Οι ενέργειες/πρακτικές αυτές των επιχειρήσεων µπορούν να πάρουν τις εξής µορφές:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι ενέργειες/πρακτικές αυτές των επιχειρήσεων µπορούν να πάρουν τις εξής µορφές:"

Transcript

1 4. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ (ΠΑ) 41. Εισαγωγή Ορισµός της ΠΑ Το σύνολο των πολιτικών και των νόµων που διασφαλίζουν ότι ο ανταγωνισµός στην αγορά δεν περιορίζεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να µειώνεται η οικονοµική ευηµερία. Ένα στοιχείο που πρέπει να προσέξουµε στον παραπάνω ορισµό είναι ότι οι επιχειρήσεις µπορούν να µειώσουν τον ανταγωνισµό χωρίς να κάνουν κακό στην οικονοµική ευηµερία. Χρησιµότητα της ΠΑ Κάποιος µπορεί κάλλιστα να αναρωτηθεί γιατί χρειαζόµαστε την ΠΑ. Πιο συγκεκριµένα, µπορεί να σκεφτεί ότι αν έχουµε µια αγορά στην οποία δεν υπάρχουν εµπόδια εισόδου, τότε οι δυνάµεις της αγοράς (π.χ. η απειλή εισόδου από νέες επιχειρήσεις) θα εξαφανίσουν τα µονοπώλια ή τις κυρίαρχες θέσεις στην αγορά αυτή, θα µειώσουν τις τιµές και γενικότερα θα εξασφαλίσουν την οµαλή λειτουργία του ανταγωνισµού. Ωστόσο, µέσα σ αυτήν την αγορά οι ήδη υπάρχουσες επιχειρήσεις µπορεί να ακολουθήσουν κάποιες αντί-ανταγωνιστικές ενέργειες/πρακτικές που µπορεί να µειώσουν την οικονοµική ευηµερία. Οι ενέργειες/πρακτικές αυτές των επιχειρήσεων µπορούν να πάρουν τις εξής µορφές: 1. ιάφορες συµφωνίες µεταξύ επιχειρήσεων (π.χ. συµπαιγνία) 2. ιάφορες µορφές καταχρηστικής εκµετάλλευσης της Κυρίαρχης ή εσπόζουσας Θέσης που µια επιχείρηση έχει στην αγορά (π.χ. συµπεριφορές αποκλεισµού) 3. Συγχωνεύσεις/εξαγορές επιχειρήσεων. Για τον έλεγχο του κατά πόσο οι παραπάνω ενέργειες/πρακτικές µειώνουν την οικονοµική ευηµερία χρειάζονται τόσο οι νόµοι/κανονισµοί του ανταγωνισµού όσο και οι αρχές του ανταγωνισµού που τους επιβάλουν. Στόχος της ΠΑ Όπως είναι φανερό και από τα παραπάνω ο βασικός στόχος της ΠΑ είναι η Οικονοµική Ευηµερία. Η οικονοµική ευηµερία αποτελεί τη βασική έννοια που χρησιµοποιείται στα οικονοµικά για τη µέτρηση της απόδοσης ενός τοµέα/αγοράς. Είναι ένα µέτρο που αθροίζει το πλεόνασµα των διαφορετικών οµάδων που υπάρχουν στην οικονοµία. Σε κάθε τοµέα, η ευηµερία δίνεται από το συνολικό πλεόνασµα, δηλαδή από το άθροισµα του καταναλωτικού και παραγωγικού πλεονάσµατος. Γνωρίζουµε από την οικονοµική θεωρία ότι όταν όλες οι άλλες συνθήκες στην οικονοµία δεν µεταβάλλονται, µια αύξηση στην τιµή οδηγεί σε µείωση του καταναλωτικού πλεονάσµατος και αύξηση του παραγωγικού πλεονάσµατος. Γενικότερα, µπορούµε να πούµε ότι καθώς αυξάνεται η τιµή, η αύξηση στα κέρδη δεν καλύπτει τη µείωση στο καταναλωτικό πλεόνασµα. Σαν αποτέλεσµα, σε ένα καθαρά στατικό περιβάλλον, η οικονοµική ευηµερία φτάνει στο χαµηλότερο επίπεδο της όταν η τιµή ισούται µε την τιµή του µονοπωλίου (που αποτελεί την υψηλότερη τιµή

2 που µπορεί να θέλουν να χρεώσουν οι επιχειρήσεις) και στο υψηλότερο επίπεδο της όταν ισούται µε το οριακό κόστος παραγωγής. Πρέπει να σηµειωθεί όµως ότι αυτή η λογική δεν λαµβάνει καθόλου υπόψη της πιθανές δυναµικές επιδράσεις, αναφέρεται όνο στη λεγόµενη στατική οικονοµική ευηµερία. Το θέµα όµως της οικονοµικής ευηµερίας δεν πρέπει να µεταφράζεται µόνο µε στατικό τρόπο αλλά και µε δυναµικό τρόπο. Με άλλα λόγια η µελλοντική ευηµερία είναι τόσο σηµαντική όσο και η σηµερινή ευηµερία και οι δυο τους δεν συµπίπτουν πάντα. Φανταστείτε την υποθετική περίπτωση στην οποία οι επιχειρήσεις ενός τοµέα έχουν ήδη πληρώσει τα κόστη εγκατάστασης και η αρχή ανταγωνισµού είναι σε θέση να επιβάλει στον τοµέα τους τιµή που είναι ίση µε το οριακό κόστος. Μια και αυτή είναι η χαµηλότερη δυνατή τιµή, η ευηµερία στον τοµέα αυτό θα µεγιστοποιούνταν έτσι στατικά. Όµως οι επιχειρήσεις δεν θα επένδυαν στον τοµέα αυτό αν περίµεναν µια τέτοια τιµή (ούτε θα είχαµε επενδύσεις σε καινοτοµία, κλπ). Σαν αποτέλεσµα, σε αυτήν την περίπτωση η µελλοντική ευηµερία θα µειωθεί καθώς νέα προϊόντα δεν θα εισάγονταν στην αγορά. Είναι δύσκολο να πει κανείς αν οι αρχές ανταγωνισµού και τα δικαστήρια δίνουν µεγαλύτερο βάρος στην πράξη στην καταναλωτική ή συνολική ευηµερία. Στο δίκαιο ανταγωνισµού της ΕΕ υπάρχουν ενδείξεις σύµφωνα µε τις οποίες η καταναλωτική ευηµερία αποτελεί τον τελικό στόχο της, όµως δεν υπήρξαν αποφάσεις ως τώρα στις οποίες το αποτέλεσµα τους θα διέφερε µε βάση το κριτήριο. Στις ΗΠΑ τόσο τα δικαστήρια όσο και οι αρχές ανταγωνισµού δείχνουν να κλίνουν περισσότερο προς την καταναλωτική ευηµερία. Άλλες χώρες όµως, όπως ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, κλίνουν περισσότερο προς τη συνολική ευηµερία. Τα προβλήµατα µε τη χρήση της καταναλωτική ευηµερίας ως κριτήριο είναι τα εξής. Πρώτον, η καταναλωτική ευηµερία εξορισµού δεν λαµβάνει υπόψη της τα κέρδη των επιχειρήσεων. Όµως οι καταναλωτές σήµερα συχνά έχουν τη µερική ή συνολική ιδιοκτησία επιχειρήσεων (αµοιβαία κεφάλαια κλπ). εύτερον, αν κάποιος έπαιρνε κυριολεκτικά το στόχο της µεγιστοποίησης της κατ ευηµερίας, αυτό θα οδηγούσε σε τιµές ίσες µε το οριακό κόστος, µε αποτέλεσµα την έξοδο των επιχειρήσεων από την αγορά. Τρίτον, οι χαµηλότερες τιµές και τα χαµηλότερα κέρδη θα µειώσουν τα κίνητρα των επιχειρήσεων να επενδύσουν στην καινοτοµία και στη δηµιουργία νέων προϊόντων. Με άλλα λόγια, το ελάχιστο που θα πρέπει να γίνεται είναι ο στόχος να είναι η µεγιστοποίηση της καταναλωτικής ευηµερίας κατά τη διάρκεια του χρόνου και όχι µόνο της στατικής καταναλωτικής ευηµερίας. Ιστορικό και Νοµικό Πλαίσιο της ΠΑ Ακολουθεί µια σύντοµη επισκόπηση των βασικών ιστορικών γεγονότων της δηµιουργίας του δικαίου ανταγωνισµού και κατ επέκταση της ΠΑ. Η καταγωγή της ΠΑ βρίσκεται στις ΗΠΑ αλλά εδώ θα επικεντρωθούµε στην ΕΕ : Συνθήκη του Παρισιού Ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (Γαλλία, Γερµανία, Ιταλία, Benelux). Συµπεριλάµβανε κάποια µέτρα ΠΑ. 1

3 H Συνθήκη συµπεριλάµβανε κάποια µέτρα ΠΑ. Πιο συγκεκριµένα, απαγόρευε τα εµπόδια εµπορίου καθώς και τις πρακτικές διάκρισης που θα µπορούσαν να περιορίσουν τον ανταγωνισµό ανάµεσα στα κράτη-µέλη. ύο λόγοι για τα µέτρα ΠΑ. Ο πρώτος είχε σχέση µε την επιθυµία µείωσης του κινδύνου της Γερµανικής δύναµης µε το να είναι διαθέσιµα στις άλλες χώρες απαραίτητα προϊόντα όπως ο άνθρακας και το ατσάλι. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η αρχή του ελεύθερου ανταγωνισµού άρχισε να εκτιµάται σαν το µόνο τρόπο αποτελεσµατικής λειτουργίας της αγοράς, δεδοµένης ειδικά της επιτυχίας της αµερικάνικης οικονοµίας. Κάποιες από τις βασικές αρχές του σηµερινού δίκαιου ανταγωνισµού της ΕΕ έχουν τις ρίζες τους σε κάποια άρθρα αυτής της Συνθήκης. Πιο συγκεκριµένα: Το Άρθρο 65 απαγόρευε τις συµφωνίες µεταξύ επιχειρήσεων που τείνουν άµεσα ή έµµεσα στον περιορισµό ή στη διαστρέβλωση του ανταγωνισµού στην κοινή αγορά. Το Άρθρο 66 αναφέρονταν στην κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης από επιχειρήσεις που χρησιµοποιούν την θέση τους για την επιδίωξη στόχων που είναι αντίθετοι µε αυτούς της Συνθήκης. Το ίδιο άρθρο επίσης αναφέρεται στις συγχωνεύσεις µεταξύ επιχειρήσεων ατσαλιού και άνθρακα. Αυτές οι συγχωνεύσεις θα γίνονταν αποδεκτές µόνο από το High Authority που έδινε έγκριση µόνο όταν η συγκέντρωση δεν έδινε στην νέα επιχείρηση την δύναµη να ελέγχει τις τιµές, περιορίζει την παραγωγή κλπ : Συνθήκη της Ρώµης Ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής Κοινότητας. Το Άρθρο 3 έλεγε ότι χρειάζεται ένα σύστηµα που θα διαβεβαιώνει ότι ο ανταγωνισµός στην εσωτερική αγορά δεν θα διαστρεβλώνεται. Τα Άρθρα περιείχαν τα µέτρα της ΠΑ (δεν αναφέρονταν στις συγχωνεύσεις) : Ρύθµιση Κανονισµού για τις Συγχωνεύσεις Ήρθε να καλύψει το κενό που υπήρχε στην νοµοθεσία σε σχέση µε την αντιµετώπιση των συγχωνεύσεων & Σήµερα: Συνθήκη του Άµστερνταµ Άρθρα 81 και 82 περιέχουν τα µέτρα της ΠΑ και αντικατέστησαν τα Άρθρα της Συνθήκης της Ρώµης. Αυτά µαζί µε τη Ρύθµιση Κανονισµού για τις Συγχωνεύσεις αποτελούν τον βασικό κορµό του δίκαιου ανταγωνισµού της ΕΕ. Άρθρο 81: Αναφέρεται κυρίως στις Συµπράξεις µεταξύ επιχειρήσεων. Άρθρο 82: Αναφέρεται κυρίως στην Κατάχρηση εσπόζουσας Θέσης. Ρύθµιση Κανονισµού ΕΚ 4064/89: Η ρύθµιση αυτή αφορά αποκλειστικά τις Συγχωνεύσεις επιχειρήσεων (τόσο τις οριζόντιες όσο και τις κάθετες). Περιλαµβάνει τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείτε σε περίπτωση συγχώνευσης, µια διαδικασία µε συγκεκριµένες ηµεροµηνίες και χρονικά περιθώρια. Πρέπει να σηµειωθεί ότι η ΕΕ δεν ασχολείται µε όλες της υποθέσεις που πραγµατοποιούνται εντός της ΕΕ. Οι περισσότερες υποθέσεις αναλύονται και αποφασίζονται από τις εθνικές αρχές, 2

4 εκτός και αν υπάρχουν λόγοι να αναλυθούν στο επίπεδο της ΕΕ. Η ΕΕ έχει την αρµοδιότητα όταν συγκεκριµένες συνθήκες (thresholds) καλύπτονται. Αυτές οι συνθήκες εξασφαλίζουν ότι οι συγχωνεύσεις τις οποίες η ΕΕ αναλύει είναι συγχωνεύσεις µεταξύ µεγάλων επιχειρήσεων που έχουν ισχυρή παρουσία σε αρκετές χώρες της ΕΕ. Ελλάδα Ο Νόµος 703/1977 Περί ελέγχου µονοπωλίων και ολιγοπωλίων και προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισµού και οι τροποποιήσεις του αποτελούν τη νοµική βάση για την προστασία του ανταγωνισµού στην Ελλάδα. Τα άρθρα του είναι παρόµοια µε αυτά του δικαίου ανταγωνισµού της ΠΑ. 4.2 Μεθοδολογία Φάσεις/Στάδια Ανάλυσης Για να εξακριβωθεί κατά πόσο κάποια από τις παραπάνω ενέργειες/πρακτικές των επιχειρήσεων πράγµατι οδηγεί σε µείωση του ανταγωνισµού και µείωση της ευηµερίας πρέπει να ακολουθηθεί µια µεθοδολογία. Η µεθοδολογία αυτή υποδεικνύεται από την οικονοµική θεωρία. Η µεθοδολογία που περιγράφεται παρακάτω ακολουθείται σε γενικές γραµµές από τις αρχές της ΠΑ. Η µεθοδολογία αποτελείται από 3 φάσεις ανάλυσης οι οποίες περιλαµβάνουν: 1. Ορισµό της σχετικής αγοράς στην οποία λαµβάνει χώρα η υπό εξέταση ενέργεια/πρακτική. 2. Υπολογισµό των µεριδίων των συµµετεχόντων στην αγορά, διερεύνηση των βασικών στατικών συνθηκών δοµής της αγοράς και εξακρίβωση του κατά πόσο οι υπό εξέταση επιχειρήσεις ή επιχείρηση έχουν Μονοπωλιακή ύναµη (ο όρος αυτός θα εξηγηθεί παρακάτω) σε κάποια συγκεκριµένη χρονική στιγµή ή δηµιουργούν ή ενισχύουν Μονοπωλιακή ύναµη σε περίπτωση συγχωνεύσεων, στη σχετική αγορά. 3. Εξακρίβωση του κατά πόσο η υπό εξέταση ενέργεια/πρακτική µπορεί να οδηγήσει σε σηµαντική µακροχρόνια µείωση του ανταγωνισµού και µείωση της ευηµερίας. Σε περίπτωση που κριθεί ότι αυτό ισχύει, η υπό εξέταση ενέργεια απαγορεύεται ή, αλλιώς, επιτρέπεται αλλά υπό όρους. Ας σηµειωθεί ότι για να εξακριβωθεί κατά πόσο µπορεί να υπάρξει µείωση της ευηµερίας πρέπει να εξετάζονται και δυνητικές ευεργετικές επιδράσεις στην αποτελεσµατικότητα των επιχειρήσεων (efficiency defenses). Ορισµός της Σχετικής Αγοράς Ο ορισµός της σχετικής αγοράς δεν έχει από µόνος του ιδιαίτερο θεωρητικό ενδιαφέρον. Έχει όµως µεγάλη πρακτική σηµασία µια και όπως είδαµε είναι ένα απαραίτητο βήµα στην µεθοδολογία για την ανάλυση υποθέσεων. Πρέπει να σηµειώσουµε ότι ο ορισµός της σχετικής αγοράς δεν είναι µονοσήµαντος αλλά µπορεί να είναι διαφορετικός ανάλογα µε την υπό εξέταση υπόθεση. Έτσι, δύο προϊόντα µπορεί 3

5 π.χ. να θεωρούνται ότι ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά σε µια υπόθεση συγχώνευσης αλλά ότι δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά όταν κρίνεται µια υπόθεση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης. Ο ορισµός της σχετικής αγοράς περιλαµβάνει τον προσδιορισµό (α) των ανταγωνιστικών προϊόντων και (β) της γεωγραφικής περιοχής µέσα στην οποία ο ανταγωνισµός µεταξύ των προϊόντων αυτών λαµβάνει χώρα. Παράδειγµα: H Coca-Cola και η Pepsi ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων, περιλαµβάνει όµως αυτή η αγορά και άλλα ανθρακούχα αναψυκτικά; Μη ανθρακούχα αναψυκτικά συµπεριλαµβάνονται επίσης σε αυτήν την σχετική αγορά προϊόντων; (α) Σχετική Αγορά Προϊόντων Η σχετική αγορά προϊόντων περιλαµβάνει το προϊόν ή τα προϊόντα που αφορούν την υπό εξέταση υπόθεση καθώς και όλα τα προϊόντα που είναι υποκατάστατα από πλευράς ζήτησης ή από πλευρά προσφοράς των οποίων η διαθεσιµότητα εµποδίζει τις επιχειρήσεις υπό εξέταση να αυξήσουν την τιµή τους κατά ένα µικρό αλλά σηµαντικό ποσοστό για αρκετά µεγάλο χρονικό διάστηµα. - Το προϊόν Β είναι υποκατάστατο του προϊόν Α από πλευρά ζήτησης αν µια αύξηση στην τιµή του Α οδηγεί τους καταναλωτές να αυξήσουν την ζήτηση τους για το Β. - Το προϊόν Β είναι υποκατάστατο του προϊόν Α από πλευρά προσφοράς αν µια αύξηση στην τιµή του Α οδηγεί τις επιχειρήσεις που παράγουν το Β να µεταφέρουν ένα κοµµάτι της παραγωγικής τους δυνατότητας στην παραγωγή του προϊόντος Α (π.χ. Ας υποθέσουµε ότι έχουµε µια συγχώνευση δυο επιχειρήσεων που καλύπτουν τα δροµολόγια µεταξύ των πόλεων Α και Β. Την ίδια στιγµή υπάρχουν άλλες επιχειρήσεις µεταφορών που καλύπτουν άλλες διαδροµές. Αν αυτές οι επιχειρήσεις µπορούν να πάρουν άδεια για την λειτουργία τους στη διαδροµή µεταξύ των πόλεων Α και Β, τότε η ύπαρξη αυτών των επιχειρήσεων ασκεί έναν ανταγωνιστικό περιορισµό και εµποδίζει την κερδοφόρα αύξηση της τιµής στην διαδροµή µεταξύ των πόλεων Α και Β). Η πιο διαδεδοµένη µέθοδος για τον προσδιορισµό της σχετικής αγοράς προϊόντων είναι: το Test του Υποθετικού Μονοπωλίου (SSNIP - Small but Significant Non-transitory Increase in Price). Το test αυτό είναι το ακόλουθο: Ας υποθέσουµε ότι υπάρχει ένας µονοπωλητής ενός προϊόντος. Θα µπορούσε να αυξήσει την τιµή του προϊόντος κατά 5-10% πάνω από την τιµή αναφοράς επικερδώς και µόνιµα (µη προσωρινά: διατήρηση της αύξησης για τουλάχιστον 1-2 χρόνια ); - NΑΙ: Αυτό σηµαίνει ότι το προϊόν δεν αντιµετωπίζει σηµαντικούς ανταγωνιστικούς περιορισµούς από άλλα προϊόντα, δηλ. ότι δεν υπάρχουν άλλα προϊόντα που είναι τόσο στενά υποκατάστατα του έτσι ώστε ο υποθετικός µονοπωλητής να έχει µεγάλη απώλεια 4

6 της ζήτησης του. Σε αυτήν την περίπτωση το προϊόν του πρέπει να θεωρηθεί ξεχωριστή αγορά. - ΟΧΙ: Αυτό σηµαίνει ότι το προϊόν δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ξεχωριστή αγορά µια και υπάρχουν άλλα προϊόντα που του εξασκούν ανταγωνιστικούς περιορισµούς. Σε αυτήν την περίπτωση το test θα πρέπει να συνεχιστεί και να λάβει υπόψη του µια ευρύτερη αγορά. Θα πρέπει να προσθέσουν και άλλά προϊόντα στο αρχικό προϊόν και να τεθεί το ίδιο ερώτηµα µέχρι να βρεθεί µια ξεχωριστή αγορά. Ένα βασικό κενό στη διατύπωση του test όπως δόθηκε παραπάνω είναι ότι δεν έχει ορισθεί η τιµή αναφοράς πάνω από την οποία υπολογίζεται η αύξηση κατά 5-10%. O λόγος είναι ότι η τιµή αναφοράς διαφέρει ανάλογα µε το είδος της υπό εξέτασης ενέργειας στην οποία χρησιµοποιείται το test. Πιο συγκεκριµένα: - Συγχωνεύσεις: Το ζητούµενο είναι κατά πόσο η συγχώνευση θα οδηγήσει σε αύξηση της τιµής σε σχέση µε το υφιστάµενο επίπεδο. Άρα στην περίπτωση των συγχωνεύσεων, τιµή αναφοράς = τρέχουσα τιµή. - Kατάχρηση εσπόζουσας Θέσης: Το ζητούµενο είναι η παρούσα κατάσταση ή το κατά πόσο η επιχείρηση έχει δύναµη στην αγορά στον παρόντα χρόνο. Στην εκτίµηση αυτή ενδιαφερόµαστε λοιπόν για το κατά πόσο η τρέχουσα τιµή είναι υπερβολική. Άρα σε αυτήν την περίπτωση, τιµή αναφοράς = ανταγωνιστική τιµή. Τα παραπάνω συνδέονται άµεσα µε ένα σηµαντικό πρόβληµα µε τη χρήση του test. Το πρόβληµα αυτό είναι το εξής: Aς υποθέσουµε ότι η επιχείρηση που εµπλέκεται στην υπό εξέταση υπόθεση είναι ο µόνος πωλητής ενός προϊόντος. Μια και είναι µονοπωλητής µπορεί να έχει ήδη θέσει την τιµή του σε υψηλά επίπεδα και µια επιπλέον αύξηση της τιµής να µην είναι κερδοφόρα. Η εφαρµογή σε αυτήν την περίπτωση του test µε την τιµή αναφοράς = τρέχουσα τιµή θα οδηγήσει σε ένα πολύ ευρύ ορισµό της σχετικής αγοράς προϊόντων και στο συµπέρασµα ότι δεν υπάρχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Το πρόβληµα αυτό είναι γνωστό σαν το Cellophane Fallacy από µια γνωστή υπόθεση η οποία εκδικάστηκε στις ΗΠΑ το Εποµένως, σε υποθέσεις κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, χρειάζεται προσοχή στη χρήση του test. Στοιχεία ότι µια αύξηση της τιµής κατά 5-10% θα οδηγήσει σε µείωση της ζήτησης κατά 10-15%, δεν µπορεί να θεωρηθούν απόδειξη ότι ο ορισµός της σχετικής αγοράς θα πρέπει να είναι πιο ευρύς. (β) Σχετική Γεωγραφική Αγορά Προϊόντων Τα όρια της σχετικής γεωγραφικής αγοράς καθορίζονται από την απάντηση στην εξής ερώτηση: Η αύξηση της τιµής ενός προϊόντος ή µιας οµάδας προϊόντων σε µια περιοχή Χ επηρεάζει σηµαντικά τη ζήτηση και εποµένως την τιµή σε µια άλλη περιοχή Υ και την προσφορά των προϊόντων από την Υ στην Χ ; 5

7 Αν η απάντηση είναι θετική τότε οι δύο περιοχές Χ και Υ είναι στην ίδια αγορά. Η απάντηση αυτή προσδιορίζεται από: - τη δυνατότητα των καταναλωτών στην Χ να µετακινηθούν (switch) εύκολα και να αγοράσουν τα προϊόντα στην Υ - τη δυνατότητα των επιχειρήσεων στην Υ να προσφέρουν τα προϊόντα στην Χ. Ο καθορισµός της σχετικής γεωγραφικής αγοράς γίνεται και αυτός µέσω του test του υποθετικού µονοπωλίου. Π.χ. Ας υποθέσουµε ότι αναλύεται η συγχώνευση µεταξύ δύο παραγωγών εµφιαλωµένου νερού στην Ιταλία. Το test παίρνει τότε την εξής µορφή: Θα µπορούσε ένας υποθετικός µονοπωλητής όλων των εµφιαλωµένων νερών στην Ιταλία να αυξήσει κερδοφόρα κατά 5-10% την τιµή του; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε η γεωγραφική αγορά είναι αυτή της Ιταλίας. Αν η απάντηση είναι όχι, τότε δεδοµένου ότι υπάρχουν εισαγωγές από τη Γαλλία, τότε το test θα πρέπει να επαναληφθεί σε έναν υποθετικό µονοπωλητή και στις δύο χώρες, κ.λ.π. Παράδειγµα: Συγχώνευση Volvo-Scania Το 2000 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έπρεπε να εξετάσει αν θα επιτρέψει την εξαγορά της Volvo από την Scania. Και οι δύο εταιρίες είναι Σουηδικές και παράγουν και πουλούν φορτηγά, λεωφορεία και µηχανές βιοµηχανικής χρήσης. Στην απόφαση της η Επιτροπή έπρεπε να κρίνει αν η εξαγορά θα οδηγούσε σε εσπόζουσα θέση ή όχι. Κρίσιµο σηµείο στην απόφαση της ήταν οι σχετικές αγορές. Η Επιτροπή έκρινε κατ αρχήν ότι η αγορά λεωφορείων είναι ξεχωριστή αγορά από την αγορά φορτηγών. Όσον αφορά τη δεύτερη έκρινε ότι πρέπει να χωριστεί σε 2 ξεχωριστές αγορές, τις αγορές φορτηγών άνω των 16 τόνων και αυτές κάτω των 16 τόνων (θα µπορούσε να κάνει και περαιτέρω διαχωρισµούς). Με τον διαχωρισµό αυτό η σχετική αγορά ορίστηκε στενότερα και αυτό αύξησε τα µερίδια των επιχειρήσεων. Σηµαντικό ρόλο έπαιξε επίσης σε αυτήν την υπόθεση ο ορισµός της σχετικής γεωγραφικής αγοράς. Συγκεκριµένα, η Επιτροπή βρήκε ότι η γεωγραφική αγορά έχει εθνικά όρια στη ανία, Φιλανδία, Νορβηγία, Σουηδία και Ιρλανδία. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη ότι (ι) οι χρήστες φορτηγών σε µια χώρα, π.χ. στη Σουηδία, δεν θα αγοράσουν το φορτηγό τους από µια άλλη χώρα αν υπήρχε µια µικρή σχετική αύξηση της τιµής στην Σουηδία, (ιι) προµηθευτές φορτηγών σε άλλες χώρες δεν θα µπορούσαν εύκολα να µεταφέρουν µέρος των πωλήσεων τους στην Σουηδία αν υπήρχε µια σχετική µικρή αύξηση στην Σουηδία. Παροµοίως, σε σχέση µε την αγορά λεωφορείων, η Επιτροπή θεώρησε ότι πρέπει να διαχωριστεί σε 3, λεωφορεία για χρήση στην πόλη, λεωφορεία υπεραστικά και πούλµαν. Η απόφαση για την εξαγορά ήταν αρνητική. 6

8 Μέτρηση της Μονοπωλιακής ύναµης (Μ ) Ορισµός της Μ Μ είναι η ικανότητα µιας επιχείρησης να πουλάει το προϊόν της σε τιµή υψηλότερη από την ανταγωνιστική τιµή benchmark price κατά κερδοφόρο τρόπο. ανταγωνιστική τιµή = οριακό κόστος Μέγιστη Μ µονοπώλιο Ελάχιστη Μ τέλειος ανταγωνισµός Άλλη ονοµασία: market power (δύναµη της επιχείρησης στην αγορά) είκτες Μέτρησης της Μ Ο βασικός δείκτης Μ µιας επιχείρησης i είναι ο δείκτης Lerner. Ο δείκτης αυτός δίνεται από την εξής έκφραση: L i = (p i -MC i )/p i Προφανώς ο δείκτης αυτός µετράει την ποσοστιαία διαφορά µεταξύ της τιµής της επιχείρησης και του οριακού οστού της (δηλ. του ανταγωνιστικού επιπέδου τιµών). - Στην περίπτωση του µονοπωλίου, ο δείκτης ισούται µε: L mon = (p mon -MC)/p mon = 1/ε, όπου ε = ελαστικότητα ζήτησης = - (DQ/Dp )(p/q) = µετράει την ποσοστιαία µεταβολή στην ποσότητα ζήτησης από µια ποσοστιαία µεταβολή της τιµής Όπως βλέπουµε, στην περίπτωση του µονοπωλίου, η Μ είναι αντιστρόφως ανάλογη της ε. ηλαδή, όταν η ε τότε η Μ - Στην περίπτωση του ολιγοπωλίου, η Μ µιας επιχείρησης i ισούται µε: L i = (p i -MC i )/p i = s i /ε όπου s i = q i / Q = µερίδιο αγοράς της επιχείρησης. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω για τον υπολογισµό του δείκτη Lerner, χρειάζεται ο υπολογισµός της ε. Η µέτρηση της ε γίνεται µε οικονοµετρικές µεθόδους. Πολλές φορές όµως λόγω έλλειψης στοιχειών, η µέτρηση αυτή είναι αδύνατη και κατ επέκταση και ο υπολογισµός του δείκτη Lerner είναι αδύνατος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η µέτρηση της Μ γίνεται µέσω της 7

9 µέτρησης του µεριδίου αγοράς µόνο. Όµως το µερίδιο αγοράς από µόνο του δεν είναι πάντα ικανοποιητικός δείκτης της Μ. Για παράδειγµα, στην πρόσφατη διαµάχη µεταξύ της Microsoft και του Υπ. ικαιοσύνης των ΗΠΑ σχετικά µε τις αντί-ανταγωνιστικές πρακτικές της πρώτης, η Microsoft πρόβαλε το επιχείρηµα ότι αν και έχει µερίδιο αγοράς πάνω από το 80% στα λειτουργικά συστήµατα, έχει περιορισµένη Μ. Πιο συγκεκριµένα, σύµφωνα µε την επιχείρηση η δυνατότητα της να τιµολογήσει πολύ πιο πάνω από το κόστος της είναι περιορισµένη λόγω της ύπαρξης ανταγωνιστών, της ύπαρξης δυνητικών ανταγωνιστών και της ύπαρξης πειρατικών λογισµικών. Με άλλα λόγια, σύµφωνα µε την επιχείρηση η ελαστικότητα ζήτησης της είναι χαµηλή. Σηµείωση: Σε ορισµένες αγορές τα µερίδια αγοράς δεν είναι σταθερά γιατί υπάρχουν µεγάλες και µη συχνές παραγκελίες (π.χ. αεροπλάνα, τρένα). Το µερίδιο εποµένως σε µια συγκεκριµένη χρονική περίοδο µπορεί να µην είναι αντιπροσωπευτικό. Κατά συνέπεια, τα µερίδια αγορά πρέπει να υπολογίζονται για µεγάλη χρονική περίοδο, π.χ. από 3-5 χρόνια. Πότε λέµε ότι το µερίδιο µιας επιχείρησης/m είναι µεγάλο; Κάποιες αρχές ΠΑ, όπως το Office of Fair Trading (OFT) της Μεγάλης Βρετανίας, είναι πολύ συγκεκριµένες όσον αφορά τα όρια. Πιο συγκεκριµένα, σε µια από τις οδηγίες του OFT αναφέρεται ότι αν το µερίδιο αγοράς µιας επιχείρησης είναι κάτω από το 40% τότε δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η επιχείρηση έχει κυρίαρχη θέση, ενώ αν είναι πάνω από το 50% πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Στην υπόθεση United Brands έκρινε ότι η επιχείρηση ήταν κυρίαρχη µε 40-45%. Στην περίπτωση της Ρύθµισης Κανονισµού για τις συγχωνεύσεις αναφέρεται ότι υποθέτουµε ότι µια συγκέντρωση της οποίας το κοινό µερίδιο αγοράς δεν ξεπερνά το 25% δεν περιορίζει τον ανταγωνισµό. 4.3 Συµπαιγνία Σε µια ολιγοπωλιακή αγορά, γίνονται συµφωνίες µεταξύ των επιχειρήσεων που µειώνουν τον ανταγωνισµό σε θέµατα τιµών και όχι µόνο. Ορισµός στην οικονοµική επιστήµη: Συµπαιγνία είναι η κατάσταση στην οποία οι τιµές των επιχειρήσεων είναι υψηλότερες από κάποιο ανταγωνιστικό υπόβαθρο (είναι συνήθως η τιµή ισορροπίας σε ένα υπόδειγµα στο οποίο οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται µόνο µια φορά στην αγορά είτε σε τιµές είτε σε ποσότητες). Με άλλα λόγια, στην οικονοµική επιστήµη, η συµπαιγνία συµπίπτει µε το αποτέλεσµα (υψηλές τιµές) και όχι µε τον συγκεκριµένο τρόπο µε τον οποίο θα φτάσουµε σε αυτό το αποτέλεσµα Στη νοµική επιστήµη χρησιµοποιείται ο όρος εναρµονισµένες πρακτικές. 8

10 Βασικές µορφές συµπαιγνίας: 1. Συµφωνίες cartel: Οι συµφωνίες αυτές µεταξύ των επιχειρήσεων είναι επίσηµες. Αποτελούν την µόνη θεσµική µορφή συµπαιγνίας (π.χ. πετρέλαιο OPEC). 2. Μυστικές συµφωνίες µεταξύ των επιχειρήσεων (explicit collusion): Οι συµφωνίες αυτές είναι ρητές, αλλά όχι επίσηµες/δηµόσιες. Αποτελούν το αποτέλεσµα από κοινού εξέτασης και αντιµετώπισης της τιµολογιακής πολιτικής των επιχειρήσεων σε συνατήσεις/επαφές για αυτόν το σκοπό. 3. Σιωπηρές συµφωνίες µεταξύ των επιχειρήσεων (tacit collusion): Συµπαιγνία σαν αποτέλεσµα µη ρητών συµφωνιών και ανεξάρτητης επιλογής στρατηγικών (χωρίς κατευθείαν επικοινωνία, ανταλλαγή πληροφοριών, κ.λ.π.) στις οποίες οι επιχειρήσεις καταλήγουν για ιστορικούς λόγους ή γιατί οι στρατηγικές αυτές αποτελούν φυσικά εστιακά σηµεία (focal points). Η οικονοµική θεωρεία επικεντρώνεται στην τρίτη µορφή συµπαιγνίας µια και είναι και η πιο ενδιαφέρουσα από την πλευρά της στρατηγικής ανάλυσης. Βασικός µηχανισµός για την ύπαρξη σιωπηρής συµπαιγνίας Ας υποθέσουµε ότι έχουµε µια ολιγοπωλιακή αγορά µε 2 επιχειρήσεις που είναι συµµετρικές, παράγουν οµοιογενές προϊόν, επιλέγουν τις τιµές τους και ανταγωνίζονται στην αγορά επ αορίστου (µόνο έτσι υπάρχει η δυνατότητα µια επιχείρηση να απειλήσει τους ανταγωνιστές της µε επιλογή στρατηγικής που να µειώνει το κέρδος αν εκείνες δεν επιλέγουν στρατηγικές συµβατές µε τη συµπαιγνία). Κάθε επιχείρηση µπορεί να ακολουθήσει από µόνη της την εξής στρατηγική: - Xρεώνει την συµπαιγνιακή τιµή, P Σ, όταν και οι ανταγωνιστές της χρεώνουν την συµπαιγνιακή τιµή, P 1 = P 2 = P Σ > P ανταγωνισµού MC - Σε περίπτωση που ο ανταγωνιστής της χρεώσει µικρότερη τιµή, πχ. P2 P Σ ε, τότε η επιχείρηση από εκεί και στο εξής τιµωρεί ρίχνοντας σηµαντικά την τιµή της σε P T 1 =MC. Τα κέρδη µιας επιχείρησης σε περίοδο συµπαιγνίας: Π 1 Σ = Π 2 Σ > Π ι ανταγωνισµού Τα κέρδη µιας επιχείρησης που παρεκκλίνει από την συµπαιγνία στην περίοδο παρέκκλισης: Π 1Π > Π 1 Σ Τα κέρδη µιας επιχείρησης σε περίοδο τιµωρίας: 0 Π 1Τ < Π 1 Σ 9

11 Συνθήκη για την ύπαρξη συµπαιγνίας: Για να υπάρχει συµπαιγνία πρέπει και για τις δύο επιχειρήσεις να έχουν µεγαλύτερα συνολικά κέρδη στην περίπτωση συµπαιγνίας παρά στην περίπτωση παρέκκλισης. δ = συντελεστής προεξόφλησης (πόση αξία δίνεται στα µελλοντικά κέρδη), 0 δ 1. Π 1 Π + δ Π 1 Τ + δ 2 Π 1 Τ + < Π 1 Σ + δ Π 1 Σ + δ 2 Π 1Σ.. Π 1 Π +(δ/(1- δ))π 1 T < (1/(1- δ))π 1 Σ δ >( Π Π ι Π Σ ι )/ (Π Σ ι Π Τ 1 ) Συνεπώς, απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη σιωπηρής συµπαιγνίας είναι ότι οι επιχειρήσεις δίνουν µεγάλη αξία στο µέλλον. Επίσης, όσο Π 1 Τ µειώνονται, τόσο πιο εύκολη η συµπαιγνία. όσο Π ι Π αυξάνεται, τόσο πιο δύσκολη η συµπαιγνία. όσο Π 1 Σ αυξάνεται, τόσο πιο εύκολη η συµπαιγνία. Παράγοντες που επηρεάζουν τη συµπαιγνία 1. Εµπόδια εισόδου/ελευθερία εισόδου στην αγορά Όσο πιο εύκολη είναι η είσοδος µιας επιχείρησης στην αγορά (δηλαδή όσο χαµηλότερα είναι τα εµπόδια εισόδου), τόσο πιο δύσκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας στην αγορά. Γιατί; Κάθε περίπτωση διατήρησης υψηλών τιµών θα αποτελέσει πρόκληση για την είσοδο νέων επιχειρήσεων στην αγορά. Με τη σειρά της η είσοδος των νέων επιχειρήσεων θα οδηγήσει σε µείωση της τιµής. 2. Συχνότητα αλληλεπίδρασης στην αγορά Όσο πιο συχνή είναι η αλληλεπίδραση των επιχειρήσεων στην αγορά, τόσο πιο εύκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας. Γιατί; Η συχνή αλληλεπίδραση επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισµό παρέκκλισης και άρα την τιµωρία. 3. Καινοτοµία Η συµπαιγνία είναι ευκολότερο να υπάρξει σε αγορές στις οποίες η καινοτοµία δεν παίζει σηµαντικό ρόλο. 10

12 Γιατί; Οι καινοτοµίες προσδίδουν στις επιχειρήσεις που τις εισάγουν σηµαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα. Η προσδοκία λοιπόν της καινοτοµίας µειώνει την αξία της συµπαιγνίας στο µέλλον και την σηµασία της τιµωρίας. Ταυτόχρονα, η προσδοκία ότι µια άλλη επιχείρηση θα καινοτοµήσει και θα αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα αυξάνει το κίνητρο για παρέκκλιση τώρα. 4. Αριθµός συµµετεχόντων (συγκέντρωση) Όσο µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των συµµετεχόντων στην αγορά (πιο συγκεντρωµένη είναι η αγορά), τόσο πιο δύσκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας. Γιατί; Όσο µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των επιχειρήσεων, τόσο µικρότερο είναι το µερίδιο του κέρδους που αντιστοιχεί σε κάθε µια από τις επιχειρήσεις σε περίπτωση συµπαιγνίας. Άρα, τόσο µικρότερο το κίνητρο διατήρησης της συµπαιγνίας και µεγαλύτερο το κίνητρο παρέκκλισης (µια και µε την παρέκκλιση µια επιχείρηση που είχε µικρό µερίδιο αγοράς θα αποκτήσει όλη την αγορά). Ένας επιπλέον λόγος είναι ότι µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των επιχειρήσεων, τόσο πιο δύσκολος είναι ο συντονισµός τους. 5. Συµµετρία Η ύπαρξη συµπαιγνίας είναι πιο πιθανή όταν οι επιχειρήσεις είναι συµµετρικές (π.χ. έχουν παρόµοια δοµή κόστους, παρόµοια ποικιλία προϊόντων, παρόµοιο παραγωγικό δυναµικό). Γιατί; Ας υποθέσουµε ότι οι επιχειρήσεις δεν έχουν το ίδιο οριακό κόστος. Αυτό σηµαίνει ότι είναι πιο δύσκολο να συµφωνήσουν στην τιµή. Πιο συγκεκριµένα, οι πιο αποτελεσµατικές επιχειρήσεις θα είναι πιο δύσκολο να πειθαρχήσουν µια και θα κερδίζουν περισσότερα σε παρέκκλισης και θα χάσουν λιγότερα σε περίπτωση τιµωρίας. 7. ιαφοροποίηση προϊόντων Κατ αρχήν πρέπει να διακρίνουµε ανάµεσα στην οριζόντια διαφοροποίηση και στην κάθετη διαφοροποίηση. Η επίδραση της οριζόντιας διαφοροποίησης στην συµπαιγνία είναι αµφιλεγόµενη. Ας υποθέσουµε ότι τα προϊόντα των επιχειρήσεων είναι οριζοντίως διαφοροποιηµένα. Σε αυτήν την περίπτωση, υπάρχει τµηµατοποίηση των καταναλωτών (segmentation). Με άλλα λόγια, κάθε επιχείρηση έχει τους δικούς της καταναλωτές που προτιµούν το προϊόν της. Αυτή η τµηµατοποίηση επηρεάζει την συµπαιγνία κατά 2 τρόπους: - Kάνει πιο δύσκολη την προσέλκυση νέων πελατών σε περίπτωση µείωσης της τιµής από µια επιχείρηση, δηλαδή σε περίπτωση παρέκκλισης. Άρα, µειώνει τα κίνητρα για παρέκκλιση και κατά συνέπεια αυξάνει την πιθανότητα συµπαιγνίας. - Περιορίζει την ικανότητα των επιχειρήσεων να τιµωρήσουν σε περίπτωση παρέκκλισης. Άρα, µειώνει την πιθανότητα συµπαιγνίας. 11

13 Η επίδραση της κάθετης διαφοροποίησης είναι λιγότερο αµφιλεγόµενη. Η κάθετη διαφοροποίηση επηρεάζει αρνητικά την συµπαιγνία γιατί η επιχείρηση που έχει το καλύτερο προϊόν (πλεονέκτηµα) έχει περισσότερα κίνητρα για παρέκκλιση. 8. Χαρακτηριστικά Ζήτησης Ελαστικότητα ζήτησης: Όσο λιγότερο ελαστική είναι η ζήτηση, τόσο πιο ελκυστική είναι η συµπαιγνία. Γιατί; Όσο πιο ελαστική είναι η ζήτηση, τόσο χαµηλότερη είναι η συµπαιγνιακή τιµή. Άρα, τόσο µικρότερα τα κέρδη στην περίπτωση της συµπαιγνίας και µεγαλύτερα τα κίνητρα για παρέκκλιση. ιακύµανση ζήτησης: Οι οικονοµικοί κύκλοι και οι διακυµάνσεις στη ζήτηση αποθαρρύνουν τη συµπαιγνία. 10. Κοινή συµµετοχή σε πολλές αγορές (multi-market conduct) Η κοινή συµµετοχή των επιχειρήσεων σε πάνω από µια αγορές (όταν αυτές είναι ασύµµετρες) διευκολύνει την συµπαιγνία. Γιατί; Αυξάνει την συχνότητα αλληλεπίδρασης και άρα τον εντοπισµό παρέκκλισης και την τιµωρία. Επίσης, επιτρέπει την τιµωρία σε περίπτωση παρέκκλισης σε περισσότερες από µια αγορές. 11. ύναµη των αγοραστών (buyer power) Όσο µεγαλύτερη είναι η διαπραγµατευτική δύναµη των αγοραστών τόσο πιο δύσκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας. Γιατί; Ένας δυνατός αγοραστής µπορεί να προκαλέσει τον ανταγωνισµό µεταξύ των πωλητών, είτε απειλώντας ότι θα µετακινήσει τις αγορές του σε άλλον πωλητή είτε απειλώντας ότι θα αρχίσει να παράγει ο ίδιος του το προϊόν. Επίσης, συγκεντρώνοντας τις παραγκελίες του ένας δυνατός αγοραστής µπορεί να σπάσει τη συµπαιγνία. Πιο συγκεκριµένα, µε το αντί να κάνει µικρές και σταθερές παραγκελίες µπορεί να κάνει µια µεγάλη οµαδική παραγκελία δίνοντας κίνητρα στους πωλητές να παρεκκλίνουν από τη συµπαιγνία. Αντιµετώπιση της συµπαιγνίας από την ΠΑ Στην ΕΕ, όπως αναφέραµε παραπάνω το Άρθρο 81 της Συνθήκης της ΕΕ ασχολείται µε τη συµπαιγνία. Το Άρθρο 81 (παρ. 1) απαγορεύει συµφωνίες και αποφάσεις επιχειρήσεων ή ενώσεων επιχειρήσεων και εναρµονισµένες πρακτικές που επηρεάζουν το εµπόριο µεταξύ των χωρών µελών και έχουν σκοπό ή αποτέλεσµα τον περιορισµό ή τη στρέβλωση του ανταγωνισµού µέσω 12

14 του άµεσου ή έµµεσου καθορισµού τιµών πώλησης ή αγοράς, περιορισµού ή ελέγχου της παραγωγής και διαµερισµού αγορών ή πηγών προσφοράς. Το Άρθρο 81 (παρ. 2) διακηρύσσει ότι όλες οι ανωτέρω συµφωνίες είναι άκυρες. Το Άρθρο 81 (παρ. 3) επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιτρέψει ορισµένες περιοριστικές συµφωνίες, εφόσον αυτές έχουν συγκεκριµένες ευεργετικές επιδράσεις (στην αποτελεσµατικότητα ή στην τεχνολογική πρόοδο) και εφόσον σηµαντικό µέρος των ωφελειών περάσει στους καταναλωτές. Π.χ. συχνά η ΕΕ έχει επιτρέψει συµφωνίες µεταξύ ανταγωνιστικών επιχειρήσεων που έχουν σκοπό την συνεργασία τους στην Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε & Α) ή τη συνεργασία τους στην παραγωγή από κάθε µια εξειδικευµένων ποικιλιών ενός προϊόντος. Στις πρόσφατες κατευθυντήριες γραµµές της Επιτροπής για την εφαρµογή του Άρθρου 81 στις συµφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, η Επιτροπή θέτει π.χ. τον όρο ότι αν το συνολικό µερίδιο των συνεργαζόµενων επιχειρήσεων είναι σχετικά µικρό (κάτω από 25% για συνεργασίες Ε & Α) και υπό τον όρο ότι οι συµφωνείς δεν περιέχουν ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισµούς, η συνεργασία επιτρέπεται υπό µια οµαδική απαλλαγή (Block Exemption) του άρθρου 81. Μια αξιολόγηση των ευκαιριών για συµπαιγνία βάσει των όσων αναφέραµε µέχρι τώρα είναι αρκετά δύσκολη. Όπως είδαµε, η διατηρησιµότητα της συµπαιγνίας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και µόνο λίγοι από αυτούς µπορούν να ποσοτικοποιηθούν µε αρκετή ακρίβεια. Επιπλέον είναι πολύ σπάνιο όλοι οι παράγοντες να δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση σε µια αγορά, που σηµαίνει ότι η κρίση των αρχών ΠΑ θα πρέπει να προκύψει από µια δύσκολη αξιολόγηση διάφορων παραγόντων που δρουν προς τις αντίθετες κατευθύνσεις. Με δεδοµένα τα παραπάνω πως µπορούν οι αρχές ΠΑ να καταπολεµήσουν περιστατικά συµπαιγνίας; Yπάρχουν 2 δυνατές διαδικασίες αντιµετώπισης του προβλήµατος: ex ante και ex post. Ex ante Η ανακοίνωση ποινών στην περίπτωση ανακάλυψης συµπαιγνίας µπορεί να λειτουργήσει σαν ένας ανασταλτικός παράγοντας. Οι ποινές αυτές προβλέπουν την πληρωµή σηµαντικών ποσών και την φυλάκιση των managers. Επίσης, οι αρχές ΠΑ µπορούν να αναστείλουν την συµπαιγνία µε το να προλάβουν την εµφάνιση στις αγορές δοµών ή πρακτικών που διευκολύνουν τη διατηρισιµότητα συµπαιγνιακής συµπεριφοράς. Πιο συγκεκριµένα, αυτό µπορούν να το κάνουν µέσω της: - ηµιουργίας black list διευκολυντικών πρακτικών: Τέτοιες πρακτικές περιλαµβάνουν ανακοινώσεις για µελλοντικές τιµές και ποσότητες, ανταλλαγή πληροφοριών, resale price maintenance, most-favored clauses. 13

15 - Αντιµετώπιση συγχωνεύσεων: Θα µιλήσουµε για τη σχέση µεταξύ συγχωνεύσεων και συµπαιγνίας στην επόµενη ενότητα. Ex post Οι αρχές ΠΑ µπορεί να ακολουθήσουν διάφορες µεθόδους για την διάλυση ήδη υπάρχουσας συµπαιγνίας. Πιο συγκεκριµένα, µπορούν να ακολουθήσουν τις εξής δύο µεθόδους: - Surprise inspections (dawn raids): Έκτακτες επισκέψεις για τη συλλογή hard evidence. - Προγράµµατα Leniency (πρόγραµµα επιείκειας): Παρέχουν µερική ή ολική απαλλαγή από τα πρόστιµα για συµπαιγνία. Ξεκίνησαν από τις ΗΠΑ το 1978, και επανασχεδιάστηκαν το 1993 ως εξής. ίνεται αυτόµατα απαλλαγή στην επιχείρηση που δίνει στοιχεία για συµπαιγνία πριν ξεκινήσει τέτοια έρευνα από τις αρχές και µε τον όρο ότι αυτή η επιχείρηση είναι η πρώτη που το κάνει. Απαλλαγή κατά περίπτωση δίνεται στην επιχείρηση που δίνει στοιχεία αφότου έχει ξεκινήσει σχετική έρευνα. Περίπου 2 καταγκελίες τον µήνα. Στην ΕΕ τα προγράµµατα αυτά εισήχθηκαν το Σύµφωνα µε την νέα πολιτική (από το 2002) σχετικά µε αυτά τα προγράµµατα, η επιχείρηση που δίνει στοιχεία πριν την έναρξη κάποιας έρευνας, παίρνει πλήρη απαλλαγή. Γενικότερα, στην περίπτωση της συµπαιγνίας είναι πολύ δύσκολο να γίνει inference from market data. Η ύπαρξη υψηλών τιµών µπορεί να οφείλεται σε πολλούς λόγους (αλλαγή στο κόστος, στην ύπαρξη µιας πετυχηµένης επιχείρησης, κλπ). Το ίδιο ισχύει για τις παράλληλες κινήσεις των τιµών των επιχειρήσεων (parallel pricing). Μπορεί να οφείλονται σε διάφορους λόγους πέρα από την συµπαιγνία. Βέβαια, αποτελούν ένδειξη για την ύπαρξη συµπαιγνίας, αλλά είναι η απαραίτητη η συγκέντρωση αποδείξεων για να καταλήξουν οι αρχές της ΠΑ στο συµπέρασµα ότι όντως υπάρχει συµπαιγνία και να προχωρήσουν στην τιµωρία των επιχειρήσεων. Το µειονέκτηµα αυτής της αντιµετώπισης είναι ότι το tacit collusion δεν κρίνεται παράνοµο. Το πλεονέκτηµα της είναι ότι είναι πιο ξεκάθαρη η θέση των δικαστηρίων σε περίπτωση συµπαιγνίας µια και δεν χρειάζονται να κρίνουν σε case by case basis. Παράδειγµα: Υπόθεση WoodPulp Το 1984 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταδίκασε 40 παραγωγούς ξυλοπολτού (αποτελεί εισροή της παραγωγής χαρτιού) από διάφορες χώρες (ΗΠΑ, Καναδά, Σουηδία, Νορβηγία κ.α.) για παραβίαση του άρθρου 81. Οι βασικοί λόγοι ήταν ότι µερικοί Αµερικάνοι παραγωγοί ήταν µέλη ενός καρτέλ εξαγωγών και ότι κάποιες από τις επιχειρήσεις ήταν µέλη ενός εµπορικού συλλόγου µε βάση τη Ελβετία που φιλοξενούσε τακτικές συναντήσεις στις οποίες οι επιχειρήσεις αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά µε τις τιµές και διατύπωναν διάφορες πολιτικές τιµών. Η Επιτροπή επίσης στηρίχθηκε σε αποδεικτικά στοιχεία παράλληλης συµπεριφοράς: οι τιµές που έθεταν διαφορετικές επιχειρήσεις άλλαζαν κατά περίπου το ίδιο ποσό και περίπου τις ίδιες χρονικές στιγµές. 14

16 Πολλοί παραγωγοί έκαναν ένσταση και το Ευρωπαϊκό ικαστήριο το 1993 ακύρωσε την απόφαση της Επιτροπής µε τον ισχυρισµό ότι σε κάθε περίπτωση, εάν υπάρχει µια άλλη εξήγηση για τη συµπεριφορά η οποία είναι συνεπής µε ανεξάρτητες επιλογές εκ µέρους των εµπλεκόµενων επιχειρήσεων, ο εναρµονισµός παραµένει αναπόδεικτος. Με άλλα λόγια το Ευρωπαϊκό ικαστήριο θεώρησε ότι, παρόλο που οι παράλληλες ενέργειες µπορεί να είναι το αποτέλεσµα συµπαιγνίας, µπορεί επίσης να είναι και αποτέλεσµα του συνδυασµού µιας υψηλού βαθµού διαφάνειας των τιµών και της ολιγοπωλιακής δοµής της αγοράς. Για το ικαστήριο, αποδείξεις για παράλληλη συµπεριφορά σε συνδυασµό µε άλλους παράγοντες θα µπορούσαν να δικαιολογήσουν ένα εύρηµα εναρµονισµού, αλλά στη συγκεκριµένη περίπτωση, τα υπόλοιπα αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από την Επιτροπή δεν θεωρήθηκαν επαρκή. 4.4 Συγχωνεύσεις Εισαγωγή Οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές είναι ένα πολύ διαδεδοµένο φαινόµενο. Αξίζει να αναφέρουµε ότι από τον Σεπτέµβριο του 1990 (όπου και τέθηκε σε εφαρµογή η Ρύθµιση Κανονισµού Συγχωνεύσεων της ΕΕ) µέχρι το τέλος του 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε περίπου συγχωνεύσεις. Στα νοµικά, ο όρος που χρησιµοποιείται είναι συγκεντρώσεις. Τρία είδη συγχωνεύσεων: - Οριζόντιες Συγχωνεύσεις: ανάµεσα σε ανταγωνιστές- σε επιχειρήσεις που παράγουν ίδια προϊόντα. - Κάθετες Συγχωνεύσεις: ανάµεσα σε επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικά στάδια της παραγωγικής διαδικασίας. Π.χ. παραγωγοί πρώτης ύλης τελικού προϊόντος διανοµείς. - Conglomerate Συγχωνεύσεις: ανάµεσα σε επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικές αγορές προϊόντα. Οι οριζόντιες συγχωνεύσεις είναι πιο πιθανόν να προκαλέσουν προβλήµατα στον ανταγωνισµό από ότι οι άλλου είδους συγχωνεύσεις. Για αυτό το λόγο, στη συνέχεια θα επικεντρωθούµε στις οριζόντιες συγχωνεύσεις. Κίνητρα και Επιδράσεις των Συγχωνεύσεων Άµεσα κίνητρα/επιδράσεις µιας συγχώνευσης: 15

17 - Επιτρέπει την γρήγορη ανάπτυξη της επιχείρησης (ταχύτερη ανάπτυξη από την εναλλακτική λύση της εσωτερικής ανάπτυξης) - Οδηγεί στην αποχώρηση µιας ανταγωνίστριας επιχείρησης από την αγορά Επιπλέον κίνητρα/επιδράσεις µιας συγχώνευσης: (α) Επιδράσεις στην αποτελεσµατικότητα (efficiency gains): Η συγχώνευση µπορεί να επηρεάσει την αποτελεσµατικότητα των επιχειρήσεων που συγχωνεύονται. Αυτό µπορεί να γίνει µε διάφορους τρόπους: o Εκµετάλλευση συµπληρωµατικοτήτων (complementaritiew). Συµπληρωµατικότητες µπορούν να υπάρχουν είτε στην ποικιλία προϊόντων (µείωση στο κόστος δηµιουργίας νέων) είτε στα περιουσιακά στοιχεία (εξειδίκευση στην παραγωγή από την µία και στη διανοµή από την άλλη). o Μείωση σταθερών ή άλλων δαπανών παραγωγής και ή διανοµής, δηλαδή εκµετάλλευση οικονοµικών κλίµακας (π.χ. µέσω της κατασκευής κοινού δικτύου διανοµής ή κοινών εγκαταστάσεων παραγωγής). o Αύξηση της διαπραγµατευτικής δύναµης της νέας επιχείρησης σε σχέση µε τους προµηθευτές και τους πελάτες της, π.χ. Philip Morris & Craft. (β) Μονοµερής επιδράσεις (unilateral effects): Eνδυναµώνει την Μονοπωλιακή ύναµη της νέας επιχείρησης, δηλαδή µπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της τιµής. Η ένταση της επίδρασης αυτής εξαρτάται από το βαθµό συγκέντρωσης στην αγορά. Όσο µεγαλύτερη είναι η αλλαγή στο βαθµό συγκέντρωσης, τόσο µεγαλύτερη είναι η αύξηση τιµής µε δεδοµένο το οριακό κόστος. Επίσης, όταν ο αρχικός βαθµός συγκέντρωσης είναι πολύ µικρός και άρα η αρχική τιµή είναι πολύ κοντά στο οριακό κόστος, και το µερίδιο κάθε επιχείρησης µικρό, τότε µια συγχώνευση µεταξύ δύο επιχειρήσεων δεν θα προκαλέσει σηµαντική αλλαγή στον βαθµό συγκέντρωσης και στην Μ. Οπότε σε αυτήν την περίπτωση, η συγχώνευση δεν προκαλεί σοβαρές ανησυχίες στις αρχές της ΠΑ. (γ) Επιδράσεις στον συντονισµό των επιχειρήσεων (coordinated effects): Μια επιχείρηση µπορεί να επηρεάσει την πιθανότητα για συµπαιγνία. εν είναι δυνατόν βάσει θεωρητικής ανάλυσης να καθορίσουµε κατά πόσο θα έχουµε σιωπηρή συµπαιγνία σαν αποτέλεσµα µιας συγχώνευσης. Παρ όλα αυτά οι αρχές της ΠΑ µπορούν να θέσουν το εξής ερώτηµα: Θα κάνει η συγχώνευση πιο πιθανή τη συµπαιγνία, δηλαδή θα είναι η συµπαιγνία πιο εύκολα διατηρήσιµη µετά τη συγχώνευση; Μια συγχώνευση συχνά επηρεάζει πολλούς από τους παράγοντες που επηρεάζουν την πιθανότητα για συµπαιγνία. Συχνά όµως τους επηρεάζει µε τρόπο τέτοιο που αντισταθµίζει ο ένας τον άλλο. Για παράδειγµα, µια συγχώνευση από την µια πλευρά µειώνει τον αριθµό των ανταγωνιστών στην αγορά και άρα τείνει να διευκολύνει την συµπαιγνία. Από την άλλη πλευρά όµως µπορεί µια συγχώνευση να αυξήσει την ασυµµετρία µεταξύ των επιχειρήσεων και έτσι να 16

18 µειώνει την πιθανότητα ύπαρξης συµπαιγνίας. Αυτά θα γίνουν πιο ξεκάθαρα σε µια υπόθεση συγχώνευσης που θα αναλύσουµε στην συνέχεια, στην υποενότητα µε τα παραδείγµατα. Αντιµετώπιση των Συγχωνεύσεων από την ΠΑ Ρύθµιση Κανονισµού ΕΚ 4064/89: Περιλαµβάνει τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείτε σε περιπτωση συγχώνευσης, µια διαδικασία µε συγκεκριµένες ηµεροµηνίες και χρονικά περιθώρια. Πιο συγκεκριµένα, προβλέπει ότι κάθε συγκέντρωση (αυτός ο όρος συµπεριλαµβάνει τις συγχωνεύσεις και τις εξαγορές) πρέπει να αναφερθεί στο Merger Task Force (MTF) του Competition Directore of the European Comissión εντός 7 ηµερών µετά τη συµφωνία. Το MTF διαθέτει τότε ένα µήνα για να πραγµατοποιήσει τον πρώτο γύρο έρευνας. Στο τέλος αυτού του γύρου µπορεί είτε να αποφασίσει ότι η συγχώνευση επιτρέπεται είτε ότι η συγχώνευση δηµιουργεί αποροίες σχετικά µε τη συµβατότητα της µε την κοινή αγορά. Στην δεύτερη περίπτωση, το MTF έχει επιπλέον 4 µήνες για να κάνει βαθύτερη ανάλυση των πιθανών επιπτώσεων της συγχώνευσης. Η ανάλυση αυτή µπορεί να οδηγήσει σε 3 αποτελέσµατα. Η συγχώνευση µπορεί να επιτραπεί, να απαγορευθεί ή να γίνει δεκτή υπό όρους (remedies). Το κυριότερο Άρθρο του Κανονισµού είναι το Άρθρο 2(3), σύµφωνα µε το οποίο: A concentration which creates or strengthens a dominant position as a result of which effective competition would be significantly impeded in the Common Market or in a substancial part of it shall be declared incomplete within the Common Market. Mε άλλα λόγια, µόνο συγχωνεύσεις οι οποίες δηµιουργούν ή ενισχύουν δεσπόζουσες θέσεις θα απαγορεύονται (µια επιχείρηση θεωρείται ότι έχει δεσπόζουσα θέση όταν έχει µεγάλη Μ ) Αντιµετώπιση των επιδράσεων στην αποτελεσµατικότητα Στις ΗΠΑ, οι αρχές της ΠΑ εξετάζουν κατά πόσο οι πιθανές θετικές επιδράσεις µιας συγχώνευσης στην αποτελεσµατικότητα εξισορροπούν την πιθανώς µεγαλύτερη Μ της συγχωνευµένης επιχείρησης (US Merger Guidelines). Στην ΕΕ, η στάση απέναντι στις επιδράσεις αυτές είναι περισσότερο αµφιλεγόµενη. ιαβάζοντας την Ρύθµιση Κανονισµού δεν µπορεί κανείς να καταλάβει αν το efficiency defence επιτρέπεται ή όχι. Στην πράξη, στις αποφάσεις δηλαδή της Επιτροπής δεν αποκλείστηκε ποτέ ρητά η χρήση του efficiency defence, αλλά ούτε φαίνεται να υπάρχει και ιδιαίτερη έµφαση ή συµπάθεια στην χρήση του. Συνήθως βρίσκουν λόγους για να µη λάβουν υπόψη τους τέτοια επιχειρήµατα (πχ ότι οι επιδράσεις αυτές θα µπορούσαν να υπάρξουν και χωρίς τη συγχώνευση, δεν έχουν µετρηθεί σωστά). Συµπερασµατικά, η πολιτική αντιµετώπισης των συγχωνεύσεων στην ΕΕ έχει κάποια θετικά στοιχεία, όπως το ότι είναι άµεση και χωρίς µεγάλα νοµικά κόστη. Αλλά ταυτόχρονα έχει δύο µειονεκτήµατα. Πρώτον, απαγορεύει µόνο συγχωνεύσεις που δηµιουργούν ή ενισχύουν 17

19 δεσπόζουσα θέση ενώ η οικονοµική ανάλυση δείχνει ότι µπορεί να υπάρχουν συγχωνεύσεις που µειώνουν την ευηµερία χωρίς προκαλούν δεσπόζουσα θέση. εύτερον, δεν αναγνωρίζει το ρόλο των επιδράσεων στην αποτελεσµατικότητα, έτσι µερικές φορές µπορεί να απαγορεύει συγχωνεύσεις που θα οδηγούσαν σε αύξηση της ευηµερίας. Παρ όλα αυτά τα τελευταία χρόνια, από το 2004 έχουν ετοιµαστεί και µπει σε εφαρµογή τα λεγόµενα Merger Guidelines που περιλαµβάνουν κάποιες προτάσεις µε σκοπό τη διόρθωση των παραπάνω προβληµάτων. Παράδειγµα: Υπόθεση Nestle/Perrier Το 1992 η Ελβετική εταιρία Nestle πρότεινε την εξαγορά της Perrier, της Γαλλικής εταιρίας µεταλλικού νερού. Το πρώτο βήµα στην ανάλυση της υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήταν ο ορισµός της σχετικής αγοράς: Αναφορικά µε τη σχετική αγορά προϊόντος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συµπέρασµα ότι περιλαµβάνει µόνο το εµφιαλωµένο µεταλλικό νερό (τόσο το αφρίζον όσο και αυτό µε γεύσεις). Αναφορικά µε τη σχετική γεωγραφική αγορά, η Επιτροπή κατέληξε στο συµπέρασµα ότι περιλαµβάνει µόνο την αγορά της Γαλλίας. Κατέληξε στο συµπέρασµα αυτό, πρώτον, γιατί τα µεταφορικά κόστη σε σχέση µε την αξία του προϊόντος ήταν πολύ µεγάλα, δεύτερον, γιατί υπάρχει πολύ περιορισµένο εµπόριο µεταλλικού νερού ανάµεσα στις Ευρωπαϊκές χώρες (µε εξαίρεση τις εισαγωγές από το Βέλγιο), τρίτον, η είσοδος στην γαλλική αγορά είναι δύσκολή µια και η γαλλική αγορά µεταλλικού νερού είναι ώριµη µε ήδη γνωστές και επιβληµένες εταιρίες και µε την απαίτηση µεγάλου κόστους διαφήµισης. Στη συνέχεια η Επιτροπή προχώρησε στην εκτίµηση των µεριδίων αγοράς των επιχειρήσεων και στην εκτίµηση του κατά πόσο θα δηµιουργούσε η συγχώνευση δεσπόζουσα θέση: Τα µερίδια πριν την συγχώνευση ήταν: Perrier 35,9%, BSN (Evian )23%, Nestle (Vittel ) 17,1%, άλλοι 24%. Με τη συγχώνευση η νέα Nestle/Perrier θα είχε 53% µε τη δεύτερση εταιρία να έχει 23%. Αντιλαµβανόµενη την πιθανή αρνητική αντίδραση της Επιτροπής, η Nestle πρότεινε να µεταφέρει στην ανταγωνίστρια BSN µια από τις πηγές νερού της συγχωνευµένης επιχείρησης (Volvic). Με τη µεταφορά αυτή µετά τη συγχώνευση τα µερίδια θα ήταν, Nestle/Perrier 38%, BSN 38% και άλλοι 24%. Η Επιτροπή επέτρεψε τη συγχώνευση θεωρώντας ότι ήταν πιο πιθανό να υπάρχουν αρνητικές επιδράσεις από µια συγχώνευση που οδηγεί σε αγορά µε µια επιχείρηση µε 53% από ότι µε ένα δυοπώλιο µε 38% της αγοράς στην κάθε επιχείρηση. Όµως αυτό δεν είναι καθόλου προφανές. Στην περίπτωση του δυοπωλίου µε συµµετρικά µερίδια, η πιθανότητα διατηρησιµότητας συµπαιγνίας είναι πολύ µεγαλύτερη. Άρα, ενώ το µέγεθος των µονοµερών αυξήσεων των τιµών θα ήταν µεγαλύτερο στην περίπτωση που η συγχωνευµένη επιχείρηση κατέληγε µε 53%, οι 18

20 πιθανές αυξήσεις στις τιµές λόγω της διευκόλυνσης συµπαιγνίας µεταξύ Nestle και BSN είναι πολύ µεγαλύτερες στην περίπτωση του συµµετρικού δυοπωλίου. 19

The Economist, 23/09/2004:

The Economist, 23/09/2004: The Economist, 23/09/2004: Starting with agreements between 6 countries on the pooling of coal and steel resources in 1951 and moving on to the creation of a common market in 1957, the EU has gradually

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ. Κεφάλαιο 4ο

ΜΕΤΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ. Κεφάλαιο 4ο ΜΕΤΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κεφάλαιο 4ο Πότε χρειάζεται παρέµβαση; Η αποτυχία της αγοράς καθιστά αναγκαία την πολιτική ανταγωνισµού Πότε όµως χρειάζεται παρέµβαση; Θα πρέπει να επισηµανθεί ότι σε περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών Περιορισμοί και ευκαιρίες στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού

Συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών Περιορισμοί και ευκαιρίες στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού Συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών Περιορισμοί και ευκαιρίες στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού Ευθύμιος Μπουρτζάλας Ειρήνη Αντύπα 6 Απριλίου 2012 AUSTRALIA BELGIUM CHINA FRANCE GERMANY HONG KONG SAR

Διαβάστε περισσότερα

Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις :

Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις : Κεφάλαιο 1. ΤΕΛΕΙΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις : α) Υπάρχουν πολλές εταιρίες οι

Διαβάστε περισσότερα

εάν είναι ο µοναδικός πωλητής του προϊόντος Το προϊόν της, δεν έχει στενά υποκατάστατα.

εάν είναι ο µοναδικός πωλητής του προϊόντος Το προϊόν της, δεν έχει στενά υποκατάστατα. Μονοπώλιο Μια επιχείρηση θεωρείται ότι ένα µονοπώλιο, εάν είναι ο µοναδικός πωλητής του προϊόντος Το προϊόν της, δεν έχει στενά υποκατάστατα ρ ης, χ. Πως δηµιουργούνται τα µονοπώλια Ο βασικός λόγος ύπαρξης

Διαβάστε περισσότερα

«Επιχειρηματικό Σχέδιο: Τεχνικές Ανάλυσης & Έρευνας της Αγοράς» Μέρος Γ

«Επιχειρηματικό Σχέδιο: Τεχνικές Ανάλυσης & Έρευνας της Αγοράς» Μέρος Γ «Επιχειρηματικό Σχέδιο: Τεχνικές Ανάλυσης & Έρευνας της Αγοράς» Μέρος Γ Γιάννης Καλογήρου, Καθηγητής Τεχνολογικής Οικονομικής και Βιομηχανικής Στρατηγικής στο ΕΜΠ, Επιστημονικός υπεύθυνος Μονάδας Καινοτομίας

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ. Κεφάλαιο 12. Τα χαρακτηριστικά των µονοπωλιακών αγορών

ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ. Κεφάλαιο 12. Τα χαρακτηριστικά των µονοπωλιακών αγορών ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ Κεφάλαιο 12 Τα χαρακτηριστικά των µονοπωλιακών αγορών! Μονοπώλιο είναι η κατάσταση στην οποία µια µόνο επιχείρηση εξυπηρετεί ολόκληρη την αγορά! Ο µονοπωλητής σε αντίθεση µε την ανταγωνιστική

Διαβάστε περισσότερα

9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ 9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ 9.1 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ Ποιες είναι οι κυριότερες επιπτώσεις των ΑΞΕ στη χώρες στις οποίες πραγµατοποιούνται; Σε αυτό το ερώτηµα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Προσφορά & Ζήτηση Τιμολόγηση & Αγορές Βασικές Πολιτικές Τιμολόγησης

Περιεχόμενα. Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Προσφορά & Ζήτηση Τιμολόγηση & Αγορές Βασικές Πολιτικές Τιμολόγησης Περιεχόμενα Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Βασικές Τιμολόγησης 2 Τιμή & Τιμολογιακή Πολιτική Ανταγωνισμός Οικονομική Αξία Customer Company Competition Collaborators Πελάτης Εταιρεία Ανταγωνισμός Συνεργάτες

Διαβάστε περισσότερα

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2011-2012 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Χειµώνας-Άνοιξη Μάθηµα: ηµόσια Οικονοµική ιδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Μετά και το 4 ο πακέτο, πρέπει να στείλετε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 1 Οικονομικά των Επιχειρήσεων Ε.Σ. Σαρτζετάκης 1 Εισαγωγή Το διοικητικό στέλεχος είναι ο άνθρωπος που κατευθύνει τις εισροές μιας επιχείρησης για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ, ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΓΟΡΩΝ Κεφάλαιο 7 Οικονοµικά της ευηµερίας! Τα οικονοµικά της ευηµερίας εξετάζουν τους τρόπους µε τους οποίους η κατανοµή των πόρων επηρεάζει την ευηµερία

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1

Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1 Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1 Επισκόπηση Τύποι οικονομιών κλίμακας Τύποι ατελούς ανταγωνισμού Ολιγοπώλιο και μονοπώλιο Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Μονοπωλιακός ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση - Στη βραχυχρόνια περίοδο, υποθέτουμε ότι το πλήθος των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αγορά ενός αγαθού παραμένει σταθερό. - Αντίθετα, στη μακροχρόνια περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6. Μονοπωλιακή Συμπεριφορά VA 25

Διάλεξη 6. Μονοπωλιακή Συμπεριφορά VA 25 Διάλεξη 6 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά VA 25 1 Πώς πρέπει να τιμολογεί ένα μονοπώλιο; Μέχρι στιγμής το μονοπώλιο έχει θεωρηθεί σαν μια επιχείρηση η οποία πωλεί το προϊόν της σε κάθε πελάτη στην ίδια τιμή. Δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων - Στο υπόδειγμα ertrand, οι επιχειρήσεις, παράγουν ένα ομοιογενές αγαθό, οπότε η τιμή είναι η μοναδική μεταβλητή που ενδιαφέρει τους καταναλωτές και οι καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Games)

Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Games) Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Gaes) Το δίληµµα των φυλακισµένων, όπως ξέρουµε έχει µια και µοναδική ισορροπία η οποία είναι σε αυστηρά κυρίαρχες στρατηγικές. C N C -8, -8 0, -10 N -10,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος υποδο?ών?εταφράζεταισε?ίαγενικότερηεξοικονό?ησηπαραγωγικώνπόρωνγιατηκοινωνία. τεχνικέςυποδο?ές,όπωςείναιαυτοκινητόδρο?οι,γέφυρεςκ.λ.π.ηκατασκευήτέτοιων Μιααπ τιςβασικέςλειτουργίεςτουκράτουςείναιοεφοδιασ?όςτηςκοινωνίας?εβασικές

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

ιαφήµιση 1 Το Υπόδειγµα Dorfman-Steiner

ιαφήµιση 1 Το Υπόδειγµα Dorfman-Steiner ιαφήµιση Βασικά Ερωτήµατα: Γιατί κάποιοι κλάδοι διαφηµίζουν εντατικά τα προϊόντα τους; Γιατί η ένταση της διαφήµισης διαφέρει µεταξύ βιοµηχανικών κλάδων; Η Ένταση της ιαφήµισης (I ) ορίζεται ως ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ του µονοπωλίου και του τέλειου ανταγωνισµού

Μεταξύ του µονοπωλίου και του τέλειου ανταγωνισµού Ολιγοπώλιο Μεταξύ του µονοπωλίου και του τέλειου ανταγωνισµού Ο ατελής ανταγωνισµός αναφέρεται σε εκείνες τις δοµές µ της αγοράς που κυµαίνονται µεταξύ του τέλειου ανταγωνισµού και του µονοπωλίου. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ. Κεφάλαιο 8. Οικονομικά των Επιχειρήσεων. Ε. Σαρτζετάκης 1

ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ. Κεφάλαιο 8. Οικονομικά των Επιχειρήσεων. Ε. Σαρτζετάκης 1 ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ Κεφάλαιο 8 Ε. Σαρτζετάκης Διαφορισμός τιμών Τιμολόγησηότανηεπιχείρησηέχειισχυρήθέσηστηναγορά: διαφορισμός τιμών Οι επιχειρήσεις οι οποίες έχουν σε κάποιο βαθμό δύναμη σε κάποια αγορά

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 6ο Άλλες μορφές οργάνωσης αγοράς

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 6ο Άλλες μορφές οργάνωσης αγοράς Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Το Χρηματοοικονομικό και Θεσμικό Πλαίσιο των Αγορών Χρήματος και Κεφαλαίου» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ-ΜΑΘΗΜΑ ENATO ΤΙΜΕΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Ακαδηµαϊκό Έτος 2011-2012 ΕΠΙΧ Μικροοικονοµική ιαφάνεια 1 Χαρακτηριστικά του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές.

ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές. ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές. Α 1 Α 2 Α 3 Β 1 Β 2 Β 3 1, -1 0, 0-1, 0 0, 0 0, 6 10, -1 2, 0 10, -1-1, -1 Α 1 Α 2 Α 3 Β 1 Β

Διαβάστε περισσότερα

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ 10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ Όπως είδαµε στην Ενότητα 9, οι ΑΞΕ µπορούν να έχουν πολλές θετικές επιδράσεις στις χώρες υποδοχής τους. Οι αναµενόµενες αυτές θετικές επιδράσεις τους οδηγούν συχνά στην

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3 Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3-1 Στην προηγούμενη εισήγηση παρουσιάσαμε την εξέλιξη της Θεωρίας της Διοίκησης 3-2 Στόχος της σημερινής εισήγησης : Θα αναπτύξω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ EIΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΘΕΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θέμα: Πολ. Οικονομίας Α. Σε ποιες περιπτώσεις, σύμφωνα με τη νεοκλασική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 Ν. ΠΑΝΤΕΛΗ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ & ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 1 ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 ΚΟΣΤΗ Ν.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ Κεφάλαιο 4 Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης! Προσφορά και Ζήτηση είναι οι πιο γνωστοί οικονοµικοί όροι! Η λειτουργία των αγορών προσδιορίζεται από δύο βασικές δυνάµεις,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εισήγησης : Στρατηγική των Επιχειρήσεων. Mέθοδοι ανάλυσης. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Τίτλος εισήγησης : Στρατηγική των Επιχειρήσεων. Mέθοδοι ανάλυσης. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Τίτλος εισήγησης : Στρατηγική των Επιχειρήσεων. Mέθοδοι ανάλυσης Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Στόχος της σημερινής εισήγησης : H εξοικείωση και η κατανόηση των αρχών του στρατηγικού σχεδιασμού στο

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικά Εργαλεία Marketing. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Στρατηγικά Εργαλεία Marketing. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Στρατηγικά Εργαλεία Marketing Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Ιούνιος 2003 Περιεχόμενα ιατύπωση Οράματος Ανάλυση Αλυσίδας Αξίας

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια και Μορφές Αγοράς

Έννοια και Μορφές Αγοράς κ ε φ ά λ α ι ο 2 Έννοια και Μορφές Αγοράς 2.1 ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ Οι κλάδοι οικονομικής δραστηριότητας διακρίνονται παραδοσιακά σε τέσσερεις κατηγορίες: στους πλήρως ανταγωνιστικούς, στα καθαρά μονοπώλια, στους

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 4 η. Επιπτώσεις Επενδυτικών Έργων και Μέτρων Πολιτικής

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 4 η. Επιπτώσεις Επενδυτικών Έργων και Μέτρων Πολιτικής Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 4 η Επιπτώσεις Επενδυτικών Έργων και Μέτρων Πολιτικής Ζητήματα που θα εξεταστούν: Ποια είναι η έννοια και πως ορίζεται το πλεόνασμα του καταναλωτή και

Διαβάστε περισσότερα

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q ΚΕΦ. 4 ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ Η τιμή είναι η χρηματική αξία ανταλλαγής ενός αγαθού. Αποτελεί μέτρο σύγκρισης του καταναλωτή με άλλα παρόμοια προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά. Πολλές φορές τον επιρεάζει στη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ. Κεφάλαιο 5ο

ΦΥΣΙΚΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ. Κεφάλαιο 5ο ΦΥΣΙΚΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ Κεφάλαιο 5ο Εισαγωγή Στο προηγούµενο κεφάλαιο εξετάσαµε τις πολιτικές προστασίας ανταγωνισµού, δηλαδή παρεµβάσεις για την ενίσχυση ή προστασία του επιπέδου του ανταγωνισµού. Στο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οφέλη του Διεθνούς Εμπορίου και οι Επιπτώσεις ενός Εισαγωγικού Δασμού

Τα Οφέλη του Διεθνούς Εμπορίου και οι Επιπτώσεις ενός Εισαγωγικού Δασμού Τα Οφέλη του Διεθνούς Εμπορίου και οι Επιπτώσεις ενός Εισαγωγικού Δασμού - Σύμφωνα με την αρχή του συγκριτικού πλεονεκτήματος, οι χώρες που αντιμετωπίζουν διαφορετικό κόστος ευκαιρίας στην παραγωγή τωναγαθώνμπορούνναωφεληθούναπότηνεξειδίκευσηκαιτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

2ος Διαγωνισμός Επιχειρηματικής Ιδέας

2ος Διαγωνισμός Επιχειρηματικής Ιδέας Λη#νιοί Εν ράσει 2ος Διαγωνισμός Επιχειρηματικής Ιδέας Κατάρτιση Ενός Ε-ιτυχη0ένου Ε-ιχειρη0ατικού Σχεδίου (Business Plan)9 Μ"α$"άσης Ελευθέριος, 2 Σύ$βουλος Υ"οστήριξης Ε"ιχειρη$ατικών Σχεδίων, Ε"ιστη$ονικός

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 5. Αναποτελεσματικότητα Μονοπωλίου VA 24

Διάλεξη 5. Αναποτελεσματικότητα Μονοπωλίου VA 24 Διάλεξη 5 Αναποτελεσματικότητα Μονοπωλίου VA 24 1 Αποτελεσματικότητα κατά Pareto Μια οικονομική κατάσταση είναι αποτελεσματική κατά Pareto αν δεν υπάρχει τρόπος βελτίωσης της θέσης ενός ατόμου χωρίς να

Διαβάστε περισσότερα

45 Γ. 0 10 Β Χ 2. Η τεχνολογία βελτιώθηκε στην παραγωγή: β) Του Υ µόνο

45 Γ. 0 10 Β Χ 2. Η τεχνολογία βελτιώθηκε στην παραγωγή: β) Του Υ µόνο 3 Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής στην 1 η ενότητα: Παραγωγικές δυνατότητες Χρησιµότητα Ζήτηση 1. Στην Οικονοµική επιστήµη ως οικονοµικό πρόβληµα χαρακτηρίζουµε: α) Την έλλειψη χρηµάτων που αντιµετωπίζει µια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ

ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ Κεφάλαιο 4 Επιχειρήσεων Ε. Σαρτζετάκης 1 Πλεόνασµα Καταναλωτή! Η καµπύλη ζήτησης δείχνει τις ανώτερες τιµές που ο καταναλωτής είναι πρόθυµος να πληρώσει για διαφορετικές

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές της

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές της Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 1.1 Τι είναι η κοινωνικο-οικονομική αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 4

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 4 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Οι αγοραίες δυνάμεις της προσφοράς και ζήτησης Αρ. Διάλεξης: 4 H Προσφορά (Supply) και η Ζήτηση (Demand) είναι οι δυο λέξεις που χρησιμοποιούν πιο συχνά οι οικονομολόγοι.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΛΟΓΟΙ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΛΟΓΟΙ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ Πρόκειται για τµήµα των σηµειώσεων (περίπου το 20%) για το test δεξιοτήτων στην ύλη της διεθνούς οικονοµικής ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΛΟΓΟΙ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΛΥΤΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

To Μάκρο- και Μίκρο- περιβάλλον του Μάρκετινγκ

To Μάκρο- και Μίκρο- περιβάλλον του Μάρκετινγκ www.arns.gr κλικ στη γνώση inf@arns.c.gr ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 T Μάκρο- και Μίκρο- περιβάλλον του Μάρκετινγκ Μάκρο- περιβάλλον και οι μη ελεγχόμενες μεταβλητές αυτού Το μάκρο-περιβάλλον αποτελεί τον ευρύτερο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Προσφορά και κόστος. Κατηγορίες κόστους. Οριακό κόστος και µεγιστοποίηση του κέρδους. Μέσο κόστος. TC MC = q TC AC ) AC

Προσφορά και κόστος. Κατηγορίες κόστους. Οριακό κόστος και µεγιστοποίηση του κέρδους. Μέσο κόστος. TC MC = q TC AC ) AC Μέσο κόστος µέσο συνολικό κόστος (AC) 3 Προσφορά και κόστος µέσο µεταβλητό κόστος (AVC) µέσο σταθερό κόστος (AFC) Το µέσο σταθερό κόστος µειώνεται, διότι το συνολικό σταθερό κόστος κατανέµεται σε περισσότερη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι 2014/2015 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι ΑΛΥΣΙΔΑ ΑΞΙΑΣ ΠΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΡΟΙ & ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΣΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ-ΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΟΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΣΑΝ ΠΗΓΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 11η: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση

www.arnos.gr κλικ στη γνώση Τιμολόγηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Τιμολόγηση Παράγοντες επηρεασμού της τιμής Στόχος της τιμολογιακής πολιτικής πρέπει να είναι ο καθορισμός μιας ιδανικής τιμής η οποία θα ικανοποιεί τόσο τους πωλητές όσο και τους αγοραστές.

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Κεφάλαιο 11 Τα χαρακτηριστικά των ανταγωνιστικών αγορών! Τα κύρια χαρακτηριστικά των ανταγωνιστικών αγορών είναι: " Στην αγορά συµµετέχουν πολλοί αγοραστές και πωλητές

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστήμη της επιλογής υπό περιορισμούς

Η επιστήμη της επιλογής υπό περιορισμούς ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 26/2/2010 1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η επιστήμη της επιλογής υπό περιορισμούς 26/2/2010 2 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η μελέτη των επιλογών τις οποίες κάνουν οι μικρο-μονάδες μιας οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της

Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της Πλεόνασμα του Καταναλωτή, Πλεόνασμα του Παραγωγού και η Αποτελεσματικότητα της Ανταγωνιστικής Αγοράς - Η αλληλεπίδραση της συνολικής ζήτησης και της προσφοράς προσδιορίζει την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

7 Καταναλωτές, παραγωγοί και αποτελεσµατικότητα των αγορών Επανεξετάζοντας την Ισορροπία Η τιµή ισορροπίας και η ποσότητα ισορροπίας µεγιστοποιούν την συνολική ευηµερία των αγοραστών και πωλητών; Η ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 3. Εφαρμοσμένη Ανάλυση, VA 16, 23

Διάλεξη 3. Εφαρμοσμένη Ανάλυση, VA 16, 23 Διάλεξη 3 Εφαρμοσμένη Ανάλυση, VA 16, 23 Φόροι επί της ποσότητας Ένας φόρος επί της ποσότητας, που αντιστοιχεί σε t ανά μονάδα προϊόντος, είναι ένας φόρος t, ο οποίος πληρώνεται ανά μονάδα αγοραζόμενης

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ...13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 25 ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ... 27. 1. Εισαγωγή... 33

Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ...13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 25 ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ... 27. 1. Εισαγωγή... 33 Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ......................................................13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ........................................................................... 25 ΟΔΗΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιβολή ανώτατης τιµής. Η οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης. Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς

Επιβολή ανώτατης τιµής. Η οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης. Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Αυτό σηµαίνει ότι δεν µπορούµε να προσδιορίσουµε µια τέτοια καµπύλη µόνο µε βάση τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΡ Η ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΡ Η ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΡ Η ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Κεφάλαιο 3 Αλληλεξάρτηση και εµπόριο! Η οικονοµική εξετάζει πως οι κοινωνίες παράγουν και διανέµουν τα αγαθά προσπαθώντας να ικανοποιήσουν τις ανάγκες και επιθυµίες

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΔΙΑΝΟΜΗ (distribution channels) Η ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ

ΗΔΙΑΝΟΜΗ (distribution channels) Η ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ ΗΔΙΑΝΟΜΗ (distribution channels) Η ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ Λειτουργίες ΜΚΤ και Διανομή Η διανομή αναφέρεται σε όλες τις δραστηριότητες που πρέπει να γίνουν για να μεταβιβασθεί το προϊόν από τον αρχικό πωλητή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα 9 Ιουνίου 2008 7:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης - Οι επιχειρήσεις δεν ανταγωνίζονται μόνο ως προς τις τιμές στις οποίες επιλέγουν να πουλήσουν τα προϊόντα τους. - Ο μη-τιμολογιακός ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τµήµα ιοίκησης ΙΑΝΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΪΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ Λειτουργίες ιανοµής Η διανοµή αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έννοια και Στόχοι της Μικροοικονομικής Θεωρίας 1. Γενικά...27 2. Το Πρόβλημα της Επιλογής...29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Τιμολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 3: Ηλεκτρονικό Επιχειρηματικό Σχέδιο Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά)

Ηλεκτρονικό Εμπόριο. Ενότητα 3: Ηλεκτρονικό Επιχειρηματικό Σχέδιο Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Ηλεκτρονικό Εμπόριο Ενότητα 3: Ηλεκτρονικό Επιχειρηματικό Σχέδιο Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Ελαστικότητα και Εφαρμογές Ελαστικότητα... μας επιτρέπει να αναλύσουμε την προσφορά και τη ζήτηση σε βάθος. αποτελεί μια μέτρηση για τον τρόπο με τον οποίο πόσοι παραγωγοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΤΙΜΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΜΠΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 5.1 Η Ανταλλαγή και η Ανταλλακτική Αξία 5.2 Είδη Ανταλλαγών 5.3 Χρήµα και Τιµές 5.4 Η ιαµόρφωση της Τιµής 5.5 Μορφές

Διαβάστε περισσότερα

4 Προσφοράκαι Ζήτηση Προσφορά και Ζήτηση Ηπροσφοράκαιηζήτησηείναιοιδύολέξεις που χρησιµοποιούν πιο συχνά οι οικονοµολόγοι. Ηπροσφοράκαιηζήτησηείναιοιδυνάµεις που κάνουν τις αγορές των οικονοµιών να δουλεύουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 7 Σεπτεµβρίου 2005 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι Ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός. Αρ. Διάλεξης: 12

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός. Αρ. Διάλεξης: 12 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός Αρ. Διάλεξης: 12 Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός Ο Μονοπωλιακός Ανταγωνισμός αναφέρεται στην διάρθρωση της αγοράς εκείνης η οποία βρίσκεται μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

Double marginalization Retailer competition Downstream production Investment externalities Indirect control Manufacturer competition

Double marginalization Retailer competition Downstream production Investment externalities Indirect control Manufacturer competition Κάθετες Σχέσεις Γιατίναασχοληθούµε; Οι Κατασκευαστές έχουν µικρότερο έλεγχο σε µεταβλητές που καθορίζουν την τελική ζήτηση των καταναλωτών. Τιµές (!), ποιότητα, διαφήµιση, πωλήσεις υπηρεσιών, κλπ. Οι πελάτες

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece

The Economist Events The 17th Roundtable with the Government of Greece Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ: Κυρίες και κύριοι χαίρετε. Στα επόμενα λεπτά της παρουσίασής μου πρόκειται να εστιάσω κυρίως στο εμπορικό κομμάτι, στην εμπορική διάσταση που έχουν οι εξελίξεις στην περιοχή μας όσον

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η Αντιμετώπιση των Καρτέλ από την Πολιτική Ανταγωνισμού Αποτελεσματική;

Είναι η Αντιμετώπιση των Καρτέλ από την Πολιτική Ανταγωνισμού Αποτελεσματική; Είναι η Αντιμετώπιση των Καρτέλ από την Πολιτική Ανταγωνισμού Αποτελεσματική; Γιάννης Κατσουλάκος Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Περιοδικό ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΑΣΕΙΣ «Η Οικονομία το 2009» 1. Εισαγωγή: Συμφωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Creating my own company Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα με τίτλο «Δημιουργώντας την Δική μου Επιχείρηση» είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα