Zulkarnain bin Jamaluddin

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Zulkarnain bin Jamaluddin"

Transcript

1 Zulkarnain bin Jamaluddin Edisi Guru Modifikasi mengikut perubahan pendidikan masa kini Cetakan Pertama NAMA:... TINGKATAN:... SEKOLAH:... Zulkarnain

2 KANDUNGAN BAB TAJUK MS 1 Pengenalan Kepada Biologi Kajian Biologi Penyiasatan Saintifik 5 2 Struktur Dan Organisasi Sel Struktur Dan Fungsi Sel Organisasi Sel 20 3 Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma Dalam Kehidupan 39 Seharian 4 Komposisi Kimia Dalam Sel Komposisi Kimia Dalam Sel Karbohidrat Protein Lipid Enzim 61 5 Pembahagian Sel Mitosis Meiosis 68 6 Nutrisi Jenis-Jenis Nutrisi Gizi Seimbang Malnutrisi Pencernaan Makanan Penyerapan Dan Asimilasi Hasil Pencernaan Makanan Pembentukan Tinja Dan Penyahtinjaan Menilai Tabiat Pemakanan Kepentingan Makronutrien Dan Mikronutrien Dalam Tumbuhan Fotosintesis Mekanisme Fotosintesis Faktor-Faktor Yang Mempengaruhi Fotosintesis Teknologi Dalam Pengeluaran Makanan Perkembangan Teknologi Dalam Pemprosesan Makanan 122 Zulkarnain

3 BAB TAJUK MS 7 Respirasi Proses Respirasi Dalam Penghasilan Tenaga Struktur Respirasi Dalam Mekanisme Pernafasan Dalam Manusia Dan 133 Haiwan 7.3 Pertukaran Gas Merentas Permukaan Respiarasi Dan Pengangkutan Gas 145 Dalam Badan Manusia 7.4 Mekanisme Kawal Atur Respirasi Kepentingan Mengekalkan Sistem Respirasi Yang Sihat Respirasi Dalam Tumbuhan Ekosistem Dinamik Komponen Abiosis Dan Biosis Dalam Persekitaran Pengkolonian Dan Sesaran Dalam Suatu Ekosistem Ekologi Populasi Biokepelbagaian Impak Mikroorganisma Terhadap Kehidupan Ekosistem Terancam Aktiviti Manusia Yang Mengancam Ekosistem Fenomena Kesan Rumah Hijau Dan Penipisan Lapisan Ozon Kepentingan Pengurusan Terancang Aktiviti Pembangunan Dan Ekosistem 197 Zulkarnain

4 Biodata Penulis Zulkarnain bin Jamaluddin berasal dari Kuantan telah mendapat pendidikan awal di SK Panching Selatan ( ), SMK Panching Selatan (SMK Seri Panching)( ), Pusat Matrikulasi (UKM) Kuala Pilah ( ) dan seterusnya melanjutkan pengajian di Universiti Kebangsaan Malaysia, Bangi pada tahun 1998 hingga 2001 dan mendapat Ijazah Sarjana Muda Sains dengan Pendidikan (Biologi). Memulakan kerjaya sebagai pendidik di SMK Dato Mahmud Mat, Pekan dari tahun 2001 hingga Di situ, beliau diamanahkan untuk mengajar Sains Menengah Atas dan Biologi tingkatan 4 dan 5. Kemudian pada tahun 2007, beliau bertukar ke SMK Seri Pekan hingga Di sini, beliau pernah mengajar Matematik, Sains dan Biologi. Selepas 8 tahun mencurahkan khidmat bakti di SMK Seri Pekan, beliau telah ditukarkan pula ke SMK Tengku Abdullah, Pekan mulai Disember 2014 hingga kini. Modul Sempoi Biologi tingkatan 4 ini adalah edisi ketiga yang dihasilkan oleh penulis dengan cetakan pertama. Modul ini mengetengahkan kaedah pembelajaran yang berfokus dan terarah selari dengan huraian sukatan pelajaran yang ditetapkan oleh Kementerian Pendidikan Malaysia. Modul ini juga mengandungi beberapa soalan biologi kertas 2 daripada SPM sebenar yang disusun mengikut sub-topik mengikut kaedah Mastery Learning untuk memudahkan penguasaan murid. Semoga penghasilan Modul Sempoi Biologi tingkatan 4 ini membantu murid mencapai kecemerlangan dalam SPM. Selamat Belajar, Semoga Berjaya!..Biology is easy....biologi itu sempoi.. Zulkarnain

5 BAB 1 PENGENALAN KEPADA BIOLOGI 1.1 Kajian Biologi 1. Perkataan Biologi berasal daripada dua kata dasar bahasa Yunani, iaitu bios dan logos. 2. Bios bermaksud kehidupan dan logos bermaksud kajian mengenai kehidupan. Kepentingan penyelidikan biologi 1. Memahami dengan lebih baik bagaimana badan manusia berfungsi 2. Mengetahui cara merawat penyakit 3. Menyelamatkan spesies terancam yang hampir pupus 4. Menguruskan masalah berkaitan dengan persekitaran dengan lebih baik Bidang kajian dalam biologi Mikrobiologi Biotek nologi Biokimia Zoologi Perubatan Botani Biologi Anatomi Ekologi Genetik Taksonomi Fisiologi Zulkarnain

6 Kerjaya yang berkaitan dengan biologi 1.2 Penyiasatan Saintifik 1. Kemahiran saintifik dibahagikan kepada dua komponen iaitu kemahiran proses sains dan kemahiran manipulatif. 2. Kemahiran proses sains melibatkan kemahiran pemikiran secara kritis, analitis dan kreatif yang membolehkan seseorang ahli sains merumus persoalan dan mencari jawapan serta penerangan untuk sesuatu fenomena dengan cara yang sistematik. 3. Kemahiran manipulatif merupakan psikomotor yang membolehkan ahli sains menjalankan sesuatu penyiasatan saintifik. Kaedah saintifik Langkah- langkah dalam penyiasatan saintifik: 1. Mengenal pasti masalah 8. Mentafsir data 9. Membuat kesimpulan 2. Membuat hipotesis 7. Menganalisis data 10. Menulis laporan 3. Merancang penyiasatan 6. Mengumpulkan data 4. Mengenal pasti dan mengawal pemboleh ubah 5. Menjalankan eksperimen Zulkarnain

7 Kemahiran proses sains Sikap saintifik dan nilai-nilai murni Kemahiran manipulatif Zulkarnain

8 BAB 2 STRUKTUR SEL DAN ORGANISASI SEL 2.1 Struktur dan Fungsi Sel Lukiskan gambarajah sel tumbuhan Dinding sel Vakuol Membran sel Jalinan endoplasma kasar Ribosom Jasad Golgi Nukleus Sitoplasma Kloroplas Mitokondrion Jalinan endoplasma licin Lukiskan gambarajah sel haiwan Membran sel Jasad Golgi Sitoplasma Mitokondrion Nukleus Ribosom Jalinan endoplasma kasar Jalinan endoplasma licin Zulkarnain

9 Organel dan bukan organel yang ada dalam sel tumbuhan dan sel haiwan: Organel/ Bukan Organel Struktur Fungsi Membran PlaSma (SPM) S=Semi -Separa telap -dwilapisan fosfolipid/ Membenarkan sebahagian bahan masuk- keluar sel. P=Permeable/Phospholipid, M=Model Mozek Bendalir* protein/kolesterol -dinamik/ bersifat bendalir/ keanjalan SitoplaSMa (SMS) -sap sel mengandungi Medium tindak balas kimia. S=Sap sel, S=Salt=garam M=Mineral/medium air dan mineral. MiTOkondrion (MOT) -Bentuk bujur Menjana tenaga O=Oval=bujur M=menjana, T=Tenaga -Dua lapisan membran Jalinan EndosPlasmA Kasar (JPA) -vesikel angkutan - ribosom melekat Mengangkut protein ke Jasad Golgi J=Jasad Golgi P=Protein, A=Angkut padanya. Jalinan EndoplaSma Licin -tiada ribosom Mensintesis lipid (SiLi) S=Sintesis, L=Lipid RiboSoM (RiSM) -kecil dan melekat Mensintesis protein R=Repair tissue by Protein S=Sintesis M=Melekat pada Jalinan EK. JAsad GolGi (AGKPB) A=Angkut G=GliKoProtein K=KarBohidrat P=Protein, Proses B=Bungkus Aku Guru Kanan Panitia Biologi -Jalinan berbentuk matriks yang mengandungi vesikel rembesan Mengubah suai protein kepada enzim. Membungkus enzim ke dalam vesikel rembesan. Bergerak dan bergabung dgn membran plasma. Untuk dirembes ke luar sel. NukleuS S=Semua Mengandungi membran nukleus, nukleolus dan nukleoplasma. Mengawal semua aktiviti sel Zulkarnain

10 Organel yang berbeza antara sel tumbuhan(setu) dan sel haiwan(seha): Organel Struktur Fungsi Dinding sel (SeTu) -Gentian selulosa yang liat dan kuat. -Telap sepenuhnya. Memastikan sel kekal dan tidak mudah pecah. Kloroplas (SeTu) -Mengandungi stroma dan grana. -dua lapisan membran. Memerangkap cahaya untuk fotosintesis. Vakuol (SeTu) - Kantung berisi cecair (sap sel) yang dikelilingi oleh membran separa telap yang disebut tonoplas. Sap sel menyokong tumbuhan herba supaya tidak layu dengan mudah. - Sap sel mengandungi air, asid organik, gula, asid amino, garam mineral, bahan buangan dan pigmen. Sentriol (SeHa) -Mula terbentuk pada peringkat profasa mitosis sel haiwan. Menghasilkan gentian gelendong. Lisosom (SeHa) -Mengandungi enzim lisozim. Mencernakan organel rosak. Membandingkan dan membezakan struktur sel haiwan dengan sel tumbuhan. Persamaan Kedua-dua sel mengandungi mitokondrion, jalinan endoplasma kasar, jalinan endoplasma licin, ribosom, nukleus, membran plasma, sitoplasma dan jasad Golgi. Perbezaan Sel haiwan Struktur Sel tumbuhan Berubah-ubah Bentuk Tetap Tiada Dinding sel Ada Tiada Vakuol Ada Tiada Kloroplas Ada Glikogen Simpanan makanan Kanji Zulkarnain

11 SPM 2005 (Struktur) 1. Rajah menunjukkan organel-organel yang terlibat semasa sintesis dan rembesan suatu enzim dalam satu sel haiwan. (a) Namakan organel yang berlabel P dan R. P:Jasad Golgi R:.Vesikel rembesan [2 markah] (b)(i) Nyatakan fungsi organel S. Menghasilkan tenaga semasa sintesis protein. [2 markah] (ii) Terangkan peranan organel Q dalam sintesis enzim. Maklumat genetik pada Q dipindahkan ke RNA. RNA berindak sebagai pengutus yang membawa maklumat itu ke ribosom, di mana enzim itu disintesiskan. [2 markah] Zulkarnain

12 SPM Rajah menunjukkan satu sel tumbuhan yang dilihat di bawah mikroskop elektron. (a)(i) Pada Rajah, lebelkan struktur P, Q, R dan S. P: Kloroplas Q: Nukleus/ Membran nukleus R: Vakuol S: Jasad Golgi [4 markah] (ii) Nyatakan fungsi struktur: P: Menyerap / memerangkap (cahaya) matahari (untuk menjalankan fotosintesis). S: Mengubah suai / Mengasing / Menukar / Menyudahkan sintesis protein/enzim (drp retikulum endoplasma kasar) / glikoprotein. [2 markah] (b) Terangkan peranan R dalam mengekalkan kesegahan sel. F: Sap sel mengandungi air dan bahan osmotic / bahan terlarut / gula / garam. P1: Menyebabkan osmosis / resapan air ke dalam sel berlaku. P2: Mengekalkan / Mengawal tekanan osmosis sap sel / dalam sel // menghasilkan tekanan segah dalam sel / vakuol bertambah besar, menolak sitoplasma ke dinding sel. Zulkarnain

13 SPM Rajah menunjukkan struktur satu sel tumbuhan. [2 markah] (a)(i) Namakan organel T. Retikulum / Jalinan endoplasma licin [1 markah] (ii) Nyatakan dua fungsi jasad Golgi. P1 Mengubah suai protein / karbohidrat / fosfolipid / glikoprotein. [Tolak: Ubah suai enzim] P2 Menyimpannya ke dalam vesikel. P3 Mengangkut protein ke bahagian lain dalam sel. [2 markah] (b)(i) Namakan struktur dalam kloroplas yang terlibat dalam tindak balas cahaya fotosintesis. Grana/ Granum/ Tilakoid [1 markah] (ii) Jelaskan dengan ringkas fungsi kloroplas dalam fotosintesis. (Mengandungi klorofil) menyerap tenaga cahaya. Dan menukarnya kpd tenaga kimia / ATP. [2 markah] Zulkarnain

14 SPM Rajah menunjukkan struktur satu sel haiwan. (a)(i) Pada Rajah, lebelkan P dan S. P: Membran plasma / sel S: Jalinan endoplasma kasar / JE kasar [Tolak: JEK] [2 markah] (ii) Terangkan fungsi kromosom. P1 Kromosom membawa / mengandungi maklumat genetik. [Tolak: mengandungi DNA] P2 Yang menentukan ciri-ciri dan fungsi-fungsi sel. [2 markah] Zulkarnain

15 (b) Terangkan apa yang akan berlaku kepada penghasilan enzim luar sel jika jasad Golgi dan S tidak ada. E1: Penghasilan (enzim luar sel) tidak lengkap // (enzim) tidak dihasilkan. [Tolak: sedikit enzim dihasilkan] E2: (Tanpa S) protein yg telah disintesiskan tidak boleh diangkut ke jasad Golgi (melalui vesikel angkutan). E3: (Tanpa jasad Golgi) protein tidak dapat diubah suai (kepada enzim luar sel) [Tolak: Enzim tidak boleh diubah suai] E4: (Protein) tidak dapat diasingkan (mengikut jenis). E5: (Enzim/ protein) tidak boleh dibungkus (dan dipindahkan kpd membran plasma untuk disingkirkan ke luar sel). E6: Tiada enzim / protein akan diangkut / dibebaskan / dihantar / dipindahkan keluar membran plasma. [4 markah] (c) Terangkan mengapa sel sperma mempunyai lebih mitokondrion. F: Mitokondria menjana tenaga / ATP // tapak respirasi sel. E: Sperma memerlukan jumlah tenaga yang banyak / lebih untuk bergerak / berenang (ke uterus / tiub fallopio semasa proses persenyawaan). [2 markah] (d) Terangkan bagaimana lisosom membantu dalam penyingkiran organelorganel yang rosak di dalam sel. P1: (Lisosom) merembeskan enzim (hidrolitik) // lisozim. P2: (Lisosom) /Lisozim / Enzim mencerna / menghidrolisis organel rosak. [2 markah] Zulkarnain

16 SPM Rajah menunjukkan struktur satu sel tumbuhan. (a)(i) Namakan struktur P dan Q. P: Dinding sel Q: Vakuol [2 markah] (ii) Nyatakan komponen yang membina struktur P dan kandungan Q. Struktur P: Selulosa Kandungan Q: Sap sel / air / garam mineral / gula / glukosa / asid amino / nutrien / sisa buangan / oksigen / karbon dioksida / enzim. [Tolak: Kanji] [2 markah] (b) Terangkan satu ciri struktur P yang berkait dengan fungsinya. F1: (Selulosa) adalah tegar / kuat / teguh. E1: P / ia mengekalkan bentuk sel tumbuhan/ memberi sokongan (mekanikal) / melindungi sel daripada musnah / pecah. F2: Telap (sepenuhnya). E2: membenarkan (semua) bahan merentasinya. [2 markah] (c) Terangkan satu peranan struktur Q kepada tumbuhan herba. E1: Pengosmokawalaturan // kawal atur / kawal kandungan tekanan osmosis dalam sel // bertindak sebagai tempat penyimpanan / simpan makanan/ nutrien. E2: untuk kesegahan. [ Tolak: tumbuhan segah] E3: untuk sokongan (mekanikal) [2 markah] Zulkarnain

17 SPM 2013 (Struktur) 1. Rajah menunjukkan struktur sel haiwan. (a) Pada Rajah, labelkan Q. Q: Vesikel angkutan (b) Lukis satu anak panah ( fungsinya. [1 markah] ) untuk memadankan organel S kepada Organel Fungsi Mengangkut protein yang telah disintesis Mengubahsuai protein yang S telah disintesis Mensintesis protein [1 markah] (c) Terangkan satu ciri P. P1: Separa telap. P2: Membenarkan zarah-zarah kecil / sama saiz (seperti liang) melalui / merentasinya. P3: Bertindak secara memilih. Zulkarnain

18 P4: Dinamik / bersifat bendalir / keanjalan. P5: Mengandungi (molekul) fosfolipid / protein / kolesterol. [2 markah] (d) Huraikan fungsi R dalam pengangkutan enzim luar sel. P1: R ialah jasad Golgi. P2: Mengubah suai protein kepada enzim. P3: Membungkus enzim. [Tolak: protein] P4: Ke dalam vesikel rembesan. P5: Bergerak ke membran plasma. P6: Bergabung dengan membran plasma. P7: (Enzim) dirembeskan / dilepaskan keluar sel. [2 markah] (e) Rajah menunjukkan satu organel. (i) Terangkan mengapa organel dalam rajah tidak terdapat dalam sel haiwan. P1: Organel itu ialah kloroplas / haiwan tidak mempunyai kloroplas. P2: Tidak perlu menyerap tenaga cahaya. P3: Tidak menjalankan fotosintesis. P4: Haiwan adalah heterotrof / nutrisi holozoik. [2 markah] Zulkarnain

19 (ii) Rajah menunjukkan keratan memanjang suatu bebawang. Bebawang itu ditanam di dalam tanah. Terangkan mengapa organel dalam Rajah tidak terdapat pada daun sisik bawang itu. P1: Mengandungi makanan simpanan / glukosa / gula / karbohidrat. [Tolak: kanji] P2: Untuk pertumbuhan pokok / membentuk daun baru. P3: Fotosintesis tidak berlaku. P4: Tiada penyerapan tenaga cahaya (maka tidak memerlukan kloroplas / klorofil). [2 markah] (iii) Terangkan apakah yang berlaku pada pertumbuhan bebawang jika bebawang itu diletak dalam almari gelap. P1: Pertumbuhan perlahan // masih boleh bertumbuh / bercambah. P2: Makanan simpanan (dalam daun sisik) digunakan. P3: Bebawang mengecut / menjadi lebih kecil. P4: Untuk membentuk daun baru. P5: Daun kekuningan. P6: Dengan kehadiran air / kelembapan. [2 markah] Zulkarnain

20 Menghubungkan kepadatan sesuatu organel dengan fungsi khusus sel. Jenis sel Fungsi Jenis organel yang berkepadatan tinggi dalam sel Sel sperma Berenang ke dalam Mitokondria. uterus untuk bersenyawa dengan ovum. Sel otot untuk Mengecut dan Mitokondria. penerbangan dalam serangga dan burung mengendur secara antagonis. Sel meristem Pembahagian sel secara Nukleus. mitosis giat berlaku untuk menambahkan bilangan sel. Sel mesofil palisad Proses fotosintesis berlaku. Kloroplas / klorofil. 2.2 Organisasi Sel (a )Amoeba sp. Lukiskan Amoeba sp. Endoplasma Ektoplasma Nukleus Pseudopodium memanjang Vakuol mengecut Vakuol Vakuol makanan Zulkarnain

21 Kriteria Struktur Cara makan Respirasi Perkumuhan Pergerakan Penerangan 1. Tidak mempunyai bentuk yang tetap. 2. Diselaputi oleh membran plasma. 3. Sitoplasma terdiri daripada ektoplasma yang lebih pejal di bahagian luar dan endoplasma yang lebih berair di bahagian dalam. 4. Terdapat vakuol makanan dan vakuol mengecut dalam sitoplasma. 5. Mempunyai nukleus. 1. Memakan bakteria, alga dan mikroorganisma. 2. Memakan melalui proses fagositosis. 3. Pseudopodium dihulurkan untuk mengelilingi makanan, lalu membentuk vakuol makanan. 1. Pertukaran gas respirasi merentasi membran plasma secara resapan. 1. Pengosmokawalaturan dijalankan oleh vakuol mengecut. 2. Air masuk ke dalam amoeba sp. akan dikumpul di dalam vakuol mengecut. 3. Apabila vakuol mengecut mencapai saiz maksimum, struktur ini mengecut untuk mengeluarkan kandungan di dalamnya. 4. Bahan buangan dikeluarkan merentas membran plasma melalui resapan. 1. Bergerak dengan menghulurkan pseudopodium ke arah pergerakan. 2. Pseudopodium dikenali sebagai kaki palsu. 3. Sitoplasma mengalir ke dalam pseudopodium yang dihulurkan. 4. Pseudopodium yang lain ditarik balik. Zulkarnain

22 Bergerak balas terhadap rangsangan Pembiakan Habitat 1. Amoeba sp. bergerak ke arah rangsangan yang sesuai seperti makanan dengan menggunakan pseudopodium. 2. Mikroorganisma ini menjauhi rangsangan yang tidak sesuai seperti larutan asid atau alkali, cahaya terang dan suhu yang tinggi. 1. Membiak secara aseks. - Belahan dedua ketika keadaan sesuai. - Pembentukan spora ketika keadaan tidak sesuai. 1. Kawasan air tawar seperti tasik dan kolam. 2. Air dalam tanah. 3. Sesetengah adalah parasitik. (b) Paramecium sp. Mikronukleus Alur mulut Sitostom Silia Vakuol makanan Makronukleus Vakuol mengecut Kriteria Struktur Penerangan 1. Berbentuk selipar. 2. Permukaan paramecium sp. ditutup dengan silia. 3. Mempunyai dua nukleus; - Makronukleus yang mengandungi aktiviti sel kecuali proses pembiakan. - Mikronukleus yang terlibat dalam proses pembiakan. 4. Mempunyai vakuol mengecut pada setiap hujung sel. 5. Alur mulut dan sitostom terlibat dalam makanan. Zulkarnain

23 Cara makan Respirasi Perkumuhan Pergerakan Bergerak balas terhadap rangsangan Pembiakan Habitat 1. Memakan mikroorganisma. 2. Pukulan beritma silia sepanjang alur mulut menyapu makanan ke dalam sitostom. 3. Vakuol makanan terbentuk. 4. Enzim dirembes untuk mencerna makanan dalam vakuol makanan semasa bergerak dalam sitoplasma. 5. Nutrien diserap ke dalam sitoplasma manakala makanan yang tidak dicerna disingkir melalui liang dubur. 1. Pertukaran gas respirasi merentas membran plasma melalui resapan. 1. Pengosmokawalaturan dijalankan oleh vakuol mengecut. 2. Air meresap ke dalam sitoplasma paramecium sp. dan dikumpul dalam vakuol mengecut. 3. Pengecutan vakuol mengecut yang penuh menyingkirkan kandungannya. 4. Bahan buangan dikumuhkan merentas membran plasma melalui resapan. 1. Bergerak secara pukulan beritma silia. 2. Gelombang yang terhasil akibat pukulan silia menyebabkan paramecium sp. berputar dan berpilin sepanjang paksinya semasa bergerak ke hadapan. 1. Silia berfungsi seperti struktur deria. 2. Menjauhi rangsangan yang tidak sesuai seperti cahaya terang, larutan asid atau alkali dengan menggunakan silia. 3. Bergerak ke arah rangsangan yang sesuai seperti makanan dengan menggunakan silia. 1. Membiak secara seks melalui konjugasi apabila keadaan tidak sesuai. 2. Pertukaran mikronukleus antara dua paramecium berlaku. 3. Membiak secara aseks melalui belahan dedua apabila keadaan sesuai. 1. Kawasan air tawar seperti tasik dan kolam. Zulkarnain

24 Pengkhususan sel dalam organisma multisel 1. Organisma multisel ialah organisma yang mempunyai lebih daripada satu sel. 2. Sebagai contoh, manusia memulakan hayat hidup bermula daripada satu sel tunggal yang disebut zigot, iaitu sel yang terbentuk hasil persenyawaan antara gamet jantan dengan gamet betina. 3. Zigot membahagi membentuk dua, empat, lapan sehingga beratus-ratus sel yang seiras yang disebut Morula. 4. Morula akan berkembang menjadi embrio. 5. Sel ini akan mengalami pertumbuhan, perubahan bentuk dan pembezaan bagi menjalankan fungsi khusus melalui proses pengkhususan. Organisasi sel dalam organisma multisel Sel Tisu Otot Sistem Organisma Organisasi sel dalam haiwan Ingat STOSO Terdapat empat jenis tisu utama dalam haiwan: (a) Tisu epitelium (b) Tisu otot (c) Tisu saraf (d) Tisu penghubung Ingat POSE Zulkarnain

25 Jenis tisu Ciri-ciri Contoh Fungsi Tisu epitelium Satu atau lebih lapisan sel. -kulit. -ruang mulut. -membentuk halangan dan pelindung drp (TE) Tersusun rapat. -permukaan jangkitan, kecederaan Sel panjang dgn unjuran. berongga. -sel goblet di usus. -silium di trakea. mekanikal dan penyahidratan. -merembes mukus. -memerangkap mikrob. Tisu otot ada gentian otot Mengecut dan (TO) Tiga jenis TO mengendur. iaitu otot licin. otot rangka dan otot kardium usus, salur darah, salur kencing dan salur pembiakan -jantung Tisu saraf (TS) ada neuron atau sel saraf (jasad sel dan gentian saraf) -neuron deria, neuron perantaraan dan neuron motor. Menghantar impuls dari reseptor ke sistem saraf pusat dan ke efektor. Tisu TP longgar. -memautkan TE dgn penghubung (TP) TP bergentian. (kolagen) -tendon dan ligamen. tisu dibawahnya. - hubungkan tulang dgn otot dan Rawan (kuat dan fleksibel) -hidung, telinga, hujung tulang pada sendi. hubungkan tulang dgn tulang. -memberi sokongan, menyerap tekanan Tulang (mineral spt. Kalsium fosfat) -semua tulang -melindungi organ dan menyokong badan. Tisu darah -sel darah merah -pengangkutan Zulkarnain

26 Tisu adipos -Dermis kulit dan -tenaga simpanan, (tersusun padat keliling organ penebat dan dan menyimpan utama. perlindungan lemak) Cara ingat: LGRTDA Lembu Gila Rempuh Tiang Dapur Aku Organ -Terdiri drp dua atau lebih tisu yang bergabung bersama utk melakukan sesuatu fungsi khusus. Contoh: Jantung, kulit, peparu, ginjal, mata dan telinga. Lukiskan keratan rentas kulit manusia Zulkarnain

27 SPM 2008 (ESEI) 1. Rajah menunjukkan struktur satu organisma unisel yang hidup dalam kolam air tawar. Terangkan fungsi X dalam proses pengosmokawalaturan. [4 markah] P1: vakuol mengecut mengawal atur jumlah air / tekanan osmosis. P2: air berlebihan meresap masuk ke dalam vakuol secara osmosis. P3: vakuol mengecut membesar / bertambah besar (hingga saiz maksimum). P4: (dan kemudian) vakuol mengecut / pecah di permukaan sel. P5: membebaskan air ke persekitaran luar. P6: vakuol mengecut. Zulkarnain

28 SPM 2011 (STRUKTUR) Rajah menunjukkan aras yang berbeza dalam organisasi sel bagi manusia daripada sel ke organ. (a)(i) Namakan P, Q dan R. P: Tisu penghubung / (tisu) darah. [Tolak: plasma darah] Q: Pankreas. R: Sel otot / Sel otot licin. [Tolak: otot tanpa sel] [3 markah] (ii) Nyatakan satu fungsi sel darah. Mengangkut / membawa oksigen / karbon dioksida / gas respirasi. [Tolak: mengangkut darah / darah beroksigen / darah terdeoksigen] [1 markah] (b) Terangkan fungsi Q dalam mengawal atur aras glukosa darah. F1: Pankreas merembeskan insulin apabila paras glukosa tinggi. E1: dengan menukarkan glukosa (berlebihan) kepada glikogen. [Tolak: berubah] Zulkarnain

29 E2: paras glukosa darah berkurang / kembali normal. ATAU F2: Pankreas merembeskan glucagon apabila paras glukosa rendah. E3: dengan menukarkan glikogen kepada glukosa. E4: paras glukosa meningkat/ kembali normal. [2 markah] SPM 2013 (Struktur) Rajah menunjukkan struktur kulit manusia dalam situasi P dan situasi Q. (a) Namakan struktur R dan struktur S. R: Kelenjar peluh S: Otot erektor / regang. [Tolak: sel otot] [2 markah] (b) (i) Nyatakan satu fungsi tisu adipos. P1: Sebagai penebat haba // bantu kekalkan suhu badan. [Tolak: mengekalkan kesuaman badan] P2: Sebagai sumber tenaga. [Tolak: melindungi organ dalaman] P3: Menyimpan lemak / lipid. [1 markah] Zulkarnain

30 SPM 2014 (Struktur) Rajah menunjukkan struktur suatu Amoeba sp. (a)(i) Nyatakan peringkat organisasi bagi Amoeba sp. Sel / Organisma [Tolak: organisma unisel / multisel] [1 markah] (ii) Dengan menggunakan anak panah ( ) padankan M kepada strukturnya. M Vakuol mengecut Nukleus Sistem -Terdiri daripada beberapa organ yang bekerja secara bersepadu untuk melakukan sesuatu fungsi khusus. -Contoh: sistem integumen, sistem peredaran darah, sistem endokrin, sistem limfa, sistem saraf, sistem pencernaan, sistem otot, sistem perkumuhan, sistem rangka, sistem respirasi dan sistem pembiakan. Zulkarnain

31 Organisasi sel dalam tumbuhan Tisu Terdapat dua jenis tisu iaitu: - Tisu meristem dan - Tisu kekal. Tisu meristem Perbezaan Tisu kekal Bersaiz kecil, nukleus besar, Ciri-ciri khusus Bersaiz besar. sitoplasma padat, tiada vakuol. Tisu muda. Tahap tisu Tisu matang. Tidak/ belum berlaku Proses pembezaan Sedang/ telah berlaku Hujung akar dan tunas pucuk Contoh Tisu epidermis, tisu asas dan tisu vaskular. Tisu kekal Terdapat 3 jenis tisu kekal iaitu: - Tisu Epidermis - Tisu Asas - Tisu Vaskular EKsPerimen APliKaSi VaXiFlo CARA NAK INGAT!!! Zulkarnain

32 Tisu Kekal Epidermis Asas Vaskular Kutikel Sel pengawal Tisu parenkima Tisu kolenkima Tisu sklerenkima Xilem Floem Tisu kekal Jenis tisu Gambarajah Struktur Fungsi Contoh Epidermis Kutikel Lapisan berlilin yg kalis air. Mengurangkan kehilangan air secara Atas permukaan daun penyejatan, melindungi daun drp kecederaan mekanikal dan menghalang jangkitan penyakit. Sel Pengawal (daun dan akar) Mempunyai unjuran panjang (akar) Mengawal penutupan dan pembukaan stoma Sel epidermis daun, Sel epidermis akar. Zulkarnain

33 Parenkima Sel yg paling ringkas dan tidak khusus, dinding sel nipis, vakuol besar. Kolenkima Dinding sel yg menebal secara Asas tidak seragam. Sklerenki Dinding sel ma ditebalkan dgn seragam oleh lignin dan tisu mati Vaskular Xilem Salur xilem yg memanjang dan bersambungan antara satu sama lain dr akar ke daun, tiada sitoplasma, dinding berlignin Floem Sel tiub tapis yg tersusun hujung ke hujung utk membentuk struktur tiub yg memanjang dan bersambungan Menyimpan kanji dan gula, memberi sokongan dan bentuk kpd tumbuhan herba. Memberi sokongan Sokongan dan kekuatan mekanikal Mengangkut air dan garam mineral dari akar ke bahagianbahagian lain, memberi sokongan dan kekuatan mekanikal. Mengangkut sebatian organik, karbohidrat, asid amino dari daun ke bahagian tumbuhan lain. Semua organ tumbuhan Tumbuhan herba, batang muda dan petiol Tumbuhan matang. Akar, batang dan daun. Akar, batang dan daun. Zulkarnain

34 SPM (d) Rajah menunjukkan pembentukan salur xilem melalui proses X. Sel tumbuhan tersebut telah mengalami proses pembezaan. (i) Namakan proses X. Pengkhususan. [1 markah] (ii) Huraikan bagaimana salur xilem diadaptasi untuk mengangkut air dalam tumbuhan. E1: Salur xilem adalah berongga / sempit. [Tolak: kosong] E2: Tiub berterusan / terbuka pada hujung-hujung. E3: Dinding ditebalkan oleh lignin. E4: Kukuh / kuat. E5: Tidak telap air. E6: Membenarkan aliran air berterusan. [3 markah] Zulkarnain

35 Pengawalaturan persekitaran dalam Maksud persekitaran dalam 1. Persekitaran dalam juga disebut Homeostasis iaitu pengekalan persekitaran dalam yg secara relatifnya tetap utk sel berfungsi dlm keadaan optimum. 2. Faktor-faktor yang mempengaruhi persekitaran dalam : Fizikal - suhu, tekanan darah dan tekanan osmosis. Kimia - kandungan garam dan gula serta nilai ph. Zulkarnain

36 BAB 3 PERGERAKAN BAHAN MERENTAS MEMBRAN PLASMA 3.1 Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma - Model mozek bendalir (MMB). - Ingat di mana struktur Kepala Hidrofilik, Ekor Hidrofobik, Protein Pembawa, Protein Liang, Dwilapisan Fosfolipid, Kolesterol dan Glikoprotein. Proses Jenis Definisi Contoh proses Resapan Pasif Proses pergerakan molekul gas atau cecair dari Gas O 2 Ringkas kawasan berkepekatan tinggi ke kawasan dan CO 2 berkepekatan rendah. Air Osmosis Proses pergerakan molekul air dari kawasan Air berkepekatan zat terlarut rendah ke kawasan berkepekatan zat terlarut tinggi melalui membran separa telap. Resapan Proses pergerakan molekul bersaiz besar dari Glukosa, Berbantu kawasan berkepekatan tinggi ke kawasan Asid berkepekatan rendah dengan bantuan protein amino, pembawa. Asid nukleik Pengangkutan Aktif Aktif Proses pergerakan molekul besar atau berion dari kawasan berkepekatan rendah ke kawasan Ion Na +, ion K +, ion berkepekatan tinggi dengan bantuan tenaga ATP. Cl - Zulkarnain

37 UJI KEFAHAMAN ANDA! 1. Huraikan struktur membran plasma. [3 markah] Terdiri daripada dwilapisan fosfolipid yang mempunyai kepala hidrofilik dan ekor hidrofobik. Juga mengandungi protein pembawa dan protein liang, kolesterol serta glikoprotein. Bersifat separa telap. 2. Huraikan pergerakan bahan merentas membran plasma melalui pengangkutan aktif. [3 markah] Molekul yang besar / berion / berkutub / bercas akan bergabung dengan protein pembawa / protein liang. Tenaga ATP dibekalkan oleh mitokondrion. Protein pembawa / liang berubah bentuk untuk membenarkan molekul tersebut merentasi membran plasma dari kawasan berkepekatan rendah ke berkepekatan tinggi. 3. Bagaimana molekul-molekul berikut bergerak merentas membran plasma? (a) Molekul larut lipid (b) Asid amino (c) Ion kalium [3 markah] Molekul larut lipid- Resapan Asid amino- Resapan berbantu Ion kalium- Pengangkutan aktif SPM 2006 (Esei) Membran plasma menyelaputi protoplasma sel. Secara keseluruhan membran plasma mempamerkan sifat bendalir seolah-olah ia adalah satu lapisan minyak di dalam sebikar air. Apakah yang dimaksudkan dengan membran plasma mempamerkan sifat bendalir? Terdiri daripada dua lapisan / dwilapisan lipid. Bahagian kepala bersifat hidrofilik dan ekor hidrofobik. Membolehkan molekul fosfolipid tersusun rapat / membentuk lapisan. Membentuk membran yang tidak statik / dinamik. (Pelbagai jenis) molekul protein terselit di antara dwilapisan lipid. Menjadikan struktur yang kenyal // tidak mudah pecah. Zulkarnain

38 SPM 2008 (Esei) (b) Terangkan persamaan dan perbezaan antara resapan berbantu dan pengangkutan aktif dalam pergerakan molekul merentasi membran sel. [8 markah] Persamaan: Kedua-dua cara pengangkutan memerlukan protein pembawa dalam membran sel. Yang melibatkan perubahan bentuk protein pembawa. Kedua-duanya mengangkut molekul yang spesifik sahaja. Protein pembawa mempunyai tapak yang spesifik. Kedua-dua proses berlaku dalam sel hidup. Sebab memerlukan protein pembawa. (mana-mana 4) Perbezaan: Resapan berbantu Mengikut kecerunan kepekatan Molekul bergerak dari kawasan kepekatan tinggi ke kawasan kepekatan rendah. Molekul bergerak dalam kedua- dua arah merentasi membran plasma. Molekul boleh bergerak melalui liang protein tanpa ikatan. Tiada ATP digunakan. Tiada input tenaga yang diperlukan daripada sel. Pengangkutan aktif Melawan kecerunan kepekatan Molekul bergerak dari kawasan kepekatan rendah ke kawasan kepekatan tinggi. Molekul bergerak dalam satu arah merentasi membran plasma. Molekul bergerak melalui protein pembawa (sahaja) yang mengandungi tapak penerima di bahagian luar membran. ATP digunakan. Menyumbang tenaga untuk menggerakkan molekul terhadap kecerunan kepekatan. Zulkarnain

39 SPM 2010 (Struktur) Rajah 2.1 dan Rajah 2.2 masing-masing menunjukkan pergerakan bahan X dan Y merentasi membran plasma. Pergerakan X memerlukan tenaga tetapi pergerakan Y tidak memerlukan tenaga. Rajah 2.1 Rajah 2.2 (a) Terangkan proses yang terlibat dalam pergerakan X dan Y. X: Pengangkutan aktif Y: Resapan / pengangkutan pasif [2 markah] (b)(i) Namakan satu contoh X dan Y X: ion kalsium / ion kalium / ion natrium / ion iodin / ion nitrat / ion klorida Y: oksigen / gas O2 [2 markah] (ii) Huraikan pergerakan Y seperti ditunjukkan pada Rajah 2.2. Y meresap / bergerak merentasi (membran plasma) / dari alveolus ke dalam kapilari darah. Dari kawasan (bahan larut / Y) berkepekatan tinggi (dalam alveolus) ke kawasan (bahan larut / Y) berkepekatan rendah (dalam kapilari darah). [2 markah] Zulkarnain

40 3.2 Pergerakan Bahan Merentas Membran Plasma dalam Kehidupan Seharian Jenis larutan Definisi Sel haiwan Sel Tumbuhan Hipotonik po=lo=rendah Larutan yang berkepekatan lebih rendah berbanding larutan Air dari luar meresap masuk ke dalam sel darah merah (SDM) menyebabkan SDM semakin besar dan Air dari luar masuk ke dalam sel menyebabkan saiz vakuol bertambah dan sel menjadi semakin segah. bandingan. pecah (hemolisis). Isotonik iso=sama Larutan yang berkepekatan sama dengan larutan Pergerakan air keluar masuk sel adalah sama. Tiada perubahan pada Pergerakan air keluar masuk sel adalah sama. Tiada perubahan pada Sel. bandingan. SDM. Hipertonik Hi=high=tinggi Larutan yang berkepekatan lebih tinggi berbanding larutan bandingan. Air dari dalam SDM meresap keluar ke persekitaran luar menyebabkan SDM semakin kecil dan mengecut (krenasi). Air dari dalam sel meresap keluar ke persekitaran luar menyebabkan saiz vakuol & sitoplasma mengecut dan membran plasma menjauhi dinding sel (Plasmolisis) Kesan dan aplikasi osmosis dalam kehidupan seharian. Fenomena Keadaan kepekatan Kesan keadaan tersebut Tumbuhan akuatik Kepekatan zat terlarut dalam sel lebih tinggi berbanding luar sel. Air dari luar meresap masuk ke dalam sel secara osmosis dan sel tumbuhan menjadi segah. Penggunaan baja berlebihan Kepekatan zat terlarut (air tanah) di luar sel lebih tinggi berbanding dalam sel. Air meresap keluar sel secara osmosis dan menyebabkan plasmolisis / flasid sel serta tumbuhan layu/ mati. Zulkarnain

41 Penjerukkan ikan Penjerukkan sayur Kepekatan zat terlarut (larutan garam) di luar sel ikan lebih tinggi berbanding dalam sel ikan. Kepekatan zat terlarut (larutan garam) di luar sel sayur lebih tinggi bebanding dalam sel. Air meresap keluar daripada sel secara osmosis. Sel menjadi kontang /dihidrasi dan tidak sesuai untuk pertumbuhan bakteria. Kesannya makanan tahan lama. Air meresap keluar daripada sel secara osmosis. Sel menjadi kontang/dihidrasi dan tidak sesuai utk pertumbuhan bakteria. Makanan tahan lama. UJI KEFAHAMAN ANDA! 1. Apakah yang dimaksudkan dengan larutan hipotonik, hipertonik dan isotonik? [3 markah] Hipotonik- Larutan yang berkepekatan lebih rendah berbanding larutan bandingan. Hipertonik- Larutan yang berkepekatan lebih tinggi berbanding larutan bandingan. Isotonik- Larutan yang berkepekatan sama dengan larutan bandingan. 2. Terangkan maksud istilah flasid dan segah dalam sel tumbuhan. [2 markah] Flasid merujuk kepada keadaan sel tumbuhan yang mengalami pengecutan vakuol dan sitoplasma // plasmolisis. Segah merujuk kepada keadaan sel tumbuhan yang mengandungi banyak air dan garam mineral // saiz vakuol besar. 3. Huraikan proses krenasi dalam sel haiwan. [3 markah] Apabila sel haiwan direndamkan / diletakkan dalam larutan hipertonik / kepekatan tinggi menyebabkan air dari sel haiwan meresap keluar ke persekitaran luar sel haiwan secara osmosis. Akhirnya sel haiwan mengecut. Zulkarnain

42 4. Apakah kesan penggunaan baja berlebihan terhadap tumbuhan? Bagaimanakah kita boleh mengembalikan tumbuhan tersebut kepada keadaan asalnya? [2 markah] Baja berlebihan mewujudkan kepekatan tinggi / hipertonik dalam air tanih. Kepekatan air dalam sel tumbuhan adalah lebih tinggi berbanding kepekatan air dalam air tanih. Ini menyebabkan air meresap keluar dari sel tumbuhan ke luar secara osmosis. Keadaan ini mengakibatkan tumbuhan layu. Tumbuhan tersebut perlulah disiram / diletakkan banyak air untuk menjadikan air tanih lebih hipotonik berbanding sap sel tumbuhan. Tumbuhan akan kembali segah. Deplasmolisis berlaku. SPM 2007 (Struktur) Rajah 1 dan Rajah 2 menunjukkan dua jenis pergerakan yang berbeza bagi bahan merentas membran plasma. K J (a) Pada Rajah 1, label struktur- struktur berikut: - Dwilapisan fosfolipid, dengan huruf J - Protein pembawa, dengan huruf K [2 markah] Zulkarnain

43 (b) Nyatakan dua ciri dwilapisan fosfolipid Ia mengandungi kepala hidrofilik dan ekor hidrofobik. Kepala hidrofilik mengadap keluar dan ke dalam sel. Ekor hidrofobik mengadap antara satu sama lain. Dwilapisan adalah tidak statik / dinamik. [2 markah] (c) Namakan proses pergerakan bahan merentasi membran plasma yang ditunjukkan pada Rajah1 dan Rajah 2. Proses pada Rajah 1 Resapan berbantu Proses pada Rajah 2 Pengangkutan aktif // Resapan berbantu [2 markah] (d)(i) Molekul-molekul glukosa diangkut ke sel merentasi membran plasma melalui proses yang ditunjukkan pada Rajah 1.Terangkan mengapa. Tidak larut lipid // saiz molekul glukosa agak besar (untuk bergerak melalui dwilapisan fosfolipid). Tidak boleh merentasi dwilapisan fosfolipid // perlu bergabung dengan tapak aktif protein pembawa / liang. [2 markah] (ii) Jika bahan pada Rajah 2.2 adalah ion-ion kalsium, huraikan bagaimana ion-ion kalsium tersebut diangkut ke dalam sel. Pergerakan ion-ion kalsium melawan kecerunan kepekatan/ daripada kepekatan ion rendah ke kepekatan ion tinggi. Ia memerlukan tenaga. Dihasilkan melalui respirasi sel. Protein pembawa (guna tenaga / ATP untuk) bergabung dengan ion-ion kalsium. Dan mengubah bentuk protein pembawa. Dan membawa ion-ion kalsium merentasi protein pembawa. ATAU Pergerakan ion-ion kalsium menuruni/ mengikut kecerunan kepekatan / dari kepekatan ion tinggi ke kepekatan ion rendah. Tanpa menggunakan tenaga. Ion-ion kalsium bergabung dengan tapak reseptor protein pembawa. Dan mengubah bentuk (protein pembawa). Membenarkan ionion kalsium merentasi protein pembawa. [4 markah] Zulkarnain

44 SPM 2008 (Esei) (c) Rajah 6.2 dan Rajah 6.3 menunjukkan dua cara pengawetan ikan dan sayur. Rajah 6.2 Rajah 6.3 Terangkan bagaimana bahan-bahan pengawet itu berkesan dalam pengawetan setiap bahan makanan tersebut. [8 markah] (Ikan diselaputi oleh) larutan garam yang hipertonik terhadap bendalir badan ikan. Banyak air meresap keluar daripada ikan ke dalam larutan garam secara osmosis. Ikan mengalami dehidrasi / pengontangan. Menghalang pertumbuhan bakteria dalam tisu ikan. Sel-sel bakteria juga mengalami plasmolisis. (Keadaan ini) membunuh bakteria / mencegah pereputan ikan. Sayuran direndam dalam cuka yang bersifat asid / mempunyai ph rendah. Cuka meresap masuk ke dalam tisu-tisu sayuran. Menyebabkan tisu sayuran menjadi berasid / mempunyai ph rendah. Menghalang pertumbuhan bakteria dalam tisu. Mencegah pereputan sayur. Zulkarnain

45 SPM 2009 (Struktur) (c) Seorang suri rumah bercadang untuk membuat kubis masin. Dia merendam kubis itu ke dalam larutan garam pekat pada tempoh masa tertentu. (i) Lukis rajah berlabel keadaan satu sel kubis itu selepas direndam dalam larutan garam pekat itu. Membran sel Vakuol [2 markah] (ii) Apakah yang berlaku kepada sel di dalam larutan garam pekat itu? Terangkan bagaimana ini berlaku. Plasmolisis // sel menjadi flasid. Air meresap keluar daripada sel // osmosis. Sitoplasma dan vakuol akan mengecut. Membran sel tertarik dari dinding sel. [4 markah] SPM 2010 (Struktur) (c) Rajah menunjukkan keadaan sel tumbuhan sebelum dan selepas direndam dalam sejenis larutan. Zulkarnain

46 Terangkan keadaan sel selepas direndam dalam larutan tersebut. Sel menjadi flasid / terplasmolisis. Sap sel adalah hipotonik // larutan adalah hipertonik. Molekul-molekul air meresap keluar dari sap sel ke dalam larutan. Osmosis berlaku. Membran plasma bergerak menjauhi dinding sel // sitoplasma / vakuol mengecut. [3 markah] SPM 2011 (Struktur) Rajah menunjukkan sel tumbuhan yang telah direndam dalam larutan sukrosa 30%. (a)(i) Pada Rajah, labelkan X dan Y. [2 markah] X: Membran plasma / sel Y: Vakuol (ii) Namakan larutan yang mengisi ruang antara dinding sel dan X. Terangkan bagaimana larutan itu mengisi ruang tersebut. Nama larutan: (30%) larutan sukrosa. Penerangan: Dinding sel adalah telap (kepada sebarang bahan). Larutan sukrosa meresap / bergerak melalui dinding sel (dan memenuhi ruang). [2 markah] (b) Sel tumbuhan dalam Rajah 2.1 telah mengalami plasmolisis. Terangkan bagaimana ini berlaku. Larutan adalah hipertonik terhadap (sap) sel. Air meresap keluar (daripada sel ke persekitaran) secara osmosis menyebabkan sitoplasma / vakuol mengecut. Plasma membrane (tertarik) menjauhi dinding sel. [2 markah] Zulkarnain

47 (c) Rajah 2.2 dan Rajah 2.3 menunjukkan keadaan dua pokok yang telah diberi baja. Pokok pada Rajah 2.3 diberi baja secara berlebihan. Rajah 2.2 Rajah 2.3 Terangkan keadaan pokok pada Rajah 2.3. Tumbuhan menjadi layu. Kehadiran baja berlebihan meningkatkan kepekatan (bahan larut) air tanah // merendahkan keupayaan air tanah. Kepekatan (bahan larut) air tanah lebih tinggi / hipertonik kepada sap sel. (Molekul) air meresap keluar daripada sel secara osmosis menyebabkan sel mengalami plasmolisis // sel (menjadi) flasid. [3 markah] (d) Rajah 2.4 menunjukkan satu kaedah pengawetan sayur-sayuran. Rajah 2.4 Terangkan kaedah yang digunakan. Kepekatan larutan garam adalah lebih tinggi / hipertonik kepada sap sel (pada sayuran). (Molekul) air meresap keluar daripada sel melalui osmosis. Sel (tumbuhan) menjadi kontang / dihidrasi. Bakteria tidak boleh tumbuh / hidup tanpa air (oleh itu sayur-sayuran tahan lebih lama). [3 markah] Zulkarnain

48 SPM 2012 (Struktur) Rajah menunjukkan dua kawasan, R dan S, yang dipisahkan oleh satu membran separa telap. (a)(i) Berdasarkan Rajah 2.1, kawasan manakah yang hipotonik? R [1 markah] (ii) Beri satu sebab bagi jawapan dalam (a)(i). Kerana bilangan molekul air dalam R adalah lebih / bilangan molekul bahan terlarut dalam R adalah kurang (daripada S). [Tolak: cair / pekat] [1 markah] (iii) Selepas 20 minit, keseimbangan antara kawasan R dan kawasan S tercapai. Lengkapkan Rajah untuk menunjukkan parkara berikut: Bilangan molekul air dalam kedua-dua kawasan. Aras larutan dalam kedua-dua kawasan. Zulkarnain

49 (iv) Namakan proses yang berlaku dalam (a)(iii). Osmosis. [1 markah] (b) Beberapa keeping kubis direndam dalam larutan garam yang pekat. (i) Terangkan mengapa tindakan di atas dapat mengawet kubis itu untuk jangka masa yang panjang. Air bergerak / meresap keluar dari sel kubis. Bakteria akan mati / tidak boleh hidup dalam keadaan kering. [2 markah] (ii) Lengkapkan Rajah dengan melukis keadaan sel kubis itu selepas proses pengawetan. [2 markah] (iii) Nyatakan keadaan sel kubis di (b)(ii). Flasid / terplasmolisis (c) Seorang pemain badminton dinasihatkan meminum minuman isotonik semasa pertandingan. Berikan dua sebab. 1. Minuman isotonik adalah larutan yang mempunyai kepekatan sama / tekanan osmotik dengan bendalir dalam badan. 2. Tiada pergerakan bersih molekul air // tiada perubahan bentuk / isipadu sel. Zulkarnain

50 3. Untuk mengekalkan persekitaran dalaman sel pada satu tahap normal // menjadikan sel dapat berfungsi dengan optimum. 4. Untuk menggantikan bendalir badan / kehilangan air. 5. Untuk mengelakkan / mencegah dihidrasi. [ 2 markah] SPM 2014 (Struktur) Rajah menunjukkan struktur suatu Amoeba sp. (b)(i) Terangkan mengapa kandungan air di dalam M bertambah apabila Amoeba sp. itu berada dalam air tawar. P1 Air (tawar) hipotonik kepada Amoeba sp. P2 Molekul air meresap masuk ke dalam vakuol mengecut. P3 Secara osmosis. [2 markah] (ii) Terangkan peranan M dalam mengawal keseimbangan air di dalam Amoeba sp. P1 Air meresap ke dalam vakuol mengecut. P2 Vakuol mengecut mengembang / membesar ke saiz maksimum. P3 Vakuol pengecutan bergerak ke membran sel. P4 Vakuol pengecutan mengecut. P5 Air dikeluarkan [Tolak: rembes] P6 Mencegah peletusan // meletus / pecah. [ Tolak: meletup] [2 markah] Zulkarnain

51 (iii) Dalam satu aktiviti, seorang pelajar meletakkan Amoeba sp. itu dalam air laut. Ramalkan apakah yang akan berlaku kepada Amoeba sp. itu. Terangkan jawapan anda. Ramalan: Mati / mengecut / krenasi. [Terima: mengecil/ berkurang] Penerangan: P1 air laut hipertonik kepada Amoeba sp. P2 air meresap keluar dari vakuol mengecut / Amoeba sp. P3 secara osmosis. P4 vakuol mengecut berhenti / gagal berfungsi // bilangan pengecutan (vakuol mengecut) berkurang. [3 markah] SPM 2014 (Esei) Rajah 6.1 menunjukkan suatu tumbuhan dalam dua keadaan yang berbeza, M dan N. Keadaan M Keadaan N (a) Berdasarkan Rajah 6.1, terangkan apa yang berlaku kepada tumbuhan itu dalam keadaan M. [4 markah] F Tumbuhan layu E1 Tumbuhan diberi dengan baja berlebihan // kurang air dalam tanah // terdedah kepada cahaya matahari. Zulkarnain

52 E2 Air tanah adalah hipertonik terhadap sel (sap). E3 Air meresap keluar / bergerak keluar dari sel. E4 melalui osmosis. E5 Sitoplasma / vakuol mengecut / semakin mengecil. E6 Membran plasma menjauhi / tertarik dari dinding sel. E7 Plamolisis berlaku // sel tumbuhan flasid. (a)(ii) Terangkan satu kaedah yang membolehkan tumbuhan dalam keadaan M menjadi seperti di dalam keadaan N. [6 markah] F1 Menyiram tumbuhan // Meletakkan tumbuhan ke dalam (sebaldi / bekas yang mengandungi) air // Tambahkan (lebih) air. E1 Air tanah adalah hipotonik kepada sel (rerambut akar) // Kepekatan air di dalam tanah adalah lebih tinggi dari (rerambut akar) // Kepekatan air di dalam tanah adalah lebih tinggi dari (rerambut akar) sel. E2 Air memasuki / meresap ke dalam sel. E3 melalui osmosis. E4 vakuol / sitoplasma mengembang. E5 menyebabkan tekanan osmotik sel (rerambut akar) berkurangan / tekanan turgor meningkat. E6 menolak plasma membran ke arah dinding sel. E7 Deplasmolisis berlaku. E8 Sel menjadi segah. E9 Tumbuhan berdiri tegak / segar. (b) Seorang murid menjalankan eksperimen untuk menyiasat peratusan sel darah merah yang mengalami hemolisis apabila direndam ke dalam larutan natrium klorida berlainan kepekatan. Graf berikut menunjukkan keputusan eksperimen itu. Zulkarnain

53 Berdasarkan kepada graf, terangkan apakah yang berlaku kepada sel darah merah pada R dan S. [10 markah] F Pada titik R, kepekatan larutan natrium klorida adalah 0% / air suling. F1 Semua / 100% sel darah merah mengalami hemolsis. E1 0% natrium klorida / air suling adalah hipotonik terhadap sel darah merah. E2 air meresap ke dalam sel / sel darah merah. E3 secara osmosis. E4 sel darah merah mengembang / membengkak. E5 dan pecah / meletus. E6 membran sel tidak dapat bertahan terhadap tekanan tinggi / turgor / hidrostatik. E7 kerana membran sel sangat nipis // sel darah merah tiada dinding sel. F2 Pada titik S, larutan natrium klorida 0.85% / [0.80%-0.90%]. F3 0% / tiada sel darah merah yang mengalami hemolisis. E8 0.85% / [0.80%-0.90%] larutan natrium klorida / Pada titik S adalah larutan isotonik // kepekatan larutan natrium klorida adalah sama dengan sel darah merah / sel. E9 Bilangan / kadar molekul air yang meresap ke dalam dan keluar sel adalah sama / pergerakan bersih molekul air adalah sifar. E10 secara osmosis. E11 sel dalam keadaan normal / mengekalkan bentuk asalnya. Zulkarnain

54 BAB 4 KOMPOSISI KIMIA DALAM SEL 4.1 Komposisi kimia dalam sel Unsur ialah bahan yang terdiri daripada satu jenis atom sahaja dan tidak boleh diuraikan kepada bahan yang lebih ringkas melalui tindak balas kimia. Terdapat lebih 25 unsur utama dan umumnya mempunyai karbon, hidrogen, oksigen dan nitrogen. Sebatian organik ialah sebatian kimia yang mengandungi unsur karbon (C). Unsur utama: Karbon (C), Hidrogen (H), Oksigen (O), Nitrogen(N)=CHONg Unsur lain: Kalium (K), Klorin (Cl), Kalsium (Ca), Ferum (Fe),Magnesium (Mg), Sulfur (S), Natrium (Na) dan Fosforus (P) Kamal Cuba CaKap Fizik Memang SeNang Pass (lulus) Unsur surih: Zink (Zn), Kobalt (Co), Mangan (Mn), Iodin (I), Selenium (Se), Boron(B),Kromium(Cr), Molibdenum(Mb), Kuprum (Cu), Besi (Be), Fluorin (F) Fuhh! Zain Malik Cuba Cari Borang Coba Makan Ikan Selar Besar 4.2 Karbohidrat Terdiri daripada 3 unsur iaitu Karbon (C), Hidrogen (H) dan Oksigen (O) Hanya ingat CHO. Terdapat tiga jenis iaitu monosakarida, disakarida dan polisakarida. Mono=satu, di= dua dan poli= lebih daripada dua atau banyak. Sakarida= bilangan gula Contoh monosakarida ialah GlUkosa, GALAKtosa dan FRUktosa (GUGALAKFRU). GUGALAKFRU= GurU GALAK makan FRUit Contoh disakarida ialah MAltosa, SUKrosa dan LAKtosa (MASUKLAK). MASUKLAK= MAn SUKa LAKsa Zulkarnain

55 Contoh polisakarida ialah KAnji, GLIkogen dan SELulosa (KAGLISELU). KAGLISELU= KAmi GeLI SELalu Bagaimana pula nak ingat persamaan kondensasi dan hidrolisis karbohidrat? Monosakarida boleh membentuk disakarida melalui proses kondensasi manakala disakarida boleh diuraikan kepada monosakarida melalui proses hidrolisis. Persamaan kondensasi monosakarida adalah seperti berikut: 1. GlUkosa + GlUkosa MALtoSA + air GurU GurU MALaySiA 2. Glukosa + Galaktosa Laktosa + air GurU GALAK LATihan 3. Glukosa + Fruktosa Sukrosa + air GurU FRee SoKmo Kondensasi kondensasi 4. GlUkosa MALtoSA Kanji Hidrolisis hidrolisis # Nota: Jika pertukaran dari molekul ringkas ke molekul kompleks= proses kondensasi, manakala Jika pertukaran dari molekul kompleks ke molekul ringkas= proses hidrolisis. Zulkarnain

56 4.3 Protein Terdiri daripada Karbon, Hidrogen, Oksigen dan Nitrogen. Ingatlah CHON! Daripada perkataan protein jadilah PROTEiN P=Protein R=Ringkas=Asid amino O=Organik (ada unsur C), Oksigen. T=Tak perlu dan perlu (Asid amino perlu dan asid amino tak perlu) E=Elektrik=Hidroelektrik (H) N=Nitrogen Terdapat empat struktur protein iaitu: Primer = Pertama SekunDer= kedua. Ada Dua jenis iaitu heliks-α dan kepingan berlisu-β Tertier= ketiga KuartErner= KeEmpat Primer Sekunder Tertier Kuarterner Zulkarnain

57 Persamaannya: Asid amino+ Asid amino kondensasi Dipeptida + air Dipeptida kondensasi Polipeptida + air AADP Agensi Anti-Dadah Pahang SPM 2010 (Struktur) Rajah menunjukkan dua peringkat organisasi di dalam struktur protein. Peringkat organisasi dalam protein X: (Struktur) primer Peringkat organisasi dalam protein Y: (Struktur) sekunder (a) Dalam Rajah, namakan peringkat organisasi di dalam struktur protein X dan Y. [2 markah] (b) Huraikan struktur protein X. P1 Terdiri daripada satu rantai polipeptida. P2 Urutan asid amino / dipeptida / peptida yang linear. [2 markah] Zulkarnain

58 (c) Rajah menunjukkan bagaimana protein X diuraikan untuk membentuk hasil. Terangkan bagaimana hasil-hasil dalam Rajah di atas dibentuk. P1 Proses hidrolisis berlaku // enzim / tripsin / protease bertindak ke atas protein X. [Tolak: pepsin / erepsin / peptidase] P2 Ikatan (Peptida) diuraikan. P3 Untuk menghasilkan dipeptida. [Tolak: Asid amino] [2 markah] (d) Nyatakan mengapa protein haiwan adalah protein kelas pertama. (Protein haiwan) mengandungi semua asid amino perlu // mengandungi asid amino yang tidak boleh disintesiskan oleh badan. [1 markah] (e) Sutera adalah suatu contoh protein. Pakaian sutera menjadi berkedut apabila dibasuh menggunakan air panas pada suhu 65 0 C. (i) Terangkan pernyataan di atas. P1 Protein ternyahasli. P2 Struktur protein berubah // struktur protein berubah / pecah / rosak. P3 Menyebabkan bentuk (3 dimensi) protein berubah // konfigurasi protein berubah. [3 markah] (ii) Berdasarkan pernyataan di atas, cadangkan dua cara untuk mengekalkan kualiti pakaian sutera. Zulkarnain

59 1. Basuh menggunakan air sejuk / air suam // jangan basuh di dalam air panas // simpan di dalam peti sejuk. [Tolak: Basuh menggunakan air melebihi 45 0 C] 2. Tidak menjemur sutera secara langsung di bawah cahaya matari. 3. Cucian kering. [2 markah] 4.4 Lipid Mengandungi CHO. Terdapat lima jenis lipid iaitu Lemak, Minyak, Lilin, Fosfolipid dan Steroid. Fuyoo! Lembu Suka Main Lumpur. Perbezaan antara Lemak Tepu (LT) dengan Lemak Tak Tepu: LT Perbezaan LTT Tiada Kehadiran ikatan ganda dua Ada antara atom-atom karbon dalam asid lemak Tidak boleh Keupayaan bertindak dengan Boleh satu atom hidrogen tambahan Pepejal Keadaan dalam suhu bilik Cecair Tinggi Aras kolesterol Rendah Sumber lemak haiwan seperti mentega dan minyak sapi Contoh Sumber minyak daripada tumbuhan seperti minyak masak, minyak jagung dan soya. Zulkarnain

60 SPM 2013 (Struktur) Rajah menunjukkan pembentukan trigliserida. (a)(i) Namakan P dan Q. P: Gliserol Q: Asid lemak (ii) Dalam jadual, nyatakan bilangan molekul bagi P dan Q. [2 markah] Jenis molekul Bilangan molekul P 1 Q 3 [2 markah] (b)(i) Namakan proses X. Kondensasi // Pengesteran. [1 markah] (ii) Terangkan proses X. P1 (1 molekul) gliserol / P bergabung dengan (3 molekul) asid lemak / Q (untuk membentuk trigliserida). P2 Ikatan terbentuk. [Terima: Ikatan kovalen] [Tolak: Ikatan Hidrogen] P3 melibatkan penyingkiran air // air dihasilkan / dibebaskan. [2 markah] (c) Trigliserida adalah sejenis lipid. Nyatakan satu fungsi trigliserida dalam manusia. P1 sebagai sumber tenaga. P2 sebagai penebat (daripada kehilangan haba). Zulkarnain

61 P3 Memberi perlindungan menghadapi tekanan // melindungi organ dalam. P4 menyumbang kepada struktur membran plasma (untuk membentuk dwilapisan lipid). [1 markah] 4.5 Enzim Definisi: Enzim ialah protein yang bertindak sebagai mangkin organik utk mempercepatkan tindak balas biokimia dlm sel. Ciri-ciri enzim iaitu: Cepat, tidak Musnah selepas tx, kuantiti Kecil, Kofaktor, Berbalik, Spesifik, Sensitif terhadap perubahan Suhu, Sensitif pada perubahan ph, Perencat. Mekanisme tindakan enzim: Cara nak ingat!! Cikgu Minah Kata Kena Balik Solat Sunat Pagi Petang Hipotesis mangga dan kunci Mangga= Enzim Kunci= Substrat Enzim + Substrat Kompleks enzim-substrat molekul enzim + molekul hasil tindak balas Terdapat empat faktor yang mempengaruhi tindakan enzim: 1. Suhu 2. ph 3. Kepekatan Enzim 4. Kepekatan Substrat Susu Pekat Enak Sekali Zulkarnain

62 Suhu Semakin bertambah suhu, semakin bertambah kadar tindak balas. tindakan enzim paling optimum pada suhu 37 o C ph Tindakan optimum enzim pepsin pada ph 2, Enzim Amilase ph 7, Enzim Tripsin ph 12 Kepekatan Enzim Kepekatan Substrat Semakin bertambah kepekatan enzim, semakin bertambah kadar tindak balas. sehingga dihadkan oleh faktor pengehad iaitu kepekatan substrat. Semakin bertambah kepekatan substrat, semakin bertambah kadar tindak balas. sehingga dihadkan oleh faktor pengehad iaitu kepekatan enzim. Kegunaan Enzim dlm kehidupan harian dan Industri. Enzim Kegunaan 1 Kegunaan 2 Kegunaan 3 Selulase Mengekstrak kulit tumbuhan Protease Melembutkan daging/ Menanggalkan bulu pada kulit Menanggalkan kotoran berasaskan daging Lipase Menanggalkan kotoran lemak dan minyak. Zimase Penapaian yis utk menghasilkan wain Membuat doh untuk menghasilkan roti Zulkarnain

63 SPM 2005 (Struktur) (c) Enzim banyak digunakan dalam kehidupan seharian dan dalam industri. Terangkan bagaimana enzim bertindak dalam: (i) memudahkan kerja memasak daging. Enzim protease melembutkan daging. [2 markah] (ii) mengekstrak agar-agar daripada rumpai laut. Enzim selulase menguraikan dinding sel rumpai laut dan membebaskan agaragar yang terkandung di dalamnya. [3 markah] (d) Rajah 4.2 menunjukkan struktur satu enzim dan substrat W, substrat X dan substrat Y. Berdasarkan Rajah di atas, lengkapkan rajah skema di bawah bagi menunjukkan mekanisme tindakan enzim ke atas substrat yang sesuai. Zulkarnain

64 [2 markah] SPM 2006 (Struktur) (iii) Rajah menunjukkan suatu mekanisme tindakan enzim. Lukiskan rajah dalam petak III dan IV yang disediakan dalam Rajah di bawah untuk melengkapkan mekanisme tindakan enzim tersebut. (c) Dalam suatu proses penyediaan makanan, seorang suri rumah telah melakukan langkah-langkah berikut: Langkah 1: Perap kepingan daging dengan hirisan buah betik muda dalam sebuah besen. Zulkarnain

65 Langkah 2: Rendam besen itu ke dalam bekas berisi air pada suhu 40 0 C selama 30 minit seperti dalam Rajah di bawah. Terangkan mengapa suri rumah itu melakukan Langkah 1 dan Langkah 2. P1 Betik mengandungi enzim papain / protease. P2 Kepingan daging dan hirisan betik menambahkan JLP. P3 bagi mempercepatkan tindakan enzim (dalam betik / papain). P4 untuk melembutkan daging. P5 suhu (40 0 C) adalah optimum untuk tindakan enzim (yang maksimum). [4 markah] Zulkarnain

66 BAB 5 PEMBAHAGIAN SEL 5.1 Mitosis Keperluan pembahagian sel dalam organisma hidup - Apabila kulit tercedera, pembahagian sel membantu menyembuhkan kecederaan. - Sel rambut baharu tumbuh menggantikan rambut yang gugur dan kuku baharu terbentuk untuk menggantikan kuku yang patah. Peringkat pembahagian sel dibahagikan kepada dua peringkat iaitu: - Pembahagian nukleus. - Pembahagian sitoplasma. Kepentingan mitosis - Menambahkan bilangan dan saiz sel. - Mengekalkan sifat diploid induk kepada anak. - Membaiki tisu yang rosak dengan tisu yang baharu. Kitar sel - Ialah suatu tempoh bermulanya peringkat sel baharu dihasilkan sehinggalah peringkat sel tersebut selesai membahagi dan menghasilkan dua sel anak. - Dibahagikan kepada fasa interfasa dan fasa mitotik atau fasa M. - Fasa mitosis dibahagikan kpd pembahagian nukleus atau mitosis dan pembahagian sitoplasma atau sitokinesis. Fasa-fasa dalam kitar sel Interfasa (I) Profasa(P) Metafasa(M) Anafasa(A) Zulkarnain

67 Telofasa(T) Sitokinesis (S) I Pak MAT Sudin Fasa Gambar rajah Perlakuan kromosom Interfasa Peringkat G1-Pertumbuhan aktif, protein disintesis, kromosom tidak jelas kelihatan (kromatin). Peringkat S- Sintesis DNA yang menjalani proses replikasi (mengganda) membentuk kromatid kembar. Peringkat G2-Protein dan enzim diperlukan. Tenaga dikumpulkan. Profasa Kromosom padat dan berpilin. Kromosom lebih tebal dan pendek. Kedua-dua kromatid bercantum pada sentromer. Metafasa Kromosom tersusun pada sentromer di satah khatulistiwa. Anafasa Kromosom terpisah pada sentromer dan bergerak ke kutub bertentangan. Telofasa dan Kromosom membentuk bebenang halus kromatin semula. Kromosom kurang jelas kelihatan. Zulkarnain

68 Sitokinesis Pembahagian sitoplasma berlaku sebaik sahaja nukleus terbentuk iaitu pada akhir telofasa. Kepentingan pembahagian sel yang terkawal Membolehkan sel anak memperoleh jumlah kromosom dan kandungan genetik yg seiras seperti induknya. Kesan pembahagian sel yang tidak terkawal Sel membahagi secara mitosis berulang kali secara tidak terkawal boleh menyebabkan sel kanser. Pembentukan sel kanser ini menghasilkan tumor. Aplikasi pengetahuan mengenai mitosis dalam pengklonan. Pengklonan ialah proses penghasilan klon atau organisma yang seiras dengan organisma induk melalui pembiakan aseks. Aplikasi daripada pengklonan ialah kultur tisu. Kultur tisu ialah teknik pengkulturan cebisan tisu organisma hidup dalam larutan medium kultur steril yang mengandungi nutrien dan hormon pertumbuhan. Tumbuhan boleh dikultur secara aseks dengan menggunakan cebisan tisu kecil yang disebut eksplan. Eksplan yg telah disterilkan dimasukkan ke dalam medium kultur yang membahagi secara mitosis membentuk kalus, iaitu sekumpulan tisu yg belum membeza. Sel dalam kalus membesar menjadi embrio dan seterusnya menjadi anak tumbuhan sebelum dipindahkan ke tanah. Pengklonan pada haiwan melibatkan pemindahan nukleus daripada sel soma ke dalam ovum atau sel embrio tanpa nukleus. Contohnya, Dolly. Zulkarnain

69 5.2 Meiosis Meiosis I dan Meiosis II Pak MAT I dan Pak MAT II Fasa Gambar rajah Penerangan Profasa I Kromosom menjadi padat. Kromosom memendek, menebal dan jelas kelihatan. Kromosom membentuk bivalen melalui proses sinapsis. Proses pindah silang berlaku di kiasma. Metafasa I Kromosom homolog tersusun di satah khatulistiwa. Sentromer tidak membahagi. Anafasa I Telofasa I Gentian gelendong mengecut dan menarik setiap kromosom homolog. Kromosom homolog berpisah daripada pasangan homolognya dan bergerak ke kutub bertentangan. Gentian gelendong menghilang. Nukleolus muncul semula dan membran nukleus terbentuk. Dua sel anak terhasil. Zulkarnain

70 Profasa II Gentian gelendong mula terbentuk. Nukleolus dan membran plasma hilang. Metafasa II Kromosom tersusun secara rawak pada satah khatulistiwa. Setiap kromatid terikat kepada gentian gelendong pada sentromer. Anafasa II Sentromer kromatid kembar membahagi. Setiap kromatid kembar berpisah dan bergerak ke kutub sel bertentangan dengan didahului oleh sentromer. Telofasa II Gentian gelendong hilang. Membran plasma dan nukleolus muncul semula. Empat sel anak terhasil dengan setiap sel anak mengandungi separuh daripada kromosom induk. Sel haploid ini akan membesar menjadi gamet. Zulkarnain

71 Perbandingan antara meiosis dan mitosis Meiosis Persamaan Mitosis Kedua-dua melibatkan pembahagian nukleus dan sitoplasma (sel haiwan). kedua- duanya bermula daripada sel diploid. kedua-duanya terlibat dalam pemisahan kromatid dalam anafasa bagi mitosis dan dalam anafasa II. Peringkat-peringkat pembahagian dalam meiosis II adalah sama dengan mitosis. Meiosis Perbezaan Mitosis Organ pembiakan Tempat berlaku Sel soma / badan Dua Bilangan pembahagian Satu Empat Bilangan sel anak terhasil Dua Separuh daripada induk Bilangan kromosom sel Sama seperti induk anak terhasil Berlaku semasa Profasa I Pindah silang Tidak berlaku Berbeza atau sama Kandungan genetik Sama seperti induk antara anak dengan induk Berlaku semasa Profasa I Sinapsis kromosom Tidak berlaku homolog Menghasilkan gamet // menghasilkan sel anak yang haploid. Peranan Menambahkan bilangan / saiz sel // menggantikan tisu rosak dengan tisu baru // menghasilkan sel anak yang diploid. Zulkarnain

72 SPM 2005 (Struktur) Rajah menunjukkan sel P dan sel Q yang sedang mengalami pembahagian sel. (a)(i) Namakan struktur-struktur yang berlabel K dan L. K: Kromatid // kromosom L: Gentian gelendong [2 markah] (ii) Nyatakan fasa pembahagian sel P dan sel Q. Sel P: Metafasa Sel Q: Metafasa I [2 markah] (b) Sel P mengalami pembahagian sebanyak tiga kali berturut-turut. Berapakah bilangan sel anak yang terhasil? 8 sel anak [1 markah] (c)(i) Sel Q mengalami pembahagian nukleus pertama dan menghasilkan dua sel. Lengkapkan rajah untuk menunjukkan kromosom dalam satu daripada dua sel yang terhasil. Zulkarnain

73 [1 markah] (ii) Namakan satu organ di mana sel didapati. Testis // ovari [1 markah] (iii) Bilangan kromosom dalam satu sel soma lalat ialah 12. Nyatakan bilangan kromosom yang terdapat dalam sel anak yang dihasilkan di akhir jenis pembahagian sel seperti yang ditunjukkan oleh Q. 6 kromosom. [1 markah] (d) Kanser ialah penyakit yang menyebabkan pertumbuhan tisu tidak terkawal. Radioterapi adalah satu kaedah rawatan penyakit kanser yang menggunakan sinaran radioaktif. Terangkan bagaimana rawatan ini menyekat pertumbuhan sel kanser. Sinaran radioaktif membunuh sel-sel kanser dan menghentikan pertumbuhan tisu tidak terkawal. [2 markah] (e) Seorang pengusaha kelapa sawit ingin menghasilkan pokok kelapa sawit yang banyak dalam masa yang singkat. Nyatakan teknik yang terbaik yang boleh digunakan oleh pengusaha itu dan satu masalah yang perlu diambil kira dalam menggunakan teknik tersebut. Zulkarnain

74 Semua klon mempunyai paras daya rintangan yang sama terhadap penyakit, jadi semua klon mungkin termusnah sekiranya muncul sejenis penyakit baharu. [2 markah] SPM 2007 (Struktur) Rajah menunjukkan tiga peringkat mitosis, P, Q dan R, dalam sel haiwan. (a) Namakan peringkat P, Q dan R dalam ruang yang disediakan dalam Rajah di atas. P: Metafasa Q: Profasa R: Anafasa [3 markah] (b) Terangkan apa yang berlaku pada peringkat Q. P1 Kromosom / kromatid (muncul) menebal dan memendek // padat. P2 Nukleus / nukleolus / membran nuklear hilang / tiada. P3 Gentian gelendong (mula) terbentuk. [3 markah] (c) Nyatakan perlakuan kromosom pada peringkat berikut: Peringkat P: Kromosom / kromatid tersusun pada satah khatulistiwa. Peringkat R: Kromosom / kromatid bergerak ke kutub bertentangan. [2 markah] (d) Terangkan kepentingan mitosis dalam proses pengklonan pokok orkid. Zulkarnain

75 P1 (Mitosis) mengekalkan kandungan genetik (sel induk) daripada satu generasi ke generasi seterusnya // mengekalkan kandungan genetik selsel induk dalam sel-sel anak. P2 (Mitosis) menambahkan bilangan sel / pertumbuhan. P3 (Mitosis) mengekalkan nombor diploid / asal kromosom dalam spesies. P4 Anak mempunyai ciri-ciri yang sama seperti induknya. [3 markah] (e) Rajah menunjukkan suatu sel pada peringkat P. Pada peringkat seterusnya, didapati kromososm M tidak berpisah. Lengkapkan rajah kedua-dua sel anak yang akan terbentuk pada ruang yang disediakan di bawah. Sel anak 1 Sel anak 2 [2 markah] ( Sel anak dengan 3 kromosom) (Sel anak dengan 4 kromosom, termasuk kromosom M) Zulkarnain

76 SPM 2008(Struktur) Rajah menunjukkan sebahagian daripada peringkat pembahagian sel secara meiosis dalam satu sel haiwan. Perlakuan kromosom di peringkat S tidak ditunjukkan. (a) Namakan struktur berlabel X. Kromatid // kromosom. [1 markah] Zulkarnain

77 (b)(i) Dalam Rajah di atas, lengkapkan rajah diperingkat S untuk menunjukkan perlakuan kromosom. [1 markah] (ii) Nyatakan satu perubahan yang berlaku di peringkat S. P1 kromatid (berkembar) / (beradik) berpisah / berpisah pada sentromer. P2 Kromatid berkembar bagi setiap kromosom menjadi kromosom (individu). P3 Kromatid berkembar / beradik bergerak menunju kutub- kutub sel yang (bertentangan). [Tolak: kromosom ditarik ke kutub bertentangan] [1 markah] (c) Rajah di bawah menunjukkan proses Y yang berlaku di peringkat P. Permulaan proses Y Akhir proses Y (i) Dalam Rajah di atas, lukis rajah yang menunjukkan rupa kromosom di akhir proses Y. [1 markah] (ii) Namakan proses Y. Pindah silang [1 markah] (iii) Nyatakan satu kepentingan pross Y kepada semua organisma. Untuk menghasilkan variasi / sumber variasi bagi suatu organisma. [1 markah] (d) Rajah di bawah menunjukkan sel-sel kulit. Sel- sel X adalah sel kanser yang terbentuk selepas sel-sel normal terdedah kepada faktor W. Zulkarnain

78 (i) Berikan dua contoh faktor W. Sinar ultra ungu / sinar X / sinar radioaktif / bahan karsinogen. [2 markah] (ii) Terangkan pembentukan sel X. P1 Faktor W menyebabkan mutasi / perubahan dalam bahan genetik gen / DNA / kromosom. P2 Menyebabkan pembahagian sel yang tidak terkawal / mitosis abnormal. [2 markah] (iii) Nyatakan dua cara untuk mengelakkan perkembangan sel X. P1 Mengelakkan dari terdedah kepada bahan karsinogenik / sinar radioaktif. P2 Mencegah daripada mengambil makanan yang mengandungi perasa / pewarna / penambah / pengawet / bahan karsinogenik // makan makanan organik. P3 Rawatan lebih awal bagi penyakit kanser // radioterapi / sinar gama kimoterapi / pembedahan. [2 markah] Zulkarnain

79 SPM 2009 (Kertas 2) Rajah menunjukkan proses pembentukan sel R. (a)(i) Nyatakan bilangan kromosom dalam sel P dan sel Q. P: 4 // 46. Q: 2 // 23. [2 markah] (ii) Terangkan apa yang berlaku yang menyebabkan perbezaan bilangan kromosom antara sel P dan sel Q. P1 Spermatid / Sel anak / Sel Q menerima separuh daripada bilangan kromosom / n daripada spermatosit primer / sel induk / 2n. P2 (Selepas) melalui / menjalani pembahagian meiosis. [2 markah] (b)(i) Dalam organ manakah sel R terbentuk? Testis [1 markah] (ii) Namakan proses pembentukan sel R. Spermatogenesis. [Tolak: Gametogenesis] [1 markah] Zulkarnain

80 SPM 2010 (Struktur) Rajah menunjukkan peringkat-peringkat yang berbeza dalam suatu pembahagian sel. (a)(i) Namakan jenis pembahagian sel itu. Meiosis I / Meiosis. [Tolak: Meiosis II] [1 markah] (ii) Susun peringkat-peringkat pembahagian sel itu mengikut urutan yang betul. R P S Q [1 markah] (b)(i) Terangkan perlakuan kromosom dalam peringkat R. P1 Kromosom homolog berpasangan / bersinapsis // pembentukan kiasma. P2 Bivalen terbentuk. P3 pertukaran kandungan genetik / gen // pindah silang. [2 markah] (ii) Nyatakan satu kepentingan perlakuan kromosom dalam (b)(i). (Menyebabkan) variasi (kerana pindah silang). [1 markah] Zulkarnain

81 SPM 2012 (Struktur) Rajah 3 menunjukkan sel P dan sel Q mengalami 2 jenis pembahagian sel yang berlainan. Sel P Sel Q (a) Lengkapkan jadual di bawah dengan mengisi aspek-aspek berikut bagi sel P dan sel Q. Aspek Sel P Sel Q Jenis pembahagian sel Meiosis / Meiosis I Mitosis Peringkat pembahagian sel Metafasa I Metafasa Perlakuan kromosom P1: Sepasang kromosom homolog disusun / diatur di satah metafasa / khatulistiwa. P2: Gentian gelendong memegang / mengikat sentromer pada kromosom homolog. Q1: Kromosom disusun / diatur di satah metafasa / khatulistiwa. Q2: Gentian gelendong memegang / mengikat sentromer pada (setiap) kromosom. Zulkarnain

82 SPM 2013 (Struktur) Rajah menunjukkan sebuah ladang yang ditanam dengan pokok-pokok daripada spesies yang sama dalam dua plot yang berbeza, P dan Q. Ladang itu telah dijangkiti suatu penyakit. Semua pokok dalam plot P mati tetapi hanya sedikit pokok dalam plot Q yang mati akibat jangkitan itu. Terangkan mengapa semua pokok dalam plot P mati. P1 tiada variasi /varieti. P2 (Dari) klon. P3 mengandungi bahan genetik. P4 ketahanan badan yang sama. P5 ketahanan badan yang rendah / tiada. [3 markah] Zulkarnain

83 SPM 2014 (Struktur) Rajah menunjukkan suatu peringkat meiosis dalam sel haiwan. (a)(i) Namakan peringkat itu. Profasa I. [1 markah] (ii) Huraikan perlakuan kromosom semasa peringkat itu. P1 Kromosom (mula) menjadi pendek / tebal. P2 Kromosom homologus berpasangan. P3 Sinapsis berlaku. P4 Membentuk bivalen / tetrad. P5 Pindah silang berlaku. P6 di kiasma / kiasmata. P7 Pertukaran bahan genetik. P8 Kombinasi semula gen / kombinasi baru gen. [2 markah] (b) Terangkan kepentingan proses L. F Pindah silang. F1 Variasi / kepelbagaian spesies / organisma. E1 Produk yang lebih berkualiti. E2 Rintangan yang tinggi terhadap perubahan persekitaran // Penyesuaian yang tinggi terhadap perubahan persekitaran. E3 Kemandirian spesies / organisma // Menghalang kepupusan spesies / organisma. [2 markah] (c)(i) Namakan struktur K. Sentriol. [1 markah] Zulkarnain

84 (ii) Apakah yang berlaku kepada gamet terbentuk jika struktur K gagal berfungsi dalam proses pembentukan gamet? F1 Gamet tidak normal. E1 Gentian gelendong tidak akan terbentuk. E2 Kromosom (homolog) tidak akan terbentuk. E3 Semasa anafasa I / II. E4 Bilangan kromosom di dalam gamet tidak menjadi haploid / dikurangkan / tidak sama banyak. E5 Mutasi berlaku. [Tolak: Mutasi gen] E6 Anak tidak normal. [3 markah] Zulkarnain

85 BAB 6 NUTRISI 6.1 jenis-jenis nutrisi Dibahagikan kepada dua jenis iaitu autotrof dan heterotrof. auto = sendiri hetero =yang lain trof =makan Autotrof dibahagikan pula kepada dua iaitu fotosintesis dan kemosintesis. foto =cahaya kemo =kimia sintesis =bina Heterotrof pula dibahagikan kepada tiga kategori iaitu holozoik, saprofitisme dan parasitisme. holo =zoon= haiwan saprofit =mati/reput parasit =perosak tisme =cara Jenis-jenis nutrisi Autotrof Heterotrof Fotosintesis Kemosintesis Holozoik Saprofitisme Parasitisme SPM 2006 (Esei) Rajah menunjukkan tiga organisma P, Q dan R. (a)(i) Huraikan jenis nutrisi pada P dan Q. [4 markah] Zulkarnain

86 Organisma P F1 (Nutrisi) autotrof / secara fotosintesis. P1 Mensintesis / menghasilkan makanan / glukosa / kanji sendiri. P2 daripada karbon dioksida dan air dengan menggunakan tenaga (cahaya). Organisma Q F2 (Nutrisi) heterotrof / holozoik. P3 Mendapat sumber makanan / bahan organik pepejal / cecair dari persekitaran // makan tumbuhan / pengeluar. 6.2 Gizi Seimbang Kandungan nutrien yang mengandungi tujuh kelas makanan pada kuantiti yang betul pada masa yang betul. Nilai tenaga makanan = 4.2x jisim air x peningkatan suhu air Jisim makanan Faktor-faktor yang mempengaruhi keperluan tenaga harian ialah umur, jantina, berat badan, dan jenis pekerjaan. Vitamin dibahagikan kepada dua iaitu vitamin larut larut (VLL) dan vitamin larut air (VLA). Contoh VLL ialah Vitamin A, D, E, dan K, contoh VLA ialah vitamin B dan C. Vitamin larut air Sumber Makanan Fungsi dalam badan B1 B2 B3 Yis, hati, daging, Koenzim dalam metabolisme bijirin, kekacang, karbohidrat. sayuran hijau. Memelihara kesihatan sistem saraf dan otot. Yis, bijirin, susu, Koenzim dalam respirasi sel telur putih, sayuran. Memelihara kesihatan sistem saraf. Yis, bijirin, hati, telur, Koenzim dalam respirasi sel. sayuran segar. Pemeliharaan epitelium pada kulit dan sistem saraf. Zulkarnain

87 B5 B6 B12 C Telur, daging, hati, yis, germa gandum, sayuran segar. Hati, bijirin, daging, telur, kacang, susu Susu, telur, daging, hati Buah-buahan sitrus dan sayuran hijau. Koenzim dalam resprasi sel. Untuk penghasilan antibody. Memelihara kesihatan sistem saraf dan kulit. Koenzim dalam metabolisme asid amino. Pembentukan sel darah merah. Memelihara kesihatan tisu penghubung terutamanya saluran darah. Untuk kesihatan kulit dan pemulihan luka yang cepat. Meningkatkan ketahanan terhadap jangkitan. Vitamin Larut lemak A D E Sumber makanan Susu, tomato, lobak merah, minyak hati ikan Minyak hati ikan, keju, mentega, telur. Germa gandum, sayuran hijau, minyak, kelapa sawit. Fungsi dalam badan Membina pigmen pada retina mata untuk penglihatan jelas pada waktu malam. Memastikan pertumbuhan sel epithelium kulit yang sihat. Membantu penyerapan kalsium dan fosforus. Membantu untuk membina tulang dan gigi yang kuat. Memelihara kesihatan sistem otot, sistem saraf dan sistem peredaran darah. Sebagai bahan anti pengoksidaan Zulkarnain

88 K Hati, tomato, sayuran hijau seperti bayam dan kobis. bagi asid lemak tepu. Mengekalkan fungsi sistem pembiakan. Membantu dalam pembekuan darah. Mineral dibahagikan kepada dua iaitu makronutrien dan mikronutrien. makro =besar mikro =kecil nutrien =makanan Makronutrien Sumber makanan Fungsi Kalsium Susu, keju, ikan bilis, bijirin. Pembinaan tulang dan gigi yang kuat. Menolong pembekuan darah. Diperlukan untuk pengecutan otot dan pemindahan impuls saraf. Magnesium Bijirin, sayuran hijau, susu, daging. Diperlukan untuk pemgecutan otot. Diperlukan untuk pemindahan impuls saraf. Sebagai kofaktor bagi enzim. Fosforus Susu, daging, bijirin, telur. Membentuk tulang dan gigi yang kuat. Membentuk ATP semasa respirasi sel. Natrium Garam biasa, daging, telur, susu Mengekalkan keseimbangan air dalam badan. Mengekalkan tekanan osmosis cecair dalam badan. Diperlukan dalam pemindahan impuls saraf. Kalium Susu, daging, pisang, sayuran hijau. Untuk pemindahan impuls saraf. Untuk pengecutan otot. Zulkarnain

89 Mikronutrien Sumber makanan Fungsi Besi Hati, bayam, Membentuk haemoglobin. kacang, telur kuning. Florin Air minuman. Teh, sayuran. Mengukuhkan enamel pada gigi. 6.3 Malnutrisi Mal =lebih atau kurang Gizi Berlebihan Kekurangan Karbohidrat Obesiti Lesu dan tidak bertenaga Diabetis melitus Penyakit kardiovaskular Protein Gout Kegagalan ginjal dan hati Kwasyiorkor dan marasmus Asid urik berlebihan dalam darah Vitamin C Pembentukan kolagen yang lemah menyebabkan skurvi (gusi berdarah) Ferum Anemia (kurang darah merah) Vitamin D, Kalsium dan fosforus Rikets Osteoporosis Lipid Obesiti Penyakit kardiovaskular Lesu dan tidak bertenaga Zulkarnain

90 SPM 2006 (Esei) (b) Sembelit, rabun malam dan anemia adalah tiga masalah kesihatan. Nyatakan punca dan cadangkan cara untuk mengatasi setiap masalah kesihatan itu dari aspek nutrisi. [6 markah] Sembelit S1 tidaka cukup jumlah makanan bergentian / serabut / serat / fiber / pelawas. S2 Makan lebih banyak sayur-sayuran / buah-buahan / bijiran. Rabun malam R1 Tiada / tidak cukup vitamin A. R2 Makan lebih banyak lobak merah / tomato. Anemia A1 Tidak cukup zat besi / ferum. A2 Makan lebih banyak bayam / hati (ayam) / hati (lembu) / kerang / limpa. SPM 2008 (Esei) (a)(ii) Malnutrisi adalah keadaan yang timbul akibat gizi yang tidak seimbang di mana ada nutrien tertentu yang kurang, berlebihan atau dalam nisbah yang salah. Terangkan kesan kepada seseorang kanak-kanak yang diberi mana-mana dua nutrien makanan dalam amaun yang tidak mengcukupi untuk satu tempoh masa yang panjang. [6 markah] Protein F1 Seorang kanak-kanak yang kekurangan protein (untuk satu jangka masa panjang) akan menghidap kwasyiorkor / marasmus. S1 Protein diperlukan untuk pertumbuhan normal. C1 kekurangan protein menyebabkan pertumbuhan kanak-kanak terbantut. Zulkarnain

91 Vitamin A (Kombinasi 2) F2 Seorang kanak-kanak yang kekurangan vitamin A (untuk satu tempoh jangka panjang) akan menghidap rabun malam. S2 Vitamin A diperlukan untuk menentukan sel-sel rod dalam retina sihat. C2 Kekurangan vitamin A mengurangkan keupayaan melihat dalam cahaya malap. Vitamin D (Kombinasi 3) F3 Seorang kanak-kanak yang kekurangan vitamin D (untuk satu tempoh jangka panjang) akan menghidap riket. S3 Vitamin D diperlukan untuk perkembangan tulang yang sihat. C3 kekurangan vitamin D menyebabkan tulang-tulang menjadi lembut dan tumbuh tidak sekata. Vitamin C (Kombinasi 4) F4 Seorang kanak-kanak yang kekurangan vitamin C (untuk satu tempoh jangka panjang) akan menghidap skurvi. S4 Vitamin C diperlukan untuk gusi dan kulit yang sihat. C4 Kekurangan vitamin C menyebabkan gusi membengkak dan berdarah. Serabut (Kombinasi 5) F5 Seorang kanak-kanak yang kekurangan pelawas (untuk satu tempoh jangka panjang) akan menghidap sembelit. S5 Serabut diperlukan untuk mencegah sembelit. C5 Kekurangan serabut menyebabkan sembelit / sukar mengeluarkan tinja. Kalsium (Kombinasi 6) F6 Seorang kanak-kanak yang kekurangan kalsium (untuk satu tempoh jangka panjang) akan menghidap osteoporosis. S6 Kalsium diperlukan untuk membina tulang dan gigi. C6 Kekurangan kalsium menyebabkan jisim tulang berkurangan / tulang menjadi rapuh dan ringan. Zulkarnain

92 6.4 Pencernaan Makanan Pencernaan di dalam mulut; Kanji + air amilase maltose (Kami Anak Malaysia) Pencernaan di dalam perut; pepsin Protein + air renin Kaseinogen Polipeptida (Parti Progresif Penduduk) Kasein (Kelas Rancangan Khas) Pencernaan di dalam usus kecil; amilase Kanji + air Maltosa (KAM) Polipeptida +air tripsin Peptida (Polis Tangkap Pencuri) Lipid + air lipase Gliserol + lemak (Lantai Licin Geli Lah) Peptida + air erepsin Asid amino (PEA) Maltosa +air Sukrosa + air maltase Glukosa (Malaysia Medical Group) sukrase Glukosa + fruktosa (Sport Science Group Fun) Laktosa + air laktase Glukosa + Galaktosa (Lebih Lebih Gila Gila) Zulkarnain

93 Rumusan : Kelas Makanan Mulut Perut Usus kecil Karbohidrat Kanji Kanji Maltosa Sukrosa Laktosa Protein Protein Kaseinogen Polipeptida Dipeptida Lipid Lipid Gizi seimbang berdasarkan piramid makanan. Aras Kelas makanan Fungsi Kekurangan Berlebihan 1 Karbohidrat Membekalkan tenaga 2 Vitamin, Mineral Kekalkan kesihatan dan Serat Metabolisme dalam badan. Lesu, keletihan Vit. A- mencegah rabun malam Vit. C- mencegah skurvi Obesiti 3 Protein Membina sel-sel baru. Menggantikan sel mati. Pertumbuhan. 4 Lipid, Gula, Membekalkan Garam tenaga yang lebih tinggi. Marasmus. Kwasyiorkor Keletihan Gout Kegagalan ginjal Obesiti Penyakit kardiovaskular Zulkarnain

94 Sistem Pencernaan Ruminan dan Rodensia. Terdapat empat ruang perut iaitu: Rumen, Retikulum, Omasum, Abomasom (RROA). Rumah Rosak Ombak Air Perbandingan antara salur alimentari Ruminan dan Rodensia: (SPM 2006, Esei) Ruminan Persamaan Rodensia Kedua-dua salur alimentari mempunyai bakteria atau protozoa untuk menghidrolisis selulosa. Perbezaan Mempunyai 4 ruang perut Bilangan Perut Mempunyai 1 ruang perut Di mana berlakunya pencernaan selulosa Kecil dan pendek Saiz Sekum Besar dan panjang Sekum adalah tempat bakteria menghidrolisis selulosa. Dua kali Bilangan makanan dihantar melalui ruang perut Satu Untuk mencernakan makanan dengan cara meningkatkan kecekapan tindak balas selulosa Rumen dan retikulum Dimana bakteria dan protozoa banyak dijumpai Sekum Bakteria merembeskan selulase untuk menghidrolisis selulosa kepada glukosa. Lembu, kambing, kerbau Contoh Arnab, tikus, tupai Zulkarnain

95 SPM 2006 (Struktur) Rajah menunjukkan sistem pencernaan manusia. Struktur Q pada Rajah di atas terlibat dalam pencernaan lemak. (i) Namakan struktur Q. Ileum / usus kecil. [1 markah] (ii) Namakan enzim yang mencernakan lemak dalam Q. Lipase. [1 markah] (b)(i) Terangkan bagaimana kanji dicerna dalam duodenum. P1 Pankreas merembes enzim amilase (ke dalam duodenum) // jus pankreas (dalam duodenum) mengandungi amilase. P2 (Amilase) mencernakan / menghidrolisiskan / menguraikan kanji kepada maltosa. [ Tolak: menukarkan] [2 markah] (ii) Seorang pelajar makan terlalu banyak buah limau. Terangkan kesan memakan terlalu banyak buah limau ke atas pencernaan kanji dalam duodenum. Zulkarnain

96 F Buah limau (mengandungi banyak asid / berasid) merendahkan nilai ph menjadi kurang daripada 7 / Meningkatkan keasidan dalam duodenum // Asid dineutralkan dalam duodenum. [Tolak: meneutralkan keadaan beralkali] P Medium berasid kurang sesuai untuk tindakan amylase // kurang/ tiada kanji tercerna // tiada kesan / perubahan ke atas pencernaan kanji. [Tolak: pencernaan kanji terjejas] SPM 2010 (Esei) [2 markah] Rajah menunjukkan sistem pencernaan dan organ-organ berkaitan pencernaan. Terangkan bagaimana ikan kukus dicernakan di bahagian R, S dan T di dalam sistem itu. [10 markah] R / Perut F ikan kukus kaya dengan protein / dan lemak. P1 merembeskan / mengeluarkan pepsin. P2 yang menghidrolisiskan protein kepada polipeptida. pepsin P3 Protein + (air) pepton / polipeptida L1 Lemak tidak dihidrolisis. P4 dalam medium asid. Zulkarnain

97 S / Duodenum P5 menerima tripsin daripada pankreas. P6 Pepton / polipeptida dihidrolisiskan (oleh tripsin) kepada peptida / dipeptida. tripsin P7 Pepton / polipeptida + (air) peptida P8 dalam medium alkali. L2 Lemak ialah pengemulsi / diubah menjadi titisan kecil oleh (garam) hempedu. L3 Lemak dihidrolisiskan oleh lipase kepada asid lemak dan gliserol. lipase L4 Lipid / lemak asid lemak + gliserol T / Ileum P9 Merembes erepsin / peptidase. P10 Peptida dihidrolisiskan oleh erepsin / peptidase kepada asid amino. erepsin P11 dipeptida / peptide + (air) Asid amino L3 lemak dihidrolisiskan oleh lipase kepada asid lemak dan gliserol. lipase L4 Lipid / lemak asid lemak + gliserol SPM 2011(Struktur) (c) Rajah menunjukkan pergerakan bolus makanan dalam esofagus. Terangkan bagaimana bolus makanan bergerak turun dari esofagus ke perut. E1 Pengecutan dan pengenduran tisu otot licin secara berselang-seli / berantagonis menghasilkan peristalsis. E2 membentuk peristalsis. Zulkarnain

98 E3 Peristalsis menolak bolus turun ke perut. [Tolak: alir / bergerak ke bawah] E4 Mukus melincirkan E5 pergerakan bolus oleh peristalsis. [3 markah] (d) Nyatakan fungsi renin, pepsin dan asid hidroklorik dalam perut. Fungsi Renin Menukarkan kaseinogen / protein larut susu kepada kasein / protein tak larut susu // (renin) Kaseinogen kasein [Tolak: memecahkan / hidrolisis] Pepsin Menukarkan / hidrolisis / mencerna / memecahkan protein kepada polipeptida / pepton // memutuskan ikatan peptida spesifik di dalam molekul protein besar menjadi rangkaian polipeptida yang lebih kecil. Asid hidroklorik P1 Menyediakan medium berasid / ph optimum. P2 untuk membunuh kebanyakan bakteria yang terdapat di dalam makanan // untuk memberikan ph optimum untuk tindakan enzim-enzim perut. [Tolak: untuk hentikan tindakan amilase] [3 markah] SPM 2013 (Esei) (b) Rajah menunjukkan piramid makanan. Zulkarnain

99 Terangkan kepentingan makanan bagi setiap aras dalam piramid makanan. [10 markah] F1 (Dalam piramid makanan), semakin tinggi aras kelas makanan ditempatkan, semakin sedikit kuantiti makanan yang diperlukan // makanan seimbang. E1 Aras 1 mengandungi (kalas makanan) karbohidrat. E2 membekalkan jumlah tenaga (yang tinggi). E3 kekurangan karbohidrat menyebabkan keletihan / marasmus. E4 berlebihan karbohidrat menyebabkan obesiti // mana-mana yang sesuai. E5 Aras 2 mengandungi (kelas makanan) vitamin / mineral / serat. E6 untuk kesihatan / fungsi metabolisme dalam badan. E7 Kekurangan vitamin C menyebabkan skurvi // mana-mana contoh yang sesuai. E8 Aras 3 mengandungi protein. E9 untuk membina sel-sel baru / menggantikan sel-sel yang mati / pertumbuhan. E10 Kekurangan protein menyebabkan marasmus / kwasyiorkor. E11 Berlebihan protein menyebabkan gout / kegagalan ginjal. E12 Aras 4 mengandungi lipid / gula / garam. E13 Membekalkan nilai tenaga yang tinggi // mana-mana jawapan yang sesuai. E14 Kekurangan lipd / gula / garam menyebabkan keletihan / contoh yang sesuai. E15 Berlebihan gula / lipid menyebabkan kencing manis / penyakit kardiovaskular / obesiti. 6.5 Penyerapan dan Asimilasi hasil pencernaan Makanan. Struktur vilus Epitelium Kapilari darah Lakteal Zulkarnain

100 Penyerapan makanan tercerna Melibatkan kedua-dua proses peresapan dan penyerapan air. Pada mulanya, molekul-molekul glukosa, asid amino, vitamin dan molekul larut air meresap ke dalam sel epitelium dan diserap ke dalam kapilari darah. Glukosa dan asid lemak meresap masuk ke dalam sel epitelium dan bergabung membentuk titisan halus lipid yang kemudiannya meresap masuk ke dalam lakteal. Vitamin larut lemak juga meresap ke dalam lakteal untuk diangkut bersama lipid. Lakteal-lakteal bergabung membentuk salur limfa yang lebih besar dalam rangkaian sistem limfa. Kapilari-kapilari darah yang membawa nutrien larut air bergabung membentuk vena portal hepar yang membawa darah ke hati. Dari hati, nutrien diasimilasikan dan diangkut ke semua sel badan. Asimilasi makanan tercerna Sebahagian hasil pencernaan dibawa terus ke hati untuk diproses atau diasimilasi. Asimilasi berlaku dalam sel yang mana nutrien digunakan untuk membentuk sebatian kompleks atau komponen struktur. Kebanyakan glukosa ditukar menjadi glikogen dan disimpan di dalam hati. Apabila paras gula darah menurun dan badan memerlukan tenaga, glikogen simpanan ditukarkan semula kepada glukosa. Apabila glukosa tiba di sel, glukosa dioksidakan untuk membebaskan tenaga melalui respirasi sel. Apabila simpanan glikogen di dalam hati menjadi penuh, glukosa berlebihan ditukarkan menjadi lipid. Hati mensintesiskan protein plasma dengan menggunakan asid amino. Asid amino yang memasuki sel digunakan untuk mensintesiskan protein baru dan memperbaiki tisu yang rosak. Zulkarnain

101 Ia juga bertindak sebagai unit asas untuk sintesis enzim dan hormon. Asid amino yang berlebihan tidak boleh disimpan dalam badan dan diuraikan oleh hati melalui proses pendeaminaan yang menghasilkan urea. Lipid seperti lemak merupakan sumber tenaga utama badan. Lipid berlebihan disimpan dalm tisu adipos. Beberapa lipid lain seperti fosfolipid dan kolesterol merupakan komponen membran plasma. Ringkasan proses penyerapan dan asimilasi makanan tercerna. Hasil makanan tercerna Glukosa berlebihan Glukosa berkurangan Asid Amino berlebihan Lemak dan Gliserol Vitamin larut lemak Hormon/ enzim/ proses terlibat Ditukarkan kepada Tempat diproses dan ke mana? Insulin Glikogen Dari Hati ke sel Glukagon badan melalui Respirasi sel pendeaminaan Urea Hati Meresap ke sel Lakteal Tisu Adipos epitelium utk Sistem limfa bergabung membentuk titisan halus lipid. Zulkarnain

102 SPM 2009 (Esei) Rajah menunjukkan laluan molekul lemak melalui suatu sistem. Pundi hempedu, pankreas dan usus kecil adalah struktur-struktur yang terlibat dalam memproses molekul lemak. Terangkan proses-proses yang berlaku kepada molekul lemak sehingga boleh digunakan oleh sel-sel badan. [10 markah] Pencernaan D1 Lemak / makanan berminyak / lipid duraikan / dicernakan melalui pencernaan. D2 (garam) hempedu disimpan dalam pundi hempedu. D3 mengemulsi lemak / makanan berminyak / lipid (kepada titisan lipid). D4 pankreas merembes (jus pankreas yang mengandungi) lipase ke dalam duodenum. D5 lipase mencerna lipid / titisan lipid ke asid lemak dan gliserol / lipid (titisan) gliserol + asid lemak [Tolak: tukar / ubah] Penyerapan A1 Penyerapan asid lemak dan gliserol / Pencernaan lipid berlaku di usus kecil. A2 (Asid lemak dan gliserol) diserap dari lumen ke dalam lakteal / vilus. A3 (di lakteal) berlaku kondensasi asid lemak dan gliserol daripada lipid / titsan lipid. A4 lipid diangkut (dari lakteal) melalui salur limfa. Zulkarnain

103 A5 ke dalam duktus kanan limfa / duktus toraks ke dalam aliran darah melalui vena subklavian. Asimilasi S1 asimilasi berlaku dalam sel. S2 sel menggunakan lipid untuk membentuk sebatian kompleks / komponen berstruktur / untuk mensintesis membran plasma / hormon. 6.6 Pembentukan tinja dan penyahtinjaan Selepas penyerapan nutrien selesai berlaku di dalam usus kecil, kandungan usus bergerak masuk ke dalam kolon. Kandungan usus adalah air, bahan makanan tak dicernakan dan selulosa. Sebahagian besar serat itu ialah sel selulosa dinding sel tumbuhan. Bahan-bahan tidak tercerna ini bergerak dengan sangat perlahan melalui kolon dengan dibantu oleh peristalsis. Penyerapan semula air daripada sisa-baki dalam kolon itu akan menghasilkan tinja iaitu sisa separa pepejal. Tinja juga mengandungi sel-sel mati yang tersingkir daripada lapisan sebelah dalam usus, bahan buangan seperti pigmen hemoglobin dan bahan-bahan bertoksik yang perlu disingkirkan daripada badan. Kolon juga merupakan habitat satu populasi besar bakteria. Mikroorganisma berfaedah ini memainkan peranan yang penting untuk mengekalkan persekitaran yang stabil dalam salur alimentari. Dinding kolon merembes mukus yang melekatkan tinja berada di dalam kolon selama 12 hingga 24 jam sebelum bergerak masuk ke dalam rektum untuk disimpan buat sementara waktu. Apabila tinja mula berkumpul, tekanan di dalam rektum meningkat dan ini menyebabkan keinginan untuk menyingkirkan tinja daripada badan. Penyingkiran tinja disebut penyahtinjaan yang dikawal oleh otot-otot di sekeliling dubur. Zulkarnain

104 Masalah-masalah yang berkaitan dengan penyahtinjaan Sembelit Hemoroid Kanser kolon SPM 2008 (Esei) Selepas penyerapan nutrien dalam usus kecil, bahan-bahan yang tidak tercerna dalam usus besar akan membentuk tinja. Terangkan pembentukan tinja dalam manusia. [4 markah] P1 Kandungan dalam usus kecil yang tidak diserap akan memasuki kolon. P2 Kandungan (usus) terdiri daripada campuran air, bahan makanan tidak terhadam / serabut, bakteria, sel-sel mati dan pigmen. P3 Kandungan tersebut bergerak perlahan-lahan di sepanjang kolon melalui peristalsis. P4 Air diserap semula / diperolehi semula daripada kandungan kolon. P5 untuk membentuk (bahan buangan separa pepejal) tinja. 6.7 Menilai Tabiat Pemakanan Masalah kesihatan yang berkaitan dengan tabiat pemakanan Penyakit Punca terjadinya penyakit Kesan penyakit Cara mengatasinya? Gastritis Tidak makan pada masanya. Pengambilan alkohol yang Jus gastrik bertindak terhadap lapisan Ubah tabiat dan gaya hidup Mengambil ubat antasid berlebihan. Tekanan. Pengambilan aspirin atau ubat tahan sakit. epitelium perut Ulser gastrik Obesiti Pengambilan makanan yang mengandungi lipid dan karbohidrat yang berlebihan Penyakit kardiovaskular. Tekanan darah tinggi. Diabetes Lakukan senaman secara berkala. Kurangkan makanan berlemak Zulkarnain

105 Anoreksia Mengelak untuk makan Gangguan Kaunseling dan nervosa kerana takut gemuk psikologi dan pemulihan jisim badan maut. Kurus kering Bulimia Makan secara banyak pada Mencederakan Kaunseling masa singkat dan salur alimentari. memuntahkan semula. Cirit birit Memakan laksatif. Ketidakseimbang an ion mineral dalam darah. Penyakit kardiovaskular Kerosakan ginjal. SPM 2008 (Esei) Jadual menunjukkan makanan yang diambil oleh seorang budak lelaki berumur 15 tahun dalam menu hariannya. Keperluan tenaga harian budak itu ialah kj. Jenis makanan Kuantitit yang diambil/g Kandungan tenaga/ kj Nasi Kentang goreng Kari ayam Telur rebus Mentega Susu Sosej Sardin (i) Berdasarkan jadual di atas, nyatakan nilai tenaga yang terkandung dalam pemakanan hariannya. Adakah pengambilan makanan itu memenuhi keperluan tenaga hariannya? [2 markah] Zulkarnain

106 F1 Tenaga yang dihasilkan daripada makanan yang dimakan setiap hari ialah 8230 kj. F2 (Tenaga yang dihasilkan daripada makanan yang dimakan setiap hari) melebihi keperluan tenaga hariannya. (ii) Budak lelaki ini mengambil menu ini secara berterusan dalam jangka masa yang panjang. Terangkan akibatnya terhadap kesihatan budak lelaki ini. [8 markah] F1 Tidak mengandungi 7 kelas makanan dalam nisbah yang betul. C1 Menyebabkan sembelit. F2 Tidak mengandungi serabut yang mengcukupi. C2 Menyebabkan sembelit. F3 Mengandungi vitamin yang tertentu sahaja. C3 Menyebabkan penyakit kekurangan vitamin. F4 Mengandungi lemak yang tinggi. C4 Menyebabkan kegendutan / penyakit kardiovaskular. F5 Mengandungi protein tinggi. C5 Menyebabkan gout / meningkatkan aras asid urik dalam darah. F6 Mengandungi karbohidrat tinggi. C6 Menyebabkan kegendutan / diabetes melitus / aras gula darah tinggi Zulkarnain

107 SPM 2009 (Esei) (b) Rajah 9.2, 9.3 dan 9.4 menunjukkan keadaan fizikal tiga orang, yang berkaitan dengan tabiat makan mereka. Rajah 9.3 Rajah 9.4 Terangkan hubungan antara tabiat makan dengan keadaan fizikal setiap individu itu. [10 markah] Rajah 9.2 H1 Seorang yang sihat. H2 Mengekalkan jisim badan / BMI unggul / tiada penyakit. H3 makan kuantiti karbohidrat yang betul untuk membekalkan tenaga kepada badan. H4 makan kuantiti lemak yang betul untuk membekalkan tenaga / mensintesis membran plasma. H5 makan kuantiti protein yang betul untuk menghasilkan sel baru / membaiki sel / mengganti sel mati. H6 makan makanan yang kaya dengan serat dan minum banyak air untuk mengelakkan daripada sembelit. H7 ambil vitamin / mineral untuk mengekalkan kesihatan / tumbesaran. Rajah 9.3 G1 Obesiti / lebihan tenaga disimpan dalam bentuk lemak. G2 ketidakseimbangan antara pengambilan makanan dan penggunaan tenaga. G3 makan makanan secara berlebihan. Zulkarnain

108 Rajah 9.4 K1 Anoreksia nervosa K2 kehilangan berat badan yang mendadak. K3 berterusan lapar / tidak mengambil sebarang makanan dalam jangka masa yang lama. K4 Tenaga yang diambil kurang daripada yang diperlukan oleh tubuh. SPM 2010 (Esei) (b) Rajah menunjukkan tiga jenis makanan. Terangkan kesan jangka masa panjang pengambilan makanan-makanan yang berlebihan ke atas kesihatan individu. [10 markah] Roti C1 Roti kaya dengan karbohidrat. C2 Kandungan glukosa yang tinggi dalam darah. B3/C3 Menyebabkan tekanan darah tinggi C4 dan Diabetes (mellitus) / glukosuria. C5 Glukosa / glikogen berlebihan ditukarkan kepada lemak. C6 Disimpan di dalam tisu adipos / di bawah kulit. B7/C7 Kegendutan. Mentega B1 Mentega (kaya) dengan lemak / lipid. B2 Menyebabkan aras kolesterol yang tinggi dalam darah. C3/ B3 Menyebabkan tekanan darah tinggi. B4 kolesterol terenap di bahagian dinding dalam arteri. B4A Lumen arteri menjadi lebih kecil / pengaliran darah menjadi perlahan. Zulkarnain

109 B5 Arteriosklerosis / angina / angin ahmar / serangan jantung / embolisme / penyakit kardiovaskular. [Tolak: aterosklerosis] B6 Lemak berlebihan disimpan di dalam tisu adipos / di bawah kulit. C7/B7 Kegendutan. Ayam goreng P1 Ayam goreng (kaya) dengan protein. P2 Hati terpaksa bekerja keras untuk menukarkan lebihan protein kepada urea. P3 Menyebabkan kegagalan hati berfungsi. P4 Ginjal terpaksa bekerja lebih untuk menyingkirkan urea yang berlebihan // Peningkatan tekanan darah / peningkatan gula dalam darah. P5 Menyebabkan kegagalan buah pinggang // ginjal berfungsi. P6 Asid urik berlebihan akibat pengambilan protein berlebihan / daging ayam. SPM 2014 (Esei) (a) Maklumat berikut ialah berkaitan tabiat makan bagi individu U dan individu W. Individu U Makan tidak mengikut masa yang menyebabkan perut selalu kosong Individu W Makan dengan banyak dalam masa yang singkat diikuti dengan memuntahkannya semula secara sengaja setiap kali selepas makan. (a) Terangkan bagaimana tabiat makan itu mempengaruhi kesihatan: (i) individu U (ii) individu W [10 markah] Zulkarnain

110 Individu U P1 Menyebabkan ulser gastrik / gastritis. P2 (sebab) tiada makanan (di dalam perut). P3 Kelenjar gastrik merembeskan (banyak) jus gastrik. P4 (Jus Gastrik) mengandungi asid hidroklorik / asid. P5 bertindak ke atas lapisan (epithelium) pada dinding perut. P6 merosakkan sel-sel / tisu-tisu perut. P7 menyebabkan sakit abdomen / loya / muntah. P8 berkembang membentuk lubang / luka pada dinding perut. Individu W P1 Bulimia. P2 mengekalkan jisim badan. P3 menyebabkan tekanan / keresahan. P4 kurang / ketidakseimbangan ion mineral dalam darah. P5 kerosakan / kecederaan teruk pada salur pencernaan. P6 Cirit-birit. P7 menyebabkan sakit abdomen / kelesuan otot / ulser / sembelit / oedema / dihidratan / kembung / masalah mulut / pening P8 mengakibatkan penyakit kardiovaskular / kerosakan ginjal. (b) Rajah menunjukkan satu set nasi lemak. Seorang kanak-kanak perempuan mengambil satu set nasi lemak sebagai sarapan setiap hari dalam jangka masa panjang. Bincangkan kesan baik dan kesan buruk diet itu terhadap kesihatannya. [10 markah] Zulkarnain

111 P1 Nasi lemak mengandungi karbohidrat / lemak / kolesterol. P2 membekalkan tenaga / pembinaan blok untuk molekul kompleks / DNA / RNA / glikogen. P3 karbohidrat berlebihan menyebabkan kegendutan / kencing manis. P4 santan kelapa dalam nasi lemak mengandungi kolesterol / lemak. P5 Ayam goreng / telur / kacang tanah goreng / sambal cili mengandungi protein / lemak / mineral / vitamin. P6 Protein diperlukan untuk membina sel-sel baru / pertumbuhan / pembahagian sel / baik pulih sel. P7 Protein berlebihan menyebabkan gout / kegagalan ginjal / hati / peningkatan aras asid urik dalam darah. P8 Vitamin diperlukan untuk kesihatan baik // mana fungsi-fungsi sesuai. P9 mana-mana penerangan betul vitamin dan fungsinya. P10 Vitamin larut lipid berlebihan menyebabkan keracunan hati / kerosakan tulang / keguguran rambut / kerosakan / kegagalan ginjal. P11 Lemak membekalkan tenaga / penebat / melindungi organ dalaman / untuk kalis air / pembinaan membran plasma. P12 Lemak berlebihan menyebabkan kegendutan / penyakit kardiovaskular. P13 Timun mengandungi serat / air. P14 Serat / air membantu peristalsis. P15 mencegah sembelit / mengurangkan risiko kanser / cegah penyakit jantung koronari. P16 air ialah medium tindak balas biokimia / pelarut / plasma darah // manamana contoh sesuai. P17 Mineral diperlukan untuk memelihara kesihatan / mana-mana jawapan sesuai. P18 mana-mana penerangan mineral dan fungsinya yang betul. Zulkarnain

112 6.9 Kepentingan Makronutrien dan Mikronutrien dalam Tumbuhan Elemen-elemen makronutrien: karbon (C) hidrogen(h) oksigen(o) nitrogen (N) fosforus(p) kalium(k) kalsium(ca) magnesium(mg) sulphur(s) Cara nak ingat! CHONg Pergi Ke China Menaiki Sampan Elemen-elemen mikronutrien boron(b) kuprum(cu) ferum(fe) mangan(mn) molibdenum(mo) zink(zn) Cara nak ingat! Best Copy Filem Muzik Maher Zain Makronutrien Fungsi Kesan kekurangan Fosforus Sintesis asid nukleik, ATP dan fosfolipid dalam membran plasma; bertindak sebagai koenzim dalam fotosintesis dan respirasi. Pertumbuhan akar yang tidak sihat dan pembentukan daun yang berwarna hijau tua dan pudar; bintik merah atau ungu kelihatan pada daun tua. Kalium Sintesis protein, metabolisme karbohidrat dan sebagai kofaktor bagi beberapa enzim; mengekalkan kesegahan tumbuhan. Sintesis protein yang kurang; kematian tumbuhan pramatang. Zulkarnain

113 Kalsium Magnesium Sulfur Komponen utama lamela tengah dinding sel; pembentukan gentian gelendong semasa pembahagian sel. Komponen utama struktur molekul klorofil; mengaktifkan beberapa enzim tumbuhan; terlibat dalam metabolisme karbohidrat. Komponen beberapa asid amino; salah satu juzuk vitamin B dan beberapa jenis koenzim. Pertumbuhan terbantut; daun yang terherot dan bercuping; bahagian di antara urat daun menjadi kuning. Bahagian di antara urat daun matang menjadi kuning; bintik merah pada permukaan daun; daun bercuping. Daun yang terjejas atau seluruh tumbuhan menjadi kuning. Zulkarnain

114 Mikronutrien fungsi Kesan kekurangan Boron Membantu akar dalam pengambilan ion kalsium dan translokasi gula; terlibat dalam metabolisme karbohidrat dan membantu Kematian tunas terminal dan pertumbuhan yang abnormal; daun menjadi tebal, bergulung dan rapuh percambahan debunga; diperlukan untuk pembahagian mitosis dalam sel meristem dan bertindak sebagai kofaktor dalam sintesis klorofil. Kuprum Komponen penting enzim; terlibat dalam metabolisme nitrogen dan fotosintesis; penting bagi pertumbuhan pembiakan dan Kematian apeks pucuk muda; bintik perang kelihatan pada daun terminal; tumbuhan menjadi terbantut. pembentukan bunga dalam tumbuhan. Ferum Bertindak sebagai kofaktor dalam Daun muda menjadi kuning. sintesis klorofil; penting bagi bahagian muda yang sedang tumbuh. Mangan Mengaktifkan enzim-enzim fotosintesis; respirasi sel dan metabolisme nitrogen. Jaringan urat hijau tua berlatar belakangkan hijau muda; bintik perang atau kelabu di antara urat daun. Molibdenum Terlibat dalam pengikatan nitrogen dan penurunan nitrat semasa sintesis protein. Klorosis pada bahagian antara urat daun matang; daun berwarna hijau pucat; hasil tanaman berkurangan. Zink Pembentukan daun; sintesis auksin (hormon pertumbuhan) dan sebagai kofaktor dalam metabolisme karbohidrat. Permukaan daun berbintik dengan bahagian berklorosis; pertumbuhan terbantut. Zulkarnain

115 6.10 Fotosintesis Adaptasi struktur dan fungsi daun; Struktur Tersusun dalam bentuk mozek daun Leper, nipis dan berwarna hijau (lamela) Urat daun bersambung dengan tisu xilem dan floem Satu lapisan epidermis yang berkutikel dan berlilin Banyak stoma Banyak sel mesofil palisad Fungsi Menerima cahaya dengan banyak Menyerap cahaya matahari secara maksimum dan membolehkan gas-gas meresap dengan cekap. Xilem mengangkut air dan garam mineral dari akar ke daun. Floem mengangkut hasil organik melalui fotosintesis Mengurangkan kehilangan air daripada daun. Meningkatkan proses fotosintesis Tersusun secara tegak dan rapat untuk memperoleh cahaya maksimum 6.11 Mekanisme Fotosintesis Persamaan fotosintesis; cahaya Karbon dioksida + air klorofil glukosa + oksigen (KAckGO) kulat air celup klorok ganti obat Zulkarnain

116 Mekanisme tindak balas fotosintesis; Tindak balas cahaya Molekul H2O ditukarkan kepada ion H + dan Ion OH -. Ion H + menerima elektron drp klorofil dan membentuk atom H. Pada masa sama, ion OH - kehilangan elektron untuk membentuk gas O2 dan air. Tindak balas gelap Atom H menurunkan gas CO2 utk menghasilkan glukosa. Monomer-monomer glukosa terkondensasi utk membentuk molekul kanji. Perbezaan antara tindak balas cahaya dan tindak balas gelap; Tx Cahaya Aspek Tx Gelap Tenaga cahaya Bentuk tenaga yg Tenaga kimia diperlukan Granum / grana Tapak tx Stroma air Bahan tx Karbon dioksida Oksigen Hasil tx Glukosa Zulkarnain

117 SPM 2006 (Esei) Tumbuhan hijau mensintesis makanan melalui proses fotosintesis. Proses kimia fotosintesis boleh diringkaskan seperti rajah skema dalam Rajah di bawah. (a) Nyatakan maksud fotosintesis berpandukan rajah skema dalam Rajah di atas. [2 markah] P1 Menghasilkan glukosa / kanji daripada karbon dioksida dan air. P2 Dengan bantuan klorofil dan cahaya matahari. (b) Bermula daripada air dan karbon dioksida sebagai bahan mentah, terangkan bagaimana tumbuhan hijau menghasilkan kanji. [8 markah] P1 Penyerapan tenaga cahaya oleh klorofil menghasilkan ATP / elektron / tenaga kimia P2 Fotolisis air menghasilkan ion H + dan ion OH -. P3 Ion H + bergabung dengan elektron membentuk (atom) hidrogen. P4 Hidrogen / ATP akan digunakan diperingkat tindak balas gelap. P5 (Tindak balas cahaya) berlaku di grana / granum. P6 Berlaku dalam keadaan tanpa cahaya / tidak memerlukan cahaya. P7 CO2 bergabung dengan hidrogen membentuk glukosa (dan air). P8 Glukosa yang terbentuk dikondensasikan / ditukarkan / disimpan sebagai kanji. P9 (Pembentukan glukosa dan kanji berlaku) melalui satu siri tindak balas kimia. P10 (Tindak balas kimia) memerlukan tenaga ATP. P11 (Tindak balas gelap) berlaku di stroma. Zulkarnain

118 6.12 Faktor-Faktor yg mempengaruhi Fotosintesis. Terdapat tiga faktor iaitu keamatan cahaya (KC), Kepekatan karbon dioksida (KKO) dan Suhu (S). Foto = cahaya sintesis = bina Faktor-Faktor Graf Penerangan Keamatan cahaya Jika kepekatan karbon dioksida dan suhu dikawal pada aras sekata, kadar fotosintesis berkadar terus dengan keamatan cahaya sehingga mencapai satu tahap tertentu. Kepekatan karbon dioksida karbon dioksida atau suhu menjadi faktor penghad. Peningkatan kepekatan karbon dioksida akan menyebabkan peningkatan kadar fotosintesis selagi tiada faktor penghad. Suhu keamatan cahaya menjadi faktor penghad. Peningkatan suhu persekitaran sebanyak 10 0 C akan meningkatkan kadar fotosintesis sebanyak dua kali ganda. Zulkarnain

119 SPM 2011 (Esei) Rumah hijau digunakan untuk mengawal faktor biotik dan abiotik untuk meningkatkan hasil tanaman. Rajah menunjukkan pokok tomato yang ditanam dalam rumah hijau. Terangkan bagaimana rumah hijau mempengaruhi produktiviti pokok tomato itu. [10 markah] Faktor-faktor yang boleh dikawal dalam rumah hijau F1 Kepekatan gas karbon dioksida / CO2 E1 Mengcukupi / 0.03% / sekurang-kurangnya 0.03% dibekalkan sepanjang masa. E2 meningkatkan kadar fotosintesis. F2 Suhu E3 ditetapkan pada aras yang optimum / antara 15 0 C 30 0 C pada sepanjang masa. E4 untuk memaksimumkan aktiviti enzim. E5 untuk meningkatkan kadar fotosintesis. E6 untuk minimakan kehilangan air / kadar transpirasi. F3 Keamatan cahaya. E7 Kecukupan dan jarak gelombang cahaya yang betul (diperlukan oleh tanaman tersebut) dibekalkan sepanjang masa. Zulkarnain

120 E8 untuk meningkaatkan kadar fotosintesis. E9 Fotosintesis boleh dijalankan oleh tumbuhan sepanjang masa / tahun / semasa empat musim. F4 Nutrien / Baja E10 Nutrien yang mengcukupi dibekalkan sepanjang masa. F6 Kawalan serangga E12 untuk menghalang serangan serangga / perosak. E13 melindungi daripada cuaca buruk / angin kuat / keamatan cahaya melampau / suhu / salji F7 Kelembapan E14 untuk mengelakkan kehilangan air berlebihan Teknologi dalam pengeluaran makanan Teknologi Kelebihan Kekurangan/ cabaran Contoh Anak-anak benih akan tumbuh cepat Padi Penanaman langsung dan meningkatkan hasil tanaman, mudah dan menjimatkan kos. Hidroponik Kesemua makronutrien dan mikronutrien dapat disediakan pada kadar yang betul, tidak memerlukan Kos agak tinggi untuk menyediakan alatan dan larutan kultur. Bayam, salad, tomato dan cili. tanah dan ruang besar, Senang dijaga. Aeroponik Keamatan cahaya dan suhu dapat dikawal, penanaman sepanjang tahun, dan hasil yang lebih cepat, Kos agak tinggi untuk menyediakan alatan dan larutan nutrien. Bayam, salad, tomato dan cili tidak memerlukan tanah dan ruang besar. Pembiakbakaan tumbuhan Nilai nutrisi yg tinggi, Mengeluarkan hasil yang lebih banyak, dan menunjukkan ketahanan yg lebih tinggi terhadap penyakit dan cuaca. Memerlukan kemahiran tinggi dan teknik yang betul. Kelapa sawit Tenera sp. hasil kacukan Dura sp. antara Pisifera sp. Zulkarnain

121 Pembiakbakaan Meningkatkan hasil susu, daging. Memerlukan Lembu hibrid haiwan kemahiran tinggi jenis dengan teknik yang Mafriwal betul. Kultur tisu Meningkatkan hasil pertanian dalam Klon terdedah Betik, nanas masa yang singkat kepada kerosakan dan sekiranya ada yang belimbing berpenyakit. Meningkatkan kualiti dan kuantiti Memerlukan Penanaman Kejuruteraan makanan. kemahiran tinggi tumbuhan genetik dengan teknik yang transgenik betul. seperti gandum, tomato, tumbuhan legum, kacang soya, dan ubi kentang. Mengekal dan membaiki kualiti tanah Terdedah kepada Kaedah Pengurusan dan mengelakkan pertambahan hakisan tanah dan penggiliran tanah makhluk perosak tanah runtuh jika tanaman proses pengurusan tanah tertangguh setelah tanah digondolkan. Mengawal perosak dengan cara-cara Mungkin pemangsa Burung hantu Kawalan biologi biologi tanpa menggunakan pestisid akan memakan dan ular mangsa lain mengawal menyebabkan populasi ketidakseimbangan tikus di ekologi semula jadi. ladang kelapa sawit. Zulkarnain

122 6.15 Perkembangan Teknologi dalam Pemprosesan Makanan Teknologi Kebaikan keburukan Memasak Membunuh mikroorganisma yang merosakkan makanan, Enzim yang memecah makanan mengalami denaturasi, cara paling mudah untuk mengelakkan kerosakan Tidak tahan lama, Kualilti kesegaran berkurangan, perubahan rasa asli, vitamin musnah. makanan, Membunuh mikroorganisma yg menyebabkan penyakit, Melembutkan makanan, makanan menjadi lebih sedap. Pengawetan Menghalang pertumbuhan mikroorganisma, meningkatkan rasa, nilai komersial, tahan lama dan melonjakkan industri makanan. Garam yang tinggi menyebabkan hipertensi, gula yg tinggi menyebabkan diabetes, cuka yg tinggi menyebabkan gastrik, bahan pewarna di dalam makanan boleh menyebabkan kanser, kandungan nutrien kurang. Pengeringan Mikroorganisma tidak boleh hidup tanpa air, mudah dijalankan, tahan Hilang nutrien dan berubah rasa asli. lama. Pempasteuran Membunuh bakteria yg menyebabkan tuberkulosis, Mengekalkan rasa asli susu, mengekalkan nutrien, Melonjakkan industri makanan. Tidak memusnahkan spora mikroorganisma, hanya sesuai untuk makanan cecair/ susu shj. Tidak tahan lama selepas dibuka. Zulkarnain

123 Pengetinan Rawatan Ultra Haba (UHT) Fermentasi Membunuh semua mikroorganisma dan sporanya, menghalang pertumbuhan mikroorganisma, tahan lama, lebih menarik, mudah dihadam dan melonjakkan industri makanan. Membunuh bakteria dan spora, Tahan lama dan melonjakkan industri makanan. Mengelakkan jus dari menjadi rosak, tahan lama, memperbaiki rasa, meningkatkan vitamin Boleh menyebabkan kerosakan makanan sekiranya terdapat kerosakan pada bekas itu, Kehilangan nutrien, kurang rasa asli perisa/pewarna boleh menyebabkan kanser. Rasa akan berubah, kehilangan nutrien dan beberapa vitamin. Memabukkan dan menukarkan rasa asli. SPM 2010 (Struktur) (d) Seorang suri rumah membuat jeruk mangga dengan merendam kepingan buah mangga dalam larutan gula yang pekat. Nyatakan satu kebaikan dan dua keburukan kaedah yang digunakan berbanding dengan menyimpan mangga segar. Kebaikan: F1 Tahan lama. F2 Makanan kurang rosak. Keburukan: F1 Kurang kandungan nutrien. F2 Perubahan pada warna makanan. F3 Perubahan pada rasa makanan. [3 markah] Zulkarnain

124 SPM 2011 (Esei) Terdapat pelbagai kaedah yang digunakan dalam pemprosesan makanan. Cadangkan dua kaedah dan bincangkan kebaikan dan keburukan setiap kaedah itu. [10 markah] (Jawapan boleh rujuk 6.15) SPM 2013 (Esei) (a) Rajah menunjukkan pelbagai jenis makanan yang telah diproses melalui kaedah pemprosesan makanan. (i) Terangkan tujuan pemprosesan makanan. [5 markah] F1 tahan lebih lama // mengelakkan pembaziran. P1 menambahkan bahan pengawet / penstabil / secara pemanasan / suhu tinggi / penggaraman / pengeringan F2 untuk meningkatkan nilai komersial // Nampak menarik. P2 secara pembungkusan / menambah pewarna. F3 rasa makanan lebih sedap P3 menambahkan perisa F4 mempelbagaikan jenis makanan P4 melalui penyelidikan dan pembangunan (R&D) / resepi yang inovatif. F5 meningkatkan ekonomi negara. P5 promosi / menggalakkan penghasilan makanan dalam skala yang besar. F6 untuk kesihatan yang lebih / elakkan daripada keracunan. P6 membekalkan nutrien. F7 mudah dicerna / hadam. P7 secara pemanasan / pengetinan. F8 mudah dibawa. P8 melalui pembungkusan / pengetinan. (ii) Terangkan kesan buruk kaedah pemprosesan makanan terhadap kesihatan manusia. [5 markah] Zulkarnain

125 Kandungan nutrien rendah Suhu tinggi memusnahkan vitamin/ nutrien Menyebabkan pening/ lemah/ malnutrisi Bahan karsinogenik tinggi Pewarna/ pengawet/ penstabil menyebabkan kanser Menggalakkan mutasi Kandungan gula tinggi Meningkatkan aras glukosa darah Menyebabkan kencing manis Kandungan garam tinggi Meningkatkan tekanan osmosis darah Menyebabkan tekanan darah tinggi/ hipertensi Kandungan lemak yang tinggi Meningkatkan jisim badan Menyebabkan obesiti/ penyakit kardiovaskular Zulkarnain

126 BAB 7 RESPIRASI 7.1 Proses Respirasi dalam penghasilan tenaga. Apakah respirasi? - Respirasi merupakan proses hidup yang penting dan berlaku dalam dua peringkat: - Respirasi luar dan respirasi dalam. - Respirasi luar atau pernafasan luar ialah proses pertukaran gas antara permukaan respirasi organisma dengan persekitarannya secara berterusan. - Respirasi dalam atau respirasi sel ialah proses biokimia yang mana tenaga dihasilkan untuk sel hidup. Persamaan respirasi aerob; Glukosa + Oksigen Karbon dioksida + Air + Tenaga (GO KAT) Persamaan respirasi anaerob dalam otot manusia; Glukosa Asid Laktik + Tenaga (GALT) Persamaan respirasi anaerob dalam yis; Glukosa Etanol + karbon dioksida + Tenaga (GEKT) Persamaan dan perbezaan antara respirasi aerob dengan respirasi anaerob; Respirasi aerob Persamaan Respirasi anaerob Kedua-dua memerlukan glukosa sebagai bahan mentah. Kedua-dua menghasilkan tenaga. Respirasi aerob Perbezaan Respirasi anaerob Ada Kehadiran oksigen Tiada // sedikit Lengkap Pengoksidaan glukosa Tidak lengkap Zulkarnain

127 Banyak // 2898 kj Jumlah tenaga Sedikit // 210 kj (Yis) // dihasilkan 150 kj (Otot) Mitokondrion Tempat berlaku Sitoplasma Glukosa + Oksigen Karbon dioksida + Air + Tenaga Persamaan kimia Dalam Yis; Glukosa Asid Laktik + Tenaga Dalam Otot; Glukosa Etanol + karbon dioksida + Tenaga SPM 2007 (Esei) Rajah menunjukkan tisu P dan sel Q. P terdapat dalam organisma multisel. Q terdapat dalam organisma unisel. Tisu P Sel Q Persamaan respirasi Persamaan respirasi Glukosa + Oksigen Karbon dioksida + Air+ Tenaga Glukosa Karbon dioksida + Etanol + Tenaga Zulkarnain

128 (a) Berdasarkan Rajah di atas, terangkan proses respirasi sel yang berlaku di P dan di Q. [4 markah] Tisu P; F1 Respirasi aerob. P1 Glukosa dioksidakan secara lengkap P2 Kuantiti tenaga yang dihasilkan tinggi / 28 ATP. Tisu Q; F2 Respirasi anaerob. P3 Glukosa tidak dioksidakan secara lengkap. P4 Kuantiti tenaga yang dihasilkan sedikit / 2ATP. (b) Rajah di bawah menunjukkan dua individu, M dan N, dalam dua situasi yang berbeza. M sedang melakukan satu aktiviti cergas manakala N berada dalam keadaan rehat. Berdasarkan Rajah di atas, terangkan perbezaan proses fisiologi yang berlaku pada organ R, S dan T bagi individu M dan individu N. [6 markah] Fakta, F Organ R F1: Kadar respirasi individu M lebih tinggi daripada individu N Penerangan, P P1: Perlu lebih banyak oksigen untuk mengoksidakan glukosa // menghasilkan lebih tenaga. Zulkarnain

129 Organ S F2: Kadar denyutan jantung individu M lebih tinggi daripada individu N. Organ T F3: Kuantiti air kencing dalam individu M adalah sedikit (dan lebih pekat) daripada individu N. P2: Supaya pengaliran darah lebih cepat (ke tisu) untuk membekalkan lebih banyak oksigen (ke tisu) P3: Penyerapan semula air lebih banyak untuk mengekalkan tekanan osmosis // untuk mengawalatur tekanan osmosis darah. SPM 2011 (Struktur) Rajah menunjukkan sejenis organel yang terdapat dalam sel otot. Tindak balas biokimia berlaku dalam sel tersebut. (a) (i) Namakan organel ini. Mitokondrion / mitokondria [1 markah] (ii) Terangkan mengapa membran X dalam keadaan berlipat-lipat. F menambahkan jumlah luas permukaan / nisbah JLP/I. E untuk respirasi (sel) yang berkesan // kadar respirasi meningkat // lebih banyak oksigen meresap (ke dalam organel). [2 markah] (b) Tindak balas biokimia yang belaku dalam organel ini diringkaskan seperti berikut: Zulkarnain

130 (i) Namakan gas P. Oksigen / O2. (ii) Namakan hasil Q (Wap) air / H2O (iii) Terangkan mengapa sel otot mengandungi banyak organel ini. F1 Otot memerlukan banyak tenaga / ATP. E1 untuk pengecutan / pengenduran otot. F2 Tapak respirasi sel. E2 untuk membekalkan tenaga. SPM 2012 (Esei) [1 markah] [1 markah] [2 markah] (a) Gula dioksidakan semasa respirasi. Terangkan proses itu. [4 markah] F Respirasi aerob // glukosa diuraikan dengan lengkap. E1 Oksigen digunakan (untuk) pemecahan (glukosa) // proses pengoksidaan. E2 Substrat adalah glukosa. E3 Menghasilkan tenaga / membebaskan tenaga / ATP. E4 Karbon dioksida dan air dihasilkan (sebagai hasil buangan). E5 Persamaan tindak balas Glukosa + Oksigen Karbon dioksida + Air + Tenaga Atau C6H12O6 + 6O2 6CO2 + 6H2O kj / 38 ATP / Tenaga E6 berlaku di mitokondria dan sitoplasma. Zulkarnain

131 (b) Selepas menamatkan lumba lari, seorang atlet masih terus bernafas dengan cepat dan dalam untuk beberapa minit. Terangkan mengapa. [6 markah] F Pernafasan yang cepat dan dalam membolehkan individu menyedut lebih banyak oksigen. E1 (semasa aktiviti cergas / lumba lari), darah tidak dapat membekalkan oksigen dengan cepat untuk memenuhi keperluan respirasi oksidatif (respirasi aerob). E2 otot berada dalam keadaan kekurangan oksigen / hutang oksigen. E4 asid laktik dihasilkan. E5 kepekatan asid laktik yang tinggi menyebabkan kekejangan / kelesuan otot. E6 untuk mengoksidakan asid laktik kepada karbon dioksida dan air. E7 untuk mengurangkan kekejangan otot / kelesuan otot. E8 (banyak oksigen digunakan) untuk mengoksidakan asid laktik (kepada karbon dioksida dan air) // bayar hutang oksigen. SPM 2013 (Esei) (b) Jadual menunjukkan kadar pernafasan seorang pelajar semasa rehat dan semasa melakukan aktiviti cergas. Kadar pernafasan (Pernafasan per minit) Semasa berehat Semasa aktiviti cergas Terangkan mengapa kadar pernafasan pelajar itu berbeza semasa berehat dan semasa aktiviti cergas. [4 markah] P1 Kadar pernafasan semasa melakukan aktiviti cergas lebih tinggi daripada semasa berehat. P2 (Semasa melakukan aktiviti cergas), lebih tenaga diperlukan. P3 untuk pengecutan otot. P4 Lebih banyak oksigen diperlukan. Zulkarnain

132 P5 untuk mengoksidakan glukosa. P6 untuk penghasilan tenaga. P7 banyak CO2 dihasilkan. P8 kepekatan CO2 meningkat. P9 ph darah menurun / berkurang // keasidan darah meningkat. P10 dikesan oleh kemoreseptor pusat. P11 (Kemoreseptor pusat) hantar impuls / merangsang otot respirasi P12 (Pusat respirasi) hantar impuls / rangsang otot respirasi / diafragma / otot interkosta. P13 otot respirasi / diafragma / otot interkosta mengecut dan mengendur lebih cepat. (c) Rajah menunjukkan kepekatan asid laktik dalam darah seorang atlet. Terangkan perbezaan kepekatan asid laktik dalam darah seorang atlet semasa dan selepas melakukan aktiviti cergas. [6 markah] Semasa melakukan aktiviti cergas P1 Kepekatan asid laktik darah meningkat P2 Molekul glukosa diuraikan / dioksidakan tak lengkap. Selepas melakukan aktiviti cergas Kepekatan asid latik darah menurun Molekul glukosa diuraikan / dioksidakan dengan lengkap. Zulkarnain

133 P3 Kurang tenaga dihasilkan // 150 kj // 2 ATP. Banyak tenaga dihasilkan // 36 ATP // 38 ATP. P4 Pengumpulan asid laktik berlaku. Asid laktik dioksidakan / disingkirkan. P5 Respirasi anaerob berlaku Respirasi aerob berlaku. P6 Pengambilan oksigen tidak memenuhi keperluan sel / darah tidak dapat membekalkan cukup Bekalan oksigen berlebihan / banyak (melalui pernafasan yang pantas dan dalam). oksigen. P7 Kekurangan oksigen / hutang oksigen berlaku. Hutang oksigen dibayar. SPM 2014 (Struktur) (c) Seorang atlet mengalami kekejangan otot semasa larian pecut 100 meter. Terangkan bagaimana aktiviti tersebut menyebabkan kekejangan otot. P1 Aktiviti cergas memerlukan / menggunakan (lebih) tenaga. P2 Pembekalan oksigen kurang (berbanding keperluan oksigen). P3 Berlaku respirasi anaerob. P4 hutang oksigen berlaku. P5 Asid laktik terbentuk. P6 Asid laktik berkumpul. P7 menyebabkan kelesuan otot. [Tolak: kejang otot] [3 markah] 7.2 Struktur Respirasi dan Mekanisme Pernafasan dalam Manusia dan Haiwan. Struktur respirasi ialah tempat berlakunya pertukaran gas antara sel yang berespirasi dengan persekitaran. Gas-gas berespirasi bergerak antara permukaan respirasi dan persekitaran luar melalui resapan. Zulkarnain

134 Penyesuaian struktur respirasi melibatkan empat ciri iaitu: Penyesuaian Permukaan respirasi yang lembap Lapisan permukaan respirasi adalah nipis Luas permukaan yang besar Jalinan kapilari darah yang banyak Kepentingan Memudahkan gas respirasi terlarut Mempercepatkan pertukaran gas Kadar resapan menjadi cepat Meningkatkan kadar resapan gas terlarut Lembap Nipis Luas Darah Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan serangga Sistem respirasi serangga dikenali sebagai sistem trakea yang terdiri daripada tiub-tiub udara yang disebut trakea. Udara memasuki trakea melalui liang pernafasan yang disebut spirakel yang terdapat di kedua-dua belah sisi toraks dan abdomen serangga. Spirakel serangga seperti belalang mempunyai injap. Pembukaan dan penutupan spirakel dikawal oleh injap yang membenarkan udara keluar dan masuk ke dalam badan. Dinding trakea diperkukuh oleh gelang-gelang kitin supaya tidak kempis atau terlipat akibat tekanan udara. Trakea terbahagi kepada cabang-cabang halus yang disebut trakeol yang merupakan respirasi untuk serangga dan tidak mempunyai gelang kitin. Trakeol mempunyai dinding yang nipis dan lembap untuk meningkatkan kecekapan pertukaran gas. Bilangan trakeol yang banyak juga menyediakan Zulkarnain

135 jumlah luas permukaan yang besar untuk pertukaran gas secara resapan ringkas. Sesetengah serangga seperti belalang mempunyai kantung udara dalam sistem trakea untuk mempercepatkan penghantaran gas respirasi ke tisu serangga semasa aktiviti cergas. Udara masuk ke dalam dan ke luar trakea melalui pengembangan dan pengecutan otot abdomen udara beritma untuk mempercepatkan resapan gas ke dalam sel. Semasa menarik nafas, otot abdomen mengendur dan injap spirakel terbuka. Isipadu abdomen bertambah, tekanan udara menurun. Udara memasuki trakea melalui spirakel. Semasa menghembus nafas, otot abdomen mengecut. Isipadu abdomen menurun, tekanan udara meningkat, udara keluar melalui spirakel. Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan ikan Insang ialah struktur respirasi yang dikhaskan untuk pertukaran gas di dalam air. Ikan bertulang mempunyai empat pasang insang yang ditutup dan dilindungi oleh operkulum. Setiap insang terdiri daripada dua baris filamen yang halus dan disokong oleh lengkung insang yang bertulang. Terdapat sebaris sisir insang yang menapis zarah-zarah seperti pasir supaya tidak memasuki filamen dan merosakkannya. filamen mempunyai banyak unjuran nipis dan pipih yang disebut lamela yang membekalkan luas permukaan yang besar untuk proses pertukaran gas secara maksimum. membran filamen insang adalah nipis dan mempunyai banyak kapilari darah untuk memudahkan penyerapan oksigen dan penyingkiran karbon dioksida. Zulkarnain

136 Kecekapan pertukaran gas oleh insang dibantu oleh mekanisme tukar ganti lawan- arus yang mana aliran air yang melalui insang adalah bertentangan dan menyongsang arah aliran darah dalam kapilari darah lamela. Mekanisme ini meningkatkan kecekapan pertukaran gas kerana air yang membawa kandungan oksigen yang tinggi bertembung dengan darah yang membawa kandungan oksigen yang rendah dalam kapilari darah lamela. Mekanisme pernafasan ikan dibantu oleh ventilasi yang dihasilkan oleh tindakan mulut dan operkulum. Ventilasi meningkatkan pengaliran air pada permukaan respirasi. Ikan melakukan ventilasi dengan berenang sambil membuka dan menutup operkulum. Apabila mulut dibuka (menarik nafas), bahagian dasar rongga mulut diturunkan. Pada masa yang sama, ruang operkulum dibesarkan dan bukaan operkulum ditutup. Isipadu akan bertambah dan ini akan mengurangkan tekanan di dalam mulut. Akibatnya, air yang mengandungi oksigen terlarut dari luar akan memasuki mulut. Apabila mulut ditutup (menghembus nafas), bahagian dasar rongga mulut dinaikkan. Akibatnya, air mengalir melalui lamela insang dan pertukaran gas antara kapilari darah dengan air berlaku secara resapan. Pada masa sama, otot operkulum mengendur dan ruang operkulum dikecilkan. Isipadu rongga mulut dikurangkan dan tekanan di dalam rongga meningkat menjadi lebih tinggi daripada tekanan di persekitaran. Tekanan air yang tinggi menyebabkan air mengalir keluar melalui bukaan operkulum yang terbuka. Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan amfibia Amfibia seperti katak boleh hidup di darat dan di dalam air. Pertukaran gas respirasi bagi katak berlaku melalui kulit dan peparu. Kulit katak adalah nipis dan sangat telap kepada gas respirasi. Ia juga sangat lembap kerana diselaputi oleh lapisan mukus yang membenarkan gas respirasi larut. Mukus ini dirembes oleh kelenjar lendir yang terdapat pada Zulkarnain

137 epidermis kulit. Kedua-dua ciri ini membantu pertukaran gas yang cepat dan efisien antara kulit dan persekitaran. Di bawah lapisan kulit terdapat jaringan kapilari darah untuk mengangkut gas respirasi ke sel badan. Peparu katak terdiri daripada sepasang kantung nipis yang disambungkan kepada mulut melalui bukaan yang disebut glotis. Peparu mempunyai membran yang nipis supaya gas-gas respirasi dapat meresap keluar dan masuk dengan mudah. Dinding peparu sentiasa lembap kerana diselaputi selapisan cecair. Ini membolehkan gas respirasi melarut ke dalamnya. Ia juga kaya dengan jaringan kapilari darah untuk mengangkut gas respirasi. Apabila katak bernafas melalui lubang hidungnya, dasar rongga mulut diturunkan dan glotis ditutup. Udara beroksigen akan masuk ke dalam rongga mulut tetapi udara kurang beroksigen masih terdapat di dalam peparu. Apabila lubang hidung ditutup dan glotis dibuka, dasar rongga mulut dinaikkan. Tekanan dalam rongga mulut yang tinggi menyebabkan udara beroksigen dari rongga mulut masuk ke dalam peparu dan mengembang. Apabila otot peparu mengecut, tekanan dalam abdomen mendesak udara kurang beroksigen keluar dari peparu. Sebahagian udara disingkirkan melalui lubang hidung yang terbuka. Manakala sebahagian lain bercampur dengan udara di dalam rongga mulut. Struktur respirasi dan mekanisme pernafasan manusia Pertukaran gas dalam badan manusia berlaku dalam alveolus peparu. Udara masuk ke dalam peparu melalui salur khas yang disebut trakea yang disokong oleh gelang-gelang rawan yang memastikan trakea sentiasa terbuka untuk menerima udara. Bahagian bawah trakea bercabang kepada dua salur utama iaitu bronkus kiri dan bronkus kanan. Setiap bronkus bercabang membentuk cabang kecil yang disebut bronkiol. Setiap bronkiol berakhir dengan satu kelopok pundi udara mikroskopik yang disebut alveolus. Zulkarnain

138 Dalam badan manusia, mekanisme pernafasan melibatkan kombinasi tindakan otot interkosta dan diafragma. Terdapat 2 set otot interkosta di antara tulang- tulang rusuk : otot interkosta luar dan dalam. Diafragma ialah lapisan otot berbentuk kubah yang terdapat di bawah sangkar rusuk. Pernafasan ialah proses menarik nafas dan menghembus nafas yang berlaku silih berganti. Semasa menarik nafas, otot interkosta luar mengecut manakala otot interkosta dalam mengendur. Tindakan ini menyebabkan sangkar rusuk naik ke atas dan ke arah depan. Pada masa sama, otot diafragma mengecut dan diafragma turun ke bawah menjadi leper dan mendatar. Kedua- dua pergerakan ini menyebabkan isipadu rongga toraks bertambah dan tekanan rongga toraks berkurang. Tekanan atmosfera yang lebih tinggi di luar mendesak udara masuk ke dalam peparu. Semasa menghembus nafas, otot interkosta luar mengendur manakala otot interkosta dalam mengecut. Tindakan ini menyebabkan sangkar rusuk turun ke bawah dan ke dalam. Pada masa sama, otot diafragma mengendur dan diafragma melengkung ke atas, berbentuk kubah. Kedua- dua pergerakan ini menyebabkan isipadu rongga toraks berkurang dan tekanan rongga toraks bertambah. Udara dipaksa keluar dari peparu. Organisma Struktur respirasi dan tempat Mekanisme pertukaran gas Serangga Sistem trakea dan trakeol dan otot Ikan Insang Tukar ganti lawan-arus Amfibia Kulit dan peparu Manusia Peparu dan alveolus Tarik dan hembus nafas (pernafasan) Zulkarnain

139 SPM 2005 (Struktur) Rajah mewakili model peparu manusia dalam mekanisme respirasi. (a) Berdasarkan model peparu dalam Rajah di atas, apakah struktur yang sepadan dengan salur kaca dan serkup kaca pada sistem respirasi manusia? Salur kaca: Bronkus / Trakea Serkup kaca: Rongga toraks [2 markah] (b)(i) Kepingan getah nipis mewakili diafragma dalam sistem respirasi manusia. Apakah fungsi kepingan getah nipis dalam model peparu itu? Untuk mengawal isipadu / tekanan udara di dalam serkup kaca. [1 markah] (ii) Belon mewakili peparu manusia. Terangkan satu ciri belon yang serupa dengan ciri peparu manusia. Belon bersifat kenyal dan boleh mengembang serta mengecut. [2 markah] (c) Tali pada model peparu itu ditarik. Lukiskan keadaan pada kepingan getah nipis dan belon pada Rajah di bawah. Zulkarnain

140 [1 markah] (ii) Perhatikan lukisan anda di (c)(i). Jelaskan perkaitan antara perubahan pada model peparu yang anda lukis dengan sistem respirasi manusia sebenar. Otot diafragma mengecut menyebabkan isipadu rongga toraks bertambah. Hal ini menyebabkan tekanan dalam peparu berkurang. Udara dari luar dipaksa masuk. [3 markah] (d)(i) Peratus gas oksigen dan karbon dioksida dalam udara sedutan dan udara hembusan ditentukan dengan menggunakan tiub-j. Mengapakah hujung tiub- J dicelupkan ke dalam larutan kalium hidroksida dan diikuti dengan larutan kalium pirogalat? Larutan kalium hidroksida menyerap karbon dioksida sahaja manakala larutan kalium pirogalat menyerap kedua-dua gas oksigen dan karbon dioksida. [1 markah] (ii) Jadual menunjukkan keputusan kajian tentang kandungan udara sedutan dan udara hembusan. Zulkarnain

141 Terangkan mengapa terdapat peningkatan peratus karbon dioksida dalam udara hembusan. Karbon dioksida adalah hasil proses respirasi sel dalam badan. Karbon dioksida meresap keluar dari sel untuk diangkut ke peparu. [2 markah] SPM 2009 (Struktur) Rajah menunjukkan sebahagian daripada sistem respirasi manusia. Otot interkosta Tulang rusuk (a) Pada Rajah, namakan P dan Q. [2 markah] (b) Rajah di bawah menunjukkan satu peringkat dalam pernafasan manusia. (i) Nyatakan peringkat pernafasan yang ditunjukkan dalam Rajah di atas. Tarik nafas [1 markah] Zulkarnain

142 (ii) Terangkan fungsi P dalam peringkat pernafasan di (b)(i). P1 (Semasa pernafasan) otot interkosta luar mengecut / otot interkosta dalam relaks. P2 (Menyebabkan) sangkar rusuk ke atas / ke luar. [2 markah] (c) Diafragma itu tidak boleh berfungsi. Terangkan bagaimana ini memberi kesan kepada mekanisme pernafasan. P1 Kurang / tiada perubahan isipadu dalam rongga toraks. P2 Kurang / tiada perubahan tekanan udara dalam rongga. P3 Kurang / tiada pertukaran udara / tarik / hembus. P4 (mengakibatkan) kesukaran pernafasan. [3 markah] SPM 2012 (Esei) (c) Nyatakan persamaan dan perbezaan antara sistem respirasi manusia dengan sistem respirasi belalang berdasrkan struktur adaptasi untuk memaksimakan kadar pertukaran gas. [10 markah] Persamaan S1 permukaan respirasi lembap. E1 untuk melarutkan oksigen (untuk resapan) / membolehkan resapan berlaku. S2 permukaan respirasi nipis / setebal satu sel. E2 resapan berlaku dengan cekap // resapan berlaku dengan kadar yang lebih cepat. S3 struktur / permukaan respirasi mempunyai luas permukaan yang besar. E3 lebih gas meresap. S4 kedua-dua mempunyai trakea kuat untuk mencegah daripada ranap. Zulkarnain

143 Perbezaan Manusia Serangga D1 Organ utama dalam sistem Sistem trakea. adalah peparu. D2 Udara persekitaran memasuki trakea melalui hidung. Udara persekitaran memasuki trakea melalui spirakel. D3 Rongga nasal tidak mempunyai Spirakel mempunyai injap. injap. - Mengawal arah pergerakan udara // untuk membolehkan spirakel terbuka dan tertutup // udara boleh masuk dan keluar. D4 Trakea disokong oleh gelang Trakea disokong oleh gelang kitin. rawan D5 Cabang trakea dipanggil bronkus. Cabang trakea dipanggil trakeol. D6 Hujung bronkiol bersambung Hujung trakeol adalah buntu. dengan alveolus. D7 Permukaan respirasi / pertukaran gas ialah alveolus. Permukaan respirasi / pertukaran gas ialah trakeol. D8 Alveolus diselaputi oleh jaringan kapilari darah. Trakeol tidak diselaputi jaringan kapilari darah. E5 untuk mengangkut oksigen. Oksigen meresap daripada trakeol ke sel (badan). D9 Dinding alveolus bersentuhan dengan kapilari darah. Dinding trakeol bersentuhan dengan hemosel / sel badan. D10 Laluan gas respirasi: Laluan gas respirasi: Hidung trakea bronkus Spirakel trakea trakeol bronkiol alveolus sel Zulkarnain

144 SPM 2013 (Esei) Rajah menunjukkan struktur respirasi seekor belalang. Terangkan bagaimana sel-sel badan memperoleh oksigen daripada udara. [4 markah] P1 (Otot badan mengecut dan) spirakel terbuka. P2 Udara / oksigen masuk mengalir ke dalam trakea (melalui spirakel). P3 Udara / oksigen memasuki trakeol. P4 oksigen larut dalam bendalir (di hujung trakeol). P5 membasahi sel badan. P6 (Oksigen terlarut) meresap ke dalam sel-sel badan. P7 mengikut kecerunan kepekatan. SPM 2014 (Struktur) Rajah menunjukkan keadaan toraks semasa proses J dan proses K dalam mekanisme pernafasan. (a)(i) Namakan proses J dan proses K. J: Tarik nafas // sedut nafas // inspirasi. K: Hembus nafas // ekspirasi. [2 markah] Zulkarnain

145 (ii) Nyatakan tiga perbezaan antara proses J dan proses K. Proses J P1 Otot interkosta luar mengecut. P2 Otot interkosta dalam mengendur. P3 Diafragma mengecut / meleper / bergerak ke bawah / mendatar. P4 Sangkar tulang rusuk bergerak ke atas / ke luar. P5 Isipadu rongga toraks meningkat. P6 Tekanan dalam rongga toraks berkurang. P7 Pergerakan udara ke dalam peparu. Proses K Otot interkosta luar mengendur. Otot interkosta dalam mengendur. Diafragma mengendur / berbentuk kubah / bergerak ke atas / melengkung Sangkar tulang rusuk bergerak ke bawah / ke dalam. Isipadu rongga toraks berkurang. Tekanan dalam rongga toraks meningkat. Pergerakan udara ke luar dari peparu. [3 markah] 7.3 Pertukaran Gas Merentas Permukaan Respirasi dan Pengangkutan Gas dalam Badan Manusia. Pertukaran Gas Merentas Permukaan Respirasi Resapan gas berlaku dari kawasan tekanan separa (TS) tinggi ke kawasan TS rendah. Tekanan Separa Oksigen (TSO) dalam alveolus adalah lebih tinggi berbanding dengan TSO dalam kapilari darah. Oleh itu, oksigen meresap masuk dan merentas permukaan alveolus dan kapilari darah ke dalam darah. Tekanan separa karbon dioksida (TSKO) pula adalah rendah dalam alveolus dan tinggi dalam kapilari darah. Zulkarnain

146 Karbon dioksida meresap keluar dari kapilari darah ke dalam alveolus dan kemudiannya dihembus keluar melalui mulut atau hidung ke dalam atmosfera. Gambar rajah pertukaran gas merentas permukaan alveolus dan kapilari darah dalam peparu. Pengangkutan Gas Respirasi dalam Badan Manusia. Oksigen Perbezaan Karbon dioksida Bergabung dengan hemoglobin Cara diangkut? Bergabung dgn hemoglobin, berpadu dengan air (terlarut dalam plasma darah) dan ion bikarbonat. Oksihemoglobin Membentuk apa? Karbaminohemoglobin, asid karbonik. Selepas pertukaran gas berlaku, oksigen dalam darah yang meninggalkan alveolus akan diangkut ke sel-sel badan untuk respirasi sel. Dalam darah, oksigen akan berpadu dengan pigmen respirasi hemoglobin dalam eritrosit. Oksigen diangkut dalam bentuk oksihemoglobin ke seluruh badan. Zulkarnain

147 Hemoglobin + Oksigen Oksihemoglobin Dalam peparu, tekanan separa oksigen adalah tinggi. Oksigen bergabung dengan hemoglobin untuk membentuk oksihemoglobin yang diangkut ke seluruh badan. Apabila sampai ke sel badan yang mempunyai tekanan separa oksigen yang rendah, oksihemoglobin akan terurai untuk membebaskan semula molekul oksigen. Karbon dioksida yang dibebaskan oleh sel yang berespirasi diangkut dalam tiga cara. Lebih kurang 7% karbon dioksida diangkut dalam bentuk terlarut dalam plasma darah. 23% karbon dioksida bergabung dengan hemoglobin dalam eritrosit untuk membentuk karbaminohemoglobin. Baki 70% diangkut dalam bentuk ion bikarbonat (HCO3 - ) dalam plasma darah. Karbon dioksida meresap ke dalam eritrosit, kemudian berpadu dengan air dalam eritrosit untuk membentuk asid karbonik (H2CO3). Enzim karbonik anhidrase dalam eritrosit memangkinkan tindak balas ini. Asid karbonik kemudiannya terurai kepada ion bikarbonat dan ion hidrogen. Kemudian ion bikarbonat meresap ke dalam plasma darah dan diangkut ke peparu. SPM 2009 (Struktur) (d) Pertukaran gas berlaku merentasi permukaan alveolus. (i) Terangkan kepentingan pertukaran gas dalam manusia. P1 untuk memberi oksigen kepada pernafasan sel. P2 untuk mengeluarkan karbon dioksida yang dihasilkan oleh sel. [2 markah] (ii) Nyatakan dua cara alveolus mengadaptasi untuk pertukaran gas yang efisien. P1 Permukaan yang luas. P2 Dinding yang nipis. P3 Berhubung rapat dengan kapilari darah. P4 (Permukaan) lembap. P5 Padat / kaya / jaringan banyak kapilari darah [2 markah] Zulkarnain

148 7.4 Mekanisme Kawal Atur Respirasi Semasa melakukan aktiviti cergas, Tekanan Separa Karbon Dioksida (TSKO) bertambah akibat respirasi yg aktif. Pertambahan kepekatan CO2 dlm badan dikesan melalui perubahan ph darah dan ph bendalir tisu otak. Aras CO2 yg tinggi dlm darah akan merendahkan ph darah dan nilai ph bendalir tisu yg membasahi otak. Asid karbonik akan terurai kpd ion hidrogen / ion bikarbonat. ph darah yg rendah adalah berbahaya. Perubahan ini dikesan oleh sel khas, iaitu kemoreseptor pusat yg terdapat dlm medula oblongata. Penurunan nilai ph dlm darah menyebabkan sel kemoreseptor pusat dirangsang utk menghasilkan impuls ke organ yg terlibat dgn respirasi spt otot interkosta dan diafragma supaya mengecut dan mengendur dgn lebih cepat. Kadar ventilasi dan kadar pernafasan meningkat. Kadar denyutan jantung juga meningkat utk mempercepatkan proses pengangkutan oksigen ke sel badan dan proses penyingkiran CO2. Kepekatan CO2 dan aras ph darah akan kembali ke paras normal. SPM 2014 (Struktur) (b) Pernafasan adalah proses luar kawal yang dikawal oleh pusat pernafasan dalam medula oblongata. Jelaskan apa yang berlaku kepada kadar pernafasan bagi seorang pendaki apabila berada di puncak gunung yang tinggi. P1 Kurang oksigen dalam atmosfera. P2 Tekanan separa oksigen rendah. P3 kurang oksigen dalam darah. P4 dikesan oleh pusat pernafasan / pusat kemoresptor. P5 menghantar impuls ke otot-otot / otot interkosta / diafragma. Zulkarnain

149 P6 kadar pengecutan / pengenduran otot-otot / otot interkosta / diafragma meningkat. P7 meningkatkan mekanisme pernafasan / tarik nafas / hembus nafas. P8 meningkatkan kadar ventilasi. P9 impuls (daripada pusat respirasi) dihantar ke jantung. P10 denyutan jantung lebih laju. P11 banyak oksigen dihantar ke sel // untuk mendapat cukup oksigen // banyak CO2 diangkut ke peparu. [4 markah] 7.5 Kepentingan mengekalkan sistem respirasi yang sihat Peparu ialah salah satu organ paling penting dalam badan. Salur respirasi mempunyai lapisan membran lembap dan bermukus yang sentiasa terdedah kepada persekitaran kerana udara yang disedut mengandungi debu dan jelaga serta pelbagai perengsa dan bahan cemar yang berbahaya. Dinding trakea terdiri daripada sel epitelium bersilium dan sel perembes mukus. Mukus yang dirembes melindungi permukaan salur respirasi dengan memerangkap butir-butir debu dan mikroorganisma yang masuk ke dalam trakea. Seseorang perokok menyedut terus asap rokok yang mengandungi gas toksik seperti karbon monoksida, tar, dan nikotina ke dalam peparunya. Bahan- bahan kimia ini merosakkan fungsi peparu. Asap rokok mengandungi lebih daripada 4000 jenis bahan kimia termasuklah tar, nikotina, karbon monoksida, aseton, benzena, dan formaldehid. Kebanyakan bahan kimia ini merupakan bahan karsinogenik yang boleh meningkatkan risiko mendapat kanser. Zulkarnain

150 SPM 2013 (Esei) Rajah 6.3(a) menunjukkan alveolus individu yang sihat. Rajah 6.3(b) menunjukkan alveolus individu yang menghidap emfisema. Rajah 6.3(a) Rajah 6.3(b) Emfisema adalah sejenis penyakit peparu. Terangkan kesan penyakit tersebut kepada kesihatan individu itu. [6 markah] P1 Pernafasan menjadi sukar / kurang cekap / sesak nafas // mana-mana contoh yang sesuai tentang kesukaran bernafas. P2 Dinding (pemisah) pundi udara musnah / rosak. P3 disebabkan oleh bahan kimia yang beracun / toksik / (contoh yang sesuai) dalam asap rokok. P4 Kurang luas permukaan (alveolus). P5 Kurang udara / oksigen dalam alveolus. P6 Isipadu alveolus berkurang. P7 Kurang oksigen meresap dari alveolus ke dalam kapilari darah. P8 (Oleh itu,) sel badan akan menerima kurang oksigen. P10 Selalu rasa letih / lesu / tidak boleh melakukan aktiviti cergas. 7.6 Respirasi dalam tumbuhan Oksigen meresap masuk dan keluar tumbuhan melalui liang stoma dan lentisel. Kandungan oksigen yang tinggi di luar menyebabkan oksigen meresap masuk ke dalam ruang antara sel dalam daun. Zulkarnain

151 Ini menyebabkan kepekatan oksigen tinggi berbanding kepekatan oksigen di dalam sel. Pada masa yg sama, respirasi sel menghasilkan CO2 yang digunakan untuk fotosintesis. CO2 yang berlebihan meresap ke dalam ruang udara di antara sel dan keluar melalui stoma ke atmosfera. Respirasi aerob dan anaerob dalam tumbuhan Respirasi aerob biasanya dijalankan oleh tumbuhan sepanjang hari. Manakala dalam keadaan tertentu, tumbuhan boleh menjalankan respirasi anaerob untuk tempoh waktu yang pendek. Misalnya, semasa banjir, tumbuhan boleh hidup untuk beberapa hari walaupun tenggelam sepenuhnya di dalam air. Tumbuhan padi boleh hidup untuk beberapa minggu dalam keadaan air bertakung di sawah padi. Respirasi anaerob juga berlaku pada peringkat permulaan percambahan apabila embrio diselaputi sepenuhnya di dalam testa yang kedap udara. Perbezaan antara respirasi dan fotosintesis; Respirasi Aspek Fotosintesis Glukosa dan Oksigen Bahan mentah Karbon dioksida dan Air Karbon dioksida, Air dan Hasil tindak Glukosa dan Oksigen Tenaga balas Mitokondrion Tempat berlaku Kloroplas Tenaga kimia ke tenaga haba Perubahan tenaga Tenaga cahaya ke tenaga kimia berlaku sepanjang hari Masa ia berlaku Berlaku dengan kehadiran cahaya Zulkarnain

152 Titik pampasan ialah aras keamatan cahaya apabila kadar penghasilan karbon dioksida dalam respirasi adalah sama dengan kadar penggunaan karbon dioksida dalam fotosintesis. Pada titik pampasan, kadar fotosintesis adalah sama dengan kadar respirasi. Glukosa yang dihasilkan dalam fotosintesis menggantikan glukosa yang dioksidakan dalam respirasi. Kadar fotosintesis mesti melebihi kadar respirasi setiap hari untuk memastikan pertumbuhan dan penghasilan bunga, biji benih dan buah berlaku. Ini membolehkan kadar penghasilan glukosa melebihi kadar penggunaan glukosa dan glukosa yang berlebihan boleh digunakan untuk pertumbuhan dan semua proses-proses penting dalam tumbuhan. Dalam masa yang sama, oksigen berlebihan daripada proses fotosintesis dibebaskan ke atmosfera untuk menyokong hidupan lain. Lukiskan dan labelkan graf keamatan cahaya dan titik pampasan. Zulkarnain

153 SPM 2007 (Esei) (c) Sebuah kolam mengandungi banyak tumbuhan akuatik. Rajah di bawah ialah graf yang menunjukkan perubahan peratusan kandungan oksigen terlarut dan karbon dioksida terlarut dalam kolam itu bagi tempoh 24 jam. Berdasarkan graf pada Rajah di atas, terangkan perbezaan perubahan peratusan kandungan oksigen terlarut dan karbon dioksida terlarut dalam kolam itu di peringkat X, peringkat Y dan peringkat Z. [10 markah] F1 Jam / (tempoh) X- peratus / kuantiti oksigen berkurang manakala peratus / kuantitit karbon dioksida meningkat. P1 Keamatan cahaya berkurang / kosong / rendah. P2 kurang / tiada tindak balas cahaya fotosintesis berlaku, tiada / kurang oksigen meningkat, karbon dioksida berkurang // di Y: Peratus oksigen lebih tinggi berbanding peratus carbon dioksida (dalam kolam). P3 keamatan cahaya meningkat. P4 kadar fotosintesis lebih tinggi berbanding kadar respirasi. P5 oksigen dihasilkan lebih tinggi, // banyak karbon dioksida digunakan untuk fotosintesis. P6 respirasi organism akuatik / tumbuhan / haiwan berterusan, oksigen digunakan, karbon dioksida dibebaskan. Zulkarnain

154 P7 Jam Keamatan cahaya adalah maksimum, menghasilkan kadar fotosintesis yang maksimum / penghasilan oksigen maksimum dan penggunaan karbon dioksida maksimum. P8 (kerana) keamatan cahaya berkurang. P9 dan kemudian kadar fotosintesis berkurang, [tetapi masih tinggi berbanding kadar respirasi (tumbuhan akuatik)]. P10 kemudian penghasilan oksigen berkurang (oleh tumbuhan) / kurang pengambilan karbon dioksida (oleh tumbuhan kolam). F4 Jam / tempoh Z- oksigen terus berkurang, karbon dioksida terus bertambah. P11 (kerana) keamatan cahaya terus berkurang // hanya respirasi berlaku. SPM 2013 (Struktur) (c) Satu tumbuhan ditenggelami air semasa banjir selama beberapa hari. Terangkan kesan kejadian tersebut kepada proses respirasi tumbuhan itu. F1 Akar / batang / daun tenggelam di dalam air. E1 Kurang / tiada pertukaran gas (respirasi) / karbon dioksida / oksigen. E2 Kadar respirasi (lebih) rendah // respirasi berhenti. E3 Tumbuhan mati. Zulkarnain

155 BAB 8 EKOSISTEM DINAMIK 8.1 Komponen Abiosis dan Biosis dalam persekitaran Abiosis = benda bukan hidup Seperti nilai ph, suhu, keamatan cahaya, kelembapan, topografi dan iklim mikro. Biosis = benda hidup Komponen Biosis terdiri daripada pengeluar (tumbuhan hijau), pengguna primer, pengguna sekunder, pengguna tertier dan pengurai. Rantai makanan ditakrifkan sebagai hubungan pemakanan dan pemindahan tenaga melalui urutan yang mana satu organisma makan organisma sebelumnya. Jaringan makanan terdiri daripada beberapa rantai makanan yang organismanya saling bersandaran antara satu sama lain. Lukiskan piramid aliran tenaga dalam satu rantai makanan 10% tenaga 10% tenaga 10% tenaga Pengguna tertier (Aras trof keempat) Pengguna sekunder (Aras trof ketiga) Pengguna primer (Aras trof kedua) Pengeluar (Aras trof pertama) Kehilangan 90% tenaga Kehilangan 90% tenaga Kehilangan 90% tenaga Zulkarnain

156 Interaksi antara komponen biosis dari segi pemakanan; Simbiosis terdiri drp tiga iaitu komensalisme, mutualisme dan parasitisme. Interaksi Penumpang Perumah (hos) Contoh 1 Contoh 2 Komensalisme Untung Tak untung dan tak rugi Epifit (paku pakis langsuir) Epizoit (ikan remora) pada ikan yu Mutualisme Untung Untung Kulampair (alga dan kulat) Pokok legum dan bakteria pengikat nitrogen Parasitisme Untung Rugi Pinjal pada kulit Bunga Rafflesia sp. Mangsapemangsa Mangsa rugi Pemangsa untung Helang memakan arnab Singa memakan rusa Persaingan= interaksi antara organisma-organisma yang hidup dalam satu habitat dan bersaing untuk sumber yang sama dan bekalannya terhad. Persaingan dibahagikan kepada dua iaitu persaingan interspesies (PINER) dan persaingan intraspesies (PINAR). PINER ialah persaingan antara individu daripada dua atau lebih spesies berlainan. PINAR ialah persaingan yang berlaku antara individu daripada spesies yang sama. Zulkarnain

157 SPM 2005 (Struktur) P, Q dan R dalam Rajah menunjukkan tiga jenis interaksi antara organisma. (a)(i) Namakan jenis interaksi yang diwakili oleh P dan Q. P: Mutualisme / Kesalingan Q: Komensalisme [2 markah] (ii) Huraikan interaksi yang diwakili oleh P. Bakteria pengikat nitrogen di dalam nodul akar mengikat nitrogen membentuk ammonia yang digunakan tumbuhan manakala bakteria Rhizobium mendapat perlindungan daripada tumbuhan. [3 markah] (b)(i) Dalam interaksi yang diwakili oleh Q dan R, apakah istilah yang digunakan untuk menghuraikan organisma X dan organisma Y? Organisma X: Epifit Organisma Y: Saprofit [2 markah] (ii) Nyatakan satu ciri penyesuaian bagi organisma X dalam interaksi itu. Kehadiran akar udara yang menyerap kelembapan di udara. [1 markah] Zulkarnain

158 (c) Pokok getah dalam interaksi yang diwakili oleh Q mati. Terangkan apa yang akan berlaku kepada organisma X. X terus tumbuh kerana ia boleh berfotosintesis. (d) Serbuk kayu boleh digunakan dalam interaksi yang diwakili oleh R untuk penanaman cendawan secara komersial. Terangkan bagaimana cendawan boleh tumbuh pada serbuk kayu. Cendawan tumbuh pada bahan organik yang mati. Cendawan merembeskan enzim yang mencernakan bahan organik kompleks kepada bahan ringkas. [3 markah] SPM 2007 (Esei) Organisma-organisma berikut terdapat dalam satu komuniti sawah padi. Belalang, Pokok padi, Beluncas, Katak, Burung hantu, Ular, Tikus Organisma-organisma ini saling berinteraksi antara satu sama lain dalam komuniti tersebut. (a)(i) Berdasarkan organisma-organisma di atas, bina: - Satu jaringan makanan yang menunjukkan interaksi semua organisma - Satu piramid nombor yang mengandungi empat aras trof [4 markah] Belalang Katak Pokok padi Beluncas Tikus Burung hantu Ular Zulkarnain

159 Burung hantu Katak / Ular Beluncas / Tikus / Belalang Pokok padi (ii) Belalang dan beluncas merupakan perosak bagi pokok padi. Bagaimanakah populasi belalang dan beluncas dapat dikawal? Terangkan impak kaedah pengawalan itu ke atas komuniti sawah padi. [6 markah] F1 Guna racun serangga / pestisid. P1 Bunuh perosak / belalang dan beluncas. P2 Pengumpulan bahan kimia dalam organism lain daripada rantai makanan kerana mutasi. P3 perosak mutan rintang terhadap racun serangga. F2 kaedah kawalan biologi. P4 pemangsa bunuh hanya perosak yang khusus / belalang dan beluncas. P5 menyebabkan ketidakseimbangan populasi organisma dalam komuniti. P6 populasi perosak berkurang, pengeluar / pokok padi bertambah. Zulkarnain

160 SPM 2009 (Esei) Rajah menunjukkan sejenis interaksi antara organisma. Namakan dan huraikan interaksi yang ditunjukkan dalam Rajah di atas. [4 markah] P1 (Parasitisme ialah hubungan antara) dua organism di mana parasit akan mendapat keuntungan P2 Perumah sentiasa mendapat kerugian. P3 Parasit / Raflesia akan menyerap bahan makanan daripada pokok / perumah P4 Menggunakan akarnya yang telah diubahsuai. P5 Perumah akan mempunyai kurang nutrien / selnya rosak / cedera. (b) Seorang peladang mendapati apabila bilangan tikus bertambah, hasil buah kelapa sawit berkurangan. Cadangkan bagaimana peladang itu dapat mengawal populasi tikus tanpa menggunakan racun perosak. Terangkan bagaimana kaedah itu berfungsi. [5 markah] P1 Guna kawalan biologi P2 Kaedah melibatkan hubungan mangsa-pemangsa. P3 Pemangsa mestilah khusus / pemangsa semula jadi / musuh semula jadi kepada mangsa. P4 Pemangsa tidak merosakkan buah kelapa sawit. P5 Burung hantu / Ular / Pemangsa digunakan untuk menangkap mangsa / tikus. P6 Populasi tikus berkurangan. Zulkarnain

161 SPM 2014 (Esei) Rajah menunjukkan satu rantai makanan di sawah padi. Pokok padi 6x 10 3 kj Beluncas 6x 10 2 kj Burung 6x 10 kj Burung helang Terangkan kepentingan setiap organisma di dalam rantai makanan itu untuk mengekalkan keseimbangan ekosistem. [10 markah] P1 Rantai makanan menunjukkan aliran tenaga daripada satu aras trof ke aras trof yang lain // menunjukkan aliran tenaga daripada pokok padi ke beluncas / beluncas ke burung / burung ke helang. P2 ( Semakin panjang rantai makanan) kurang / sedikit tenaga diterima oleh pengguna terakhir / helang // 10% tenaga dipindahkan daripada satu aras trof ke aras trof lain // 90% tenaga hilang P3 90% tenaga hilang kerana respirasi / pembiakan. P4 pokok padi menerima tenaga paling tinggi daripada matahari. P5 tenaga cahaya (daripada matahari) akan ditukarkan ke tenaga kimia / makanan. P6 melalui fotosintesis. P7 beluncas makan makanan daripada padi // burung makan makanan daripada beluncas // helang makan makanan daripada makan burung. P8 beluncas mendapat tenaga daripada padi // burung dapat tenaga daripada beluncas // helang dapat tenaga daripada burung. P9 tanpa pokok padi tiada aliran tenaga // Jika bilangan pokok padi berkurang / bertambah, bilangan beluncas berkurang / bertambah. P10 tiada makanan dihasilkan untuk semua pengguna. P11 menyebabkan kepupusan / kematian / kurang / migrasi. P12 Pokok padi berada pada aras trof pertama // beluncas pada aras trof kedua // burung pada aras trof ketiga / helang pada aras trof keempat. Zulkarnain

162 P13 Pokok padi ialah pengeluar / beluncas ialah pengguna primer / burung ialah pengguna sekunder / helang ialah pengguna tertier. P14 bilangan setiap organisma perlu dikekalkan untuk memastikan keseimbangan ekosistem // jika bilangan organism berubah, ia mungkin menyebabkan ekosistem tidak seimbang // helang mengawal bilangan burung // burung mengawal bilangan beluncas. P15 jika bilangan beluncas bertambah, bilangan pokok padi akan berkurang. P16 jika bilangan beluncas bertambah, bilangan burung akan bertambah. P17 jika bilangan beluncas berkurang, bilangan pokok padi akan bertambah. P18 jika bilangan beluncas berkurang, bilangan burung akan berkurang / migrasi. P19 jika bilangan burung bertambah, bilangan beluncas akan berkurang. P20 jika bilangan burung bertambah, bilangan helang akan meningkat. P21 jika bilangan burung berkurang, bilangan beluncas akan meningkat. P22 jika bilangan burung berkurang, bilangan helang akan berkurang / migrasi. P23 jika bilangan helang bertambah, bilangan burung akan berkurang. P24 jika bilangan helang berkurang, bilangan burung akan meningkat. 8.2 Pengkolonian dan Sesaran dalam suatu ekosistem Istilah Habitat Nic Spesies (S) Populasi (P) Komuniti (K) Ekosistem (E) Maksud istilah Tempat hidup semula jadi sesuatu organisma. Peranan yg dimainkan dan aktiviti yg dilakukan oleh sesuatu organisma dalam sesuatu ekosistem. Sekumpulan organisma serupa yg berkongsi ciri sepunya, memainkan peranan yg sama dlm ekosistem serta boleh saling membiak antara satu sama lain utk menghasilkan anak. Sekumpulan organisma drp spesies yg sama dan hidup di suatu habitat yg sama pada masa yg sama. Beberapa populasi drp spesies berlainan yg hidup dlm habitat yg sama dlm sesuatu ekosistem. Unit semula jadi yg stabil serta terdiri drp pelbagai komuniti yg saling berinteraksi antara satu sama lain dan persekitarannya iaitu air, udara dan tanah. Zulkarnain

163 Pengkolonian dan sesaran. Pengkolonian ialah proses di mana satu spesies mengkoloni dan hidup dalam satu kawasan baru. Sesaran ialah satu proses di mana satu spesies organisma mengkoloni persekitaran/ habitat yang lain di mana ia lebih dapat menyesuaikan diri dengan habitat tersebut secara beransur-ansur dan berturutan. Tanah terdedah spesies perintis (rumput) spesies penyesar (tumbuhan herba) spesies dominan (pokok renek) komuniti klimaks (pokok) Proses sesaran Adaptasi pokok paya bakau terhadap persekitarannya Masalah Tanah yang lembut Kepekatan garam yang tinggi Kandungan oksigen rendah Tiupan angin yang kencang dan pukulan ombak yang kuat Tanah berlumpur dan pasang surut air laut Keamatan cahaya yang tinggi Adaptasi Sistem akar yang bercabang luas / akar jangkang. Sap sel akar mempunyai kandungan garam yang lebih tinggi, dan dengan itu tekanan osmosisnya lebih tinggi berbanding air laut // garam yang masuk disingkirkan melalui hidatod. Akar pernafasan tegak / pneumatofor. Sistem akar yang bercabang luas. Biji benih vivipariti, iaitu biji benihnya bercambah semasa masih melekat pada induk. Bentuk radikel yang panjang dan runcing terpacak pada tanah. Daun berkutikel tebal yang membantu mengurangkan transpirasi // daunnya adalah sukulen untuk menyimpan air. Zulkarnain

164 Pengkolonian di ekosistem paya bakau. Spesies bakau Adaptasi Avicennia sp. Spesies perintis. dan Sonneratia Sistem akar yang meluas untuk perangkap lumpur dan bahan sp. organik. Rhizophora sp. Menggantikan spesies perintis. Akar jangkang berselirat yang memerangkap ranting kayu dan lumpur dan menyekat aliran arus air. Pemerangkapan ini menyebabkan pemendapan berlaku dengan lebih cepat. Tebing menjadi tinggi dan kering kerana kurang dilimpahi air laut semasa air pasang. Tanah menjadi keras dan padat. Bruguiera sp. Menggantikan Rhizophora sp. Mempunyai akar banir yang membentuk lingkaran yang keluar daripada tanah dan dapat memerangkap lumpur dan kelodak. Ia mengubah struktur tanah secara beransur-ansur. Nypa fruticans Menggantikan Bruguiera sp. dan Pandanus Akhirnya terbentuk pokok-pokok lain untuk membentuk hutan sp. hujan tropika yang merupakan komuniti klimaks. Zulkarnain

165 SPM 2007 (Esei) Rajah menunjukkan proses pengkolonian dan penyesaran dalam suatu habitat. Apakah yang dimaksudkan dengan pengkolonian dan penyesaran dalam suatu habitat? Berdasarkan Rajah di atas, terangkan bagaimana pengkolonian dan penyesaran membawa kepada pembentukan hutan primer? [10 markah] Jawapan: Pengkolonian ialah proses di mana sesuatu spesies berjaya memandiri di suatu kawasan yang baru terbentuk. Penyesaran ialah proses apabila sesuatu komuniti menukarkan persekitarannya dan mengakibatkan ia diganti oleh suatu komuniti lain. Spesies perintis (tumbuhan tenggelam) seperti Hydrilla sp. / Cabomba sp. / Elodea sp. menyebabkan perubahan dalam persekitaran, menjadikan ia lebih sesuai untuk spesies lain. Tumbuhan yang lain akan tenggelam dan terenap didasar kolam. Menyebabkan aras air kolam berkurang. Zulkarnain

166 Ini disebabkan pertambahan nutrien ke dalam kolam dan mengubah ph air dan tanah. Ini juga meningkatkan pertumbuhan tumbuhan terapung yang berjaya menyesarkan tumbuhan tenggelam. Tumbuhan terapung ini akan meliputi permukaan air, mencegah cahaya daripada matahari menembusi air. Menyebabkan kadar fotosintesis berkurang. Ini menghasilkan lebih banyak kadar tumbuhan mati ke dalam dasar kolam. Ini meninggikan aras lumpur / kolam semakin cetek. Tumbuhan terapung secara beransur-ansur digantikan dengan tumbuhan amfibia. Penyesar menyebabkan perubahan seterusnya kepada habitat/ kolam, membuatkan ia tidak sesuai lagi untuk tumbuhan terapung dan amfibia. Tumbuhan-tumbuhan ini akan digantikan oleh tanah/ komuniti daratan yang mendominasi kawasan itu. SPM 2009 (Struktur) (c) Sejenis tumbuhan hidup di kawasan paya yang mempunyai tanah lumpur yang lembut dan kekurangan oksigen. Terangkan penyesuaian tumbuhan tersebut untuk hidup di habitat itu. [3 markah] F1 Sistem akar yang bercabang luas. E1 menyokong pokok / tumbuhan. F2 Akar respirasi / pneumatofor. E2 Membolehkan pertukaran gas berlaku. Zulkarnain

167 SPM 2012 (Struktur) Rajah menunjukkan urutan perubahan pada ekosistem sebuah kolam. (a) Namakan proses K dan proses L. Proses K: Pengkolonian. Proses L: Penyesaran. [2 markah] (b)(i) Terangkan bagaimana peringkat III terbentuk daripada peringkat II melalui proses L. E1 Tumbuhan terapung mati / terurai. E2 Termendap di dasar kolam. E3 Kolam menjadi cetek / lebih cetek. E4 Lebih nutrien (di dalam kolam). E5 Lebih sesuai untuk tumbuhan terapung. (ii) Pada peringkat III, aktiviti perladangan telah dijalankan berhampiran kolam. Terangkan bagaimana aktiviti perladangan mempengaruhi ekosistem. Zulkarnain

168 E1 Baja yang berlebihan (kaya dengan nitrat dan fosfat) larut ke dalam kolam. E2 Meningkatkan populasi / kadar pertumbuhan alga. E3 (Menyebabkan) eutrofikasi berlaku / alga bloom terjadi. E4 Menghalang cahaya matahari sampai ke dalam kolam. E5 Menyebabkan kematian organism akuatik. E6 Meningkatkan BOD / pencemaran air. [2 markah] (iii) Nyatakan dua perbezaan antara peringkat I dan peringkat IV. P1 Kolam pada peringkat IV telah mengalami proses pengkolonian dan sesaran manakala Peringkat I belum mengalaminya. P2 Kolam pada peringkat IV lebih cetek berbanding pada Peringkat I. P3 Lebih banyak sedimen terenap di dasar kolam pada Peringkat IV berbanding Peringkat I. P4 Lebih banyak tumbuhan pada Peringkat IV berbanding Peringkat I. 8.3 Ekologi Populasi Ekologi populasi ialah cabang ekologi yang mengkaji saiz populasi dan faktor-faktor yang mempengaruhi saiz populasi. Saiz populasi merujuk kepada bilangan organisma yang terdapat dalam sesuatu populasi. Kepadatan populasi merujuk kepada bilangan individu suatu spesies per unit luas habitat. Terdapat dua cara untuk menganggar saiz dan kepadatan sesuatu populasi iaitu melalui perhitungan terus dan teknik persampelan. Kaedah persampelan kuadrat (PK) dan kaedah tangkap, tanda, lepas dan tangkap semula (TTLTS). Zulkarnain

169 Perbezaan antara PK dan TTLTS; Persampelan kuadrat Kriteria TTLTS Tumbuhan Jenis Haiwan / serangga Sampel Pokok semalu (Mimosa pudica) Contoh sampel Belalang, rama-rama, katak, burung pipit, siput dan kutu kayu. Tidak bergerak Ciri-ciri sampel Tidak bergerak dan Bergerak Formula PK; Frekuensi = Bilangan kuadrat yang mengandungi spesies yg dikaji x 100% Jumlah bilangan kuadrat yang digunakan Kepadatan= Jumlah bil. individu spesies yang dikaji dalam semua kuadrat Jumlah bil. kuadrat x luas kuadrat Peratus litupan= Jumlah luas litupan spesies yg dikaji dlm semua kuadrat x 100% Jumlah bilangan kuadrat x luas kuadrat Formula TTLTS; Saiz populasi= Bil.haiwan dlm tangkapan pertama x bil.haiwan dlm tangkapan kedua Bilangan yg didapati bertanda dlm tangkapan kedua SPM 2012 (Struktur) (c) sekumpulan pelajar telah menjalankan satu aktiviti untuk menganggarkan populasi tumbuhan P dan tumbuhan Q di kawasan sekolah menggunakan prosedur berikut. i. Kuadrat (1 m x 1 m) diletakkan secara rawak di kawasan itu. ii. Tumbuhan P dan tumbuhan Q di dalam kuadrat dikira. iii. Langkah i dan ii diulang lima kali seperti ditunjukkan dalam Rajah di bawah. Zulkarnain

170 Kekunci: Tumbuhan P Tumbuhan Q (i) Rekod jumlah bilangan tumbuhan P dan tumbuhan Q dalam kelima-lima kuadarat ke dalam Jadual di bawah. Tumbuhan Jumlah bilangan P 16 Q 5 [2 markah] (ii) Berdasarkan keputusan dalam (c)(i), tumbuhan manakah yang dominan? P [1 markah] (iii) Berikan satu sebab bagi jawapan dalam (c)(ii). P1 Jumlah / populasi tumbuhan P adalah lebih besar / banyak dari tumbuhan Q. P2 Tumbuhan P lebih beradaptasi / lebih bersaing (berbanding tumbuhan Q). [1 markah] Zulkarnain

171 8.4 Biokepelbagaian Pengelasan organisma; Monera Protista Fungi Plantae Animalia prokariotik unisel ada dinding sel tiada membran nukleus contohnya: bakteria dan sianobakteria. autotrof atau heterotrof. atau keduaduanya unisel dan multisel ada nukleus ada membran nukleus Amoeba sp., paramecium sp., Spirogyra sp. dan Clamidomonas sp. unisel atau multisel unisel (yis) atau multisel (cendawan/ kulat) dinding sel berkitin yg bukan selulosa tiada klorofil contoh: Mucor sp., cendawan dan yis. semua jenis tumbuhan daratan dan akuatik. contoh:lumut, lumut hati, paku pakis, konifer, tumbuhan monokotiledon dan tumbuhan dikotiledon. semua haiwan heterotrof multisel. tiada klorofil dan menyimpan karbohidrat dlm btk glikogen contoh: ikan, burung, mamalia, reptilia dan amfibia. MPFPA = Manchester Protes Fasal Pengadil Angkuh. Hierarki pengelasan Organisma; Alam Filum Kelas Order Famili Genus Spesies AFi KO FaGS= Ahmad Firdaus Ke Oman Fasal Guru Suruh Contoh: Nama saintifik Manusia = Homo sapiens Alam Filum Kelas Order Famili Genus Spesies Animalia Chordata Mammalia Primates Hominidae Homo sapiens Zulkarnain

172 Contoh-contoh lain: Nama biasa Durian Kelapa sawit Singa Semalu Padi Tongkat Ali Rambutan Nama saintifik Durio zibethinus Elaeis guineensis Panther leo Mimosa pudica Oryza sativa Eurycoma longifolia Nephelium lappaceum SPM 2007 (Esei) (b) Rajah menunjukkan suatu ekosistem di Malaysia. Berdasarkan Rajah di atas, bincangkan kenapa ekosistem ini perlu dikekalkan. [10 markah] F1 Itu adalah ekosistem seimbang // membenarkan interaksi antara organisma hidup / faktor biotik (dalam ekosistem) dan interaksi antara faktor biotik dan abiotik. P1 memastikan pemuliharaan biodiversiti // pemeliharaan flora dan fauna. P2 menghalang kepupusan flora dan fauna. F2 mengekalkan sumber utama makanan manusia / contohnya: ulam / paku pakis, daging, madu // sumber perubatan. P3 mengekalkan jaringan makanan / rantai makanan dalam ekosistem. Zulkarnain

173 P4 menghalang kemusnahan keseimbangan kitar semula jadi air / karbon antara fotosintesis dan respirasi. P5 menyediakan kawasan tadahan air (semula jadi). P6 memelihara sumber semula jadi untuk aktiviti luar / rekreasi. P7 mengurangkan tekanan / menggalakan gaya hidup sihat. F3 (ketidakseimbangan ekosistem menyebabkan) kehilangan tumbuhan / haiwan // kemusnahan flora dan fauna dalam ekosistem. P8 (menyebabkan) kekurangan sumber makanan / rantai makanan / saiz jaringan makanan. P9 (menyebabkan) tanah runtuh / hakisan tanah / banjir lumpur / banjir kilat. P10 kepupusan beberapa haiwan / spesies tumbuhan (mungkin berguna pada masa depan). SPM 2010 (Esei) Terangkan mengapa ekosistem paya bakau perlu dipelihara dan dipulihara? Jawapan: Bertindak sebagai pelindung pantai // benteng terhadap tiupan angin kencang / ombak. Untuk mengelakkan hakisan tanah / tanah runtuh / banjir kilat / kerosakan akibat tsunami. Akar bercabang meluas / akar jangkang untuk sokongan di dalam tanah yg lembut dan berlumpur. Akar memerangkap lumpur / tanah/ sampah. Ole itu, kualiti air dikekalkan. Mengekalkan / menambah biodiversiti. Sebagai tempat untuk pembiakan / mencari makanan kepada fauna / haiwan akuatik / contoh yg sesuai // bertindak sebagai kawasan nurseri kepada organisma. Sebagai habitat kepada fauna/ haiwan. Memulihara spesies / organisma/ fauna // mengelakkan kepupusan spesies/ organisma/ fauna. Zulkarnain

174 Menambahkan jangka hayat organisma akuatik. Mengekalkan populasi spesies / organisma /fauna // mengekalkan keseimbangan ekosistem / rantai makanan / siratan makanan. Sumber bahan mentah utk pembinaan bangunan / cerucuk / perabot / bot / rumah / penghasilan kayu arang / tannin / makanan contoh yang sesuai. Sebagai tarikan eko-pelancongan. Mengekalkan corak cuaca normal. Mengurangkan perubahan iklim / kemarau / cuaca yang melampau. Mengekalkan kandungan karbon dioksida di atmosfera. Menghalang kesan rumah hijau / pemanasan global. SPM 2013 (Esei) (b)(i) Terangkan kepentingan mengekalkan sungai sebagai satu habitat dalam ekosistem itu. [4 markah] P1 Biodiversiti / kepelbagaian fauna / flora / organisma akuatik. P2 ekosistem seimbang. P3 sumber air. P4 tempat pembiakan (organisma). P5 mengekalkan sumber utama makanan manusia / air bersih / hasil perubatan. P6 mengekalkan rantai / jaringan makanan dalam ekosistem. P7 mengekalkan sumber asli untuk aktiviti luar / rekreasi / tempat penyelidikan. P8 mengurangkan stress / menjalani gaya hidup sihat. P9 tarikan eko pelancongan. (ii) Huraikan cara-cara untuk menambahbaik kualiti air sungai untuk kemandirian organisma akuatik yang lebih baik. [6 markah] P1 rawatan efluen (sebelum dialir ke dalam sungai). P2 air sungai kurang / bebas daripada bahan beracun. P3 menyebabkan kematian organism akuatik. Zulkarnain

175 P4 menanam / menanam semula (lebih) pokok pada tebing sungai. P5 menghalang hakisan tanah. P6 (Tumbuhan) membekalkan oksigen (dari fotosintesis). P7 untuk respirasi (organism akuatik). P8 kempen kesedaran tentang persekitaran / sungai bersih. P9 dilaksana melalui sekolah / media. P10 untuk generasi masa hadapan. P11 larangan pembuangan sampah / bahan kimia / racun perosak / bahan beracun ke dalam sungai // mengurangkan penggunaan baja. P12 mengurangkan pencemaran air / tahap BOD. P13 menggunakan kaedah kawalan biologi. P14 bertindak pada haiwan perosak. P15 bebas pencemaran // tidak membebaskan bahan pencemar. P16 larangan pembinaan kilang baharu berhampiran sungai. P17 menghalang pembebasan lebih banyak bahan pencemar ke persekitaran. P18 penguatkuasaan akta alam sekitar. P19 dengan memasang penapis dalam cerobong asap. 8.5 Impak Mikroorganisma Terhadap Kehidupan Mikroorganisma Struktur/ ciri-ciri Contoh Bakteria Bentuk kokus (sfera), vibrio (koma), basilus (rod) dan pilin (spirilum) Mempunyai dinding sel, membran plasma, dan DNA. Sesetengah menghasilkan spora dalam keadaan tidak sesuai. Lactobacillus sp. dan Streptococcus sp. Alga Mempunyai klorofil, kloroplas dan dinding sel. Tidak mempunyai batang, daun dan akar. Berfotosintesis. Fitoplankton, Spirogyra sp. dan Pleuroccoccus sp. Zulkarnain

176 Kulat Protozoa Virus Organisma multisel atau unisel. Mempunyai dinding sel drp kitin. Tiada klorofil. Organisma unisel. Mempunyai nukleus, sitoplasma dan membran plasma. Paling kecil. Bukan organisma bersel. Menjangkiti dan menggunakan sel hidup utk membiak. Terdrp DNA atau RNA. Tidak mempunyai membran plasma, sitoplasma dan mitokondrion. Mucor sp. dan Yis Euglena sp., Paramecium sp. dan Amoeba sp. Bakteriofaj dan virus mozek tembakau. Peranan mikroorganisma yg berfaedah dlm ekosistem. Ekosistem Contoh mikroorganisma Apa yg dibuat olehnya? Pereputan Kulat dan bakteria saprofit Mengurai bahan organik kompleks spt najis haiwan, bangkai haiwan dan pokok reput kpd ammonia. Kitar Nitrogen Bakteria Pengikat Nitrogen (BPN) Nostoc sp. dlm tanah dan Rhizobium sp. dlm nodul pokok legum. Bakteria penitritan(bn) Nitrosomonas sp. dan Nitrobacter sp. BPN menukarkan N dlm atmosfera kpd Nitrat (NO 3- ). NO - 3 diserap oleh akar utk sintesis protein. Apb tumb. dan haiwan mati, pereputan oleh mikroorganisma pengurai spt bakteria dan kulat sapfofit kpd Ammonia (NH 3) NH 3 ditukarkan kpd nitrit (NO 2- ) melalui pro. Penitritan. NO - 2 ditukarkan kpd NO - 3 melalui pendenitritan. NO - 3 ditukarkan semula gas Nitrogen. Zulkarnain

177 Salur alimentari anai-anai Sistem pencernaan manusia Protozoa berflagelum- Trichonympha sp. Bakteria simbiosis dalam kolon-escherichia coli (E. Coli) Mempunyai hubungan mutualisme dgn anai2. Merembeskan enzim selulase utk mencernakan selulosa. Sintesis vitamin B 12 utk pembentukan darah dan vitamin K utk pembekuan darah. Kitar Nitrogen Zulkarnain

178 Mikroorganisma berbahaya; Patogen/ Vektor Nama Cara jangkitan Simptom penyakit penyakit Protozoa/ Nyamuk Malaria Nyamuk Anopheles sp. Demam panas, menggigil, berpeluh dgn byk. Virus/ Nyamuk Aedes Demam denggi Suntikan virus drp nyamuk Aedes ke dlm Demam, sakit kepala, sakit otot dan sendi darah Bakteria/Lalat Kolera Makanan atau minuman yg tercemar Cirit birit, perut tegang, mual, muntah dan kekeringan Kulat Tinea Sentuhan, tempat Radang kulit/tisu lembap, haiwan peliharaan Bakteria/Lalat Keracunan makanan Langau lalat bertelur pada makanan dimakan Muntah, cirit-birit, pening kepala Virus HIV AIDS Sentuhan (hubungan seks), berkongsi jarum suntikan, ibu kpd anak Radang paru-paru, Kaposi s sarcoma, kurang berat badan, bengkak limfa, demam, hati dan hempedu bengkak. Virus hepatitis Hepatitis A,B, C,D,E,X dan G Makanan dan air dijangkiti oleh HAV (Hepatitis A Virus), Sexual Transmitted Deseases (STD) Kurang selera makan, sakit otot dan sendi, demam, loya, sakit kepala dan demam kuning Virus SARS Penyakit berjangkit melalui batuk, bersin. Selesema, batuk kering, sakit kepala, sakit badan, sesak nafas, pneumonia Zulkarnain

179 Disinfektan -Bahan penyahjangkit yg digunakan utk membunuh mikroorganisma pd permukaan lantai, hospital, tandas dan perabot. - Ia juga digunakan utk mensterilkan alatan pembedahan. -Contoh : fenol, formaldehid dan asid karbolik Vaksin -Ampaian bakteria atau virus mati atau dilemahkan yg disuntik ke dalam badan seseorang utk merangsang sistem keimunan. badan bagi menghasilkan antibodi yg dikehendaki utk melawan penyakit tertentu. -Contoh: vaksin Sabine dan BCG Kaedah Mengawal Patogen Antiseptik -Bahan kimia yg disapu pada permukaan kulit yg terluka utk mencegah kemasukan serta pembiakan patogen dlm badan melalui luka tersebut. - Contoh: larutan iodin dan akriflavin Antibiotik -Bahan kimia yg dihasilkan oleh mikroorganisma utk merencat pertumbuhan dan membunuh mikroorganisma lain terutamanya bakteria. -Contoh: penisilin dan streptomisin SPM 2009 (Esei) Rajah menunjukkan peranan mikroorganisma dalam suatu ekosistem. Zulkarnain

180 (i) Berdasarkan Rajah di atas, terangkan bagaimana mikroorganisma mengekalkan kandungan sebatian X dalam tanah. [8 markah] P1 Bakteria pengikat nitrogen / dalam nodul akar pokok kekacang. P2 Menggunakan nitrogen di udara untuk membentuk nitrat / menjalankan pengikatan nitrogen. P3 (Nitrat yang dihasilkan oleh bakteria) diserap oleh tumbuhan untuk menghasilkan protein. P4 apabila haiwan makan tumbuhan protein dipindahkan kepada haiwan. P5 Bahan kumuh bernitrogen / urea / bahan buangan / tinja diuraikan oleh bakteria pengurai / bakteria saprofitik / kulat. P6 Apabila tumbuhan dan haiwan mati. P7 diuraikan / mereput oleh bakteria pereputan / bakteria saprofitik / fungi. P8 Menguraikannya menjadi ammonia / sebatian ammonium. P9 bakteria penitritan / menukarkan sebatian ammonia / ammonia kepada nitrit. P10 bakteria penitritan / nitrobacter menukarkan nitrit kepada nitrat. P11 Bakteria pendenitritan menukar nitrat kepada nitrogen (maka kandungan nitrogen di atmosfera adalah kekal). (ii) Terangkan apa yang akan berlaku kepada ekosistem itu jika semua bakteria pengurai dan kulat mati. [3 markah] P1 Tiada penguraian / pereputan dari bahan organik yang mati. P2 Ion mineral contohnya nitrat tidak boleh dibebaskan ke tanah. P3 Tanah menjadi tidak subur. P4 Fotosintesis tidak berlaku / kekurangan nutrien / pertumbuhan terbantut. Zulkarnain

181 BAB 9 EKOSISTEM TERANCAM 9.1 Aktiviti manusia yg mengancam ekosistem Bagaimanakah aktiviti manusia boleh mempengaruhi ekosistem? Aktiviti manusia Penyahhutanan -Penggunaan tanah secara berlebihan. -Penggunaan baja tak organik dlm pertanian. Kesan Kehilangan kawasan tadahan karbon bumi, tanah runtuh, banjir kilat, perubahan cuaca, kehilangan biokepelbagaian bumi, kehilangan kawasan tadahan air, kehilangan habitat, kepupusan flora dan fauna, pencemaran udara, kesan rumah hijau, pemanasan global Eutrofikasi meningkatkan BOD air dan menambahkan populasi alga, hidupan akuatik mati dan kehilangan sumber air utk kegunaan domestik. Pembuangan bahan buangan domestik dan industri Pencemaran air, udara dan kesihatan manusia terjejas. Zulkarnain

182 Terdapat empat jenis pencemaran iaitu; Pencemaran udara, bunyi, air dan terma. UBAT Jenis pencemaran Udara Air Terma Bunyi Punca Pembakaran bahan api fosil melalui ekzos kenderaan bermotor seperti plumbum, karbon monoksida, oksida nitrogen dan hidrokarbon. Pembebasan gas karbon dioksida oleh stesen jana kuasa elektrik. Pembakaran hutan secara terbuka. Asap Kilang mengeluarkan gas CO, NO dan SO2 ke atmosfera Baja pertanian yg mengandungi NO3, PO4 3- mengalir ke sungai. Aliran logam berat spt Pb, Hg dan Zn ke sungai oleh kilang industri. Air panas dari stesen jana kuasa elektrik dialirkan ke sungai. Kereta, motosikal, kapal terbang, tapak pembinaan, mesin pertanian dan mesin industri. Kesan Jerebu, asbut, asma, sesak nafas, hujan asid, kesuburan tanah terjejas, kanser paruparu. BOD air bertambah, pencemaran air, kepupusan hidupan akuatik, kanser (leukemia), kadar fotosintesis berkurang. Hidupan akuatik musnah, BOD meningkat, rantai makanan musnah. Tekanan darah tinggi, pekak, penyakit kardiovaskular, ulser, kemurungan dan sakit kepala. Zulkarnain

183 SPM 2005 (Esei) (b) Rajah menunjukkan satu aktiviti yang dilakukan berhampiran satu kawasan perumahan dengan hasrat untuk membangunkan kawasan itu. Walau bagaimanapun, penduduk di kawasan tersebut bimbang tentang kesan buruk daripada aktiviti itu. Jika anda penduduk di kawasan itu, bincangkan kesan baik dan kesan buruk aktiviti tersebut. [10 markah] Kesan baik G1 Rumah- rumah baru dibina G2 untuk menampung pertambahan penduduk. G3 lebih banyak peluang pekerjaan. G4 kemudahan infrastruktur / kemudahan awam diperbaiki. Kesan buruk B1 menyebabkan tanah terdedah kepada agen-agen hakisan. B2 menyebabkan peningkatan kandungan karbon dioksida di atmosfera. B3 menyebabkan organisma kehilangan habitat. B4 banjir kilat / tanah runtuh. B5 sungai menjadi cetek / tanah kurang subur. B6 kesan rumah hijau / pemanasan global. B7 kepupusan haiwan. Zulkarnain

184 SPM 2006 (Esei) (c) Proses fotosintesis didapati dapat menyumbang kepada keseimbangan alam sekitar. Terangkan bagaimana pencemaran udara memberi kesan terhadap fotosintesis dan keseimbangan alam. [10 markah] P1 Menyerap karbon dioksida daripada atmosfera. P2 membekalkan / menggantikan oksigen dalam atmosfera. P3 Membantu mengekalkan peratusan CO2 / O2 dalam atmosfera. P4 Kenderaan bermototr / pembakaran bahan api fosil / pembakaran hutan. P5 Proses perbandaran / kuari tanah. P6 Membebaskan banyak asap / gas berasid. P7 Meninggikan kandungan debu / zarah dalam udara. P8 Debu / zarah mendap di atas permukaan daun / menutupi liang stomata. P9 mengurangkan pertukaran gas O2 + CO2. P10 Menyebabkan udara berjerebu. P11 Mengurangkan keamatan cahaya yang sampai ke daun. P12 Kadar fotosintesis berkurangan. P13 CO2 kurang diserap daripada atmosfera (dan O2 kurang dibebaskan) / CO2 meningkat. P14 Mempercepatkan kesan rumah hijau / pemanasan bumi / hujan asid. Zulkarnain

185 SPM 2008 (Esei) Rajah menunjukkan aktiviti pembakaran hutan. Bincangkan bagaimana aktiviti ini menyebabkan bencana terhadap alam sekitar. [7 markah] F1 Membebaskan banyak karbon dioksida dalam udara / membentuk satu lapisan karbon dioksida dalam atmosfera. P1 Memerangkap haba / cahaya infra-merah / radiasi gelombang-panjang. P2 dan menyebabkan pemanasan global / kesan rumah hijau / peningkatan dalam suhu atmosfera. F2 Membebaskan (zarah-zarah) asap yang tebal yang menyebabkan pembentukan jerebu. P3 mengurangkan keamatan cahaya untuk fotosintesis dalam tumbuhan hijau. P4 (maka) kurang penghasilan / pengeluaran hasil tanaman. P5 (jerebu) menghalang penglihatan / menyebabkan kemalangan di udara / masalah semasa pendaratan kapal terbang. P6 zarah (asap) juga menyebabkan masalah kesihatan / penyakit peparu / masalah penglihatan. F3 Memusnahkan flora dan fauna. P7 (menyebabkan) kehilangan / kemusnahan herba (dengan banyak) untuk kegunaan perubatan / (kehilangan dengan banyaknya) balak. P8 kehilangan habitat / biodiversiti // kepupusan flora / fauna / kemusnahan rantai / jaringan makanan. P9 kurang kawasan tadahan air. Zulkarnain

186 P10 tanah gondol / kehilangan nutrien / terdedah kepada banjir kilat / hakisan tanah / tanah runtuh / pencemaran air. (b) Rajah menunjukkan dua aktiviti pertanian yang menggunakan produk bahan kimia. Bincangkan kesan baik dan kesan buruk kedua-dua aktiviti yang ditunjukkan pada Rajah di atas. Perbincangan harus berdasarkan impak pada pertanian dan alam sekitar. [10 markah] Kesan baik G1 Membekalkan keperluan mineral / besi / nitrat / sulfat / ammonia // bekalkan nutrien. G2 Meningkatkan penghasilan // kadar pertumbuhan meningkat. Kesan buruk B1 lebihan baja mungkin dialirkan (oleh air hujan ke dalam sungai / kolam / saliran / terusan yang berhampiran). B2 menyebabkan pengkayaan air (oleh ion mineral yang diperlukan untuk pertumbuhan alga / tumbuhan). B3 mengakibatkan pertumbuhan giat alga / tumbuhan akuatik / pembiakan alga / eutrofikasi. B4 (dan akhirnya) meningkatkan BOD air / kadar pencemaran air / merendahkan / mengurangkan kandungan oksigen di dalam sungai / tasik. B5 (menyebabkan) kematian ikan / haiwan akuatik di dalam air. Zulkarnain

187 Kesan baik G3 Kaedah yang berkesan untuk membunuh / memusnah serangga / herbisid. G4 (oleh kerana) sesetengah bahan kimia adalah toksin terhadap haiwan / rumpai tertentu sahaja. Kesan buruk B6 (ianya mungkin) bahaya kepada petani sekiranya disedut dengan kerap / terdedah pada kulit. B7 (ianya mungkin) mencemarkan air bawah tanah / laut. B8 menyebabkan ikan / haiwan akuatik mati. B9 (dan) dalam jangka masa yang panjang, serangga / serangga perosak / haiwan / rumpai mungkin berkembang menjadi strain mutant yang mempunyai ketahanan kepada bahan kimia. B10 (dan) tidak lagi berkesan terhadap serangga perosak / kawalan rumpai. SPM 2011 (Esei) (a) Rajah menunjukkan kesan-kesan aktiviti pertanian berhampiran sebuah kolam. Aktiviti pertanian Pertumbuhan alga secara mendadak Kuantiti jirim organik mereput yang banyak Tumbuhan akuatik dan ikan mati Terangkan bagaimana aktiviti-aktiviti pertanian tersebut menyebabkan kematian tumbuhan akuatik dan ikan-ikan di dalam kolam itu. [10 markah] Zulkarnain

188 E1 Baja kimia larut dalam / dibawa oleh air hujan // Larut resap / pengaliran baja (inorganik) (dari kawasan pertanian ke dalam kolam). E2 Meningkatkan kepekatan nitrat / fosfat / bahan inorganik (dalam kolam). E3 Alga (yang tumbuh dengan cepat / pesat) melitupi keseluruhan permukaan air. E4 menyebabkan eutrofikasi. E5 Menghalang / mengelakkan penembusan cahaya matahari. E6 Mengurangkan kadar fotosintesis (tumbuhan akuatik). E7 Kurang oksigen dihasilkan / terlarut dalam air. E8 (Tumbuhan akuatik dan ikan mati) / organisma mati diuraikan oleh bacteria. E9 Populasi bakteria / pengurai meningkat. E10 (Bakteria / mikroorganisma) menggunakan oksigen dari air. E11 Menyebabkan pengurangan oksigen yang melampau dalam air. E12 Sangat sedikit / kurang oksigen terlarut dalam air untuk organisma akuatik. E13 meningkatkan (aras) BOD E14 Pencemaran air // mengurangkan kualiti air (menyebabkan kematian tumbuhan akuatik dan ikan di dalam kolam). (b) Rajah menunjukkan satu kawasan perindustrian baru berdekatan dengan kawasan perumahan. Zulkarnain

189 Bincangkan kesan baik dan kesan buruk yang disebabkan oleh aktiviti-aktiviti perindustrian terhadap manusia dan alam sekitar pada tahun-tahun akan datang. [10 markah] Kesan baik G1 Lebih banyak peluang pekerjaan. G2 Lebih banyak aktiviti meningkatkan ekonomi dan projek pembangunan. G3 Menarik pelancong. G4 Memperbaiki infrastruktur. Kesan buruk kepada manusia B1 Menyebabkan masalah pernafasan / asma / bronkitis / merengsa mata. B2 Kadar jenayah meningkat. Kesan buruk kepada persekitaran B3 menyebabkan pencemaran udara. B4 Jirim habuk yang sangat halus / asap / habuk / kotoran / jelaga. B5 (menyumbang kepada) pembentukan jerebu / asbut. B6 (yang) mengurangkan keamatan cahaya // menutup stomata. B7 Mengurangkan / merendahkan kadar fotosintesis // mengurangkan hasil tanaman. B8: Gas beracun / nitrogen dioksida / sulphur dioksida // karbon dioksida // CFC. B9 menyebabkan hujan asid // Peningkatan suhu / kesan rumah hijau/ pemanasan global // Penipisan lapisan ozon. B10 memusnahkan bangunan / mengkakis besi / keluli / aluminium. B11 pencemaran air B12 disebabkan oleh sisa industri / minyak / air panas / sisa radioaktif / logam berat. B13 Kepupusan / kematian organisma akuatik. Zulkarnain

190 SPM 2013 (Esei) Rajah menunjukkan suatu ekosistem. (a) Banyak kilang baharu didirikan berdekatan dengan sungai. Terangkan kesan buruk kewujudan kilang-kilang tersebut terhadap ekosistem itu. [10 markah] Jawapan: Membebaskan banyak gas berbahaya / gas beracun // gas bertoksik. Karbon dioksida terperangkap di atmosfera. Memerangkap haba. Meningkatkan suhu persekitaran. Menyebabkan kesan rumah hijau / pemanasan global. Menyahasli enzim fotosintesis. Kadar fotosintesis lambat/ rendah. Kadar pertumbuhan tumbuhan perlahan. Populasi tumbuhan / hasil tumbuhan berkurang / pupus. Biodiversiti berkurangan. Sulfur dioksida / nitrogen oksida Terlarut dalam air hujan. Membentuk hujan asid. Mengalir ke dalam sungai / tanah. ph air sungai / tanah berkurang. Zulkarnain

191 menyebabkan pencemaran air. Kematian organisma. Ekosistem tidak seimbang. Bahan pencemar / karbon monoksida / karbon doiksida / zarah / habuk / kotoran. Menyebabkan jerebu / kabut. Menutup stoma daun. Mengurangkan kadar fotosintesis. Haba terbebas dari janakuasa. Meningkatkan suhu air sungai. Menyebabkan pencemaran terma. Mengurangkan oksigen terlarut. Kematian organisma akuatik. SPM 2014 (Esei) Rajah menunjukkan dua jenis aktiviti manusia dalam suatu ekosistem. Aktiviti manusia Baja berlebihan digunakan dalam kebun sayur Penebangan pokok secara berleluasa Terangkan impak setiap aktiviti kepada ekosistem tersebut. [10 markah] P1 Baja yang berlebihan mengandungi kandungan nitrat / fosfat yang tinggi larut dalam air hujan / mengalir ke dalam sungai yang berdekatan. P2 Menggalakkan pertumbuhan alga / menyebabkan alga tumbuh secara mendadak. P3 mengakibatkan eutrofikasi // alga bloom. Zulkarnain

192 P4 alga menutupi seluruh permukaan sungai dan menyekat cahaya matahari daripda menembusi ke dalam air. P5 menyebabkan kadar fotosintesis tumbuhan akuatik lebih rendah. P6 kurang oksigen dibebaskan. P7 kadar respirasi organism akuatik lebih rendah. P8 (organisma akuatik) bersaing dengan alga untuk oksigen. P9 menyebabkan organism akuatik mati. P10 kadar pemguraian oleh bacteria lebih tinggi. P11 kurang oksigen terlarut dalam air. P12 BOD air lebih tinggi // air tercemar. P13 pencemaran tanah. P14 perubahan Ph tanah // tanah menjadi berasid. P15 meningkatkan kemasinan tanah. P16 merosakkan akar tumbuhan. P17 Kurang / tiada air. P18 rencat pertumbuhan / kurang kadar pertumbuhan. P19 melambatkan percambahan biji benih. P20 kandungan mineral dalam tumbuhan meningkat. P21 menarik / boleh menyebabkan jangkitan perosak. P22 Tumbuhan mati. Zulkarnain

193 9.2 Fenomena kesan rumah hijau (KRH) dan penipisan lapisan ozon (PLO) SPM 2005 (Esei) (a) Rajah menunjukkan satu daripada fenomena alam sekitar yang menjadi isu perbincangan masa kini. Namakan fenomena ini dan terangkan bagaimana fenomena ini berlaku. Jika anda adalah seorang aktivis alam sekitar, cadangkan bagaimana anda akan menerangkan kepada orang ramai tentang langkah-langkah yang diperlukan untuk mengatasi fenomena ini. [10 markah] P1 Fenomena ini ialah kesan rumah hijau. P2 (yang berlaku disebabkan) oleh peningkatan kandungan karbon dioksida di atmosfera. P3 Akibat pembakaran bahan api fosil di dalam kenderaan / penebangan hutan yang berleluasa. P4 (Karbon dioksida yang dibebaskan) akan memerangkap haba. P5 Bangunan bercermin memantulkan haba dan hal ini meningkatkan suhu bumi. P6 Industri meningkatkan CFC / metana di atmosfera dan P7 Menyebabkan pemanasan global. P8 Bagi mengatasi masalah ini: Gunakan tenaga selain daripada bahan api fosil / tenaga solar. P9 Hadkan pembakaran terbuka / pembakaran hutan. P10 Tanam semula pokok selepas pembalakan. Zulkarnain

194 P11 Galakkan bumi hijau. P12 Kurangkan bangunan bercermin. SPM 2008 (Esei) (a) Rajah menunjukkan satu fenomena yang berlaku dalam atmosfera bumi. Terangkan kesan fenomena tersebut terhadap alam sekitar jika aras kepekatan karbon dioksida, CO2 semakin meningkat. [3 markah] P1 (Peningkatan dalam kepekatan karbon dioksida) akan memerangkap haba. P2 Peningkatan dalam suhu atmosfera global / dunia (kepada satu nilai yang lebih tinggi dari suhu normal) / menjadikan atmosfera lebih panas / menyebabkan peningkatan dalam suhu bumi / pemanasan global. P3 Pencairan ais (kutub) / aras air laut meningkat. P4 (Fenomena ini dinamakan) kesan rumah hijau. Zulkarnain

195 SPM 2010 (Esei) (b) Rajah menunjukkan beberapa aktiviti manusia yang membebaskan karbon dioksida ke atmosfera dalam suatu ekosistem. Terangkan kesan pertambahan kepekatan CO2 pada ekosistem itu. [10 markah] Jawapan: Kesan Rumah Hijau. Pertambahan kepekatan gas-gas Rumah Hijau / CO2 memerangkap / menyerap lebih banyak haba di atmosfera. Lapisan gas-gas Rumah Hijau bertindak sebagai penebat. Penghalang tenaga haba drp berpindah ke angkasa. Menyebabkan peningkatan suhu / pemanasan global. Kesan Rumah Hijau menyebabkan pengembangan termal air laut // pencairan glasier / ketulan ais. Menyebabkan aras air laut naik. Menyebabkan perubahan dlm arah angin / arus laut. Menyebabkan perubahan cuaca. Suhu lampau tinggi yg memberi kesan kpd fotosintesis. Penghasilan tanaman / haiwan berkurang. Pemusnahan rantai/ jaringan makanan. Kepupusan spesies// biodiversiti berkurangan. Zulkarnain

196 SPM 2012 (esei) (b) Rajah menunjukkan alatan kegunaan harian di rumah. Terangkan kesan pembebasan klorofluorokarbon ke atas kesihatan manusia dan ekosistem. Jawapan: Lapisan ozon melindungi / menghalang permukaan bumi /organisma drp sinar UV. CFC menyebabkan penipisan lapisan ozon. CFC melepaskan atom klorin melalui pertambahan UV. Klorin memecahkan / bertindak ke atas molekul ozon kepada oksigen. Penipisan lapisan ozon menyebabkan lebih banyak cahaya / sinar UV menembusi atmosfera bumi. Katarak iaitu kornea mata mengeras. Kanser kulit iaitu pembahagian sel luar biasa / tidak terkawal. Kecacatan / penyakit genetik melalui mutasi. Penurunan sistem keimunan dengan kemusnahan sistem keimunan. Kemusnahan rantai / jaringan makanan menyebabkan fitoplankton / zooplankton / pengeluar / pengguna mati / musnah. Kepupusan organisma yang tidak dapat menyesuaikan dengan perubahan persekitaran. Zulkarnain

197 Kemusnahan kitar karbon // penurunan kadar fotosintesis apabila klorofil / sel daun musnah // enzim ternyahasli. Perubahan cuaca yg menyebabkan peningkatan suhu / kemarau / banjir kilat. 9.3 Kepentingan pengurusan terancang aktiviti pembangunan dan ekosistem. SPM 2007 (Esei) (b) Kawasan sawah padi dibangunkan menjadi kawasan perindustrian seperti yang ditunjukkan pada Rajah di bawah. Bincangkan kesan baik dan kesan buruk sosial, ekonomi dan persekitaran akibat pembangunan ini. [10 markah] Kesan baik Penerangan G1: Menyediakan peluang pekerjaan P1: Meningkatkan taraf ekonomi. G2: Menyediakan keperluan asas P2: Membina bangunan sekolah / klinik / infrastruktur. untuk meningkatkan kualiti / peluang pekerjaan dalam pendidikan. G3: Menyediakan persekitaran hidup P3: Mempunyai sistem pembersihan yang yang lebih baik / selesa kepada baik / bekalan air bersih / bekalan penduduk. elektrik yang lebih baik. G4: Sistem pengangkutan yang baik. P4: Pengangkutan lebih cepat / menjimatkan masa untuk bergerak dari satu tempat ke tempat lain. Zulkarnain

ANALISIS LITAR ELEKTRIK OBJEKTIF AM

ANALISIS LITAR ELEKTRIK OBJEKTIF AM ANALSS LTA ELEKTK ANALSS LTA ELEKTK OBJEKTF AM Unit Memahami konsep-konsep asas Litar Sesiri, Litar Selari, Litar Gabungan dan Hukum Kirchoff. OBJEKTF KHUSUS Di akhir unit ini anda dapat : Menerangkan

Διαβάστε περισσότερα

LATIHAN. PENYUSUN: MOHD. ZUBIL BAHAK Sign. : FAKULTI KEJURUTERAAN MEKANIKAL UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA SKUDAI JOHOR

LATIHAN. PENYUSUN: MOHD. ZUBIL BAHAK Sign. : FAKULTI KEJURUTERAAN MEKANIKAL UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA SKUDAI JOHOR 1. a) Nyatakan dengan jelas Prinsip Archimedes tentang keapungan. b) Nyatakan tiga (3) syarat keseimbangan STABIL jasad terapung. c) Sebuah silinder bergaris pusat 15 cm dan tinggi 50 cm diperbuat daripada

Διαβάστε περισσότερα

Perubahan dalam kuantiti diminta bagi barang itu bergerak disepanjang keluk permintaan itu.

Perubahan dalam kuantiti diminta bagi barang itu bergerak disepanjang keluk permintaan itu. BAB 3 : ISI RUMAH SEBAGAI PENGGUNA SPM2004/A/S3 (a) Rajah tersebut menunjukkan keluk permintaan yang mencerun ke bawah dari kiri ke kanan. Ia menunjukkan hubungan negatif antara harga dengan kuantiti diminta.

Διαβάστε περισσότερα

HMT 221 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA

HMT 221 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA UNIVERSITI SAINS MALAYSIA Peperiksaan Semester Kedua Sidang Akademik 2006/2007 April 2007 HMT 221 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA Masa : 3 jam Sila pastikan bahawa kertas peperiksaan ini mengandungi

Διαβάστε περισσότερα

Unit PENGENALAN KEPADA LITAR ELEKTRIK OBJEKTIF AM OBJEKTIF KHUSUS

Unit PENGENALAN KEPADA LITAR ELEKTRIK OBJEKTIF AM OBJEKTIF KHUSUS PENGENALAN KEPADA LITAR ELEKTRIK OBJEKTIF AM Memahami konsep-konsep asas litar elektrik, arus, voltan, rintangan, kuasa dan tenaga elektrik. Unit OBJEKTIF KHUSUS Di akhir unit ini anda dapat : Mentakrifkan

Διαβάστε περισσότερα

PENGENALAN KEPADA ENZIM. En. Mohd Faizal bin Sa aidin

PENGENALAN KEPADA ENZIM. En. Mohd Faizal bin Sa aidin PENGENALAN KEPADA ENZIM En. Mohd Faizal bin Sa aidin OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir kuliah ini, pelajar-pelajar berupaya untuk: 1. Menerangkan fungsi dan ciri enzim 2. Menerangkan pengkelasan enzim 3.

Διαβάστε περισσότερα

TOPIK 1 : KUANTITI DAN UNIT ASAS

TOPIK 1 : KUANTITI DAN UNIT ASAS 1.1 KUANTITI DAN UNIT ASAS Fizik adalah berdasarkan kuantiti-kuantiti yang disebut kuantiti fizik. Secara am suatu kuantiti fizik ialah kuantiti yang boleh diukur. Untuk mengukur kuantiti fizik, suatu

Διαβάστε περισσότερα

SMK SERI MUARA, BAGAN DATOH, PERAK. PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM. MATEMATIK TAMBAHAN TINGKATAN 5 KERTAS 1 Dua jam JUMLAH

SMK SERI MUARA, BAGAN DATOH, PERAK. PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM. MATEMATIK TAMBAHAN TINGKATAN 5 KERTAS 1 Dua jam JUMLAH 72/1 NAMA :. TINGKATAN : MATEMATIK TAMBAHAN Kertas 1 September 201 2 Jam SMK SERI MUARA, 6100 BAGAN DATOH, PERAK. PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM MATEMATIK TAMBAHAN TINGKATAN 5 KERTAS 1 Dua jam JANGAN BUKA KERTAS

Διαβάστε περισσότερα

Kalkulus Multivariabel I

Kalkulus Multivariabel I Limit dan Statistika FMIPA Universitas Islam Indonesia Operasi Aljabar pada Pembahasan pada limit untuk fungsi dua peubah adalah memberikan pengertian mengenai lim f (x, y) = L (x,y) (a,b) Masalahnya adalah

Διαβάστε περισσότερα

OBJEKTIF PEMBELAJARAN

OBJEKTIF PEMBELAJARAN BIOKIMIA LIPID OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir kuliah ini, pelajar-pelajar dapat: 1. Menjelaskan sifat-sifat lipid. 2. Mengkelaskan lipid mengikut jenis-jenis lipid. 3. Menerngkan proses penghadaman dan

Διαβάστε περισσότερα

Kalkulus Multivariabel I

Kalkulus Multivariabel I Fungsi Dua Peubah atau Lebih dan Statistika FMIPA Universitas Islam Indonesia 2015 dengan Dua Peubah Real dengan Dua Peubah Real Pada fungsi satu peubah f : D R R D adalah daerah asal (domain) suatu fungsi

Διαβάστε περισσότερα

Amalan Pengajaran Guru Pelatih UTM Dalam Pendidikan Sains Aziz Nordin & Md.Norakmal Bin Abdul Latip Fakulti Pendidikan Universiti Teknologi Malaysia

Amalan Pengajaran Guru Pelatih UTM Dalam Pendidikan Sains Aziz Nordin & Md.Norakmal Bin Abdul Latip Fakulti Pendidikan Universiti Teknologi Malaysia Amalan Pengajaran Guru Pelatih UTM Dalam Pendidikan Sains Aziz Nordin & Md.Norakmal Bin Abdul Latip Fakulti Pendidikan Universiti Teknologi Malaysia Abstrak : Kajian ini dijalankan untuk meninjau maklumat

Διαβάστε περισσότερα

PENGERTIAN VOKAL: Vokal ialah bunyi-bunyi bersuara, dan apabila membunyikannya udara daripada paru-paru keluar melalui rongga mulut tanpa sekatan dan

PENGERTIAN VOKAL: Vokal ialah bunyi-bunyi bersuara, dan apabila membunyikannya udara daripada paru-paru keluar melalui rongga mulut tanpa sekatan dan PENGERTIAN VOKAL: Vokal ialah bunyi-bunyi bersuara, dan apabila membunyikannya udara daripada paru-paru keluar melalui rongga mulut tanpa sekatan dan gangguan. Bunyi-bunyi vokal mempunyai ciriciri kelantangan

Διαβάστε περισσότερα

BIOKIMIA PROTEIN & ASID AMINO

BIOKIMIA PROTEIN & ASID AMINO BIOKIMIA PROTEIN & ASID AMINO OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir kuliah ini, pelajar-pelajar dapat: 1. Mengenalpasti struktur asas asid amino beserta sifatnya. 2. Mengkelaskan asid amino kepada jenis-jenisnya.

Διαβάστε περισσότερα

TINJAUAN PUSTAKA. Sekumpulan bilangan (rasional dan tak-rasional) yang dapat mengukur. bilangan riil (Purcell dan Varberg, 1987).

TINJAUAN PUSTAKA. Sekumpulan bilangan (rasional dan tak-rasional) yang dapat mengukur. bilangan riil (Purcell dan Varberg, 1987). II. TINJAUAN PUSTAKA 2.1 Sistem Bilangan Riil Definisi Bilangan Riil Sekumpulan bilangan (rasional dan tak-rasional) yang dapat mengukur panjang, bersama-sama dengan negatifnya dan nol dinamakan bilangan

Διαβάστε περισσότερα

LITAR ARUS ULANG ALIK (AU)

LITAR ARUS ULANG ALIK (AU) TA AUS UANG AK (AU) TA AUS UANG AK (AU) OBJEKTF AM Memahami litar asas arus Ulang alik dan litar sesiri yang mengandungi, dan. Unit OBJEKTF KHUSUS Di akhir unit ini anda dapat : Menjelaskan bahawa dalam

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : faktor, minat, matematik

Katakunci : faktor, minat, matematik Faktor-Faktor Yang Mempengaruhi Minat Terhadap Matematik Di Kalangan Pelajar Sekolah Menengah Johari Bin Hassan & Norsuriani Binti Ab Aziz Fakulti Pendidikan Universiti Teknologi Malaysia Abstrak : Matematik

Διαβάστε περισσότερα

Modul Pengajaran dan Pembelajaran

Modul Pengajaran dan Pembelajaran KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA Kurikulum Standard Sekolah Rendah Modul Pengajaran dan Pembelajaran Teras Tema: Dunia Sains dan Teknologi (SAINS) Sekolah Kebangsaan Terbitan Bahagian Pembangunan Kurikulum

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : proses pengajaran dan pembeljaran, sekolah Bandar, sekolah luar Bandar.

Katakunci : proses pengajaran dan pembeljaran, sekolah Bandar, sekolah luar Bandar. Perbandingan Faktor Faktor Yang Mempengaruhi Proses Pengajaran Dan Pembelajaran Antara Sekolah Di Bandar Dan Luar Bandar Shahrin Bin Hashim & Herdy Bin Bailun Fakulti Pendidikan, Universiti Teknologi Malaysia.

Διαβάστε περισσότερα

SULIT 3472/2 SMK SERI MUARA, BAGAN DATOH, PERAK. PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM MATEMATIK TAMBAHAN TINGKATAN 5 KERTAS 2. Dua jam tiga puluh minit

SULIT 3472/2 SMK SERI MUARA, BAGAN DATOH, PERAK. PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM MATEMATIK TAMBAHAN TINGKATAN 5 KERTAS 2. Dua jam tiga puluh minit MATEMATIK TAMBAHAN Kertas 2 September 2013 2½ Jam SMK SERI MUARA, 36100 BAGAN DATOH, PERAK. PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM MATEMATIK TAMBAHAN TINGKATAN 5 KERTAS 2 Dua jam tiga puluh minit JANGAN BUKA KERTAS

Διαβάστε περισσότερα

Institut Pendidikan Guru, Kampus Tuanku Bainun, Bukit Mertajam, Pulau Pinang. Diterima untuk diterbitkan pada: 1 April 2012

Institut Pendidikan Guru, Kampus Tuanku Bainun, Bukit Mertajam, Pulau Pinang. Diterima untuk diterbitkan pada: 1 April 2012 41 PERBANDINGAN KAEDAH MENGGUNAKAN KAD PERMAINAN DAN BUKU BESAR BAGI MENINGKATKAN PENCAPAIAN MURID TAHUN 4 DALAM TOPIK PENYESUAIAN TUMBUHAN TERHADAP CUACA MELAMPAU 1 Lim Carol Amir Hamzah Sharaai 1 Institut

Διαβάστε περισσότερα

KOMPONEN ELEKTRIK (PASIF) KOMPONEN ELEKTRIK (PASIF)

KOMPONEN ELEKTRIK (PASIF) KOMPONEN ELEKTRIK (PASIF) E1001 / UNIT 2/ 1 UNIT 2 KOMPONEN ELEKTRIK (PASIF) OBJEKTIF Objektif am : Mempelajari dan memahami konsep asas bagi komponenkomponen elektrik (pasif) seperti perintang, pearuh dan pemuat. Objektif khusus

Διαβάστε περισσότερα

UNIT 5 PENUKAR AU-AT (PENERUS)

UNIT 5 PENUKAR AU-AT (PENERUS) PENUKAR AU-AT (PENERUS) E4140/UNIT 5/1 UNIT 5 PENUKAR AU-AT (PENERUS) OBJEKTIF Objektif am : Mengenali dan memahami jenis-jenis litar penukaran penukar AU-AT (Penerus) Objektif khusus : Di akhir unit ini

Διαβάστε περισσότερα

SULIT 4541/1 4541/1 Kimia Kertas 1 Ogos ¼ jam BAHAGIAN SEKOLAH KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM 2004 KIMIA.

SULIT 4541/1 4541/1 Kimia Kertas 1 Ogos ¼ jam BAHAGIAN SEKOLAH KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM 2004 KIMIA. 454/ 454/ Kimia Kertas Ogos 2004 ¼ jam BAHAGIAN SEKOLAH KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA PEPERIKSAAN PERCUBAAN SPM 2004 http://cikguadura.wordpress.com/ KIMIA Kertas Satu jam lima belas minit JANGAN BUKA

Διαβάστε περισσότερα

Kalkulus 1. Sistem Koordinat. Atina Ahdika, S.Si, M.Si. Statistika FMIPA Universitas Islam Indonesia. Sistem Koordinat

Kalkulus 1. Sistem Koordinat. Atina Ahdika, S.Si, M.Si. Statistika FMIPA Universitas Islam Indonesia. Sistem Koordinat Kalkulus 1 Atina Ahdika, S.Si, M.Si Statistika FMIPA Universitas Islam Indonesia Sistem koordinat adalah suatu cara/metode untuk menentukan letak suatu titik. Ada beberapa macam sistem koordinat, yaitu:

Διαβάστε περισσότερα

FIZIK TINGKATAN 4 Bahagian Pembangunan Kurikulum Kementerian Pelajaran Malaysia 2012

FIZIK TINGKATAN 4 Bahagian Pembangunan Kurikulum Kementerian Pelajaran Malaysia 2012 Kurikulum Bersepadu Sekolah Menengah SPESIFIKASI KURIKULUM FIZIK TINGKATAN 4 Bahagian Pembangunan Kurikulum Kementerian Pelajaran Malaysia 2012 Buku Spesifikasi Kurikulum Fizik Tingkatan 4 ini ialah terjemahan

Διαβάστε περισσότερα

PERENCANAAN JALAN ALTERNATIF & PERKERASAN LENTUR TANJUNG SERDANG KOTABARU,KALIMANTAN SELATAN KM KM 7+000

PERENCANAAN JALAN ALTERNATIF & PERKERASAN LENTUR TANJUNG SERDANG KOTABARU,KALIMANTAN SELATAN KM KM 7+000 PERENCANAAN JALAN ALTERNATIF & PERKERASAN LENTUR TANJUNG SERDANG KOTABARU,KALIMANTAN SELATAN KM 4+000 KM 7+000 LATAR BELAKANG TUJUAN DAN BATASAN MASALAH METODOLOGI PERENCANAAN HASIL Semakin meningkatnya

Διαβάστε περισσότερα

PEPERIKSAAN PERTENGAHAN TAHUN 2016 SAINS. Kertas 1 & 2 PERATURAN PEMARKAHAN UNTUK KEGUNAAN PEMERIKSA SAHAJA

PEPERIKSAAN PERTENGAHAN TAHUN 2016 SAINS. Kertas 1 & 2 PERATURAN PEMARKAHAN UNTUK KEGUNAAN PEMERIKSA SAHAJA Sains Kertas & Peraturan Pemarkahan PEPERIKSAAN PERTENGAHAN TAHUN 06 SAINS Kertas & PERATURAN PEMARKAHAN UNTUK KEGUNAAN PEMERIKSA SAHAJA AMARAN Peraturan pemarkahan ini SULIT dan Hak Cipta Pejabat Pendidikan

Διαβάστε περισσότερα

Matematika

Matematika Sistem Bilangan Real D3 Analis Kimia FMIPA Universitas Islam Indonesia Sistem Bilangan Real Himpunan: sekumpulan obyek/unsur dengan kriteria/syarat tertentu. 1 Himpunan mahasiswa D3 Analis Kimia angkatan

Διαβάστε περισσότερα

EPPD1023: Makroekonomi Kuliah 1: Pengenalan Kepada Makroekonomi

EPPD1023: Makroekonomi Kuliah 1: Pengenalan Kepada Makroekonomi EPPD1023: Makroekonomi Kuliah 1: Pengenalan Kepada Makroekonomi - Pengenalan - Skop Kajian Makroekonomi - Contoh Analisis Makroekonomi - Objektif Kajian Makroekonomi - Pembolehubah Makroekonomi - Dasar

Διαβάστε περισσότερα

Persamaan Diferensial Parsial

Persamaan Diferensial Parsial Persamaan Diferensial Parsial Turunan Parsial f (, ) Jika berubah ubah sedangkan tetap, adalah fungsi dari dan turunanna terhadap adalah f (, ) f (, ) f (, ) lim 0 disebut turunan parsialpertama dari f

Διαβάστε περισσότερα

Lukisan Bergambar. Lukisan Skematik 2.1 NAMA, SIMBOL DAN FUNGSI KOMPONEN ELEKTRONIK

Lukisan Bergambar. Lukisan Skematik 2.1 NAMA, SIMBOL DAN FUNGSI KOMPONEN ELEKTRONIK 2.1 NAMA, SIMBOL DAN FUNGSI KOMPONEN ELEKTRONIK Satu litar elektronik dikenali juga sebagai sistem. Satu sistem elektronik terdiri daripada beberapa komponen. Setiap komponen elektronik mempunyai fungsinya

Διαβάστε περισσότερα

FAKULTI PENDIDIKAN BAHASA PROGRAM PENSISWAZAHAN GURU SEMESTER MEI / 2012 HBML1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU

FAKULTI PENDIDIKAN BAHASA PROGRAM PENSISWAZAHAN GURU SEMESTER MEI / 2012 HBML1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU FAKULTI PENDIDIKAN BAHASA PROGRAM PENSISWAZAHAN GURU SEMESTER MEI / 2012 HBML1203 PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU NO. MATRIK : 780206125731002 NAMA : HERMAN BIN HASSAN NO. KAD PENGENALAN

Διαβάστε περισσότερα

BAB 1 PENGENALAN. 1.1 Pendahuluan

BAB 1 PENGENALAN. 1.1 Pendahuluan BAB 1 PENGENALAN 1.1 Pendahuluan Menurut Webster s New Collegiate Dictionary (1981): " Oseanografi merupakan suatu ilmu yang berhubungan dengan maritim yang merangkumi pelbagai aspek seperti luas, kedalaman,

Διαβάστε περισσότερα

Konvergen dalam Peluang dan Distribusi

Konvergen dalam Peluang dan Distribusi limiting distribution Andi Kresna Jaya andikresna@yahoo.com Jurusan Matematika July 5, 2014 Outline 1 Review 2 Motivasi 3 Konvergen dalam peluang 4 Konvergen dalam distribusi Back Outline 1 Review 2 Motivasi

Διαβάστε περισσότερα

Sebaran Kontinu HAZMIRA YOZZA IZZATI RAHMI HG JURUSAN MATEMATIKA FMIPA UNAND LOGO

Sebaran Kontinu HAZMIRA YOZZA IZZATI RAHMI HG JURUSAN MATEMATIKA FMIPA UNAND LOGO Sebaran Kontinu HAZMIRA YOZZA IZZATI RAHMI HG JURUSAN MATEMATIKA FMIPA UNAND Kompetensi menguraikan ciri-ciri suatu kurva normal menentukan luas daerah dibawah kurva normal menerapkan sebaran normal dalam

Διαβάστε περισσότερα

PENGENALAN. 2. Memahami bahawa sebuah robot adalah merupakan salah satu unsur dalam satu sistem automasi.

PENGENALAN. 2. Memahami bahawa sebuah robot adalah merupakan salah satu unsur dalam satu sistem automasi. JT609 / BAB 1 / 1 BAB 1 PENGENALAN OBJEKTIF OBJEKTIF AM : Di akhir bab ini pelajar akan dapat: 1. Mengatahuii istilah dan terminologi dalam sistem robot 2. Memahami bahawa sebuah robot adalah merupakan

Διαβάστε περισσότερα

DAFTAR LAMPIRAN. Lampiran 2. Penetapan derajat infeksi mikoriza arbuskular

DAFTAR LAMPIRAN. Lampiran 2. Penetapan derajat infeksi mikoriza arbuskular DAFTAR LAMPIRAN Lampiran 1. Data analisis awal tanah Jenis Analisis Satuan Nilai Kriteria ph H 2 O - 4,56 Masam C-Organik % 1,75 Rendah N-Total % 0,22 Sedang C/N Ratio - 7,95 Rendah P-tersedia (ppm) ppm

Διαβάστε περισσότερα

TOPIK 2 : MENGGAMBARKAN OBJEK

TOPIK 2 : MENGGAMBARKAN OBJEK 2.1 SIMETRI Definisi paksi simetri : Satu garis lipatan pada suatu bentuk geometri supaya bentuk itu dapat bertindih tepat apabila dilipat. Sesuatu bentuk geometri mungkin mempunyai lebih daripada satu

Διαβάστε περισσότερα

Klasifikasi bagi Kumpulan-Dua dengan Dua Penjana yang Mempunyai Kelas Nilpoten Dua

Klasifikasi bagi Kumpulan-Dua dengan Dua Penjana yang Mempunyai Kelas Nilpoten Dua Matematika, 1999, Jilid 15, bil. 1, hlm. 37 43 c Jabatan Matematik, UTM. Klasifikasi bagi Kumpulan-Dua dengan Dua Penjana yang Mempunyai Kelas Nilpoten Dua Nor Haniza Sarmin Jabatan Matematik, Fakulti

Διαβάστε περισσότερα

FALKULTI PENDIDIKAN DALAM PENDIDIKAN MEI 2012 HBML 1203 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU

FALKULTI PENDIDIKAN DALAM PENDIDIKAN MEI 2012 HBML 1203 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU FALKULTI PENDIDIKAN DALAM PENDIDIKAN MEI 2012 HBML 1203 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU NO. MATRIKULASI : 810713125386001 NO. KAD PENGNEALAN : 810713125386 NO. TELEFON : 0128101102 E-MEL : kongchuilee@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

Transformasi Koordinat 2 Dimensi

Transformasi Koordinat 2 Dimensi Transformasi Koordinat 2 Dimensi RG141227 - Sistem Koordinat dan Transformasi Semester Gasal 2016/2017 Ira M Anjasmara PhD Jurusan Teknik Geomatika Sistem Koordinat 2 Dimensi Digunakan untuk mempresentasikan

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : persepsi pelajar, Pendidikan Islam

Katakunci : persepsi pelajar, Pendidikan Islam Persepsi Pelajar Sekolah Agama Terhadap Mata Pelajaran Pendidikan Islam : Kajian Di Sekolah Menengah Al-Amin Gombak, Selangor Othman Bin Napiah & Munada Binti Mohamad Rodi Fakulti Pendidikan Universiti

Διαβάστε περισσότερα

E513 : TEKNIK ELEKTRONIK BAB 1 : 13

E513 : TEKNIK ELEKTRONIK BAB 1 : 13 E513 : TEKNIK ELEKTRONIK BAB 1 : 13 BAB 1 ( Bahagian 2) TAJUK : PENGKELASAN LITAR BERSEPADU OBJEKTIF Di akhir topik ini pelajar akan dapat : a. Mengklasifikasikan Litar Bersepadu berdasarkan kaedah pembikinan,

Διαβάστε περισσότερα

BAB 4 ANALISIS DATA DAN PERBINCANGAN. Seramai 100 orang responden telah dipilih secara rawak dalam kajian ini.

BAB 4 ANALISIS DATA DAN PERBINCANGAN. Seramai 100 orang responden telah dipilih secara rawak dalam kajian ini. BAB 4 ANALISIS DATA DAN PERBINCANGAN 4.1 Maklumat Demografi Responden Seramai 100 orang responden telah dipilih secara rawak dalam kajian ini. Antaranya terdiri daripada 50 orang lelaki dan 50 orang perempuan

Διαβάστε περισσότερα

BAB 5 RINGKASAN, IMPLIKASI DAN KESIMPULAN. Bab ini akan merumuskan dapatan penting daripada analisis kajian dan seterusnya

BAB 5 RINGKASAN, IMPLIKASI DAN KESIMPULAN. Bab ini akan merumuskan dapatan penting daripada analisis kajian dan seterusnya BAB 5 RINGKASAN, IMPLIKASI DAN KESIMPULAN 5.1 Pengenalan Bab ini akan merumuskan dapatan penting daripada analisis kajian dan seterusnya perbincangan melewati aspek implikasi kajian serta lontaran cadangan

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : persepsi pelajar, makanan berlogo halal

Katakunci : persepsi pelajar, makanan berlogo halal Persepsi Pelajar Fakulti Pendidikan Terhadap Makanan Berlogo Halal Abdul Basit Samat@Darawi & Sahilah Mohd Rodzi Fakulti Pendidikan, Universiti Teknologi Malaysia Abstrak : Kajian ini dilakukan bagi mengetahui

Διαβάστε περισσότερα

UNIT. Selepas selesai mempelajar unit ini dengan sempurna, anda diharapkan dapat

UNIT. Selepas selesai mempelajar unit ini dengan sempurna, anda diharapkan dapat Biodata penulis (untuk Unit..) Nama penulis: Abu Bakar Salleh No telefon: 03 89486101 samb 3635 Faks: 03 8943 0913 E-mail: abubakar@fsas.upm.edu.my (Pelajardigalakkan mengguna kaedah ini untuk berhubung

Διαβάστε περισσότερα

KAITAN FAKTOR PENYUMBANG DENGAN KECEMERLANGAN AKADEMIK PELAJAR ASRAMA HARIAN

KAITAN FAKTOR PENYUMBANG DENGAN KECEMERLANGAN AKADEMIK PELAJAR ASRAMA HARIAN KAITAN FAKTOR PENYUMBANG DENGAN KECEMERLANGAN AKADEMIK PELAJAR ASRAMA HARIAN Nuremelia Binti Mohamad Rawan dan Tn Hj Meor Ibrahim Bin Kamaruddin Fakulti Pendidikan Universiti Teknologi Malaysia ABSTRAK

Διαβάστε περισσότερα

Teori Pengikatan. Teori Pengikatan. Ikatan Kimia

Teori Pengikatan. Teori Pengikatan. Ikatan Kimia Teori Pengikatan Rujukan: Brady, J.E. Russel, J.W and olum J.R. (2000). Chemistry: Matter and Its Changes. John Wiley & Sons. 3rd Edition. Teori Pengikatan Ikatan elektrovalen Ikatan kovalen Struktur Lewis

Διαβάστε περισσότερα

FIZIK TINGKATAN 5 Bahagian Pembangunan Kurikulum Kementerian Pelajaran Malaysia 2013

FIZIK TINGKATAN 5 Bahagian Pembangunan Kurikulum Kementerian Pelajaran Malaysia 2013 Kurikulum Bersepadu Sekolah Menengah SPESIFIKASI KURIKULUM FIZIK TINGKATAN 5 Bahagian Pembangunan Kurikulum Kementerian Pelajaran Malaysia 2013 Buku Spesifikasi Kurikulum Fizik Tingkatan 5 ini ialah terjemahan

Διαβάστε περισσότερα

ASAS PENGUKURAN -FIZIK- SULAIMAN REJAB Penolong Pegawai Sains Pusat Asasi Sains, Universiti Malaya

ASAS PENGUKURAN -FIZIK- SULAIMAN REJAB Penolong Pegawai Sains Pusat Asasi Sains, Universiti Malaya ASAS PENGUKURAN -FIZIK- SULAIMAN REJAB Penolong Pegawai Sains Pusat Asasi Sains, Universiti Malaya NHB_Jun2014 1 Objektif: Adalah diharapkan diakhir kursus ini peserta akan : 1. Mengenal pasti alat-alat

Διαβάστε περισσότερα

S T A T I S T I K A OLEH : WIJAYA FAKULTAS PERTANIAN UNIVERSITAS SWADAYA GUNUNG JATI CIREBON

S T A T I S T I K A OLEH : WIJAYA FAKULTAS PERTANIAN UNIVERSITAS SWADAYA GUNUNG JATI CIREBON S T A T I S T I K A OLEH : WIJAYA FAKULTAS PERTANIAN UNIVERSITAS SWADAYA GUNUNG JATI CIREBON 2010 SEBARAN PELUANG II. SEBARAN PELUANG Ruang Contoh (S) adalah Himpunan semua kemungkinan hasil suatu percobaan.

Διαβάστε περισσότερα

BAB 4 DAPATAN KAJIAN. 7. Pada bahagian pertama huraian adalah berdasarkan statistik dekriptif yang

BAB 4 DAPATAN KAJIAN. 7. Pada bahagian pertama huraian adalah berdasarkan statistik dekriptif yang BAB 4 DAPATAN KAJIAN 4.0 Pendahuluan Bab ini membincangkan dapatan kajian berdasarkan analisis data yang telah ditetapkan. Data yang diperolehi telah dianalisis dengan menggunakan tiga perisian, iaitu

Διαβάστε περισσότερα

Bilangan Euler(e) Rukmono Budi Utomo Pengampu: Prof. Taufiq Hidayat. March 5, 2016

Bilangan Euler(e) Rukmono Budi Utomo Pengampu: Prof. Taufiq Hidayat. March 5, 2016 Bilangan Euler(e) Rukmono Budi Utomo 30115301 Pengampu: Prof. Taufiq Hidayat March 5, 2016 Asal Usul Bilangan Euler e 1 1. Bilangan Euler 2 3 4 Asal Usul Bilangan Euler e Bilangan Euler atau e = 2, 7182818284...

Διαβάστε περισσότερα

BAB 9 PENENTUAN KEDUDUKAN

BAB 9 PENENTUAN KEDUDUKAN Pengenalan BAB 9 PENENTUAN KEDUDUKAN Penentuan Kedudukan Tujuan Penentuan Kedudukan Titik persilangan antara 2 garis Mendapatkan kedudukan bot atau titik di mana kedalaman akan diambil Stn 3 Stn 1 Stn

Διαβάστε περισσότερα

ALIRAN BOLEH MAMPAT SATU DIMENSI

ALIRAN BOLEH MAMPAT SATU DIMENSI Bab 3 ALIRAN BOLEH MAMPAT SATU DIMENSI 3.1 Bendalir Tak Boleh Mampat dan Boleh Mampat Bendalir tak boleh mampat tidak wujud dalam praktis. Sebutan ini sebenarnya digunakan untuk merujuk kepada bendalir

Διαβάστε περισσότερα

S T A T I S T I K A OLEH : WIJAYA FAKULTAS PERTANIAN UNIVERSITAS SWADAYA GUNUNG JATI CIREBON

S T A T I S T I K A OLEH : WIJAYA FAKULTAS PERTANIAN UNIVERSITAS SWADAYA GUNUNG JATI CIREBON S T A T I S T I K A OLEH : WIJAYA FAKULTAS PERTANIAN UNIVERSITAS SWADAYA GUNUNG JATI CIREBON 2011 SEBARAN PELUANG II. SEBARAN PELUANG Ruang Contoh (S) adalah Himpunan semua kemungkinan hasil suatu percobaan.

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : peranan pengurusan kolej kediaman, pembangunan pembelajaran pelajar

Katakunci : peranan pengurusan kolej kediaman, pembangunan pembelajaran pelajar Penilaian Terhadap Peranan Pihak Pengurusan Kolej Kediaman Dalam Mempertingkatkan Pembangunan Pembelajaran Pelajar : Tinjauan Di Lima Buah Kolej Kediaman Di Universiti Teknologi Malaysia Lokman Bin. Mohd

Διαβάστε περισσότερα

Panduan Pengguna User manual

Panduan Pengguna User manual Panduan Pengguna User manual Sistem Penjadualan Sekolah School Scheduling System (dengan keupayaan Jadual Waktu secara online) Copyright 2013 Dr. Ng Kok Fu Isu Compatibility Jika anda menghadapi masalah

Διαβάστε περισσότερα

BAB 8 PENENTUAN KEDALAMAN

BAB 8 PENENTUAN KEDALAMAN Pengenalan BAB 8 PENENTUAN KEDALAMAN Proses penentuan kedalaman/penentudalaman perlulah dijalankan dengan seberapa tepat yang boleh kerana jika berlaku kesilapan, ianya akan memberikan gambaran yang salah

Διαβάστε περισσότερα

Pelajaran 9. Persamaan Bernoulli. Setelah selesai mempelajari Pelajaran ini anda sepatutnya dapat

Pelajaran 9. Persamaan Bernoulli. Setelah selesai mempelajari Pelajaran ini anda sepatutnya dapat Pelajaran 9 Persamaan Bernoulli OBJEKTIF Setelah selesai memelajari Pelajaran ini anda seatutnya daat Mentakrifkan konse kadar aliran jisim Mentakrifkan konse kadar aliran Menerangkan konse halaju urata

Διαβάστε περισσότερα

Kesediaan Pensyarah Terhadap Perlaksanaan Pembelajaran Sepanjang Hayat Melalui Kursus Jangka Pendek Di Kolej Komuniti

Kesediaan Pensyarah Terhadap Perlaksanaan Pembelajaran Sepanjang Hayat Melalui Kursus Jangka Pendek Di Kolej Komuniti Kesediaan Pensyarah Terhadap Perlaksanaan Pembelajaran Sepanjang Hayat Melalui Kursus Jangka Pendek Di Kolej Komuniti Mohd Nor bin Ihkasan mdnorihk@uthm.edu.my Nurshahida Bt Md Ab Patah shahida_2587@yahoo.com.my

Διαβάστε περισσότερα

FIZIK. Daya dan Gerakan TINGKATAN 4. Cikgu Khairul Anuar. Cikgu Desikan SMK Changkat Beruas, Perak. Bab 2. SMK Seri Mahkota, Kuantan.

FIZIK. Daya dan Gerakan TINGKATAN 4. Cikgu Khairul Anuar. Cikgu Desikan SMK Changkat Beruas, Perak. Bab 2. SMK Seri Mahkota, Kuantan. FIZIK TINGKATAN 4 Bab 2 Daya dan Gerakan Disunting oleh Cikgu Desikan SMK Changkat Beruas, Perak Cikgu Khairul Anuar Dengan kolaborasi bersama SMK Seri Mahkota, Kuantan FIZIK TINGKATAN 4 2016 Bab 2 Daya

Διαβάστε περισσότερα

Ekonomi (944) Gred A A B+ B B C+ C C D+ D F Peratusan

Ekonomi (944) Gred A A B+ B B C+ C C D+ D F Peratusan Ekonomi (944) PRESTASI KESELURUHAN Pada tahun ini, bilangan calon yang mengambil mata pelajaran ini ialah 16 501 orang calon. Peratusan calon yang lulus penuh ialah 59.19%, iaitu meningkat sebanyak 3.94%

Διαβάστε περισσότερα

FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA SEMESTER MEI / 2012 HBML1203SMP FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU(SMP)

FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA SEMESTER MEI / 2012 HBML1203SMP FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU(SMP) SMP FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Zainun Salleh (720315115394) FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA SEMESTER MEI / 2012 SMP FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU(SMP) NO. MATRIKULASI : 720315115394001 NO. KAD

Διαβάστε περισσότερα

BAB EMPAT SISTEM FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA

BAB EMPAT SISTEM FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA BAB EMPAT SISTEM FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA 4.0 PENDAHULUAN Yunus Maris dalam bukunya The Malay Sound System (1980) telah menyenaraikan 9 bunyi vokal BM yang terdiri daripada 6 fonem vokal standard

Διαβάστε περισσότερα

BAB 1 PENGENALAN 1.1 PENDAHULUAN

BAB 1 PENGENALAN 1.1 PENDAHULUAN BAB 1 PENGENALAN 1.1 PENDAHULUAN Tenaga suria bukanlah merupakan suatu tenaga altenatif yang baru malahan penggunaannya telah bermula semenjak tahun 1958. Tenaga suria adalah tenaga yang dihasilkan oleh

Διαβάστε περισσότερα

PENDEKATAN ISTIHALAH DALAM PRODUK YANG BERUNSURKAN BABI

PENDEKATAN ISTIHALAH DALAM PRODUK YANG BERUNSURKAN BABI PENDEKATAN ISTIHALAH DALAM PRODUK YANG BERUNSURKAN BABI Oleh: Dr Saadan Man Jabatan Fiqh & Usul, Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya 1. Pengenalan Kepesatan pembangunan teknologi dalam dunia moden

Διαβάστε περισσότερα

SENIBINA KAPAL (HIDROSTATIK DAN KESTABILAN KAPAL) Dr. Omar bin Yaakob

SENIBINA KAPAL (HIDROSTATIK DAN KESTABILAN KAPAL) Dr. Omar bin Yaakob SENIBINA KAPAL (HIDROSTATIK DAN KESTABILAN KAPAL) Dr. Omar bin Yaakob Pendahuluan 2 Pendahuluan Pengenalan Senibina kapal ialah salah satu bidang kejuruteraan yang meliputi teknologi rekabentuk kapal atau

Διαβάστε περισσότερα

MATEMATIK TINGKATAN 2

MATEMATIK TINGKATAN 2 Kurikulum Bersepadu Sekolah Menengah SPESIFIKASI KURIKULUM MATEMATIK Bahagian Pembangunan Kurikulum Kementerian Pelajaran Malaysia 2011 Buku Spesifikasi Kurikulum Matematik Tingkatan 2 ini ialah terjemahan

Διαβάστε περισσότερα

MODUL SOALAN PENERANGAN FIZIK SPM

MODUL SOALAN PENERANGAN FIZIK SPM MODUL SOALAN PENERANGAN FIZIK SPM TINGKATAN 4 BAB 1 1. Terangkan perbezaan antara kejituan dan kepersisan alat pengukuran menggunakan contoh yang sesuai. Kejituan adalah kebolehan alat untuk memberikan

Διαβάστε περισσότερα

Ujian Kecergasan Fizikal: Sejauh manakah Pelaksanaannya di Sekolah Menengah?

Ujian Kecergasan Fizikal: Sejauh manakah Pelaksanaannya di Sekolah Menengah? Ujian Kecergasan Fizikal: Sejauh manakah Pelaksanaannya di Sekolah Menengah? Abang Ismail bin Abang Haji Julhi Norani bin Drahman Puspaleela Habibie Norlela bte Abdullah Jabatan Sains ABSTRAK Kajian ini

Διαβάστε περισσότερα

HMT FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA LANJUTAN

HMT FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA LANJUTAN UNIVERSITI SAINS MALAYSIA Peperiksaan Semester Pertama Sidang Akademik 2007/2008 Oktober/November 2007 HMT 501 - FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MALAYSIA LANJUTAN Masa 3 jam Sila pastikan bahawa kertas peperiksaan

Διαβάστε περισσότερα

FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA SARJANA MUDA PENDIDIKAN (SEKOLAH RENDAH) DENGAN KEPUJIAN SEMESTER / TAHUN LIMA / 2012

FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA SARJANA MUDA PENDIDIKAN (SEKOLAH RENDAH) DENGAN KEPUJIAN SEMESTER / TAHUN LIMA / 2012 FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA SARJANA MUDA PENDIDIKAN (SEKOLAH RENDAH) DENGAN KEPUJIAN SEMESTER / TAHUN LIMA / 2012 HBML 1203 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU NO. MATRIK : 730820065120001 NO. KAD PENGENALAN

Διαβάστε περισσότερα

Bab 3. Kajian Persepsi Masyarakat terhadap Keperluan Ilmu Faraid dalam Kurikulum Pendidikan Islam KBSM

Bab 3. Kajian Persepsi Masyarakat terhadap Keperluan Ilmu Faraid dalam Kurikulum Pendidikan Islam KBSM Bab 3 Kajian Persepsi Masyarakat terhadap Keperluan Ilmu Faraid dalam Kurikulum Pendidikan Islam KBSM Noor Lizza Mohamed Said, Zulquarnain bin Ali, Md Yazid Ahmad & Ahmad Muhammad Husni Ilmu faraid atau

Διαβάστε περισσότερα

BAB 2 KONSEP ASAS KUALITI

BAB 2 KONSEP ASAS KUALITI BAB 2 KONSEP ASAS KUALITI DEFINISI KUALITI KUALITI: Merupakan sifat/ciri-ciri produk atau perkhidmatan yang boleh menyumbangkan kepada kepuasan /kehendak pengguna. Menurut ANSI/ASQC- Kualiti merupakan

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : salam, pelajar Islam

Katakunci : salam, pelajar Islam Amalan Memberi Salam Dikalangan Pelajar Islam Tahun 4, Fakulti Pendidikan, Universiti Teknologi Malaysia, Skudai, Johor Nasir Bin Ripin & Harpah Binti Bohri Fakulti Pendidikan, Universiti Teknologi Malaysia.

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : pelajar Islam, isu penukaran agama

Katakunci : pelajar Islam, isu penukaran agama Persepsi Pelajar Islam Fakulti Pendidikan Terhadap Isu Penukaran Agama (Murtad) Aminuddin Ruskam Al-Dawamy & Masrinah Maslih Fakulti Pendidikan, Universiti Teknologi Malaysia Abstrak : Kajian ini dilakukan

Διαβάστε περισσότερα

BAB 1 PENDAHULUAN 1.1 PENGENALAN

BAB 1 PENDAHULUAN 1.1 PENGENALAN BAB 1 PENDAHULUAN 1.1 PENGENALAN Air merupakan keperluan asas yang penting dalam kehidupan seharian manusia. Akan tetapi, keadaan air yang menenggelami kawasan yang luas akan menimbulkan pelbagai masalah.

Διαβάστε περισσότερα

2. Penyelesaian Masalah & Pengenalan Kepada Pengaturcaraan

2. Penyelesaian Masalah & Pengenalan Kepada Pengaturcaraan 2. Penyelesaian Masalah & Pengenalan Kepada Pengaturcaraan 2.0 Penyelesaian masalah dgn komputer 10 Dari Bab 1 : Komputer boleh menyelesaikan masalah tertentu jika diberi arahan dgn menulis aturcara. Pengaturcaraan

Διαβάστε περισσότερα

Perkhidmatan Pengujian di Institut Teknologi Maju (ITMA)

Perkhidmatan Pengujian di Institut Teknologi Maju (ITMA) Perkhidmatan Pengujian di Institut Teknologi Maju (ITMA) Institut Teknologi Maju (ITMA) menyediakan perkhidmatan pengujian menggunakan pelbagai peralatan bagi memenuhi keperluan penyelidikan terutama dalam

Διαβάστε περισσότερα

BAB 1 PENDAHULUAN. 1.1 Pengenalan

BAB 1 PENDAHULUAN. 1.1 Pengenalan BAB 1 PENDAHULUAN 1.1 Pengenalan Ekonomi adalah satu bidang ilmu sains sosial yang mengkaji tentang individu dan masyarakat dalam membuat pilihan yang cekap bagi menggunakan sumber ekonomi yang terhad

Διαβάστε περισσότερα

Pemerihalan Data. Pemerihalan Data. Sukatan kecenderungan memusat. Pengenalan. Min. Min 1/14/2011

Pemerihalan Data. Pemerihalan Data. Sukatan kecenderungan memusat. Pengenalan. Min. Min 1/14/2011 Pemerihalan Data Pemerihalan Data PM DR KMISH OSMN Sukatan kecenderungan memusat Sukatan kedudukan Sukatan serakan Sukatan serakan relatif Ukuran korelasi G603 1 G603 Pengenalan Mengeluarkan maklumat daripada

Διαβάστε περισσότερα

Katakunci : amalan solat sunat, pelajar tahun akhir SPI

Katakunci : amalan solat sunat, pelajar tahun akhir SPI Amalan Solat Sunat Di Kalangan Pelajar Tahun Akhir SPI. Satu Kajian Di Universiti Teknologi Malaysia Ramli Awang & Rosmaziah Abdul Kadir @ Ismail Fakulti Pendidikan, Universiti Teknologi Malaysia Abstrak

Διαβάστε περισσότερα

EKONOMI Sukatan Pelajaran dan Soalan Contoh

EKONOMI Sukatan Pelajaran dan Soalan Contoh STPM/S944 PEPERIKSAAN SIJIL TINGGI PERSEKOLAHAN MALAYSIA (STPM) EKONOMI Sukatan Pelajaran dan Soalan Contoh Tajuk-tajuk dalam sukatan pelajaran ini sama dengan tajuk-tajuk dalam sukatan pelajaran untuk

Διαβάστε περισσότερα

θ ω η PENDIDIKAN MUZIK TAHUN EMPAT (semakan baru) TAJUK/ BIDANG OBJEKTIF KEMAHIRAN IMPAK Minggu

θ ω η PENDIDIKAN MUZIK TAHUN EMPAT (semakan baru) TAJUK/ BIDANG OBJEKTIF KEMAHIRAN IMPAK Minggu PENDIDIKAN MUZIK TAHUN EMPAT (semakan baru) Minggu 1. Mengetahuai dan memahami teknik nyanyian Membuat Latihan : 1. Postur 2. Pernafasan 3. sebutan lirik - Menyanyi lagu yang di gemari Lagu Pengakap Muda

Διαβάστε περισσότερα

PENGGUNAAN NAJIS DALAM PERUBATAN. Setiap penyakit itu ada ubatnya, jika tepat ubatnya maka penyakit itu akan sembuh dengan izin Allah

PENGGUNAAN NAJIS DALAM PERUBATAN. Setiap penyakit itu ada ubatnya, jika tepat ubatnya maka penyakit itu akan sembuh dengan izin Allah PENGGUNAAN NAJIS DALAM PERUBATAN Ahmad Muhaimin bin Mustapha Mukadimah Islam menganjurkan kepada umatnya kehidupan yang sihat dan menggalakkan supaya berubat apabila mengalami kesakitan. Ini sejajar dengan

Διαβάστε περισσότερα

SOSIALISASI AGAMA DI KALANGAN PELAJAR-PELAJAR SEKOLAH AGAMA DI SELANGOR 1

SOSIALISASI AGAMA DI KALANGAN PELAJAR-PELAJAR SEKOLAH AGAMA DI SELANGOR 1 SOSIALISASI AGAMA DI KALANGAN PELAJAR-PELAJAR SEKOLAH AGAMA DI SELANGOR 1 Prof. Madya Dr. Jaffary Awang, Prof. Madya Dr. Rozmi Ismail, Kamaruddin Salleh dan Hairunnizam Wahid Kumpulan Kajian Dunia Melayu

Διαβάστε περισσότερα

BAHAGIAN PENGURUSAN SEKOLAH BERASRAMA PENUH DAN SEKOLAH KECEMERLANGAN KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA

BAHAGIAN PENGURUSAN SEKOLAH BERASRAMA PENUH DAN SEKOLAH KECEMERLANGAN KEMENTERIAN PELAJARAN MALAYSIA SULIT Kemahiran Hidup ersepadu Kemahiran Teknikal Ogos 2012 1 ½ jam 76/1 HGIN PENGURUSN SEKOLH ERSRM PENUH N SEKOLH KEEMERLNGN KEMENTERIN PELJRN MLYSI PENTKSIRN IGNOSTIK KEMIK SP 2012 PERUN PENILIN MENENGH

Διαβάστε περισσότερα

SIMBOL FONOLOGI. Vokal Konsonan Diftong Konsonan gandingan SIMBOL FONETIK BAHASA MELAYU.

SIMBOL FONOLOGI. Vokal Konsonan Diftong Konsonan gandingan SIMBOL FONETIK BAHASA MELAYU. SIMBOL FONETIK BAHASA MELAYU. Sistem ejaan bertujuan untuk mewakili bunyi yang digunakan oleh penutur sesuatu bahasa. Untuk mencapai tujuan tersebut, berikut disenaraikan bunyi dalam bahasa bahasa Melayu

Διαβάστε περισσότερα

Laman Web Rasmi Lembaga Hasil Dalam Negeri Malaysia Agensi Di Bawah Kementerian Kewangan Bersama Membangun Negara

Laman Web Rasmi Lembaga Hasil Dalam Negeri Malaysia Agensi Di Bawah Kementerian Kewangan Bersama Membangun Negara Ahad. 25 Sept, 2011 Cari Help A++ A+ A English Laman Web Rasmi Lembaga Hasil Dalam Negeri Malaysia Agensi Di Bawah Kementerian Kewangan Bersama Membangun Negara Laman Utama Profil Korporat Borang Perkhidmatan

Διαβάστε περισσότερα

KAEDAH PENGAJARAN TILAWAH DAN HAFAZAN AL-QURAN. Oleh : Mohd Zainul Arifien bin Mohd Jaid (Fakulti Pendidikan UKM)

KAEDAH PENGAJARAN TILAWAH DAN HAFAZAN AL-QURAN. Oleh : Mohd Zainul Arifien bin Mohd Jaid (Fakulti Pendidikan UKM) 1 KAEDAH PENGAJARAN TILAWAH DAN HAFAZAN AL-QURAN Oleh : Mohd Zainul Arifien bin Mohd Jaid (Fakulti Pendidikan UKM) Pendahuluan Kepentingan al-quran al-karim dalam kehidupan umat Islam tidak dapat dinafikan.

Διαβάστε περισσότερα

STATIK BENDALIR: TEKANAN. Setelah selesai mengikuti pelajaran ini anda seharusnya dapat. Mentakrif dan membuktikan hukum Pascal tentang tekanan.

STATIK BENDALIR: TEKANAN. Setelah selesai mengikuti pelajaran ini anda seharusnya dapat. Mentakrif dan membuktikan hukum Pascal tentang tekanan. Statik Bendalir: Tekanan 8 Pelajaran STATIK BENDALIR: TEKANAN OBJEKTIF PELAJARAN Setelah selesai mengikuti elajaran ini anda seharusnya daat Mentakrif dan membuktikan hukum Pascal tentang tekanan. Membuktikan

Διαβάστε περισσότερα

BAB TIGA METODOLOGI KAJIAN. terperinci tentang reka bentuk kajian, populasi dan sampel kajian, tempat kajian, tata

BAB TIGA METODOLOGI KAJIAN. terperinci tentang reka bentuk kajian, populasi dan sampel kajian, tempat kajian, tata BAB TIGA METODOLOGI KAJIAN 3. Pengenalan Tumpuan utama bab ini adalah untuk membincangkan dan menghurai secara terperinci tentang reka bentuk kajian, populasi dan sampel kajian, tempat kajian, tata cara

Διαβάστε περισσότερα

PERATURAN AKADEMIK [82]

PERATURAN AKADEMIK [82] PERATURAN AKADEMIK [82] PERATURAN AKADEMIK PROGRAM SARJANA MUDA PENGAJIAN SEPENUH MASA Diterbitkan oleh: PEJABAT PENGAJIAN PRASISWAZAH UNIVERSITI TEKNOLOGI MALAYSIA ISBN 983 95 85 614 Pejabat Pengajian

Διαβάστε περισσότερα

KAJIAN KE ATAS KEUPAYAAN GOLONGAN BERPENDAPATAN SEDERHANA DALAM MEMILIKI RUMAH DI KAWASAN JOHOR BAHRU. VOT UPP: 71693

KAJIAN KE ATAS KEUPAYAAN GOLONGAN BERPENDAPATAN SEDERHANA DALAM MEMILIKI RUMAH DI KAWASAN JOHOR BAHRU. VOT UPP: 71693 KAJIAN KE ATAS KEUPAYAAN GOLONGAN BERPEAPATAN SEDERHANA DALAM MEMILIKI RUMAH DI KAWASAN JOHOR BAHRU. VOT UPP: 71693 ROSADAH BT. MAHAMUD KHADIJAH BT. HUSSEIN FAKULTI KEJURUTERAAN DAN SAINS GEOINFORMASI

Διαβάστε περισσότερα

PENGERTIAN KONSONAN. Konsonan ialah bunyi-bunyi yang mungkin bersuara atau tidak bersuara.

PENGERTIAN KONSONAN. Konsonan ialah bunyi-bunyi yang mungkin bersuara atau tidak bersuara. PENGERTIAN KONSONAN Konsonan ialah bunyi-bunyi yang mungkin bersuara atau tidak bersuara. Ketika mengeluarkan bunyi konsonan, udara yang keluar dari paru-paru akan menerima sekatan, sempitan dan geseran

Διαβάστε περισσότερα

SEKALUNG BUDI. Hak terpelihara Hajimin, Analisis PERTAMA: of 57

SEKALUNG BUDI. Hak terpelihara Hajimin, Analisis PERTAMA: of 57 SEKALUNG BUDI Sekalung budi diabadikan khusus buat pensyarah-pensyarah saya semasa menuntut di Universiti Putera Malaysia Muhd Rosli Selamat, Dr Ezhar Tamam Ph.D, Dr Bahaman Abu Samah. Ph.D, Ishak Abd

Διαβάστε περισσότερα

PERSEPSI PELAJAR TERHADAP KEBERKESANAN PROGRAM J- QAF DALAM KALANGAN PELAJAR TINGKATAN 1 - SATU KAJIAN KES

PERSEPSI PELAJAR TERHADAP KEBERKESANAN PROGRAM J- QAF DALAM KALANGAN PELAJAR TINGKATAN 1 - SATU KAJIAN KES PERSEPSI PELAJAR TERHADAP KEBERKESANAN PROGRAM J- QAF DALAM KALANGAN PELAJAR TINGKATAN 1 - SATU KAJIAN KES Bhasah Abu Bakar (bhasah@usim.edu.my) Mohd Nafiruddin bin Mad Siadid Abdul Jadid bin Suwairi Safaruddin

Διαβάστε περισσότερα