Οι ενέργειες/πρακτικές αυτές των επιχειρήσεων µπορούν να πάρουν τις εξής µορφές:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι ενέργειες/πρακτικές αυτές των επιχειρήσεων µπορούν να πάρουν τις εξής µορφές:"

Transcript

1 4. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ (ΠΑ) 41. Εισαγωγή Ορισµός της ΠΑ Το σύνολο των πολιτικών και των νόµων που διασφαλίζουν ότι ο ανταγωνισµός στην αγορά δεν περιορίζεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να µειώνεται η οικονοµική ευηµερία. Ένα στοιχείο που πρέπει να προσέξουµε στον παραπάνω ορισµό είναι ότι οι επιχειρήσεις µπορούν να µειώσουν τον ανταγωνισµό χωρίς να κάνουν κακό στην οικονοµική ευηµερία. Χρησιµότητα της ΠΑ Κάποιος µπορεί κάλλιστα να αναρωτηθεί γιατί χρειαζόµαστε την ΠΑ. Πιο συγκεκριµένα, µπορεί να σκεφτεί ότι αν έχουµε µια αγορά στην οποία δεν υπάρχουν εµπόδια εισόδου, τότε οι δυνάµεις της αγοράς (π.χ. η απειλή εισόδου από νέες επιχειρήσεις) θα εξαφανίσουν τα µονοπώλια ή τις κυρίαρχες θέσεις στην αγορά αυτή, θα µειώσουν τις τιµές και γενικότερα θα εξασφαλίσουν την οµαλή λειτουργία του ανταγωνισµού. Ωστόσο, µέσα σ αυτήν την αγορά οι ήδη υπάρχουσες επιχειρήσεις µπορεί να ακολουθήσουν κάποιες αντί-ανταγωνιστικές ενέργειες/πρακτικές που µπορεί να µειώσουν την οικονοµική ευηµερία. Οι ενέργειες/πρακτικές αυτές των επιχειρήσεων µπορούν να πάρουν τις εξής µορφές: 1. ιάφορες συµφωνίες µεταξύ επιχειρήσεων (π.χ. συµπαιγνία) 2. ιάφορες µορφές καταχρηστικής εκµετάλλευσης της Κυρίαρχης ή εσπόζουσας Θέσης που µια επιχείρηση έχει στην αγορά (π.χ. συµπεριφορές αποκλεισµού) 3. Συγχωνεύσεις/εξαγορές επιχειρήσεων. Για τον έλεγχο του κατά πόσο οι παραπάνω ενέργειες/πρακτικές µειώνουν την οικονοµική ευηµερία χρειάζονται τόσο οι νόµοι/κανονισµοί του ανταγωνισµού όσο και οι αρχές του ανταγωνισµού που τους επιβάλουν. Στόχος της ΠΑ Όπως είναι φανερό και από τα παραπάνω ο βασικός στόχος της ΠΑ είναι η Οικονοµική Ευηµερία. Η οικονοµική ευηµερία αποτελεί τη βασική έννοια που χρησιµοποιείται στα οικονοµικά για τη µέτρηση της απόδοσης ενός τοµέα/αγοράς. Είναι ένα µέτρο που αθροίζει το πλεόνασµα των διαφορετικών οµάδων που υπάρχουν στην οικονοµία. Σε κάθε τοµέα, η ευηµερία δίνεται από το συνολικό πλεόνασµα, δηλαδή από το άθροισµα του καταναλωτικού και παραγωγικού πλεονάσµατος. Γνωρίζουµε από την οικονοµική θεωρία ότι όταν όλες οι άλλες συνθήκες στην οικονοµία δεν µεταβάλλονται, µια αύξηση στην τιµή οδηγεί σε µείωση του καταναλωτικού πλεονάσµατος και αύξηση του παραγωγικού πλεονάσµατος. Γενικότερα, µπορούµε να πούµε ότι καθώς αυξάνεται η τιµή, η αύξηση στα κέρδη δεν καλύπτει τη µείωση στο καταναλωτικό πλεόνασµα. Σαν αποτέλεσµα, σε ένα καθαρά στατικό περιβάλλον, η οικονοµική ευηµερία φτάνει στο χαµηλότερο επίπεδο της όταν η τιµή ισούται µε την τιµή του µονοπωλίου (που αποτελεί την υψηλότερη τιµή

2 που µπορεί να θέλουν να χρεώσουν οι επιχειρήσεις) και στο υψηλότερο επίπεδο της όταν ισούται µε το οριακό κόστος παραγωγής. Πρέπει να σηµειωθεί όµως ότι αυτή η λογική δεν λαµβάνει καθόλου υπόψη της πιθανές δυναµικές επιδράσεις, αναφέρεται όνο στη λεγόµενη στατική οικονοµική ευηµερία. Το θέµα όµως της οικονοµικής ευηµερίας δεν πρέπει να µεταφράζεται µόνο µε στατικό τρόπο αλλά και µε δυναµικό τρόπο. Με άλλα λόγια η µελλοντική ευηµερία είναι τόσο σηµαντική όσο και η σηµερινή ευηµερία και οι δυο τους δεν συµπίπτουν πάντα. Φανταστείτε την υποθετική περίπτωση στην οποία οι επιχειρήσεις ενός τοµέα έχουν ήδη πληρώσει τα κόστη εγκατάστασης και η αρχή ανταγωνισµού είναι σε θέση να επιβάλει στον τοµέα τους τιµή που είναι ίση µε το οριακό κόστος. Μια και αυτή είναι η χαµηλότερη δυνατή τιµή, η ευηµερία στον τοµέα αυτό θα µεγιστοποιούνταν έτσι στατικά. Όµως οι επιχειρήσεις δεν θα επένδυαν στον τοµέα αυτό αν περίµεναν µια τέτοια τιµή (ούτε θα είχαµε επενδύσεις σε καινοτοµία, κλπ). Σαν αποτέλεσµα, σε αυτήν την περίπτωση η µελλοντική ευηµερία θα µειωθεί καθώς νέα προϊόντα δεν θα εισάγονταν στην αγορά. Είναι δύσκολο να πει κανείς αν οι αρχές ανταγωνισµού και τα δικαστήρια δίνουν µεγαλύτερο βάρος στην πράξη στην καταναλωτική ή συνολική ευηµερία. Στο δίκαιο ανταγωνισµού της ΕΕ υπάρχουν ενδείξεις σύµφωνα µε τις οποίες η καταναλωτική ευηµερία αποτελεί τον τελικό στόχο της, όµως δεν υπήρξαν αποφάσεις ως τώρα στις οποίες το αποτέλεσµα τους θα διέφερε µε βάση το κριτήριο. Στις ΗΠΑ τόσο τα δικαστήρια όσο και οι αρχές ανταγωνισµού δείχνουν να κλίνουν περισσότερο προς την καταναλωτική ευηµερία. Άλλες χώρες όµως, όπως ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, κλίνουν περισσότερο προς τη συνολική ευηµερία. Τα προβλήµατα µε τη χρήση της καταναλωτική ευηµερίας ως κριτήριο είναι τα εξής. Πρώτον, η καταναλωτική ευηµερία εξορισµού δεν λαµβάνει υπόψη της τα κέρδη των επιχειρήσεων. Όµως οι καταναλωτές σήµερα συχνά έχουν τη µερική ή συνολική ιδιοκτησία επιχειρήσεων (αµοιβαία κεφάλαια κλπ). εύτερον, αν κάποιος έπαιρνε κυριολεκτικά το στόχο της µεγιστοποίησης της κατ ευηµερίας, αυτό θα οδηγούσε σε τιµές ίσες µε το οριακό κόστος, µε αποτέλεσµα την έξοδο των επιχειρήσεων από την αγορά. Τρίτον, οι χαµηλότερες τιµές και τα χαµηλότερα κέρδη θα µειώσουν τα κίνητρα των επιχειρήσεων να επενδύσουν στην καινοτοµία και στη δηµιουργία νέων προϊόντων. Με άλλα λόγια, το ελάχιστο που θα πρέπει να γίνεται είναι ο στόχος να είναι η µεγιστοποίηση της καταναλωτικής ευηµερίας κατά τη διάρκεια του χρόνου και όχι µόνο της στατικής καταναλωτικής ευηµερίας. Ιστορικό και Νοµικό Πλαίσιο της ΠΑ Ακολουθεί µια σύντοµη επισκόπηση των βασικών ιστορικών γεγονότων της δηµιουργίας του δικαίου ανταγωνισµού και κατ επέκταση της ΠΑ. Η καταγωγή της ΠΑ βρίσκεται στις ΗΠΑ αλλά εδώ θα επικεντρωθούµε στην ΕΕ : Συνθήκη του Παρισιού Ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (Γαλλία, Γερµανία, Ιταλία, Benelux). Συµπεριλάµβανε κάποια µέτρα ΠΑ. 1

3 H Συνθήκη συµπεριλάµβανε κάποια µέτρα ΠΑ. Πιο συγκεκριµένα, απαγόρευε τα εµπόδια εµπορίου καθώς και τις πρακτικές διάκρισης που θα µπορούσαν να περιορίσουν τον ανταγωνισµό ανάµεσα στα κράτη-µέλη. ύο λόγοι για τα µέτρα ΠΑ. Ο πρώτος είχε σχέση µε την επιθυµία µείωσης του κινδύνου της Γερµανικής δύναµης µε το να είναι διαθέσιµα στις άλλες χώρες απαραίτητα προϊόντα όπως ο άνθρακας και το ατσάλι. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η αρχή του ελεύθερου ανταγωνισµού άρχισε να εκτιµάται σαν το µόνο τρόπο αποτελεσµατικής λειτουργίας της αγοράς, δεδοµένης ειδικά της επιτυχίας της αµερικάνικης οικονοµίας. Κάποιες από τις βασικές αρχές του σηµερινού δίκαιου ανταγωνισµού της ΕΕ έχουν τις ρίζες τους σε κάποια άρθρα αυτής της Συνθήκης. Πιο συγκεκριµένα: Το Άρθρο 65 απαγόρευε τις συµφωνίες µεταξύ επιχειρήσεων που τείνουν άµεσα ή έµµεσα στον περιορισµό ή στη διαστρέβλωση του ανταγωνισµού στην κοινή αγορά. Το Άρθρο 66 αναφέρονταν στην κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης από επιχειρήσεις που χρησιµοποιούν την θέση τους για την επιδίωξη στόχων που είναι αντίθετοι µε αυτούς της Συνθήκης. Το ίδιο άρθρο επίσης αναφέρεται στις συγχωνεύσεις µεταξύ επιχειρήσεων ατσαλιού και άνθρακα. Αυτές οι συγχωνεύσεις θα γίνονταν αποδεκτές µόνο από το High Authority που έδινε έγκριση µόνο όταν η συγκέντρωση δεν έδινε στην νέα επιχείρηση την δύναµη να ελέγχει τις τιµές, περιορίζει την παραγωγή κλπ : Συνθήκη της Ρώµης Ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής Κοινότητας. Το Άρθρο 3 έλεγε ότι χρειάζεται ένα σύστηµα που θα διαβεβαιώνει ότι ο ανταγωνισµός στην εσωτερική αγορά δεν θα διαστρεβλώνεται. Τα Άρθρα περιείχαν τα µέτρα της ΠΑ (δεν αναφέρονταν στις συγχωνεύσεις) : Ρύθµιση Κανονισµού για τις Συγχωνεύσεις Ήρθε να καλύψει το κενό που υπήρχε στην νοµοθεσία σε σχέση µε την αντιµετώπιση των συγχωνεύσεων & Σήµερα: Συνθήκη του Άµστερνταµ Άρθρα 81 και 82 περιέχουν τα µέτρα της ΠΑ και αντικατέστησαν τα Άρθρα της Συνθήκης της Ρώµης. Αυτά µαζί µε τη Ρύθµιση Κανονισµού για τις Συγχωνεύσεις αποτελούν τον βασικό κορµό του δίκαιου ανταγωνισµού της ΕΕ. Άρθρο 81: Αναφέρεται κυρίως στις Συµπράξεις µεταξύ επιχειρήσεων. Άρθρο 82: Αναφέρεται κυρίως στην Κατάχρηση εσπόζουσας Θέσης. Ρύθµιση Κανονισµού ΕΚ 4064/89: Η ρύθµιση αυτή αφορά αποκλειστικά τις Συγχωνεύσεις επιχειρήσεων (τόσο τις οριζόντιες όσο και τις κάθετες). Περιλαµβάνει τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείτε σε περίπτωση συγχώνευσης, µια διαδικασία µε συγκεκριµένες ηµεροµηνίες και χρονικά περιθώρια. Πρέπει να σηµειωθεί ότι η ΕΕ δεν ασχολείται µε όλες της υποθέσεις που πραγµατοποιούνται εντός της ΕΕ. Οι περισσότερες υποθέσεις αναλύονται και αποφασίζονται από τις εθνικές αρχές, 2

