ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο. Επικ. Καθ. Πουλακάκης Νίκος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο. Επικ. Καθ. Πουλακάκης Νίκος"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο Επικ. Καθ. Πουλακάκης Νίκος

2 Συστηματική Πρωτευόντων Πρωτεύον ονομάζεται κάθε μέλος της τάξης των Θηλαστικών Πρωτεύοντα (Primates), που περιλαμβάνει προσιμιίδες ή προπίθηκους (στους οποίους συγκαταλέγονται οι λεμούριοι, οι λόρεις, οι γαλάγοι και οι τάρσιοι) σιμιίδες (μαϊμούδες και πίθηκοι).

3 Η κατανομή των Πρωτευόντων Περιοχή κατανομής Πρωτευόντων (πλην του ανθρώπου).

4 Η εξέλιξη των Πρωτευόντων Η ιστορία των Πρωτευόντων ξεκίνησε, βάσει απολιθωμάτων πριν από 55 με 58 εκ. Χρόνια, ενώ βάσει γενετικής πριν από εκ. χρόνια.

5 Η εξέλιξη των Πρωτευόντων Janečka et al. (2007) Science, 318 (5851), (Fig. 2) Η τάξη των Πρωτευόντων είναι τμήμα του κλάδου των Ευαρχοντομυωξών (Euarchontoglires), ο οποίος ανήκει στον κλάδο Ευθήρια, μέρος της ομοταξίας των Θηλαστικών.

6 Η εξέλιξη των Πρωτευόντων Δερμόπτερα Η τάξη των Πρωτευόντων είναι τμήμα του κλάδου των Ευαρχοντομυωξών (Euarchontoglires), ο οποίος ανήκει στον κλάδο Ευθήρια, μέρος της ομοταξίας των Θηλαστικών.

7 Συστηματική Πρωτευόντων Γνωρίσματα Πρωτευόντων Συλληπτήριο άκρο με αποκλίνον το μεγάλο δάχτυλο (hallux) Παρουσία νυχιού (και όχι γαμψώνυχα) στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού Επιμήκυνση της φτέρνας (calcaneus) Πρωτεύων ρόλος του κάτω άκρου στη διάρκεια της μετακίνησης Συχνά απαντώμενα συλληπτήρια άνω άκρα (χέρια) με αντιτακτούς αντίχειρες Νύχια στα περισσότερα δάχτυλα δευτερογενώς ενίοτε απολεσμένα Κάποιος βαθμός περιστροφής των ματιών προς τα εμπρός Οφθαλμοί τοποθετημένοι κοντά ο ένας στον άλλον και κατευθυνόμενοι προς τα εμπρός για στερεοσκοπική όραση Αυξημένο μέγεθος εγκεφάλου, ιδίως πριν τη γέννηση Κύηση γρήγορη σε σύγκριση με το σωματικό βάρος της γυναίκας Αργή εμβρυϊκή ανάπτυξη Παρατεταμένο ιστορικό ζωής (μακροζωία) Απώλεια ενός τομέα και ενός προγόμφιου από την οδοντοστοιχία

8 Συστηματική Πρωτευόντων Υποτάξη Στρεψίρρινοι (Strepsirrhini): όλοι οι προσιμιίδες εκτός από τους τάρσιους o Ανθυποτάξη Λεμουρόμορφα (Lemuriformes) Οικογένεια Χειρογαλεΐδες (Cheirogaleidae): λεμούριοι νάνοι και λεμούριοι ποντικοί (32 είδη) Οικογένεια Δωβεντονιίδες (Daubentoniidae): άι-άι (1 είδος) Οικογένεια Λεμουρίδες (Lemuridae): καφέ λεμούριοι, λεμούριοι με δακτυλιδωτή ουρά και συγγενείς (22 είδη) Οικογένεια Λεπιλεμουρίδες (Lepilemuridae): παιχνιδιάρηδες λεμούριοι (26 είδη) Οικογένεια Ιντριίδες (Indriidae): μαλλιαροί λεμούριοι και συγγενείς (19 είδη) o Ανθυποτάξη Λορισόμορφα (Lorisiformes) Οικογένεια Λορισίδες (Lorisidae): λόρις, πότος και συγγενείς (9 είδη) Οικογένεια Γαλαγίδες (Galagidae): γαλάγος (19 είδη)

9 Συστηματική Πρωτευόντων Υποτάξη Απλόρρινοι (Haplorrhini): τάρσιοι, μαϊμούδες και πίθηκοι o Ανθυποτάξη Ταρσιόμορφα (Tarsiiformes) Οικογένεια Ταρσιίδες (Tarsiidae): τάρσιοι (9 είδη) o Ανθυποτάξη Σιμιόμορφα (Simiiformes): σιμιίδες Μικροτάξη Πλατύρρινοι (Platyrrhini): μαϊμούδες Νέου Κόσμου Οικογένεια Καλλιτριχίδες (Callitrichidae): μαρμοζέτες και ταμαρίνοι (42 είδη) Οικογένεια Κηβίδες (Cebidae): καπουτσίνοι και μαϊμούδες σκίουροι (17 είδη) Οικογένεια Αοτίδες (Aotidae): νυχτερινές μαϊμούδες και μαϊμούδες κουκουβάγιες (10 είδη) Οικογένεια Πιθηκιίδες (Pitheciidae): τίτις, σάκις και ουακάρις (42 είδη) Οικογένεια Ατελίδες (Atelidae): τριχωτές μαϊμούδες και μαϊμούδες αράχνες (28 είδη)

10 Συστηματική Πρωτευόντων Μικροτάξη Κατάρρινοι (Catarrhini) Υπεροικογένεια Κερκοπιθηκοειδή (Cercopithecoidea) Οικογένεια Κερκοπιθηκίδες (Cercopithecidae) : μαϊμούδες Παλαιού Κόσμου (135 είδη) Υπεροικογένεια Ανθρωποειδή (Hominoidea): πίθηκοι Οικογένεια Υλοβατίδες (Hylobatidae): γίββωνες ή μικροί πίθηκοι (13 είδη) Οικογένεια Ανθρωπίδες (Hominidae): "μεγάλοι πίθηκοι" (συγκαταλέγονται και οι άνθρωποι) (7 είδη)

11 Συστηματική Πρωτευόντων Κρανιακές απεικονίσεις και διαφορές πλατύρρινων και κατάρρινων.

12 Συστηματική Πρωτευόντων Οι κατάρρινοι διαιρούνται σε δύο ομάδες, τα κερκοπιθηκοειδή (ή μαϊμούδες Παλαιού Κόσμου), στα οποία ανήκουν οι μπαμπουίνοι και οι μακάκοι και τα ανθρωποειδή (πίθηκοι), στα οποία ανήκουν οι χιμπαντζήδες και οι άνθρωποι

13 Συστηματική Πρωτευόντων

14 Συστηματική Πρωτευόντων Αξίζει να σημειωθεί ότι νέα είδη Πρωτευόντων ανακαλύπτονται συνεχώς. Περισσότερα από 25 είδη έχουν περιγραφεί από τις αρχές του 2000 και 11 από το 2010 και μετά!!!

15 Η φυλογένεση των Πρωτευόντων Η μοριακή φυλογένεση 61 γενών της τάξης των Πρωτευόντων, 2 γενών Δερμοπτέρων και 1 γένους Δενδρομυγαλών, χρησιμοποιώντας ως εξωομάδα τα Λαγόμορφα (βάσει bp και 54 γονιδίων). Perelman et al. (2011) PLoS Genet, 7(3), e , Fig. 1

16 Η φυλογένεση των Πρωτευόντων Ο άνθρωπος και ο χιμπαντζής έχουν κοινό πρόγονο ο οποίος έζησε πριν από 6-7 εκ. χρόνια. Στην ερώτηση λοιπόν «ο άνθρωπος κατάγεται από τον πίθηκο;», η απάντηση είναι σαφής και απλή: ΌΧΙ!!!, ο άνθρωπος και ο πίθηκος έχουν κοινή καταγωγή (πρόγονο)

17 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Ο Σαχελάνθρωπος του Τσαντ και η απαρχή του ανθρώπινου γένους Ηλικία 6-7 εκ. χρόνων Το κρανίο έχει μικρή χωρητικότητα (~ cc), φέρει μικρά δόντια και κοντό πρόσωπο, ισχυρά υπερόφρυα τόξα και δόντια με παχύ σμάλτο Περπατούσε όρθιος

18 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Ο Σαχελάνθρωπος του Τσαντ και η απαρχή του ανθρώπινου γένους Ηλικία 6-7 εκ. χρόνων Το κρανίο έχει μικρή χωρητικότητα (~ cc), φέρει μικρά δόντια και κοντό πρόσωπο, ισχυρά υπερόφρυα τόξα και δόντια με παχύ σμάλτο Περπατούσε όρθιος

19 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων O Πλειοκαινικός Ardipithecus Ο Ardipithecus ανήκει στην υποοικογένεια των ανθρωπίνων (Homininae). Ωστόσο αποτελεί αντικείμενο διαμάχης σχετικά με τη σχέση του συγκεκριμένου γένους με τον πρόγονο των ανθρώπων, όπως επίσης και στο κατά πόσο είναι Ανθρωπίνη (ομοιογένεια Hominini) ή όχι. Δύο είδη έχουν έως σήμερα περιγραφεί: A. ramidus, το οποίο έζησε πριν από 4,4 εκ. χρόνια (αρχές Πλειοκαίνου) και το A. kadabba, το οποίο χρονολογείται στα 5.6 εκ. χρόνια πριν από σήμερα (τέλος Μειοκαίνου).

20 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) Εμφανίζονται πριν από 4 περίπου εκ. χρόνια και εξαφανίζονται πριν από 2 εκ. χρόνια. Διακρίνονται σε μικρόσωμους (Australopithecus) και μεγαλόσωμους (Paranthropus).

21 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 1. Australopithecus afarensis. Το πιο γνωστό απολίθωμα του είδους είναι γνωστό ως Λούση (3.2 εκ. χρ.), που βρέθηκε από την ομάδα του Donald Johanson. Την ημέρα που γιόρταζαν την ανακάλυψη του ευρήματος τους, άκουγαν συνεχώς το τραγούδι Beatles "Lucy in the Sky with Diamonds". Ηλικία: εκ. χρ. Μικρόσωμος με μέγεθος κρανίου cc.

22 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 2. Ο Australopithecus africanus ήταν ένα πρώιμος ανθρωπίδης Ηλικία: ~3.03 με 2.04 εκ. χρόνια Μικρόσωμος με μέγεθος κρανίου ~450cc. Ένα αρσενικό άτομο υπολογίζεται ότι ζύγισε ~50 κιλά, ενώ το ύψος του δεν ξεπερνούσε το 1.2 μέτρα. Ήταν δίποδο, με χέρια λίγο μεγαλύτερα από τα πόδια. Είχε μικρότερο προγναθισμό και κυνόδοντες και μεγαλύτερους γομφίους από τον Α. afarensis. Ζούσε σε ανοικτές σαβάνες.

23 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 3. Νέο είδος Australopithecus από Αιθιοπία Australopithecus deyiremeda από εκ. χρόνων αποθέσεις στην περιοχή Woranso Mille, Afar, Ethiopia.

24 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 4. Australopithecus bahrelghazali Ανακαλύφθηκε το 1995 στο Τσαντ και χρονολογήθηκε στα 3,6 εκ. χρόνια Αμφισβητείται αφού έχει παρόμοια οδοντικά χαρακτηριστικά με το Australopithecus afarensis. Πιστεύεται ότι δεν είναι ξεχωριστό είδος αφού πέφτει μέσα στην ποικιλομορφία του Australopithecus afarensis.

25 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 5. Kenyanthropus platyops εκ. χρόνια (Πλειόκαινο) Lake Turkana, Kenya το 1999 από τον Justus Erus, ο οποίος ήταν μέλος της ομάδας του Meave Leakey Leakey (2001) πρότεινε ότι το απολίθωμα αντιπροσωπεύει ένα νέο γένος ανθρωπίνων, άλλοι θεωρούν ότι είναι ξεχωριστό είδος στο γένος Australopithecus, Australopithecus platyops, και άλλοι ότι ανήκει στον Australopithecus afarensis.

26 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 3. Ο Paranthropus boisei ήταν ένας πρώιμος ανθρωπίδης, ο μεγαλύτερος αντιπρόσωπος του γένους. Ηλικία: Έζησε στην ανατολική Αφρική κατά το Πλειστόκαινο (2.3 με 1.2 εκ. χρόνια πριν). Ήταν σχετικά ψηλός ( μ) με σχετικά μικρή κρανιακή χωρητικότητα ( cc)

27 Οι πίθηκοι του γένους Homo Το γένος Homo αναφέρεται στους μεγάλους πιθήκους. Η ηλικία του γένους υπολογίζεται στα ~ 2.5 εκ. χρόνια, έχοντας πιθανά προέλθει από ένα πρόγονο με την εμφάνιση του H. habilis. Η ανάδυση του γένους Homo συμπίπτει με την έναρξη των παγετώνων του Πλειστόκαινου.

28 Οι πίθηκοι του γένους Homo Μέχρι σήμερα πολυάριθμα είδη έχουν περιγραφεί, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι όλα είναι αποδεκτά από όλους. Η εξελικτική θέση των ειδών H. rudolfensis, H. ergaster, H. georgicus, H. antecessor, H. cepranensis, H. rhodesiensis, H. gautengensis και H. floresiensis παραμένει αμφιλεγόμενη. Τα τάξα H. heidelbergensis και H. neanderthalensis συγγενεύουν αρκετά μεταξύ τους και θεωρούνται από μερικές ομάδες ως το τρίτο και το τέταρτο υποείδος H. sapiens (τα άλλα δύο είναι ο H. s. sapiens και ο H. s. idaltu).

29 Οι πίθηκοι του γένους Homo

30 Οι πίθηκοι του γένους Homo 1. (α) Homo habilis (ο άνθρωπος ο ικανός) εκ. χρ. πριν Ο Homo habilis μέχρι πρότινος πιστεύονταν πως ήταν το πρώτο (και παλαιότερο) μέλος του γένους Homo. Παρόλα αυτά το 2010, περιγράφηκε ένα νέο είδος, ο H. gautengensis από τη νότια Αφρική, που πιθανότατα έζησε πριν από τον H. habilis. Κένυα, Τανζανία 1960 ~600cc 1.3 μ. ύψος επιμήκη χέρια μικρός προγναθισμός ανθρώπινη κατασκευή κρανίου-δοντιών Ολντουβαία λιθοτεχνία

31 Οι πίθηκοι του γένους Homo 1. (β) H. gautengensis - ~2.0 έως εκ. χρ. πριν Ο H. gautengensis θεωρείται το παλαιότερο μέλος του γένους Homo. Ωστόσο υπάρχουν 2 ευρήματα: (i) ποταμός Kapthurin δυτικά της λίμνης Baringo, Kenya (ηλικία 2.45 με 2.39 εκ. χρ.) (Deino & Hill 2002) (ii) Hada, Ethiopia (ηλικία 2.33 εκ. χρ.) (Kimbel et al. 1996) τα οποία δεν έχουν αναγνωριστεί σε επίπεδο είδους και για τα οποία εικάζεται ότι είναι H. habilis. Νότια Αφρική 0.91m ύψος 50 kgr μικρό κρανίο, μεγάλα δόντια μάλλον είχε οικολογική εξειδίκευση και τρέφονταν κυρίως με φυτά στο έδαφος περπατούσε στα 2 πόδια, αλλά ξόδευε μεγάλο μέρος του χρόνου του στα δέντρα

32 Οι πίθηκοι του γένους Homo 1. (γ) Homo rudolfensis έως 1.8 εκ. χρ. πριν Αρχικά θεωρήθηκε H. habilis, όμως η ταξινομική του θέση αποτελεί αντικείμενο διαμάχης (Schrenk et al. 1993). Διαθέτει μεγαλύτερη κρανιακή χωρητικότητα (700 cc), μακρύτερο πρόσωπο και μεγαλύτερους γομφίους και προγόμφιους. Εξαιτίας των 2 τελευταίων, ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι μάλλον πρόκειται για ένα αυστραλοπίθηκο (Australopithecus) με μεγαλύτερο εγκέφαλο. Malawi Rift, Αφρική Ηλικία εκ. χρόνια

33 Οι πίθηκοι του γένους Homo 2. O Homo ergaster (ο όρθιος άνθρωπος της Αφρικής) έζησε στην ανατολική και νότια Αφρική πριν από 1.8 με 1.3 εκ. χρόνια. Αν και υπάρχει διαφωνία σχετικά με την ταξινομική και τις σχέσεις προγόνου - απογόνου του H. ergaster, είναι ευρύτατα αποδεκτό ότι είναι ο άμεσος πρόγονος των μετέπειτα ανθρωπιδών όπως των H. heidelbergensis, H. sapiens cc Έντονα υπερόφρυα με αεροφόρες κοιλότητες Ισχυρά οστά κρανίου Παραβολικό οδοντικό τόξο Ορθογναθισμός Απουσία «πηγουνιού» Μικρός Διμορφισμός Χρήση φωτιάς (~0.6 εκ. χρ.)

34 Οι πίθηκοι του γένους Homo 3. (α) Ο Homo erectus (ο όρθιος άνθρωπος) έζησε στην Αφρική και εξαπλώθηκε μέχρι την Κίνα και την Ιάβα κατά το Πλειστόκαινο. Αν και υπάρχουν διαφωνίες στο θέμα της ταξινόμησης, της καταγωγής και των απογόνων του H. erectus, υπάρχουν δύο μεγάλες υποθέσεις: είτε ο erectus είναι το ίδιο είδος με τον H. ergaster και κατά ακολουθία άμεσος πρόγονος των ύστερων ανθρωπίδων, είτε αποτελεί ένα ξεχωριστό Ασιατικό είδος ανεξάρτητο από τον Αφρικανικό ergaster.

35 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ο H. erectus αποτελεί ένα από τα μακροβιότερα είδη του γένους έχοντας επιβιώσει για περισσότερα από 1 εκ. χρόνια (πιθανά 1.8 με 0.3 εκ. χρόνια). Μεταξύ των διαφόρων μορφών του H. erectus έχουν αναγνωριστεί πολυάριθμα υποείδη.

36 Οι πίθηκοι του γένους Homo 3 (β). Ο Homo erectus georgicus αποτελεί υποείδος που βρέθηκε στην περιοχή Dmanisi της Γεωργίας. Αρχικά είχε χαρακτηριστεί ως ξεχωριστό είδος (Homo georgicus). Ηλικία: 1.77 εκ. χρ. Περιοχή: Γεωργία ( ) Χωρητικότητα κρανίου ~ cc Ύψος: 1.3 μ. ύψος παμφάγο χονδροειδή εργαλεία ενδιάμεση μορφή ανάμεσα σε H. habilis και H. erectus

37 Πλήρες κρανίο του ανθρώπου από τη Γεωργία (πιθανά 1.85 με 1.77 εκ. χρ.) 2-5 H. georgicus Σύγχρονος άνθρωπος Homo erectus early Homo Χιμπαντζής Νεάντερνταλς Australopithecus Lordkipanidze et al Science, 342: 326

38 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4. Ο H. heidelbergensis (ο Άνθρωπος της Χαιδελβέργης), είναι πιθανότατα ο άμεσος πρόγονος του H. neanderthalensis στην Ευρώπη, του H. sapiens στην Αφρική και πιθανά των Denisovans της Ασίας. Ηλικία: εκ. χρ. (ίσως 1.3) κατάγονταν από τον μορφολογικά όμοιο H. ergaster Κρανιακή χωρητικότητα: cm³ Ύψος: 1.8 μ. χρήση των εξελιγμένων λίθινων εργαλείων, έθαβε τους νεκρούς πρωτόγονη μορφή γλώσσας (ομιλίας), βάσει την μορφολογίας του εξωτερικού και μέσου αυτιού

39 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (β). Ο Άνθρωπος των Πετραλώνων Τελικό στάδιο του H. heidelbergensis με ηλικία ~ χρόνων. Ανακαλύφθηκε το 1960 στο Σπήλαιο Κόκκινων Πετρών (Πετράλωνα, Χαλκιδική). Χαρακτηριστικά: Κρανιακή χωρητικότητα: cc Έντονα υπερόφρυα τόξα Παχιά οστά κρανίου Ισχυρός «πνευματισμός» Όχι πολύ προεξέχων ινιακό όγκωμα Μεγάλες παραλληλόγραμμες οφθαλμικές κόγχες Πλατύ ρινικό άνοιγμα Μικρός προγναθισμός

40 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (β). Ο Άνθρωπος των Πετραλώνων και άλλα ελληνικά ευρήματα Σπήλαιο Απήδημα (Μάνη) 1 - Middle-Late Pleistocene - H. heidelbergensis H. neanderthalensis Λακωνία (Μάνη) χιλ. χρ. - H. neanderthalensis Σπήλαιο Καλαμάκια (Μάνη) 3 - >40 1 χιλ. χρ. - H. neanderthalensis? 1 Pitsios (1999) Anthropol Anzeiger, 57: Elefanti et al. (2008) Eurasian Prehist, 5:85 96, Panagopoulou et al J Field Archaeol, 29: Darlas and de Lumley (2004) BAR Int Series, 1239:

41 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (γ). Ο Homo rhodesiensis (ο Ροδέσιος άνθρωπος), αρχικά θεωρήθηκε ξεχωριστό είδος, ενώ σήμερα πιστεύεται ότι αποτελεί συνώνυμο του H. heidelbergensis. Ηλικία: χρόνια πριν Περιοχή: νότια, ανατολική και βόρεια Αφρική

42 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (δ). Ο Homo antecessor αποτελεί την πιο παλιά μορφή ανθρώπων της Ευρώπης και πιστεύεται είτε ότι αποτελεί ένα ξεχωριστό είδος που προήλθε από τον H. ergaster είτε ότι αποτελεί τον εξελικτικό σύνδεσμο ανάμεσα στον H. ergaster και στον H. heidelbergensis είτε τέλος ότι είναι συνώνυμο του H. heidelbergensis. Ηλικία: εκ. χρόνια πριν Περιοχή: Ευρώπη (Αταπουέρκα, Ισπανία) Ύψος: μ. Χωρητικότητα κρανίου: cm 3

43 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (ε). Ο Homo cepranensis έχει βρεθεί στην περιοχή Ceprano της Ιταλίας. Πιστεύεται είτε ότι αποτελεί ένα ξεχωριστό είδος που είναι ανάμεσα στον H. ergaster και στον H. heidelbergensis και πιθανά έδωσε γένεση στον H. neanderthalensis είτε αποτελεί μια προγονική μορφή του H. heidelbergensis. Ηλικία: εκ. χρόνια πριν Περιοχή: Ευρώπη (Ceprano, Ιταλία)

44 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (ε). Ο Homo cepranensis έχει βρεθεί στην περιοχή Ceprano της Ιταλίας. Πιστεύεται είτε ότι αποτελεί ένα ξεχωριστό είδος που είναι ανάμεσα στον H. ergaster και στον H. heidelbergensis και πιθανά έδωσε γένεση στον H. neanderthalensis είτε αποτελεί μια προγονική μορφή του H. heidelbergensis. Ανθρωπίδες πρώιμου Πλειστοκαίνου H. heidelbergensis H. neanderthalensis Homo sapiens Mounier et al. (2011) PLoS ONE 6(4): e18821

45 Οι πίθηκοι του γένους Homo 5. Ο άνθρωπος του Νεάντερταλ (Homo neanderthalensis), ή απλά Νεάντερταλ, είναι είδος ανθρωπίδη το οποίο εμφανίστηκε πριν χιλιάδες χρόνια. Απολιθώματα έχουν βρεθεί σε διάφορα μέρη της Ευρώπης και της δυτικής και κεντρικής Ασίας. Ο πρόγονος τους δεν είναι ξεκάθαρος, αλλά πιθανολογείται ότι ήταν H. heidelbergensis.

46 Οι πίθηκοι του γένους Homo H. neanderthalensis Σε σχέση με σύγχρονο άνθρωπο: 1500 cc 1.7 μ. ύψος Ρωμαλέα σωματική διάπλαση Χαμηλότερο και μεγαλύτερο κρανίο Ισχυρά υπερόφρυα με πνευματισμό Μικρότερο μέτωπο (αναθόλωση) Φαρδύτερη μύτη Φαρδείς ώμοι και θώρακας Πλατύτερος αγκώνας και γόνατο Βραχύτερη κνήμη.

47 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ωστόσο είναι o άνθρωπος του Νεάντερνταλ ξεχωριστό είδος; "Illustration by Knut Finstermeier; Neanderthal reconstruction by the Reiss-Engelhorn-Museum Mannheim"

48 Οι πίθηκοι του γένους Homo Αλληλούχιση βάσεων του ανθρώπου του Νεάντερνταλ Ηλικία οστού: χρόνια 99,5% ομοιότητα με τον σύγχρονο άνθρωπο Διαχωρισμός: χρόνια Απουσία ένδειξης ανάμειξης Νεάντερνταλ και σύγχρονου ανθρώπου Noonan et al Science

49 Οι πίθηκοι του γένους Homo Σχετικά πλήρης αλληλούχιση του γονιδιώματος του ανθρώπου του Νεάντερνταλ Ηλικία οστών: χρ. Διαχωρισμός ανθρώπου του Νεάντερνταλ από τον σύγχρονο άνθρωπο: χρ. Green et al Science

50 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ηλικία γονιδιακής ροής: χρόνια. 1-4% του γονιδιώματος των σύγχρονων Ευρασιατών προέρχεται από τους Νεάντερνταλ. Νότια Αφρική Παπούα Νέα Γουινέα Green et al Science Δυτική Αφρική

51 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ πιο συγγενικός με τους μη- Αφρικανούς παρά με τους Αφρικανούς ανθρώπους. Οι Νεάντερνταλ «αντάλλαζαν» γονίδια με τους προγόνους των μη- Αφρικανών ανθρώπων. Κατεύθυνση γονιδιακής ροής Green et al Science

52 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ξαναγυρίζουμε στην ερώτηση «είναι ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ ξεχωριστό είδος;» Μάλλον όχι, μάλλον ναι!!!!!!

53 Οι πίθηκοι του γένους Homo 6. Οι Ντενίσοβανς είναι παλαιολιθικοί άνθρωποι ( χρόνια) που ανήκουν είτε σε άλλο είδος είτε αποτελούν υποείδος του H. sapiens.

54 Οι πίθηκοι του γένους Homo Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι έως το 6% του DNA των ανθρώπων της Μελανησίας και των Αβοριγίνων προέρχεται από τους Ντενίσοβανς Krause et al. (2010) Nature 464, Reich et al. (2010) Nature 468, Reich et al. (2011) American J Human Genetics, 89,

55 Οι πίθηκοι του γένους Homo Cooper and Stringer (2013) Science 342, Μπλε γραμμή: βιογεωγραφική γραμμή Wallace Καφέ γραμμή: ανάμειξη Ντενίσοβανς και σύγχρονων ανθρώπων

56 Οι πίθηκοι του γένους Homo 7. Ο σοφός Άνθρωπος (Homo sapiens) Τα παλιότερα απολιθώματα που ανατομικά ανήκουν στον σύγχρονο άνθρωπο έχουν βρεθεί στην Αφρική.

57 Οι πίθηκοι του γένους Homo O Homo sapiens idaltu είναι ένα εξαφανισμένο υποείδος του H. sapiens το οποίο έζησε στην Αφρική κατά το Πλειστόκαινο εποχή, χρόνια πριν. Idaltu στη γλώσσα Αφάρ σημαίνει "πρεσβύτερος ή πρωτότοκος".

58 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ο Cro-Magnon είναι το ανεπίσημο όνομα των πρώιμων σύγχρονων ανθρώπων (early Homo sapiens sapiens) της ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου της Ευρώπης. Τα παλιότερα υπολείμματα του Cro-Magnon χρονολογήθηκαν με ράδιο-άνθρακα στα χρόνια πριν από σήμερα.

59 Οι πίθηκοι του γένους Homo 8. Τέλος ο Homo floresiensis ή Άνθρωπος του Φλόρες είναι το όνομα για ένα είδος του γένους Homo, με αξιοσημείωτα μικρό εγκέφαλο, το οποίο φαίνεται πως επιβίωσε σχεδόν στην εποχή που εμφανίστηκε ο Homo sapiens. Ανακαλύφθηκε στο νησί Φλόρες της Ινδονησίας, στη μορφή ημι-απολιθωμένου σχεδόν πλήρους σκελετού, περίπου χρόνων.

60 Οι πίθηκοι του γένους Homo Το ερώτημα είναι ένα πρόκειται για διακριτό είδος ή για μια παθολογική κατάσταση ανθρώπου; Οι Jacob et al. (2006) υποστήριξαν ότι πρόκειται για μια νευρο-αναπτυξιακή ανωμαλία σύγχρονου ανθρώπου (μικροκεφαλία). Αντίθετα οι Falk et al. (2005, 2007) απέρριψαν την παραπάνω υπόθεση, θεωρώντας ότι τα κρανιακά και μετακρανιακά ευρήματα συνιστούν ένα μωσαϊκό ενός αρχέγονου και μοναδικού Ανθρωπίδη. Η άποψη αυτή υποστηρίχτηκε και από τους Morwood (2005) και Argue et al. (2006, 2009), Larson et al. (2007), Tinceri et al. (2007) και Baab et al. (2013). Brown et al. (2004) Nature 431,

61 Οι πίθηκοι του γένους Homo Homo floresiensis

62 Η εξέλιξη και φυλογένεση του γένους Homo Θεωρίες προέλευσης του σύγχρονου ανθρώπου 1. Πολυτοπικό μοντέλο Multiregional Evolution 2. Μοντέλο έξω από την Αφρική Out of Africa Model or Replacement Model

63 Η εξέλιξη και φυλογένεση του γένους Homo 1. Πολυτοπικό μοντέλο Multiregional Evolution Λίγοι ερευνητές σήμερα υποστηρίζουν την πολυτοπική υπόθεση της προέλευσης του σύγχρονου ανθρώπου, θεωρώντας ότι τα ανατομικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων ανθρώπων αναπτύχθηκαν ταυτόχρονα σε γεωγραφικά απομακρυσμένους πληθυσμούς ανθρωπίδων καθ όλη τη διάρκεια του Πλειστοκαίνου.

64 Η εξέλιξη και φυλογένεση του γένους Homo 2. Μοντέλο έξω από την Αφρική Out of Africa Model or Replacement Model Η πιο αποδεκτή θεωρία που ξεκίνησε από τον Allan Wilson και τους φοιτητές του (Mark Stoneking και Rebecca Cann) είναι η υπόθεση έξω από την Αφρική. Ωστόσο υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε σχέση με την πολυπλοκότητα των διαδικασιών προέλευσης και διασποράς καθώς και της ανάμειξης που συνέβη με τους πρώτους αρχαϊκούς ανθρώπους εκτός της Αφρικής

65 Η εξάπλωση του σύγχρονου ανθρώπου Ο απλότυπος L3, ο οποίος εμφανίστηκε πριν ο άνθρωπος αφήσει την Αφρική, χρονολογείται στις χιλ. χρ.

66 Η εξάπλωση του σύγχρονου ανθρώπου Ο απλότυπος L3, ο οποίος εμφανίστηκε πριν ο άνθρωπος αφήσει την Αφρική, χρονολογείται στις χιλ. χρ.

67 Συνοψίζοντας την εξέλιξη του ανθρώπου Πριν από 6-7 εκ. χρ. εμφανίζεται στην Αφρική ο Σαχελάνθρωπος με πιθανή επιλεκτική όρθια βάδιση. Από αυτόν θα προκύψουν οι Πλειοκαινικοί Αρδιπίθηκοι και Αυστραλοπίθηκοι. Ένας κλάδος μικρόσωμων Αυστραλοπιθήκων θα οδηγήσει στο γένος Homo με πρώτο αντιπρόσωπο τον Homo habilis ενώ τα πρώτα εργαλεία φτιάχνονται πριν από 2,5 εκ. χρ. Περίπου 1,8 εκ. χρ. πριν το γένος Homo βγαίνει για πρώτη φορά από την Αφρική. Ο Η. habilis θα οδηγήσει γρήγορα στον H. ergaster/h. erectus ο οποίος θα εξαπλωθεί στην Ευρασία και θα αναπτύξει την Αχελαία λιθοτεχνία πριν από 1,5 εκ. χρ. και θα χαλιναγωγήσει τη φωτιά πριν από ~ χρόνια.

68 Συνοψίζοντας την εξέλιξη του ανθρώπου Τον H. erectus θα διαδεχθεί ο πιο εξελιγμένος Άνθρωπος της Χαιδελβέργης (Πετράλωνα). Από τον ευρωπαϊκό πληθυσμό αυτού του είδους θα προέλθουν οι Νεαντερντάλιοι ενώ από τον αφρικανικό οι σύγχρονοι σοφοί άνθρωποι (Homo sapiens). Τα παλαιοτέρα ευρήματα του H. sapiens χρονολογούνται πριν από χρόνια στη Ν. Αφρική, ενώ πριν από το είδος εμφανίζεται στην Μέση Ανατολή και πριν από χρόνια στην Ευρώπη με τον Άνθρωπο του Cro Magnon με την Ωρινάσια λιθοτεχνία. Παρότι το αρχείο των απολιθωμάτων προσφέρει συντριπτικές αποδείξεις για την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, παραμένει αποσπασματικό, ενώ κάθε νέα ανακάλυψη προσθέτει νέες ενδείξεις και οδηγεί συχνά σε αναθεωρήσεις προηγούμενων υποθέσεων.

69

70

71 Κρανίο Χιμπατζής 1. Έντονα υπερόφρυα τόξα, χαμηλό μέτωπο 2. Έντονος προγναθισμός 3. Μεγάλοι κυνόδοντες 4. Χωρίς πηγούνι 5. Οπίσθια κρανιακή πρόσφυση 6. Ινιακή προεξοχή για τη πρόσδεση βαρύ λαιμού Άνθρωπος 1. Σχεδόν χωρίς υπερόφρυα τόξα, υψηλό μέτωπο 2. Επίπεδο πρόσωπο 3. Μικροί κυνόδοντες 4. Καλά σχηματισμένο πηγούνι 5. Κεντρική κρανιακή πρόσφυση 6. Χωρίς ινιακή προεξοχή, οι μύες του λαιμού δεν είναι τόσο ισχυροί και προσδένονται πιο χαμηλά

72 Κρανίο 1-Πλάτος κρανίου 2-Μήκος κρανίου 3- Πλάτος Προσώπου 5-Ολικό μήκος κρανίου 4-Μήκος προβολής προσώπου 8-Μήκος κοπτήρα 7-Μήκος κυνόδοντα 6-Μήκος σύνδεσης σπονδύλου

73 The Spine: From C to S shape

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Εργαστηριακή άσκηση Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Εργαστηριακή άσκηση Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργαστηριακή άσκηση Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο Ηράκλειο 2013 Επιμέλεια Πουλακάκης Νίκος Συστηματική Πρωτευόντων Πρωτεύον ονομάζεται κάθε μέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 9ο: η εξέλιξη του Ανθρώπου Η προέλευση των πρωτευόντων Πρωτεύοντα Κατάρρινοι και Μειοκαινικοί Πίθηκοι Ο Ουρανοπίθηκος και η σημασία του Από το Σαχελάνθρωπο στον Σοφό Ανθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 9ο: η εξέλιξη του Ανθρώπου Η προέλευση των πρωτευόντων Πρωτεύοντα Κατάρρινοι και Μειοκαινικοί Πίθηκοι Ο Ουρανοπίθηκος και η σημασία του Από το Σαχελάνθρωπο στο Σοφό Ανθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη των πρωτευόντων

Εξέλιξη των πρωτευόντων Π. Πάσχου Εξέλιξη των πρωτευόντων Η ιστορία των σπονδυλωτών στη γη διαιρείται σε τρεις εποχές (αιώνες) -Παλαιοζωικό η εποχή της αρχαίας ζωής µε ψάρια, αµφίβια και πρωτόγονα ερπετά -Μεσοζωικό ενδιάµεση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι Συστηματική Πρωτευόντων Συστηματική Πρωτευόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΕΙΣ CHIROPTERA (ΧΕΙΡΟΠΤΕΡΑ), SCANDENTIA (ΔΕΝΔΡΟΜΥΓΑΛΕΣ), DERMOPTERA (ΔΕΡΜΟΠΤΕΡΑ), PRIMATES (ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ)

ΤΑΞΕΙΣ CHIROPTERA (ΧΕΙΡΟΠΤΕΡΑ), SCANDENTIA (ΔΕΝΔΡΟΜΥΓΑΛΕΣ), DERMOPTERA (ΔΕΡΜΟΠΤΕΡΑ), PRIMATES (ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ) ΤΑΞΕΙΣ CHIROPTERA (ΧΕΙΡΟΠΤΕΡΑ), SCANDENTIA (ΔΕΝΔΡΟΜΥΓΑΛΕΣ), DERMOPTERA (ΔΕΡΜΟΠΤΕΡΑ), PRIMATES (ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ) Οι τάξεις Chiroptera (χειρόπτερα), Scandentia (δενδρομυγαλές), Dermoptera (δερμόπτερα) και Primates

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΣΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Η Δμέιημε ησλ Πξσηεπόλησλ κε έκθαζε ζηνλ άλζξσπν. Δπηθ. Καζ. Πνπιαθάθεο Νίθνο

ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΣΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Η Δμέιημε ησλ Πξσηεπόλησλ κε έκθαζε ζηνλ άλζξσπν. Δπηθ. Καζ. Πνπιαθάθεο Νίθνο ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΣΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Η Δμέιημε ησλ Πξσηεπόλησλ κε έκθαζε ζηνλ άλζξσπν Δπηθ. Καζ. Πνπιαθάθεο Νίθνο πζηεκαηηθή Πξσηεπόλησλ Πξσηεύνλ νλνκάδεηαη θάζε κέινο ηεο ηάμεο Πξσηεύνληα (Primates) ηεο νκνηαμίαο

Διαβάστε περισσότερα

Τα πρωτεύοντα. Plesiadapis (55-58εκ. χρ)

Τα πρωτεύοντα. Plesiadapis (55-58εκ. χρ) Ανθρώπινη εξέλιξη Τα πρωτεύοντα Plesiadapis (55-58εκ. χρ) Τα θηλαστικά αναπτύσσονται από τα ερπετά κατά τη διάρκεια της Τριασικής περιόδου, περίπου 200-245 εκατομμύρια έτη πριν. Μετά από την τελική κρητιδική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ Δρ. ΚΩΝ/ΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Διαλέξη:7η 14/10/2015 Ε. Δ. Βαλάκος Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας Ταξινόµηση των ειδών Η θέση των ανθρώπων στη φύση Μέθοδοι ταξινόµησης Ταξινοµικές προσεγγίσεις Βιβλιογραφία Ταξινομηση

Διαβάστε περισσότερα

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Η βιοποικιλότητα είναι γύρω μας, παντού. «Όλα τα είδη προέρχονται από έναν κοινό πρόγονο. Κάποια αποκλίνουν και δημιουργούν νέα είδη. Οι αποκλίσεις γίνονται μέσω τηςδιεργασίαςτηςφυσικήςεπιλογήςσύμφωναμετηνοποίαένας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ

OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ 1 OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ (Ouranopithecus macedoniensis) ΓEΩΡΓΙΟΣ Δ. ΚΟΥΦΟΣ Καθηγητής Παλαιοντολογίας, Α.Π.Θ. Ιστορικό Η παρουσία απολιθωμένων θηλαστικών ζώων στην ευρύτερη κοιλάδα του Αξιού ποταμού

Διαβάστε περισσότερα

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο Σχολές Συστηματικής Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο Φυλογενετικό δέντρο Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο 14 12 11 7 Φαινόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομικοί χαρακτήρες και Φυλογενετική ανασύσταση. Σχολές ταξινόμησης. Θεωρίες για την Ταξινομική. Φυλογενετική ανάλυση: Μοριακή συστηματική. Οι κύριες διαιρέσεις της Ζωής. (Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν.

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Όταν διατύπωσε τη θεωρία της εξέλιξης των

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Η Προϊστοριολογία προχωρεί πέρα από την αρχαιολογική ανάλυση, πίσω από τα κατάλοιπα, τα προϊόντα δηλαδή της πολιτιστικής δράσης και επειδή υποχρεώνεται να διεισδύσει

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ Α. Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΓΗ BIG BANG: πριν 15 δις χρόνια. Αποτέλεσμα η σύμπτυξη των 11 διαστάσεων σε 4 (μήκος, πλάτος, ύψος και χρόνος) δηλ. η δημιουργία του χρόνου και του χώρου και η διαστολή της ύλης που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. K.E. Κεραµάρης ρ. Βιολόγος

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. K.E. Κεραµάρης ρ. Βιολόγος ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ K.E. Κεραµάρης ρ. Βιολόγος Σε ποιές θεµελιώδεις γενικεύσεις βασίζεται η επιστήµη της Βιολογίας; Η Βιολογία, όπως και κάθε άλλη επιστήµη, βασίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης.

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ειδογένεση H ειδογένεση αναφέρεται στο σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σεμινάριο βιολογίας Ε.Κ.Φ.Ε. (22 & 23 / 02 / 10)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σεμινάριο βιολογίας Ε.Κ.Φ.Ε. (22 & 23 / 02 / 10) ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σεμινάριο βιολογίας Ε.Κ.Φ.Ε. (22 & 23 / 02 / 10) Επιμέλεια ppt: Π. Πάλλα 1 Σπηλαιογραφία Βίσωνα από το σπήλαιο Αλταμίρας 15000-12000 π.χ. 7 ΕΞΕΛΙΞΗ Επιμέλεια ppt: Π. Πάλλα 2 Τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινομία και Συστηματική. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

Ταξινομία και Συστηματική. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομία και Συστηματική Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομία Ταξινομία: παράγει ένα τυποποιημένο σύστημα για την ονομασία και την ταξινόμηση των οργανισμών (ειδών) η οποία αντικατοπτρίζει τις εξελικτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΙΟΛΟΙ ΕΝΙΚΗΣ ΠΙΕΙΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙ: ΛΛΟΥ ΗΛΙΝ ΙΟΛΟΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Εξέλιξη ΙΩΝΙΣΜΤ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΠΝΤΗΣΕΙΣ 1. Οι πάπιες έχουν τη δυνατότητα να κολυμπούν στις λίμνες όπου συλλέγουν την τροφή τους. Στην κολύμβηση

Διαβάστε περισσότερα

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ηράκλειο Κρήτης. 2 Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 Department of Biology, Faculty of Science, Dokuz

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ 1. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΑΛΤΗΡΕΣ 2. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΧΗΛΟ 3. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΠΙΣΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ. Διαλέξεις:1η-2η 30/9 &5/10/2015. Ε. Δ. Βαλάκος

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ. Διαλέξεις:1η-2η 30/9 &5/10/2015. Ε. Δ. Βαλάκος ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Διαλέξεις:1η-2η 30/9 &5/10/2015 Ε. Δ. Βαλάκος Η επιστήµη της Ανθρωπολογίας Ονοµατολογία και ορολογία; Ανθρώπινη Ποικιλοµορφία Εξέλιξη -Προσαρµογή Η διαίρεση της Ανθρωπολογίας Η επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου

Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου Το καλύτερο σχολείο είναι η φύση. Το σχολείο του φαινόταν βαρετό, αντίθετα ο φυσικός κόσμος ήταν για κείνον το συναρπαστικότερο σχολείο του κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική Γιατί και πώς κατατάσσουμε τα είδη? Κάθε κατάταξη εμπεριέχει την παραδοχή ότι σχηματοποιεί μία γενική αλήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Σελ7: Ο βαρύτερος δεινόσαυρος Σελ8: Ο μικρότερος δεινόσαυρος Σελ9: Ο πιο πνευματώδης δεινόσαυρος

Σελ7: Ο βαρύτερος δεινόσαυρος Σελ8: Ο μικρότερος δεινόσαυρος Σελ9: Ο πιο πνευματώδης δεινόσαυρος Σελ1:ΤΙΤΛΟΣ Σελ2:ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ3: ΔΕΙΝΟΣΑΥΡΟΙ Σελ4: Ο πρώτος δεινόσαυρος που ονομάστηκε Σελ 12: Ο αρχαιότερος δεινόσαυρος Σελ5: Ο πρώτος δεινόσαυρος που ανακαλύφθηκε στην Αμερική Σελ6:O μακρύτερος δεινόσαυρος

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Αϖοµόνωση και γενετική διαφοροϖοίηση ϖληθυσµών του ζαρκαδιού (Capreoluscapreolus) στην Ελλάδα νέα δεδοµένα για αϖοτελεσµατικότερη διαχείριση και διατήρηση ηµήτρης Τσαϖάρης Παναγιώτης Κασαϖίδης Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη Επόμενα συστήματα κατάταξης John Ray (1627-1705): Νέο σύστημα κατάταξης και εισαγωγή έννοιας του είδους Charles Linnaeus

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΗΜΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΗΜΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟ ΦΥΛΗΣ F.C.I No153 ΔΑΛΜΑΤΙΑ ΚΑΤΑΓΩΓΗ:Κροατία ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΗΜΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΠΟΥ ΙΣΧΥΕΙ ΣΗΜΕΡΑ:13.10.2010 ΧΡΗΣΗ:κυνηγετικός σκύλος, σκύλος συντροφιάς, οικογενειακός σκύλος, κατάλληλος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΙ: ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΙ: ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΙ: ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗ 1. Εισαγωγή - Τόσο στον Ειρηνικό, όσο και στην Αυστραλία και την Αμερική γηγενείς γλώσσες θεωρούνται οι γλώσσες των λεγόμενων «ιθαγενών»,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Γεωλογικός χρόνος Στρωµατογραφική κλίµακα

ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Γεωλογικός χρόνος Στρωµατογραφική κλίµακα ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ Γεωλογικός χρόνος Στρωµατογραφική κλίµακα ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογικός χρόνος Ηλικία της γης Ηλικία της γης ονοµάζεται το χρονικό διάστηµα που πέρασε από τη στιγµή που η γη αποσπάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί είναι σημαντική η Βιοποικιλότητα;

Γιατί είναι σημαντική η Βιοποικιλότητα; Γενετική Διαχείριση Ο όρος βιοποικιλότητα αναφέρεται σε όλους τους διαφορετικούς οργανισμούς του πλανήτη μας και περιλαμβάνει τόσο την ποικιλότητα σε επίπεδο ειδών, όσο και τη γενετική ποικιλότητα. Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΑΥΪΔ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΚΑΜΠΑΚΗΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΜΤΣΗΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ ΔΑΦΝΗ

ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΑΥΪΔ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΚΑΜΠΑΚΗΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΜΤΣΗΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ ΔΑΦΝΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΑΥΪΔ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΚΑΜΠΑΚΗΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΜΤΣΗΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ ΔΑΦΝΗ ΜΗΤΣΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΠΑΤΑΛΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΕΝΤΣΟΣ ΜΑΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η βιοεξeλιξη του ανθρωπου διαχρονικa στο υγρo στοιχεiο

Η βιοεξeλιξη του ανθρωπου διαχρονικa στο υγρo στοιχεiο 1 KEΦΑΛΑΙΟ A Η βιοεξeλιξη του ανθρωπου διαχρονικa στο υγρo στοιχεiο Σ.Α. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ Ε.Χ. ΜΠΑΜΠΟΥΡΔΑ Όταν οι προγονοί μας έβλεπαν τη θάλασσα προσπαθούσαν να καταλάβουν τα μυστικά που μπορεί να κρύβει. Μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η φυσιολογική εγκυμοσύνη στον άνθρωπο διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες. Η 1 η ημέρα της κύησης είναι η 1 η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (όταν ακόμη δεν έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ.

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ. Γεωλογικές Χρονολογίες (ιστορία της γης) Καινοζωϊκός Αιών -Τριτογενές = 65-2 εκατ. χρόνια πριν Τα τέλη του Τριτογενούς: Νεογενές = 20-5 εκατ. χρόνια πριν Τέλος Νεογενούς = Πλειόκαινο = 5-2 εκατ. χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία.

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Ερειστικό Σύστημα Μια εργασία στο μάθημα της Βιολογίας από της μαθήτριες Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαρφτζιάν Μαριλένα Περιεχόμενα: Εισαγωγή Οστά Σύσταση του οστίτη

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη

Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη Όλα τα διαθέσιμα στοιχεία υποστηρίζουν τα κεντρικά συμπεράσματα της εξελικτικής θεωρίας, δηλ. ότι η ζωή στη γη έχει εξελιχθεί και ότι τα

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα Ανθρώπινος Σκελετός ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα ñ Σκελετική ανατοµία: γονίδια + περιβάλλον ñ Ποικιλοµορφία: οντογένεση, φύλο, πληθυσµός,

Διαβάστε περισσότερα

3. Η Προϊστορική Ήπειρος

3. Η Προϊστορική Ήπειρος 3. Η Προϊστορική Ήπειρος Στη συνέχεια η κα Κοτζαμποπούλου μας ξενάγησε στο Α.Μ.Ι. και συγκεκριμένα στην αίθουσα 1 η οποία είναι αφιερωμένη στην Προϊστορική Ήπειρο. 1 3.1 Οι Νεάντερταλ Η Ήπειρος ήταν ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Στα δυτικά της εθνικής οδού Τρικάλων - Ιωαννίνων, 3χλμ πριν από τα Μετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ-ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΕΦΑΛI

ΓΕΝΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ-ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΕΦΑΛI ΓΕΝΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ Ο γερμανικός Ποιμενικός Σκύλος είναι μέσου μεγέθους, ελαφρά επιμήκης, δυνατός και μυώδης, με στεγνά οστά και γερή, (σταθερή, καλοδεμένη) συνολική δομή. ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ-ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ Ο Γερμανικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Λήψη προσφορών για δαπάνη ποσού 5.310,67 (πέντε χιλιάδες τριακόσια δέκα ευρώ και εξήντα επτά λεπτά) για την προµήθεια εργαστηριακού εξοπλισµού

Διαβάστε περισσότερα

Βάσει της μελέτης της «Γενετικής

Βάσει της μελέτης της «Γενετικής Όταν ο Νεάντερταλ «έκοβε βόλτες» στο Αιγαίο Υπό κ. Γιώργου Λεκάκη, Ιστορικού, Συγγραφέα, Δημοσιογράφου (www.lekakis.com) Ο «άνθρωπος του Νεάντερταλ» (Homo neander thalensis), ένας ανθρωπίδης, εμφανίσθηκε

Διαβάστε περισσότερα

πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών

πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών Γενετική δομή και πρότυπα διαφοροποίησης των πληθυσμών του αρουραίου (Rattus rattus)σε συμπλέγματα νησιών και βραχονησίδων των ελληνικών θαλασσών Δημήτρης Τσαπάρης Jacob Fric Αθήνα, Οκτώβριος 2012 Jon

Διαβάστε περισσότερα

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπήλαια Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπηλαιόβιοι οργανισμοί Ο σκοτεινός και ήσυχος κόσμος των σπηλαίων φιλοξενεί οργανισμούς, που έζησαν, εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν μέσα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ Άσκηση 1 η 1. Εκδορά τραχήλου 2. Περιτονίες του τραχήλου 3. Έξω σφαγίτιδα φλέβα 4. Δερµατικοί κλάδοι αυχενικοί πλέγµατος 1. Εκδορά θώρακα 2. Θωρακοδελτοειδές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ - ΣΥΝΔΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ι. ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ Α. Οστά = στερεά µορφή συνδετικού ιστού 1. αποτελούν τον κύριο στηρικτικό ιστό του σώµατος 2. το σκελετικό σύστηµα περιλαµβάνει 205 οστά Β. Το σκελετικό σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Θεματική ενότητα 1 : ΕΚΤΡΟΦΗ ΠΡΟΒΑΤΩΝ & ΑΙΓΩΝ Ελληνικές φυλές προβάτων 1/2 ΚΥΡΙΑΡΧΕΣ ΦΥΛΕΣ Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκοντες: Μπιζέλης Ιωσήφ Αντικειμενικοί

Διαβάστε περισσότερα

B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων

B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων 01/25 ΑΝΩ ΑΚΡΑ 02/25 ΑΝΩ ΑΚΡΑ Οστά της Ζώνης του Ώμου 1. Ωμοπλάτη (scapula) _Τριγωνικό οστό _Συνδέεται με την κλείδα με το ακρώμιο. 2. Κλείδα (clavicle) _Με το ένα άκρο της

Διαβάστε περισσότερα

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού Οδοντικά προβλήματα των κουνελιών και των τρωκτικών Σεραφείμ Αθ. Παπαδημητρίου επ. καθηγητής Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο τα κουνέλια όσο και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 8ο: Τα Θηλαστικά Η Γη στον Καινοζωϊκό Αιώνα Παλαιοκαινικά θηλαστικά : Κονδύλαρθρα Λαυρασιθήρια Αφροθήρια Ευαρχοντογλίρες και η προέλευση των πρωτευόντων 2.56 Η Γη στον

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.)

ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.) ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ-ΜΕΣΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (2.000.000 (;)-9.000 π.χ.) Δημιουργία της ζωής Εξέλιξη του Ανθρώπου Απολιθώματα της εξέλιξης των ανθρωπίδων στο Μουσείο Οστεολογίας στην Οκλαχόμα, ΗΠΑ Homo Ηabilis (2,9 εκ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις Προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφοροποιούν το περιβάλλον τους Παραδείγματα προσαρμογών Αποκρίσεις των τωνοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες ΜΥΟΛΟΓΙΑ Μυϊκός ιστός και Μυϊκό σύστηµα Ι. Γενικά Α. Μύες = όργανα µαλακά συσταλτά 1. οι συσπάσεις των µυϊκών ινών κινούν τα µέρη του σώµατος 2. προσδίδει το σχήµα του σώµατος 3. τρία είδη µυών α. Σκελετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητέ μου, καταγόμαστε από τους πιθήκους! Ας ελπίσουμε να μην είναι αλήθεια αλλά και αν είναι, ας προσευχηθούμε να μην γίνει ευρύτερα γνωστό

Αγαπητέ μου, καταγόμαστε από τους πιθήκους! Ας ελπίσουμε να μην είναι αλήθεια αλλά και αν είναι, ας προσευχηθούμε να μην γίνει ευρύτερα γνωστό Αγαπητέ μου, καταγόμαστε από τους πιθήκους! Ας ελπίσουμε να μην είναι αλήθεια αλλά και αν είναι, ας προσευχηθούμε να μην γίνει ευρύτερα γνωστό Michelangelo 1510 ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑ (ΘΕΩΡΗΜΑ) ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΛΙΘΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1.1. Το γενετικό υλικό είναι το DNA ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1.1.1 Γιατί οι επιστήμονες πίστευαν ότι τα μόρια που μεταφέρουν τη γενετική πληροφορία είναι οι πρωτεΐ νες; Οι επιστήμονες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά

Διαβάστε περισσότερα

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1

Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι - ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ - Σίνος Γκιώκας - Πανεπιστήμιο Πατρών 2015 1 Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Πάτρα 2015 2015 1 Αντικείμενο μαθήματος: Περιεχόμενο μαθήματος: Προτεινόμενο σύγγραμμα: Διδάσκοντες: Μέθοδοι διδασκαλίας: Μέθοδοι αξιολόγησης: Τύπος μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ

ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΣΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ Κοντού Κ., Αυγερινάκη Π., Σουλτάτη Α., Ιακωβίδου Χ., Μαλέγγου Κ., Δανδίκα Μ., Αθανασιάδου Κ., Αράπη Έ., Τατάκη Σ., Μπαγκλαρίδου Λ., Μιχαηλίδου Γ., Χράντα Κ. Πρότυπο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

παραξβνοτηχοι :ouibn iai Σε ο λο η ι\ιειαφϋσΐκη Σ υ Ν Λ ε ^ η ιω Ν χ ρ η Μ α ι ω Ν κ α ί ι ο υ ιό υ Λ α

παραξβνοτηχοι :ouibn iai Σε ο λο η ι\ιειαφϋσΐκη Σ υ Ν Λ ε ^ η ιω Ν χ ρ η Μ α ι ω Ν κ α ί ι ο υ ιό υ Λ α παραξβνοτηχοι :ouibn iai Σε ο λο ι ο ν Π Λ α Ν η υ ΐ! η ι\ιειαφϋσΐκη Σ υ Ν Λ ε ^ η ιω Ν χ ρ η Μ α ι ω Ν κ α ί ι ο υ ιό υ Λ α : Μ ε ια Φ ε ρ 0 Μ ε Ν 0 8 R o s m s n a N a l i a s 1 2 < ι > α ι \ ο \ ι ε

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική της ιατήρησης επαπειλούμενων ειδών

Γενετική της ιατήρησης επαπειλούμενων ειδών Γενετική της ιατήρησης επαπειλούμενων ειδών Εκτίμηση γενετικής διαφοροποίησης σε μικρούς πληθυσμούς Αιμομικτική κατάπτωση και γενετικό φορτίο Εκτίμηση ανάγκης - επιτυχίας εμπλουτισμών και εισαγωγής ειδών

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Παράδοξο... Οι απόγονοι μοιάζουν στους γονείς τους Δεν είναι όμως ακριβώς ίδιοι, ούτε με τους γονείς τους, ούτε μεταξύ τους Κληρονομικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τα χρώματα του πεπρωμένου

Τα χρώματα του πεπρωμένου 29 Τα χρώματα του πεπρωμένου «Ο Schatz δεν είναι άσχημος», είπε με δυνατή φωνή ακριβώς πάνω απ το κεφάλι μου ο Επιθεωρητής Εκπαίδευσης του Γκρατς στον δάσκαλό μου, εννοώντας εμένα. «Όμως αυτό το ξανθό

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα