Επιβίωση ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο στην Ελλάδα Παρελθόν, παρόν και σημασία σταδιοποίησης κατά BCLC σε πραγματικές συνθήκες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιβίωση ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο στην Ελλάδα Παρελθόν, παρόν και σημασία σταδιοποίησης κατά BCLC σε πραγματικές συνθήκες"

Transcript

1 Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ORIGINAL PAPER Επιβίωση ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο στην Ελλάδα Παρελθόν, παρόν και σημασία σταδιοποίησης κατά BCLC σε πραγματικές συνθήκες ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση επιβίωσης και τα χαρακτηριστικά ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο (ΗΚΚ) στο απώτερο παρελθόν και στο παρόν χρονικό διάστημα σε πραγματικές συνθήκες. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ Διενεργήθηκε ανάλυση επιβίωσης αναδρομικά 11 ασθενών (ομάδα Α) το διάστημα και 65 ασθενών (ομάδα Β) το , εν μέρει αναδρομικά και εν μέρει προοπτικά, οι οποίοι ταξινομήθηκαν ως προς το στάδιο της νόσου κατά τη διάγνωση βάσει του συστήματος της Βαρκελώνης (BCLC). Μελετήθηκαν τα χαρακτηριστικά τους και το είδος της θεραπείας που έλαβαν, η ολική και η ενδιάμεση επιβίωση, η τοξικότητα των συνεδριών διαρτηριακού χημειοεμβολισμού (ΧΜΕ) του όγκου, καθώς και της σοραφενίμπης. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οι περισσότεροι ασθενείς με ΗΚΚ ήταν άνδρες. Στην ομάδα Α, η μέση ηλικία διάγνωσης ήταν τα 54,3 έτη και η μέση επιβίωση ανερχόταν σε 3,9 μήνες. Στην ομάδα Β, η μέση ηλικία διάγνωσης ήταν τα 69,3 έτη, ενώ το 50% επιβίωσε 18 μήνες. Συχνότερος παράγοντας κινδύνου ήταν η χρόνια HBV λοίμωξη και συχνότερος τύπος όγκου ο πολυεστιακός. Η διάγνωση πραγματοποιήθηκε στις περισσότερες περιπτώσεις με απεικονιστικά κριτήρια. Κατευθυνόμενη βιοψία διενεργήθηκε σε 16 ασθενείς (24,6%). Οι περισσότεροι ασθενείς της ομάδας Β ήταν σταδίου Α κατά BCLC. Η διάμεση επιβίωση των σταδίων Α, Β, C και D ήταν 26, 24, 18 και 4 μήνες, αντίστοιχα. Σε XME του όγκου υποβλήθηκαν 38 ασθενείς (58,5%). Οι περισσότεροι εμφάνισαν μετά το ομώνυμο σύνδρομο. Σοραφενίμπη έλαβαν 16 ασθενείς (24,6%), με συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες τη διάρροια, την καταβολή δυνάμεων και το σύνδρομο χειρών-ποδών. Τα δεδομένα από 11 ασθενείς που έλαβαν σοραφενίμπη (με διάγνωση ΗΚΚ σταδίου Α ή Β) μετά από ΧΜΕ δεν ήταν επαρκή για την τεκμηρίωση της αυξημένης ολικής επιβίωσης συγκριτικά με τους 11 ασθενείς της ομάδας ελέγχου (p=0,57). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Στους ασθενείς της μελέτης τεκμηριώθηκε μεγαλύτερη ηλικία διάγνωσης ΗΚΚ και αυξημένη διάμεση επιβίωση συγκριτικά με ασθενείς στο απώτερο παρελθόν. Το σύστημα σταδιοποίησης BCLC συνέδραμε στην πράξη στην επιλογή ασθενών για την καλύτερη δυνατή θεραπεία και την πρόβλεψη επιβίωσης. Ασθενείς που έλαβαν ΧΜΕ και σοραφενίμπη εμφάνισαν αναμενόμενα ποσοστά και είδος τοξικότητας. Δεν τεκμηριώθηκε αυξημένη ολική επιβίωση ασθενών που έλαβαν μετά από ΧΜΕ σοραφενίμπη και είχαν διαγνωστεί με ΗΚΚ αρχικά σε στάδιο Α ή Β κατά BCLC.... Γ. Ναλμπαντίδης, 1 Α. Αυγερινός, 1 Ι. Αβραμίδης, 1 Δ. Καπετάνος, 1 Κ. Ιατρού, 2 Λ. Σακκάς, 3 Θ. Μάρης, 1 Α. Ηλίας 1 1 Γαστρεντερολογική Κλινική, 2 Εργαστήριο Επεμβατικής Ακτινολογίας, 3 Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής, Γενικό Νοσοκομείο «Γεώργιος Παπανικολάου», Θεσσαλονίκη Survival of patients with hepatocellular carcinoma in Greece: The past and present and the value of the BCLC system in real-life staging Λέξεις ευρετηρίου Επιβίωση Καρκίνος ήπατος Κίρρωση Χημειοεμβολισμός Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε Ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος (ΗΚΚ) αποτελεί το 80% των πρωτοπαθών καρκινωμάτων του ήπατος, πέμπτο συχνότερο καρκίνο στους άνδρες και έβδομο στις γυναίκες. 1 Οι περισσότερες περιπτώσεις καταγράφονται σε αναπτυσσόμενες χώρες και υπολογίζονται σε ετήσια βάση περίπου νέοι ασθενείς 2 και θάνατοι παγκόσμια. 1 Στην Ελλάδα υπολογίστηκαν για το έτος 2008, βάσει στατιστικών μοντέλων από καταγραφές για το διάστημα , 660 νέες περιπτώσεις νόσου σε άνδρες και 350 σε γυναίκες, με 920 και 480 θανάτους, αντίστοιχα. 3 Παράγοντες κινδύνου για τη νόσο αποτελούν οι χρόνιες ιογενείς ηπατίτιδες, η κίρρωση, η κατάχρηση αιθανόλης και καπνού, η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης και η μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα, η κατανάλωση αφλατοξίνης,

2 ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ 469 η έκθεση σε συγκεκριμένες φαρμακευτικές ουσίες, σε ανόργανες και οργανικές χημικές ενώσεις και η γενετική προδιάθεση. 4 Ο ΗΚΚ αποτελεί την πρώτη περίπτωση καρκίνου, του οποίου η συχνότητα σε έναν πληθυσμό μειώθηκε μετά από εφαρμογή προγραμμάτων μαζικού εμβολιασμού έναντι του ιού της ηπατίτιδας Β (HBV). 5 Η αυξημένη επιβίωση ασθενών με κίρρωση, λόγω πρώιμης διάγνωσης, αποτελεσματικής φαρμακευτικής-ενδοσκοπικής αντιμετώπισης των επιπλοκών (όπως κιρσορραγίας και ηπατικής εγκεφαλοπάθειας) και κατάλληλης επιτήρησης, έχει οδηγήσει σε αύξηση νέων διαγνώσεων ΗΚΚ. 6 Οι εν λόγω ασθενείς έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά από αυτούς με ίδια διάγνωση στο απώτερο παρελθόν, όταν οι μελέτες αφορούσαν σε περιγραφές ασθενών χωρίς επαρκή ή στοιχειώδη στατιστική περιγραφή και ανάλυση. 7 Επιπρόσθετα, μελέτες από τον ελληνικό χώρο [αναζήτηση των μελετών πραγματοποιήθηκε στη βάση δεδομένων Medline (www. nlm.nih.gov) με όρους MeSH liver neoplasms και Greece και στη βάση δεδομένων IATROTEK on-line (www.iatrotek. org/search01.asp) με όρους «ηπατοκυτταρικός καρκίνος» και «καρκίνος ήπατος»] έχουν διερευνήσει κυρίως την επίδραση των ιογενών ηπατιτίδων, της δίαιτας και του σακχαρώδους διαβήτη στα μέτρα συχνότητας ΗΚΚ στην Ελλάδα, καθώς και την επιβίωση μετά από μεταμόσχευση. Τα δεδομένα για την ολική επιβίωση ασθενών μετά από τη διάγνωση του ΗΚΚ ή για τα πρώιμα στάδια της νόσου και για την επιβίωση με βάση τα νεότερα συστήματα ταξινόμησης είναι ανεπαρκή, ενώ απουσιάζουν συγκρίσεις με αντίστοιχες σειρές από το απώτερο παρελθόν. Για το λόγο αυτόν μελετήθηκαν τόσο αναδρομικά όσο και προοπτικά τα χαρακτηριστικά και η επιβίωση δύο κλειστών ομάδων (κοορτών) 8 ασθενών με ΗΚΚ σε δύο διαφορετικές και απομακρυσμένες χρονικές περιόδους, στον ελληνικό χώρο, σε μη παρεμβατική μελέτη παρακολούθησης. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Ασθενείς Η αναζήτηση ασθενών που αποτέλεσαν τις δύο ομάδες πραγματοποιήθηκε (α) στο ιστορικό αρχείο της βιβλιοθήκης του Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης «Γεώργιος Παπανικολάου» και (β) στο ιατρικό αρχείο ασθενών με διάγνωση «ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα» (ICD-10: C22.0) το χρονικό διάστημα Ιανουάριος 2008 Ιανουάριος 2013 του Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης «Γεώργιος Παπανικολάου». Η καταγραφή των δεδομένων από το ιατρικό αρχείο επιτεύχθηκε αναδρομικά για το χρονικό διάστημα , ενώ για το χρονικό διάστημα προοπτικά. Στην πρώτη περίπτωση εκτιμήθηκε το περιεχόμενο στο σύνολο των ελληνικών ιατρικών περιοδικών της βιβλιοθήκης το διάστημα , με σκοπό να εντοπιστούν ενήλικες ασθενείς με διάγνωση «ΗΚΚ». Στη δεύτερη περίπτωση χρησιμοποιήθηκαν ιατρικά δεδομένα από το αρχείο καταγραφής περιστατικών με ΗΚΚ που παρακολουθούνταν στα εξωτερικά ιατρεία ή νοσηλεύονταν στο Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Γεώργιος Παπανικολάου». Κριτήρια εισόδου αποτέλεσαν (α) η διάγνωση ΗΚΚ, τεκμηριωμένη ιστολογικά ή από συνδυασμό κλινικών, απεικονιστικών και εργαστηριακών ευρημάτων και (β) η ύπαρξη δεδομένων από παρακολούθηση ασθενών, από τουλάχιστον δύο επισκέψεις ή νοσηλεία τους στο νοσοκομείο. Αποκλείστηκαν ασθενείς ηλικίας <18 ετών, με ασαφή τεκμηρίωση διάγνωσης και ανεπαρκή στοιχεία παρακολούθησης. Με τον τρόπο αυτόν δημιουργήθηκαν δύο κλειστές ομάδες ασθενών, οι οποίες προέρχονταν από (α) τον πληθυσμό που στο σχετικά απώτερο παρελθόν είχε πρόσβαση στο σύστημα υγείας και των οποίων τα χαρακτηριστικά καταγράφηκαν και δημοσιεύτηκαν (ομάδα Α) και (β) από τον πληθυσμό που είχε ή έχει πρόσβαση στο τρέχον σύστημα υγείας και τη δυνατότητα να παρακολουθείται ή να νοσηλεύεται στο Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Γεώργιος Παπανικολάου» (ομάδα Β). Η δειγματοληψία δεν διενεργήθηκε τυχαιοποιημένα, καθ όσον στην πρώτη περίπτωση προήλθε μόνο από τα διαθέσιμα δημοσιευμένα στοιχεία, ενώ στη δεύτερη το δείγμα ταυτιζόταν με το σύνολο των ασθενών που ήταν ή ευρίσκονταν υπό παρακολούθηση ή νοσηλεύτηκαν. Οι ασθενείς της ομάδας Β συναίνεσαν, μετά από ενημέρωση, στις διαγνωστικές εξετάσεις και τις θεραπευτικές μεθόδους που ακολούθησαν, καθώς και στη χρησιμοποίηση στοιχείων από τον ιατρικό τους φάκελο για διενέργεια μη παρεμβατικής μελέτης παρακολούθησης. Η μελέτη εκπονήθηκε σύμφωνα με τις Αρχές Διακήρυξης του Helsinki. 9 Μέθοδος Η αναζήτηση στο ιστορικό αρχείο ανέδειξε την παρουσίασηπεριγραφή σειράς 11 διαδοχικών ασθενών σε νοσοκομείο των Αθηνών το διάστημα (ομάδα Α) με διάγνωση «ΗΚΚ», η οποία τεκμηριώθηκε ιστολογικά μετά θάνατο. 7 Στην περίπτωση της ομάδας Β, η διάγνωση τέθηκε είτε με κατευθυνόμενη βιοψία είτε, σε ασθενείς με κίρρωση, με δυναμική πολυφασική αξονική ή μαγνητική τομογραφία ήπατος βάσει κατευθυντήριων οδηγιών. 6,10 Σε περίπτωση βλάβης 1 2 cm διενεργείτο αξονική και μαγνητική τομογραφία, ενώ σε βλάβες >2 cm αξονική και σε περίπτωση μη τυπικού προτύπου αιμάτωσης και μαγνητική τομογραφία. Σε περίπτωση ασυμφωνίας στις απεικονιστικές μελέτες ή άτυπων ευρημάτων σε αυτές και κλινικής υποψίας νόσου διενεργείτο κατευθυνόμενη βιοψία στη βλάβη. 2 Η σταδιοποίηση πραγματοποιήθηκε αρχικά βάσει συστημάτων TNM, Okuda και Barcelona (BCLC). 11 Η θεραπευτική προσέγγιση βασίστηκε στο τελευταίο, σε συνδυασμό με τις ιδιαιτερότητες κάθε ασθενούς. Η απόφαση για θεραπεία εγκρίθηκε για κάθε ασθενή από το ογκολογικό συμβούλιο του νοσοκομείου. Μετά τη διάγνωση, οι ασθενείς ακολούθησαν είτε χειρουργική θεραπεία (ηπατεκτομή ή μεταμόσχευση ήπατος) 12 είτε τοπική θεραπεία [πηκτική νέκρωση

3 470 Γ. ΝΑΛΜΠΑΝΤΙΔΗΣ και συν βλάβης με καυτηριασμό από πηγή παραγωγής ραδιοσυχνοτήτων (RF) ή χημειοεμβολισμό (ΧΜΕ) της με Lipiodol και πλατινούχο σκεύασμα] 13 είτε έλαβαν, σε περίπτωση προχωρημένης νόσου, σοραφενίμπη. 14 Σε κάθε ασθενή χορηγήθηκε η καλύτερη δυνατή υποστηρικτική αγωγή, όπως αναλγητικά, μετάγγιση αίματος ή πλάσματος, διαγνωστικές και εκκενωτικές παρακεντήσεις κοιλίας και αντιμετώπιση επιπλοκών του ΗΚΚ ή συνοδών νοσημάτων. Οι ασθενείς που υποβλήθηκαν σε καυτηριασμό με ραδιοσυχνότητες αξιολογήθηκαν με πολυφασική μελέτη ήπατος μετά από 4 εβδομάδες από τη νοσηλεία της συνεδρίας τους. Οι ασθενείς που υποβλήθηκαν σε ΧΜΕ έλαβαν κατά τη νοσηλεία της συνεδρίας κεφαλοσπορίνη β γενεάς ενδοφλέβια, μεθυλπρεδνιζολόνη, αλοπουρινόλη, κεντρικώς δρώντα αντιεμετικά, αναλγητικά και ενδοφλέβια υγρά. Οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε δυναμική, πολυφασική αξονική ή μαγνητική τομογραφία ήπατος 4 8 εβδομάδες μετά από κάθε συνεδρία και σε κλινικοεργαστηριακό έλεγχο ανά 8 12 εβδομάδες ή νωρίτερα, στην περίπτωση μεταβολής της κλινικής εικόνας. Η ανταπόκριση της βλάβης στο ΧΜΕ βασίστηκε στον απεικονιστικό έλεγχο (βαθμός πρόσληψης σκιαγραφικού και παρουσίας υπολειμματικών στοιχείων προηγούμενης συνεδρίας ΧΜΕ) βάσει αναθεωρημένων κριτηρίων RECIST. 15 Νέα συνεδρία ΧΜΕ προγραμματιζόταν σε εξατομικευμένη βάση, σε εβδομάδες από την προηγούμενη. Απόλυτες αντενδείξεις ΧΜΕ θεωρήθηκαν η βαθμολογία 8 στο σύστημα Child-Pugh, η ρήξη ηπατικής αντιρρόπησης (περιλαμβανομένων ικτέρου, ηπατονεφρικού συνδρόμου, κλινικής εγκεφαλοπάθειας, ανθεκτικού ασκίτη), οι όγκοι εκτεινόμενοι στους δύο ηπατικούς λοβούς, η κρεατινίνη ορού 2 mg/dl (ή κάθαρση κρεατινίνης <30 ml/min), η σοβαρή ελάττωση ροής στην πυλαία φλέβα (όπως σε θρόμβωση), οι τεχνικές δυσκολίες (όπως μη αντιμετωπίσιμη αρτηριοφλεβική επικοινωνία), καθώς και η απουσία συναίνεσης του(της) ασθενούς. Σχετικές αντενδείξεις θεωρήθηκαν το μέγεθος όγκου 10 cm, η παρουσία κιρσών υψηλού κινδύνου αιμορραγίας και η παρουσία σοβαρών συμπαρομαρτούντων νοσημάτων (όπως καρδιαγγειακά, ενεργός πνευμονική νόσος ή απόφραξη χοληφόρων). 16 Οι ασθενείς υπό σοραφενίμπη παρακολουθούνταν ανά 4 8 εβδομάδες κλινικά και εργαστηριακά, εκτός κι αν μεταβαλλόταν η κλινική εικόνα, οπότε το μεσοδιάστημα παρακολούθησης βράχυνε. Σε κάθε επίσκεψη αξιολογούνταν η γενική κατάσταση του ασθενούς (performance status, PS) σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), 17 τα ζωτικά σημεία, η κλινική εικόνα, το στάδιο κατά Child-Pugh, 18 τα εργαστηριακά ευρήματα, το είδος και η δοσολογία των φαρμάκων που ελάμβανε ο(η) ασθενής και οι ανεπιθύμητες ενέργειές τους (ΑΕ), οι οποίες ταξινομούνταν βάσει ποιότητας και βαρύτητας (βαθμός 0: απουσία ανεπιθύμητης ενέργειας, βαθμός 1: ήπια, βαθμός 2: μέτρια απαιτείται μικρή παρέμβαση για την αντιμετώπισή της, βαθμός 3: σοβαρή απαιτείται νοσηλεία, μετάγγιση ή επέμβαση, βαθμός 4: σοβαρή και απειλητική για τη ζωή, βαθμός 5: μοιραία ως προς την έκβαση). 19 Στατιστική ανάλυση Στην ομάδα Α, πρωτεύον σημείο έκβασης αποτέλεσε ο θάνατος των ασθενών. Στην ομάδα Β, αντίστοιχο σημείο αποτέλεσε ο θάνατος των ασθενών ή η απώλεια παρακολούθησής τους. Δευτερεύοντα σημεία έκβασης αποτέλεσαν η ενδιάμεση επιβίωση (βάσει σταδίου και θεραπείας) και η εμφάνιση ΑΕ θεραπείας. 20 Επί πλέον, μελετήθηκε η επιβίωση ασθενών που ταξινομήθηκαν κατά τη διάγνωση στα στάδια Α ή Β (κατά BCLC) και στην εξέλιξη της νόσου έλαβαν ή όχι σοραφενίμπη μετά από ΧΜΕ, με στόχο την αξιολόγηση συνολικά της επίδρασης της σοραφενίμπης στην επιβίωση ασθενών με ΗΚΚ. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε με προκαθορισμένα κριτήρια. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά μελετήθηκαν ως ποσοστά, με 95% διαστήματα εμπιστοσύνης (95% ΔΕ). 21 Για τη σύγκρισή τους χρησιμοποιήθηκε το κριτήριο x 2 ή η δοκιμασία Fisher s exact. Οι συνεχείς ποσοτικές μεταβλητές αξιολογήθηκαν ως προς την κανονική τους κατανομή με το κριτήριο Kolmogorov-Smirnov και περιγράφηκαν ανάλογα ως μέση τιμή και τυπική απόκλιση (SD) ή διάμεση τιμή και εύρος. Ανάλογα με το πρότυπο κατανομής των μεταβλητών, για τις συγκρίσεις εφαρμόστηκαν τα κριτήρια t-test ή Mann-Whitney. Η ανάλυση επιβίωσης πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο Kaplan-Meier και η σύγκριση με Log-rank, ενώ τα διαστήματα εμπιστοσύνης στις καμπύλες επιβίωσης υπολογίστηκαν γραμμικά (Greenwood). 22,23 Ως επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας για σφάλμα τύπου Ι θεωρήθηκε η τιμή α=0,05. Η ισχύς της μελέτης για την ανίχνευση, ως ποσοστό, διαφοράς 20% ή 0,2 (0,75 0,55), για δύο ομάδες, με 14 άτομα στην κάθε μία, ήταν 0,192 (χωρίς διόρθωση συνέχειας 0,101 με διόρθωση). Για τη στατιστική ανάλυση εφαρμόστηκαν τα προγράμματα NCSS (έκδοση 7.1.5, Kaysville, Utah, USA) και Primer of Biostatistics (έκδοση 6.0, McGraw-Hill, 2005). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Στον πίνακα 1 παρατίθενται τα χαρακτηριστικά των ασθενών στις ομάδες Α και Β. Στην εικόνα 1 απεικονίζονται οι καμπύλες επιβίωσης των ασθενών στις δύο ομάδες, που αντιστοιχούν στις δύο χρονικές περιόδους μελέτης. Στο διάστημα τέθηκαν 6 διαγνώσεις (54,5%) και 5 διαγνώσεις (45,5%) μεταξύ Αίτιο θανάτου αναφέρεται με σαφήνεια σε 8 από τις 11 περιπτώσεις (72,7%): Σε 4 κώμα, σε 2 αιμορραγία και σε 2 εκσεσημασμένη καταβολή. Σε 7 περιπτώσεις (63,6%), ο καρκίνος αναφέρεται ως πολυεστιακός, σε 3 (27,3%) μονήρης και σε 1 (9,1%) δεν αναφέρεται. Η μέση επιβίωση ήταν 3,9 μήνες (SD: 2,5 μήνες). Το μέσο βάρος ήπατος μετά θάνατο ανήλθε σε 3.137,5 g (SD: 1.523,7 g, εύρος: 1.750, ,0 g). Η αναλογία ανδρών-γυναικών στην ομάδα Β ήταν 6:1. Οι περισσότερες διαγνώσεις (17 ή 26,2%) τέθηκαν το έτος Σε 31 περιπτώσεις (47,7%, 95% ΔΕ: 35,1 60,5%) ο ΗΚΚ ήταν πολυεστιακός, σε 26 (40,0%, 95% ΔΕ: 28,0 52,9%) μονοεστιακός, ενώ σε 8 περιπτώσεις (12,3%, 95% ΔΕ: 6,4 22,5%) υπήρχαν ανεπαρκή στοιχεία ακριβούς ταξινόμησης βλαβών κατά τη διάγνωση. Σε 52 ασθενείς (80,0%) υπήρχαν δεδομένα για το αρχικό μέγεθος βλάβης (ή της

4 ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ 471 Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο το χρονικό διάστημα και Μεταβλητή Ομάδα Α ( ) n Α=11 Ομάδα Β ( ) n Β=65 Φύλο (άρρεν/θήλυ) (%) 10/1 (90,9/9,1) 56/9 (86,2/13,8) Μέση ηλικία διάγνωσης (SD*, εύρος) έτη Ταξινόμηση κατά BCLC (%) 53,4 (17, 18 84) 69,3 (9, 51 85) 0 0 (0,0) A 15 (23,1) B 14 (21,5) C 14 (21,5) D 5 (7,7) Χειρουργική θεραπεία (%) Ηπατεκτομή 8 (12,3) Μεταμόσχευση 1 (1,5) Χημειοεμβολισμός (%) 38 (58,5) Διάμεσος αριθμός συνεδριών (εύρος) 2 (1 8) Λήψη σοραφενίμπης (%) 16 (24,6) Μόνο υποστηρικτική αγωγή (%) 5 (7,7) Μέση διάρκεια παρακολούθησης (SD, εύρος) μήνες 3,9 (2,5, 1 9) 15,9 (12,9, 1 63) * SD: Τυπική απόκλιση Σχετικά με τη σύγκριση ηλικίας στις δύο ομάδες: p=0,001 Σχετικά με τη σύγκριση διάρκειας παρακολούθησης στις δύο ομάδες: p=0,003 Εικόνα 1. Διαφορετικές καμπύλες επιβίωσης ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο τις περιόδους και μεγαλύτερης των βλαβών): η μέση μέγιστη διάμετρος ήταν 5,5 cm (SD: 3,4 cm, εύρος: 0,6 15,0 cm). Σε 16 ασθενείς (24,6%), η διάγνωση ΗΚΚ τέθηκε με κατευθυνόμενη βιοψία. Στην ομάδα Β, η διάμεση τιμή α-εμβρυϊκής πρωτεΐνης (αfp) συνολικά ήταν 131,0 ng/ml (εύρος: 1, ,0 ng/ ml). Στα στάδια Α, B, C και D η διάμεση τιμή αfp ήταν, αντίστοιχα, 40,0 ng/ml (εύρος: 5,7 500,0 ng/ml), 40,7 ng/ml (εύρος: 1, ,0 ng/ml), 182,5 ng/ml (εύρος: 9,2 530,0 ng/ml) και 161,5 ng/ml (εύρος: 76,0 500,0 ng/ ml). Τιμή 40,0 ng/ml παρουσίασε συνολικά το 55,6% (95% ΔΕ: 21,2 86,3%) των περιπτώσεων. Ένας ή περισσότεροι παράγοντες κινδύνου αναγνωρίστηκαν σε 54 περιπτώσεις (83,1%), με διάμεσο χρόνο επίδρασής τους μέχρι τη διάγνωση της νόσου 20 έτη (εύρος: 3 32). Σε 30 ασθενείς (46,2%, 95% ΔΕ: 34,6 58,1%) αναγνωρίστηκε ως παράγοντας κινδύνου η HBV λοίμωξη, σε 9 (13,8%, 95% ΔΕ: 7,5 24,3%) η HCV λοίμωξη, σε 5 (7,7%, 95% ΔΕ: 3,3 16,8%) η κατάχρηση οινοπνεύματος, σε άλλες 5 (7,7%, 95% ΔΕ: 3,3 16,8%) η μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα και ο σακχαρώδης διαβήτης, σε 8 (12,3%, 95% ΔΕ: 6,4 22,5%) αναγνωρίστηκαν 1 παράγοντες κινδύνου, σε 3 (4,6%, 95% ΔΕ: 1,6 12,7%) η κίρρωση θεωρήθηκε ως κρυψιγενής, ενώ σε 5 ασθενείς (7,7%, 95% ΔΕ: 3,3 16,8%) δεν προέκυψαν στοιχεία από τον ιατρικό φάκελο για παράγοντες κινδύνου ΗΚΚ. Οι περισσότεροι ασθενείς της ομάδας Β ταξινομήθηκαν στο στάδιο Α κατά BCLC (23,1%, 95% ΔΕ: 13,5 35,2%). Σε 17 περιπτώσεις (26,2%) η ταξινόμηση δεν αναφερόταν στον ιατρικό φάκελο ή υπήρχαν ανεπαρκή στοιχεία προσδιορισμού της στο χρόνο διάγνωσης. Οι ασθενείς σταδίων B και C μαζί (υποψήφιοι παρηγορικής θεραπείας) αποτέλεσαν το 43,1% (95% ΔΕ: 30,8 56,0%). Από τους ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χημειοεμβολισμό, 5 (13,2%, 95% ΔΕ: 4,4 28,1%) ταξινομήθηκαν στο στάδιο Β κατά Child-Pugh, ενώ σε 27 (71,1%, 95% ΔΕ: 54,1 84,6%) παρατηρήθηκαν κλινικές και εργαστηριακές ΑΕ, συμβατές με το ομώνυμο σύνδρομο μετά από συνεδρία. Σε 3 ασθενείς (7,9%, 95% ΔΕ: 1,7 21,4%) παρατηρήθηκε ρήξη ηπατικής αντιρρόπησης, η οποία εκδηλώθηκε ως ηπατική εγκεφαλοπάθεια και αντιμετωπίστηκε επιτυχώς με χορήγηση λακτουλόζης. Στον ασθενή που υποβλήθηκε σε μεταμόσχευση ήπατος, η νόσος υποτροπίασε μετά από λίγους μήνες. Σε 3 ασθενείς (4,6%, 95% ΔΕ: 1,6 12,7%) εφαρμόστηκε μέθοδος RF, χωρίς να καταγραφούν επιπλοκές, ενώ για άλλους 3 ασθενείς σταδίου Α τα στοιχεία για το είδος της θεραπείας κρίθηκαν ανεπαρκή. Σε 16 ασθενείς (24,6%, 95% ΔΕ: 15,8 36,3%) χορηγήθηκε σοραφενίμπη, με διάμεσο χρόνο χορήγησης 3 μήνες (εύρος: 1 20 μήνες). Σε 14 από τους 16 (87,5%) καταγράφηκαν ΑΕ (πίν. 2) και σε 11 ασθενείς (68,8%) αυτές ήταν περισσότερες της μίας. Δεν παρατηρήθηκαν ΑΕ απειλητικές για τη ζωή ή μοιραίες. Οι περισσότερες ΑΕ αντιμετωπίστηκαν αρχικά με μείωση της δόσης και υποστηρικτική αγωγή. Εν τούτοις, 7 ασθενείς (43,8%, 95% ΔΕ: 19,8 70,1%) διέκοψαν τελικά

5 472 Γ. ΝΑΛΜΠΑΝΤΙΔΗΣ και συν την αγωγή. Οι καμπύλες επιβίωσης των ασθενών της ομάδας Β βάσει σταδίου παρουσιάζονται στην εικόνα 2. Πίνακας 2. Ανεπιθύμητες ενέργειες σοραφενίμπης στους ασθενείς της κοόρτης Ανεπιθύμητη ενέργεια Συχνότητα (%) 95% ΔΕ (%) Βαρύτητα* Διάρροια 11 (68,8) 44,4 85,8 1 3 Καταβολή δυνάμεων 10 (62,5) 38,6 81,5 1 3 Σύνδρομο χειρών-ποδών 7 (43,8) 23,1 66,8 1 3 Εξάνθημα 1 (6,3) 1,1 28,3 3 Αρτηριακή υπέρταση 1 (6,3) 1,1 28,3 2 Σύνολο 14 (87,5) 64,0 96,5 1 3 ΔΕ: Διάστημα εμπιστοσύνης *Βαθμός 1 πιο ήπια και 3 περισσότερο σοβαρή 19 Στον πίνακα 3 παρατίθεται για την ομάδα Β η πιθανότητα επιβίωσης 50% κάθε σταδίου BCLC. Συνολικά, το ήμισυ επιβίωσε 18 μήνες (95% ΔΕ: μήνες). Σε ένα έτος από τη διάγνωση, η πιθανότητα επιβίωσης για τα στάδια Α, B και C ήταν 92% (95% ΔΕ: %), 69% (95% ΔΕ: 44 94%) και 62% (95% ΔΕ: 35 88%), αντίστοιχα. Στο στάδιο Α, η επιβίωση στους 42 μήνες ήταν 15% (95% ΔΕ: 0 39%). Στο στάδιο D, η ελάχιστη επιβίωση ήταν 3 μήνες και η μέγιστη 4 μήνες. Στον πίνακα 4 παρουσιάζεται η συνολική επιβίωση των ασθενών της ομάδας Β, που υποβλήθηκαν σε ΧΜΕ ή έλαβαν σοραφενίμπη. Στους ασθενείς που υποβλήθηκαν σε ΧΜΕ, η επιβίωση στους 12 μήνες ήταν 81% (95% ΔΕ: 66 95%). Από τους ασθενείς που έλαβαν σοραφενίμπη, 11 (68,8%, 95% ΔΕ: 41,3 89,0%) είχαν υποβληθεί σε ΧΜΕ (σταδίου Α ή Β κατά τη διάγνωση). Άλλοι 11 ασθενείς σταδίου Α ή Β κατά τη διάγνωση έλαβαν ΧΜΕ στο στάδιο Β, χωρίς να λάβουν ακολούθως σοραφενίμπη. Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στις δύο ομάδες ασθενών σχετικά με την ηλικία (p=0,57), το φύλο (p=0,48), το στάδιο κατά τη διάγνωση (p=0,20), το PS (p=0,08), το μέγεθος της μεγαλύτερης των βλαβών (p=0,31) και τον πολυεστιακό τύπο νόσου (p=0,37). Στην εικόνα 3 παρουσιάζονται οι Πίνακας 3. Επιβίωση 50% ασθενών κοόρτης βάσει σταδίου BCLC. Στάδιο BCLC Απόλυτος αριθμός Επιβίωση (μήνες) 95% ΔΕ (κάτω όριο) (μήνες) 95% ΔΕ (άνω όριο) (μήνες) Εικόνα 2. Καμπύλες επιβίωσης ασθενών κοόρτης βάσει σταδίου BCLC. A B C D ΔΕ: Διάστημα εμπιστοσύνης Πίνακας 4. Συνολική επιβίωση ασθενών κοόρτης που υποβλήθηκαν σε χημειοεμβολισμό (ΧΜΕ) ή έλαβαν σοραφενίμπη από τη διάγνωση ή στην πορεία της νόσου. Θεραπεία Ποσοστό επιβίωσης Απόλυτος αριθμός* Επιβίωση (μήνες) 95% ΔΕ (κάτω όριο) (μήνες) 95% ΔΕ (άνω όριο) (μήνες) ΧΜΕ 75% ΧΜΕ 50% ΧΜΕ 25% ΧΜΕ 5% Σοραφενίμπη 75% Σοραφενίμπη 50% Σοραφενίμπη 25% Σοραφενίμπη 5% ΔΕ: Διάστημα εμπιστοσύνης, *11 ασθενείς έλαβαν και τις δύο θεραπείες

6 ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ 473 Εικόνα 3. Καμπύλες επιβίωσης ασθενών κοόρτης , σταδίων Α ή Β κατά BCLC, που έλαβαν ή όχι σοραφενίμπη μετά από μη ανταπόκριση σε χημειοεμβολισμό. καμπύλες επιβίωσης των δύο ομάδων, οι οποίες δεν διέφεραν στατιστικώς σημαντικά (p=0,57). ΣΥΖΗΤΗΣΗ Στην παρούσα μελέτη παρουσιάστηκαν η επιβίωση και τα χαρακτηριστικά δύο ομάδων ασθενών με ΗΚΚ σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και με διαφορετικές θεραπευτικές επιλογές. Η διαφορά στην επιβίωση και στην ηλικία διάγνωσης μεταξύ των δύο ομάδων ήταν σημαντικές, αν και αναμενόμενες. Στοιχεία με ανάλυση επιβίωσης από την Ελλάδα για την περίοδο παρατίθενται για πρώτη φορά, όπως και η παρακολούθηση 65 ασθενών μέχρι 63 μήνες, για τα τελευταία 5 έτη, σε πραγματικές συνθήκες ενός τριτοβάθμιου, μη ακαδημαϊκού κέντρου σε περίοδο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης στον ελληνικό χώρο, με εφαρμογή του συστήματος ταξινόμησης BCLC. Προηγούμενες επιδημιολογικές μελέτες στην Ελλάδα έχουν δείξει ότι ασθενείς σταδίου ΙΙΙ κατά Okuda έχουν 7 9 φορές αυξημένο σχετικό κίνδυνο θανάτου συγκριτικά με ασθενείς σταδίου Ι, 24 μέση επιβίωση 17,7 μήνες και συχνότερο αίτιο ΗΚΚ τη χρόνια HBV 25 ή HCV 24 λοίμωξη. Σημειώνεται επίσης παρόμοια αναλογία ανδρών-γυναικών, από 5:1 25 έως 7:1. 24 Στην ομάδα Β, οι περισσότεροι ασθενείς ήταν άνδρες, ο συχνότερα παρατηρούμενος παράγοντας κινδύνου η χρόνια HBV λοίμωξη, ο συχνότερος μακροσκοπικός τύπος ο πολυεστιακός, ενώ η αfp ορού ήταν σε σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις σε πρώιμα στάδια, στοιχείο που έχει παρατηρηθεί και σε άλλες σειρές. 26 Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι οι υποψήφιοι πλήρους ίασης (στάδια 0 και Α κατά BCLC) παρουσιάζουν πενταετή επιβίωση 50 70% και αποτελούν το 40% των ασθενών με ΗΚΚ. 27 Στην ομάδα Β της μελέτης, οι ασθενείς σταδίου Α αποτέλεσαν το 23,1%, ενώ το άνω όριο 95% ΔΕ δεν υπερέβη το 36,0%. Το μικρότερο αυτό ποσοστό ενδεχομένως οφείλεται στο μικρό αριθμό ασθενών και συμβαμάτων στην κοόρτη, στην παρουσία ικανού ποσοστού ασθενών με ανεπαρκή στοιχεία ακριβούς ταξινόμησης και σε συστηματικό σφάλμα αναφοράς (παραπομπή ασθενούς εξ αρχής σε χειρουργικό κέντρο). Επί πλέον, στους ασθενείς σταδίου Α η επιβίωση στα 4 έτη ήταν <15%, ενώ στη διεθνή βιβλιογραφία για τα στάδια 0 και Α μαζί αναφέρονται ποσοστά πενταετούς επιβίωσης 50 70%. 2,12,27 Οι ασθενείς που ταξινομήθηκαν στα στάδια Β και C υπερέβησαν το αντίστοιχο ποσοστό 30% που αναφέρεται στη βιβλιογραφία, 2,12,27 το οποίο εν τούτοις προσεγγίζει το κατώτερο όριο 95% ΔΕ στο ποσοστό ασθενών της μελέτης. Παρομοίως, η μέση αναφερόμενη επιβίωση για τα στάδια αυτά είναι 20 και 11 μήνες, αντίστοιχα, 26 ενώ στους ασθενείς της ομάδας Β η επιβίωση για τα αντίστοιχα στάδια παρουσιάστηκε αυξημένη. Σημειώνεται ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ασθενείς εμφάνισαν καλή ηπατική λειτουργία (οι περισσότεροι σταδίου Α κατά Child-Pugh). Στην περίπτωση του σταδίου Β των ασθενών της μελέτης η αναφερόμενη στη βιβλιογραφία επιβίωση περιλαμβάνεται στο 95% ΔΕ, ενώ στους ασθενείς σταδίου C το κάτω όριο 95% μόλις υπερβαίνει την αντίστοιχη μέση τιμή που αναφέρεται στη βιβλιογραφία. 27 Τα διευρυμένα όρια 95% ΔΕ που παρατηρήθηκαν στη μελέτη οφείλονται στο μικρό αριθμό ασθενών και συμβαμάτων, συνολικά και κατά στάδιο, στα αντίστοιχα χρονικά σημεία παρατήρησης. Οι 38 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε ΧΜΕ αποτελούν άθροισμα των ασθενών σταδίου Β, σταδίου Α που υποτροπίασαν ή δεν ήταν κατάλληλοι ή δεν επιθυμούσαν άλλη θεραπεία και ορισμένων για τους οποίους δεν προέκυψαν ακριβή στοιχεία ταξινόμησης κατά τη διάγνωση. Το στάδιο Β παρουσίασε σημαντική ετερογένεια και για το λόγο αυτόν έχει πρόσφατα προταθεί η επιπρόσθετη ταξινόμηση των εν λόγω ασθενών σε τέσσερις υποομάδες (Β1 Β4). 28 Τα δεδομένα καταγραφής των ασθενών της ομάδας Β στη μελέτη δεν επέτρεψαν περαιτέρω ταξινόμηση του σταδίου Β σε υποομάδες και σύγκριση των καμπυλών επιβίωσης. Τα ποσοστά συνδρόμου μετά από (χημειο)εμβολισμό ήταν αντίστοιχα με εκείνα που έχουν αναφερθεί σε συστηματικές ανασκοπήσεις. 13 Νεότερες τεχνικές ΧΜΕ έχουν αναφερθεί στη βιβλιογραφία (με σφαιρίδια σταδιακής απελευθέρωσης του αντινεοπλασματικού παράγοντα ή με ύττριο-90), με υποσχόμενα αποτελέσματα. 29 Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα για την υπεροχή του ΧΜΕ έναντι εμβολισμού

7 474 Γ. ΝΑΛΜΠΑΝΤΙΔΗΣ και συν χωρίς αντινεοπλασματικό παράγοντα, για τη σχέση οφέλουςκόστους, καθώς και για το όφελος επιβίωσης ασθενών με πιο προχωρημένη ηπατική νόσο, όπως π.χ. βαθμολογίας 7 κατά Child-Pugh, οι οποίοι παρουσιάζουν άθροισμα αριθμού όγκων και μέγιστης διαμέτρου του μεγαλύτερου από αυτούς Σύμφωνα με την πρόταση της επιπρόσθετης ομαδοποίησης του σταδίου Β κατά BCLC, ορισμένοι ασθενείς (υποομάδες Β2 και Β3) πιθανόν να ωφελούνται από τη λήψη σοραφενίμπης. 28 Σε πρόσφατη μελέτη από ελληνικό ακαδημαϊκό κέντρο με χρήση σφαιριδίων DC Bead δοξορουβικίνης ως υλικό ΧΜΕ σε 71 ασθενείς με ΗΚΚ ακατάλληλους για θεραπεία πλήρους ίασης, 30 η επιβίωση στους 12 μήνες ήταν 97,05%, ποσοστό μεγαλύτερο από αυτό που παρατηρήθηκε στους ασθενείς της ομάδας Β που έλαβαν ένα κλασικό σχήμα ΧΜΕ, αλλά πολύ πλησίον του άνω ορίου του ΔΕ 95%. Η εισαγωγή στη θεραπευτική του ΗΚΚ του αναστολέα πολλαπλών κινασών, της σοραφενίμπης, υπήρξε σημαντική, επειδή έχει δώσει τη δυνατότητα της από του στόματος θεραπείας σε ασθενείς για τους οποίους ο ΧΜΕ δεν έχει αποτελεσματικότητα. 31 Αν και ο αριθμός των ασθενών που έλαβαν σοραφενίμπη είναι μικρός, τα ποσοστά εμφάνισης ΑΕ ή ΑΕ που οδήγησαν σε διακοπή της αγωγής είναι παρόμοια με αντίστοιχα στη βιβλιογραφία. 31 Στους ασθενείς που εμφάνισαν διάρροια δεν πραγματοποιήθηκε έλεγχος στεατόρροιας, ελαστάσης κοπράνων ή λιπάσης ορού, γιατί δεν ελέγχονται στο νοσοκομείο όπου διεξήχθη η μελέτη, ενώ η διάρροια υποχώρησε με διακοπή ή ελάττωση της δόσης του φαρμάκου. Αναφέρεται ότι οι αντιαγγειογενετικές δράσεις της σοραφενίμπης μπορεί να οδηγήσουν σε παγκρεατική ατροφία. 32 Στο μικρό αριθμό ασθενών που έλαβαν μετά από ΧΜΕ σοραφενίμπη ή όχι, τα δεδομένα δεν ήταν επαρκή, ώστε να καταδειχθεί ότι η λήψη του φαρμάκου σε προχωρημένη νόσο οδηγεί σε αυξημένη επιβίωση ασθενών που ήταν σταδίου Α ή Β (κατά BCLC) κατά τη διάγνωση. Η μελέτη εμφανίζει σημαντικούς περιορισμούς. Η σχετική μελέτη διεξήχθη εν μέρει αναδρομικά. Για τους ασθενείς της ομάδας Α δεν αναφέρονται στοιχεία σχετικά με τη χρώση που εφαρμόστηκε στην ιστολογική διάγνωση, στοιχείο που πιθανόν περιορίζει την εσωτερική εγκυρότητα της μελέτης. Για την ομάδα Β παρουσιάζεται μικρή ισχύς για την ανίχνευση στατιστικά σημαντικών διαφορών σε καμπύλες επιβίωσης μεταξύ των ασθενών διαφορετικών σταδίων του συστήματος BCLC και, αντίστοιχα, μικρός αριθμός συμβαμάτων. Αν και τμήμα παρακολούθησης των ασθενών πραγματοποιήθηκε προοπτικά, παρατηρήθηκε σημαντικό ποσοστό ασθενών της ομάδας Β με ασαφή ταξινόμηση. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει πιθανό συστηματικό σφάλμα δυσταξινόμησης. Η εξωτερική εγκυρότητα της μελέτης περιορίζεται από τις συνθήκες κάθε κέντρου, όπως η πρόσβαση των ασθενών, το είδος των παραγόντων που χρησιμοποιούνται στο ΧΜΕ, η δυνατότητα υπερεκλεκτικού καθετηριασμού των τροφοφόρων αρτηριών των όγκων και η δυνατότητα παρέμβασης είτε εξ αρχής είτε μετά από θεραπεία σε άλλο νοσοκομείο. Η εσωτερική εγκυρότητα περιορίζεται από την απουσία καταγραφής περιπτώσεων αναβολής συνεδριών ή επισκέψεων λόγω εκτάκτων συνθηκών ή τεχνικών δυσχερειών και ελλείψεων, καθώς και από την καταγραφή εργαστηριακών παραμέτρων, τόσο από τα πιστοποιημένα εργαστήρια του νοσοκομείου όσο και από άλλα εργαστήρια (για τα οποία η κατάσταση πιστοποίησης δεν ήταν γνωστή). Τα συγκεκριμένα στοιχεία ίσως επηρέασαν τα ποσοστά επιβίωσης και ΑΕ. Ωστόσο, δεν κατέστη εφικτή η ακριβής πρόβλεψη επίδρασής τους στα καταληκτικά σημεία της μελέτης. Τέλος, τα δεδομένα καταγραφής δεν επέτρεψαν ακριβή προσδιορισμό του χρόνου έναρξης της σοραφενίμπης (άμεσα ή καθυστερημένα) μετά από τον πρώτο αναποτελεσματικό ΧΜΕ, ώστε να εκτιμηθεί η ακριβής επίδραση του συνδυασμού φαρμάκου και χρόνου στην επιβίωση ασθενών σταδίου Β και C κατά BCLC. Συνοψίζοντας, σε αυτή την εν μέρει αναδρομική και εν μέρει προοπτική, μη παρεμβατική μελέτη κοόρτης παρουσιάστηκαν δευτερογενώς επεξεργασμένα δεδομένα επιβίωσης ασθενών με ΗΚΚ από το απώτερο παρελθόν και τεκμηριώθηκε η αυξημένη επιβίωση των ασθενών στο παρόν χρονικό διάστημα. Το σύστημα ταξινόμησης BCLC εφαρμόστηκε και προέβλεψε σε πραγματικές συνθήκες τη διαφορετική επιβίωση ασθενών διαφορετικών σταδίων. Ασθενείς που έλαβαν ΧΜΕ και σοραφενίμπη εμφάνισαν επιβίωση ανάλογη ή καλύτερη από αυτή που αναφέρεται σε άλλες μελέτες και παρόμοια ποσοστά και τύπο τοξικότητας. Η επίδραση στην επιβίωση νεότερων μεθόδων ΧΜΕ ή συνδυασμού αναστολέων πολλαπλών κινασών και ΧΜΕ σε διαφορετικά σχήματα και χρόνους έναρξης, αλλά και η σημασία της ακτινοθεραπείας στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και στην πρόοδο της νόσου σε συνδυασμό ή όχι με τις προηγούμενες μεθόδους, αποτελούν θέματα προς μελέτη στο άμεσο μέλλον.

8 ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ 475 ABSTRACT Survival of patients with hepatocellular carcinoma in Greece: The past and present and the value of the BCLC system in real-life staging G. NALMPANTIDIS, 1 A. AVGERINOS, 1 I. AVRAMIDIS, 1 D. KAPETANOS, 1 K. IATROU, 2 L. SAKKAS, 3 T. MARIS, 1 A. ILIAS 1 1 Department of Gastroenterology, 2 Department of Interventional Radiology, 3 Department of Pathology, Georgios Papanikolaou General Hospital, Thessaloniki, Greece Archives of Hellenic Medicine 2014, 31(4): OBJECTIVE To evaluate the survival and characteristics of patients with hepatocellular carcinoma (HCC) in two Greek cohorts, one in the distant past and one in the present, under real-life conditions. METHOD Survival analysis was conducted, retrospectively for 11 patients with HCC diagnosed between 1928 and 1938 (group A), and for 65 patients diagnosed with HCC between 2008 and 2013 (group B). For group B the relevant data were collected partly retrospectively and partly prospectively. The Barcelona Clinic Liver Cancer (BCLC) staging system was used for patients in group B.The characteristics of the patients, the type of treatment, the interim and overall survival and the toxicity of transarterial chemoembolization (TACE) of the tumor and sorafenib were studied. RESULTS Most of the patients with HCC were men. The mean age at diagnosis was 54.3 years in group A and 69.3 years in group B. Mean survival was 3.9 months in group A and 18 months in group B. Chronic hepatitis B (HBV) infection was the commonest risk factor in group B. Nodular HCC was the commonest type of disease in both groups. In most cases the diagnosis was based on dynamic imaging criteria. Targeted biopsy of the lesion was conducted in 16 cases (24.6%). In most patients in group B the cancer was classified as stage A. The median survival for stages A, B, C and D was 26, 24, 18 and 4 months respectively. TACE was undertaken in 38 patients (58.5%), most of who suffered from the postembolization syndrome. Sorafenib was prescribed to 16 patients (24.6%) in group B, the commonest side effects of which were diarrhea, fatigue and hand-foot syndrome. Data analysis from 11 patients (stage A or B at diagnosis) who had received TACE showed no increase in overall survival with sorafenib compared with 11 control subjects (p=0.57). CONCLUSIONS The age at diagnosis and the overall survival of patients with HCC appear to have increased in comparison with Use of the BCLC system, under real-life conditions, has helped to identify the best available treatment strategy for each patient and improve the prognosis. The toxicity of TACE and sorafenib in the study group was within the predicted range. The data analysis was not sufficiently powerful to detect overall survival benefit in patients with cancer diagnosed as stage A or B according to the BCLC system who received sorafenib after chemoembolization. Key words: Chemoembolization, Cirrhosis, Liver cancer, Survival Βιβλιογραφία 1. BOLONDI L. Epidemiology and pathogenesis: The path from cirrhosis to HCC. In: Di Bisceglie AM, Bolondi L, Cheng AL (eds) Liver disease: A handbook of HCC. Evolving Medicine, London, 2009: EL-SERAG HB. Hepatocellular carcinoma. N Engl J Med 2011, 365: FERLAY J, PARKIN DM, STELIAROVA-FOUCHER E. Estimates of cancer incidence and mortality in Europe in Eur J Cancer 2010, 46: ΝΑΛΜΠΑΝΤΙΔΗΣ Γ, ΤΑΛΟΥΜΤΖΗΣ Χ, ΗΛΙΑΣ Α. Παράγοντες κινδύνου ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Αρχ Ελλ Ιατρ 2011, 28: GOMAA AL, KHAN SA, TOLEDANO MB, WAKED I, TAYLOR-ROBIN- SON SD. Hepatocellular carcinoma: Epidemiology, risk factors and pathogenesis. World J Gastroenterol 2008, 14: BRUIX J, SHERMAN M; PRACTICE GUIDELINES COMMITTEE, AMERICAN ASSOCIATION FOR THE STUDY OF LIVER DISEASES. Management of hepatocellular carcinoma. Hepatology 2005, 42: ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ ΣΓ, ΜΠΑΛΟΥΡΔΑΣ ΘΑ. Περί των πρωτοπαθών καρκινωμάτων του ήπατος. Ελληνική Ιατρική 1939, 4: ΧΑΪΔΙΤΣ ΑΜ, ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ-ΒΑΓΙΩΝΑ Μ. Επιδημιολογία: Σχεδιασμός και μεθοδολογία έρευνας. Στο: Αρβανιτίδου- Βαγιωνά Μ (Συντ.) Κοινωνική και προληπτική Ιατρική. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2009: ANONYMOUS. World Medical Association Declaration of Helsinki: Ethical principles for medical research involving human subjects. JAMA 2000, 284: BRUIX J, SHERMAN M; AMERICAN ASSOCIATION FOR THE STUDY OF LIVER DISEASES. Management of hepatocellular carcinoma: An update. Hepatology 2011, 53: DI BISCEGLIE AM. Screening and diagnosis. In: Di Bisceglie AM,

9 476 Γ. ΝΑΛΜΠΑΝΤΙΔΗΣ και συν Bolondi L, Cheng AL (eds) Liver disease: A handbook of HCC. Evolving Medicine, London, 2009: FORNER A, LLOVET JM, BRUIX J. Hepatocellular carcinoma. Lancet 2012, 379: OLIVERY RS, WETTERSLEV J, GLUUD C. Transarterial (chemo)embolisation for unresectable hepatocellular carcinoma. Cochrane Database Syst Rev 2011, 3:CD LLOVET JM, RICCI S, MAZZAFERRO V, HILGARD P, GANE E, BLANC JF ET AL. Sorafenib in advanced hepatocellular carcinoma. N Engl J Med 2008, 359: LENCIONI R, LLOVET JM. Modified RECIST (mrecist) assessment for hepatocellular carcinoma. Semin Liver Dis 2010, 30: RAOUL JL, SANGRO B, FORNER A, MAZZAFERRO V, PISCAGLIA F, BOLONDI L ET AL. Evolving strategies for the management of intermediate-stage hepatocellular carcinoma: Available evidence and expert opinion on the use of transarterial chemoembolization. Cancer Treat Rev 2011, 37: SØRENSEN JB, KLEE M, PALSHOF T, HANSEN HH. Performance status assessment in cancer patients. An inter-observer variability study. Br J Cancer 1993, 67: PUGH RN, MURRAY-LYON IM, DAWSON JL, PIETRONI MC, WILLIAMS R. Transection of the oesophagus for bleeding oesophageal varices. Br J Surg 1973, 60: TROTTI A, COLEVAS AD, SETSER A, RUSCH V, JACQUES D, BUDACH V ET AL. CTCAE v3.0: Development of a comprehensive grading system for the adverse effects of cancer treatment. Semin Radiat Oncol 2003, 13: LLOVET JM, DI BISCEGLIE AM, BRUIX J, KRAMER BS, LENCIONI R, ZHU AX ET AL. Design and endpoints of clinical trials in hepatocellular carcinoma. J Natl Cancer Inst 2008, 100: NEWCOMBE RG. Two-sided confidence intervals for the single proportion: Comparison of seven methods. Stat Med 1998, 17: ΓΑΛΑΝΗΣ Π. Μελέτες κοόρτης. Αρχ Ελλ Ιατρ 2011, 28: ΓΑΛΑΝΗΣ Π, ΣΠΑΡΟΣ Λ. Κλινικοί πίνακες επιβίωσης. Αρχ Ελλ Ιατρ 2006, 23: KOUROUMALIS EA, SKORDILIS PG, MOSCHANDREA J, ALEXANDRA- KIS G, CHAROULAKIS N, TZARDI M ET AL. Natural history of advanced hepatocellular carcinoma in Crete. Association with hepatitis C virus. Eur J Gastroenterol Hepatol 1997, 9: ΛΙΟΣΗΣ Κ, ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Α, ΓΑΡΖΩΝΗΣ Π, ΠΑΠΑΜΙΧΑΗΛ Χ, ΑΓΓΕΛΗΣ Π, ΣΑΚΛΑΣ Π ΚΑΙ ΣΥΝ. Πρωτοπαθής καρκίνος ήπατος. Μελέτη 66 περιπτώσεων. Ιατρική Επιθεώρηση ΙΚΑ 1991, 2: ROBERTS LR. Hepatocellular carcinoma. In: Talley NJ, Lindor KD, Vargas HE (eds) Practical gastroenterology and hepatology. Liver and biliary disease. Wiley-Blackwell, Oxford, 2010: FORNER A, AYUSO C, REAL MI, SASTRE J, ROBLES R, SANGRO B ET AL. Diagnosis and treatment of hepatocellular carcinoma. Med Clin (Barc) 2009, 132: BOLONDI L, BURROUGHS A, DUFOUR JF, GALLE PR, MAZZAFERRO V, PISCAGLIA F ET AL. Heterogeneity of patients with intermediate (BCLC B) hepatocellular carcinoma: Proposal for a subclassification to facilitate treatment decisions. Semin Liver Dis 2012, 32: LENCIONI R. Loco-regional treatment of hepatocellular carcinoma. Hepatology 2010, 52: MALAGARI K, ALEXOPOULOU E, CHATZIMICHAIL K, HALL B, KOSKI- NAS J, RYAN S ET AL. Transcatheter chemoembolization in the treatment of HCC in patients not eligible for curative treatments: Midterm results of doxorubicin-loaded DC bead. Abdom Imaging 2008, 33: CABIBBO G, ROLLE E, DE GIORGIO M, GENCO C, PRESSIANI T, SPA- DA F ET AL. Management of cirrhotic patients with hepatocellular carcinoma treated with sorafenib. Expert Rev Anticancer Ther 2011, 11: HESCOT S, VIGNAUX O, GOLDWASSER F. Pancreatic atrophy a new late toxic effect of sorafenib. N Engl J Med 2013, 369: Corresponding author: G. Nalmpantidis, 24 Fanariou street, GR Thessaloniki, Greece

ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ (ΗΚΚ)

ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ (ΗΚΚ) ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ (ΗΚΚ) Ερωτήσεις (Μπορεί να υπάρχουν περισσότερες από μια σωστές απαντήσεις, οι σωστές απαντήσεις είναι με bold) 1) Τι ισχύει για τον ΗΚΚ: Α. Μπορεί να αναπτυχθεί μόνο επί κιρρωτικού

Διαβάστε περισσότερα

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Επιθηλιακά νεοπλάσματα με επικρατούσα νευροενδοκρινική διαφοροποίηση Συχνότητα εμφάνισης NET 1,9-5,76/100,000/

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασόπουλος ΝΑ 1, Καραμάνη-Πλουμπίδου ΑΒ 1, Μαλλιώρας Ι 1, Παπούδου-Μπάη Α 2, Παλιούρας Α 3, Στυλιανίδη ΜΧ 1, Γούσια Α 1,2, Γκλαντζούνης Γ 1,3

Αναστασόπουλος ΝΑ 1, Καραμάνη-Πλουμπίδου ΑΒ 1, Μαλλιώρας Ι 1, Παπούδου-Μπάη Α 2, Παλιούρας Α 3, Στυλιανίδη ΜΧ 1, Γούσια Α 1,2, Γκλαντζούνης Γ 1,3 ΚΛΙΝΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ (HKK) ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΗΚΑΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ (ΠΝΙ) Αναστασόπουλος ΝΑ 1, Καραμάνη-Πλουμπίδου ΑΒ

Διαβάστε περισσότερα

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Πότε και ποιους ασθενείς πρέπει κατά προτεραιότητα να θεραπεύσουµε,ώστε να επιτύχουµε την εξάλειψη των κλινικών επιπλοκών της νόσου (Καρκίνος & Κίρρωση) Σπήλιος Μανωλακόπουλος Γαστρεντερολόγος Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΥΠΟΤΡΟΠΩΝ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΚΙΡΣΩΝ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΥΠΟΤΡΟΠΩΝ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΚΙΡΣΩΝ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗ ΥΠΟΤΡΟΠΩΝ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΚΙΡΣΩΝ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δρ Δημήτρης Καπετάνος Γαστρεντερολογική Κλινική Γ.Ν. «Γεώργιος Παπανικολάου» Είναι απαραίτητη η πρόληψη; Κίνδυνος υποτροπής 60% σε 2 χρόνια Υψηλότερος τις

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη

Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη Πρακτική προσέγγιση ασθενών με ασκίτη Δρ. Βασίλειος Α. Σεβαστιανός Δ Παθολογική Κλινική Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ: Σύγχρονη Διερεύνηση και Αντιμετώπιση Ηπατικών Νοσημάτων και Συνδρόμων

Διαβάστε περισσότερα

13-14/10/2017 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ

13-14/10/2017 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ 1 ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 13-14/10/2017 17.00-18.00 Ανατομία-αγγείωση του ήπατος, αναγέννηση ήπατος Ν. Αρκαδόπουλος 18.00-19.00 Φυσιολογία ηπατικής λειτουργίας-χολικής έκκρισης Σπ. Ντουράκης 19.15-20.30

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΤΟΥΣ ΗΠΑΤΟΛΟΓΟΥΣ, ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ Πρόδρομος Χυτίρογλου Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Τμήματος Ιατρικής Α.Π.Θ. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΒΙΟΨΙΑΣ ΗΠΑΤΟΣ Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΙΣ ΒΙΟΧΗΜΙΚΗΣ-ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΜΕΤΑ ΕΝΔΑΡΤΗΡΙΑΚΟ ΧΗΜΕΙΟΕΜΒΟΛΙΣΜΟ.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΙΣ ΒΙΟΧΗΜΙΚΗΣ-ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΜΕΤΑ ΕΝΔΑΡΤΗΡΙΑΚΟ ΧΗΜΕΙΟΕΜΒΟΛΙΣΜΟ. 12-14/11/2015 ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΙΣ ΒΙΟΧΗΜΙΚΗΣ-ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΜΕΤΑ ΕΝΔΑΡΤΗΡΙΑΚΟ ΧΗΜΕΙΟΕΜΒΟΛΙΣΜΟ. Μοσχούρης I. 1, Παπαδάκη Μ. 1, Μαρμαρίδου Κ. 1, Κορνέζος Ι. 1,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013 Γαστροστομία Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός Δεκέμβριος, 2013 ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ Νευρολογικές παθήσεις Ογκολογικές παθήσεις Άλλες κλινικές καταστάσεις Α.Ε.Ε. Όγκοι ώτων Ανορεξία/ Άρνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ.

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ 1 Hepatobiliary and Pancreatic Surgical Department, Oxford Radcliffe Hospitals NHS Foundation Trust, UK., 2 Institute of Liver Studies, King s College Hospital, School of Medicine,

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

Hepatitis B virus infection and waste collection: prevalence, risk factors, and infection pathway. Rachiotis G, Papagiannis D, Markas D, Thanasias E, Dounias G, Hadjichristodoulou C. Source Medical Faculty,

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ HCV σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο 170 εκατομμύρια (2-3% παγκ.

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμία και άνοια Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Επιδημιολογία άνοιας Υπολογίζεται ότι 24,3 εκατομμύρια άτομα στον

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ 1 ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Αθήνα, 23-24/10/2015 17.00-17.30 Ανατομία-αγγείωση του ήπατος, αναγέννηση ήπατος Ν. Αρκαδόπουλος 17.30-18.15 Φυσιολογία ηπατικής λειτουργίας-χολικής έκκρισης Σπ. Ντουράκης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή. Ονοματεπώνυμο: Αργυρώ Ιωάννου. Επιβλέπων καθηγητής: Δρ. Αντρέας Χαραλάμπους ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Διερεύνηση της αποτελεσματικότητας εναλλακτικών και συμπληρωματικών τεχνικών στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής σε άτομα με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Σ. Θ. Λιάτης Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός ιστολογικής εξέλιξης χρόνιας ηπατίτιδας C και ευαίσθητεςυποοµάδες ασθενών

Ρυθµός ιστολογικής εξέλιξης χρόνιας ηπατίτιδας C και ευαίσθητεςυποοµάδες ασθενών Ρυθµός ιστολογικής εξέλιξης χρόνιας ηπατίτιδας C και ευαίσθητεςυποοµάδες ασθενών Βάνα Σύψα Επίκουρη Καθηγήτρια Επιδηµιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδηµιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοσκομείο «Ιπποκράτειο» 3

Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοσκομείο «Ιπποκράτειο» 3 Αποτελεσματικότητα και έκβαση προφυλακτικής αντιιικής αγωγής σε HBsAg αρνητικούς/anti-hbc θετικούς ασθενείς που λαμβάνουν χημειοθεραπεία: μελέτη καθημερινής πρακτικής Παπαδόπουλος Ν 1, Deutsch M 2, Μανωλακόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 27 Ιανουαρίου 2012

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 27 Ιανουαρίου 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 27 Ιανουαρίου 2012 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L).

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L). Η GSK έλαβε άδεια κυκλοφορίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πρόσθετη ένδειξη του Revolade (eltrombopag) ως την πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία για τη θρομβοπενία που σχετίζεται με τη χρόνια ηπατίτιδα C Η GlaxoSmithKline

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ.

ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΑΝΤΙΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Σταματελάτου Mαρία, Κοντολαιμάκη Καλλιόπη, Δασενάκη Μαρία. Παθολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου- Κέντρου Υγείας Σητείας, Σητεία ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Λυμπερόπουλος Γ.Ν.Α «Γ.Γεννηματάς»

Κ. Λυμπερόπουλος Γ.Ν.Α «Γ.Γεννηματάς» Κ. Λυμπερόπουλος Γ.Ν.Α «Γ.Γεννηματάς» Χολαγγειοκαρκίνωμα Ιστολογικά τα χολαγγειοκαρκινώματα αποτελούνται απο: Κύτταρα βλεννοεκκριτικού αδενοκαρκινώματος Ινώδη συνδετικό ιστό σε άλλοτε άλλη αναλογία Τα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου

Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου ΜΟΝΑΔΑ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ, Α ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» Γ.Ν.Α. Δουλάμη Γεωργία, Θεοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 5/2013 (28 Ιανουαρίου - 2 Φεβρουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 5/2013 (28 Ιανουαρίου - 2 Φεβρουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 5/2013 (28 Ιανουαρίου - 2 Φεβρουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1,

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1, 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Ογκολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση είναι μια συνήθης επιπλοκή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΑ ΕΠΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ-ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΟΞΕΙΑ ΕΠΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ-ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΞΕΙΑ ΕΠΙ ΧΡΟΝΙΑΣ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ-ΘΕΡΑΠΕΙΑ Αλεξάνδρα Αλεξοπούλου Επίκουρη Καθηγήτρια Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ CANONIC STUDY 1343 ασθενείς

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Παχυσαρκία και νεφρική νόσος ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Κριτήρια* Η διαπίστωση για 3 μήνες: Νεφρικής βλάβης GFR < 60 ml/min/1.73m2 με ή χωρίς νεφρική

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηκωνσταντίνου Θωμάς, ειδικευόμενος Παθολογίας Παθολογική κλινική Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (ΨΝΘ)

Χατζηκωνσταντίνου Θωμάς, ειδικευόμενος Παθολογίας Παθολογική κλινική Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (ΨΝΘ) ΙΑΤΡΕΙΟ-ΔΥΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ ΠΛΗΘΥΣΜΟΙ; ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Χατζηκωνσταντίνου Θωμάς, ειδικευόμενος Παθολογίας Παθολογική κλινική Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (ΨΝΘ) ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Άσκηση Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Γ. Γεωργιόπουλος, Ι. Σκούµας, Ι. Κουτάγιαρ, Ν. Ιωακειµίδης, Ν. Σκληρός, Χ. Στεφανάδης, Δ.

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Γ. Γεωργιόπουλος, Ι. Σκούµας, Ι. Κουτάγιαρ, Ν. Ιωακειµίδης, Ν. Σκληρός, Χ. Στεφανάδης, Δ. Πρόγνωση µελλοντικών καρδιαγγειακών συµβάντων µε τα επίπεδα της προπρωτεΐνης κονβερτάση σουµπτιλισίνη/κεξίνη 9 στο πλάσµα: µια συστηµατική ανασκόπηση και µετα-ανάλυση µελετών Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου

Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Επιπλοκή Ιατρικής Πράξης - Θεραπευτικός Κίνδυνος Ιατρικό Σφάλμα Lege Artis Ιατρική Πράξη: Χρήσιμες Ιατρικές Έννοιες για τους Εφαρμοστές του Δικαίου Βασίλειος Κ. Ταρλατζής Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΎΠΟΥ 2. Α. Σωτηρόπουλος1, Χ. Ταμβάκος1, Α. Κουτσοβασίλης1, Α. Μπούσμπουλα2,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ Β Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν.Α. "Γ. Γεννηματάς", Αθήνα Εισαγωγή Ο καρκίνος του ορθού αποτελεί μια συχνή αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες, με συνεχώς αυξανόμενο επιπολασμό τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

Επιδηµιολογικά δεδοµένα και οικονοµικές επιπτώσεις στην ΚΑ

Επιδηµιολογικά δεδοµένα και οικονοµικές επιπτώσεις στην ΚΑ 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο Επιδηµιολογικά δεδοµένα και οικονοµικές επιπτώσεις στην ΚΑ ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΓΙΑΝΝΑΚΟΣ, MD, PhD Ιατρείο Καρδιακής Ανεπάρκειας Γ Πανεπιστηµιακή Καρδιολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση αναιμίας, λευκοκυττάρωσης και θρομβοκυττάρωσης στην επιβίωση ασθενών μετά από εκτομή καρκίνου του πνεύμονα

Επίδραση αναιμίας, λευκοκυττάρωσης και θρομβοκυττάρωσης στην επιβίωση ασθενών μετά από εκτομή καρκίνου του πνεύμονα Πρωτότυπη Εργασία Επίδραση αναιμίας, λευκοκυττάρωσης και θρομβοκυττάρωσης στην επιβίωση ασθενών μετά από εκτομή καρκίνου του πνεύμονα Tatjana N. Adžić 1, Gordana D. Radosavljević-Ašić 1, Jelena M. Stojšić

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΝΕΤ. NET ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ. Ιωσήφ Σγουρός Παθολόγος- Ογκολόγος Επιμελητής Α ΓΟΝΚ «Οι Άγιοι Ανάργυροι»

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΝΕΤ. NET ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ. Ιωσήφ Σγουρός Παθολόγος- Ογκολόγος Επιμελητής Α ΓΟΝΚ «Οι Άγιοι Ανάργυροι» ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΝΕΤ. NET ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Ιωσήφ Σγουρός Παθολόγος- Ογκολόγος Επιμελητής Α ΓΟΝΚ «Οι Άγιοι Ανάργυροι» ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Νοέμβριος 2012 Άντρας 54 ετών Αιτία προσέλευσης στο

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ. Αζναουρίδης, Π. Πιέτρη, Ν. Ιωακειμίδης, Π. Ξαπλαντέρης, Χ. Στεφανάδης

Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ. Αζναουρίδης, Π. Πιέτρη, Ν. Ιωακειμίδης, Π. Ξαπλαντέρης, Χ. Στεφανάδης Σχέση ανάμεσα στον εμβολιασμό έναντι του πνευμονιόκοκκου και την εμφάνιση καρδιαγγειακών συμβάντων: μετα-ανάλυση και συστηματική ανασκόπηση προοπτικών μελετών Δ. Τερεντές-Πρίντζιος, Χ. Βλαχόπουλος, Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οι σκοποί της Εταιρείας μας είναι επιστημονικοί και κοινωνικοί και αφορούν στην:

Οι σκοποί της Εταιρείας μας είναι επιστημονικοί και κοινωνικοί και αφορούν στην: Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τη συχνότερη νεοπλασματική νόσο που προσβάλλει τις γυναίκες, με αρνητικές επιπτώσεις όχι μόνο για την ίδια την ασθενή, αλλά και για το οικογενειακό και φιλικό της περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 19 Απριλίου 2012

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 19 Απριλίου 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 19 Απριλίου 2012 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών δεδομένων

Διαβάστε περισσότερα

14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο

14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο Οφέλη της προσθήκης της Ιβαµπραδίνης σε ασθενείς µε καρδιακή ανεπάρκεια και µειωµένο κλάσµα εξώθησης υπό βέλτιστη φαρµακευτική αγωγή. Καρβούνης, Β. Γραµµατικού,

Διαβάστε περισσότερα

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf]

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf] Σχεδιασμός Μελέτης Φάσης 3, τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo, μελέτη Ξεχωριστές μελέτες επαγωγής ύφεσης και συντήρησης Διενεργήθηκε σε 211 ιατρικά κέντρα σε 34 χώρες από το 2008-2012

Διαβάστε περισσότερα

Διασφαγιτιδική Ενδοηπατική Πυλαιοσυστηματική Αναστόμωση (TIPS). Η επεμβατική αντιμετώπιση της πυλαίας υπέρτασης

Διασφαγιτιδική Ενδοηπατική Πυλαιοσυστηματική Αναστόμωση (TIPS). Η επεμβατική αντιμετώπιση της πυλαίας υπέρτασης Διασφαγιτιδική Ενδοηπατική Πυλαιοσυστηματική Αναστόμωση (TIPS). Η επεμβατική αντιμετώπιση της πυλαίας υπέρτασης Ηλίας Ν Μπρούντζος Καθηγητής Β Εργαστήριο Ακτινολογίας, ΕΚΠΑ, Γενικό Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Σημαντικά Σημεία ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΟΝΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Η δηλούμενη επίπτωση της ελονοσίας στην Ελλάδα παρουσιάζει αυξητική τάση. Για την πενταετία

Διαβάστε περισσότερα

Παρενέργειες (μεταβολικές και μη) από τη χορήγηση ΤΚΙς

Παρενέργειες (μεταβολικές και μη) από τη χορήγηση ΤΚΙς Αθήνα 2015 Παρενέργειες (μεταβολικές και μη) από τη χορήγηση ΤΚΙς Δρ. Καλλιόπη Παζαΐτου Παναγιώτου Ενδοκρινολόγος Συντονίστρια Διευθύντρια Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Ενδοκρινικής Ογκολογίας ΑΝΘ «Θεαγένειο»

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 19 Ιανουαρίου 2012

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 19 Ιανουαρίου 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 19 Ιανουαρίου 2012 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαδερμική επεμβατική αντιμετώπιση ασθενών της τέταρτης ηλικίας

Διαδερμική επεμβατική αντιμετώπιση ασθενών της τέταρτης ηλικίας Διαδερμική επεμβατική αντιμετώπιση ασθενών της τέταρτης ηλικίας Ν. Τσιγαρίδας, Α. Ράμμος, Β. Μελαδίνης, Κ. Σταμάτης, Β. Τελάκη, Κ.Σιόγκας Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Χατζηκώστα, Καρδιολογική Κλινική, Ιωάννινα

Διαβάστε περισσότερα

Indications for HIPEC in HPB Cancer: if any.

Indications for HIPEC in HPB Cancer: if any. Indications for HIPEC in HPB Cancer: if any. Ιωάννης Δ. Σπηλιώτης, MD, PhD Συντονιστής Διευθυντής Α Χειρουργικής Κλινικής Ειδικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Πειραιά ΜΕΤΑΞΑ ΧΩΡΙΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ Κυτταρομειωτική

Διαβάστε περισσότερα

State of the art: Απεικόνιση στον ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Ευάγγελος Χαρταμπίλας Ακτινολόγος, Βιοκλινική Θεσσαλονίκης

State of the art: Απεικόνιση στον ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Ευάγγελος Χαρταμπίλας Ακτινολόγος, Βιοκλινική Θεσσαλονίκης State of the art: Απεικόνιση στον ηπατοκυτταρικό καρκίνο Ευάγγελος Χαρταμπίλας Ακτινολόγος, Βιοκλινική Θεσσαλονίκης Ο ρόλος του ακτινολόγου Τακτική παρακολούθηση ασθενών υψηλού κινδύνου Έγκαιρη κι ακριβής

Διαβάστε περισσότερα

Α' Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών. Τµήµα Επιστήµης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο

Α' Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών. Τµήµα Επιστήµης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Βραχυπρόθεσµη και µακροπρόθεσµη πρόγνωση Οξέος Στεφανιαίου Συνδρόµου ανάλογα µε τη βαρύτητα της νόσου: επιδηµιολογική µελέτη Hellenic Heart Failure study. Μ. Κούβαρη 1,2, Χ. Χρυσοχόου 1, Π. Αγγελόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Απάντηση. Συγχρονική μελέτη

Απάντηση. Συγχρονική μελέτη Ερώτηση Ποιο είδος μελέτης και γιατί θεωρείτε πως είναι το καταλληλότερο για την εκτίμηση της συχνότητας του διαβήτη τύπου 2 στον πληθυσμό μιας πόλης; Περιγράψτε συνοπτικά (εντός 100 λέξεων) τον σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινολογική Εκτίμηση Ανταπόκρισης Νόσου στη Θεραπεία: RECIST Κριτήρια

Ακτινολογική Εκτίμηση Ανταπόκρισης Νόσου στη Θεραπεία: RECIST Κριτήρια Ακτινολογική Εκτίμηση Ανταπόκρισης Νόσου στη Θεραπεία: RECIST Κριτήρια Η απεικόνιση αποτελεί σημαντικό βιολογικό δείκτη ανταπόκρισης στη θεραπεία, είτε στα πλαίσια της καθημερινής κλινικής πράξης είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

6ο Διαβητολογικό. Συνέδριο. 20 έως 22 Νοεμβρίου 2009. Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη. Κάνουμε το σωστό; Πάτρα.

6ο Διαβητολογικό. Συνέδριο. 20 έως 22 Νοεμβρίου 2009. Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη. Κάνουμε το σωστό; Πάτρα. Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Διαβητολογικό Κέντρο 6ο Διαβητολογικό Συνέδριο Σακχαρώδης Διαβήτης Γνώση βασισμένη στην ένδειξη Κάνουμε το σωστό; Ενα διαχρονικό δίλημμα

Διαβάστε περισσότερα

¹ Ά Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ν.Α. Ιπποκράτειο ²Μονάδα Μικροχειρουργικής, Νοσοκομείο Κ.Α.Τ Αθηνών

¹ Ά Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ν.Α. Ιπποκράτειο ²Μονάδα Μικροχειρουργικής, Νοσοκομείο Κ.Α.Τ Αθηνών ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΑΝΕΓΧΕΙΡΗΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΑΥΤΟ ΙΑΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΔΟΠΡΟΘΕΣΗΣ Βρακοπούλου Γαβριέλλα- Ζωή ¹, Δουλάμη Γεωργία¹,Λαρεντζάκης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Δευτέρα 09 Φεβρουαρίου 2015 09.00-09.45 Απεικόνιση αλλοιώσεων ήπατος : Καλοήθειες, Κακοήθειες, Σπάνιοι όγκοι Ι Κουρέας Α. Επ. Καθηγητής Ακτινολογίας, Ε.Κ. Παν. Αθηνών 10.00-10.45 Απεικόνιση αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease)

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) EΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙ ΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ 7 Νοεµβρίου 2007, Αθήνα Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) Ντίνα Τηνιακού Εργαστήριο Ιστολογίας & Εµβρυολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα

Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα Προσδιοριστής Το χαρακτηριστικό (συγγενές, περιβαλλοντικό ή συμπεριφοράς) των ατόμων από το οποίο εξαρτάται η συχνότητα εμφάνισης της μελετώμενης έκβασης Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα Έκθεση Μελετώμενος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ Επιστημονικά πορίσματα Λόγω των αλληλεπικαλυπτόμενων τρόπων μετάδοσης, η συλλοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας В (HBV) και τον ιό της ηπατίτιδας C (HCV) δεν είναι ασυνήθιστη.

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Στις απορίες μας απαντά ο κος Θεμιστοκλής Σ. Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός

Στις απορίες μας απαντά ο κος Θεμιστοκλής Σ. Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός Στις απορίες μας απαντά ο κος Θεμιστοκλής Σ. Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός Όταν μιλάμε για σκωληκοειδίτιδα αναφερόμαστε στη φλεγμονή της σκωληκοειδούς απόφυσης του τυφλού που οφείλεται σε απόφραξη του

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 03/2011 (17-23 Ιανουαρίου 2011)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 03/2011 (17-23 Ιανουαρίου 2011) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 03/2011 (17-23 Ιανουαρίου 2011) Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών δεδομένων της χώρας μας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού Η Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού εορτάζεται από το 2006 κάθε χρόνο τη δεύτερη Πέμπτη του Μαρτίου στοχεύοντας στην κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ: ΕΝΑΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ: ΕΝΑΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ: ΕΝΑΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΒΑΣΙΣΜΕΝΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ESMO Αυτός ο οδηγός για ασθενείς προετοιμάστηκε από την Αντικαρκινική

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 9 Φεβρουαρίου 2012

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 9 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 9 Φεβρουαρίου 2012 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Οικογενής καρκίνος του μαστού σε Κύπριες ασθενείς Μοντέλο προοπτικού μαζικού ελέγχου για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

κ. Χαράλαμπος Καρβούνης

κ. Χαράλαμπος Καρβούνης κ. Χαράλαμπος Καρβούνης Καθηγητής Καρδιολογίας, Διευθυντής Α Καρδιολογικής Κλινικής Π.Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ» Χ. Καρβούνης 1, Β. Γραμματικού 2, E. Καλλίστρατος 2, Σ. Αδαμόπουλος 3 1: Π.Γ.Ν.Θ. «ΑΧΕΠΑ»,

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 46/2016 (14 20 Νοεμβρίου 2016)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 46/2016 (14 20 Νοεμβρίου 2016) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 46/2016 (14 20 Νοεμβρίου 2016) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2016-2017 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ Μεγάλος Ηπατοκυτταρικός Καρκίνος (10cm) στο Δεξιό Λοβό του Ήπατος σε Υπερήλικα Ασθενή (74 ετών). Αντιμετώπιση με Δεξιά Ηπατεκτομή.

Πολύ Μεγάλος Ηπατοκυτταρικός Καρκίνος (10cm) στο Δεξιό Λοβό του Ήπατος σε Υπερήλικα Ασθενή (74 ετών). Αντιμετώπιση με Δεξιά Ηπατεκτομή. (10cm) στο Δεξιό Λοβό Ασθενή (74 ετών). Μαχιά Γεωργία, Μεταξάς Θεόδωρος, Χειρουργικό και Αναισθησιολογικό Τμήμα, Euromedica «Κυανούς Σταυρός, Θεσσαλονίκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini,

Κανένα για αυτήν την παρουσίαση. Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, Κανένα για αυτήν την παρουσίαση Εκπαιδευτικές-ερευνητικές-συμβουλευτικές επιχορηγήσεις την τελευταία διετία: Abbvie,Novartis, MSD, Angelini, 2 Κυκλοσπορίνη-θεραπευτικές ενδείξεις 3 Θεραπεία σοβαρών μορφών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΜΕΤΑ απο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΚΑΡΔΙΑΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΟΞΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΜΕΤΑ απο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΚΑΡΔΙΑΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΟΞΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΜΕΤΑ απο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΚΑΡΔΙΑΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μ. Μοσχοπούλου1, Φ. Αμπατζίδου1, Χ. Λουτράδης3, Α. Μπούτου2, Χ. Κουτσογιαννίδης1, Κ. Κώτσα4, Κ.

Διαβάστε περισσότερα

ακτινοθεραπεία & καρκίνος παγκρέατος παρόν & μέλλον Ιωάννης Γεωργακόπουλος Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος

ακτινοθεραπεία & καρκίνος παγκρέατος παρόν & μέλλον Ιωάννης Γεωργακόπουλος Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος ακτινοθεραπεία & καρκίνος παγκρέατος παρόν & μέλλον Ιωάννης Γεωργακόπουλος Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος δήλωση συμφερόντων δηλώνω ότι δεν έχω (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής ομάδας) ή μέλος

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 2 Φεβρουαρίου 2012

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 2 Φεβρουαρίου 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 2 Φεβρουαρίου 2012 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Ιατροφαρμακευτική δαπάνη & αποδοτική κατανομή των πόρων στην ΠΦΥ

Ιατροφαρμακευτική δαπάνη & αποδοτική κατανομή των πόρων στην ΠΦΥ Ιατροφαρμακευτική δαπάνη & αποδοτική κατανομή των πόρων στην ΠΦΥ Η διαχείριση της φαρμακευτικής καινοτομίας: η αναζήτηση της ισορροπίας ανάμεσα στην ποιότητα & την αποδοτικότητα Εισαγωγή Η κατάρρευση της

Διαβάστε περισσότερα