4 εκτός και αν υπάρχουν λόγοι να αναλυθούν στο επίπεδο της ΕΕ. Η ΕΕ έχει την αρµοδιότητα όταν συγκεκριµένες συνθήκες (thresholds) καλύπτονται. Αυτές οι συνθήκες εξασφαλίζουν ότι οι συγχωνεύσεις τις οποίες η ΕΕ αναλύει είναι συγχωνεύσεις µεταξύ µεγάλων επιχειρήσεων που έχουν ισχυρή παρουσία σε αρκετές χώρες της ΕΕ. Ελλάδα Ο Νόµος 703/1977 Περί ελέγχου µονοπωλίων και ολιγοπωλίων και προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισµού και οι τροποποιήσεις του αποτελούν τη νοµική βάση για την προστασία του ανταγωνισµού στην Ελλάδα. Τα άρθρα του είναι παρόµοια µε αυτά του δικαίου ανταγωνισµού της ΠΑ. 4.2 Μεθοδολογία Φάσεις/Στάδια Ανάλυσης Για να εξακριβωθεί κατά πόσο κάποια από τις παραπάνω ενέργειες/πρακτικές των επιχειρήσεων πράγµατι οδηγεί σε µείωση του ανταγωνισµού και µείωση της ευηµερίας πρέπει να ακολουθηθεί µια µεθοδολογία. Η µεθοδολογία αυτή υποδεικνύεται από την οικονοµική θεωρία. Η µεθοδολογία που περιγράφεται παρακάτω ακολουθείται σε γενικές γραµµές από τις αρχές της ΠΑ. Η µεθοδολογία αποτελείται από 3 φάσεις ανάλυσης οι οποίες περιλαµβάνουν: 1. Ορισµό της σχετικής αγοράς στην οποία λαµβάνει χώρα η υπό εξέταση ενέργεια/πρακτική. 2. Υπολογισµό των µεριδίων των συµµετεχόντων στην αγορά, διερεύνηση των βασικών στατικών συνθηκών δοµής της αγοράς και εξακρίβωση του κατά πόσο οι υπό εξέταση επιχειρήσεις ή επιχείρηση έχουν Μονοπωλιακή ύναµη (ο όρος αυτός θα εξηγηθεί παρακάτω) σε κάποια συγκεκριµένη χρονική στιγµή ή δηµιουργούν ή ενισχύουν Μονοπωλιακή ύναµη σε περίπτωση συγχωνεύσεων, στη σχετική αγορά. 3. Εξακρίβωση του κατά πόσο η υπό εξέταση ενέργεια/πρακτική µπορεί να οδηγήσει σε σηµαντική µακροχρόνια µείωση του ανταγωνισµού και µείωση της ευηµερίας. Σε περίπτωση που κριθεί ότι αυτό ισχύει, η υπό εξέταση ενέργεια απαγορεύεται ή, αλλιώς, επιτρέπεται αλλά υπό όρους. Ας σηµειωθεί ότι για να εξακριβωθεί κατά πόσο µπορεί να υπάρξει µείωση της ευηµερίας πρέπει να εξετάζονται και δυνητικές ευεργετικές επιδράσεις στην αποτελεσµατικότητα των επιχειρήσεων (efficiency defenses). Ορισµός της Σχετικής Αγοράς Ο ορισµός της σχετικής αγοράς δεν έχει από µόνος του ιδιαίτερο θεωρητικό ενδιαφέρον. Έχει όµως µεγάλη πρακτική σηµασία µια και όπως είδαµε είναι ένα απαραίτητο βήµα στην µεθοδολογία για την ανάλυση υποθέσεων. Πρέπει να σηµειώσουµε ότι ο ορισµός της σχετικής αγοράς δεν είναι µονοσήµαντος αλλά µπορεί να είναι διαφορετικός ανάλογα µε την υπό εξέταση υπόθεση. Έτσι, δύο προϊόντα µπορεί 3

5 π.χ. να θεωρούνται ότι ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά σε µια υπόθεση συγχώνευσης αλλά ότι δεν ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά όταν κρίνεται µια υπόθεση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης. Ο ορισµός της σχετικής αγοράς περιλαµβάνει τον προσδιορισµό (α) των ανταγωνιστικών προϊόντων και (β) της γεωγραφικής περιοχής µέσα στην οποία ο ανταγωνισµός µεταξύ των προϊόντων αυτών λαµβάνει χώρα. Παράδειγµα: H Coca-Cola και η Pepsi ανήκουν στην ίδια σχετική αγορά προϊόντων, περιλαµβάνει όµως αυτή η αγορά και άλλα ανθρακούχα αναψυκτικά; Μη ανθρακούχα αναψυκτικά συµπεριλαµβάνονται επίσης σε αυτήν την σχετική αγορά προϊόντων; (α) Σχετική Αγορά Προϊόντων Η σχετική αγορά προϊόντων περιλαµβάνει το προϊόν ή τα προϊόντα που αφορούν την υπό εξέταση υπόθεση καθώς και όλα τα προϊόντα που είναι υποκατάστατα από πλευράς ζήτησης ή από πλευρά προσφοράς των οποίων η διαθεσιµότητα εµποδίζει τις επιχειρήσεις υπό εξέταση να αυξήσουν την τιµή τους κατά ένα µικρό αλλά σηµαντικό ποσοστό για αρκετά µεγάλο χρονικό διάστηµα. - Το προϊόν Β είναι υποκατάστατο του προϊόν Α από πλευρά ζήτησης αν µια αύξηση στην τιµή του Α οδηγεί τους καταναλωτές να αυξήσουν την ζήτηση τους για το Β. - Το προϊόν Β είναι υποκατάστατο του προϊόν Α από πλευρά προσφοράς αν µια αύξηση στην τιµή του Α οδηγεί τις επιχειρήσεις που παράγουν το Β να µεταφέρουν ένα κοµµάτι της παραγωγικής τους δυνατότητας στην παραγωγή του προϊόντος Α (π.χ. Ας υποθέσουµε ότι έχουµε µια συγχώνευση δυο επιχειρήσεων που καλύπτουν τα δροµολόγια µεταξύ των πόλεων Α και Β. Την ίδια στιγµή υπάρχουν άλλες επιχειρήσεις µεταφορών που καλύπτουν άλλες διαδροµές. Αν αυτές οι επιχειρήσεις µπορούν να πάρουν άδεια για την λειτουργία τους στη διαδροµή µεταξύ των πόλεων Α και Β, τότε η ύπαρξη αυτών των επιχειρήσεων ασκεί έναν ανταγωνιστικό περιορισµό και εµποδίζει την κερδοφόρα αύξηση της τιµής στην διαδροµή µεταξύ των πόλεων Α και Β). Η πιο διαδεδοµένη µέθοδος για τον προσδιορισµό της σχετικής αγοράς προϊόντων είναι: το Test του Υποθετικού Μονοπωλίου (SSNIP - Small but Significant Non-transitory Increase in Price). Το test αυτό είναι το ακόλουθο: Ας υποθέσουµε ότι υπάρχει ένας µονοπωλητής ενός προϊόντος. Θα µπορούσε να αυξήσει την τιµή του προϊόντος κατά 5-10% πάνω από την τιµή αναφοράς επικερδώς και µόνιµα (µη προσωρινά: διατήρηση της αύξησης για τουλάχιστον 1-2 χρόνια ); - NΑΙ: Αυτό σηµαίνει ότι το προϊόν δεν αντιµετωπίζει σηµαντικούς ανταγωνιστικούς περιορισµούς από άλλα προϊόντα, δηλ. ότι δεν υπάρχουν άλλα προϊόντα που είναι τόσο στενά υποκατάστατα του έτσι ώστε ο υποθετικός µονοπωλητής να έχει µεγάλη απώλεια 4

6 της ζήτησης του. Σε αυτήν την περίπτωση το προϊόν του πρέπει να θεωρηθεί ξεχωριστή αγορά. - ΟΧΙ: Αυτό σηµαίνει ότι το προϊόν δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ξεχωριστή αγορά µια και υπάρχουν άλλα προϊόντα που του εξασκούν ανταγωνιστικούς περιορισµούς. Σε αυτήν την περίπτωση το test θα πρέπει να συνεχιστεί και να λάβει υπόψη του µια ευρύτερη αγορά. Θα πρέπει να προσθέσουν και άλλά προϊόντα στο αρχικό προϊόν και να τεθεί το ίδιο ερώτηµα µέχρι να βρεθεί µια ξεχωριστή αγορά. Ένα βασικό κενό στη διατύπωση του test όπως δόθηκε παραπάνω είναι ότι δεν έχει ορισθεί η τιµή αναφοράς πάνω από την οποία υπολογίζεται η αύξηση κατά 5-10%. O λόγος είναι ότι η τιµή αναφοράς διαφέρει ανάλογα µε το είδος της υπό εξέτασης ενέργειας στην οποία χρησιµοποιείται το test. Πιο συγκεκριµένα: - Συγχωνεύσεις: Το ζητούµενο είναι κατά πόσο η συγχώνευση θα οδηγήσει σε αύξηση της τιµής σε σχέση µε το υφιστάµενο επίπεδο. Άρα στην περίπτωση των συγχωνεύσεων, τιµή αναφοράς = τρέχουσα τιµή. - Kατάχρηση εσπόζουσας Θέσης: Το ζητούµενο είναι η παρούσα κατάσταση ή το κατά πόσο η επιχείρηση έχει δύναµη στην αγορά στον παρόντα χρόνο. Στην εκτίµηση αυτή ενδιαφερόµαστε λοιπόν για το κατά πόσο η τρέχουσα τιµή είναι υπερβολική. Άρα σε αυτήν την περίπτωση, τιµή αναφοράς = ανταγωνιστική τιµή. Τα παραπάνω συνδέονται άµεσα µε ένα σηµαντικό πρόβληµα µε τη χρήση του test. Το πρόβληµα αυτό είναι το εξής: Aς υποθέσουµε ότι η επιχείρηση που εµπλέκεται στην υπό εξέταση υπόθεση είναι ο µόνος πωλητής ενός προϊόντος. Μια και είναι µονοπωλητής µπορεί να έχει ήδη θέσει την τιµή του σε υψηλά επίπεδα και µια επιπλέον αύξηση της τιµής να µην είναι κερδοφόρα. Η εφαρµογή σε αυτήν την περίπτωση του test µε την τιµή αναφοράς = τρέχουσα τιµή θα οδηγήσει σε ένα πολύ ευρύ ορισµό της σχετικής αγοράς προϊόντων και στο συµπέρασµα ότι δεν υπάρχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Το πρόβληµα αυτό είναι γνωστό σαν το Cellophane Fallacy από µια γνωστή υπόθεση η οποία εκδικάστηκε στις ΗΠΑ το Εποµένως, σε υποθέσεις κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, χρειάζεται προσοχή στη χρήση του test. Στοιχεία ότι µια αύξηση της τιµής κατά 5-10% θα οδηγήσει σε µείωση της ζήτησης κατά 10-15%, δεν µπορεί να θεωρηθούν απόδειξη ότι ο ορισµός της σχετικής αγοράς θα πρέπει να είναι πιο ευρύς. (β) Σχετική Γεωγραφική Αγορά Προϊόντων Τα όρια της σχετικής γεωγραφικής αγοράς καθορίζονται από την απάντηση στην εξής ερώτηση: Η αύξηση της τιµής ενός προϊόντος ή µιας οµάδας προϊόντων σε µια περιοχή Χ επηρεάζει σηµαντικά τη ζήτηση και εποµένως την τιµή σε µια άλλη περιοχή Υ και την προσφορά των προϊόντων από την Υ στην Χ ; 5

7 Αν η απάντηση είναι θετική τότε οι δύο περιοχές Χ και Υ είναι στην ίδια αγορά. Η απάντηση αυτή προσδιορίζεται από: - τη δυνατότητα των καταναλωτών στην Χ να µετακινηθούν (switch) εύκολα και να αγοράσουν τα προϊόντα στην Υ - τη δυνατότητα των επιχειρήσεων στην Υ να προσφέρουν τα προϊόντα στην Χ. Ο καθορισµός της σχετικής γεωγραφικής αγοράς γίνεται και αυτός µέσω του test του υποθετικού µονοπωλίου. Π.χ. Ας υποθέσουµε ότι αναλύεται η συγχώνευση µεταξύ δύο παραγωγών εµφιαλωµένου νερού στην Ιταλία. Το test παίρνει τότε την εξής µορφή: Θα µπορούσε ένας υποθετικός µονοπωλητής όλων των εµφιαλωµένων νερών στην Ιταλία να αυξήσει κερδοφόρα κατά 5-10% την τιµή του; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε η γεωγραφική αγορά είναι αυτή της Ιταλίας. Αν η απάντηση είναι όχι, τότε δεδοµένου ότι υπάρχουν εισαγωγές από τη Γαλλία, τότε το test θα πρέπει να επαναληφθεί σε έναν υποθετικό µονοπωλητή και στις δύο χώρες, κ.λ.π. Παράδειγµα: Συγχώνευση Volvo-Scania Το 2000 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έπρεπε να εξετάσει αν θα επιτρέψει την εξαγορά της Volvo από την Scania. Και οι δύο εταιρίες είναι Σουηδικές και παράγουν και πουλούν φορτηγά, λεωφορεία και µηχανές βιοµηχανικής χρήσης. Στην απόφαση της η Επιτροπή έπρεπε να κρίνει αν η εξαγορά θα οδηγούσε σε εσπόζουσα θέση ή όχι. Κρίσιµο σηµείο στην απόφαση της ήταν οι σχετικές αγορές. Η Επιτροπή έκρινε κατ αρχήν ότι η αγορά λεωφορείων είναι ξεχωριστή αγορά από την αγορά φορτηγών. Όσον αφορά τη δεύτερη έκρινε ότι πρέπει να χωριστεί σε 2 ξεχωριστές αγορές, τις αγορές φορτηγών άνω των 16 τόνων και αυτές κάτω των 16 τόνων (θα µπορούσε να κάνει και περαιτέρω διαχωρισµούς). Με τον διαχωρισµό αυτό η σχετική αγορά ορίστηκε στενότερα και αυτό αύξησε τα µερίδια των επιχειρήσεων. Σηµαντικό ρόλο έπαιξε επίσης σε αυτήν την υπόθεση ο ορισµός της σχετικής γεωγραφικής αγοράς. Συγκεκριµένα, η Επιτροπή βρήκε ότι η γεωγραφική αγορά έχει εθνικά όρια στη ανία, Φιλανδία, Νορβηγία, Σουηδία και Ιρλανδία. Η Επιτροπή έλαβε υπόψη ότι (ι) οι χρήστες φορτηγών σε µια χώρα, π.χ. στη Σουηδία, δεν θα αγοράσουν το φορτηγό τους από µια άλλη χώρα αν υπήρχε µια µικρή σχετική αύξηση της τιµής στην Σουηδία, (ιι) προµηθευτές φορτηγών σε άλλες χώρες δεν θα µπορούσαν εύκολα να µεταφέρουν µέρος των πωλήσεων τους στην Σουηδία αν υπήρχε µια σχετική µικρή αύξηση στην Σουηδία. Παροµοίως, σε σχέση µε την αγορά λεωφορείων, η Επιτροπή θεώρησε ότι πρέπει να διαχωριστεί σε 3, λεωφορεία για χρήση στην πόλη, λεωφορεία υπεραστικά και πούλµαν. Η απόφαση για την εξαγορά ήταν αρνητική. 6

8 Μέτρηση της Μονοπωλιακής ύναµης (Μ ) Ορισµός της Μ Μ είναι η ικανότητα µιας επιχείρησης να πουλάει το προϊόν της σε τιµή υψηλότερη από την ανταγωνιστική τιµή benchmark price κατά κερδοφόρο τρόπο. ανταγωνιστική τιµή = οριακό κόστος Μέγιστη Μ µονοπώλιο Ελάχιστη Μ τέλειος ανταγωνισµός Άλλη ονοµασία: market power (δύναµη της επιχείρησης στην αγορά) είκτες Μέτρησης της Μ Ο βασικός δείκτης Μ µιας επιχείρησης i είναι ο δείκτης Lerner. Ο δείκτης αυτός δίνεται από την εξής έκφραση: L i = (p i -MC i )/p i Προφανώς ο δείκτης αυτός µετράει την ποσοστιαία διαφορά µεταξύ της τιµής της επιχείρησης και του οριακού οστού της (δηλ. του ανταγωνιστικού επιπέδου τιµών). - Στην περίπτωση του µονοπωλίου, ο δείκτης ισούται µε: L mon = (p mon -MC)/p mon = 1/ε, όπου ε = ελαστικότητα ζήτησης = - (DQ/Dp )(p/q) = µετράει την ποσοστιαία µεταβολή στην ποσότητα ζήτησης από µια ποσοστιαία µεταβολή της τιµής Όπως βλέπουµε, στην περίπτωση του µονοπωλίου, η Μ είναι αντιστρόφως ανάλογη της ε. ηλαδή, όταν η ε τότε η Μ - Στην περίπτωση του ολιγοπωλίου, η Μ µιας επιχείρησης i ισούται µε: L i = (p i -MC i )/p i = s i /ε όπου s i = q i / Q = µερίδιο αγοράς της επιχείρησης. Όπως φαίνεται από τα παραπάνω για τον υπολογισµό του δείκτη Lerner, χρειάζεται ο υπολογισµός της ε. Η µέτρηση της ε γίνεται µε οικονοµετρικές µεθόδους. Πολλές φορές όµως λόγω έλλειψης στοιχειών, η µέτρηση αυτή είναι αδύνατη και κατ επέκταση και ο υπολογισµός του δείκτη Lerner είναι αδύνατος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η µέτρηση της Μ γίνεται µέσω της 7

9 µέτρησης του µεριδίου αγοράς µόνο. Όµως το µερίδιο αγοράς από µόνο του δεν είναι πάντα ικανοποιητικός δείκτης της Μ. Για παράδειγµα, στην πρόσφατη διαµάχη µεταξύ της Microsoft και του Υπ. ικαιοσύνης των ΗΠΑ σχετικά µε τις αντί-ανταγωνιστικές πρακτικές της πρώτης, η Microsoft πρόβαλε το επιχείρηµα ότι αν και έχει µερίδιο αγοράς πάνω από το 80% στα λειτουργικά συστήµατα, έχει περιορισµένη Μ. Πιο συγκεκριµένα, σύµφωνα µε την επιχείρηση η δυνατότητα της να τιµολογήσει πολύ πιο πάνω από το κόστος της είναι περιορισµένη λόγω της ύπαρξης ανταγωνιστών, της ύπαρξης δυνητικών ανταγωνιστών και της ύπαρξης πειρατικών λογισµικών. Με άλλα λόγια, σύµφωνα µε την επιχείρηση η ελαστικότητα ζήτησης της είναι χαµηλή. Σηµείωση: Σε ορισµένες αγορές τα µερίδια αγοράς δεν είναι σταθερά γιατί υπάρχουν µεγάλες και µη συχνές παραγκελίες (π.χ. αεροπλάνα, τρένα). Το µερίδιο εποµένως σε µια συγκεκριµένη χρονική περίοδο µπορεί να µην είναι αντιπροσωπευτικό. Κατά συνέπεια, τα µερίδια αγορά πρέπει να υπολογίζονται για µεγάλη χρονική περίοδο, π.χ. από 3-5 χρόνια. Πότε λέµε ότι το µερίδιο µιας επιχείρησης/m είναι µεγάλο; Κάποιες αρχές ΠΑ, όπως το Office of Fair Trading (OFT) της Μεγάλης Βρετανίας, είναι πολύ συγκεκριµένες όσον αφορά τα όρια. Πιο συγκεκριµένα, σε µια από τις οδηγίες του OFT αναφέρεται ότι αν το µερίδιο αγοράς µιας επιχείρησης είναι κάτω από το 40% τότε δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι η επιχείρηση έχει κυρίαρχη θέση, ενώ αν είναι πάνω από το 50% πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Στην υπόθεση United Brands έκρινε ότι η επιχείρηση ήταν κυρίαρχη µε 40-45%. Στην περίπτωση της Ρύθµισης Κανονισµού για τις συγχωνεύσεις αναφέρεται ότι υποθέτουµε ότι µια συγκέντρωση της οποίας το κοινό µερίδιο αγοράς δεν ξεπερνά το 25% δεν περιορίζει τον ανταγωνισµό. 4.3 Συµπαιγνία Σε µια ολιγοπωλιακή αγορά, γίνονται συµφωνίες µεταξύ των επιχειρήσεων που µειώνουν τον ανταγωνισµό σε θέµατα τιµών και όχι µόνο. Ορισµός στην οικονοµική επιστήµη: Συµπαιγνία είναι η κατάσταση στην οποία οι τιµές των επιχειρήσεων είναι υψηλότερες από κάποιο ανταγωνιστικό υπόβαθρο (είναι συνήθως η τιµή ισορροπίας σε ένα υπόδειγµα στο οποίο οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται µόνο µια φορά στην αγορά είτε σε τιµές είτε σε ποσότητες). Με άλλα λόγια, στην οικονοµική επιστήµη, η συµπαιγνία συµπίπτει µε το αποτέλεσµα (υψηλές τιµές) και όχι µε τον συγκεκριµένο τρόπο µε τον οποίο θα φτάσουµε σε αυτό το αποτέλεσµα Στη νοµική επιστήµη χρησιµοποιείται ο όρος εναρµονισµένες πρακτικές. 8

10 Βασικές µορφές συµπαιγνίας: 1. Συµφωνίες cartel: Οι συµφωνίες αυτές µεταξύ των επιχειρήσεων είναι επίσηµες. Αποτελούν την µόνη θεσµική µορφή συµπαιγνίας (π.χ. πετρέλαιο OPEC). 2. Μυστικές συµφωνίες µεταξύ των επιχειρήσεων (explicit collusion): Οι συµφωνίες αυτές είναι ρητές, αλλά όχι επίσηµες/δηµόσιες. Αποτελούν το αποτέλεσµα από κοινού εξέτασης και αντιµετώπισης της τιµολογιακής πολιτικής των επιχειρήσεων σε συνατήσεις/επαφές για αυτόν το σκοπό. 3. Σιωπηρές συµφωνίες µεταξύ των επιχειρήσεων (tacit collusion): Συµπαιγνία σαν αποτέλεσµα µη ρητών συµφωνιών και ανεξάρτητης επιλογής στρατηγικών (χωρίς κατευθείαν επικοινωνία, ανταλλαγή πληροφοριών, κ.λ.π.) στις οποίες οι επιχειρήσεις καταλήγουν για ιστορικούς λόγους ή γιατί οι στρατηγικές αυτές αποτελούν φυσικά εστιακά σηµεία (focal points). Η οικονοµική θεωρεία επικεντρώνεται στην τρίτη µορφή συµπαιγνίας µια και είναι και η πιο ενδιαφέρουσα από την πλευρά της στρατηγικής ανάλυσης. Βασικός µηχανισµός για την ύπαρξη σιωπηρής συµπαιγνίας Ας υποθέσουµε ότι έχουµε µια ολιγοπωλιακή αγορά µε 2 επιχειρήσεις που είναι συµµετρικές, παράγουν οµοιογενές προϊόν, επιλέγουν τις τιµές τους και ανταγωνίζονται στην αγορά επ αορίστου (µόνο έτσι υπάρχει η δυνατότητα µια επιχείρηση να απειλήσει τους ανταγωνιστές της µε επιλογή στρατηγικής που να µειώνει το κέρδος αν εκείνες δεν επιλέγουν στρατηγικές συµβατές µε τη συµπαιγνία). Κάθε επιχείρηση µπορεί να ακολουθήσει από µόνη της την εξής στρατηγική: - Xρεώνει την συµπαιγνιακή τιµή, P Σ, όταν και οι ανταγωνιστές της χρεώνουν την συµπαιγνιακή τιµή, P 1 = P 2 = P Σ > P ανταγωνισµού MC - Σε περίπτωση που ο ανταγωνιστής της χρεώσει µικρότερη τιµή, πχ. P2 P Σ ε, τότε η επιχείρηση από εκεί και στο εξής τιµωρεί ρίχνοντας σηµαντικά την τιµή της σε P T 1 =MC. Τα κέρδη µιας επιχείρησης σε περίοδο συµπαιγνίας: Π 1 Σ = Π 2 Σ > Π ι ανταγωνισµού Τα κέρδη µιας επιχείρησης που παρεκκλίνει από την συµπαιγνία στην περίοδο παρέκκλισης: Π 1Π > Π 1 Σ Τα κέρδη µιας επιχείρησης σε περίοδο τιµωρίας: 0 Π 1Τ < Π 1 Σ 9

11 Συνθήκη για την ύπαρξη συµπαιγνίας: Για να υπάρχει συµπαιγνία πρέπει και για τις δύο επιχειρήσεις να έχουν µεγαλύτερα συνολικά κέρδη στην περίπτωση συµπαιγνίας παρά στην περίπτωση παρέκκλισης. δ = συντελεστής προεξόφλησης (πόση αξία δίνεται στα µελλοντικά κέρδη), 0 δ 1. Π 1 Π + δ Π 1 Τ + δ 2 Π 1 Τ + < Π 1 Σ + δ Π 1 Σ + δ 2 Π 1Σ.. Π 1 Π +(δ/(1- δ))π 1 T < (1/(1- δ))π 1 Σ δ >( Π Π ι Π Σ ι )/ (Π Σ ι Π Τ 1 ) Συνεπώς, απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη σιωπηρής συµπαιγνίας είναι ότι οι επιχειρήσεις δίνουν µεγάλη αξία στο µέλλον. Επίσης, όσο Π 1 Τ µειώνονται, τόσο πιο εύκολη η συµπαιγνία. όσο Π ι Π αυξάνεται, τόσο πιο δύσκολη η συµπαιγνία. όσο Π 1 Σ αυξάνεται, τόσο πιο εύκολη η συµπαιγνία. Παράγοντες που επηρεάζουν τη συµπαιγνία 1. Εµπόδια εισόδου/ελευθερία εισόδου στην αγορά Όσο πιο εύκολη είναι η είσοδος µιας επιχείρησης στην αγορά (δηλαδή όσο χαµηλότερα είναι τα εµπόδια εισόδου), τόσο πιο δύσκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας στην αγορά. Γιατί; Κάθε περίπτωση διατήρησης υψηλών τιµών θα αποτελέσει πρόκληση για την είσοδο νέων επιχειρήσεων στην αγορά. Με τη σειρά της η είσοδος των νέων επιχειρήσεων θα οδηγήσει σε µείωση της τιµής. 2. Συχνότητα αλληλεπίδρασης στην αγορά Όσο πιο συχνή είναι η αλληλεπίδραση των επιχειρήσεων στην αγορά, τόσο πιο εύκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας. Γιατί; Η συχνή αλληλεπίδραση επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισµό παρέκκλισης και άρα την τιµωρία. 3. Καινοτοµία Η συµπαιγνία είναι ευκολότερο να υπάρξει σε αγορές στις οποίες η καινοτοµία δεν παίζει σηµαντικό ρόλο. 10

12 Γιατί; Οι καινοτοµίες προσδίδουν στις επιχειρήσεις που τις εισάγουν σηµαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα. Η προσδοκία λοιπόν της καινοτοµίας µειώνει την αξία της συµπαιγνίας στο µέλλον και την σηµασία της τιµωρίας. Ταυτόχρονα, η προσδοκία ότι µια άλλη επιχείρηση θα καινοτοµήσει και θα αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτηµα αυξάνει το κίνητρο για παρέκκλιση τώρα. 4. Αριθµός συµµετεχόντων (συγκέντρωση) Όσο µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των συµµετεχόντων στην αγορά (πιο συγκεντρωµένη είναι η αγορά), τόσο πιο δύσκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας. Γιατί; Όσο µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των επιχειρήσεων, τόσο µικρότερο είναι το µερίδιο του κέρδους που αντιστοιχεί σε κάθε µια από τις επιχειρήσεις σε περίπτωση συµπαιγνίας. Άρα, τόσο µικρότερο το κίνητρο διατήρησης της συµπαιγνίας και µεγαλύτερο το κίνητρο παρέκκλισης (µια και µε την παρέκκλιση µια επιχείρηση που είχε µικρό µερίδιο αγοράς θα αποκτήσει όλη την αγορά). Ένας επιπλέον λόγος είναι ότι µεγαλύτερος είναι ο αριθµός των επιχειρήσεων, τόσο πιο δύσκολος είναι ο συντονισµός τους. 5. Συµµετρία Η ύπαρξη συµπαιγνίας είναι πιο πιθανή όταν οι επιχειρήσεις είναι συµµετρικές (π.χ. έχουν παρόµοια δοµή κόστους, παρόµοια ποικιλία προϊόντων, παρόµοιο παραγωγικό δυναµικό). Γιατί; Ας υποθέσουµε ότι οι επιχειρήσεις δεν έχουν το ίδιο οριακό κόστος. Αυτό σηµαίνει ότι είναι πιο δύσκολο να συµφωνήσουν στην τιµή. Πιο συγκεκριµένα, οι πιο αποτελεσµατικές επιχειρήσεις θα είναι πιο δύσκολο να πειθαρχήσουν µια και θα κερδίζουν περισσότερα σε παρέκκλισης και θα χάσουν λιγότερα σε περίπτωση τιµωρίας. 7. ιαφοροποίηση προϊόντων Κατ αρχήν πρέπει να διακρίνουµε ανάµεσα στην οριζόντια διαφοροποίηση και στην κάθετη διαφοροποίηση. Η επίδραση της οριζόντιας διαφοροποίησης στην συµπαιγνία είναι αµφιλεγόµενη. Ας υποθέσουµε ότι τα προϊόντα των επιχειρήσεων είναι οριζοντίως διαφοροποιηµένα. Σε αυτήν την περίπτωση, υπάρχει τµηµατοποίηση των καταναλωτών (segmentation). Με άλλα λόγια, κάθε επιχείρηση έχει τους δικούς της καταναλωτές που προτιµούν το προϊόν της. Αυτή η τµηµατοποίηση επηρεάζει την συµπαιγνία κατά 2 τρόπους: - Kάνει πιο δύσκολη την προσέλκυση νέων πελατών σε περίπτωση µείωσης της τιµής από µια επιχείρηση, δηλαδή σε περίπτωση παρέκκλισης. Άρα, µειώνει τα κίνητρα για παρέκκλιση και κατά συνέπεια αυξάνει την πιθανότητα συµπαιγνίας. - Περιορίζει την ικανότητα των επιχειρήσεων να τιµωρήσουν σε περίπτωση παρέκκλισης. Άρα, µειώνει την πιθανότητα συµπαιγνίας. 11

13 Η επίδραση της κάθετης διαφοροποίησης είναι λιγότερο αµφιλεγόµενη. Η κάθετη διαφοροποίηση επηρεάζει αρνητικά την συµπαιγνία γιατί η επιχείρηση που έχει το καλύτερο προϊόν (πλεονέκτηµα) έχει περισσότερα κίνητρα για παρέκκλιση. 8. Χαρακτηριστικά Ζήτησης Ελαστικότητα ζήτησης: Όσο λιγότερο ελαστική είναι η ζήτηση, τόσο πιο ελκυστική είναι η συµπαιγνία. Γιατί; Όσο πιο ελαστική είναι η ζήτηση, τόσο χαµηλότερη είναι η συµπαιγνιακή τιµή. Άρα, τόσο µικρότερα τα κέρδη στην περίπτωση της συµπαιγνίας και µεγαλύτερα τα κίνητρα για παρέκκλιση. ιακύµανση ζήτησης: Οι οικονοµικοί κύκλοι και οι διακυµάνσεις στη ζήτηση αποθαρρύνουν τη συµπαιγνία. 10. Κοινή συµµετοχή σε πολλές αγορές (multi-market conduct) Η κοινή συµµετοχή των επιχειρήσεων σε πάνω από µια αγορές (όταν αυτές είναι ασύµµετρες) διευκολύνει την συµπαιγνία. Γιατί; Αυξάνει την συχνότητα αλληλεπίδρασης και άρα τον εντοπισµό παρέκκλισης και την τιµωρία. Επίσης, επιτρέπει την τιµωρία σε περίπτωση παρέκκλισης σε περισσότερες από µια αγορές. 11. ύναµη των αγοραστών (buyer power) Όσο µεγαλύτερη είναι η διαπραγµατευτική δύναµη των αγοραστών τόσο πιο δύσκολη είναι η ύπαρξη συµπαιγνίας. Γιατί; Ένας δυνατός αγοραστής µπορεί να προκαλέσει τον ανταγωνισµό µεταξύ των πωλητών, είτε απειλώντας ότι θα µετακινήσει τις αγορές του σε άλλον πωλητή είτε απειλώντας ότι θα αρχίσει να παράγει ο ίδιος του το προϊόν. Επίσης, συγκεντρώνοντας τις παραγκελίες του ένας δυνατός αγοραστής µπορεί να σπάσει τη συµπαιγνία. Πιο συγκεκριµένα, µε το αντί να κάνει µικρές και σταθερές παραγκελίες µπορεί να κάνει µια µεγάλη οµαδική παραγκελία δίνοντας κίνητρα στους πωλητές να παρεκκλίνουν από τη συµπαιγνία. Αντιµετώπιση της συµπαιγνίας από την ΠΑ Στην ΕΕ, όπως αναφέραµε παραπάνω το Άρθρο 81 της Συνθήκης της ΕΕ ασχολείται µε τη συµπαιγνία. Το Άρθρο 81 (παρ. 1) απαγορεύει συµφωνίες και αποφάσεις επιχειρήσεων ή ενώσεων επιχειρήσεων και εναρµονισµένες πρακτικές που επηρεάζουν το εµπόριο µεταξύ των χωρών µελών και έχουν σκοπό ή αποτέλεσµα τον περιορισµό ή τη στρέβλωση του ανταγωνισµού µέσω 12

14 του άµεσου ή έµµεσου καθορισµού τιµών πώλησης ή αγοράς, περιορισµού ή ελέγχου της παραγωγής και διαµερισµού αγορών ή πηγών προσφοράς. Το Άρθρο 81 (παρ. 2) διακηρύσσει ότι όλες οι ανωτέρω συµφωνίες είναι άκυρες. Το Άρθρο 81 (παρ. 3) επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιτρέψει ορισµένες περιοριστικές συµφωνίες, εφόσον αυτές έχουν συγκεκριµένες ευεργετικές επιδράσεις (στην αποτελεσµατικότητα ή στην τεχνολογική πρόοδο) και εφόσον σηµαντικό µέρος των ωφελειών περάσει στους καταναλωτές. Π.χ. συχνά η ΕΕ έχει επιτρέψει συµφωνίες µεταξύ ανταγωνιστικών επιχειρήσεων που έχουν σκοπό την συνεργασία τους στην Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε & Α) ή τη συνεργασία τους στην παραγωγή από κάθε µια εξειδικευµένων ποικιλιών ενός προϊόντος. Στις πρόσφατες κατευθυντήριες γραµµές της Επιτροπής για την εφαρµογή του Άρθρου 81 στις συµφωνίες οριζόντιας συνεργασίας, η Επιτροπή θέτει π.χ. τον όρο ότι αν το συνολικό µερίδιο των συνεργαζόµενων επιχειρήσεων είναι σχετικά µικρό (κάτω από 25% για συνεργασίες Ε & Α) και υπό τον όρο ότι οι συµφωνείς δεν περιέχουν ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισµούς, η συνεργασία επιτρέπεται υπό µια οµαδική απαλλαγή (Block Exemption) του άρθρου 81. Μια αξιολόγηση των ευκαιριών για συµπαιγνία βάσει των όσων αναφέραµε µέχρι τώρα είναι αρκετά δύσκολη. Όπως είδαµε, η διατηρησιµότητα της συµπαιγνίας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και µόνο λίγοι από αυτούς µπορούν να ποσοτικοποιηθούν µε αρκετή ακρίβεια. Επιπλέον είναι πολύ σπάνιο όλοι οι παράγοντες να δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση σε µια αγορά, που σηµαίνει ότι η κρίση των αρχών ΠΑ θα πρέπει να προκύψει από µια δύσκολη αξιολόγηση διάφορων παραγόντων που δρουν προς τις αντίθετες κατευθύνσεις. Με δεδοµένα τα παραπάνω πως µπορούν οι αρχές ΠΑ να καταπολεµήσουν περιστατικά συµπαιγνίας; Yπάρχουν 2 δυνατές διαδικασίες αντιµετώπισης του προβλήµατος: ex ante και ex post. Ex ante Η ανακοίνωση ποινών στην περίπτωση ανακάλυψης συµπαιγνίας µπορεί να λειτουργήσει σαν ένας ανασταλτικός παράγοντας. Οι ποινές αυτές προβλέπουν την πληρωµή σηµαντικών ποσών και την φυλάκιση των managers. Επίσης, οι αρχές ΠΑ µπορούν να αναστείλουν την συµπαιγνία µε το να προλάβουν την εµφάνιση στις αγορές δοµών ή πρακτικών που διευκολύνουν τη διατηρισιµότητα συµπαιγνιακής συµπεριφοράς. Πιο συγκεκριµένα, αυτό µπορούν να το κάνουν µέσω της: - ηµιουργίας black list διευκολυντικών πρακτικών: Τέτοιες πρακτικές περιλαµβάνουν ανακοινώσεις για µελλοντικές τιµές και ποσότητες, ανταλλαγή πληροφοριών, resale price maintenance, most-favored clauses. 13

15 - Αντιµετώπιση συγχωνεύσεων: Θα µιλήσουµε για τη σχέση µεταξύ συγχωνεύσεων και συµπαιγνίας στην επόµενη ενότητα. Ex post Οι αρχές ΠΑ µπορεί να ακολουθήσουν διάφορες µεθόδους για την διάλυση ήδη υπάρχουσας συµπαιγνίας. Πιο συγκεκριµένα, µπορούν να ακολουθήσουν τις εξής δύο µεθόδους: - Surprise inspections (dawn raids): Έκτακτες επισκέψεις για τη συλλογή hard evidence. - Προγράµµατα Leniency (πρόγραµµα επιείκειας): Παρέχουν µερική ή ολική απαλλαγή από τα πρόστιµα για συµπαιγνία. Ξεκίνησαν από τις ΗΠΑ το 1978, και επανασχεδιάστηκαν το 1993 ως εξής. ίνεται αυτόµατα απαλλαγή στην επιχείρηση που δίνει στοιχεία για συµπαιγνία πριν ξεκινήσει τέτοια έρευνα από τις αρχές και µε τον όρο ότι αυτή η επιχείρηση είναι η πρώτη που το κάνει. Απαλλαγή κατά περίπτωση δίνεται στην επιχείρηση που δίνει στοιχεία αφότου έχει ξεκινήσει σχετική έρευνα. Περίπου 2 καταγκελίες τον µήνα. Στην ΕΕ τα προγράµµατα αυτά εισήχθηκαν το Σύµφωνα µε την νέα πολιτική (από το 2002) σχετικά µε αυτά τα προγράµµατα, η επιχείρηση που δίνει στοιχεία πριν την έναρξη κάποιας έρευνας, παίρνει πλήρη απαλλαγή. Γενικότερα, στην περίπτωση της συµπαιγνίας είναι πολύ δύσκολο να γίνει inference from market data. Η ύπαρξη υψηλών τιµών µπορεί να οφείλεται σε πολλούς λόγους (αλλαγή στο κόστος, στην ύπαρξη µιας πετυχηµένης επιχείρησης, κλπ). Το ίδιο ισχύει για τις παράλληλες κινήσεις των τιµών των επιχειρήσεων (parallel pricing). Μπορεί να οφείλονται σε διάφορους λόγους πέρα από την συµπαιγνία. Βέβαια, αποτελούν ένδειξη για την ύπαρξη συµπαιγνίας, αλλά είναι η απαραίτητη η συγκέντρωση αποδείξεων για να καταλήξουν οι αρχές της ΠΑ στο συµπέρασµα ότι όντως υπάρχει συµπαιγνία και να προχωρήσουν στην τιµωρία των επιχειρήσεων. Το µειονέκτηµα αυτής της αντιµετώπισης είναι ότι το tacit collusion δεν κρίνεται παράνοµο. Το πλεονέκτηµα της είναι ότι είναι πιο ξεκάθαρη η θέση των δικαστηρίων σε περίπτωση συµπαιγνίας µια και δεν χρειάζονται να κρίνουν σε case by case basis. Παράδειγµα: Υπόθεση WoodPulp Το 1984 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταδίκασε 40 παραγωγούς ξυλοπολτού (αποτελεί εισροή της παραγωγής χαρτιού) από διάφορες χώρες (ΗΠΑ, Καναδά, Σουηδία, Νορβηγία κ.α.) για παραβίαση του άρθρου 81. Οι βασικοί λόγοι ήταν ότι µερικοί Αµερικάνοι παραγωγοί ήταν µέλη ενός καρτέλ εξαγωγών και ότι κάποιες από τις επιχειρήσεις ήταν µέλη ενός εµπορικού συλλόγου µε βάση τη Ελβετία που φιλοξενούσε τακτικές συναντήσεις στις οποίες οι επιχειρήσεις αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικά µε τις τιµές και διατύπωναν διάφορες πολιτικές τιµών. Η Επιτροπή επίσης στηρίχθηκε σε αποδεικτικά στοιχεία παράλληλης συµπεριφοράς: οι τιµές που έθεταν διαφορετικές επιχειρήσεις άλλαζαν κατά περίπου το ίδιο ποσό και περίπου τις ίδιες χρονικές στιγµές. 14

16 Πολλοί παραγωγοί έκαναν ένσταση και το Ευρωπαϊκό ικαστήριο το 1993 ακύρωσε την απόφαση της Επιτροπής µε τον ισχυρισµό ότι σε κάθε περίπτωση, εάν υπάρχει µια άλλη εξήγηση για τη συµπεριφορά η οποία είναι συνεπής µε ανεξάρτητες επιλογές εκ µέρους των εµπλεκόµενων επιχειρήσεων, ο εναρµονισµός παραµένει αναπόδεικτος. Με άλλα λόγια το Ευρωπαϊκό ικαστήριο θεώρησε ότι, παρόλο που οι παράλληλες ενέργειες µπορεί να είναι το αποτέλεσµα συµπαιγνίας, µπορεί επίσης να είναι και αποτέλεσµα του συνδυασµού µιας υψηλού βαθµού διαφάνειας των τιµών και της ολιγοπωλιακής δοµής της αγοράς. Για το ικαστήριο, αποδείξεις για παράλληλη συµπεριφορά σε συνδυασµό µε άλλους παράγοντες θα µπορούσαν να δικαιολογήσουν ένα εύρηµα εναρµονισµού, αλλά στη συγκεκριµένη περίπτωση, τα υπόλοιπα αποδεικτικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από την Επιτροπή δεν θεωρήθηκαν επαρκή. 4.4 Συγχωνεύσεις Εισαγωγή Οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές είναι ένα πολύ διαδεδοµένο φαινόµενο. Αξίζει να αναφέρουµε ότι από τον Σεπτέµβριο του 1990 (όπου και τέθηκε σε εφαρµογή η Ρύθµιση Κανονισµού Συγχωνεύσεων της ΕΕ) µέχρι το τέλος του 2000, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε περίπου συγχωνεύσεις. Στα νοµικά, ο όρος που χρησιµοποιείται είναι συγκεντρώσεις. Τρία είδη συγχωνεύσεων: - Οριζόντιες Συγχωνεύσεις: ανάµεσα σε ανταγωνιστές- σε επιχειρήσεις που παράγουν ίδια προϊόντα. - Κάθετες Συγχωνεύσεις: ανάµεσα σε επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικά στάδια της παραγωγικής διαδικασίας. Π.χ. παραγωγοί πρώτης ύλης τελικού προϊόντος διανοµείς. - Conglomerate Συγχωνεύσεις: ανάµεσα σε επιχειρήσεις που λειτουργούν σε διαφορετικές αγορές προϊόντα. Οι οριζόντιες συγχωνεύσεις είναι πιο πιθανόν να προκαλέσουν προβλήµατα στον ανταγωνισµό από ότι οι άλλου είδους συγχωνεύσεις. Για αυτό το λόγο, στη συνέχεια θα επικεντρωθούµε στις οριζόντιες συγχωνεύσεις. Κίνητρα και Επιδράσεις των Συγχωνεύσεων Άµεσα κίνητρα/επιδράσεις µιας συγχώνευσης: 15

17 - Επιτρέπει την γρήγορη ανάπτυξη της επιχείρησης (ταχύτερη ανάπτυξη από την εναλλακτική λύση της εσωτερικής ανάπτυξης) - Οδηγεί στην αποχώρηση µιας ανταγωνίστριας επιχείρησης από την αγορά Επιπλέον κίνητρα/επιδράσεις µιας συγχώνευσης: (α) Επιδράσεις στην αποτελεσµατικότητα (efficiency gains): Η συγχώνευση µπορεί να επηρεάσει την αποτελεσµατικότητα των επιχειρήσεων που συγχωνεύονται. Αυτό µπορεί να γίνει µε διάφορους τρόπους: o Εκµετάλλευση συµπληρωµατικοτήτων (complementaritiew). Συµπληρωµατικότητες µπορούν να υπάρχουν είτε στην ποικιλία προϊόντων (µείωση στο κόστος δηµιουργίας νέων) είτε στα περιουσιακά στοιχεία (εξειδίκευση στην παραγωγή από την µία και στη διανοµή από την άλλη). o Μείωση σταθερών ή άλλων δαπανών παραγωγής και ή διανοµής, δηλαδή εκµετάλλευση οικονοµικών κλίµακας (π.χ. µέσω της κατασκευής κοινού δικτύου διανοµής ή κοινών εγκαταστάσεων παραγωγής). o Αύξηση της διαπραγµατευτικής δύναµης της νέας επιχείρησης σε σχέση µε τους προµηθευτές και τους πελάτες της, π.χ. Philip Morris & Craft. (β) Μονοµερής επιδράσεις (unilateral effects): Eνδυναµώνει την Μονοπωλιακή ύναµη της νέας επιχείρησης, δηλαδή µπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της τιµής. Η ένταση της επίδρασης αυτής εξαρτάται από το βαθµό συγκέντρωσης στην αγορά. Όσο µεγαλύτερη είναι η αλλαγή στο βαθµό συγκέντρωσης, τόσο µεγαλύτερη είναι η αύξηση τιµής µε δεδοµένο το οριακό κόστος. Επίσης, όταν ο αρχικός βαθµός συγκέντρωσης είναι πολύ µικρός και άρα η αρχική τιµή είναι πολύ κοντά στο οριακό κόστος, και το µερίδιο κάθε επιχείρησης µικρό, τότε µια συγχώνευση µεταξύ δύο επιχειρήσεων δεν θα προκαλέσει σηµαντική αλλαγή στον βαθµό συγκέντρωσης και στην Μ. Οπότε σε αυτήν την περίπτωση, η συγχώνευση δεν προκαλεί σοβαρές ανησυχίες στις αρχές της ΠΑ. (γ) Επιδράσεις στον συντονισµό των επιχειρήσεων (coordinated effects): Μια επιχείρηση µπορεί να επηρεάσει την πιθανότητα για συµπαιγνία. εν είναι δυνατόν βάσει θεωρητικής ανάλυσης να καθορίσουµε κατά πόσο θα έχουµε σιωπηρή συµπαιγνία σαν αποτέλεσµα µιας συγχώνευσης. Παρ όλα αυτά οι αρχές της ΠΑ µπορούν να θέσουν το εξής ερώτηµα: Θα κάνει η συγχώνευση πιο πιθανή τη συµπαιγνία, δηλαδή θα είναι η συµπαιγνία πιο εύκολα διατηρήσιµη µετά τη συγχώνευση; Μια συγχώνευση συχνά επηρεάζει πολλούς από τους παράγοντες που επηρεάζουν την πιθανότητα για συµπαιγνία. Συχνά όµως τους επηρεάζει µε τρόπο τέτοιο που αντισταθµίζει ο ένας τον άλλο. Για παράδειγµα, µια συγχώνευση από την µια πλευρά µειώνει τον αριθµό των ανταγωνιστών στην αγορά και άρα τείνει να διευκολύνει την συµπαιγνία. Από την άλλη πλευρά όµως µπορεί µια συγχώνευση να αυξήσει την ασυµµετρία µεταξύ των επιχειρήσεων και έτσι να 16

18 µειώνει την πιθανότητα ύπαρξης συµπαιγνίας. Αυτά θα γίνουν πιο ξεκάθαρα σε µια υπόθεση συγχώνευσης που θα αναλύσουµε στην συνέχεια, στην υποενότητα µε τα παραδείγµατα. Αντιµετώπιση των Συγχωνεύσεων από την ΠΑ Ρύθµιση Κανονισµού ΕΚ 4064/89: Περιλαµβάνει τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθείτε σε περιπτωση συγχώνευσης, µια διαδικασία µε συγκεκριµένες ηµεροµηνίες και χρονικά περιθώρια. Πιο συγκεκριµένα, προβλέπει ότι κάθε συγκέντρωση (αυτός ο όρος συµπεριλαµβάνει τις συγχωνεύσεις και τις εξαγορές) πρέπει να αναφερθεί στο Merger Task Force (MTF) του Competition Directore of the European Comissión εντός 7 ηµερών µετά τη συµφωνία. Το MTF διαθέτει τότε ένα µήνα για να πραγµατοποιήσει τον πρώτο γύρο έρευνας. Στο τέλος αυτού του γύρου µπορεί είτε να αποφασίσει ότι η συγχώνευση επιτρέπεται είτε ότι η συγχώνευση δηµιουργεί αποροίες σχετικά µε τη συµβατότητα της µε την κοινή αγορά. Στην δεύτερη περίπτωση, το MTF έχει επιπλέον 4 µήνες για να κάνει βαθύτερη ανάλυση των πιθανών επιπτώσεων της συγχώνευσης. Η ανάλυση αυτή µπορεί να οδηγήσει σε 3 αποτελέσµατα. Η συγχώνευση µπορεί να επιτραπεί, να απαγορευθεί ή να γίνει δεκτή υπό όρους (remedies). Το κυριότερο Άρθρο του Κανονισµού είναι το Άρθρο 2(3), σύµφωνα µε το οποίο: A concentration which creates or strengthens a dominant position as a result of which effective competition would be significantly impeded in the Common Market or in a substancial part of it shall be declared incomplete within the Common Market. Mε άλλα λόγια, µόνο συγχωνεύσεις οι οποίες δηµιουργούν ή ενισχύουν δεσπόζουσες θέσεις θα απαγορεύονται (µια επιχείρηση θεωρείται ότι έχει δεσπόζουσα θέση όταν έχει µεγάλη Μ ) Αντιµετώπιση των επιδράσεων στην αποτελεσµατικότητα Στις ΗΠΑ, οι αρχές της ΠΑ εξετάζουν κατά πόσο οι πιθανές θετικές επιδράσεις µιας συγχώνευσης στην αποτελεσµατικότητα εξισορροπούν την πιθανώς µεγαλύτερη Μ της συγχωνευµένης επιχείρησης (US Merger Guidelines). Στην ΕΕ, η στάση απέναντι στις επιδράσεις αυτές είναι περισσότερο αµφιλεγόµενη. ιαβάζοντας την Ρύθµιση Κανονισµού δεν µπορεί κανείς να καταλάβει αν το efficiency defence επιτρέπεται ή όχι. Στην πράξη, στις αποφάσεις δηλαδή της Επιτροπής δεν αποκλείστηκε ποτέ ρητά η χρήση του efficiency defence, αλλά ούτε φαίνεται να υπάρχει και ιδιαίτερη έµφαση ή συµπάθεια στην χρήση του. Συνήθως βρίσκουν λόγους για να µη λάβουν υπόψη τους τέτοια επιχειρήµατα (πχ ότι οι επιδράσεις αυτές θα µπορούσαν να υπάρξουν και χωρίς τη συγχώνευση, δεν έχουν µετρηθεί σωστά). Συµπερασµατικά, η πολιτική αντιµετώπισης των συγχωνεύσεων στην ΕΕ έχει κάποια θετικά στοιχεία, όπως το ότι είναι άµεση και χωρίς µεγάλα νοµικά κόστη. Αλλά ταυτόχρονα έχει δύο µειονεκτήµατα. Πρώτον, απαγορεύει µόνο συγχωνεύσεις που δηµιουργούν ή ενισχύουν 17

19 δεσπόζουσα θέση ενώ η οικονοµική ανάλυση δείχνει ότι µπορεί να υπάρχουν συγχωνεύσεις που µειώνουν την ευηµερία χωρίς προκαλούν δεσπόζουσα θέση. εύτερον, δεν αναγνωρίζει το ρόλο των επιδράσεων στην αποτελεσµατικότητα, έτσι µερικές φορές µπορεί να απαγορεύει συγχωνεύσεις που θα οδηγούσαν σε αύξηση της ευηµερίας. Παρ όλα αυτά τα τελευταία χρόνια, από το 2004 έχουν ετοιµαστεί και µπει σε εφαρµογή τα λεγόµενα Merger Guidelines που περιλαµβάνουν κάποιες προτάσεις µε σκοπό τη διόρθωση των παραπάνω προβληµάτων. Παράδειγµα: Υπόθεση Nestle/Perrier Το 1992 η Ελβετική εταιρία Nestle πρότεινε την εξαγορά της Perrier, της Γαλλικής εταιρίας µεταλλικού νερού. Το πρώτο βήµα στην ανάλυση της υπόθεσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήταν ο ορισµός της σχετικής αγοράς: Αναφορικά µε τη σχετική αγορά προϊόντος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συµπέρασµα ότι περιλαµβάνει µόνο το εµφιαλωµένο µεταλλικό νερό (τόσο το αφρίζον όσο και αυτό µε γεύσεις). Αναφορικά µε τη σχετική γεωγραφική αγορά, η Επιτροπή κατέληξε στο συµπέρασµα ότι περιλαµβάνει µόνο την αγορά της Γαλλίας. Κατέληξε στο συµπέρασµα αυτό, πρώτον, γιατί τα µεταφορικά κόστη σε σχέση µε την αξία του προϊόντος ήταν πολύ µεγάλα, δεύτερον, γιατί υπάρχει πολύ περιορισµένο εµπόριο µεταλλικού νερού ανάµεσα στις Ευρωπαϊκές χώρες (µε εξαίρεση τις εισαγωγές από το Βέλγιο), τρίτον, η είσοδος στην γαλλική αγορά είναι δύσκολή µια και η γαλλική αγορά µεταλλικού νερού είναι ώριµη µε ήδη γνωστές και επιβληµένες εταιρίες και µε την απαίτηση µεγάλου κόστους διαφήµισης. Στη συνέχεια η Επιτροπή προχώρησε στην εκτίµηση των µεριδίων αγοράς των επιχειρήσεων και στην εκτίµηση του κατά πόσο θα δηµιουργούσε η συγχώνευση δεσπόζουσα θέση: Τα µερίδια πριν την συγχώνευση ήταν: Perrier 35,9%, BSN (Evian )23%, Nestle (Vittel ) 17,1%, άλλοι 24%. Με τη συγχώνευση η νέα Nestle/Perrier θα είχε 53% µε τη δεύτερση εταιρία να έχει 23%. Αντιλαµβανόµενη την πιθανή αρνητική αντίδραση της Επιτροπής, η Nestle πρότεινε να µεταφέρει στην ανταγωνίστρια BSN µια από τις πηγές νερού της συγχωνευµένης επιχείρησης (Volvic). Με τη µεταφορά αυτή µετά τη συγχώνευση τα µερίδια θα ήταν, Nestle/Perrier 38%, BSN 38% και άλλοι 24%. Η Επιτροπή επέτρεψε τη συγχώνευση θεωρώντας ότι ήταν πιο πιθανό να υπάρχουν αρνητικές επιδράσεις από µια συγχώνευση που οδηγεί σε αγορά µε µια επιχείρηση µε 53% από ότι µε ένα δυοπώλιο µε 38% της αγοράς στην κάθε επιχείρηση. Όµως αυτό δεν είναι καθόλου προφανές. Στην περίπτωση του δυοπωλίου µε συµµετρικά µερίδια, η πιθανότητα διατηρησιµότητας συµπαιγνίας είναι πολύ µεγαλύτερη. Άρα, ενώ το µέγεθος των µονοµερών αυξήσεων των τιµών θα ήταν µεγαλύτερο στην περίπτωση που η συγχωνευµένη επιχείρηση κατέληγε µε 53%, οι 18

20 πιθανές αυξήσεις στις τιµές λόγω της διευκόλυνσης συµπαιγνίας µεταξύ Nestle και BSN είναι πολύ µεγαλύτερες στην περίπτωση του συµµετρικού δυοπωλίου. 19

The Economist, 23/09/2004:

The Economist, 23/09/2004: The Economist, 23/09/2004: Starting with agreements between 6 countries on the pooling of coal and steel resources in 1951 and moving on to the creation of a common market in 1957, the EU has gradually

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Χρυσοβαλάντου Μήλλιου Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Χρυσοβαλάντου Μήλλιου Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Χρυσοβαλάντου Μήλλιου Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1. Εισαγωγή 1.1 Ορισμός, Χρησιμότητα και Στόχοι Με τον όρο ανταγωνισμός στα πλαίσια της Πολτικής Ανταγωνισμού αναφερόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ. Κεφάλαιο 4ο

ΜΕΤΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ. Κεφάλαιο 4ο ΜΕΤΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κεφάλαιο 4ο Πότε χρειάζεται παρέµβαση; Η αποτυχία της αγοράς καθιστά αναγκαία την πολιτική ανταγωνισµού Πότε όµως χρειάζεται παρέµβαση; Θα πρέπει να επισηµανθεί ότι σε περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος.

1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 1. Το μοντέλο των πέντε δυνάμεων του Porter αναλύει το μάκρο-περιβάλλον. α. Λάθος. β. Σωστό. Απάντηση: α. Λάθος. 2. Ποια από τις παρακάτω επιλογές δεν περιλαμβάνεται στην ανάλυση του μάκρο-περιβάλλοντος;

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11 Μονοπώλιο Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αρ. Διάλεξης: 11 Βασική αιτία δημιουργίας Μονοπωλίου Η πλήρως ανταγωνιστική επιχείρηση θεωρεί τις τιμές ως δεδομένες, ενώ αντίθετα η μονοπωλιακή επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

Ολιγοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11

Ολιγοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11 Ολιγοπώλιο Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αρ. Διάλεξης: 11 Μορφές Αγορών μεταξύ Μονοπωλίου και Τέλειου Ανταγωνισμού Ο Ατελής Ανταγωνισμός αναφέρεται στην διάρθρωση της αγοράς εκείνης η οποία βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Μονοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 10

Μονοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 10 Μονοπώλιο Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αρ. Διάλεξης: 10 Η πλήρως ανταγωνιστική επιχείρηση θεωρεί τις τιμές ως δεδομένες, ενώ αντίθετα η μονοπωλιακή επιχείρηση διαμορφώνει τις τιμές. Μια επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις :

Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις : Κεφάλαιο 1. ΤΕΛΕΙΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Τέλειος ανταγωνισμός είναι μια ακραία συμπεριφορά της αγοράς, όπου πολλές εταιρίες ανταγωνίζονται με τις παρακάτω προϋποθέσεις : α) Υπάρχουν πολλές εταιρίες οι

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών Περιορισμοί και ευκαιρίες στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού

Συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών Περιορισμοί και ευκαιρίες στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού Συνεργασίες μεταξύ ανταγωνιστών Περιορισμοί και ευκαιρίες στο πλαίσιο των κανόνων του ανταγωνισμού Ευθύμιος Μπουρτζάλας Ειρήνη Αντύπα 6 Απριλίου 2012 AUSTRALIA BELGIUM CHINA FRANCE GERMANY HONG KONG SAR

Διαβάστε περισσότερα

εάν είναι ο µοναδικός πωλητής του προϊόντος Το προϊόν της, δεν έχει στενά υποκατάστατα.

εάν είναι ο µοναδικός πωλητής του προϊόντος Το προϊόν της, δεν έχει στενά υποκατάστατα. Μονοπώλιο Μια επιχείρηση θεωρείται ότι ένα µονοπώλιο, εάν είναι ο µοναδικός πωλητής του προϊόντος Το προϊόν της, δεν έχει στενά υποκατάστατα ρ ης, χ. Πως δηµιουργούνται τα µονοπώλια Ο βασικός λόγος ύπαρξης

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές Αγοράς. Κλωνάρης Στάθης

Μορφές Αγοράς. Κλωνάρης Στάθης Στον πραγµατικό κόσµο υπάρχει ένας τροµακτικός αριθµός ποικίλων αγορών. Παρατηρούµε πολύ διαφορετικά πρότυπα συµπεριφοράς από την πλευρά των παραγωγών σε όλες τις αγορές: σε κάποιες αγορές οι παραγωγοί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ. Κεφάλαιο 12. Τα χαρακτηριστικά των µονοπωλιακών αγορών

ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ. Κεφάλαιο 12. Τα χαρακτηριστικά των µονοπωλιακών αγορών ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ Κεφάλαιο 12 Τα χαρακτηριστικά των µονοπωλιακών αγορών! Μονοπώλιο είναι η κατάσταση στην οποία µια µόνο επιχείρηση εξυπηρετεί ολόκληρη την αγορά! Ο µονοπωλητής σε αντίθεση µε την ανταγωνιστική

Διαβάστε περισσότερα

Ολιγοπώλιο Με ιαφοροποιηµένο Προϊόν 1

Ολιγοπώλιο Με ιαφοροποιηµένο Προϊόν 1 Ολιγοπώλιο Με ιαφοροποιηµένο Προϊόν 1 Βασική ιάκριση: Προϊόντα κάθετα διαφοροποιηµένα (κοινός δείκτης ποιότητας) Προϊόντα οριζόντια διαφοροποιηµένα (δεν υπάρχει κοινός δείκτης ποιότητας) Προϊόντα Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

«Επιχειρηματικό Σχέδιο: Τεχνικές Ανάλυσης & Έρευνας της Αγοράς» Μέρος Γ

«Επιχειρηματικό Σχέδιο: Τεχνικές Ανάλυσης & Έρευνας της Αγοράς» Μέρος Γ «Επιχειρηματικό Σχέδιο: Τεχνικές Ανάλυσης & Έρευνας της Αγοράς» Μέρος Γ Γιάννης Καλογήρου, Καθηγητής Τεχνολογικής Οικονομικής και Βιομηχανικής Στρατηγικής στο ΕΜΠ, Επιστημονικός υπεύθυνος Μονάδας Καινοτομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΟ. Ολιγοπώλιο Κλωνάρης Στάθης

ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΟ. Ολιγοπώλιο Κλωνάρης Στάθης ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΟ Ονομάζεται η δομή της αγοράς που χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη σχετικά μικρού αριθμού επιχειρήσεων αλλά μεγάλες σε μέγεθος σχετικά με την αγορά που εξυπηρετούν. Οι ολιγοπωλιακές επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2011-2012 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Χειµώνας-Άνοιξη Μάθηµα: ηµόσια Οικονοµική ιδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Μετά και το 4 ο πακέτο, πρέπει να στείλετε

Διαβάστε περισσότερα

Mικροοικονοµικές Πολιτικές της ΕΕ. Χρυσοβαλάντου Μήλλιου Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Mικροοικονοµικές Πολιτικές της ΕΕ. Χρυσοβαλάντου Μήλλιου Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Mικροοικονοµικές Πολιτικές της ΕΕ Χρυσοβαλάντου Μήλλιου Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 2. Οικονοµική Θεµελίωση: Δοµές Αγοράς Χ. Μήλλιου - ΟΠΑ 2 Αγορά Τι είναι η αγορά; Στην αγορά κάθε προϊόντος υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ: ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού

Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού Ενότητα 8: Έλεγχος στην αποκλειστικότητα : παρέμβαση με άλλους πλην της αποτελεσματικότητας λόγους (υγεία, καινοτομία κ.α.) Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ 9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ 9.1 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ Ποιες είναι οι κυριότερες επιπτώσεις των ΑΞΕ στη χώρες στις οποίες πραγµατοποιούνται; Σε αυτό το ερώτηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ v.1.0 Ενότητα 8 η : Βιομηχανική Οργάνωση Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο "Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικές στο Υπόδειγμα Cournot

Κριτικές στο Υπόδειγμα Cournot Κριτικές στο Υπόδειγμα Cournot -To υπόδειγμα Cournot έχει υποστεί τρία είδη κριτικής: () Το υπόδειγμα Cournot υποθέτει ότι κάθε επιχείρηση μεγιστοποιεί μόνο τα δικά της κέρδη και, επομένως, δε λαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

3. Ανταγωνισμός ως προς τις Τιμές: Το Υπόδειγμα Bertrand

3. Ανταγωνισμός ως προς τις Τιμές: Το Υπόδειγμα Bertrand 3. Ανταγωνισμός ως προς τις Τιμές: Το Υπόδειγμα ertrand - To υπόδειγμα Cournot υποθέτει ότι κάθε επιχείρηση επιλέγει την παραγόμενη ποσότητα προϊόντος, ενώ στην πραγματικότητα οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Α2 Β2 Γ2 2 Α1 1,0 5,-1-1,-2 9,-2 Β1 2,1-2,0 0,2 0,-1 Γ1 0,3 14,2 2,1 8,1 1 1,2 0,1 3,0-1,0

Α2 Β2 Γ2 2 Α1 1,0 5,-1-1,-2 9,-2 Β1 2,1-2,0 0,2 0,-1 Γ1 0,3 14,2 2,1 8,1 1 1,2 0,1 3,0-1,0 ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ιδάσκων: Ε. Πετράκης. Επαναληπτική Εξέταση: 15/09/99 Απαντήστε στα τρία από τα τέσσερα θέµατα. Όλα τα υποερωτήµατα βαθµολογούνται το ίδιο. 1. Θεωρήσατε ένα ολιγοπωλιακό κλάδο όπου τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση - Στη βραχυχρόνια περίοδο, υποθέτουμε ότι το πλήθος των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αγορά ενός αγαθού παραμένει σταθερό. - Αντίθετα, στη μακροχρόνια περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομία ΙΙ: Μονοπωλιακός ανταγωνισμός

Μικροοικονομία ΙΙ: Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Μικροοικονομία ΙΙ: Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Ρεβέκκα Χριστοπούλου Εαρινό εξάμηνο 2017 Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διαφοροποίηση προϊόντων Μέχρι τώρα περιγράψαμε: τον πλήρη ανταγωνισμό ως μια αγορά με πολλούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 1 Οικονοµικά των Επιχειρήσεων Ε.Σ. Σαρτζετάκης 1 Εισαγωγή!Το διοικητικό στέλεχος είναι ο άνθρωπος που κατευθύνει τις εισροές µιας επιχείρησης για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ, ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΓΟΡΩΝ Κεφάλαιο 7 Οικονοµικά της ευηµερίας! Τα οικονοµικά της ευηµερίας εξετάζουν τους τρόπους µε τους οποίους η κατανοµή των πόρων επηρεάζει την ευηµερία

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Προσφορά & Ζήτηση Τιμολόγηση & Αγορές Βασικές Πολιτικές Τιμολόγησης

Περιεχόμενα. Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Προσφορά & Ζήτηση Τιμολόγηση & Αγορές Βασικές Πολιτικές Τιμολόγησης Περιεχόμενα Εισαγωγικά Στοιχεία Τιμολόγησης Βασικές Τιμολόγησης 2 Τιμή & Τιμολογιακή Πολιτική Ανταγωνισμός Οικονομική Αξία Customer Company Competition Collaborators Πελάτης Εταιρεία Ανταγωνισμός Συνεργάτες

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

q = O αριθµός των αγοραστών φ = Το κόστος ανάπτυξης µ = Το κόστος µεταφοράς λογισµικού σε έναν καταναλωτή TC(q) = Το συνολικό κόστος

q = O αριθµός των αγοραστών φ = Το κόστος ανάπτυξης µ = Το κόστος µεταφοράς λογισµικού σε έναν καταναλωτή TC(q) = Το συνολικό κόστος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θα µπορούσαµε να πούµε ότι το λογισµικό αποτελείται από bits που αποθηκεύονται στις συσκευές αποθήκευσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή και από λογισµικά πακέτα που σχεδιάστηκαν για να

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1

Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1 Οικονομίες κλίμακας, ατελής ανταγωνισμός και διεθνές εμπόριο 6-1 Επισκόπηση Τύποι οικονομιών κλίμακας Τύποι ατελούς ανταγωνισμού Ολιγοπώλιο και μονοπώλιο Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Μονοπωλιακός ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρόλεξα και ασκήσεις για το βιβλίο:

Σταυρόλεξα και ασκήσεις για το βιβλίο: Σταυρόλεξα και ασκήσεις για το βιβλίο: Norwood, F. Bailey και Lusk, Jayson L. (2013) Μάρκετινγκ και Τιμές Αγροτικών Προϊόντων. Broken Hill Publishers Ltd. 1 Πίνακας περιεχομένων Κεφάλαιο 1: Βασικές γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

5.1.1 Η ΖΗΤΗΣΗ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

5.1.1 Η ΖΗΤΗΣΗ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ 5.1 ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ο κλάδος των Τηλεπικοινωνιών είναι από τους ταχέως αναπτυσσόµενους κλάδους σχεδόν σε κάθε χώρα. Οι υπηρεσίες τέτοιου είδους αποτελούν το πιο απλό

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Games)

Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Games) Κεφάλαιο 13ο Eπαναλαµβανόµενα παίγνια (Repeated Gaes) Το δίληµµα των φυλακισµένων, όπως ξέρουµε έχει µια και µοναδική ισορροπία η οποία είναι σε αυστηρά κυρίαρχες στρατηγικές. C N C -8, -8 0, -10 N -10,

Διαβάστε περισσότερα

Έστω ότι έχουµε 2 µάρκες υπολογιστών: A (Apricot), B (Banana) [ ιαρκή Αγαθά].

Έστω ότι έχουµε 2 µάρκες υπολογιστών: A (Apricot), B (Banana) [ ιαρκή Αγαθά]. 2.2. ΥΟΠΩΛΙΟ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕ ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ Έστω ότι έχουµε 2 µάρκες υπολογιστών: (pricot), (anana) [ ιαρκή Αγαθά]. Υποθέτουµε µηδενικό κόστος παραγωγής και P, P, οι τιµές για το Α, αντίστοιχα.

Διαβάστε περισσότερα

MARKETING. Δρ. Γ.Μαλινδρέτος

MARKETING. Δρ. Γ.Μαλινδρέτος Το μικροπεριβάλλον της επιχείρησης Ενώ το μακροπεριβάλλον απαρτίζεται από ευρύτερες δυνάμεις περιφερειακά της εταιρείας (πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και τεχνολογικές), το μικροπεριβάλλον αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1 Παγκόσμια οικονομία Διεθνές περιβάλλον 1 Επιλεγμένοι δείκτες ασιατικών χωρών Διεθνές περιβάλλον 2 Αλλαγές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον Πρωτεύον ρόλος της κίνησης στην κίνηση των κεφαλαίων σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6. Μονοπωλιακή Συμπεριφορά VA 25

Διάλεξη 6. Μονοπωλιακή Συμπεριφορά VA 25 Διάλεξη 6 Μονοπωλιακή Συμπεριφορά VA 25 1 Πώς πρέπει να τιμολογεί ένα μονοπώλιο; Μέχρι στιγμής το μονοπώλιο έχει θεωρηθεί σαν μια επιχείρηση η οποία πωλεί το προϊόν της σε κάθε πελάτη στην ίδια τιμή. Δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 2, 3, 4, 5, 7

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 2, 3, 4, 5, 7 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ 2, 3, 4, 5, 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 1. Θεωρείστε ένα δυοπώλιο στη βιοµηχανία ηλεκτρονικών υπολογιστών µε ετερογενείς καταναλωτές (Ενότητα 2.2.3 του βιβλίου), αλλά κάθε επιχείρηση παραγωγής ηλεκτρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων - Στο υπόδειγμα ertrand, οι επιχειρήσεις, παράγουν ένα ομοιογενές αγαθό, οπότε η τιμή είναι η μοναδική μεταβλητή που ενδιαφέρει τους καταναλωτές και οι καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Βιοµηχανική Οργάνωση

Βιοµηχανική Οργάνωση Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Οικονοµικής Επιστήµης Βιοµηχανική Οργάνωση Καθηγητής: Γιάννης Κατσουλάκος Πτέρυγα Δεριγνύ, 4 ος Όροφος. Ώρες Γραφείου: Δευτέρα 16:00-17:00, Τρίτη 16:00-17:00. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 5: Μορφές αγοράς Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 5: Μορφές αγοράς Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Μικροοικονομική Ι Ενότητα # 5: Μορφές αγοράς Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ 2013-2014 ΔΕΟ 43 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Επιμέλεια : Βίκυ Βάρδα ΟΡΙΣΜΌΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΉΣ ΟΡΓΆΝΩΣΗΣ Αν θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό της βιομηχανικής οργάνωσης ή βιομηχανικής οικονομικής, θα λέγαμε

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 15 Οδηγός περιήγησης 21 Πλαίσια 24 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 28 Βιογραφικά συγγραφέων 29 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 31 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Μονοπώλιο. U(q, m) = B(q) + m γραμμικές (οιωνεί) w i αρχική του αγαθού m

Μονοπώλιο. U(q, m) = B(q) + m γραμμικές (οιωνεί) w i αρχική του αγαθού m Μονοπώλιο 1. Χωρίς διάκριση τιμών Καταναλωτές Χ D (P) U(, m) = B() + m γραμμικές (οιωνεί) w i αρχική του αγαθού m Καταναλωτές λήπτες τιμών Παραγωγοί : 1 επιχείρηση Γνωρίζει Χ D (P) ή P D () Έχει συνάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος υποδο?ών?εταφράζεταισε?ίαγενικότερηεξοικονό?ησηπαραγωγικώνπόρωνγιατηκοινωνία. τεχνικέςυποδο?ές,όπωςείναιαυτοκινητόδρο?οι,γέφυρεςκ.λ.π.ηκατασκευήτέτοιων Μιααπ τιςβασικέςλειτουργίεςτουκράτουςείναιοεφοδιασ?όςτηςκοινωνίας?εβασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλευτική Οικονομία

Μεταλλευτική Οικονομία Μεταλλευτική Οικονομία Ενότητα 4: Δομή αγοράς Διαμόρφωση Τιμών Δ. Καλιαμπάκος - Δ. Δαμίγος Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονοµική Ολοκλήρωση Μέγεθος Αγοράς και Εταιρίας

Ευρωπαϊκή Οικονοµική Ολοκλήρωση Μέγεθος Αγοράς και Εταιρίας Ευρωπαϊκή Οικονοµική Ολοκλήρωση Μέγεθος Αγοράς και Εταιρίας ΤΕΙ Αθήνας 2010 Σπουδαιότητα Μεγέθους Αγοράς Οι αρχηγοί των Ευρωπαϊκών χωρών ανέκαθεν θεωρούσαν την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση σαν τον τρόπο ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

Εξηγώντας την Ύπαρξη Πολυεθνικών Επιχειρήσεων: Θεωρητικά Υποδείγματα

Εξηγώντας την Ύπαρξη Πολυεθνικών Επιχειρήσεων: Θεωρητικά Υποδείγματα Εξηγώντας την Ύπαρξη Πολυεθνικών Επιχειρήσεων: Θεωρητικά Υποδείγματα Οι οικονομολόγοι έχουν μελετήσει διεξοδικά την λειτουργία της πολυεθνικής επιχείρησης και η σχετική βιβλιογραφία ξεκινά ουσιαστικά στις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 1 Οικονομικά των Επιχειρήσεων Ε.Σ. Σαρτζετάκης 1 Εισαγωγή Το διοικητικό στέλεχος είναι ο άνθρωπος που κατευθύνει τις εισροές μιας επιχείρησης για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 3: Εργαλεία Κανονιστικής Ανάλυσης Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ του µονοπωλίου και του τέλειου ανταγωνισµού

Μεταξύ του µονοπωλίου και του τέλειου ανταγωνισµού Ολιγοπώλιο Μεταξύ του µονοπωλίου και του τέλειου ανταγωνισµού Ο ατελής ανταγωνισµός αναφέρεται σε εκείνες τις δοµές µ της αγοράς που κυµαίνονται µεταξύ του τέλειου ανταγωνισµού και του µονοπωλίου. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού

Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού Ενότητα 1: Νικόλαος Χαριτάκης Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Περιεχόμενα Ορισμοί Τέλειος ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

Mικροοικονομικές Πολιτικές της ΕΕ

Mικροοικονομικές Πολιτικές της ΕΕ Mικροοικονομικές Πολιτικές της ΕΕ Χρυσοβαλάντου Μήλλιου Κώστας Ρουμανιάς Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πολιτική Ανταγωνισμού 1. Εισαγωγή και Μεθολογία 2. Συγχωνεύσεις και Εξαγορές 3. Συμπαιγνία (Καρτέλ)

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 6: Θεωρία παιγνίων Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 6: Θεωρία παιγνίων Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Μικροοικονομική Ι Ενότητα # 6: Θεωρία παιγνίων Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ Τι στρατηγικές χρησιμοποιούν οι μάνατζερ; Εταιρική στρατηγική Μια οργανωσιακή στρατηγική που αποδίδει επακριβώς το είδος των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσει ή θέλει

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 6ο Άλλες μορφές οργάνωσης αγοράς

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 6ο Άλλες μορφές οργάνωσης αγοράς Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Το Χρηματοοικονομικό και Θεσμικό Πλαίσιο των Αγορών Χρήματος και Κεφαλαίου» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικές Οικονομίες Κλίμακας, Ατελής Ανταγωνισμός και Διεθνές Εμπόριο. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Εσωτερικές Οικονομίες Κλίμακας, Ατελής Ανταγωνισμός και Διεθνές Εμπόριο. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Εσωτερικές Οικονομίες Κλίμακας, Ατελής Ανταγωνισμός και Διεθνές Εμπόριο Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Ζήτηση και Κόστος στη Μονοπωλιακή Αγορά Συνάρτηση Ζήτησης Q=A-bP ή P=(A-Q)/b Συνολικά Έσοδα (TR) TR=PQ=Q(Α-Q)/b

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΤΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΟΑΙΡΕΣΗΣ ΚΑΙ ΟΡΙΑ ARBITRAGE

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΤΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΟΑΙΡΕΣΗΣ ΚΑΙ ΟΡΙΑ ARBITRAGE ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΤΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΟΑΙΡΕΣΗΣ ΚΑΙ ΟΡΙΑ ARBITRAGE 8.1. Γενικά Εδώ εξετάζουµε τους παράγοντες που επηρεάζουν τις τιµές των δικαιωµάτων προαίρεσης. Όπως θα δούµε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Πρόλογος Ευχαριστίες Βιογραφικά συγγραφέων ΜΕΡΟΣ 1 Εισαγωγή 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία 1.1 Πώς αντιμετωπίζουν οι οικονομολόγοι τις επιλογές 1.2 Τα οικονομικά ζητήματα 1.3 Σπανιότητα και ανταγωνιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ, ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΑ, ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ

ΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ, ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΑ, ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΜΟΝΟΠΩΛΙΑΚΟΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ, ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΑ, ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ Κεφάλαιο 7 Ε. Σαρτζετάκης Μονοπωλιακός ανταγωνισμός Η μορφή αγοράς του μονοπωλιακού ανταγωνισμού περιέχει στοιχεία πλήρους ανταγωνισμού (ελεύθερη

Διαβάστε περισσότερα

ιαφήµιση 1 Το Υπόδειγµα Dorfman-Steiner

ιαφήµιση 1 Το Υπόδειγµα Dorfman-Steiner ιαφήµιση Βασικά Ερωτήµατα: Γιατί κάποιοι κλάδοι διαφηµίζουν εντατικά τα προϊόντα τους; Γιατί η ένταση της διαφήµισης διαφέρει µεταξύ βιοµηχανικών κλάδων; Η Ένταση της ιαφήµισης (I ) ορίζεται ως ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας-Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας-Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας-Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Συμπληρωματικές Ασκήσεις (Διαλέξεις 10-13) Ερώτηση 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΜΠΥΛΗ ENGEL ΚΑΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΤΑ MARSHALL ΚΑΙ HICKS. 1. Η καµπύλη Engel

ΚΑΜΠΥΛΗ ENGEL ΚΑΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΤΑ MARSHALL ΚΑΙ HICKS. 1. Η καµπύλη Engel ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΩΣΤΑΣ ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ ΚΑΜΠΥΛΗ ENGEL ΚΑΙ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ARSALL ΚΑΙ ICKS. Η καµπύλη Egel Η καµπύλη Egel παράγεται από την

Διαβάστε περισσότερα

1. Επιλογή Ποιότητας στην Ολιγοπωλιακή Αγορά: Κάθετη Διαφοροποίηση Προϊόντος

1. Επιλογή Ποιότητας στην Ολιγοπωλιακή Αγορά: Κάθετη Διαφοροποίηση Προϊόντος . Επιλογή Ποιότητας στην Ολιγοπωλιακή Αγορά: Κάθετη Διαφοροποίηση Προϊόντος - Ορισμός. Αν η αύξηση του επιπέδου ενός χαρακτηριστικού που διαφοροποιεί τα προϊόντα των επιχειρήσεων ωφελεί κάποιους καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές.

ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές. ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές. Α 1 Α 2 Α 3 Β 1 Β 2 Β 3 1, -1 0, 0-1, 0 0, 0 0, 6 10, -1 2, 0 10, -1-1, -1 Α 1 Α 2 Α 3 Β 1 Β

Διαβάστε περισσότερα

Τιµή, αξία (πρόθεση για πληρωµή) και µέτρα ευηµερίας του καταναλωτή

Τιµή, αξία (πρόθεση για πληρωµή) και µέτρα ευηµερίας του καταναλωτή 3: Μέτρα ευηµερίας του καταναλωτή Τιµή, αξία (πρόθεση για πληρωµή) και µέτρα ευηµερίας του καταναλωτή (Πλεόνασµα καταναλωτή Ισοδύναµη µεταβολή και µεταβολή αποζηµίωσης) Ο ορισµός της κοινωνικής ευηµερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται τέσσερις βασικές μορφές οργάνωσης της αγοράς: ο πλήρης ανταγωνισμός, το μονοπώλιο, το ολιγοπώλιο και ο μονοπωλιακός

Διαβάστε περισσότερα

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ 10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ Όπως είδαµε στην Ενότητα 9, οι ΑΞΕ µπορούν να έχουν πολλές θετικές επιδράσεις στις χώρες υποδοχής τους. Οι αναµενόµενες αυτές θετικές επιδράσεις τους οδηγούν συχνά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η: Ανάλυση του Ανταγωνισμού με βάση την Οικονομική Θεωρία

ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η: Ανάλυση του Ανταγωνισμού με βάση την Οικονομική Θεωρία ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η: Ανάλυση του Ανταγωνισμού με βάση την Οικονομική Θεωρία ΑΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων & Επικοινωνίας Α. Κουμπαρέλης Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ EIΣΑΓΩΓΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΘΕΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ & ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θέμα: Πολ. Οικονομίας Α. Σε ποιες περιπτώσεις, σύμφωνα με τη νεοκλασική

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά Οικονοµία Βασικές έννοιες και ορισµοί Οικονοµική Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά των ανθρώπινων όντων αναφορικά µε την παραγωγή, κατανοµή και κατανάλωση υλικών αγαθών και υπηρεσιών σε έναν

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα συγκέντρωσης και ανισοκατανομής μεγέθους. Στατική Συγκέντρωση

Μέτρα συγκέντρωσης και ανισοκατανομής μεγέθους. Στατική Συγκέντρωση Μέτρα συγκέντρωσης και ανισοκατανομής μεγέθους Στατική Συγκέντρωση Τα μέτρα συγκέντρωσης:. Προσδιορίζουν στοιχεία της κατανομής μεγέθους των επιχειρήσεων σε έναν κλάδο.. Αποτυπώνουν σε κάποιο βαθμό την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ. Κεφάλαιο 8. Οικονομικά των Επιχειρήσεων. Ε. Σαρτζετάκης 1

ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ. Κεφάλαιο 8. Οικονομικά των Επιχειρήσεων. Ε. Σαρτζετάκης 1 ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ Κεφάλαιο 8 Ε. Σαρτζετάκης Διαφορισμός τιμών Τιμολόγησηότανηεπιχείρησηέχειισχυρήθέσηστηναγορά: διαφορισμός τιμών Οι επιχειρήσεις οι οποίες έχουν σε κάποιο βαθμό δύναμη σε κάποια αγορά

Διαβάστε περισσότερα

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν

Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης. Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3 Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Eπιχείρησης Εισηγητής : Γιάννης Χατζηκιάν 3-1 Στην προηγούμενη εισήγηση παρουσιάσαμε την εξέλιξη της Θεωρίας της Διοίκησης 3-2 Στόχος της σημερινής εισήγησης : Θα αναπτύξω

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΧΑΜΗΛΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΔΕΗ.

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΧΑΜΗΛΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΔΕΗ. ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΜΟΝΑΔΩΝ ΧΑΜΗΛΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΔΕΗ Επιτελική Σύνοψη Α] Εισαγωγή - Κατάσταση Αγοράς - Ρύθμιση ΝΟΜΕ Στην παρούσα κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού

Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού Βιομηχανική Οργάνωση ΙΙ: Θεωρίες Κρατικής Παρέμβασης & Ανταγωνισμού Ενότητα 6: Παραχώρηση δικαιώματος σε ανταγωνιστικές αγορές: παρέμβαση στις επικοινωνίες (χερσαίες, θαλάσσιες, αεροπορικές) Νικόλαος Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 Ν. ΠΑΝΤΕΛΗ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ & ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 1 ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 ΚΟΣΤΗ Ν.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ : ανέπτυξε ένα πρότυπο σύμφωνα με το οποίο διέκρινε 5 στάδια οικονομικής ανάπτυξης, από τα οποία υποστήριξε

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια Οικονοµική Βασίλης Ράπανος, Γεωργία Καπλάνογλου µόνο Τµήµα Ι.

ηµόσια Οικονοµική Βασίλης Ράπανος, Γεωργία Καπλάνογλου µόνο Τµήµα Ι. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2013-2014 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Εξεταστική περίοδος Απριλίου Εξέταση στο µάθηµα: ηµόσια Οικονοµική ιδασκαλία: Βασίλης Ράπανος, Γεωργία Καπλάνογλου Η εξέταση αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση της Τεχνολογίας στις Πολυεθνικές Επιχειρήσεις. Δρ. Δημήτρης Μανωλόπουλος Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διοίκηση της Τεχνολογίας στις Πολυεθνικές Επιχειρήσεις. Δρ. Δημήτρης Μανωλόπουλος Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Διοίκηση της Τεχνολογίας στις Πολυεθνικές Επιχειρήσεις Δρ. Δημήτρης Μανωλόπουλος Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σκοπός της διάλεξης Σ-1: Να αναφερθεί στους παράγοντες που

Διαβάστε περισσότερα

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q ΚΕΦ. 4 ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ Η τιμή είναι η χρηματική αξία ανταλλαγής ενός αγαθού. Αποτελεί μέτρο σύγκρισης του καταναλωτή με άλλα παρόμοια προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά. Πολλές φορές τον επιρεάζει στη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ-ΜΑΘΗΜΑ ENATO ΤΙΜΕΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Ακαδηµαϊκό Έτος 2011-2012 ΕΠΙΧ Μικροοικονοµική ιαφάνεια 1 Χαρακτηριστικά του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση και Αξιολόγηση Επιχειρηµατικής Στρατηγικής

Ανάλυση και Αξιολόγηση Επιχειρηµατικής Στρατηγικής Ανάλυση και Αξιολόγηση Επιχειρηµατικής Στρατηγικής Καθηµερινά αντιµετωπίζουµε εξαιρετικές επιχειρηµατικές ευκαιρίες ευφυώς µεταµφιεσµένες σε άλυτα προβλήµατα. J.W. Gardner. Αξιολόγηση Επιχειρηµατικής Στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ενότητα 6: Εξαγορές, Συγχωνεύσεις, Νέες Ιδρύσεις Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με άδεια Creative Commons εκτός και

Διαβάστε περισσότερα

Μονοπώλιο. Μονοπώλιο Κλωνάρης Στάθης

Μονοπώλιο. Μονοπώλιο Κλωνάρης Στάθης Μονοπωλιακή επιχείρηση είναι μια επιχείρηση που είναι ο μοναδικός παραγωγός ενός προϊόντος, το οποίο δεν έχει στενά υποκατάστατα. Ένας κλάδος που ελέγχεται από μία μονοπωλιακή επιχείρηση είναι γνωστός

Διαβάστε περισσότερα