ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗ ΥΑΡΑΚΣΖΡΗΜΟ ΛΔΠΣΧΝ ΤΜΔΝΗΧΝ NiO ΜΔ ΝΑΝΟΧΜΑΣΗΓΗΑ Au ΚΑΗ ΔΦΑΡΜΟΓΖ ΣΟΤ Δ ΑΗΘΖΣΖΡΔ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ ΥΑΜΖΛΖ ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗ ΥΑΡΑΚΣΖΡΗΜΟ ΛΔΠΣΧΝ ΤΜΔΝΗΧΝ NiO ΜΔ ΝΑΝΟΧΜΑΣΗΓΗΑ Au ΚΑΗ ΔΦΑΡΜΟΓΖ ΣΟΤ Δ ΑΗΘΖΣΖΡΔ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ ΥΑΜΖΛΖ ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ"

Transcript

1 ΔΘΝΗΚΟ ΜΔΣΟΒΗΟ ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΗΟ ΔΙΑΣΜΗΜΑΣΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΣΑΠΣΤΥΙΑΚΩΝ ΠΟΤΔΩΝ (Δ.Π.Μ..): "ΔΠΗΣΖΜΖ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΛΗΚΧΝ" ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗ ΥΑΡΑΚΣΖΡΗΜΟ ΛΔΠΣΧΝ ΤΜΔΝΗΧΝ NiO ΜΔ ΝΑΝΟΧΜΑΣΗΓΗΑ Au ΚΑΗ ΔΦΑΡΜΟΓΖ ΣΟΤ Δ ΑΗΘΖΣΖΡΔ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ ΥΑΜΖΛΖ ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ ΜΕΣΑΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΥΑΣΕΖΜΑΝΧΛΖ ΜΟΤΣΑΚΑ ΥΡΖΣΟ Μητανικού της Επιστήμης Τλικών, Πανεπιστημίοσ Ιωαννίνων ΔΠΗΒΛΔΦΖ: Κ. ΥΑΡΙΣΙΔΗ Αναπληρωτής Καθηγητής τολή Υημικών Μητανικών Ε.Μ.Π.

2 ΑΘΖΝΑ, Μάρτιος 2012 ΔΘΝΗΚΟ ΜΔΣΟΒΗΟ ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΗΟ ΔΙΑΣΜΗΜΑΣΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΣΑΠΣΤΥΙΑΚΩΝ ΠΟΤΔΩΝ (Δ.Π.Μ..): "ΔΠΗΣΖΜΖ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΛΗΚΧΝ" ΑΝΑΠΣΤΞΖ ΚΑΗ ΥΑΡΑΚΣΖΡΗΜΟ ΛΔΠΣΧΝ ΤΜΔΝΗΧΝ NiO ΜΔ ΝΑΝΟΧΜΑΣΗΓΗΑ Au ΚΑΗ ΔΦΑΡΜΟΓΖ ΣΟΤ Δ ΑΗΘΖΣΖΡΔ ΤΓΡΟΓΟΝΟΤ ΥΑΜΖΛΖ ΘΔΡΜΟΚΡΑΗΑ ΜΕΣΑΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΥΑΣΕΖΜΑΝΧΛΖ ΜΟΤΣΑΚΑ ΥΡΖΣΟ Μητανικού της Επιστήμης Τλικών, Πανεπιστημίοσ Ιωαννίνων ΣΡΗΜΔΛΖ ΔΞΔΣΑΣΗΚΖ ΔΠΗΣΡΟΠΖ: Κ. ΥΑΡΙΣΙΔΗ, Αναπληρωτής Καθηγητής Ε.Μ.Π. Π. ΠΙΗ, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Ε. ΥΡΙΣΟΦΟΡΟΤ, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΑΘΖΝΑ, Μάρτιος 2012

3

4 Εσταριστίες Η παπούζα μεηαπηςσιακή επγαζία εκπονήθηκε ζηο Ινζηιηούηο Θευπηηικήρ και Φςζικήρ Φημείαρ ηος Εθνικού Ιδπύμαηορ Επεςνών, ςπό ηην επίβλετη ηηρ Σσολήρ ηυν Φημικών Μησανικών ηος Εθνικού Μεηζόβιος Πολςηεσνείος, ζηα πλαίζια ηος Διαημημαηικού Ππογπάμμαηορ Μεηαπηςσιακών Σποςδών «Επιζηήμη και Τεσνολογία Υλικών». Θα ήθελα να εςσαπιζηήζυ θεπμά ηον Δπ. Φαπιηίδη Κυνζηανηίνο για ηην ανάθεζη και επίβλετη ηηρ παπούζηρ διπλυμαηικήρ επγαζίαρ, καθώρ επίζηρ και για ηην πολύηιμη καθοδήγηζη και βοήθεια ηος καηά ηη διεκπεπαίυζη. Επίζηρ θα ήθελα να εςσαπιζηήζυ ηη Τζικοςπκιηούδη Βαζιλική και ηον Καπηζυνάκη Γιάννη καθώρ και ηο ςπόλοιπο πποζυπικό ηος επγαζηηπίος για ηη ζςνεπγαζία ηοςρ και ηη βοήθεια ηοςρ ζηην ολοκλήπυζη ηηρ διπλυμαηικήρ επγαζίαρ. Επιπλέον θα ήθελα να εκθπάζυ ηιρ εςσαπιζηίερ μος ζηοςρ επεςνηηέρ ηος ΕΙΕ, Δπ. Μισάλη Κομπίηζα και Δπ. Μαπία Κάνδςλα, για ηην άτογη ζςνεπγαζία, ηην ζημανηική βοήθεια ηοςρ ζηην σπήζη ηος εξοπλιζμού ηος Επγαζηηπίος Εθαπμογών Laser και για ηην επιζηημονική καθοδήγηζη πος πποζέθεπαν καηά ηη πειπαμαηική και ζςγγπαθική διαδικαζία. Τέλορ εςσαπιζηώ ηοςρ θίλοςρ και ηην οικογένεια μος για ηην ζηήπιξη πος μος παπέσοςν όλα αςηά ηα σπόνια.

5 Περίληψη Σηελ παξνύζα εξγαζία πεξηγξάθεηαη ε αλάπηπμε θαη ν ραξαθηεξηζκόο ιεπηώλ πκελίωλ νμεηδίνπ ηνπ ληθειίνπ (NiO) κε δηεζπαξκέλα λαλνζωκαηίδηα ρξπζνύ θαη ελ ζπλερεία ε ρξήζε ηνπο ζε αηζζεηήξα πδξνγόλνπ. Τα ιεπηά πκέληα αλαπηύρζεθαλ κε ηηο κεζόδνπο ηεο ηνληνβνιήο ζπλερνύο ξεύκαηνο (DC sputtering) θαη ηεο ηνληνβνιήο κε ρξήζε magnetron (DC reactive magnetron sputtering). Σηε ζπλέρεηα έγηλε ελαπόζεζε λαλνζωκαηηδίωλ ρξπζνύ ζηελ επηθάλεηα ηνπο κε ηε κέζνδν ηεο Παικηθήο Ελαπόζεζεο κε laser. Ο ραξαθηεξηζκόο ηωλ πκελίωλ έγηλε κε ηε ηερληθή ηεο πεξίζιαζεο αθηίλωλ Χ (X Ray Diffraction -XRD), ειεθηξνληθή κηθξνζθόπηα ζάξωζεο (scanning electron microscopy-sem), θαζκαηνγξαθία ελεξγεηαθήο δηαζπνξάο αθηίλωλ Χ (Energydispersive X-ray spectroscopy), θαη λαλνδηείζδπζε (nanoindentation). Ο ραξαθηεξηζκόο ηωλ αηζζεηήξωλ ζε αέξην κίγκα πδξνγόλνπ έγηλε ζηελ εηδηθή δηάηαμε ηνπ Εξγαζηεξίνπ Τερληθώλ θαη Εθαξκνγώλ laser ηνπ Εζληθνύ Ιδξύκαηνο Εξεπλώλ. Σην πξώην θεθάιαην δίλνληαη θάπνηνη βαζηθνί νξηζκνί θαη ζεωξεηηθέο έλλνηεο ζρεηηθά κε ηνπο εκηαγωγνύο, ην νμείδην ηνπ ληθειίνπ, ηνπο αηζζεηήξεο θαη ηελ αλίρλεπζε ηνπ πδξνγόλν. Σην δεύηεξν θεθάιαην γίλεηαη αλαθνξά ζηα ιεπηά πκέληα θαη ηα ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά ηνπο θαζώο θαη ζηνηρεία ζεωξίαο θαη παξνπζηάδνληαη νη κέζνδνη ελαπόζεζεο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ηελ αλάπηπμε ηωλ πκελίωλ θαη ηωλ λαλνζωκαηηδίωλ ρξπζνύ, δειαδή ε κέζνδνο ηεο Ινληνβνιήο θαη ηεο Παικηθήο Ελαπόζεζεο κε laser. Σην ηξίην θεθάιαην πεξηγξάθνληαη νη ηερληθέο πνπ ρξεζηκνπνηήζεθαλ γηα ην ραξαθηεξηζκό ηωλ πκελίωλ θαη ε δηάηαμε αλίρλεπζεο πδξνγόλνπ. Σην ηέηαξην θεθάιαην παξαηίζεληαη ηα απνηειέζκαηα ηνπ ραξαθηεξηζκνύ. Σην πέκπην θεθάιαην ζρνιηάδνληαη ηα απνηειέζκαηα ηνπ ραξαθηεξηζκνύ ελώ πξνηείλνληαη ζέκαηα γηα πεξαηηέξω έξεπλα.

6 Περίληψη At this thesis the growth of NiO thin films, their hydrogen sensing capabilities and the usage of Au nanoparticles as catalyst for the sensing mechanism, are studied respectively. The NiO thin films were fabricated using DC sputtering and DC reactive magnetron sputtering and Au nanoparticles were deposited on NiO with Pulsed Laser Deposition. Characterization of thin films was performed with X Ray Diffraction (XRD), scanning electron microscopy (SEM), Energy-dispersive X-ray spectroscopy and nanoindentation techniques. The gas sensing characterization was performed at the Laser Applications Lab of the National Hellenic Research Foundation using a custom made instrument for this purpose. The first chapter contains basic information about semiconductors, nickel oxide, sensors and hydrogen sensing mechanism. The second chapter is about thin films, the theory of their formation and the fabrication techniques used for this thesis. At the third chapter the characterization techniques used are described. In the fourth chapter the results of the characterization are given. In the fifth chapter the annotation of results and proposals for further research on the topic are given

7 Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λεπηά πκέληα Αηνκηθνί Μεραληζκνί θαη Τξόπνη Αλάπηπμεο Λεπηώλ Υκελίωλ Τξηρνεηδήο Θεωξία Ππξελνπνίεζεο (Capillary Nucleation Theory) Θεωξία ζεξκνθξαζηαθώλ δωλώλ γηα ηελ αλάπηπμε ηωλ ιεπηώλ πκελίωλ Τερληθέο ελαπόζεζεο ιεπηώλ πκελίωλ α Ινληνβνιή ζπλερνύο ξεύκαηνο (DC sputtering) β Φπζηθά θαη ρεκηθά θαηλόκελα ζηελ δηαδηθαζία ηεο Ινληνβνιήο γ Δπίδξαζε ηνπ ζηόρνπ θαη ν ζπληειεζηήο εμαγωγήο δ Παικηθή Δλαπόζεζε κε laser (Pulsed Laser Deposition PLD) ε Αξρέο ηεο κεζόδνπ PLD Βηβιηνγξαθία 15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ηκηαγωγνί α Ηκηαγωγνί Ιδηόηεηεο Ηκηαγωγώλ β Η αγωγηκόηεηα ζηνπο εκηαγωγνύο γ Δίδε Ηκηαγωγώλ Τν νμείδην ηνπ ληθειίνπ (NiO) α. Γνκή θαη Φαξαθηεξηζηηθά β Ηκηαγωγηκόηεηα ζην NiO Αγωγηκόηεηα ζε πεξηβάιινλ αεξίωλ α Δπηθαλεηαθά θαηλόκελα 20 i

8 Περιεχόμενα 2.3.β Αληαιιαγή θνξηίωλ κε ην πιηθό - κνληέιν κεηαθνξάο θνξηίνπ (Charge Transfer Model-CTM) γ Πνιπθξπζηαιιηθόηεηα θαη κεηαθνξά θνξηίνπ δ Ναλνζωκαηίδηα ρξπζνύ ωο θαηαιύηεο Αηζζεηήξεο α Φαξαθηεξηζηηθά αηζζεηήξωλ β Πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηνπο αηζζεηήξεο Βηβιηνγξαθία 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Πεξίζιαζε αθηίλωλ Φ Ηιεθηξνληθό Μηθξνζθόπην Σάξωζεο (Scanning Electron Microscope-SEM) θαη Φαζκαηνζθνπία Γηαζπνξάο Δλέξγεηαο αθηίλωλ Φ (Energy Dispersive X-ray spectroscopy-edx) Ναλνδηείζδπζε α Ναλνδηείζδπζε (Nanoindentation) Δπηθαλεηώλ & Λεπηώλ Υκελίωλ β Πεηξακαηηθή δηάηαμε λαλνδηείζδπζεο γ Βαζηθέο αξρέο Φαξαθηεξηζκόο αηζζεηήξωλ ζε πεξηβάιινλ αεξίωλ α Αξρή ιεηηνπξγίαο β Πεηξακαηηθή δηάηαμε Βηβιηνγξαθία 47 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Απνηειέζκαηα λαλνδηείζδπζεο Απνηειέζκαηα κηθξνζθνπίαο ζάξωζεο αθίδαο (SPM) Απνηειέζκαηα ειεθηξνληθήο κηθξνζθνπίαο ζάξωζεο (SEM) Απνηειέζκαηα θαζκαηνζθνπίαο δηαζπνξάο ελέξγεηαο αθηίλωλ Φ (EDX) Απνηειέζκαηα πεξίζιαζεο αθηίλωλ Φ (XRD) Απνηειέζκαηα ραξαθηεξηζκνύ αηζζεηήξωλ ζε πεξηβάιινλ αεξίωλ 63 ii

9 Περιεχόμενα 4.7 Βηβιηνγξαθία ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σρνιηαζκόο απνηειεζκάηωλ Σπκπεξάζκαηα Πξνηάζεηο γηα πεξεηαίξω έξεπλα.. 74 iii

10 Κεθάιαην 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λεπηά Υκέληα Λεπηό πκέλην νλνκάδνπκε ηε κηθξνδνκή πνπ δεκηνπξγείηαη από ηελ ελαπόζεζε ελόο πιηθνύ πάλσ ζηελ επηθάλεηα ελόο ζηεξενύ πιηθνύ όγθνπ (bulk) θαη πνπ ε κηα δηάζηαζε (πάρνο) ηνπ είλαη ηάμεηο κεγέζνπο κηθξόηεξε από ηηο άιιεο δύν [1-3]. Σα πάρε ησλ ιεπηώλ πκελίσλ θπκαίλνληαη από κεξηθά Å έσο κεξηθά κm. Σα ιεπηά πκέληα παίδνπλ ζήκεξα έλα πνιύ ζεκαληηθό ξόιν ζε έλα κεγάιν θαη πνηθίιν θάζκα πεδίσλ θαη ηερλνινγηώλ, όπσο ε κηθξνειεθηξνληθή, νπηηθή, επηθαλεηαθή θαηεξγαζία θαη πξνζηαζία, αεξνλαππεγηθή θ.ά. Οη θπζηθέο θαη κεραληθέο ηδηόηεηεο ησλ ιεπηώλ πκελίσλ είλαη πνιύ δηαθνξεηηθέο από ηηο αληίζηνηρεο ηδηόηεηεο ησλ πιηθώλ όγθνπ. Απηέο νη δηαθνξέο θπξίσο νθείινληαη ζηε κηθξνδνκηθή ζπγθξόηεζε θαη ζπζζσκάησζε πνπ ιακβάλεη ρώξα θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ κεηαζρεκαηηζκνύ ησλ ειεύζεξσλ αηόκσλ κηαο αέξηαο θάζεο πνπ ελαπνηίζεληαη ζε κηα επηθάλεηα ελόο ζηεξενύ θαη ζρεκαηίδνπλ κηα ζηεξεά θάζε. ηηο πεξηζζόηεξεο ηερληθέο ελαπόζεζεο, ηα πκέληα ελαπνηίζεληαη ζηελ επηθάλεηα ελόο πιηθνύ ζε ζεξκνθξαζίεο νη νπνίεο είλαη πνιύ κηθξόηεξεο από ην κηζό ηεο ζεξκνθξαζίαο ηήμεσο ηνπ αληίζηνηρνπ ζηεξενύ πιηθνύ, ελώ ε αλάπηπμε ησλ πκελίσλ γίλεηαη θάησ από ζπλζήθεο πνιύ καθξηά από ηε ζεξκνδπλακηθή ηζνξξνπία. Απηέο αθξηβώο νη ζπλζήθεο είλαη ππεύζπλεο γηα ην ζρεκαηηζκό δηαθόξσλ κεηαζηαζώλ θάζεσλ, άκνξθσλ θαη λαλνδνκεκέλσλ (nanostructured) πιηθώλ, ην ζρεκαηηζκό πόξσλ, πιεγκαηηθώλ αηειεηώλ, θ.ι.π. 1.2 Αηνκηθνί Μεραληζκνί θαη Τξόπνη Αλάπηπμεο Λεπηώλ Υκελίωλ Καηά ηελ ελαπόζεζε ησλ ιεπηώλ πκελίσλ ζηηο επηθάλεηεο ησλ ζηεξεώλ ιακβάλνπλ ρώξα κηα ζεηξά από αηνκηθέο δηεξγαζίεο (atomistic processes) [1-3]. πκπύθλσζε Εμάηκηζε Αλάπηπμε Sputtering Πξνζξόθεζε ζε εηδηθέο πεξηνρέο Επηθαλεηαθή Δηάρπζε Ππξελνπνίεζε Ελδνδηάρπζε Σρήκα1.1 Οη βαζηθνί αηνκηθνί κεραληζκνί πνπ ιακβάλνπλ ρώξα θαηά ηελ ελαπόζεζε ελόο πκελίνπ από ηελ αέξηα θάζε [1]. 1

11 Κεθάιαην 1 Η ζπκπύθλσζε θαη ε πξνζξόθεζε ησλ ελαπνηηζέκελσλ αηόκσλ ζπκβαίλνπλ όηαλ απηά ζπλδένληαη κε ηα άηνκα ηεο επηθάλεηαο ηνπ ππνζηξώκαηνο. Η πξνζξόθεζε επλνείηαη ζηηο επηθαλεηαθέο αλσκαιίεο (ζθαινπάηηα, νπέο, λεζίδεο) ηνπ ππνζηξώκαηνο ιόγσ ηεο απμεκέλεο ελέξγεηαο. Η εμάηκηζε (evaporation) ζπκβαίλεη όηαλ νξηζκέλα πξνζξνθεκέλα άηνκα, πνπ έρνπλ απνξξνθήζεη αξθεηή ζεξκηθή ελέξγεηα, επηζηξέθνπλ ζηελ αέξηα θάζε. Καηά ηελ επηθαλεηαθή δηάρπζε (surface diffusion), ηα ελαπνηηζέκελα άηνκα κεηαθηλνύληαη ζηελ επηθάλεηα κε έλα κέζν κήθνο δηάρπζεο πνπ εμαξηάηαη από ηελ θηλεηηθή ηνπο ελέξγεηα θαηά ηελ ελαπόζεζε. Αλάινγα κε ηηο ηνπηθέο ζπλζήθεο πίεζεο θαη ζεξκνθξαζίαο ζηελ επηθάλεηα ηνπ ππνζηξώκαηνο κπνξνύλ λα ζρεκαηηζηνύλ ππξήλεο (nuclei) δηαθόξσλ θξπζηαιιηθώλ θάζεσλ ηνπ ελαπνηηζέκελνπ πιηθνύ (δηαδηθαζία ππξελνπνίεζεο nucleation). Η αλάπηπμε ησλ θξπζηαιιηηώλ κεηά ην ζηάδην ηεο ππξελνπνίεζεο απαηηεί ηε δεκηνπξγία κηαο θξίζηκεο δηάζηαζεο ππξήλσλ. Καηά ηε δηαδηθαζία ηεο ηνληνβνιήο, ελεξγεηηθά άηνκα από ηελ αέξηα θάζε πξνζπίπηνπλ ζηελ επηθάλεηα θαη απνθνιινύλ επηθαλεηαθά άηνκα (ελαπνηηζέκελα ή ηνπ ππνζηξώκαηνο) (sputtered atoms). ηελ ελδνδηάρπζε (interdiffusion) έρνπκε ακνηβαία δηάρπζε από ην ππόζηξσκα ζην πκέλην θαη αληίζηξνθα. Η ελδνδηάρπζε εμαξηάηαη από ηα ρεκηθά δπλακηθά ηνπ πκελίνπ θαη ηνπ ππνζηξώκαηνο θαη από ηε ζεξκνθξαζία ελαπόζεζεο. Η αύμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο έρεη σο απνηέιεζκα ηελ αύμεζε ηεο επθηλεζίαο ησλ αηόκσλ ηεο δηεπηθάλεηαο πκελίνπ/ππνζηξώκαηνο πνπ πξνθαιεί ηε ιείαλζε ησλ δηεπηθαλεηώλ. Σέινο, ε δηαδηθαζία ηεο αλάπηπμεο ηνπ πκελίνπ ζπλίζηαηαη ζηελ πξνζξόθεζε ησλ ελαπνηηζέκελσλ αηόκσλ ζηνπο ππξήλεο θαη ηηο λεζίδεο ηνπ ελαπνηηζεκέλνπ πιηθνύ θαη όρη ζην ππόζηξσκα. ε ζπλζήθεο ηζνξξνπίαο όινη νη κεραληζκνί είλαη δηπιήο θαηεύζπλζεο (δειαδή έρνπκε δεκηνπξγία θαη θαηαζηξνθή ππξήλσλ, πξνζξόθεζε θαη εμάρλσζε) θαη νη ζπρλόηεηεο ηνπο είλαη ίζεο θαη ζηηο δύν θαηεπζύλζεηο. Όκσο θάησ από ζπλζήθεο ηζνξξνπίαο δελ είλαη δπλαηή ε αλάπηπμε αθξηβώο εμαηηίαο ηεο δηπιήο θαηεύζπλζεο ησλ αηνκηθώλ κεραληζκώλ. Γηα απηό ην ιόγν ε αλάπηπμε ησλ ιεπηώλ πκελίσλ είλαη κηα δηαδηθαζία καθξηά από ηε ζεξκνδπλακηθή ηζνξξνπία. Η αλάπηπμε ησλ πκελίσλ εθηόο ζεξκνδπλακηθήο ηζνξξνπίαο έρεη σο απνηέιεζκα ηελ παξαζθεπή κεηαζηαζώλ θάζεσλ θαη πιηθώλ. 2

12 Κεθάιαην 1 Σρήκα 1.2 ρεκαηηθή παξάζηαζε ηεο εμέιημεο ηεο ππθλόηεηαο ησλ λεζίδσλ θαηά ηελ αλάπηπμε ησλ ιεπηώλ πκελίσλ. ε έλζεηα εκθαλίδεηαη ε κνξθνινγία ηνπ πκελίνπ ζε θάζε ζηάδην[1]. Καηά ηα αξρηθά ζηάδηα ηνπ ζρεκαηηζκνύ ελόο πκελίνπ πάλσ ζε κηα επηθάλεηα, έλαο ζεκαληηθά κεγάινο αξηζκόο από άηνκα, κόξηα ή θαη ηόληα ζε θαηάζηαζε αηκνύ ζπκππθλώλνληαη θαη ζρεκαηίδνπλ κία νκνηόκνξθε θαηαλνκή από κηθξά αιιά κε κεγάιε επθηλεζία ζπζζσκαηώκαηα (clusters) ή λεζίδεο (islands). Απηό ην γεγνλόο αλαθέξεηαη σο θαηάζηαζε ππξελνπνίεζεο (nucleation stage). Σα ζπζζσκαηώκαηα ή νη λεζίδεο απμάλνπλ κέρξη έλα νξηαθό κέγεζνο, αιιά θαη ππθλόηεηα, νπόηε ην επόκελν βήκα είλαη ε εκθάληζε ηνπ θαηλνκέλνπ ηεο ζπλέλσζεο (coalescence). Απηό ην θαηλόκελν επηθέξεη κία ειάηησζε ηεο ππθλόηεηαο ησλ λεζίδσλ θαη κία δεπηεξνγελήο ππξελνπνίεζε (secondary nucleation) ιακβάλεη ρώξα κε απνηέιεζκα όινη νη αλνηρηνί δίαπινη θαη ηα θελά λα πιεξνύληαη θαη ην πκέλην λα ζπκπεξηθέξεηαη πιένλ σο έλα ζπλερέο κέζν. Οη θπξίαξρεο κεηαβιεηέο πνπ θαζνξίδνπλ ηελ ππξελνπνίεζε, ηελ θηλεηηθή ηεο αλάπηπμεο, ηε κηθξνδνκή θαη επνκέλσο όιεο ηηο θπζηθέο ηδηόηεηεο ηνπ αλαπηπζζόκελνπ πκελίνπ θαζνξίδνληαη από ην πιηθό ηνπ πκελίνπ θαη ηνπ ππνζηξώκαηνο, ηε ξνή ηνπ ελαπνηηζέκελνπ πκελίνπ, ηελ θηλεηηθή ελέξγεηα ησλ ελαπνηηζέκελσλ ζσκαηηδίσλ, ηε ζεξκνθξαζία θαη θαζαξόηεηα ηνπ ππνζηξώκαηνο θαη ηελ θαζαξόηεηα ηνπ ρώξνπ ελαπόζεζεο. 3

13 Κεθάιαην 1 Η αλάπηπμε ιεπηώλ πκελίσλ κπνξεί λα γίλεη κε ηξεηο δηαθνξεηηθνύο ηξόπνποκεραληζκνύο: Σρήκα 1.3 Οη ηξείο ηύπνη αλάπηπμεο ιεπηώλ πκελίσλ επί κηαο θαζαξήο επηθάλεηαο [1]. 1. Αλάπηπμε ζε λεζίδεο (αλάπηπμε ηύπνπ Volmer-Weber). ε απηή ηελ πεξίπησζε ηα ελαπνηηζέκελα άηνκα αιιειεπηδξνύλ εληνλόηεξα κεηαμύ ηνπο από όηη κε ηα επηθαλεηαθά άηνκα ηνπ ππνζηξώκαηνο. Απηό έρεη σο απνηέιεζκα λα δεκηνπξγνύληαη λεζίδεο (islands) αηόκσλ ηνπ ελαπνζέηε νη νπνίεο θαζώο πεξλά ν ρξόλνο κεγαιώλνπλ κέρξη πνπ αξρίδεη ε ζπλέλσζε ηνπο. 2. Αλάπηπμε ζε ζηξώκαηα (αλάπηπμε ηύπνπ Franck-Van der Merwe). ε απηή ηελ πεξίπησζε ηα ελαπνηηζέκελα άηνκα αιιειεπηδξνύλ εληνλόηεξα κε ηα επηθαλεηαθά άηνκα ηνπ ππνζηξώκαηνο από όηη κεηαμύ ηνπο, απηό έρεη σο απνηέιεζκα λα δεκηνπξγνύληαη νκνηνγελή ζηξώκαηα ηνπ ελαπνζέηε πάλσ ζην ππόζηξσκα. 3. Αλάπηπμε ηύπνπ Stranski-Krastanov. ε απηή ηελ ελδηάκεζε πεξίπησζε ηα ελαπνηηζέκελα άηνκα αξρηθά αιιειεπηδξνύλ εληνλόηεξα κε ηα επηθαλεηαθά άηνκα ηνπ ππνζηξώκαηνο από όηη κεηαμύ ηνπο. Απηό έρεη σο απνηέιεζκα λα δεκηνπξγεζεί έλα νκνηνγελέο αηνκηθό ζηξώκα (monolayer) ηνπ ελαπνζέηε θαη ζηε ζπλέρεηα πάλσ ηνπ δεκηνπξγνύληαη λεζίδεο πνπ εμειίζζνληαη όπσο ζηελ πεξίπησζε 1. Σν πνηνο ηύπνο-κεραληζκόο αλάπηπμεο ζα αθνινπζεζεί εμαξηάηαη ηόζν από ην ελαπνηηζέκελν πιηθό όζν θαη από ην ππόζηξσκα. Η αλάπηπμε ηύπνπ Stranski- Κrastanov ζπκβαίλεη όηαλ ππάξρνπλ κεγάιεο δηαθνξέο ζηηο πιεγκαηηθέο ζηαζεξέο ηνπ πκελίνπ θαη ηνπ ππνζηξώκαηνο. ε απηή ηελ πεξίπησζε, ην πιέγκα ηνπ πκελίνπ 4

14 Κεθάιαην 1 πξνζπαζεί λα πξνζαξκνζηεί ζην πιέγκα ηνπ ππνζηξώκαηνο απαηηώληαο ελέξγεηα πιαζηηθήο παξακόξθσζεο. Η κεηάβαζε από ηελ αλάπηπμε ζε ζηξώκαηα ζε αλάπηπμε ζε λεζίδεο γίλεηαη όηαλ ε ειαζηηθή παξακόξθσζε μεπεξάζεη ην όξην πνπ επηβάιινπλ νη δπλάκεηο πξόζθπζεο (adhesion forces) κεηαμύ πκελίνπ θαη ππνζηξώκαηνο. 1.3 Τξηρνεηδήο Θεωξία Ππξελνπνίεζεο (Capillary Nucleation Theory) Η ηξηρνεηδήο ζεσξία ππξελνπνίεζεο ηε δηαδηθαζία ηεο ππξελνπνίεζεο θαη βαζίδεηαη ζηε κειέηε ησλ επηθαλεηαθώλ ηάζεσλ γ SV, γ FS, γ VF κεηαμύ ελόο ζρεκαηηζκέλνπ ππξήλα ελαπνηηζέκελνπ πιηθνύ θαη ηνπ ππνζηξώκαηνο. Σρήκα 1.4 Ππξήλαο ελαπνηηζέκελνπ πιηθνύ (film nucleus) πάλσ ζην ππόζηξσκα (substrate). Οη γ SV, γ FS, γ VF είλαη επηθαλεηαθέο ηάζεηο κεηαμύ ππνζηξώκαηνο-θελνύ, ππνζηξώκαηνοπκελίνπ θαη πκελίνπ-θελνύ, αληίζηνηρα [3]. Η ζεσξία απηή πξνβιέπεη όηη ππάξρεη έλα θξίζηκν κέγεζνο θάησ από ην νπνίν νη ππξήλεο δελ είλαη ζηαζεξνί θαη δελ έρνπκε αλάπηπμε ζπζζσκαησκάησλ ή θξπζηαιιηηώλ. Αληίζεηα, αλ ην κέγεζνο ησλ ππξήλσλ είλαη κεγαιύηεξν από ην θξίζηκν έρνπκε αλάπηπμε ησλ ζπζζσκαησκάησλ ή ησλ θξπζηαιιηθώλ θάζεσλ. Ο πξνζδηνξηζκόο ηνπ θξηζίκνπ κεγέζνπο γίλεηαη κέζσ ηεο απαίηεζεο ειαρηζηνπνίεζεο ηεο ειεύζεξεο ελέξγεηαο. Οη ππξήλεο είλαη ζηαζεξνί αλ είλαη κεγαιύηεξνη από ηνπο ππξήλεο πνπ αληηζηνηρνύλ ζηε κέγηζηε ειεύζεξε ελέξγεηα. Αλ είλαη κηθξόηεξνη από ην θξίζηκν κέγεζνο δηαιύνληαη θαζώο ε αύμεζε ηνπο ζπλεπάγεηαη αύμεζε ηεο ειεύζεξεο ελέξγεηαο. Ο ξπζκόο ππξελνπνίεζεο επεξεάδεη θαη ην ξπζκό ελαπόζεζεο ηνπ πκελίνπ θαη ν βαζκόο ππέξηεμεο (θαηάζηαζε θαηά ηελ νπνία έλα πιηθό βξίζθεηαη ζε ζεξκνθξαζία ρακειόηεξε από απηή ηεο πήμεο ηνπ παξακέλεη ζε κε ζηεξεή θαηάζηαζε) θαη ε ζεξκνθξαζία νξίδνπλ ην θξίζηκν κέγεζνο θαη ην ξπζκό δεκηνπξγίαο ησλ ππξήλσλ. Οη δύν αθξαίεο πεξηπηώζεηο είλαη ε δεκηνπξγία πνιιώλ κηθξώλ ππξήλσλ ή ιίγσλ κεγάισλ. Με αύμεζε ηεο ππέξηεμεο, ην θξίζηκν κέγεζνο κεηώλεηαη. Δειαδή ε αύμεζε ηεο ππέξηεμεο πξνθαιεί ηε δεκηνπξγία πνιιώλ ππξήλσλ κηθξνύ κεγέζνπο. ε ζπλζήθεο πςεινύ θελνύ (όπνπ γίλεηαη ε ελαπόζεζε 5

15 Κεθάιαην 1 ησλ ιεπηώλ πκελίσλ) επηηπγράλνληαη κεγάινη βαζκνί ππέξηεμεο αθόκα θαη ζε ζεξκνθξαζία δσκαηίνπ ηνπ ππνζηξώκαηνο κε απνηέιεζκα ηε δεκηνπξγία ζηαζεξώλ ππξήλσλ πνπ απνηεινύληαη κόιηο από κεξηθά άηνκα. Σρήκα 1.5 Κακπύιεο ειεύζεξεο ελέξγεηαο πνπ παξνπζηάδνπλ πνηνηηθά ηηο αιιαγέο ηεο εζσηεξηθήο ελέξγεηαο θαη ηνπ θξηζίκνπ κεγέζνπο ππξελνπνίεζεο ζαλ ζπλάξηεζε ηεο ππέξηεμεο. Σρήκα 1.6 Εμάξηεζε ηεο ππθλόηεηαο ησλ ππξήλσλ από ηε ζεξκνθξαζία (Σ4>Σ3>Σ2>Σ1). Η πηώζε ηεο ππθλόηεηαο νθείιεηαη ζηελ ζπλέλσζε ησλ ππξήλσλ [3]. 1.4 Θεωξία ζεξκνθξαζηαθώλ δωλώλ γηα ηελ αλάπηπμε ηωλ ιεπηώλ πκελίωλ Η κνξθνινγία ησλ ιεπηώλ πκελίσλ επεξεάδεηαη έληνλα από ηελ θαλνληθνπνηεκέλε ζεξκνθξαζία Σ n =Σ dep /T melt δειαδή ην ιόγν ηεο ζεξκνθξαζίαο ελαπόζεζεο πξνο ηε ζεξκνθξαζία ηήμεο ηνπ ελαπνηηζέκελνπ πιηθνύ. Οη 6

16 Κεθάιαην 1 ζεξκνθξαζηαθέο δώλεο είλαη νπζηαζηηθά πεξηνρέο ηηκώλ ηεο θαλνληθνπνηεκέλεο ζεξκνθξαζίαο γηα ηηο νπνίεο ην αλαπηπζζόκελν ιεπηό πκέλην έρεη κία ζπγθεθξηκέλε κνξθνινγία. Οη δώλεο απηέο έρεη πξνηαζεί [1-3] λα είλαη 3. Σρήκα 1.7 κέγεζνο θξπζηαιιηηώλ κεηάιισλ γηα δηάθνξεο ηηκέο ηεο 1/Σ n Ζώλε 1, Σ n < : ηα πκέληα απνηεινύληαη από θσληθνύο θξπζηαιιίηεο. Η επηθαλεηαθή ηξαρύηεηα απηώλ ησλ πκελίσλ είλαη πνιύ κεγάιε θαζώο ηα άθξα ησλ θξπζηαιιηηώλ (θνληά ζηελ επηθάλεηα) έρνπλ θακπύιε κνξθή (domed edges). Μεηαμύ ησλ θξπζηαιιηηώλ (grains) ππάξρεη πνιύ κεγάινο θελόο ρώξνο (void grain boundaries). ηε δώλε 1 ηα ελαπνηηζέκελα άηνκα δελ έρνπλ κεγάιε επθηλεζία κε απνηέιεζκα ζηελ πιεηνςεθία ηνπο λα κέλνπλ ζην ζεκείν πνπ έρνπλ πξνζξνθεζεί, έηζη δεκηνπξγνύληαη νη κεγάινη θσληθνί θξπζηαιιίηεο. Σα κεγάια δηάθελα νθείινληαη ζηα θαηλόκελα ζθίαζεο (shadowing effects) ηα νπνία θπξηαξρνύλ ζηελ αλάπηπμε πκελίσλ ηεο δώλεο 1. Ζώλε 2, 0.3<T n <0.5: ηα πκέληα απνηεινύληαη από ππθλά δηαηεηαγκέλνπο θξπζηαιιίηεο ζε κνξθή θνιώλσλ (columnar grains). Οη δηεπηθάλεηεο κεηαμύ ησλ θξπζηαιιηηώλ (grain boundaries) είλαη ηδηαίηεξα ππθλέο. Οη επηθάλεηεο ησλ πκελίσλ πνπ αλαπηύζζνληαη θάησ από απηέο ηηο ζεξκνθξαζηαθέο ζπλζήθεο είλαη ζρεηηθά ιείεο. Η κέζε δηάκεηξνο <d> ησλ θνιώλσλ είλαη κηθξόηεξε από ην πάρνο ηνπ πκελίνπ θαη απμάλεηαη κε ηελ αύμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο. Η εμάξηεζε ηεο δηακέηξνπ <d> ησλ θνιώλσλ από ηε ζεξκνθξαζία Σ n αθνινπζεί ην λόκν ηνπ Arrhenious κε ελέξγεηα θαησθιίνπ αληίζηνηρε κε ηελ ελέξγεηα θαησθιίνπ επηθαλεηαθήο δηάρπζεο. Απηό ζεκαίλεη όηη ν θπξίαξρνο κεραληζκόο ζε απηή ηε δώλε είλαη ε επηθαλεηαθή δηάρπζε. Σα πκέληα ηεο δώλεο 3 (0.5<T d /T m <1) απνηεινύληαη από πνιύ ππθλά δηαηεηαγκέλνπο, έληνλα θαηεπζπλόκελνπο θξπζηαιιίηεο ζε κνξθή θνιώλσλ. Οη δηεπηθάλεηεο κεηαμύ ησλ θξπζηαιιηηώλ είλαη επίζεο ηδηαίηεξα ππθλέο. Οη επηθάλεηεο ησλ πκελίσλ πνπ αλαπηύζζνληαη θάησ από απηέο ηηο ζεξκνθξαζηαθέο ζπλζήθεο είλαη ηδηαίηεξα ιείεο. Η κέζε δηάκεηξνο <d> ησλ θνιώλσλ είλαη ζεκαληηθά κεγαιύηεξε από ηελ αληίζηνηρε ησλ πκελίσλ ηεο δώλεο 2 θαη απμάλεηαη κε ηελ αύμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο. Η εμάξηεζε ηεο δηακέηξνπ <d> ησλ θνιώλσλ από ηε ζεξκνθξαζία Σ n αθνινπζεί ην λόκν ηνπ Arrhenious κε ελέξγεηα θαησθιίνπ αληίζηνηρε κε ηελ ελέξγεηα θαησθιίνπ 7

17 Κεθάιαην 1 ηεο απηνδηάρπζεο όγθνπ (bulk self-diffusion) ππνδεηθλύνληαο όηη ν θπξίαξρνο κεραληζκόο ζε απηή ηε δώλε είλαη ε απηνδηάρπζε όγθνπ. ηελ πεξίπησζε ησλ πκελίσλ πνπ παξαζθεπάδνληαη κε ηνληνβνιή, βξέζεθε όηη ππάξρεη θαη κηα δώλε κεηάβαζεο (transition zone) πνπ νλνκάδεηαη δώλε Σ θαη βξίζθεηαη αλάκεζα από ηηο δώλεο 1 θαη 2 γηα κεγάιεο πηέζεηο αξγνύ. Σα πκέληα ηεο δώλεο Σ έρνπλ ηε κνξθή κηαο ππθλήο δηάηαμεο πνιύ ιεπηώλ θνιώλσλ κε δπζδηάθξηηα όξηα. Σρήκα 1.8 Οη κνξθνινγίεο ησλ πκελίσλ πνπ αλαπηύζζνληαη κε ηνληνβνιή θαη αλήθνπλ ζηηο πεξηνρέο 1,2,3 θαη Σ. εκεηώλνληαη νη δηάθνξεο δώλεο θαη ηα θύξηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ πκελίσλ ζε θάζε πεξηνρή. ηα πην πάλσ επίπεδα παξνπζηάδνληαη νη θύξηνη αηνκηθνί κεραληζκνί θαη νη αληίζηνηρεο πεξηνρέο ηεο κεξηθήο πίεζεο ηνπ Ar θαη ηε ζεξκνθξαζία Σ n όπνπ ζπκβαίλνπλ [4]. 8

18 Κεθάιαην Τερληθέο ελαπόζεζεο ιεπηώλ πκελίωλ Σα ιεπηά πκέληα νμεηδίνπ ηνπ ληθειίνπ πνπ κειεηήζεθαλ ζε απηή ηελ εξγαζία αλαπηύρζεθαλ κε ηηο κεζόδνπο ηεο ηνληνβνιήο ζπλερνύο ξεύκαηνο (DC sputtering) θαη ηεο ηνληνβνιήο κε ρξήζε magnetron (DC reactive magnetron sputtering) ελώ ε ελαπόζεζε ησλ λαλνζσκαηηδίσλ Au έγηλε κε ηελ ηερληθή ηεο παικηθήο ελαπόζεζεο κε laser (pulsed laser deposition - PLD). 1.5.α Ινληνβνιή ζπλερνύο ξεύκαηνο (DC sputtering) Η βαζηθή αξρή ιεηηνπξγίαο ηεο ηνληνβνιήο ζπλερνύο ξεύκαηνο βαζίδεηαη ζηελ εμάρλσζε ηνπ πξνο απόζεζε πιηθνύ κε βνκβαξδηζκό από ζεηηθά ηόληα ελόο επγελνύο αεξίνπ (ζπλήζσο Ar). Σα ηόληα πνπ απνζπώληαη από ην ζηόρν έρνπλ πνιύ κεγάιε θηλεηηθή ελέξγεηα (ηππηθέο κέζεο θηλεηηθέο ελέξγεηεο αξθεηέο δεθάδεο ev) θαη, αθνινπζώληαο επζείεο ηξνρηέο, πξνζθξνύνπλ ζην ππόζηξσκα. ε πςειέο πηέζεηο, ηα ηόληα ηνπ ζηόρνπ ζπγθξνύνληαη κε ηα άηνκα ηνπ πεξηβάιινληνο αεξίνπ, δηαρένληαη θαη ηειηθά πξνζπίπηνπλ ζηελ επηθάλεηα ηνπ ππνζηξώκαηνο έρνληαο αθνινπζήζεη ηπραία ηξνρηά. Η πίεζε ηνπ αεξίνπ ( mbar) απνηειεί ξπζκηζηηθό παξάγνληα γηα ην ηειηθό πκέλην θαη όζν πην κηθξή είλαη ε δηαθνξά ησλ καδώλ κεηαμύ ηνπ Ar θαη ηνπ ζηνηρείνπ ηνπ ζηόρνπ, ηόζν πην απνηειεζκαηηθή είλαη ε κεηαηξνπή θηλεηηθήο ελέξγεηαο ζε ελέξγεηα ηνληζκνύ ηνπ Ar [3]. Σρήκα 1.9 Απινπνηεκέλν ζύζηεκα ηνληνβνιήο 9

19 Κεθάιαην 1 ην παξαπάλσ ζρήκα παξνπζηάδεηαη απινπζηεπκέλε κία δηάηαμε ηνληνβνιήο. Απνηειείηαη από έλα ζύζηεκα θελνύ, έλα ηξνθνδνηηθό, δύν επίπεδα ειεθηξόδηα θαη κία παξνρή γηα ην αέξην (εδώ Αr). Σν πξνο απόζεζε πιηθό (ζηόρνο) ηνπνζεηείηαη ζην αξλεηηθό ειεθηξόδην (θάζνδνο). ην απέλαληη ζεηηθό ειεθηξόδην ηνπνζεηείηαη ην ππόζηξσκα ζην νπνίν ζα ελαπνηεζεί ην πκέλην (άλνδνο) [5]. Μεηά ηε δεκηνπξγία πςεινύ θελνύ κέζα ζην ζάιακν, εηζάγεηαη ην αέξην, ην νπνίν ζπλήζσο είλαη Ar επεηδή είλαη ζρεηηθά θζελό θαη επηηπγράλεηαη πςειόο ξπζκόο ελαπόζεζεο (αξηζκόο ησλ αηόκσλ πνπ απνζπά θάζε πξνζπίπηνλ ηόλ ζε ζρέζε κε ηελ ελέξγεηα ηνπ). ηε ζπλέρεηα, εθαξκόδεηαη πςειή ηάζε ζηα ειεθηξόδηα θαη δεκηνπξγείηαη έλα ειεθηξηθό πεδίν ηθαλό λα ηνλίζεη ηα άηνκα ηνπ Ar. Σα ζεηηθά ηόληα Ar επηηαρύλνληαη θαη πξνζθξνύνπλ ζηελ επηθάλεηα ηνπ ζηόρνπ. Από ηελ πξόζθξνπζε απηή, ζσκαηίδηα ηεο επηθάλεηαο ηνπ ζηόρνπ απνζπώληαη θαη παξάγνπλ δεπηεξεύνληα ειεθηξόληα. Απηά ηα ειεθηξόληα πξνθαινύλ πεξεηαίξσ ηνληζκό ηνπ αεξίνπ. Με αύμεζε ηεο πίεζεο ηνπ αεξίνπ έρνπκε αύμεζε ηνπ ηνληζκνύ, ζπλεπώο θαη αύμεζε ηεο αγσγηκόηεηαο ηνπ αεξίνπ. Γηα λα απμεζεί ν ιόγνο ηνληζκνύ, κε αύμεζε ησλ δεπηεξεπόλησλ ειεθηξνλίσλ, ζπλήζσο εθαξκόδεηαη έλα θπθιηθό καγλεηηθό πεδίν θάησ από ηνλ ζηόρν. Σα ειεθηξόληα «παγηδεύνληαη» θαη θηλνύληαη ζε θπθιηθέο ηξνρηέο θνληά ζηελ επηθάλεηα ηνπ ζηόρνπ. Σρήκα 1.10 ρεκαηηθό δηάγξακκα ηνληνβνιήο κε ζπλερέο ξεύκα θαη καγλήηε [6]. Λόγσ ηεο αξλεηηθήο ηάζεο πνπ έρεη εθαξκνζηεί ζην ζηόρν, ηα ζεηηθά θαηηόληα ηνπ αξγνύ πξνζθξνύνπλ ζε απηόλ κε κεγαιύηεξε θηλεηηθή ελέξγεηα, εμαλαγθάδνληαο άηνκα ηνπ ζηόρνπ λα απνθνιιεζνύλ θαη λα δεκηνπξγήζνπλ ην πιάζκα. Σα άηνκα πνπ απνηεινύλ ην πιάζκα, νπδέηεξα θαηά 90%, πξνζθνιιώληαη ζηελ επηθάλεηα ηνπ ππνζηξώκαηνο (άλνδνο), ζρεκαηίδνληαο έλα νκνηόκνξθν θηικ [3,7]. Οη παξάκεηξνη πνπ επεξεάδνπλ ηελ ηνληνβνιή είλαη ε πίεζε ηνπ πεξηβάιινληνο αεξίνπ, ν ηξόπνο εηζαγσγήο ηνπ αεξίνπ (θαη ην αλ δεκηνπξγείηαη βαζκίδα πίεζεο ζην εζσηεξηθό ηνπ ζαιάκνπ αλάπηπμεο), ε ηάζε ζηα ειεθηξόδηα θαη ε ζεξκνθξαζία ηνπ ππνζηξώκαηνο [3]. 10

20 Κεθάιαην β Φπζηθά θαη ρεκηθά θαηλόκελα ζηελ δηαδηθαζία ηεο Ινληνβνιήο Καηά ηελ πξόζθξνπζε ελόο ηόληνο ζην ζηόρν κπνξνύλ λα ζπκβνύλ ηα παξαθάησ θαηλόκελα [1-3, 8-10]: -Εθπνκπή δεπηεξεπόλησλ ειεθηξνλίσλ θαη δεπηεξεπόλησλ ζεηηθώλ θαη αξλεηηθώλ ηόλησλ. Σα δεπηεξεύνληα ειεθηξόληα θαη αξλεηηθά ηόληα απνκαθξύλνληαη από ην ζηόρν ιόγσ ηεο ύπαξμεο ηζρπξνύ ειεθηξηθνύ πεδίνπ. Σα ζπγθεθξηκέλα ζσκαηίδηα θαηά ηε δηαδξνκή ηνπο θαηαλαιώλνπλ κέξνο ηελ ελέξγεηάο ηνπο ζηνλ ηνληζκό νπδέηεξσλ αηόκσλ ηνπ θέξνληνο αεξίνπ ελώ, όηαλ θηάζνπλ ζηελ άλνδν, ε ελαπνκέλνπζα ελέξγεηά ηνπο κεηαηξέπεηαη ζε ζεξκόηεηα ηνπ αλαπηπζζόκελνπ πκελίνπ. Από ηελ άιιε πιεπξά, ηα ζεηηθά ηόληα αληί λα κεηαθέξνπλ ηελ ελέξγεηά ηνπο ζην ζηόρν θαη λα αλαγθάζνπλ νπδέηεξα ζσκαηίδηα λα εμαρζνύλ από απηόλ, αλαθιώληαη, ράλνπλ ην θνξηίν ηνπο θαη βνκβαξδίδνπλ ην αλαπηπζζόκελν πκέλην. Σν πνζνζηό αλάθιαζεο είλαη αληηζηξόθσο αλάινγν ηεο ελέξγεηαο βνκβαξδηζκνύ. - Εθπνκπή αθηηλνβνιίαο (θσηνλίσλ θαη αθηίλσλ Υ). Η δεκηνπξγία θσηνλίσλ από ην βνκβαξδηζκό κηαο επηθάλεηαο κε ηόληα ή ειεθηξόληα, ή σο απνηέιεζκα απνδηέγεξζεο κε εθπνκπή αθηηλνβνιίαο ηνληζκέλσλ ζσκαηηδίσλ νδεγεί ζε ππνβάζκηζε ηεο πνηόηεηαο ηνπ ελαπνηηζέκελνπ πκελίνπ. Εθηόο από θσηόληα εθπέκπνληαη θαη αθηίλεο Υ, ραξαθηεξηζηηθέο ηνπ πιηθνύ ηνπ ζηόρνπ. Αθηίλεο Υ κπνξνύλ λα παξαρζνύλ θαη ζηελ επηθάλεηα ηνπ πκελίνπ από δεπηεξεύνληα ειεθηξόληα πνπ πξνζπίπηνπλ ζε απηή. -Ακνξθνπνίεζε ηνπ ζηόρνπ, εκθύηεπζε ηόλησλ ή ζρεκαηηζκόο έλσζεο Σρήκα 1.11 Αιιειεπηδξάζεηο εμαηηίαο ηνπ βνκβαξδηζκνύ κε ηόληα [1]. 11

21 Κεθάιαην γ Επίδξαζε ηνπ ζηόρνπ θαη ν ζπληειεζηήο εμαγωγήο Ο ζπληειεζηήο εμαγσγήο απνηειεί ηε ζεκαληηθόηεξε παξάκεηξν θαηά ηε δηαδηθαζία ελαπόζεζεο κε ηνληνβνιή. Οξίδεη ηνλ αξηζκό ησλ αηόκσλ πνπ εθπέκπνληαη από ην ζηόρν γηα θάζε πξνζπίπηνλ ηόλ. Είλαη πξνθαλέο όηη εθθξάδεη ηόζν ην ξπζκό δηάβξσζεο ηνπ ζηόρνπ όζν θαη ην ξπζκό ελαπόζεζεο ηνπ πιηθνύ. Ο ζπληειεζηήο εμαγσγήο ζρεηίδεηαη άκεζα κε ηε κεηαθνξά ελέξγεηαο από ηα πξνζπίπηνληα ηόληα ζηα άηνκα ηνπ ζηόρνπ γη απηό θαη επεξεάδεηαη από ηε κάδα θαη ηελ ελέξγεηα ηνπ πξνζπίπηνληνο ηόληνο θαζώο θαη από ηε δνκή ηεο επηθάλεηαο, ελώ δελ επεξεάδεηαη από ηε ζεξκνθξαζία ηνπ ζηόρνπ. Σρήκα 1.12 πληειεζηήο εμαγσγήο S. Από ην ρήκα 2.12 θαίλεηαη όηη κέρξη ηα 100eV ηεο ελέξγεηαο ησλ πξνζπίπηνλησλ ηόλησλ, ν ζπληειεζηήο εμαγσγήο S απμάλεηαη γξακκηθά. Από ηα 100eV θαη κέρξη ηα 1000eV (ελέξγεηα ηόλησλ, επηθξαηνύλ νη θαηαιιειόηεξεο ζπλζήθεο γηα ελαπόζεζε. Με πεξαηηέξσ αύμεζε ηεο ελέξγεηαο, ν ζπληειεζηήο εμαγσγήο θζάλεη ζε θάπνηα κέγηζηε ηηκή όπνπ ζηελ πεξηνρή εθείλε ζπκβαίλεη αλαθαηάηαμε ησλ αηόκσλ ζε κεγάιε θιίκαθα θαη θαηαζηξνθή ηνπο εμαηηίαο θπξίσο ηνπ κεγάινπ βάζνπο δηείζδπζεο ησλ ηόλησλ ζηελ επηθάλεηα ηνπ ζηόρνπ. ε πςειόηεξεο ελέξγεηεο ηα ηόληα πνπ πξνζπίπηνπλ ζην ζηόρν ράλνπλ ην θνξηίν ηνπο θαη εκθπηεύνληαη ζε απηόλ. 12

22 Κεθάιαην δ Παικηθή Ελαπόζεζε κε Laser (Pulsed Laser Deposition PLD) Η ελαπόζεζε λαλνζσκαηηδίσλ Au ζηελ επηθάλεηα ησλ ιεπηώλ πκελίσλ NiO πξαγκαηνπνηήζεθε κε ηε κέζνδν ηεο παικηθήο ελαπόζεζεο κε laser (PLD), ζην Εζληθό Ίδξπκα Εξεπλώλ. Με ηελ παικηθή ελαπόζεζε κε laser αλαπηύζζνληαη ιεπηά πκέληα από ηελ απνδόκεζε ελόο ή πεξηζζόηεξσλ ζηόρσλ πνπ αθηηλνβνινύληαη από κία εζηηαζκέλε δέζκε παικηθνύ laser. Σα θύξηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο PLD είλαη: 1) Η κεηαθνξά ηεο ζηνηρεηνκεηξίαο από ην ζηόρν ζην πκέλην. 2) Η κεγάιε ηαρύηεηα ελαπόζεζεο (1 nm/pulse). 3) Η δεκηνπξγία ζσκαηηδίσλ ζηελ επηθάλεηα ηνπ ππνζηξώκαηνο. 1.5.ε Αξρέο ηεο κεζόδνπ PLD Γεληθά, ε PLD είλαη κία απιή ηερληθή θαηά ηελ νπνία ρξεζηκνπνηείηαη ε ελέξγεηα παικώλ laser γηα ηελ απνκάθξπλζε πιηθνύ από ηελ επηθάλεηα ελόο ζηόρνπ. Σν πιηθό πνπ εμαεξώλεηαη πεξηέρεη νπδέηεξα άηνκα, ηόληα, ειεθηξόληα θαη άιινπ είδνπο ζσκαηίδηα θαη είλαη γλσζηό σο πιάζκα, επάγεηαη από δέζκε laser θαη εθηνλώλεηαη κε ηαρύηεηεο ηεο ηάμεσο ησλ 10 6 cm/s ζην θελό, καθξηά από ηελ επηθάλεηα ηνπ ζηόρνπ. Η αλάπηπμε ηνπ πκελίνπ πξνθύπηεη πάλσ ζ έλα ππόζηξσκα, όπνπ ην πιηθό ηνπ πιάζκαηνο ζπκππθλώλεηαη [11]. Όπσο θαη ζηελ ελαπόζεζε κε ηνληνβνιή, ππάξρεη έλαο αξθεηά κεγάινο αξηζκόο κεηαβιεηώλ πνπ παίδνπλ θαζνξηζηηθό ξόιν ζηε ζύλζεζε ησλ ηδηνηήησλ ηνπ πκελίνπ, όπσο είλαη ε ζεξκνθξαζία θαη ην είδνο ηνπ ππνζηξώκαηνο, ε ξνή ελέξγεηαο θαηά κήθνο ηεο δέζκεο ηνπ laser ή ε πίεζε ηνπ πεξηβάιινληνο αεξίνπ. Μηα ηππηθή δηάηαμε PLD θαίλεηαη ζην ζρήκα πνπ αθνινπζεί. Σρήκα 1.13 Σππηθή δηάηαμε ελαπόζεζεο πκελίσλ κε laser. 13

23 Κεθάιαην 1 Η δηάηαμε απνηειείηαη από έλα ζύζηεκα θελνύ (ζάιακνο ελαπόζεζεο, αληιίεο, καλόκεηξα θ.α.) θαη έλα ζύζηεκα laser. Η δέζκε laser παξάγεηαη εθηόο ηνπ ζαιάκνπ ελαπόζεζεο. Σα νπηηθά εμαξηήκαηα, όπσο ηα θάηνπηξα πνπ θαηεπζύλνπλ ηε δέζκε θαη νη θαθνί πνπ ηελ εζηηάδνπλ, είλαη ηνπνζεηεκέλα πξηλ ηελ είζνδν ζην ζάιακν, ελώ εληόο ηνπ ε δέζκε θαηεπζύλεηαη πξνο ην ζηόρν. Γηα ηελ επίηεπμε νκνηόκνξθεο απνδόκεζεο ηνπ ζηόρνπ, απηόο κπνξεί λα κεηαηνπίδεηαη κε ηε βνήζεηα θαηάιιεινπ κεραληθζκνύ θάζεηα, νξηδόληηα ή θαη πεξηζηξνθηθά, ελώ ε δέζκε ηνπ laser παξακέλεη ζηαζεξή. Απέλαληη από ην ζηόρν βξίζθεηαη ην ππόζηξσκα, ηνπνζεηεκέλν ζε θαηάιιειε απόζηαζε [11]. Σα θαηλόκελα πνπ ιακβάλνπλ ρώξα θαηά ηηο δηεξγαζίεο ηεο PLD θαηαηάζζνληαη θαηά ρξνληθή ζεηξά θαη ζύκθσλα κε ην είδνο ηεο αιιειεπίδξαζεο σο: α. Αιιειεπίδξαζε ηεο δέζκεο laser κε ην ζηόρν, έρνληαο σο απνηέιεζκα ηελ εθξεθηηθή θσηναπνδόκεζε επηθαλεηαθνύ ζηξώκαηνο ηνπ ζηόρνπ, ηελ παξαγσγή ηνπ πιάζκαηνο θαη πηζαλόλ ηελ αιιειεπίδξαζή ηνπ κε ηε δηεξρόκελε δέζκε. β. Αληζόηξνπε αδηαβαηηθή εθηόλσζε ηνπ πιάζκαηνο ζην θελό ή ζε αέξην θαη γ. Αιιειεπίδξαζε ησλ παξαγόκελσλ ζσκαηηδίσλ κε ηελ επηθάλεηα ηνπ ππνζηξώκαηνο, κε απνηέιεζκα ηελ ελαπόζεζε ελόο ιεπηνύ πκελίνπ [12]. Σρήκα 1.14 Απεηθόληζε ηεο δεκηνπξγίαο ιεπηνύ πκελίνπ κε ηε κέζνδν PLD [13]. 14

24 Κεθάιαην Βηβιηνγξαθία [1] Καηεξγαζίεο κε δέζκεο κεγάιεο ελέξγεηαο Κ.Α. Υαξηηίδεο Εζληθό Μεηζόβην Πνιπηερλείν (2011). [2] Σερλνινγία Λεπηώλ Τκελίσλ θαη Επηθαλεηώλ. Λνγνζεηίδεο Σκήκα Φπζηθήο Α.Π.Θ. [3] The materials science of thin films Milton Ohring Academic Press (1992). [4] J.A. Thornton Ann. Rev. Mater. Sci. 7, 293 (1977). [5] Κ. Παπαδόπνπινο, Δηδαθηνξθή δηαηξηβή «Αηζζεηήξεο Αεξίσλ βαζηζκέλνη ζε Ηκηαγώγηκεο δηαηάμεηο Λεπηώλ ηξσκάησλ», Ε.Μ.Π. (1996). [6] [7] [8] M. Kaminsky, Atomic and Ionic Impact Phenomena on Metal Surfaces, New York (1965) 90. [9] G. K. Wehner, Handbook of Thin Film Technology, New York (1970). [10] Dr Geoff / Martin, Pulsed Laser Deposition and Plasma Plume investigations, Application Note. [11] Εθαξκνγέο ησλ laser ζηε ρεκεία Φ. Ρνπκπάλε-Καιαληδνπνύινπ, Μ. Κνκπίηζαο Εζληθό Μεηζόβην Πνιπηερλείν (2005). [12] Π. Κνξάιιε, Δηπισκαηηθή εξγαζία «Μηθξν-επεμεξγαζία ιεπηνύ πκελίνπ κνιπβδελίνπ (Μν) κε laser γηα εθαξκνγή ζηελ θσηνβνιηατθή ηερλνινγία», Εζληθό Μεηζόβην Πνιπηερλείν (2010). [13] 15

25 Κεφάλαιο 2 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2 Από ην 1950, νμείδηα κεηάιισλ (TiO, ZnO, NiO θ.α.) ρξεζηκνπνηνύληαη σο ην επαίζζεην πιηθό γηα ηελ αλάπηπμε αηζζεηήξσλ πδξνγόλνπ [1]. Σα πιηθά απηά είλαη εκηαγώγηκα θαη ε παξνπζία αλαγσγηθνύ αεξίνπ πξνθαιεί κεηαβνιέο ζηελ ειεθηξηθή ηνπο αληίζηαζε. Δπίζεο, είλαη δπλαηή ε αλάπηπμε ησλ παξαπάλσ πιηθώλ ζε κνξθή ιεπηώλ πκελίσλ θαη ε ελζσκάησζε ηνπο ζε κηθξνειεθηξνκεραληθνύο αηζζεηήξεο (MicroElectroMechanical Sensors-MEMS) θαη ζε ζπλδπαζκό κε ην απμαλόκελν ελδηαθέξνλ γηα ην πδξνγόλν σο ελαιιαθηηθό θαύζηκν κπνξεί λα νδεγήζεη ζε λέεο πνιύ ελδηαθέξνπζεο θαη ρξήζηκεο εθαξκνγέο γηα ηελ αζθάιεηα θαη ηελ επνπηεία ζε γξακκέο παξαγσγήο, νρήκαηα θιπ [2,3]. 2.1 Ηκηαγσγνί 2.1.α Ηκηαγσγνί Ιδηόηεηεο Ηκηαγσγώλ Οη εκηαγσγνί (semiconductors) είλαη πιηθά κε ειεθηξηθή αγσγηκόηεηα κεηαμύ ησλ ηηκώλ πνπ αληηζηνηρνύλ ζε αγσγνύο θαη κνλσηέο θαη ε νπνία απμάλεηαη κε αύμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο. Ζ ειεθηξνληθή ηνπο δνκή πεξηγξάθεηαη κε ηε ζεσξία ησλ δσλώλ. Ζ δώλεο είλαη απνηέιεζκα ηεο αιιειεπίδξαζεο ησλ ειεθηξνληαθώλ ζηαζκώλ ησλ επηκέξνπο αηόκσλ πνπ απνηεινύλ έλα ζηεξεό. ην ρήκα 1 παξνπζηάδεηαη κία απινπνηεκέλε αλαπαξάζηαζε ησλ ελεξγεηαθώλ δσλώλ θαη ησλ ελεξγεηαθώλ ζηαζκώλ ελόο θξπζηαιιηθνύ πιηθνύ. Σρήκα 2.1 ύλζεζε ελεξγεηαθώλ δσλώλ από ηελ αιιειεπίδξαζε s θαη p αηνκηθώλ ηξνρηαθώλ [4]. 16

26 Κεφάλαιο 2 Ζ δώλε πνπ αληηζηνηρεί ζηελ εμώηαηε ζηηβάδα ηνπ αηόκνπ θαη πεξηιακβάλεη ηα ειεθηξόληα ζζέλνπο θαιείηαη δώλε ζζέλνπο (valence band) θαη κπνξεί λα είλαη πιήξσο ή κεξηθώο θαηεηιεκκέλε. Οη θαηώηεξεο δώλεο αληηζηνηρνύλ ζηηο ελεξγεηαθέο ζηάζκεο ησλ εζσηεξηθώλ ζηηβάδσλ ηνπ αηόκνπ, είλαη πιήξσο θαηεηιεκκέλεο θαη νλνκάδνληαη εζσηεξηθέο δώλεο. Ζ πξώηε κε θαηεηιεκκέλε δώλε πάλσ από ηε δώλε ζζέλνπο νλνκάδεηαη δώλε αγσγηκόηεηαο (conduction band) θαη πεξηιακβάλεη ηηο πηζαλέο ελεξγεηαθέο θαηαζηάζεηο πνπ κπνξνύλ λα θαηαιάβνπλ δηεγεξκέλα ειεθηξόληα ηεο δώλεο ζζέλνπο. Οη ελεξγεηαθέο ζηάζκεο κεηαμύ ησλ δσλώλ ζζέλνπο θαη αγσγηκόηεηαο δελ κπνξνύλ λα θαηαιεθζνύλ (απαγνξεπκέλε δώλε) θαη ην εύξνο ηεο νξίδεηαη σο ην ελεξγεηαθό ράζκα (energy gap E g ). Ζ ελέξγεηα Fermi (E F ) αληηπξνζσπεύεη ηελ ελεξγεηαθή ζηάζκε ηεο νπνίαο ε πηζαλόηεηα λα θαηαιακβάλεηαη από ειεθηξόλην είλαη ½ [5]. Αλάινγα κε ην αλ ε ηειεπηαία ελεξγεηαθή δώλε ηνπ ζηεξενύ είλαη πιήξσο ή κε πιήξσο θαηεηιεκκέλε, ηα πιηθά δηαθξίλνληαη ζε κνλσηέο, αγσγνύο (κέηαιια) θαη εκηαγσγνύο (ρήκα 2). Σρήκα 2.2 Οη ειεθηξνληαθέο δώλεο ησλ κεηαιιηθώλ, εκηαγώγηκσλ θαη κνλσηηθώλ πιηθώλ [6]. 2.1.β Η αγσγηκόηεηα ζηνπο εκηαγσγνύο Ζ αγσγηκόηεηα ζηνπο εκηαγσγνύο νθείιεηαη ζην κηθξό ελεξγεηαθό ηνπο ράζκα. ε πνιύ κηθξέο ζεξκνθξαζίεο, ηα ειεθηξόληα πνπ βξίζθνληαη ζηε δώλε ζζέλνπο δελ απνθηνύλ αξθεηή ελέξγεηα γηα λα ππεξβνύλ ην ελεξγεηαθό ράζκα θαη ν εκηαγσγόο ζπκπεξηθέξεηαη σο κνλσηήο. Με αύμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο όκσο, ηα 17

27 Κεφάλαιο 2 ειεθηξόληα απνθηνύλ αξθεηή ελέξγεηα ώζηε λα κεηαβνύλ ζηε δώλε αγσγηκόηεηαο θαη ν εκηαγσγόο απνθηά αγσγηκόηεηα [7]. Σρήκα 2.3 Γηέγεξζε ησλ ειεθηξνλίσλ ζηε δώλε αγσγηκόηεηαο Οη θελέο ζέζεηο πνπ αθήλνπλ πίζσ ηνπο ηα ειεθηξόληα νλνκάδνληαη νπέο θαη κπνξνύλ λα θαηαιεθζνύλ από γεηηνληθά ειεθηξόληα ηεο δώλεο ζζέλνπο θαη λα ζπλεηζθέξνπλ έηζη ζηελ αγσγηκόηεηα ηνπ πιηθνύ (ρήκα 3). Γειαδή, ζηνπο εκηαγσγνύο ζεκεηώλεηαη αγσγηκόηεηα θαη ζηε δώλε ζζέλνπο. Γηα ηελ πεξηγξαθή ηεο αγσγηκόηεηαο ζηε δώλε ζζέλνπο βνιεύεη λα κε ρξεζηκνπνηείηαη ε θίλεζε ησλ ειεθηξνλίσλ πνπ θαηαιακβάλνπλ ηηο νπέο, αιιά ε θίλεζε ησλ ίδησλ ησλ νπώλ (σο απνηέιεζκα ηεο κεηαθίλεζεο ειεθηξνλίσλ). Οη νπέο αιιειεπηδξνύλ κε εμσηεξηθό πεδίν ζα λα ήηαλ ζεηηθά θνξηηζκέλα ειεθηξόληα. πλεπώο, ζηνπο εκηαγσγνύο ππάξρνπλ δύν είδε θνξέσλ αγσγηκόηεηαο: ειεύζεξα ειεθηξόληα ζηε δώλε αγσγηκόηεηαο θαη νπέο ζηε δώλε ζζέλνπο. Όζνλ αθνξά ζηελ εμάξηεζε ηεο αγσγηκόηεηαο από ηε ζεξκνθξαζία, ζηνπο εκηαγσγνύο παξαηεξείηαη αύμεζε ηεο αγσγηκόηεηαο κε ηε ζεξκνθξαζία, αθνύ απμάλεηαη ην πιήζνο ησλ ειεθηξνλίσλ θαη ησλ νπώλ πνπ ζπλεηζθέξνπλ ζηελ αγσγηκόηεηα. 2.1.γ Δίδε Ηκηαγσγώλ Οη εκηαγσγνί ρσξίδνληαη ζηηο παξαθάησ θαηεγνξίεο: (α) Δλδνγελείο εκηαγσγνί: Οη ελδνγελείο εκηαγσγνί (intrinsic semiconductors) είλαη εθείλνη ζηνπο νπνίνπο ε ειεθηξηθή ζπκπεξηθνξά βαζίδεηαη ζηελ ειεθηξνληαθή δνκή ησλ θαζαξώλ πιηθώλ. Σν ελεξγεηαθό ηνπο δηάθελν είλαη κηθξόηεξν από 2 ev, π.ρ. ζην θαζαξό Ge είλαη 0.66 ev θαη ζην θαζαξό Si 1.12 ev [7]. (β) Δμσγελείο εκηαγσγνί: Οη εμσγελείο εκηαγσγνί είλαη ηερλεηά πιηθά πνπ ε ειεθηξνληαθή δνκή ηεο θύξηαο θάζεο έρεη ηξνπνπνηεζεί από εκβόιηκα άηνκα λόζεπζεο (dopants). Σα άηνκα λόζεπζεο έρνπλ ζπλήζσο δηαθνξά ελόο ειεθηξνλίνπ ζηελ εμσηεξηθή ζηνηβάδα ζε ζρέζε κε ηα άηνκα ηεο θύξηαο θάζεο. Υαξαθηεξηζηηθό παξάδεηγκα ε λόζεπζε θαζαξνύ Si (4 ειεθηξόληα) κε P (5 ειεθηξόληα) ή B (3 ειεθηξόληα) [7]. Με απηό ηνλ ηξόπν επηηπγράλεηαη ε δεκηνπξγία επηηξεπηώλ ελεξγεηαθώλ δσλώλ κέζα ζηελ 18

28 Κεφάλαιο 2 απαγνξεπκέλε πεξηνρή ηεο θύξηαο θάζεο. Αλ ε εηζαγόκελε ζηάζκε βξίζθεηαη ιίγν θάησ από ηε δώλε αγσγηκόηεηαο (ηα άηνκα λόζεπζεο είλαη δόηεο ειεθηξνλίσλ) έρνπκε ηελ πεξίπησζε εκηαγσγνύ ηύπνπ n, ελώ αλ ε εηζαγόκελε ζηάζκε βξίζθεηαη ιίγν πάλσ από ηε δώλε ζζέλνπο (ηα άηνκα λόζεπζεο είλαη δέθηεο ειεθηξνλίσλ) έρνπκε ηε πεξίπησζε εκηαγσγνύ ηύπνπ p. Δίλαη πξνθαλέο από ηα παξαπάλσ όηη ην πνζνζηό λόζεπζεο επεξεάδεη ην εύξνο ηνπ ελεξγεηαθνύ ράζκαηνο [5,7]. 2.2 Τν νμείδην ηνπ ληθειίνπ (NiO) 2.2.α. Γνκή θαη Φαξαθηεξηζηηθά Σν NiO είλαη εκηαγσγόο ηύπνπ p κε ελεξγεηαθό ράζκα ev [9]. Κξπζηαιιώλεηαη ζε δνκή νξπθηνύ άιαηνο κε πιεγκαηηθή ζηαζεξά 4.17 Å θαη αλαπηύζζεηαη κε ηερληθέο sol-gel [10], ηνληνβνιή [11,12] θαη παικηθή ελαπόζεζε κε laser [13]. Δίλαη αληηζηδεξνκαγλεηηθό πιηθό θάησ από ηνπο 523Κ [11]. Σρήκα 2.4 Γνκή NiO. Γηαθξίλνληαη κε θόθθηλν ηα άηνκα Ni, κε άζπξν ηα άηνκα Ni θαη κε άζπξν ηα άηνκα νμπγόλνπ. Παξνπζηάδεη κεγάιε ρεκηθή ζηαζεξόηεηα, εμαηξεηηθέο νπηηθέο θαη ειεθηξηθέο ηδηόηεηεο θαη είλαη θαηάιιειν πιηθό γηα αηζζεηήξεο αεξίσλ [14]. 2.2.β Ηκηαγσγηκόηεηα ζηα νμείδηα ηνπ ληθειίνπ (NiO) Ζκηαγσγηκόηεηα παξνπζηάδνπλ θαη ηα ηνληηθά ζηεξεά όπσο ην NiO. Σν ζπγθεθξηκέλν πιηθό ζε απόιπηα ζηνηρεηνκεηξηθή κνξθή είλαη κνλσηήο. ε εμαηξεηηθά κηθξό πνζνζηό όκσο πθίζηαηαη αληαιιαγή ειεθηξνλίσλ αλάκεζα ζε δύν Νi 2+ θαη κεηαηξνπή απηώλ ζε Νi + θαη Νi 3+ (ρήκα 4α) δειαδή ην έλα ηόλ έρεη κία νπή παξαπάλσ θαη ην άιιν έλα ειεθηξόλην παξαπάλσ ζπλεπώο ε ηζνςεθία ησλ θνξέσλ δηαηεξείηαη, αιιά αιιάδεη ε θαηαλνκή ηνπο ζην ρώξν. ε απηή ηελ πεξίπησζε ην πιηθό παξνπζηάδεη (αζζελή) ελδνγελή εκηαγσγηκόηεηα (ρήκα 4β) [8]. 19

29 Κεφάλαιο 2 ε άιιε πεξίπησζε, ην πιέγκα ηνπ NiO, είλαη δπλαηό λα πεξηέρεη ειαθξώο πεξηζζόηεξα αληόληα Ο 2- από θαηηόληα Νi 2+ (NiO 1+δ, δ<<1) κε απνηέιεζκα ηελ ύπαξμε θελώλ πιεγκαηηθώλ ζέζεσλ ηνπ Ni (ρήκα 4γ), Γηα ιόγνπο ειεθηξνπδεηεξόηεηαο δύν γεηηνληθά Νi 2+ νμεηδώλνληαη ζε Νi 3+ (ρήκα 4δ) θαη ιεηηνπξγνύλ σο άηνκα λόζεπζεο κε πεξίζζεηα νπώλ (δέθηεο ειεθηξνλίσλ) [8]. ε απηή ηε πεξίπησζε, ην πιηθό παξνπζηάδεη εκηαγσγηκόηεηα ηύπνπ P. Σρήκα 2.5 Ζ ελδνγελήο (α,β) θαη εμσγελήο (γ,δ) εκηαγσγηκόηεηα ζην NiO [8]. 2.3 Αγσγηκόηεηα ζε πεξηβάιινλ αεξίσλ Ζ αγσγηκόηεηα ηνπ NiO, εμαξηάηαη από ηελ πεξίζζεηα ηνπ νμπγόλνπ (θαη ζπλεπώο από ηε κεξηθή πίεζε ηνπ νμπγόλνπ ζηελ αηκόζθαηξα ηνπ νμεηδίνπ) πνπ είλαη πξνζξνθεκέλν ζηε δνκή ηνπ πιηθνύ. Ζ ύπαξμε ζηελ αηκόζθαηξα ηνπ νμεηδίνπ θάπνηνπ αλαγσγηθνύ ή νμεηδσηηθνύ αεξίνπ κπνξεί λα νδεγήζεη ζε αληίδξαζε κε ην πξνζξνθεκέλν νμπγόλν. Ζ αληίδξαζε απηή ζα έρεη σο απνηέιεζκα ηε κεηαβνιή ηεο επηθαλεηαθήο θάιπςεο ηνπ νμπγόλνπ πνπ ζηε ζπλέρεηα ζα κεηαβάιεη ηελ θαηαλνκή θνξέσλ θνξηίνπ ζην πιηθό δειαδή ππάξρεη αληίδξαζε ζηελ επηθάλεηα θαη αληαιιαγή θνξηίνπ κε ην πιηθό [15]. 20

30 Κεφάλαιο α Δπηθαλεηαθά θαηλόκελα ηελ επηθάλεηα ζπκβαίλνπλ ηα εμήο θαηλόκελα: 1. Γηάρπζε ησλ αληηδξώλησλ ζηελ επηθάλεηα 2. Πξνζξόθεζε ησλ αληηδξώλησλ πάλσ ζηελ επηθάλεηα 3. Αληίδξαζε ζηελ επηθάλεηα 4. Δθξόθεζε ησλ πξντόλησλ από ηελ επηθάλεηα 5. Γηάρπζε ησλ πξντόλησλ καθξηά από ηελ επηθάλεηα Σν κέγεζνο πνπ παίδεη ξόιν ζηελ πξνζξόθεζε θαη εθξόθεζε είλαη απηό ηεο θάιπςεο επηθάλεηαο (εμίζσζε 1): (2.1) όπνπ C επ ν ιόγνο ησλ κνξίσλ ελόο αεξίνπ σο πξνο ηελ επηθάλεηα θαη C θνξ ε επηθαλεηαθή ζπγθέληξσζε θνξεζκνύ [15]. Ζ πξνζξόθεζε κπνξεί λα δηαθξηζεί ζε δύν είδε, ηε θπζηθή θαη ηε ρεκηθή. Ζ θπζηθή πξνζξόθεζε ζπκβαίλεη όηαλ ζσκαηίδηα αιιειεπηδξνύλ κε αζζελείο θπζηθέο δπλάκεηο ηύπνπ Van der Waals θαη ε ρεκηθή πξνζξόθεζε όηαλ ηα ζσκαηίδηα αιιειεπηδξνύλ κε ρεκηθνύο δεζκνύο [17]. Ζ θπζηθή πξνζξόθεζε είλαη ηαρύηαηε αληηζηξεπηή δηαδηθαζία θαη πξνεγείηαη ζρεδόλ πάληα ηεο ρεκηθήο [16]. Ο ξπζκόο πξνζξόθεζεο ελόο κνξίνπ εμαξηάηαη από ην ξπζκό κε ηνλ νπνίν θηάλνπλ ηα κόξηα ζηελ επηθάλεηα θαη ε πηζαλόηεηα πξνζθόιιεζεο S νξίδεηαη από ην λόκν ηνπ Arrhenius (εμίζσζε 2): (2.2) όπνπ Δ α ε ελέξγεηα ελεξγνπνίεζεο ηεο πξνζξόθεζεο, Σ ε ζεξκνθξαζία, R ε παγθόζκηα ζηαζεξά ησλ αεξίσλ θαη f(θ) ζπλάξηεζε ηεο επηθαλεηαθήο θάιπςεο. Ζ ζεξκνθξαζηαθή εμάξηεζε δηθαηνινγεί θαη ηελ επηινγή πςειώλ ζεξκνθξαζηώλ γηα ηε ιεηηνπξγία ησλ αηζζεηήξσλ [18]. 21

31 Κεφάλαιο β Αληαιιαγή θνξηίσλ κε ην πιηθό-κνληέιν κεηαθνξάο θνξηίνπ (Charge Transfer Model-CTM) ην κνληέιν απηό, θαηά ηελ πξνζξόθεζε, έλα κόξην κπνξεί λα αληαιιάμεη θνξηίν κε ην πιηθό δεκηνπξγώληαο επηθαλεηαθέο θαηαζηάζεηο. Σν πξνζξνθεκέλν άηνκν εηζάγεη θαηλνύξγηεο ελεξγεηαθέο ζηάζκεο κέζα ζην ελεξγεηαθό ράζκα ηνπ πιηθνύ θαη νη δώλεο θάκπηνληαη θνληά ζηελ επηθάλεηά πνπ έρεη γίλεη ε πξνζξόθεζε. Σρήκα 2.6 (α) θαηαλνκή ησλ θνξέσλ θνξηίνπ, (β) θιίζε ηεο δώλεο ζηε πεξηνρή ηεο επηθάλεηαο θαη (γ) ζπγθέληξσζε θνξέσλ θνξηίνπ ζηε δώλε ζζέλνπο πξνο ηελ απόζηαζε από ηελ επηθάλεηα. Δ i : ελεξγεηαθή ζηάζκε πνπ εηζάγεηαη από ην πξνζξνθεκέλν αέξην[15]. 2.3.γ Πνιπθξπζηαιιηθόηεηα θαη κεηαθνξά θνξηίνπ Σν NiO έρεη ζπλήζσο πνιιπθξπζηαιιηθή δνκή θαη ηα όξηα ησλ θόθθσλ απμάλνπλ ηε δηαζέζηκε γηα αιιειεπηδξάζεηο επηθάλεηα. Ο έιεγρνο ηνπ κεγέζνπο ησλ θόθθσλ θαη ην κήθνο Debye (Debye length) θαζνξίδνπλ ην πόζν έληνλε αιιειεπίδξαζε ζα ζπκβεί [19,15]. Γηα παξάδεηγκα, ζε έλα πνιπθξπζηαιιηθό εκηαγσγό ηύπνπ n, εάλ ην κήθνο Debye είλαη κηθξόηεξν από ην κηζό ηνπ κήθνπο ηνπ θόθθνπ, ηόηε ε αγσγηκόηεηα εμαξηάηαη θπξίσο από ηελ πεξηνρή απνγύκλσζεο θνξηίνπ ζην όξην ησλ θόθθσλ. Αλ ην κήθνο Debye είλαη κεγαιύηεξν, ε κεηαθνξά θνξηίνπ ζπκβαίλεη ζε όιν ηνλ θόθθν θαη ε δώλε αγσγηκόηεηαο ζα κεηαθηλεζεί ζε ζρέζε κε ηε ζηάζκε Fermi [15]. 22

32 Κεφάλαιο 2 Σρήκα 2.7 Ζ επίδξαζε ηνπ κήθνπο Debye (L D ) ζηηο ελεξγεηαθέο δώλεο ελόο πνιπθξπζηαιιηθνύ εκηαγσγνύ ηύπνπ n κε πξνζξνθεκέλν νμπγόλν ζε αηκόζθαηξα CO [15]. 2.3.δ Ναλνζσκαηίδηα ρξπζνύ σο θαηαιύηεο Γηα ηελ πεξαηηέξσ βειηίσζε ησλ ραξαθηεξηζηηθώλ ηνπ νμεηδίνπ κπνξνύλ λα ρξεζηκνπνηεζνύλ θαηαιύηεο κε ηε κνξθή λαλνζσκαηηδίσλ ρξπζνύ ή άιισλ επγελώλ κεηάιισλ, δηεζπαξκέλσλ ζηελ επηθάλεηα ηνπ [19]. Ζ επίδξαζε ησλ λαλνζσκαηηδίσλ απηώλ είλαη δηπιή: -δηαζπνύλ ηα αέξηα κόξηα πνπ πξνζξνθώληαη ζηελ επηθάλεηά ηνπο θαη δηεπθνιύλεηαη ε δηάρπζή ηνπο ζηελ επηθάλεηα ηνπ νμεηδίνπ (spill over). - εηζάγνπλ επηθαλεηαθέο θαηαζηάζεηο ζην νμείδην Σρήκα 2.8 Spill over πδξνγόλνπ θαη νμπγόλνπ από λαλνζσκαηίδηα θαηαιύηε [19]. 23

33 Κεφάλαιο 2 Σρήκα 2.9 Δπίδξαζε ζηηο επηθαλεηαθέο θαηαζηάζεηο ησλ λαλνζσκαηηδίσλ ηνπ θαηαιύηε. 2.4 Αηζζεηήξεο Αηζζεηήξαο (sensor) είλαη κηα δηάηαμε πνπ κεηαηξέπεη έλα εξέζηζκα (κεραληθό, ζεξκηθό, ρεκηθό, βηνινγηθό θιπ) ζε ειεθηξηθό ζήκα. Σρήκα 2.10 ρεκαηηθή αλαπαξάζηαζε ελόο αηζζεηήξα. Έλαο αηζζεηήξαο κπνξεί λα είλαη άκεζνο (direct) όηαλ κεηαηξέπεη ζήκα κηαο κνξθήο ελέξγεηαο ζε ειεθηξηθό ζήκα άκεζα ή κπνξεί λα είλαη ζύλζεηνο (complex), δειαδή λα απνηειείηαη από κηα ζεηξά κεηαηξνπέσλ (transducers) κε ην ηειεπηαίν ηκήκα ηνπ λα είλαη έλαο άκεζνο αηζζεηήξαο [20,24]. Οη αηζζεηήξεο δηαθξίλνληαη επίζεο ζε παζεηηθνύο θαη ελεξγνύο: Παζεηηθνί αηζζεηήξεο (passive sensors) Δίλαη αηζζεηήξεο ζηνπο νπνίνπο δεκηνπξγείηαη άκεζα έλα ειεθηξηθό ζήκα σο απνηέιεζκα ελόο εμσηεξηθνύ εξεζίζκαηνο ρσξίο ηε ρξήζε πξόζζεηεο πεγήο ελέξγεηαο. Παξαδείγκαηα ηέηνησλ αηζζεηήξσλ είλαη ην ζεξκνδεύγνο, ε θσηνδίνδνο θαη ν πηεδνειεθηξηθόο αηζζεηήξαο. Δλεξγνί αηζζεηήξεο (active sensors) Οη ελεξγνί αηζζεηήξεο ρξεηάδνληαη εμσηεξηθή ηζρύ γηα ηελ παξαγσγή ηνπ ζήκαηνο εμόδνπ. Ζ ηζρύο απηή νλνκάδεηαη ζήκα δηέγεξζεο (excitation signal). Σν ζήκα απηό ηξνπνπνηείηαη θαηάιιεια από ηνλ αηζζεηήξα γηα ηελ παξαγσγή ηνπ ζήκαηνο εμόδνπ. Παξάδεηγκα ηέηνηνπ αηζζεηήξα είλαη ην ζεξκίζηνξ. Σν ζεξκίζηνξ είλαη αληίζηαζε πνπ είλαη επαίζζεηε ζηε ζεξκνθξαζία θαη δελ παξάγεη θάπνην ειεθηξηθό ζήκα. 24

34 Κεφάλαιο 2 Ωζηόζν όηαλ πεξάζεη ειεθηξηθό ξεύκα (ζήκα δηέγεξζεο), ε αληίζηαζε ηνπ ζεξκίζηνξ κπνξεί λα κεηξεζεί κε ην λα αληρλεύζνπκε κεηαβνιέο ζην ξεύκα ή ζηελ ηάζε πνπ εθαξκόδνπκε. Απηέο νη κεηαβνιέο ζρεηίδνληαη κε ηελ ζεξκνθξαζία κέζσ κηαο δεδνκέλεο ζπλάξηεζεο. Γεληθά κπνξνύκε λα ηαμηλνκήζνπκε ηνπο αηζζεηήξεο βάζεη ηνπ εξεζίζκαηνο πνπ κεηξνύκε, βάζεη ησλ ραξαθηεξηζηηθώλ ηνπο, βάζεη ηνπ θπζηθνύ θαηλνκέλνπ πνπ κεηξνύλ, βάζεη ηνπ κεραληζκνύ κεηαηξνπήο πνπ ρξεζηκνπνηνύλ, βάζεη ηνπ πιηθνύ θαηαζθεπήο ηνπο, θαη ηέινο βάζεη ηεο εθαξκνγήο πνπ έρνπλ. Πίλαθαο 2.1 Σύπνη αηζζεηήξσλ θαη ηα θαηλόκελα πνπ αληρλεύνπλ Τύπνο αηζζεηήξα Μεραληθόο Θεξκηθόο Ζιεθηξηθόο Μαγλεηηθόο Οπηηθόο Δθπνκπήο αθηηλνβνιίαο Υεκηθόο Ιδηόηεηα πνπ αληρλεύεη Γηαζηάζεηο, επηηάρπλζε, ξνή, δύλακε, πίεζε Θεξκνθξαζία, εηδηθή ζεξκόηεηα, ξνή ζεξκόηεηαο Φνξηίν, ξεύκα, ηάζε, αληίζηαζε Ππθλόηεηα καγλεηηθήο ξνήο, καγλεηηθή ξνπή Έληαζε θσηόο, κήθνο θύκαηνο, πόισζε Σύπνο, αξηζκόο ή/θαη ελέξγεηα ζσκαηηδίσλ αθηηλνβνιίαο, νπηηθέο ηδηόηεηεο εθηόο ηνπ νξαηνύ θσηόο ύζηαζε, ζπγθέληξσζε, ph, είδνο αεξίνπ 2.4.α Φαξαθηεξηζηηθά αηζζεηήξσλ Οη αηζζεηήξεο αεξίσλ θαη γεληθόηεξα νη αηζζεηήξεο ραξαθηεξίδνληαη από ηα παξαθάησ κεγέζε [20-22]: Σπλάξηεζε κεηαθνξάο (Transfer function). Γηα θάζε αηζζεηήξα ππάξρεη κηα ηδαληθή ζρέζε πνπ ζπλδέεη ην εξέζηζκα κε ην ζήκα εμόδνπ ελόο αηζζεηήξα. Μηα ηέηνηα ζπλάξηεζε πνπ ζπλδέεη ην ειεθηξηθό ζήκα, S, ζηελ έμνδν ηνπ αηζζεηήξα κε ην εξέζηζκα, s, ιέγεηαη ζπλάξηεζε κεηαθνξάο θαη έρεη ηε κνξθή: S=f(s) (2.3) Ζ ζρέζε κπνξεί λα είλαη γξακκηθή ή κε γξακκηθή (ινγαξηζκηθή, εθζεηηθή, ή ζπλάξηεζε δύλακεο ηνπ s). Δπαηζζεζία (Sensitivity) νξίδεηαη ε παξάγσγνο ηεο ζπλάξηεζεο κεηαθνξάο γηα κηα ζπγθεθξηκέλε ηηκή ηνπ εξεζίζκαηνο s 0 : (2.4) 25

35 Κεφάλαιο 2 Πνιιέο θνξέο ε ζπλάξηεζε κεηαθνξάο ελόο κε γξακκηθνύ αηζζεηήξα κπνξεί λα ζεσξεζεί γξακκηθή ζε πεξηνξηζκέλε πεξηνρή ηηκώλ ηνπ ζήκαηνο εμόδνπ. ε κεγαιύηεξε πεξηνρή, κηα κε γξακκηθή ζπλάξηεζε κεηαθνξάο κπνξεί λα πξνζεγγηζηεί από πεξηζζόηεξεο επζείεο γξακκέο. Δύξνο ηηκώλ εηζόδνπ (Full scale input) είλαη ε κεγαιύηεξε ηηκή εξεζίζκαηνο πνπ κπνξεί λα εθαξκνζηεί ζηνλ αηζζεηήξα ώζηε λα αληαπνθξίλεηαη κε αλεθηή αθξίβεηα. Γηα αηζζεηήξεο κε κεγάιν εύξνο απόθξηζεο πνπ επηπιένλ είλαη κε γξακκηθό, ην κέγεζνο απηό εθθξάδεηαη ζε decibels. Δύξνο ηηκώλ εμόδνπ (Full scale output) είλαη ε δηαθνξά ηεο ηηκήο ηνπ ειεθηξηθνύ ζήκαηνο εμόδνπ πνπ αληηζηνηρεί ζηε κέγηζηε ηηκή ηνπ εξεζίζκαηνο θαη ηεο ηηκήο ηνπ ζήκαηνο εμόδνπ πνπ αληηζηνηρεί ζηελ ειάρηζηε ηηκή ηνπ εξεζίζκαηνο. Αθξίβεηα (Accuracy) ή θαιύηεξα αλαθξίβεηα, νξίδεηαη σο ε κέγηζηε απόθιηζε ηεο ηηκήο εηζόδνπ από ηελ ηηκή εηζόδνπ πνπ αληηζηνηρεί ζηελ ηδαληθή ζπλάξηεζε κεηαθνξάο. Σρήκα 2.11 Τπνζεηηθό ζήκα θαη ν νξηζκόο ηεο αθξίβεηαο [20]. Βαζκνλόκεζε (calibration). Αλ ηα όξηα αλνρήο πνπ δίλεη ν θαηαζθεπαζηήο γηα έλαλ αηζζεηήξα είλαη επξύηεξα από ηελ απαηηνύκελε αθξίβεηα ηεο κέηξεζεο, ν αηζζεηήξαο κπνξεί λα ρξεζηκνπνηεζεί εθόζνλ πξώηα βαζκνλνκεζεί θαηάιιεια ώζηε λα δίλεη ηελ απαηηνύκελε αθξίβεηα. Αλ ε ζπλάξηεζε κεηαθνξάο είλαη κε γξακκηθή, ηόηε κπνξεί λα ρξεηάδεηαη λα θαζνξηζηνύλ πεξηζζόηεξα από δύν ζεκεία ζηε ζπλάξηεζε κεηαθνξάο. Κάζε ζπλάξηεζε κεηαθνξάο κπνξεί λα πξνζεγγηζηεί από πνιπσλπκηθή ζπλάξηεζε θαη αλάινγα κε ηελ αλαγθαία αθξίβεηα, επηιέγεηαη έλαο αξηζκόο ζεκείσλ γηα ηελ βαζκνλόκεζε. Έλαο άιινο ηξόπνο βαζκνλόκεζεο γηα κηα κε γξακκηθή ζπλάξηεζε κεηαθνξάο, είλαη λα επηιεγνύλ κηθξέο πεξηνρέο ζηε ζπλάξηεζε κεηαθνξάο όπνπ παξνπζηάδεη γξακκηθόηεηα. Σόηε κπνξνύκε λα βαζκνλνκήζνπκε απηέο ηηο κηθξέο γξακκηθέο πεξηνρέο μερσξηζηά. 26

36 Κεφάλαιο 2 Υζηέξεζε. θάικα πζηέξεζεο είλαη ε απόθιηζε ηνπ ζήκαηνο εμόδνπ ηνπ αηζζεηήξα γηα ζπγθεθξηκέλε ηηκή ηνπ ζήκαηνο εηζόδνπ, όηαλ πιεζηάδνπκε ζε απηή ηελ ηηκή ηνπ ζήκαηνο εηζόδνπ από ηελ αληίζεηε θαηεύζπλζε. Με γξακκηθόηεηα. Σν ζθάικα κε γξακκηθόηεηαο νξίδεηαη γηα ηνπο αηζζεηήξεο ησλ νπνίσλ ε ζπλάξηεζε κεηαθνξάο κπνξεί λα πξνζεγγηζηεί από επζεία γξακκή. Σν ζθάικα απηό είλαη ε κέγηζηε απόθιηζε ηεο πξαγκαηηθήο ζπλάξηεζεο κεηαθνξάο από ηελ πξνζεγγηζηηθή επζεία γξακκή. Κνξεζκόο (Saturation). Κάζε αηζζεηήξαο έρεη έλα άλσ όξην ζηελ ηηκή ηνπ εξεζίζκαηνο πάλσ από ην νπνίν ε απόθξηζή ηνπ δελ είλαη γξακκηθή. Σόηε ιέκε όηη επέξρεηαη θνξεζκόο. Σρήκα 2.12 Τπνζεηηθό ζήκα ην νπνίν παξνπζηάδεη θόξν [20]. Δπαλαιεςηκόηεηα (Repeatability/Reproducibility) Σν ζθάικα επαλαιεςηκόηεηαο νθείιεηαη ζηελ αληθαλόηεηα ηνπ αηζζεηήξα λα δώζεη ηελ ίδηα ηηκή εμόδνπ θάησ από παλνκνηόηππεο ζπλζήθεο. Οξίδεηαη σο ε κέγηζηε απόθιηζε κεηαμύ δύν ελδείμεσλ όπσο έρνπλ θαζνξηζζεί από δύν θύθινπο βαζκνλόκεζεο. πλήζσο παξηζηάλεηαη σο % ηνπ κεγέζνπο Full-Scale input (FS ζηελ παξαθάησ εμίζσζε): Πηζαλέο αηηίεο ηνπ ζθάικαηνο απηνύ κπνξεί λα είλαη ν ζεξκηθόο ζόξπβνο, θάπνην επηβαιιόκελν θνξηίν ή/θαη ε πιαζηηθόηεηα ηνπ πιηθνύ. (5) Νεθξό Δύξνο (Dead band) Δίλαη ε πεξηνρή ησλ ηηκώλ ηνπ εξεζίζκαηνο γηα ηηο νπνίεο ν αηζζεηήξαο δελ είλαη επαίζζεηνο θαη δείρλεη ζήκα εμόδνπ κεδέλ. 27

37 Κεφάλαιο 2 Σρήκα 2.13 Τπνζεηηθό ζήκα θαη κε λεθξό εύξνο [20]. Δπθξίλεηα (Resolution) είλαη ε κηθξόηεξε δπλαηή επαύμεζε ηνπ εξεζίζκαηνο πνπ κπνξεί λα αληρλεπζεί από ηνλ αηζζεηήξα. Αμηνπηζηία (Reliability) είλαη ε ηθαλόηεηα ηνπ αηζζεηήξα λα ιεηηνπξγεί θάησ από νξηζκέλεο ζπλζήθεο γηα νξηζκέλε πεξίνδν ρσξίο βιάβε. Απηή εθθξάδεηαη σο πηζαλόηεηα όηη ν αηζζεηήξαο ζα ιεηηνπξγεί ρσξίο βιάβε γηα νξηζκέλν ρξόλν ή νξηζκέλν αξηζκό ρξήζεσλ. 2.4.β Πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο πνπ επεξεάδνπλ ηνπο αηζζεηήξεο Οη δηάθνξνη πεξηβαιινληηθνί παξάγνληεο κπνξνύλ λα επεξεάζνπλ ηε ιεηηνπξγία ελόο αηζζεηήξα. Οη ζπλζήθεο απνζήθεπζεο ηνπ αηζζεηήξα θαζνξίδνληαη από ηα πεξηβαιινληηθά όξηα ζηα νπνία ν αηζζεηήξαο κπνξεί λα εθηεζεί θαηά ηε δηάξθεηα νξηζκέλεο πεξηόδνπ έηζη ώζηε λα ιεηηνπξγεί θαλνληθά όπσο ιεηηνπξγεί θάησ από ηηο θαλνληθέο ζπλζήθεο ιεηηνπξγίαο ηνπ [20]. Σέηνηα πεξηβαιινληηθά όξηα είλαη ε κέγηζηε θαη ειάρηζηε ζεξκνθξαζία, ε κέγηζηε ζρεηηθή πγξαζία ζε απηέο ηηο ζεξκνθξαζίεο, ε κέγηζηε πίεζε, ε παξνπζία νξηζκέλσλ αεξίσλ ή αλεπηζύκεησλ αλαζπκηάζεσλ πνπ κνιύλνπλ ηνλ αηζζεηήξα θιπ. Οη παξάγνληεο απηνί κπνξεί λα είλαη βξαρππξόζεζκνη θαη καθξνπξόζεζκνη. Βξαρππξόζεζκνη είλαη απηνί πνπ επεξεάδνπλ ηνλ αηζζεηήξα κέζα ζε ιεπηά, ώξεο ή θαη κέξεο. Οη καθξνπξόζεζκνη ζρεηίδνληαη κε ηε γήξαλζε ηνπ πιηθνύ από ην νπνίν είλαη θαηαζθεπαζκέλνο ν αηζζεηήξαο. Ζ γήξαλζε πξνθαιείηαη από κε αληηζηξεπηέο αιιαγέο ηνπ πιηθνύ πνπ ζρεηίδνληαη κε ειεθηξηθέο, ρεκηθέο, κεραληθέο ή ζεξκηθέο ηδηόηεηέο ηνπ. Ο ζρεδηαζκόο, ην βάξνο θαη νη δηαζηάζεηο ελόο αηζζεηήξα πξνζαξκόδνληαη ζε ζπγθεθξηκέλε εθαξκνγή. Σν θόζηνο, γηα παξάδεηγκα, κπνξεί λα είλαη δεπηεξεύνπζα παξάκεηξνο αλ ε αμηνπηζηία θαη ε αθξίβεηα ηνπ αηζζεηήξα είλαη πνιύ πην ζεκαληηθά. Σέηνηνη αηζζεηήξεο κπνξεί λα ρξεζηκνπνηνύληαη ζε ζπζηήκαηα δηάζσζεο, νπιηθά θαη ακπληηθά ζπζηήκαηα θαη αεξνδηαζηεκηθέο εθαξκνγέο. Από ηελ άιιε κεξηά, αλ έλαο αηζζεηήξαο πξννξίδεηαη γηα επξύηεξεο θαηαλαισηηθέο εθαξκνγέο, ηόηε ην θόζηνο θαζνξίδεη ην ζρεδηαζκό ηνπ. 28

38 Κεφάλαιο Βηβιηνγξαθία [1] Hydrogen Sensors A review T. Hubert, L. Boon-Brett, G. Black, U. Banach Sensors and Actuators B 157 (2011) [2] Metal oxide hydrogen, oxygen, and carbon monoxide sensors for hydrogen setups and cells, V. Aroutiounian, Int. J. Hydrogen Energy 32 (2007) [3] Function and applications of gas sensors, D. Kohl, J. Phys. D: Appl. Phys. 34 (2001) R125 R149. [4] Manuel Cardona Fundamentals of Semiconductors Physics and Materials Properties Peter Y. Yu Springer (2005). [5] Δηζαγσγή ζηα εκηαγώγηκα πιηθά θαη Φσηνβνιηατθέο δηαηάμεηο Κ.Θ.Γέξβνο εκεηώζεηο Μαζήκαηνο ρνιή Ζιεθηξνιόγσλ κεραληθώλ Δζληθό Μεηζόβην Πνιπηερλείν (2010). [6] (Ηαλνπάξηνο 2012). [7] Αξρέο Ζιεθηξνληθώλ Τιηθώλ θαη Γηαηάμεσλ S.O. Kasap Παπαζσηεξίνπ (2004). [8] Γηαιέμεηο ρεκείαο εκηαγσγώλ ρνιή Υεκηθώλ Μεραληθώλ Δζληθό Μεηζόβην Πνιπηερλείν Ε. Λνΐδνο [9]Μεηαπηπρηαθή Δξγαζία ηακαηάθε Μαξία, Αλάπηπμε ιεπηώλ πκελίσλ NiO κε Παικηθή Δλαπόζεζε κε Laser (PLD) θαη ραξαθηεξηζκόο ηνπο, Γ.Π.Μ.. Δπηζηήκε θαη Σερλνινγία Τιηθώλ, Δζληθό Μεηζόβην Πνιπηερλείν (2006). [10] Z.Jiao et al, Nanotechnology 12(2003) 458. [11] T.G.Souza Cruz et al. Applied Physics Letters 81 (2002) [12] M.Lee et al, Integrated Ferroelectrics 68 (2004) 19. [13] I.Fasaki, F.Roubani-Kalantzopoulou, A.Lagoyannis, S.Harissopoulos, Applied Physics A91 (2008) 487. [14] I.Hotovy, J.Huran, P.Siciliano, S.Capone, L.Spiess, V.Rehacek,Sensors and Actuators B 103 (2004) 300. [15] Simulation and Characterization of a Micromachined Gas Sensor and Preparation for Model Order Reduction, J.Hildenbrand, Diploma thesis (2003). [16] Υεκηθή θαη θηλεηηθή θαη θαηάιπζε, Φ. Ρνπκπάλε-Καιαληδνπνύινπ, Δζληθό Μεηζόβην Πνιπηερλείν (1998). 29

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ - ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ, ΔΙΟΔΟΣ Χ. Λαμππόποςλορ, Χειμεπινό εξάμηνο 2013-2014

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ - ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ, ΔΙΟΔΟΣ Χ. Λαμππόποςλορ, Χειμεπινό εξάμηνο 2013-2014 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 ηνηρεία Φπζηθήο Ηκηαγσγώλ Η δίνδνο p-n. Ηκηαγσγνί Μπνξνύλ λα άγνπλ ξεύκα πην εύθνια απ όηη νη κνλσηέο, αιιά όρη ηόζν όζν νη αγσγνί. Σν πην δηαδεδνκέλν πιηθό

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Εξγαζηεξηαθή άζθεζε 7: Ηιεθηξνληθή κηθξνζθνπία ζάξσζεο (SEM) Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 9/6/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Εξγαζηεξηαθή άζθεζε 7: Ηιεθηξνληθή κηθξνζθνπία ζάξσζεο (SEM) Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 9/6/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Εξγαζηεξηαθή άζθεζε 7: Ηιεθηξνληθή κηθξνζθνπία ζάξσζεο (SEM) Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 9/6/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τν κηθξνζθόπην ειεθηξνληθήο ζάξσζεο είλαη έλα είδνο ειεθηξνληθνύ κηθξνζθνπίνπ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα.

Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ ζηεξεή, ζηελ πγξή θαη ζηελ αέξηα. Καηαζηάζεηο ηεο ύιεο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΗΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΟΗ ΦΤΗΚΔ ΔΠΗΣΖΜΔ ΣΖΝ ΠΡΟΥΟΛΗΚΖ ΑΓΧΓΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 1: ΔΗΑΓΧΓΖ ΚΔΦΑΛΑΗΟ 4: ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ ΚΑΣΑΣΑΔΗ ΣΖ ΤΛΖ Ζ ύιε εκθαλίδεηαη ζε ηξεηο θαηαζηάζεηο: ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης

ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης Μ ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης 1. κοπός ηελ άζθεζε γίλεηαη κέηξεζε ηνπ κέηξνπ δηάηκεζεο ελόο κεηαιιηθνύ ζύξκαηνο από ηελ πεηξακαηηθά κεηξεκέλε πεξίνδν ηαιάλησζεο ελόο ζηξνθηθνύ ηαιαλησηή.

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

Οξγαλνινγία Κηλεηή θάζε αέξην (άδσην ή ήιην)

Οξγαλνινγία Κηλεηή θάζε αέξην (άδσην ή ήιην) ΑΕΡΙΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Οξγαλνινγία Κηλεηή θάζε αέξην (άδσην ή ήιην) 150-200 ν C 400 o C Δθαξκνγέο Πην εθιεθηηθή κέζνδνο γηα αλίρλεπζε πξνζκίμεσλ θαηά ηελ παξαγσγή Πνζνηηθόο πξνζδηνξηζκόο νπζηώλ πνπ ζηεξνύληαη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

Η επζεία πνπ πξνζαξκόζηεθε είλαη ηεο κνξθήο y=ax+b, (1) κε a=(-0.0072±0.0004)cm 2 /mg θαη b=8.61±0.25 δειαδή y=-0.0072x+8.61

Η επζεία πνπ πξνζαξκόζηεθε είλαη ηεο κνξθήο y=ax+b, (1) κε a=(-0.0072±0.0004)cm 2 /mg θαη b=8.61±0.25 δειαδή y=-0.0072x+8.61 Εξγαζηεξηαθή άζθεζε ζηελ Ππξεληθή Φπζηθή: 3 Απνξξόθεζε ζσκαηηδίσλ β Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 3/1/01 ΕΙΑΓΩΓΗ Σθνπόο ηεο άζθεζεο είλαη ε κειέηε ηεο εκβέιεηαο ησλ ζσκαηηδίσλ β, δειαδή ησλ ειεθηξνλίσλ πνπ εθπέκπνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11.

ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο. Ζκεξίδα 20/11/2010. Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο. Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 20.11. Ζκεξίδα 2/11/21 ΚΔΝΑΚ θαη ιέβεηεο Σσηήξεο Καηζηκίραο Γξ. Μεραλνιόγνο Μεραληθόο Γεληθόο Γξακκαηέαο β ΔΝ.Δ.ΔΠΙ.Θ.Δ. Αζήλα 2.11.21 Πεγέο ελέξγεηαο Σπλ. Πξσηνγελήο Δλέξγεηα = Σ Καηαλ. Δλέξγεηα θαπζίκνπ x Σπλη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΓΥΡΟΝΗ ΦΤΙΚΗ Ι ΠΡΟΟΔΟ I

ΤΓΥΡΟΝΗ ΦΤΙΚΗ Ι ΠΡΟΟΔΟ I Ιωάννινα 16.10.2008 ΠΡΟΟΔΟ I Έλαο παξαηεξεηήο ζηέθεηαη ζηελ πιαηθόξκα ελόο ζηαζκνύ ηεο νπνίαο ην κήθνο κεηξά λα είλαη 60m, όηαλ βιέπεη λα πεξλά κπξνζηά ηνπ έλα ηξαίλν κε ηαρύηεηα u=0.80c. Τόηε παξαηεξεί

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk)

Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Σεκηλάξην Τνκέα Λνγηζκηθνύ Γίθησα ποσ παρέτοληαη από τρήζηες: Κίλεηρα, ηετλοιογίες θαη αλοητηά δεηήκαηα Λεσηέρες Μακάηας (lmamatas@ee.ucl.ac.uk) Περίιευε παροσζίαζες Τη είλαη ηα «Γίθηπα πνπ παξέρνληαη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Εισαγωγή στη Φωτογραυία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 3 ο ΚΛΕΙΣΡΟ ΣΑΥΤΣΗΣΑ ΚΛΕΙΣΡΟΤ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΣΑΛΛΗΛΗ ΣΑΥΤΣΗΣΑ Σι είναι υωτογραυική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη: 1. Φαθό

Διαβάστε περισσότερα

Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ

Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ Δμάηκηζε πκπύθλσζε Βξαζκόο 1 ΔΚΦΔ ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΟΙ ΦΤΙΚΔ ΔΠΙΣΗΜΔ ΣΗΝ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 2: ΘΔΡΜΟΣΗΣΑ ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΞΑΣΜΙΗ ΤΜΠΤΚΝΩΗ ΒΡΑΜΟ ΔΞΑΣΜΙΗ Καηά ηελ εμάηκηζε ηα κόξηα ηνπ πγξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ

ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΓΗΑΓΩΛΗΠΚΑ ΠΡΝ ΚΑΘΖΚΑ ΔΞΗΙΝΓΖΠ ΑΟΣΔΠ ΝΗΘΝΛΝΚΗΘΖΠ ΘΔΩΟΗΑΠ ΝΚΑΓΑ Α ΔΡΩΣΖΔΗ ΩΣΟΤ- ΙΑΘΟΤ 1. Γηα έλα αγαζό όηαλ ε ζηαζεξά γ είλαη ίζε κε ην κεδέλ ηόηε ε θακπύιε πξνζθνξάο δηέξρεηαη από ηελ αξρή ηωλ αμόλωλ.

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n

επαξθήο ζηαηηζηηθή ζπλάξηεζε, β) Έζησ η.δ. είλαη αλεμάξηεην ηνπ. Άξα πξόθεηηαη γηα 1 n . ΜΑΚΡΑ ΣΟΑ 7 & ΕΘΝ. ΑΝΣΙΣΑΕΩ (ΠΕΙΡΑΙΑ),. ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗ 06 Α (ΠΕΙΡΑΙΑ), 3. ΠΤΡΓΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ (ΑΘΗΝΑ). ΣΗΛ 040970,,, www.vtal.gr Επιλεγμένες Ασκήσεις. α) Έζησ η.δ. Ep. Να δεηρζεί όηη ε T,..., ~, 0

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα

Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα ΥΤΛΛΟ ΕΡΓΑΙΑ 8 Το φως θερμαίνει - Ψυχρά και Θερμά χρώματα Α. Ψυχρά και Θερμά χρώματα Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας Ο πετροπαιχνιδιάτορας... φωτιά ναι το πηγούνι του χρυσάφι το πηρούνι του Οδ. Ελύτης Σα χρώματα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΑΓΩΓΖ ΣΗ ΣΑΛΑΝΣΩΔΗ

ΔΗΑΓΩΓΖ ΣΗ ΣΑΛΑΝΣΩΔΗ ΔΗΑΓΩΓΖ ΣΗ ΣΑΛΑΝΣΩΔΗ ΠΔΡΗΟΓΗΚΑ ΦΑΗΝΟΜΔΝΑ Πεξηνδηθά θαηλόκελα, ιέγνληαη ηα θαηλόκελα πνπ επαλαιακβάλνληαη κε ηνλ ίδην ηξόπν ζε ίζα ρξνληθά δηαζηήκαηα. Υαξαθηεξηζηηθά κεγέζε πεξηνδηθώλ θαηλνκέλωλ Πεξίνδνο

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ

T A E K W O N D O. Δ. ΠπθαξΨο. ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ T A E K W O N D O Δ. ΠπθαξΨο ΔπΫθνπξνο ΘαζεγεηΪο ΑζιεηηθΪο ΦπζηθνζεξαπεΫαο ΡΔΦΑΑ - ΑΞΘ ΦΠΗΘΝΘΔΟΑΞΔΗΑ Ο Ρ Ι Μ Ο Φπζη(θ)νζεξαπεΫα εϋλαη ε επηζηϊκε, ε νπνϋα κόλν κε θπζηθψ κωζα θαη κεζόδνπο πξνζπαζεϋ λα ζεξαπεύζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΣΤΕΦ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ Σημειώζειρ επγαζηηπίος «Αναλογικά Ηλεκηπονικά», Σςγγπαθέαρ: Χ. Λαμππόποςλορ, Έκδοζη 3η 20V 100K V OUT

ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΣΤΕΦ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ Σημειώζειρ επγαζηηπίος «Αναλογικά Ηλεκηπονικά», Σςγγπαθέαρ: Χ. Λαμππόποςλορ, Έκδοζη 3η 20V 100K V OUT ΑΣΚΗΣΗ 1 Γνωριμία με ηα όργανα και ηην διαδικαζία καηαζκεσής ηων κσκλωμάηων ηοσ εργαζηηρίοσ 1.1 Πξνθαηαξθηηθέο Αζθήζεηο: Οη αζθήζεηο απηέο πξέπεη λα παξαδνζνύλ ιπκέλεο από ηνπο ζπνπδαζηέο όηαλ πξνζέξρνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΡΟΝΙΚΗ ΑΞΊΑ ΣΟΤ ΥΡΗΜΑΣΟ (Time Value of Money)

Η ΥΡΟΝΙΚΗ ΑΞΊΑ ΣΟΤ ΥΡΗΜΑΣΟ (Time Value of Money) Η ΥΡΟΝΙΚΗ ΑΞΊΑ ΣΟΤ ΥΡΗΜΑΣΟ (Te Value of Moey) Εηζαγωγή Η έλλνηα όηη ην ρξήκα έρεη ρξνληθή αμία είλαη κία από ηηο θεθαιαηώδεηο έλλνηεο ζηελ αλάιπζε θάζε πξντόληνο ηεο Κεθαιαηαγνξάο. Σν ρξήκα έρεη ρξνληθή

Διαβάστε περισσότερα

Ο εμσηεξηθόο θύιηλδξνο κε ηηο ηζνδπλακηθέο γξακκέο: Οη ηζνδπλακηθέο επηθάλεηεο όπσο ηππώλνληαη από ην πξόγξακκα:

Ο εμσηεξηθόο θύιηλδξνο κε ηηο ηζνδπλακηθέο γξακκέο: Οη ηζνδπλακηθέο επηθάλεηεο όπσο ηππώλνληαη από ην πξόγξακκα: ηηο πξνζνκνηώζεηο πνπ αθνινπζνύλ εμεηάδεηαη ε πεξίπησζε ηνπ θπιίλδξνπ δηπιαζίσλ δηαζηάζεσλ θαη γίλεηαη εμέηαζε θάζε θπιίλδξνπ μερσξηζηά (εμσηεξηθνύ θαη εζσηεξηθνύ). Ο εμσηεξηθόο θύιηλδξνο κε ηηο ηζνδπλακηθέο

Διαβάστε περισσότερα

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1.

Master Class 3. Ο Ν.Ζανταρίδης προτείνει θέματα Μαθηματικών Γ Λσκειοσ ΘΕΜΑ 1. ΘΕΜΑ. Γηα ηελ ζπλάξηεζε f : IR IR ηζρύεη + f() f(- ) = γηα θάζε IR. Να δείμεηε όηη f() =, ΙR. Να βξείηε ηελ εθαπηόκελε (ε) ηεο C f πνπ δηέξρεηαη από ην ζεκείν (-,-) 3. Να βξείηε ην εκβαδόλ Δ(α) ηνπ ρωξίνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΟΔΟΙ ΕΝΩΣΕΩΣ ΦΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΟΔΟΙ ΕΝΩΣΕΩΣ ΦΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΟΔΟΙ ΕΝΩΣΕΩΣ ΦΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ηηο επόκελεο παξαγξάθνπο ζα εμεηαζζνύλ νη θπζηθέο ηδηόηεηεο θαη ραξαθηεξηζηηθέο ηνπ ζρεκαηηζκνύ κηαο ελώζεσο δύν δηαθνξεηηθνύ ηύπνπ εκηαγσγώλ πνπ απνηειεί

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΠΟΛΟΓΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ & ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΏΣΕΙΣ ΑΠΛΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΑΛΑΝΣΩΗ (Α.Α.Σ.)

ΣΤΠΟΛΟΓΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ & ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΏΣΕΙΣ ΑΠΛΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΑΛΑΝΣΩΗ (Α.Α.Σ.) ΣΤΠΟΛΟΓΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ & ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΏΣΕΙΣ ΑΠΛΗ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΑΛΑΝΣΩΗ (Α.Α.Σ.) x t t Δμηζώζεηο Α.Α.Σ. (ρωξίο αξρηθ θάζε) Δμηζώζεηο Α.Α.Σ. (κε αξρηθ θάζε) Γύλακε ζηελ Α.Α.Σ. a a t α ρέζε επηηάρπλζεο απνκάθξπλζεο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΑΓΩΓΗ ΣΟ ΔΙΠΟΛΙΚΟ ΣΡΑΝΖΙΣΟΡ ΕΠΑΦΗ. ΜΕΡΟ Α: Απαραίτητεσ γνώςεισ

ΕΙΑΓΩΓΗ ΣΟ ΔΙΠΟΛΙΚΟ ΣΡΑΝΖΙΣΟΡ ΕΠΑΦΗ. ΜΕΡΟ Α: Απαραίτητεσ γνώςεισ ΕΙΑΓΩΓΗ ΣΟ ΔΙΠΟΛΙΚΟ ΣΡΑΝΖΙΣΟΡ ΕΠΑΦΗ ΜΕΡΟ Α: Απαραίτητεσ γνώςεισ Σν ηξαλδίζηνξ είλαη ην ζεκαληηθόηεξν «ελεξγό» ειεθηξνληθό εμάξηεκα. Είλαη κία δηάηαμε ε νπνία κπνξεί ζηελ έμνδν ηεο λα δώζεη ζήκα κεγαιύηεξεο

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΗΡΙΟ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΑΚΗΗ 1 ΕΤΡΕΗ ΣΩΝ ΥΑΡΑΚΣΗΡΙΣΙΚΩΝ ΣΟΤ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗ GEIGER-MULLER

ΕΡΓΑΣΗΡΙΟ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΑΚΗΗ 1 ΕΤΡΕΗ ΣΩΝ ΥΑΡΑΚΣΗΡΙΣΙΚΩΝ ΣΟΤ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗ GEIGER-MULLER ΕΡΓΑΣΗΡΙΟ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΑΚΗΗ 1 ΕΤΡΕΗ ΣΩΝ ΥΑΡΑΚΣΗΡΙΣΙΚΩΝ ΣΟΤ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗ GEIGER-MULLER ΘΕΩΡΗΣΙΚΗ ΕΙΑΓΩΓΗ Οη αθηίλεο γ αλαθαιύθζεθαλ ζην ηέινο ηνπ 1900 από ηνλ Vllard. Πξόθεηηαη γηα πνιύ δηεηζδπηηθή αθηηλνβνιία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ Α. Αεπόβια ικανόηηηα: ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ 1. Φόλλοος ζηα δύο καλάθια: νη αζιεηέο είλαη απέλαληη από ηα ηακπιώ ζε δπν γξακκέο. Οη πξώηνη έρνπλ από κηα κπάια. Με ην ζύλζεκα θάλνπλ θόιιννπ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Διζαγφγή ζηη Φφηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑ 1 ον ΔΙΑΓΩΓΗ ΣΟ ΧΔΙΡΙΜΟ ΣΗ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ Δξαζηηέρλεο Φσηνγξαθίδσ Σι είναι θφηογραθική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη:

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ

Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ Α Ρ Η Σ Ο Σ Δ Λ Δ Η Ο Π Α Ν Δ Π Η Σ Ζ Μ Η Ο Θ Δ Α Λ Ο Ν Η Κ Ζ ΣΜΖΜΑ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΔΡΓΑΣΖΡΗΟ ΣΔΥΝΗΚΖ ΓΔΩΛΟΓΗΑ ΜΑΘΖΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΗΓΑΚΟΝΣΔ: Β. ΥΡΖΣΑΡΑ, Καθ. ΔΞΑΜΖΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΗΝΟ, Δπ.Καθ. Φεβροσάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

5.1. ΔΡΠΤΜΟ ΥΑΛΑΡΩΗ... 5-2

5.1. ΔΡΠΤΜΟ ΥΑΛΑΡΩΗ... 5-2 Πεπιεσόμενα 5. ΔΡΠΤΜΟ - ΥΑΛΑΡΩΗ... 5-2 5.1. ΔΡΠΤΜΟ ΥΑΛΑΡΩΗ... 5-2 5.1.1. Δηζαγσγή... 5-2 5.1.2. Πξνζνκνίσκα ηνπ Maxwell... 5-2 5.1.3. Πξνζνκνίσκα ηνπ Kelvin Voigt... 5-6 5.1.4. Πξνζνκνίσκα Σππηθνύ Γξακκηθνύ

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσειρ μησανικών ταλαντώσεων. 1. Σώκα κάδαο m = 4 kg εθηειεί α.α.η. κε εμίζωζε απνκάθξπλζεο:

Ασκήσειρ μησανικών ταλαντώσεων. 1. Σώκα κάδαο m = 4 kg εθηειεί α.α.η. κε εμίζωζε απνκάθξπλζεο: Ασκήσειρ μησανικών ταλαντώσεων 1. Σώκα κάδαο m = 4 kg εθηειεί α.α.η. κε εμίζωζε απνκάθξπλζεο: x = 8ημ(πt+π/6) 1. Να ππνινγίζεηε ηε ζηαζεξά επαλαθνξάο ηνπ. 2. Να παξαζηήζεηε γξαθηθά ηελ απνκάθξπλζή ηνπ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο. Ηιεθηξνληθά ΙΙ

ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο. Ηιεθηξνληθά ΙΙ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Ηιεθηξνληθά ΙΙ Γεπηέξα 14/3/2011 Δηδάζθσλ: Γηώξγνο Χαηδεησάλλνπ Τειέθσλν: 99653828 Ε-mail: georghios.h@cytanet.com.cy

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο

Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Η Αξιολόγηζη ηηρ Πεπίλητηρ Κειμένος Παιδαγυγικό Ινζηιηούηο Οδηγίες για ηη διδαζκαλία ηων θιλολογικών μαθημάηων ζηο Ενιαίο Λύκειο (απόζπαζμα) Αθήνα 2001 ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ Α. Τν πεξηερόκελν ηεο πεξίιεςεο (0-12

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

Τ Μ Η Μ Α ΟΧΗΜΑΤΩΝ. Ιμαντοκίνηςη

Τ Μ Η Μ Α ΟΧΗΜΑΤΩΝ. Ιμαντοκίνηςη Ιμαντοκίνηςη Μεηάδνζε θίλεζεο θαη κεηαθνξά ηζρύνο κεηαμύ αηξάθησλ ζε κεγάιε απόζηαζε Μεηαθνξά ηζρύνο κέζσ ηξηβήο ζην ζύζηεκα ηκάληα ηξνραιία Είδε ηκάλησλ: επίπεδνη (γηα κεγάιεο απνζηάζεηο αηξάθησλ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

Εξγαζηήξην 9 ν. Μηθξνζθνπηθή παξαηήξεζε. αζβεζηόιηζωλ

Εξγαζηήξην 9 ν. Μηθξνζθνπηθή παξαηήξεζε. αζβεζηόιηζωλ Εξγαζηήξην 9 ν Μηθξνζθνπηθή παξαηήξεζε αζβεζηόιηζωλ Γεληθά ζηνηρεία Τα ηδεκαηνγελή πεηξώκαηα απνηεινύλ ην 7,9% ηνπ ζπλνιηθνύ όγθνπ ησλ πεηξσκάησλ ηνπ θινηνύ ηεο γεο (64,7% ππξηγελή θαη 27,4% κεηακνξθσκέλα),

Διαβάστε περισσότερα

Η. ΣΟΗΥΔΗΑ ΠΟΤ ΓΗΑΣΖΡΟΤΝΣΑΗ

Η. ΣΟΗΥΔΗΑ ΠΟΤ ΓΗΑΣΖΡΟΤΝΣΑΗ Αγαπεηέ αξρεγέ, Τν λέν ζύζηεκα ησλ playoff πνπ πηινηηθά ζα εθαξκνζηεί ζηε θεηηλή πεξίνδν 2013 14 απνηειεί κηα βειηίσζε ηνπ πθηζηάκελνπ ζπζηήκαηνο πνπ κε επηηπρία εθαξκόζηεθε ζηηο πξώηεο έμη δηνξγαλώζεηο

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

Δίδακε όηη ηα ηδαληθά αέξηα ππαθνύνπλ ζηελ θαηαζηαηηθή εμίζσζε

Δίδακε όηη ηα ηδαληθά αέξηα ππαθνύνπλ ζηελ θαηαζηαηηθή εμίζσζε 1 ΠΡΑΓΜΑΣΙΚΑ ΑΕΡΙΑ.1 ΓΔΝΗΚΑ Δίδακε όηη ηα ηδαληθά αέξηα ππαθνύνπλ ζηελ θαηαζηαηηθή εμίζσζε P = RT (γηα έλα ol) Από ηε ζρέζε απηή παίξλνπκε Ζ = P / RT = 1 Γειαδή ν ιόγνο Ζ, πνπ νλνκάδεηαη παπάγονηαρ ζςμπιεζηόηηηαρ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1.

ΠΛΗ36. Άσκηση 1. Άσκηση 2. Οη δηεπζύλζεηο ησλ 4 σλ ππνδηθηύσλ είλαη νη αθόινπζεο. Υπνδίθηπν Α: 10.101.1.64/27 Υπνδίθηπν Β: 10.101.1. Άσκηση 1 ΠΛΗ36 1. Η κόλε πεξίπησζε λα έρνπκε ζύγθξνπζε κεηαμύ παθέησλ ησλ δύν θόκβσλ είλαη λα ζηείιεη ν δεύηεξνο πξηλ πξνιάβεη λα πιεξνθνξεζεί γηα ηελ θαηάιεςε ηνπ δηάπινπ από ηνλ άιιν. Από ηε ζηηγκή πνπ

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΔΧΜΔΣΡΗΑ ΓΗΑ ΟΛΤΜΠΗΑΓΔ

ΓΔΧΜΔΣΡΗΑ ΓΗΑ ΟΛΤΜΠΗΑΓΔ ΒΑΓΓΔΛΖ ΦΤΥΑ 011 1 ΒΑΗΚΟΗ ΟΡΗΜΟΗ 11 ΓΤΝΑΜΖ ΖΜΔΗΟΤ Έζησ P ηπρόλ ζεκείν ηνπ επηπέδνπ θύθινπ C (O,R ) (πνπ βξίζθεηαη εθηόο ηνπ θπθιηθνύ δίζθνπ C (O,R ) ) θαη PT ε εθαπηνκέλε από ην P (T ην ζεκείν επαθήο )

Διαβάστε περισσότερα

Φωηνβνιηαϊθό Σηνηρείν

Φωηνβνιηαϊθό Σηνηρείν Φωηνβνιηαϊθό Σηνηρείν 1. θνπόο θνπόο ηεο άζθεζεο είλαη λα εμνηθεησζνύλ νη ζπνπδαζηέο κε ηηο βαζηθέο έλλνηεο πνπ αθνξνύλ ζηε θπζηθή ησλ εκηαγσγώλ θαη ηδηαίηεξα ηεο επαθήο p-n, λα πάξνπλ κεηξήζεηο θαη λα

Διαβάστε περισσότερα

Φνξνινγηθέο ειαθξύλζεηο Γηεπθνιύλζεηο θνξνινγηθέο γηα ηελ αγνξά ζνκπώλ pellet) θαη μύινπ

Φνξνινγηθέο ειαθξύλζεηο Γηεπθνιύλζεηο θνξνινγηθέο γηα ηελ αγνξά ζνκπώλ pellet) θαη μύινπ ΚΑΣΑΛΟΓΟ 2011 Η VENETA STHUE βαζηδόκελε ζηε καθξνρξόληα εκπεηξία ζηελ θαηαζθεπή ζνκπώλ ζηελ πεξηνρή Σηξόιν ηεο Ιηαιίαο, δεκηνύξγεζε κεραλήκαηα πνπ είλαη εηο ζέζηλ λα εθκεηαιιεπηνύλ ζην κέγηζην ηε ζεξκόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ηεξεά θαηάζηαζε είλαη ε θάζε ηεο ύιεο ζηελ νπνία ηα ζώκαηα παξνπζηάδνπλ ζηαζεξό ζρήκα θαη όγθν ππό νξηζκέλεο ζπλζήθεο ζεξκνθξαζίαο θαη πίεζεο.

ηεξεά θαηάζηαζε είλαη ε θάζε ηεο ύιεο ζηελ νπνία ηα ζώκαηα παξνπζηάδνπλ ζηαζεξό ζρήκα θαη όγθν ππό νξηζκέλεο ζπλζήθεο ζεξκνθξαζίαο θαη πίεζεο. Στερεά υλικά ηεξεά θαηάζηαζε είλαη ε θάζε ηεο ύιεο ζηελ νπνία ηα ζώκαηα παξνπζηάδνπλ ζηαζεξό ζρήκα θαη όγθν ππό νξηζκέλεο ζπλζήθεο ζεξκνθξαζίαο θαη πίεζεο. Σα άηνκα ζηα ζηεξεά βξίζθνληαη ζε νξηζκέλεο ζέζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα