπως έρπητα ζωστήρα και σύφιλης. Η παρουσία δεικτών φλεγμονής και αυτοατισωμάτων στο περιφερικό αίμα καθώς και ολιγοκλωνικών ζωνών στο ΕΝΥ μπορεί να βοηθήσουν στη διάγνωση. Η πρωτοπαθής αγγειίτιδα του ΚΝΣ εκδηλώνεται με κεφαλαλγία, επιληπτικούς σπασμούς, πάρεση άκρων, παρέσεις κρανιακών νεύρων και άνοια. Η MRI εγκεφάλου αναδεικνύει ανώμαλο σήμα στις ακολουθίες Τ2 και FLAIR ενώ η ψηφιακή αγγειογραφία θέτει τη διάγνωση με κομβολογιοειδή μορφολογία των εγκεφαλικών αγγείων (46). Άλλες αυτοάνοσες παθήσεις Η μεταιχμιακή εγκεφαλίτιδα αποτελεί μια σπάνια οντότητα που συχνά προκαλεί ανοϊκή συνδρομή σε πρώιμη ηλικία. Τα κλινικά συμπτώματα συνίστανται σε αλλαγές στη συμπεριφορά και τη διάθεση, επιληπτικές κρίσεις, αταξία,διαταραχές ύπνου, ψευδαισθήσεις και άνοια με προεξάρχουσες τις διαταραχές μνήμης. Συχνότερα προσβεβλημένη περιοχή είναι ο έσω κροταφικός λοβός ενώ περιστασιακά προσβάλλεται ο υποθάλαμος και το στέλεχος. Στην MRI εγκεφάλου αναδεικνύονται εστιακά ευρήματα στους κροταφικούς λοβούς ενώ ο δείκτης IgG στο ΕΝΥ μπορεί να είναι αυξημένος. Περίπου 60% των περιπτώσεων έχουν θετικά αντινευρωνικά αντισώματα (συχνά αντι-hu, σπανιότερα αντι-ma και αντι-cv2). Δεν είναι σαφές εάν τα αντισώματα αυτά έχουν παθογενετικό ρόλο ή απλά αποτελούν δείκτες της Τ-κυτταρικής ανοσίας. Απαιτείται έλεγχος για τυχόν υποκείμενη νεοπλασία με CT θώρακος-κοιλίας ή ακόμα και ολόσωμο PET scan. Τα συνηθέστερα σχετιζόμενα νεοπλάσματα αφορούν τον πνεύμονα, τους όρχεις και το μαστό. Πάντως είναι δυνατό η αυτοάνοση διαδικασία να μη σχετίζεται με νεόπλασμα όπως στις περιπτώσεις με αντισώματα έναντι διαύλων καλίου (VGKC) και αποκαρβοξυλάσης του γλουταμικού (GAD) (21,47).Οι ασθενείς με αντισώματα έναντι VGKC συχσετίζονται με επίκτητη νευρομυοτονία που μπορεί να συνοδεύεται από δυσαυτονομία, μυοκυμίες, αυπνία και εγκεφαλοπάθεια με ψευδαισθήσεις και κυμαινόμενη διαταραχή των ανώτερων λειτουργιών (σύνδρομο Morvan). Η παρουσία αντι-gad αντισωμάτων σχετίζεται με μια υποξεία εγκεφαλίτιδα με διαταραχές του ύπνου REM, αταξία, δυσαυτονομία, κορμική δυσκαμψία και μυοκλονίες. H άνοια με θετικά αντι-nmda αντισώματα έχει παρόμοια χαρακτηριστικά. Είναι πιθανό να υπάρχει υποκείμενο τεράτωμα ωοθηκών και βελτιώνεται μετά από επέμβαση (48). Η εντεροπάθεια από γλουτένη(κοιλιοκάκη) ορισμένες φορές εμφανίζεται με εικόνα ανοϊκής διαταραχής, ψυχιατρικών συμπτωμάτων, αταξίας, σπασμών, κεφαλαλγίας και περιφερικής νευροπάθειας σε άτομα ηλικίας κάτω των 65 ετών. Η νευρολογική συνδρομή είναι δυνατόν να παρουσιαστεί ακόμα και όταν τα συστηματικά συμπτώματα (σύνδρομο δυσαπορόφησης) λείπουν. Η ανεύρεση των ειδικών αυτοαντισωμάτων (έναντι γλοιαδίνης, ιστικής τρανσγλουταμινάσης και ενδομυσίου) επιβεβαιώνουν τη διάγνωση. Η ελεύθερη γλουτένης δίαιτα συνήθως προκαλεί ύφεση των συμπτωμάτων (49). Η εγκεφαλοπάθεια που σχετίζεται με θυρεοειδίτιδα Hashimoto αποτελεί μια οντότητα που μπορεί να προκαλέσει ΑΠΕ. Αφορά κυρίως μεσήλικες γυναίκες. Οι νευρολογικές εκδηλώσεις μπορεί να συνίστανται σε επεισόδια ομοιάζοντα με αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο είτε να ακολουθούν την πορεία μιας προοδευτικής ανοϊκής διαταραχής. Είναι δυνατό να συνυπάρχει μυόκλονος, επιληπτικές κρίσεις, διαταραχές του ύπνου και ψυχιατρικά συμπτώματα όπως οπτικές ψευδαισθήσεις. Η διάγνωση υποβοηθείται από το παθολογικό ΗΕΓ με παρουσία βραδέων κυμάτων, την αύξηση του λευκώματος στο ΕΝΥ και την ανίχνευση αυξημένων τίτλων αντιθυρεοειδικών αντισωμάτων στον ορό και το ΕΝΥ (αντι-tpo και αντι-τg). Η MRI εγκεφάλου μπορεί να είναι φυσιολογική ή να παρουσιάζει μη ειδικά ευρήματα όπως αυξημένο σήμα στη λευκή ουσία στην ακολουθία Τ2 (50,51). Λοιμώδη αίτια Η άνοια που σχετίζεται με λοίμωξη HIV αποτελεί μια σημαντική διαγνωστική πιθανότητα σε ασθενείς με ΑΠΕ (AIDS-dementia complex). Η συμπτωματολογία επηρεάζει τις γνωσιακές λειτουργίες, την κινητικότητα και τη συμπεριφορά. Περιστασιακά μπορεί να παρατηρηθούν επιληπτικές κρίσεις (52). Η άνοια περιλαμβάνει ψυχοκινητική επιβράδυνση, κατάθλιψη και απώλεια μνήμης. Η MRI εγκεφάλου αποκαλύπτει διάχυτη εγκεφαλική ατροφία και εστίες αυξημένου σήματος στη λευκή ουσία στην Τ2 ακολουθία. Εκτός από την άμεση δράση του HIV στο ΚΝΣ, η νευρολογική διαταραχή μπορεί να οφείλεται σε προϊούσα πολυεστιακή λευκοεγκεφαλοπάθεια (ιος JC), τοξοπλάσμωση, κρυπτοκόκκωση, λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό και λέμφωμα ΚΝΣ (31). Τα τελευταία χρόνια η αυξημένη αποτελεσματικότητα των αντι HIV φαρμάκων, έχει οδηγήσει στη μείωση των περιστατικών της άνοιας από HIV (53). Η λοίμωξη με το Treponema pallidum μπορεί να αποτελέσει αίτιο πρώιμης άνοιας. Νευρολογικές εκδηλώσεις στη σύφιλη αποτελούν η μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, η αγγειίτιδα του ΚΝΣ, τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, η μυελοπάθεια και η νωτιάδα φθίση. Η συφιλιδική άνοια εγκαθίσταται ακόμα και 20 έτη μετά την πρωτολοίμωξη και εμφανίζεται με απάθεια, δυσαρθρία και φλοιώδη ελλείμματα όπως απραξικές και αφασικές εκδηλώσεις. Η διάγνωση γίνεται με ορολογικές εξετάσεις στον ορό και το ΕΝΥ καθώς και με ανεύρεση πλειοκύττωσης και αυξημένου λευκώματος στο ΕΝΥ. Η νόσος Whipple είναι μια σπάνια συστηματι-

7 14 Χρήστος Κορός κή νόσος λόγω χρόνιας λοίμωξης από το βακτήριο Tropheryma whipplei. Αφορά κυρίως άντρες μέσης ηλικίας. Τα κύρια συμπτώματα αφορούν το γαστρεντερικό με απώλεια βάρους, δυσαπορρόφηση, κοιλιακά άλγη, καρδιομυοπάθεια και λεμφαδενοπάθεια. Πάντως είναι δυνατόν τα ανωτέρω συμπτώματα να ελλείπουν. Τα κύρια νευρολογικά συμπτώματα είναι προοδευτική άνοια, μυόκλονος, οθφαλμομασητήριες μυορρυθμίες και υπερπυρηνική οφθαλμοπληγία. Η διάγνωση πραγματοποιείται με χρώση βιοψιών λεπτού εντέρου με τη μέθοδο PAS και με PCR για το DNA του μικροοργανισμού (31,54,55) Το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης καθώς και τα άτυπα μυκοβακτηρίδια είναι δυνατό να προκαλέσουν χρόνια μηνιγγίτιδα ή πολλαπλά εγκεφαλικά φυματώματα με επίπτωση στις ανώτερες λειτουργίες (56). Εάν ανευρεθή πλειοκυττάρωση και αυξημένη πρωτεϊνη στο ΕΝΥ πρέπει να αποκλειστεί μυκοβακτηριδιακή λοίμωξη με χρώση Ziehl-Nielsen, καλλιέργεια και PCR. Πολλαπλή σκλήρυνση Η πολλαπλή σκλήρυνση (MS) αποτελεί νόσημα που εκδηλώνεται συνήθως σε νεαρές ηλικίες. Είναι δυνατόν να συνοδεύεται από διαταραχή των ανωτέρων λειτουργιών κατά τη διάγνωσή παρότι συνήθως εμφανίζεται σε προχωρημένο στάδιο της νόσου όταν έχει αναπτυχθεί σημαντικού βαθμού φλοιική ατροφία. Σε αυτή τη φάση μέχρι 65% των ασθενών με MS παρουσιάζουν νευροψυχιατρικά συμπτώματα και έκπτωση των νοητικών τους λειτουργιών. Συνηθέστερα εμφανίζεται μετωπιαία εκτελεστική δυσλειτουργία και διαταραχές μνήμης. Η νοητική έκπτωση σχετίζεται με το βαθμό φλοιικής ατροφίας και λιγότερο με το φόρτο βλαβών στην MRI και με την ατροφία του μεσολοβίου και συνήθως προχωρά με αργό ρυθμό. Είναι σοβαρότερη στην προϊούσα παρά στην υποτροπιάζουσα μορφή της νόσου (57,58). Νεοπλασίες ΑΠΕ μπορεί να παρατηρηθεί σε ορισμένες περιπτώσεις πρωτοπαθών και μεταστατικών νεοπλασμάτων του ΚΝΣ. Η εξέταση εκλογής είναι η ΜRI εγκεφάλου με χορήγηση παραμαγνητικής ουσίας που θα αποκαλύψει τον πιθανό εγκεφαλικό όγκο. Επίσης τα λεμφώματα του ΚΝΣ μπορεί να οδηγήσουν σε πρώϊμης έναρξης άνοια. Τα πρωτοπαθή παρατηρούνται συνήθως σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα από AIDS ή ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, αλλά μπορεί σπάνια να ανευρεθούν και σε ανοσοεπαρκείς. Η συμπτωματολογία περιλαμβάνει απώλεια μνήμης, διαταραχές συμπεριφοράς, αταξία και αστάθεια βάδισης. Η MRI εγκεφάλου αποκαλύπτει μονήρεις ή πολλαπλές εστίες που συνήθως προσλαμβάνουν παραμαγνητική ουσία. Η εξέταση του ΕΝΥ μπορεί να δείξει λεμφοκυτταρική πλειοκύττωση και αυξημένη πρωτεϊνη. Κάποιες φορές απαιτείται βιοψία για να τεθεί η διάγνωση (59). Το ενδαγγειακό λέμφωμα εξελίσσεται με τη μορφή διηθημάτων σε αγγεία και εμφανίζεται είτε με μορφή αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου είτε ανοϊκής διαταραχής. Η εγκεφαλική γλοιωμάτωση παρουσιάζει μια διάχυτη διηθητική πορεία χωρίς σκιαγραφική ενίσχυση στον απεικονιστικό έλεγχο. Κατάχρηση οινοπνεύματος Η χρόνια κατάχρηση αλκοόλ μπορεί να επιφέρει σημαντικές επιπτώσεις στις νοητικές λειτουργίες. Το σύνδρομο Wernicke-Korsakow χαρακτηρίζεται από αμνησιακή διαταραχή σε συνδυασμό με αταξία, οφθαλμοπληγία, περιφερική νευροπάθεια και συμπτώματα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Οφείλεται σε έλλειψη διατροφικών παραγόντων, ειδικά της θειαμίνης. Δεν μπορεί αποκλειστεί ωστόσο μια άμεση νευροτοξική δράση της αιθυλικής αλκοόλης όπως και η πιθανή συμμετοχή βλάβης του ήπατος. Εχει χαρακτηριστικά τόσο φλοιώδους όσο και υποφλοιώδους άνοιας. Η αυτοβιογραφική μνήμη και οι επιτελικές λειτουργίες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες. Η αποχή από το αλκοόλ είναι δυνατό να οδηγήσει σε βελτίωση των συμπτωμάτων. Η απεικόνιση με MRI εγκεφάλου δείχνει γενικευμένη ατροφία με μετωπιαία επικράτηση (60). Η θεραπεία με μεμαντίνη έχει δείξει ευεργετικό αποτέλεσμα στην άνοια σε έδαφος χρόνιας κατανάλωσης αλκοόλ (61). Μεταβολικά Τοξικά αίτια Τα κληρονομούμενα μεταβολικά νοσήματα, παρότι γενικά σπάνια, αποτελούν συνήθη αίτια ΑΠΕ. Οι λευκοδυστροφίες με έναρξη στην ενήλικο ζωή εμφανίζονται με αταξία, διαταραχές βαδίσεως, δυστονία, ψυχιατρικά συμπτώματα και άνοια. Ο απεικονιστικός έλεγχος με MRI εγκεφάλου διευκολύνει τη διάγνωση. Η συμπτωματολογία της μεταχρωματικής λευκοδυστροφίας στους ενηλίκους μπορεί να συνίσταται σε ψυχιατρικές διαταραχές και νοητική επιβράδυνση χωρίς κινητικά ελλείμματα. Η νόσος Krabbe και η αδρενολευκοδυστροφία έχουν ανάλογους χαρακτήρες αν και συνήθως διαγιγνώσκονται πριν την ενηλικίωση. Οι αποθηκευτικές νόσοι των λυσοσωμάτων όπως η Niemann-Pick τύπου C και η νόσος Fabry έχουν χαρακτηριστικές συστηματικές εκδηλώσεις. Η νόσος Wilson αποτελεί μια αυτοσωμική υπολειπόμενη διαταραχή κατά την οποία η συσσώρευση χαλκού προκαλεί βλάβη στο ΚΝΣ, το ήπαρ και άλλα όργανα. Η συμπτωματολογία περιλαμβάνει συμπεριφορικές και ψυχιατρικές διαταραχές, άνοια, χορεία, αταξία, δυστονία σε συνδυασμό με ηπατική βλάβη και τον χαρακτηριστικό δακτύλιο Kayser-Fleischer στον οφθαλμό. Η διάγνωση τίθεται από τα χαμηλά επίπεδα σερουλοπλασμίνης ορού και την αυξημένη αποβολή χαλκού στα ούρα 24ωρου. Η πορφυρία πρέπει να αποτελεί μέρος της διαφορικής διάγνωσης επί επεισοδίων κοιλιακού άλγους ή ψυχιατρικών εκδηλώσεων. Τέλος τα μιτοχονδριακά νοσήματα εκδηλώνονται με χαρακτηριστικά συμπτώματα όπως το χαμηλό ύψος και διαταραχές σε πολλαπλά όργανα ( εγκέφαλος, περιφερικά

8 Άνοια με πρώιμη έναρξη 15 νεύρα, μυες, καρδιά, νεφρά, όραση και ακοή) (62). Οι πιο συχνές επίκτητες μεταβολικές διαταραχές που οδηγούν σε ΑΠΕ είναι η έλλειψη βιταμινών και οι ενδοκρινοπάθειες. Η έλλειψη νιασίνης (πελλάγρα) χαρακτηρίζεται από την τριάδα άνοια, διάρροια και δερματίτιδα. Μπορεί να είναι απότοκη αλκοολισμού, ελλιπούς διατροφής, νεοπλασμάτων, κίρρωσης ήπατος και συνδρόμων δυσαπορρόφησης. Η έλλειψη της βιταμίνης Β12 οδηγεί σε αναιμία, εκφύλιση των οπισθίων δεσμών του νωτιαίου μυελού, ψυχιατρικά συμπτώματα και άνοια. Συνήθως οφείλεται σε διαταραχές του γαστρεντερικού όπως η ατροφική γαστρίτιδα. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να εκδηλωθεί ως ΑΠΕ. Η μέτρηση των επιπέδων των θυρεοειδικών ορμονών είναι απαραίτητη κατά τις αρχικές διαγνωστικές εξετάσεις. Ο υπερπαραθυρεοειδισμός επίσης είναι δυνατό να μιμηθεί ανοϊκή διαταραχή. Προς την κατεύθυνση αυτή πρέπει να ελέγχονται τα επίπεδα ασβεστίου και φωσφόρου στον ορρό (3). Σε προχωρημένα στάδια νεφρικής και ηπατικής ανεπάρκειας τέλος, εκδηλώνονται διαταραχές από τις ανώτερες λειτουργίες με μορφή άνοιας. Η δηλητηρίαση με βαρέα μέταλλα (υδράργυρος, μόλυβδος, αργίλιο) αποτελεί σπάνιο αίτιο ΑΠΕ. Σε επαγγελματικά εκτεθειμένους ασθενείς πρέπει να πραγματοποιούνται μετρήσεις των επιπέδων των μετάλλων αυτών στα ούρα. Τέλος, η παρατεταμένη χορήγηση βαρβιτουρικών, βενζοδιαζεπινών ή αντινεοπλασματικών φαρμάκων όπως η μεθοτρεξάτη οδηγούν σε μια μορφή εγκεφαλοπάθειας που ενδέχεται να μην είναι πλήρως αναστρέψιμη μετά τη διακοπή του φαρμάκου (31,62). Υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης Ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης αποτελεί ένα αναστρέψιμο αίτιο όχι σπάνιο σε ατομα με ΑΠΕ. Η κλασσική κλινική εικόνα περιλαμβάνει διαταραχές βάδισης με μικρά βήματα και διεύρυνση της βάσης στήριξης, ούρησης και άνοια. Η ανοϊκή διαταραχή περιλαμβάνει διαταραχή μνήμης, βραδυφρένεια, επιδείνωση των επιτελικών λειτουργιών και κατάθλιψη. Η MRI εγκεφάλου αποκαλύπτει διάταση του κοιλιακού συστήματος. Η μέτρηση της πίεσης του ΕΝΥ σε συνδυασμό με τη βελτίωση της βαδίσεως και της ροής του λόγου μετά από εκκενωτική παρακέντηση επιβεβαιώνουν συνήθως τη διάγνωση. Τραυματικές βλάβες εγκεφάλου Βαρίες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις που οδηγούν συνήθως σε κώμα προκαλούν συχνά διαταραχή των ανωτέρων λειτουργιών, όπως συμβαίνει σε νέους μετά από τροχαία ατυχήματα. Επίσης εικόνα ΑΠΕ σε ορισμένες περιπτώσεις οφείλεται σε επαναλαμβανόμενους ήπιους τραυματισμούς της κεφαλής (με χαρακτηριστικό το παράδειγμα των πυγμάχων). Η ανοϊκή διαταραχή συνοδεύεται στην περίπτωση αυτή από παρκινσονισμό, δυσαρθρία, αταξία και κατάθλιψη. Διαγνωστική διαδικασία Οι ασθενείς με ΑΠΕ πρέπει να διερευνούνται διεξοδικά. Η λήψη λεπτομερούς ιστορικού είναι απαραίτητη. Πρέπει να αναζητηθούν με λεπτομέρεια πληροφορίες για το πρότυπο των νοητικών ελλειμμάτων (μνήμη, οπτικοχωρικές ικανότητες, μετωπιαίες λειτουργίες και λόγος). Η πορεία της νόσου ως οξείας ή υποξείας έναρξη και η τυχόν διακυμάνσεις μπορούν να καθοδηγήσουν κατά τη διαφορική διαγνωστική. Το οικογενειακό ιστορικό είναι σημαντικό λόγω της αυξημένης συχνότητας κληρονομούμενων διαταραχών σε ασθενείς με ΑΠΕ. Η ύπαρξη άλλων νευρολογικών σημείων (παρκινσονισμός, αταξία, πυραμιδικά σημεία, δυστονία, μυόκλονος, σπασμοί, περιφερική νευροπάθεια, μυοπάθεια, διαταραχές από την όραση και την ακοή) είναι ανάγκη να αναζητηθεί καθώς συνδυάζονται με συγκεκριμένα αίτια έκπτωσης ανωτέρων λειτουργιών. Επιπρόσθετα παθολογικά σημεία από άλλα συστήματα (καρδιαγγειακό, γαστρεντερικό, δέρμα, ενδοκρινείς αδένες) πιθανά μπορεί να συμβάλλουν στην αναζήτηση του υποκείμενου νοσήματος. Ο ασθενής πρέπει να ερωτηθεί για τυχόν λήψη φαρμάκων ή παράνομων ουσιών, έκθεση σε επαγγελματικές τοξίνες, ή σε σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Η ψυχιατρική εξέταση θα αποκλείσει τυχόν υποκείμενη ψυχιατρική διαταραχή, ιδιαίτερα όταν επικρατούν στην κλινική εικόνα οι μεταβολές της συμπεριφοράς. Η φυσική εξέταση οφείλει να είναι πλήρης τόσο κατά συστήματα όσο και νευρολογικά. Ο λεπτομερής νευροψυχολογικός έλεγχος θα συμπληρώσει την κλινική εκτίμηση της υποκείμενης έκπτωσης των ανωτέρω λειτουργιών (4,21). Όσον αφορά την εργαστηριακή εξέταση προτείνεται μια διαδικασία δυο διακριτών σταδίων. Κατά την αρχική διερεύνηση πρέπει να διενεργείται ο βασικός έλεγχος σε όλους τους ασθενείς και αρκετές φορές είναι αρκετός για να αποκαλύψει το αίτιο της υποκείμενης διαταραχής. Οι αιματολογικός έλεγχος περιλαμβάνει γενική εξέταση αίματος, δείκτες φλεγμονής όπως TKE και CRP, έλεγχο ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας, ηλεκτρολύτες και ανοσολογικές εξετάσεις για HIV και σύφιλη. Απαραίτητη είναι η γενική ούρων και η εξέταση του ΕΝΥ για αναζήτηση κυτττάρων, μέτρηση λευκώματος και γλυκόζης, δείκτη ανοσφαιρίνης IgG και ολιγοκλωνικές ζώνες στο ΕΝΥ. Το ΗΕΓ μπορεί να αποκαλύψει παθολογικά στοιχεία που υποδεικνύουν συγκεκριμένα παθολογικά αίτια (όπως CJD). Βασικής σημασίας είναι η απεικόνιση του εγκεφάλου με MRI που δίνουν αρκετές πληροφορίες σε περίπτωση νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, CJD, αυτοάνοσων διαταραχών και νεοπλασμάτων του ΚΝΣ. Λαμβάνοντας υπόψιν ότι κάποια αίτια είναι δυνητικά αναστρέψιμα είναι σκόπιμο να διενεργούνται παράλληλα αρκετές εξετάσεις με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση. Σε ένα δεύτερο διαγνωστικό στάδιο, όταν ο βασικός έλεγχος δεν αποδώσει καρπούς ή όταν από την αρχή υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία για κάποιο συ-

9 16 Χρήστος Κορός γκεκριμένο σπάνιο αίτιο ΑΠΕ, ο κλινικός οφείλει να προχωρήσει σε πιο εξειδικευμένες εξετάσεις. Αυτό περιλαμβάνει τη διενέργεια CT θώρακος και κοιλίας και το ολόσωμα PET για αναζητηση νεοπλασμάτων, ανοσολογικές εξετάσεις και PCR για σπάνια λοιμώδη νοσήματα, ανοσοηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών ορού, έλεγχος θρομβοφιλίας, μέτρηση σερουλοπλασμίνης ορού και χαλκού ούρων 24ωρου καθώς και έλεγχο για αυτοαντισώματα και αντινευρωνικά αντισώματα. Σε ειδικές περιπτώσεις όταν υπάρχει υποψία για κληρονομούμενα μεταβολικά νοσήματα είναι σκόπιμο να ζητηθεί ειδικός έλεγχος δραστηριότητας ενζύμων στα λευκά αιμοσφαίρια και γενετικός έλεγχος. Τέλος σε περίπτωση που ο ανωτέρω έλεγχος δεν αποδώσει, η βιοψία εγκεφάλου είναι πιθανό να συμβάλλει καθοριστικά στην αποσαφήνιση της αιτιολογίας μιας πρώιμης έναρξης ανοϊκής διαταραχής (31,63,64). Βιβλιογραφία 1. Ιωαννίδης Π, Καρακώστας Δ, Αρτέμης Ν. Η κλινικοεργαστηριακή προσέγγιση του ασθενούς με άνοια πρώιμης έναρξης. Νευρολογία 21: , Cooper S, Greene JD. The clinical assessment of the patient with early dementia. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2005;76 Suppl 5: Papageorgiou SG, Kontaxis T, Bonakis A, Kalfakis N, Vassilopoulos D. Frequency and causes of early-onset dementia in a tertiary referral center in Athens. Alzheimer Dis Assoc Disord. 2009;23: Rossor MN, Fox NC, Mummery CJ, Schott JM, Warren JD. The diagnosis of young-onset dementia. Lancet Neurol. 2010;9: van Vliet D, de Vugt ME, Bakker C, Koopmans RT, Verhey FR. Impact of early onset dementia on caregivers: a review. Int J Geriatr Psychiatry. 2010;25: Lambert MA, Bickel H, Prince M, Fratiglioni L, Von Strauss E, Frydecka D, Kiejna A, Georges J, Reynish EL. Estimating the burden of early onset dementia; systematic review of disease prevalence. Eur J Neurol. 2014;21(4): Chitravas N, Jung RS, Kofskey DM, Blevins JE, Gambetti P, Leigh RJ, Cohen ML. Treatable neurological disorders misdiagnosed as Creutzfeldt-Jakob disease. Ann Neurol. 2011;70: Kelley BJ, Boeve BF, Josephs KA. Youngonset dementia: demographic and etiologic characteristics of 235 patients. Arch Neurol. 2008;65: Harvey RJ, Skelton-Robinson M, Rossor MN. The prevalence and causes of dementia in people under the age of 65 years. Neurol Neurosurg Psychiatry. 2003;74: Panegyres PK, Frencham K. Course and causes of suspected dementia in young adults: a longitudinal study. Am J Alzheimers Dis Other Demen. 2007;22: Ikejima C, Yasuno F, Mizukami K, Sasaki M, Tanimukai S, Asada T. Prevalence and causes of early-onset dementia in Japan: a populationbased study. Stroke. 2009;40: Garre-Olmo J, Genίs Batlle D, del Mar Fernάndez M, Marquez Daniel F, de Eugenio Huélamo R, Casadevall T, Turbau Recio J, Turon Estrada A, Lόpez-Pousa S; Registry of Dementia of Girona Study Group (ReDeGi Study Group). Incidence and subtypes of early-onset dementia in a geographically defined general population. Neurology. 2010;75: Picard C, Pasquier F, Martinaud O, Hannequin D, Godefroy O. Early onset dementia: characteristics in a large cohort from academic memory clinics. Alzheimer Dis Assoc Disord. 2011;25: Koedam EL, Lauffer V, van der Vlies AE, van der Flier WM, Scheltens P, Pijnenburg YA. Early-versus late-onset Alzheimer's disease: more than age alone. J Alzheimers Dis. 2010;19: McMurtray AM, Ringman J, Chao SZ, Licht E, Saul RE, Mendez MF. Family history of dementia in early-onset versus very late-onset Alzheimer's disease. Int J Geriatr Psychiatry. 2006;21: Tang-Wai DF, Graff-Radford NR, Boeve BF, Dickson DW, Parisi JE, Crook R, Caselli RJ, Knopman DS, Petersen RC. Clinical, genetic, and neuropathologic characteristics of posterior cortical atrophy. Neurology. 2004;63: Balasa M, Gelpi E, Antonell A, Rey MJ, Sάnchez- Valle R, Molinuevo JL, Lladό A; Neurological Tissue Bank/University of Barcelona/Hospital Clίnic NTB/UB/HC Collaborative Group. Clinical features and APOE genotype of pathologically proven early-onset Alzheimer disease. Neurology. 2011;76: van der Vlies AE, Koedam EL, Pijnenburg YA, Twisk JW, Scheltens P, van der Flier WM. Most rapid cognitive decline in APOE epsilon4 negative Alzheimer's disease with early onset. Psychol Med. 2009;39: Koss E, Edland S, Fillenbaum G, Mohs R, Clark C, Galasko D, Morris JC. Clinical and neuropsychological differences between patients with earlier and later onset of Alzheimer's disease: A CERAD analysis, Part XII. Neurology. 1996;46: Karas G, Scheltens P, Rombouts S, van Schijndel R, Klein M, Jones B, van der Flier W, Vrenken H, Barkhof F. Precuneus atrophy in early-onset Alzheimer's disease: a morphometric structural MRI study. Neuroradiology. 2007;49: Sampson E, Warren J, Rossor M. Young onset dementia. Postgrad Med J. 2004; 80:

10 Άνοια με πρώιμη έναρξη Assini A, Terreni L, Borghi R, Giliberto L, Piccini A, Loqui D, Fogliarino S, Forloni G, Tabaton M. Pure spastic paraparesis associated with a novel presenilin 1 R278K mutation. Neurology. 2003;60: Anheim M, Hannequin D, Boulay C, Martin C, Campion D, Tranchant C. Ataxic variant of Alzheimer's disease caused by Pro117Ala PSEN1 mutation. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2007;78: Fox NC, Warrington EK, Seiffer AL, Agnew SK, Rossor MN. Presymptomatic cognitive deficits in individuals at risk of familial Alzheimer's disease. A longitudinal prospective study. Brain. 1998;121: Kapaki E, Paraskevas GP, Zalonis I, Zournas C. CSF tau protein and beta-amyloid (1-42) in Alzheimer's disease diagnosis: discrimination from normal ageing and other dementias in the Greek population. Eur J Neurol. 2003;10: Le Ber I, Dubois B.Frontotemporal dementia. Presse Med. 2007;36: Rosso SM, van Swieten JC. New developments in frontotemporal dementia and parkinsonism linked to chromosome 17. Curr Opin Neurol. 2002;15: Pickering-Brown SM, Rollinson S, Du Plessis D, Morrison KE, Varma A, Richardson AM, Neary D, Snowden JS, Mann DM. Frequency and clinical characteristics of progranulin mutation carriers in the Manchester frontotemporal lobar degeneration cohort: comparison with patients with MAPT and no known mutations. Brain. 2008;131: DeJesus-Hernandez M, Mackenzie IR, Boeve BF, Boxer AL, Baker M, Rutherford NJ, Nicholson AM, Finch NA, Flynn H, Adamson J, Kouri N, Wojtas A, Sengdy P, Hsiung GY, Karydas A, Seeley WW, Josephs KA, Coppola G, Geschwind DH, Wszolek ZK, Feldman H, Knopman DS, Petersen RC, Miller BL, Dickson DW, Boylan KB, Graff- Radford NR, Rademakers R. Expanded GGGGCC hexanucleotide repeat in noncoding region of C9ORF72 causes chromosome 9p-linked FTD and ALS. Neuron. 2011;72: Bak TH, Hodges JR. Motor neurone disease, dementia and aphasia: coincidence, co-occurrence or continuum? J Neurol. 2001;248: Fadil H, Borazanci A, Ait Ben Haddou E, Yahyaoui M, Korniychuk E, Jaffe SL, Minagar A. Early onset dementia. Int Rev Neurobiol. 2009;84: Snowden JS, Thompson JC, Stopford CL, Richardson AM, Gerhard A, Neary D, Mann DM. The clinical diagnosis of early-onset dementias: diagnostic accuracy and clinicopathological relationships. Brain. 2011;134(Pt 9): dell'aquila C, Zoccolella S, Cardinali V, de Mari M, Iliceto G, Tartaglione B, Lamberti P, Logroscino G. Predictors of survival in a series of clinically diagnosed progressive supranuclear palsy patients.parkinsonism Relat Disord. 2013;19(11): Fuchs J, Nilsson C, Kachergus J, Munz M, Larsson EM, Schüle B, Langston JW, Middleton FA, Ross OA, Hulihan M, Gasser T, Farrer MJ. Phenotypic variation in a large Swedish pedigree due to SNCA duplication and triplication. Neurology. 2007;68: Bozi M, Papadimitriou D, Antonellou R, Moraitou M, Maniati M, Vassilatis DK, Papageorgiou SG, Leonardos A, Tagaris G, Malamis G, Theofilopoulos D, Kamakari S, Stamboulis E, Hadjigeorgiou GM, Athanassiadou A, Michelakakis H, Papadimitriou A, Gasser T, Stefanis L. Genetic assessment of familial and early-onset Parkinson's disease in a Greek population. Eur J Neurol doi: /ene Harper PS. The epidemiology of Huntington's disease. Hum Genet. 1992;89: Roos RA. Huntington's disease: a clinical review. Orphanet J Rare Dis. 2010;5: Collinge J. Prion diseases of humans and animals: their causes and molecular basis. Annu Rev Neurosci. 2001;24: Rabinovici GD, Wang PN, Levin J, Cook L, Pravdin M, Davis J, DeArmond SJ, Barbaro NM, Martindale J, Miller BL, Geschwind MD. First symptom in sporadic Creutzfeldt-Jakob disease. Neurology. 2006;66: Zerr I, Schulz-Schaeffer WJ, Giese A, Bodemer M, Schröter A, Henkel K, Tschampa HJ, Windl O, Pfahlberg A, Steinhoff BJ, Gefeller O, Kretzschmar HA, Poser S. Current clinical diagnosis in Creutzfeldt-Jakob disease: identification of uncommon variants. Ann Neurol. 2000;48: Zerr I, Kallenberg K, Summers DM, Romero C, Taratuto A, Heinemann U, Breithaupt M, Varges D, Meissner B, Ladogana A, Schuur M, Haik S, Collins SJ, Jansen GH, Stokin GB, Pimentel J, Hewer E, Collie D, Smith P, Roberts H, Brandel JP, van Duijn C, Pocchiari M, Begue C, Cras P, Will RG, Sanchez-Juan P. Updated clinical diagnostic criteria for sporadic Creutzfeldt-Jakob disease. Brain. 2009;132(Pt 10): doi: / brain/awp191. Erratum in: Brain. 2012;135(Pt 4): McMurtray A, Clark DG, Christine D, Mendez MF. Early-onset dementia: frequency and causes compared to late-onset dementia. Dement Geriatr Cogn Disord. 2006;21: Jellinger KA. The enigma of mixed dementia. Alzheimers Dement. 2007;3: Markus HS, Martin RJ, Simpson MA, Dong YB, Ali N, Crosby AH, Powell JF. Diagnostic strategies

11 18 Χρήστος Κορός in CADASIL. Neurology. 2002;59: Thomas NJ, Morris CM, Scaravilli F, Johansson J, Rossor M, De Lange R, St Clair D, Nicoll J, Blank C, Coulthard A, Bushby K, Ince PG, Burn D, Kalaria RN. Hereditary vascular dementia linked to notch 3 mutations. CADASIL in British families. Ann N Y Acad Sci. 2000;903: Joseph FG, Lammie GA, Scolding NJ. CNS lupus: a study of 41 patients. Neurology. 2007;69: Dalmau J, Rosenfeld MR. Paraneoplastic syndromes of the CNS. Lancet Neurol. 2008;7: Rosenfeld MR, Dalmau J. Anti-NMDA-Receptor Encephalitis and Other Synaptic Autoimmune Disorders. Curr Treat Options Neurol. 2011;13: Hu WT, Murray JA, Greenaway MC, Parisi JE, Josephs KA. Cognitive impairment and celiac disease. Arch Neurol. 2006;63: Mocellin R, Walterfang M, Velakoulis D. Hashimoto's encephalopathy : epidemiology, pathogenesis and management. CNS Drugs. 2007;21: Mijajlovic M, Mirkovic M, Dackovic J, Zidverc- Trajkovic J, Sternic N. Clinical manifestations, diagnostic criteria and therapy of Hashimoto's encephalopathy: report of two cases. J Neurol Sci. 2010;288: Minagar A, Commins D, Alexander JS, Hoque R, Chiappelli F, Singer EJ, Nikbin B, Shapshak P. NeuroAIDS: characteristics and diagnosis of the neurological complications of AIDS. Mol Diagn Ther. 2008;12: Nightingale S, Michael BD, Defres S, Benjamin LA, Solomon T. Test them all; an easily diagnosed and readily treatable cause of dementia with life-threatening consequences if missed. Pract Neurol. 2013;13: Papadopoulou M, Rentzos M, Vagiakis E, Zouvelou V, Potagas C, Bonakis A, Chatzipanagiotou S, Ioannidis A, Nicolaou C, Vassilopoulos D. An unusual case of insomnia associated with Whipple encephalopathy: first case reported from Greece. Neurol Sci. 2005;26(3): Matthews BR, Jones LK, Saad DA, Aksamit AJ, Josephs KA. Cerebellar ataxia and central nervous system whipple disease. Arch Neurol. 2005;62: Heckman GA, Hawkins C, Morris A, Burrows LL, Bergeron C. Rapidly progressive dementia due to Mycobacterium neoaurum meningoencephalitis. Emerg Infect Dis. 2004;10: Bobholz JA, Rao SM. Cognitive dysfunction in multiple sclerosis: a review of recent developments. Curr Opin Neurol. 2003;16: Potagas C, Giogkaraki E, Koutsis G, Mandellos D, Tsirempolou E, Sfagos C, Vassilopoulos D.Cognitive impairment in different MS subtypes and clinically isolated syndromes. J Neurol Sci. 2008;267(1-2): Küker W, Nägele T, Thiel E, Weller M, Herrlinger U. Primary central nervous system lymphomas (PCNSL): MRI response criteria revised. Neurology. 2005;65: Victor M. Alcoholic dementia. Can J Neurol Sci. 1994;21: Cheon Y, Park J, Joe KH, Kim DJ. The effect of 12-week open-label memantine treatment on cognitive function improvement in patients with alcohol-related dementia. Int J Neuropsychopharmacol. 2008;11: Heinemann U, Gawinecka J, Schmidt C, Zerr I. Differential diagnosis of rapid progressive dementia. European Neurological Review 2010;5: Ridha B, Josephs KA. Young-onset dementia: a practical approach to diagnosis. Neurologist. 2006;12: Papageorgiou SG, Koros C. Rapidly progressive dementia- Clinical aspects and management. European Neurological Review, 2011;6:

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος ΑΝΟΙΑ Η απώλεια, συνήθως προιούσα,των νοητικών λειτουργιών, χωρίςδιαταραχήτηςαντίληψηςκαι του επιπέδου συνείδησης ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΟΙΑΣ ΚΑΤA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΕΣ Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου

ΑΝΟΙΕΣ Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου 1 ΑΝΟΙΕΣ Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου ΑΝΟΙΑ: Γενικά στοιχεία - Ορισμοί Ως άνοια (α + νούς) θεωρείται η παθολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από επίκτητη και σοβαρή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Μετωποκροταφική Άνοια. Δρ. Δερμιτζάκης Μανώλης Νευρολόγος

Μετωποκροταφική Άνοια. Δρ. Δερμιτζάκης Μανώλης Νευρολόγος Μετωποκροταφική Άνοια Δρ. Δερμιτζάκης Μανώλης Νευρολόγος Δομή της παρουσίασης: Α. Pick, Νόσος Pick, Σωμάτια Pick Το πρόβλημα της ταξινόμησης: - μετωποκροταφική άνοια - γνωσιακή σημασιολογική άνοια - προϊούσα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αγγειακή άνοια. Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος. B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη

Αγγειακή άνοια. Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος. B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη Αγγειακή άνοια Σταματία Ρηγοπούλου Νευρολόγος B Νοσοκομείο ΙΚΑ-Θεσ/νίκη Τι είναι αγγειακή άνοια; Η αγγειακή άνοια θεωρείται η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από σοβαρή γνωστική απώλεια λόγω: αγγειακής εγκεφαλικής

Διαβάστε περισσότερα

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson Ζήκου Αναστασία, Μούκα Βασιλική, Μούκα Γεωργία, Κώστα Παρασκευή, Ξύδης Βασίλειος, Αργυροπούλου Ι. Μαρία.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί Μνήμης. Άνοιες: Κλινική Εικόνα και Μοριακοί Μηχανισμοί. Ζαγανάς Ιωάννης. Ιανουάριος 2011

Μηχανισμοί Μνήμης. Άνοιες: Κλινική Εικόνα και Μοριακοί Μηχανισμοί. Ζαγανάς Ιωάννης. Ιανουάριος 2011 Μηχανισμοί Μνήμης Άνοιες: Κλινική Εικόνα και Μοριακοί Μηχανισμοί Ζαγανάς Ιωάννης Ιανουάριος 2011 «Oι χαρές, οι απολαύσεις, το γέλιο και η ευχαρίστηση, αλλά και οι λύπες, ο πόνος, η μελαγχολία και ο θρήνος,

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας 67 ετών με ταχέως εξελισσόμενη άνοια

Άνδρας 67 ετών με ταχέως εξελισσόμενη άνοια 316 ΕΠΙΛΥΣΗ ΚΛΙΝΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Άνδρας 67 ετών με ταχέως εξελισσόμενη άνοια Θ. Τσέλιου, Β. Σκαρλάτου, Β. Κίντος, Σ. Ξυλογιαννοπούλου, Σ. Κατσουλάκου, Δ. Ράλλης Νευρολογικό Τμήμα, Γενικό Νοσοκομείο «Τζάνειο»,

Διαβάστε περισσότερα

Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους. Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ

Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους. Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ Oι νευροπαθολογικές αλλοιώσεις στις άνοιες και η εκτίµησή τους Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρική Σχολή ΑΠΘ Aνοια ακριβής συχνότητα επιπολασµός των διαφόρων τύπων άνοιας???? διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το ICD-10 (1997):

Ορισμός. Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το ICD-10 (1997): Ορισμός Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το ICD-10 (1997): «Η άνοια είναι ένα σύνδρομο που οφείλεται σε εγκεφαλική νόσο συνήθως εξελικτική ή χρόνια, στο οποίο διαπιστώνεται διαταραχή πολλών ανώτερων φλοιωδών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ. Δεύτερη Έκδοση TIMOTHY J FOWLER DM FRCP ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ. Δεύτερη Έκδοση TIMOTHY J FOWLER DM FRCP ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ Δεύτερη Έκδοση C DAVID MARSDEN FRS DSC FRCP FRCPsych TIMOTHY J FOWLER DM FRCP ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΣΧΑΛΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΑΡΑΖΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΕΛΙΣΑΒΕΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

Άνοιες. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου. Επίκ. Καθηγητής Νευρολογίας. B Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών. Νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟΝ

Άνοιες. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου. Επίκ. Καθηγητής Νευρολογίας. B Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών. Νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟΝ Άνοιες Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επίκ. Καθηγητής Νευρολογίας B Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟΝ Νοητικές Λειτουργίες αφαιρετική σκέψη επίλυση προβλημάτων επιτελικές λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική εξέταση. Πλήρης κλινική εξέταση Πολλά περιστατικά δεν είναι νευρολογικά

Κλινική εξέταση. Πλήρης κλινική εξέταση Πολλά περιστατικά δεν είναι νευρολογικά ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΙΚΟΥ Έκταση και σημασία Στα μικρά μηρυκαστικά πολύ συχνές Για 2005 το 50 % στην κλινική Ιάσιμες και μη ιάσιμες Χρόνιες εγκεφαλoπάθειες - εγκεφαλίτιδες Ζωοανθρωπονόσοι Ιστορικό α) Είδος, ηλικία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 2013-2014 ΚΑΛΛΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΡΑΡΚΙΝSON ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΑLZHEIMER ΕΠΙΛΗΨΙΑ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ GUILLIAN BARRE ΕΓΚΕΦΑΛΙΤΙΔΑ ΝΩΤΙΑΙΑ ΜΥΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 3 ο

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 3 ο Τεύχος 6 ο - Άρθρο 3 ο ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΑ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER 11 Ιουνίου, 2010 Ομάδα εργασίας άνοιας νόσου Alzheimer Μετάφραση-επεξεργασία: Τσίντου Μαγδαληνή* Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. *Editor

Διαβάστε περισσότερα

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑΚΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας νοσηρότητας και θνητότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η Νόσος Alzheimer σήμερα!

Η Νόσος Alzheimer σήμερα! Η Νόσος Alzheimer σήμερα! Δρ Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων Εγκεφάλου - Ιατρείου Μνήμης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Άλλοτε αµφιβληστροειδίτιδα άλλοτε χοριοειδίτιδα

Άλλοτε αµφιβληστροειδίτιδα άλλοτε χοριοειδίτιδα Σαρκοείδωση Άλλοτε αµφιβληστροειδίτιδα άλλοτε χοριοειδίτιδα Σύφιλη Λέµφωµα Αριθµός εστιών Εστιακή Τοξοπλάσµωση Ρετινοβλάστωµα Κυστικέρκωση Πολυεστιακή ARN Φυµατίωση Μύκητες Σ. λευκών κηλίδων Birdshot VKH

Διαβάστε περισσότερα

ΣKΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ

ΣKΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣKΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ Ενότητα 2 Διάγνωση & Διαφορική διάγνωση της ΣΚΠ Λευκοδυστροφίες Ευφροσύνη Σ. Κουτσουράκη (Επικ. Καθηγήτρια) ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού

Παρουσίαση περιστατικού Παρουσίαση περιστατικού 1 Τζήμου Μαρία, Ειδικευόμενη Παθολογίας Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Καθηγητής: Αστέριος Καραγιάννης Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Παρουσίαση περιστατικού 2 Ασθενής,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αγγειακή άνοια. Λιάμης Γεώργιος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αγγειακή άνοια. Λιάμης Γεώργιος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Αγγειακή άνοια Λιάμης Γεώργιος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Άνοια-Ορισμός Διαταραχή που χαρακτηρίζεται από εξασθένηση της μνήμης και τουλάχιστον μιας ακόμη νοητικής

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Alzheimer: Η πρόκληση του 21 ου αιώνα

Νόσος Alzheimer: Η πρόκληση του 21 ου αιώνα Νόσος Alzheimer: Η πρόκληση του 21 ου αιώνα ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Νευρολόγος Ψυχίατρος Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων Εγκεφάλου - Ιατρείου Μνήμης Νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Φυσική ιστορία της νόσου Πάρκινσον Διάγνωση 5 έτη 10 έτη 15 έτη Εξέλιξη Δυσκαμψία Βραδυκινησία

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ. Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Σχολείο Τροφικής Αλλεργίας» Ελληνική Παιδοαλλεργιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Η διαγνωστική προσέγγιση των ανοιών

Η διαγνωστική προσέγγιση των ανοιών Η διαγνωστική προσέγγιση των ανοιών Νικόλαος Παπαναγιώτου Παθολόγος - Γηρίατρος Γηριατρικό - Γεροντολογικό Ιατρείο ΝΙΜΙΤΣ ην προσεχή εικοσαετία η Ελλάδα θα είναι η γηραιότερη χώρα της Ευρώπης. Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση

Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση ασθενoύς με νεφραγγειακή υπέρταση Γκαλιαγκούση Ευγενία MD, PhD Medical School, King s College University of London Νεφραγγειακή νόσος Safian RD,NEJM,2001 Αιτίες στένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή βάση της νόσου Alzheimer. Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Μοριακή βάση της νόσου Alzheimer. Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας University of Thessaly School of Medicine Μοριακή βάση της νόσου Alzheimer Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Νόσος Alzheimer Πληθυσμό >65 ετών Επίπτωση: 1.275 νέα περιστατικά/100.000/έτος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION ΣΠΟΓΓΩ ΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION ΣΠΟΓΓΩ ΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΠΑΘΕΙΕΣ ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION ΣΠΟΓΓΩ ΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΠΑΘΕΙΕΣ Εργαστήριο Παθολογικής Ανατοµικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιευθυντής: Καθηγητής Ε.Σ.ΠΑΤΣΟΥΡΗΣ Τα νοσήµατα prion (σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες) απαρτίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Αντώνης Ρόμπος Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη πολλαπλή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ Γιαννοπούλου Γ. Κωνσταντίνα Επιμελήτρια Α Υπεύθυνη Ιατρείου Άνοιας Γ.Ν.Α. Λαϊκό ΕΙΣΑΓΩΓΗ Tεκμηριωμένες φαρμακευτικές μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1,

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1, 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Ογκολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση είναι μια συνήθης επιπλοκή

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER σήμερα

Η ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER σήμερα ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 210 317160-3 Το παρόν τεύχος επιμελήθηκε η επιστημονική ομάδα της ΚΛΙΜΑΚΑ Σύνταξη Αρχειοθέτηση Αφρ. Στελούδη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η νοσος 1 Alzheimer σήμερα Αρχικά στάδια 2 της νόσου Οφέλη από την 3 έγκαιρη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας Μοριακή Βάση Γενετικών Ασθενειών Σύνδρομο Lesch-Nyhan Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Εισαγωγή Σπάνια (συνδεδεμένη με

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΑΛΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ ΗΣ Σ Χ Ο Λ Η Ε Π Α Γ Γ Ε Λ Μ Α Τ Ω Ν ΥΓ ΕΙ Α Σ Κ Α Ι Π Ρ Ο ΝΟΙΑΣ Τ Μ Η Μ Α Ν Ο Σ Η Λ Ε Υ Τ Ι Κ Η Σ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΘΡΟΜΒΟΠΕΝΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΑ ΜΕ ΑΤΥΠΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΘΡΟΜΒΟΠΕΝΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΑ ΜΕ ΑΤΥΠΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΟΡΦΥΡΑ ΜΕ ΑΤΥΠΗ 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Αιματολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ!ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ!ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ!ΚΝΣ!

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ!ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ!ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ!ΚΝΣ! ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣΕΠΙΠΛΟΚΕΣΛΟΙΜΩΞΕΩΝΚΝΣ ΜΑΡΘΑΣΠΗΛΙΩΤΗ Νευρολόγος Α ΝευρολογικήΚλινική ΝοσοκομείοΑΧΕΠΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ15/12/2012 ΕΝΤΟΠΙΣΗΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΩΝΕΠΙΠΛΟΚΩΝ ΚΝΣ/ΠΝΣ ΚΝΣ Εγκέφαλος Μήνιγγες Νωτιαίος μυελός ΠΣ Περιφερικά

Διαβάστε περισσότερα

Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία. Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος

Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία. Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος Ο αυτισμός είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή, στο πλαίσιο της οποίας η γνωσιακή δυσλειτουργία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΙΝΘΗΡΟΓΡΑΦΗΜΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ - ΚΝΣ Στοιχεία Ανατομίας Φυσιολογίας

ΣΠΙΝΘΗΡΟΓΡΑΦΗΜΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ - ΚΝΣ Στοιχεία Ανατομίας Φυσιολογίας Εργαστήριο Πυρηνικής Ιατρικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 2014-2015 Σπινθηρογραφική Απεικόνιση Εγκεφάλου - ΚΝΣ Παναγιώτης Αν. Γεωργούλιας Αν. Καθηγητής Πυρηνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ

ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ Ευσταθίου Μ., Μήκα Α., Ντούνης Χ., Σαρδέλη Ι., Γρηγοράκη Δ., Τσακαλάκη Α., Σκούντζος Γ., Κέντον Θ., Καββαδίας Σ. ΤΜΗΜΑ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Εγκρίθηκαν κατά τη συνεδρίαση της PRAC στις 6-9 Ιανουαρίου 2015

Εγκρίθηκαν κατά τη συνεδρίαση της PRAC στις 6-9 Ιανουαρίου 2015 22 Ιανουαρίου 2015 EMA/PRAC/63325/2015 Επιτροπή Φαρμακοεπαγρύπνησης-Αξιολόγησης Κινδύνου Συστάσεις της Επιτροπής Φαρμακοεπαγρύπνησης- Αξιολόγησης Κινδύνου (PRAC) σχετικά με ενδείξεις που αιτιολογούν επικαιροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Απεικόνιση εγκεφάλου με διάχυση (diffusion imaging)

Απεικόνιση εγκεφάλου με διάχυση (diffusion imaging) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Απεικόνιση εγκεφάλου με διάχυση (diffusion imaging) Βασικές αρχές και κλινικές

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Απεικονιστικά χαρακτηριστικά της PML στην Μαγνητική Τομογραφία

Απεικονιστικά χαρακτηριστικά της PML στην Μαγνητική Τομογραφία Απεικονιστικά χαρακτηριστικά της PML στην Μαγνητική Τομογραφία Καλπαξή Αγγελική, Βελονάκης Γεώργιος, Πούλου Λουκία, Καραβασίλης Ευστράτιος, Τούλας Παναγιώτης, Κελέκης Δημήτριος. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ CJ. Απώλεια νευρώνων, αύξηση του αριθµού των ινωδών αστροκυττάρων (αντιδραστική γλοίωση)

ΝΟΣΟΣ CJ. Απώλεια νευρώνων, αύξηση του αριθµού των ινωδών αστροκυττάρων (αντιδραστική γλοίωση) ΝΟΣΗΜΑΤΑ PRION Nόσοι από prion Χαρακτηριστικές, αλλά όχι πάντοτε παρούσες, είναι οι αµυλοειδείς πλάκες, υποστρόγγυλοι σχηµατισµοί µε τις χρωστικές ιδιότητες του αµυλοειδούς και ανοσοϊστοχηµική θετικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ Ι (ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΣΙΒΓΟΥΛΗΣ AΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (AEE) είναι κάθε κλινικό σύνδρομο,

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1.

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ Μια γενικώς αποδεκτή ταξινόµηση είναι σήµερα του HAGBERG που στηρίζεται στην κλινική εικόνα και την τοπογραφική κατανοµή των κινητικών αναπηριών όπου διακρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

22-23-24 ΔΙΑΚΛΙΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ ΜΑΪΟΣ 2015

22-23-24 ΔΙΑΚΛΙΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ ΜΑΪΟΣ 2015 2 ΔΙΑΚΛΙΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ «Διαγνωστικά και θεραπευτικά διλήμματα στην ΣΚΠ Η Πολλαπλή Σκλήρυνση ως Νευρο-Ψυχιατρική νόσος» THE MET HOTEL Θεσσαλονίκη 22-23-24 ΜΑΪΟΣ 2015 Οι Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΗ ΑΝΟΙΑ ΤΥΠΟΥ ALZHEIMER: ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΡΗΜΑΤΑ

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΗ ΑΝΟΙΑ ΤΥΠΟΥ ALZHEIMER: ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΡΗΜΑΤΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Κίτσα Ορθοδοξία Μεϊμάρογλου Σοφία ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΗ ΑΝΟΙΑ ΤΥΠΟΥ ALZHEIMER: ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΡΗΜΑΤΑ Πτυχιακή Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της εμβρυικής Μαγνητικής Τομογραφίας. εγκεφάλου στην πρώιμη διάγνωση της Οζώδους Σκλήρυνσης

Η συμβολή της εμβρυικής Μαγνητικής Τομογραφίας. εγκεφάλου στην πρώιμη διάγνωση της Οζώδους Σκλήρυνσης Η συμβολή της εμβρυικής Μαγνητικής Τομογραφίας εγκεφάλου στην πρώιμη διάγνωση της Οζώδους Σκλήρυνσης Ζήκου Αναστασία, Aνδριανοπούλου Άρτεμης, Ξύδης Βασίλειος, Μαρία Ι. Αργυροπούλου. Εργαστήριο Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΠΑΡΑΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ. Σ. ΜΠΟΣΤΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΥ Καθηγήτρια Νευρολογίας ΑΠΘ

ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΠΑΡΑΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ. Σ. ΜΠΟΣΤΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΥ Καθηγήτρια Νευρολογίας ΑΠΘ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΠΑΡΑΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ Σ. ΜΠΟΣΤΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΥ Καθηγήτρια Νευρολογίας ΑΠΘ ΠΑΡΑΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΠΑΡΑΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΜΗ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΠΑΡΑΝΕΟΠΛΑΣΜΑ -ΤΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΜΗ ΜΕΤΑΣΤΑΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΒΑΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΝΕΟΓΝΙΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΜΦΡΑΚΤΟ

ΝΕΥΡΟΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΒΑΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΝΕΟΓΝΙΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΜΦΡΑΚΤΟ ΝΕΥΡΟΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΒΑΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΝΕΟΓΝΙΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΜΦΡΑΚΤΟ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΑΣΗΜΙΝΑ¹,ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΕΦΡΟΣΥΝΗ²,ΧΡΕΛΙΑ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ²,ΣΙΔΕΡΗ ΝΑΤΑΛΙ¹,ΠΑΣΤΡΩΜΑ ΑΓΓΕΛΙΚΗ¹,ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ¹,ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΘΙΛΔΗ¹

Διαβάστε περισσότερα

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων Δοκιμασίες κοπράνων Γιώργος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος, Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Υπεύθυνος Ενδοσκοπήσεων & Ιατρείου Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Nοσημάτων του Εντέρου Μονάδα Γαστρεντερολογίας και Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Παθολογική Κλινική Γ.Ν. «Η Παμμακάριστος» ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Κωνσταντινίδης Ιωάννης Συντ. Διευθυντής Μανιατάκου Μαρία Επικ. Παθολόγος Παρούσα νόσος Άνδρας 38 ετών με: Εμπύρετο

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ/ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ. Αιματολογικές παθήσεις

ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ/ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ. Αιματολογικές παθήσεις ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ/ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Αιματολογικές παθήσεις Αιμοσφαιρινοπάθειες Μεσογειακή αναιμία ή θαλασσαιμία ομόζυγη (νόσος Cooley) Δρεπανοκυτταρική αναιμία ομόζυγος με Π.Α. 67%

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα