ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο. Επικ. Καθ. Πουλακάκης Νίκος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο. Επικ. Καθ. Πουλακάκης Νίκος"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο Επικ. Καθ. Πουλακάκης Νίκος

2 Συστηματική Πρωτευόντων Πρωτεύον ονομάζεται κάθε μέλος της τάξης των Θηλαστικών Πρωτεύοντα (Primates), που περιλαμβάνει προσιμιίδες ή προπίθηκους (στους οποίους συγκαταλέγονται οι λεμούριοι, οι λόρεις, οι γαλάγοι και οι τάρσιοι) σιμιίδες (μαϊμούδες και πίθηκοι).

3 Η κατανομή των Πρωτευόντων Περιοχή κατανομής Πρωτευόντων (πλην του ανθρώπου).

4 Η εξέλιξη των Πρωτευόντων Η ιστορία των Πρωτευόντων ξεκίνησε, βάσει απολιθωμάτων πριν από 55 με 58 εκ. Χρόνια, ενώ βάσει γενετικής πριν από εκ. χρόνια.

5 Η εξέλιξη των Πρωτευόντων Janečka et al. (2007) Science, 318 (5851), (Fig. 2) Η τάξη των Πρωτευόντων είναι τμήμα του κλάδου των Ευαρχοντομυωξών (Euarchontoglires), ο οποίος ανήκει στον κλάδο Ευθήρια, μέρος της ομοταξίας των Θηλαστικών.

6 Η εξέλιξη των Πρωτευόντων Δερμόπτερα Η τάξη των Πρωτευόντων είναι τμήμα του κλάδου των Ευαρχοντομυωξών (Euarchontoglires), ο οποίος ανήκει στον κλάδο Ευθήρια, μέρος της ομοταξίας των Θηλαστικών.

7 Συστηματική Πρωτευόντων Γνωρίσματα Πρωτευόντων Συλληπτήριο άκρο με αποκλίνον το μεγάλο δάχτυλο (hallux) Παρουσία νυχιού (και όχι γαμψώνυχα) στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού Επιμήκυνση της φτέρνας (calcaneus) Πρωτεύων ρόλος του κάτω άκρου στη διάρκεια της μετακίνησης Συχνά απαντώμενα συλληπτήρια άνω άκρα (χέρια) με αντιτακτούς αντίχειρες Νύχια στα περισσότερα δάχτυλα δευτερογενώς ενίοτε απολεσμένα Κάποιος βαθμός περιστροφής των ματιών προς τα εμπρός Οφθαλμοί τοποθετημένοι κοντά ο ένας στον άλλον και κατευθυνόμενοι προς τα εμπρός για στερεοσκοπική όραση Αυξημένο μέγεθος εγκεφάλου, ιδίως πριν τη γέννηση Κύηση γρήγορη σε σύγκριση με το σωματικό βάρος της γυναίκας Αργή εμβρυϊκή ανάπτυξη Παρατεταμένο ιστορικό ζωής (μακροζωία) Απώλεια ενός τομέα και ενός προγόμφιου από την οδοντοστοιχία

8 Συστηματική Πρωτευόντων Υποτάξη Στρεψίρρινοι (Strepsirrhini): όλοι οι προσιμιίδες εκτός από τους τάρσιους o Ανθυποτάξη Λεμουρόμορφα (Lemuriformes) Οικογένεια Χειρογαλεΐδες (Cheirogaleidae): λεμούριοι νάνοι και λεμούριοι ποντικοί (32 είδη) Οικογένεια Δωβεντονιίδες (Daubentoniidae): άι-άι (1 είδος) Οικογένεια Λεμουρίδες (Lemuridae): καφέ λεμούριοι, λεμούριοι με δακτυλιδωτή ουρά και συγγενείς (22 είδη) Οικογένεια Λεπιλεμουρίδες (Lepilemuridae): παιχνιδιάρηδες λεμούριοι (26 είδη) Οικογένεια Ιντριίδες (Indriidae): μαλλιαροί λεμούριοι και συγγενείς (19 είδη) o Ανθυποτάξη Λορισόμορφα (Lorisiformes) Οικογένεια Λορισίδες (Lorisidae): λόρις, πότος και συγγενείς (9 είδη) Οικογένεια Γαλαγίδες (Galagidae): γαλάγος (19 είδη)

9 Συστηματική Πρωτευόντων Υποτάξη Απλόρρινοι (Haplorrhini): τάρσιοι, μαϊμούδες και πίθηκοι o Ανθυποτάξη Ταρσιόμορφα (Tarsiiformes) Οικογένεια Ταρσιίδες (Tarsiidae): τάρσιοι (9 είδη) o Ανθυποτάξη Σιμιόμορφα (Simiiformes): σιμιίδες Μικροτάξη Πλατύρρινοι (Platyrrhini): μαϊμούδες Νέου Κόσμου Οικογένεια Καλλιτριχίδες (Callitrichidae): μαρμοζέτες και ταμαρίνοι (42 είδη) Οικογένεια Κηβίδες (Cebidae): καπουτσίνοι και μαϊμούδες σκίουροι (17 είδη) Οικογένεια Αοτίδες (Aotidae): νυχτερινές μαϊμούδες και μαϊμούδες κουκουβάγιες (10 είδη) Οικογένεια Πιθηκιίδες (Pitheciidae): τίτις, σάκις και ουακάρις (42 είδη) Οικογένεια Ατελίδες (Atelidae): τριχωτές μαϊμούδες και μαϊμούδες αράχνες (28 είδη)

10 Συστηματική Πρωτευόντων Μικροτάξη Κατάρρινοι (Catarrhini) Υπεροικογένεια Κερκοπιθηκοειδή (Cercopithecoidea) Οικογένεια Κερκοπιθηκίδες (Cercopithecidae) : μαϊμούδες Παλαιού Κόσμου (135 είδη) Υπεροικογένεια Ανθρωποειδή (Hominoidea): πίθηκοι Οικογένεια Υλοβατίδες (Hylobatidae): γίββωνες ή μικροί πίθηκοι (13 είδη) Οικογένεια Ανθρωπίδες (Hominidae): "μεγάλοι πίθηκοι" (συγκαταλέγονται και οι άνθρωποι) (7 είδη)

11 Συστηματική Πρωτευόντων Κρανιακές απεικονίσεις και διαφορές πλατύρρινων και κατάρρινων.

12 Συστηματική Πρωτευόντων Οι κατάρρινοι διαιρούνται σε δύο ομάδες, τα κερκοπιθηκοειδή (ή μαϊμούδες Παλαιού Κόσμου), στα οποία ανήκουν οι μπαμπουίνοι και οι μακάκοι και τα ανθρωποειδή (πίθηκοι), στα οποία ανήκουν οι χιμπαντζήδες και οι άνθρωποι

13 Συστηματική Πρωτευόντων

14 Συστηματική Πρωτευόντων Αξίζει να σημειωθεί ότι νέα είδη Πρωτευόντων ανακαλύπτονται συνεχώς. Περισσότερα από 25 είδη έχουν περιγραφεί από τις αρχές του 2000 και 11 από το 2010 και μετά!!!

15 Η φυλογένεση των Πρωτευόντων Η μοριακή φυλογένεση 61 γενών της τάξης των Πρωτευόντων, 2 γενών Δερμοπτέρων και 1 γένους Δενδρομυγαλών, χρησιμοποιώντας ως εξωομάδα τα Λαγόμορφα (βάσει bp και 54 γονιδίων). Perelman et al. (2011) PLoS Genet, 7(3), e , Fig. 1

16 Η φυλογένεση των Πρωτευόντων Ο άνθρωπος και ο χιμπαντζής έχουν κοινό πρόγονο ο οποίος έζησε πριν από 6-7 εκ. χρόνια. Στην ερώτηση λοιπόν «ο άνθρωπος κατάγεται από τον πίθηκο;», η απάντηση είναι σαφής και απλή: ΌΧΙ!!!, ο άνθρωπος και ο πίθηκος έχουν κοινή καταγωγή (πρόγονο)

17 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Ο Σαχελάνθρωπος του Τσαντ και η απαρχή του ανθρώπινου γένους Ηλικία 6-7 εκ. χρόνων Το κρανίο έχει μικρή χωρητικότητα (~ cc), φέρει μικρά δόντια και κοντό πρόσωπο, ισχυρά υπερόφρυα τόξα και δόντια με παχύ σμάλτο Περπατούσε όρθιος

18 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Ο Σαχελάνθρωπος του Τσαντ και η απαρχή του ανθρώπινου γένους Ηλικία 6-7 εκ. χρόνων Το κρανίο έχει μικρή χωρητικότητα (~ cc), φέρει μικρά δόντια και κοντό πρόσωπο, ισχυρά υπερόφρυα τόξα και δόντια με παχύ σμάλτο Περπατούσε όρθιος

19 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων O Πλειοκαινικός Ardipithecus Ο Ardipithecus ανήκει στην υποοικογένεια των ανθρωπίνων (Homininae). Ωστόσο αποτελεί αντικείμενο διαμάχης σχετικά με τη σχέση του συγκεκριμένου γένους με τον πρόγονο των ανθρώπων, όπως επίσης και στο κατά πόσο είναι Ανθρωπίνη (ομοιογένεια Hominini) ή όχι. Δύο είδη έχουν έως σήμερα περιγραφεί: A. ramidus, το οποίο έζησε πριν από 4,4 εκ. χρόνια (αρχές Πλειοκαίνου) και το A. kadabba, το οποίο χρονολογείται στα 5.6 εκ. χρόνια πριν από σήμερα (τέλος Μειοκαίνου).

20 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) Εμφανίζονται πριν από 4 περίπου εκ. χρόνια και εξαφανίζονται πριν από 2 εκ. χρόνια. Διακρίνονται σε μικρόσωμους (Australopithecus) και μεγαλόσωμους (Paranthropus).

21 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 1. Australopithecus afarensis. Το πιο γνωστό απολίθωμα του είδους είναι γνωστό ως Λούση (3.2 εκ. χρ.), που βρέθηκε από την ομάδα του Donald Johanson. Την ημέρα που γιόρταζαν την ανακάλυψη του ευρήματος τους, άκουγαν συνεχώς το τραγούδι Beatles "Lucy in the Sky with Diamonds". Ηλικία: εκ. χρ. Μικρόσωμος με μέγεθος κρανίου cc.

22 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 2. Ο Australopithecus africanus ήταν ένα πρώιμος ανθρωπίδης Ηλικία: ~3.03 με 2.04 εκ. χρόνια Μικρόσωμος με μέγεθος κρανίου ~450cc. Ένα αρσενικό άτομο υπολογίζεται ότι ζύγισε ~50 κιλά, ενώ το ύψος του δεν ξεπερνούσε το 1.2 μέτρα. Ήταν δίποδο, με χέρια λίγο μεγαλύτερα από τα πόδια. Είχε μικρότερο προγναθισμό και κυνόδοντες και μεγαλύτερους γομφίους από τον Α. afarensis. Ζούσε σε ανοικτές σαβάνες.

23 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 3. Νέο είδος Australopithecus από Αιθιοπία Australopithecus deyiremeda από εκ. χρόνων αποθέσεις στην περιοχή Woranso Mille, Afar, Ethiopia.

24 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 4. Australopithecus bahrelghazali Ανακαλύφθηκε το 1995 στο Τσαντ και χρονολογήθηκε στα 3,6 εκ. χρόνια Αμφισβητείται αφού έχει παρόμοια οδοντικά χαρακτηριστικά με το Australopithecus afarensis. Πιστεύεται ότι δεν είναι ξεχωριστό είδος αφού πέφτει μέσα στην ποικιλομορφία του Australopithecus afarensis.

25 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 5. Kenyanthropus platyops εκ. χρόνια (Πλειόκαινο) Lake Turkana, Kenya το 1999 από τον Justus Erus, ο οποίος ήταν μέλος της ομάδας του Meave Leakey Leakey (2001) πρότεινε ότι το απολίθωμα αντιπροσωπεύει ένα νέο γένος ανθρωπίνων, άλλοι θεωρούν ότι είναι ξεχωριστό είδος στο γένος Australopithecus, Australopithecus platyops, και άλλοι ότι ανήκει στον Australopithecus afarensis.

26 Εξελικτική ιστορία των Κατάρρινων Αυστραλοπίθηκοι (οι πίθηκοι του Νότου) 3. Ο Paranthropus boisei ήταν ένας πρώιμος ανθρωπίδης, ο μεγαλύτερος αντιπρόσωπος του γένους. Ηλικία: Έζησε στην ανατολική Αφρική κατά το Πλειστόκαινο (2.3 με 1.2 εκ. χρόνια πριν). Ήταν σχετικά ψηλός ( μ) με σχετικά μικρή κρανιακή χωρητικότητα ( cc)

27 Οι πίθηκοι του γένους Homo Το γένος Homo αναφέρεται στους μεγάλους πιθήκους. Η ηλικία του γένους υπολογίζεται στα ~ 2.5 εκ. χρόνια, έχοντας πιθανά προέλθει από ένα πρόγονο με την εμφάνιση του H. habilis. Η ανάδυση του γένους Homo συμπίπτει με την έναρξη των παγετώνων του Πλειστόκαινου.

28 Οι πίθηκοι του γένους Homo Μέχρι σήμερα πολυάριθμα είδη έχουν περιγραφεί, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι όλα είναι αποδεκτά από όλους. Η εξελικτική θέση των ειδών H. rudolfensis, H. ergaster, H. georgicus, H. antecessor, H. cepranensis, H. rhodesiensis, H. gautengensis και H. floresiensis παραμένει αμφιλεγόμενη. Τα τάξα H. heidelbergensis και H. neanderthalensis συγγενεύουν αρκετά μεταξύ τους και θεωρούνται από μερικές ομάδες ως το τρίτο και το τέταρτο υποείδος H. sapiens (τα άλλα δύο είναι ο H. s. sapiens και ο H. s. idaltu).

29 Οι πίθηκοι του γένους Homo

30 Οι πίθηκοι του γένους Homo 1. (α) Homo habilis (ο άνθρωπος ο ικανός) εκ. χρ. πριν Ο Homo habilis μέχρι πρότινος πιστεύονταν πως ήταν το πρώτο (και παλαιότερο) μέλος του γένους Homo. Παρόλα αυτά το 2010, περιγράφηκε ένα νέο είδος, ο H. gautengensis από τη νότια Αφρική, που πιθανότατα έζησε πριν από τον H. habilis. Κένυα, Τανζανία 1960 ~600cc 1.3 μ. ύψος επιμήκη χέρια μικρός προγναθισμός ανθρώπινη κατασκευή κρανίου-δοντιών Ολντουβαία λιθοτεχνία

31 Οι πίθηκοι του γένους Homo 1. (β) H. gautengensis - ~2.0 έως εκ. χρ. πριν Ο H. gautengensis θεωρείται το παλαιότερο μέλος του γένους Homo. Ωστόσο υπάρχουν 2 ευρήματα: (i) ποταμός Kapthurin δυτικά της λίμνης Baringo, Kenya (ηλικία 2.45 με 2.39 εκ. χρ.) (Deino & Hill 2002) (ii) Hada, Ethiopia (ηλικία 2.33 εκ. χρ.) (Kimbel et al. 1996) τα οποία δεν έχουν αναγνωριστεί σε επίπεδο είδους και για τα οποία εικάζεται ότι είναι H. habilis. Νότια Αφρική 0.91m ύψος 50 kgr μικρό κρανίο, μεγάλα δόντια μάλλον είχε οικολογική εξειδίκευση και τρέφονταν κυρίως με φυτά στο έδαφος περπατούσε στα 2 πόδια, αλλά ξόδευε μεγάλο μέρος του χρόνου του στα δέντρα

32 Οι πίθηκοι του γένους Homo 1. (γ) Homo rudolfensis έως 1.8 εκ. χρ. πριν Αρχικά θεωρήθηκε H. habilis, όμως η ταξινομική του θέση αποτελεί αντικείμενο διαμάχης (Schrenk et al. 1993). Διαθέτει μεγαλύτερη κρανιακή χωρητικότητα (700 cc), μακρύτερο πρόσωπο και μεγαλύτερους γομφίους και προγόμφιους. Εξαιτίας των 2 τελευταίων, ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι μάλλον πρόκειται για ένα αυστραλοπίθηκο (Australopithecus) με μεγαλύτερο εγκέφαλο. Malawi Rift, Αφρική Ηλικία εκ. χρόνια

33 Οι πίθηκοι του γένους Homo 2. O Homo ergaster (ο όρθιος άνθρωπος της Αφρικής) έζησε στην ανατολική και νότια Αφρική πριν από 1.8 με 1.3 εκ. χρόνια. Αν και υπάρχει διαφωνία σχετικά με την ταξινομική και τις σχέσεις προγόνου - απογόνου του H. ergaster, είναι ευρύτατα αποδεκτό ότι είναι ο άμεσος πρόγονος των μετέπειτα ανθρωπιδών όπως των H. heidelbergensis, H. sapiens cc Έντονα υπερόφρυα με αεροφόρες κοιλότητες Ισχυρά οστά κρανίου Παραβολικό οδοντικό τόξο Ορθογναθισμός Απουσία «πηγουνιού» Μικρός Διμορφισμός Χρήση φωτιάς (~0.6 εκ. χρ.)

34 Οι πίθηκοι του γένους Homo 3. (α) Ο Homo erectus (ο όρθιος άνθρωπος) έζησε στην Αφρική και εξαπλώθηκε μέχρι την Κίνα και την Ιάβα κατά το Πλειστόκαινο. Αν και υπάρχουν διαφωνίες στο θέμα της ταξινόμησης, της καταγωγής και των απογόνων του H. erectus, υπάρχουν δύο μεγάλες υποθέσεις: είτε ο erectus είναι το ίδιο είδος με τον H. ergaster και κατά ακολουθία άμεσος πρόγονος των ύστερων ανθρωπίδων, είτε αποτελεί ένα ξεχωριστό Ασιατικό είδος ανεξάρτητο από τον Αφρικανικό ergaster.

35 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ο H. erectus αποτελεί ένα από τα μακροβιότερα είδη του γένους έχοντας επιβιώσει για περισσότερα από 1 εκ. χρόνια (πιθανά 1.8 με 0.3 εκ. χρόνια). Μεταξύ των διαφόρων μορφών του H. erectus έχουν αναγνωριστεί πολυάριθμα υποείδη.

36 Οι πίθηκοι του γένους Homo 3 (β). Ο Homo erectus georgicus αποτελεί υποείδος που βρέθηκε στην περιοχή Dmanisi της Γεωργίας. Αρχικά είχε χαρακτηριστεί ως ξεχωριστό είδος (Homo georgicus). Ηλικία: 1.77 εκ. χρ. Περιοχή: Γεωργία ( ) Χωρητικότητα κρανίου ~ cc Ύψος: 1.3 μ. ύψος παμφάγο χονδροειδή εργαλεία ενδιάμεση μορφή ανάμεσα σε H. habilis και H. erectus

37 Πλήρες κρανίο του ανθρώπου από τη Γεωργία (πιθανά 1.85 με 1.77 εκ. χρ.) 2-5 H. georgicus Σύγχρονος άνθρωπος Homo erectus early Homo Χιμπαντζής Νεάντερνταλς Australopithecus Lordkipanidze et al Science, 342: 326

38 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4. Ο H. heidelbergensis (ο Άνθρωπος της Χαιδελβέργης), είναι πιθανότατα ο άμεσος πρόγονος του H. neanderthalensis στην Ευρώπη, του H. sapiens στην Αφρική και πιθανά των Denisovans της Ασίας. Ηλικία: εκ. χρ. (ίσως 1.3) κατάγονταν από τον μορφολογικά όμοιο H. ergaster Κρανιακή χωρητικότητα: cm³ Ύψος: 1.8 μ. χρήση των εξελιγμένων λίθινων εργαλείων, έθαβε τους νεκρούς πρωτόγονη μορφή γλώσσας (ομιλίας), βάσει την μορφολογίας του εξωτερικού και μέσου αυτιού

39 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (β). Ο Άνθρωπος των Πετραλώνων Τελικό στάδιο του H. heidelbergensis με ηλικία ~ χρόνων. Ανακαλύφθηκε το 1960 στο Σπήλαιο Κόκκινων Πετρών (Πετράλωνα, Χαλκιδική). Χαρακτηριστικά: Κρανιακή χωρητικότητα: cc Έντονα υπερόφρυα τόξα Παχιά οστά κρανίου Ισχυρός «πνευματισμός» Όχι πολύ προεξέχων ινιακό όγκωμα Μεγάλες παραλληλόγραμμες οφθαλμικές κόγχες Πλατύ ρινικό άνοιγμα Μικρός προγναθισμός

40 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (β). Ο Άνθρωπος των Πετραλώνων και άλλα ελληνικά ευρήματα Σπήλαιο Απήδημα (Μάνη) 1 - Middle-Late Pleistocene - H. heidelbergensis H. neanderthalensis Λακωνία (Μάνη) χιλ. χρ. - H. neanderthalensis Σπήλαιο Καλαμάκια (Μάνη) 3 - >40 1 χιλ. χρ. - H. neanderthalensis? 1 Pitsios (1999) Anthropol Anzeiger, 57: Elefanti et al. (2008) Eurasian Prehist, 5:85 96, Panagopoulou et al J Field Archaeol, 29: Darlas and de Lumley (2004) BAR Int Series, 1239:

41 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (γ). Ο Homo rhodesiensis (ο Ροδέσιος άνθρωπος), αρχικά θεωρήθηκε ξεχωριστό είδος, ενώ σήμερα πιστεύεται ότι αποτελεί συνώνυμο του H. heidelbergensis. Ηλικία: χρόνια πριν Περιοχή: νότια, ανατολική και βόρεια Αφρική

42 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (δ). Ο Homo antecessor αποτελεί την πιο παλιά μορφή ανθρώπων της Ευρώπης και πιστεύεται είτε ότι αποτελεί ένα ξεχωριστό είδος που προήλθε από τον H. ergaster είτε ότι αποτελεί τον εξελικτικό σύνδεσμο ανάμεσα στον H. ergaster και στον H. heidelbergensis είτε τέλος ότι είναι συνώνυμο του H. heidelbergensis. Ηλικία: εκ. χρόνια πριν Περιοχή: Ευρώπη (Αταπουέρκα, Ισπανία) Ύψος: μ. Χωρητικότητα κρανίου: cm 3

43 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (ε). Ο Homo cepranensis έχει βρεθεί στην περιοχή Ceprano της Ιταλίας. Πιστεύεται είτε ότι αποτελεί ένα ξεχωριστό είδος που είναι ανάμεσα στον H. ergaster και στον H. heidelbergensis και πιθανά έδωσε γένεση στον H. neanderthalensis είτε αποτελεί μια προγονική μορφή του H. heidelbergensis. Ηλικία: εκ. χρόνια πριν Περιοχή: Ευρώπη (Ceprano, Ιταλία)

44 Οι πίθηκοι του γένους Homo 4 (ε). Ο Homo cepranensis έχει βρεθεί στην περιοχή Ceprano της Ιταλίας. Πιστεύεται είτε ότι αποτελεί ένα ξεχωριστό είδος που είναι ανάμεσα στον H. ergaster και στον H. heidelbergensis και πιθανά έδωσε γένεση στον H. neanderthalensis είτε αποτελεί μια προγονική μορφή του H. heidelbergensis. Ανθρωπίδες πρώιμου Πλειστοκαίνου H. heidelbergensis H. neanderthalensis Homo sapiens Mounier et al. (2011) PLoS ONE 6(4): e18821

45 Οι πίθηκοι του γένους Homo 5. Ο άνθρωπος του Νεάντερταλ (Homo neanderthalensis), ή απλά Νεάντερταλ, είναι είδος ανθρωπίδη το οποίο εμφανίστηκε πριν χιλιάδες χρόνια. Απολιθώματα έχουν βρεθεί σε διάφορα μέρη της Ευρώπης και της δυτικής και κεντρικής Ασίας. Ο πρόγονος τους δεν είναι ξεκάθαρος, αλλά πιθανολογείται ότι ήταν H. heidelbergensis.

46 Οι πίθηκοι του γένους Homo H. neanderthalensis Σε σχέση με σύγχρονο άνθρωπο: 1500 cc 1.7 μ. ύψος Ρωμαλέα σωματική διάπλαση Χαμηλότερο και μεγαλύτερο κρανίο Ισχυρά υπερόφρυα με πνευματισμό Μικρότερο μέτωπο (αναθόλωση) Φαρδύτερη μύτη Φαρδείς ώμοι και θώρακας Πλατύτερος αγκώνας και γόνατο Βραχύτερη κνήμη.

47 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ωστόσο είναι o άνθρωπος του Νεάντερνταλ ξεχωριστό είδος; "Illustration by Knut Finstermeier; Neanderthal reconstruction by the Reiss-Engelhorn-Museum Mannheim"

48 Οι πίθηκοι του γένους Homo Αλληλούχιση βάσεων του ανθρώπου του Νεάντερνταλ Ηλικία οστού: χρόνια 99,5% ομοιότητα με τον σύγχρονο άνθρωπο Διαχωρισμός: χρόνια Απουσία ένδειξης ανάμειξης Νεάντερνταλ και σύγχρονου ανθρώπου Noonan et al Science

49 Οι πίθηκοι του γένους Homo Σχετικά πλήρης αλληλούχιση του γονιδιώματος του ανθρώπου του Νεάντερνταλ Ηλικία οστών: χρ. Διαχωρισμός ανθρώπου του Νεάντερνταλ από τον σύγχρονο άνθρωπο: χρ. Green et al Science

50 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ηλικία γονιδιακής ροής: χρόνια. 1-4% του γονιδιώματος των σύγχρονων Ευρασιατών προέρχεται από τους Νεάντερνταλ. Νότια Αφρική Παπούα Νέα Γουινέα Green et al Science Δυτική Αφρική

51 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ πιο συγγενικός με τους μη- Αφρικανούς παρά με τους Αφρικανούς ανθρώπους. Οι Νεάντερνταλ «αντάλλαζαν» γονίδια με τους προγόνους των μη- Αφρικανών ανθρώπων. Κατεύθυνση γονιδιακής ροής Green et al Science

52 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ξαναγυρίζουμε στην ερώτηση «είναι ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ ξεχωριστό είδος;» Μάλλον όχι, μάλλον ναι!!!!!!

53 Οι πίθηκοι του γένους Homo 6. Οι Ντενίσοβανς είναι παλαιολιθικοί άνθρωποι ( χρόνια) που ανήκουν είτε σε άλλο είδος είτε αποτελούν υποείδος του H. sapiens.

54 Οι πίθηκοι του γένους Homo Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι έως το 6% του DNA των ανθρώπων της Μελανησίας και των Αβοριγίνων προέρχεται από τους Ντενίσοβανς Krause et al. (2010) Nature 464, Reich et al. (2010) Nature 468, Reich et al. (2011) American J Human Genetics, 89,

55 Οι πίθηκοι του γένους Homo Cooper and Stringer (2013) Science 342, Μπλε γραμμή: βιογεωγραφική γραμμή Wallace Καφέ γραμμή: ανάμειξη Ντενίσοβανς και σύγχρονων ανθρώπων

56 Οι πίθηκοι του γένους Homo 7. Ο σοφός Άνθρωπος (Homo sapiens) Τα παλιότερα απολιθώματα που ανατομικά ανήκουν στον σύγχρονο άνθρωπο έχουν βρεθεί στην Αφρική.

57 Οι πίθηκοι του γένους Homo O Homo sapiens idaltu είναι ένα εξαφανισμένο υποείδος του H. sapiens το οποίο έζησε στην Αφρική κατά το Πλειστόκαινο εποχή, χρόνια πριν. Idaltu στη γλώσσα Αφάρ σημαίνει "πρεσβύτερος ή πρωτότοκος".

58 Οι πίθηκοι του γένους Homo Ο Cro-Magnon είναι το ανεπίσημο όνομα των πρώιμων σύγχρονων ανθρώπων (early Homo sapiens sapiens) της ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου της Ευρώπης. Τα παλιότερα υπολείμματα του Cro-Magnon χρονολογήθηκαν με ράδιο-άνθρακα στα χρόνια πριν από σήμερα.

59 Οι πίθηκοι του γένους Homo 8. Τέλος ο Homo floresiensis ή Άνθρωπος του Φλόρες είναι το όνομα για ένα είδος του γένους Homo, με αξιοσημείωτα μικρό εγκέφαλο, το οποίο φαίνεται πως επιβίωσε σχεδόν στην εποχή που εμφανίστηκε ο Homo sapiens. Ανακαλύφθηκε στο νησί Φλόρες της Ινδονησίας, στη μορφή ημι-απολιθωμένου σχεδόν πλήρους σκελετού, περίπου χρόνων.

60 Οι πίθηκοι του γένους Homo Το ερώτημα είναι ένα πρόκειται για διακριτό είδος ή για μια παθολογική κατάσταση ανθρώπου; Οι Jacob et al. (2006) υποστήριξαν ότι πρόκειται για μια νευρο-αναπτυξιακή ανωμαλία σύγχρονου ανθρώπου (μικροκεφαλία). Αντίθετα οι Falk et al. (2005, 2007) απέρριψαν την παραπάνω υπόθεση, θεωρώντας ότι τα κρανιακά και μετακρανιακά ευρήματα συνιστούν ένα μωσαϊκό ενός αρχέγονου και μοναδικού Ανθρωπίδη. Η άποψη αυτή υποστηρίχτηκε και από τους Morwood (2005) και Argue et al. (2006, 2009), Larson et al. (2007), Tinceri et al. (2007) και Baab et al. (2013). Brown et al. (2004) Nature 431,

61 Οι πίθηκοι του γένους Homo Homo floresiensis

62 Η εξέλιξη και φυλογένεση του γένους Homo Θεωρίες προέλευσης του σύγχρονου ανθρώπου 1. Πολυτοπικό μοντέλο Multiregional Evolution 2. Μοντέλο έξω από την Αφρική Out of Africa Model or Replacement Model

63 Η εξέλιξη και φυλογένεση του γένους Homo 1. Πολυτοπικό μοντέλο Multiregional Evolution Λίγοι ερευνητές σήμερα υποστηρίζουν την πολυτοπική υπόθεση της προέλευσης του σύγχρονου ανθρώπου, θεωρώντας ότι τα ανατομικά χαρακτηριστικά των σύγχρονων ανθρώπων αναπτύχθηκαν ταυτόχρονα σε γεωγραφικά απομακρυσμένους πληθυσμούς ανθρωπίδων καθ όλη τη διάρκεια του Πλειστοκαίνου.

64 Η εξέλιξη και φυλογένεση του γένους Homo 2. Μοντέλο έξω από την Αφρική Out of Africa Model or Replacement Model Η πιο αποδεκτή θεωρία που ξεκίνησε από τον Allan Wilson και τους φοιτητές του (Mark Stoneking και Rebecca Cann) είναι η υπόθεση έξω από την Αφρική. Ωστόσο υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε σχέση με την πολυπλοκότητα των διαδικασιών προέλευσης και διασποράς καθώς και της ανάμειξης που συνέβη με τους πρώτους αρχαϊκούς ανθρώπους εκτός της Αφρικής

65 Η εξάπλωση του σύγχρονου ανθρώπου Ο απλότυπος L3, ο οποίος εμφανίστηκε πριν ο άνθρωπος αφήσει την Αφρική, χρονολογείται στις χιλ. χρ.

66 Η εξάπλωση του σύγχρονου ανθρώπου Ο απλότυπος L3, ο οποίος εμφανίστηκε πριν ο άνθρωπος αφήσει την Αφρική, χρονολογείται στις χιλ. χρ.

67 Συνοψίζοντας την εξέλιξη του ανθρώπου Πριν από 6-7 εκ. χρ. εμφανίζεται στην Αφρική ο Σαχελάνθρωπος με πιθανή επιλεκτική όρθια βάδιση. Από αυτόν θα προκύψουν οι Πλειοκαινικοί Αρδιπίθηκοι και Αυστραλοπίθηκοι. Ένας κλάδος μικρόσωμων Αυστραλοπιθήκων θα οδηγήσει στο γένος Homo με πρώτο αντιπρόσωπο τον Homo habilis ενώ τα πρώτα εργαλεία φτιάχνονται πριν από 2,5 εκ. χρ. Περίπου 1,8 εκ. χρ. πριν το γένος Homo βγαίνει για πρώτη φορά από την Αφρική. Ο Η. habilis θα οδηγήσει γρήγορα στον H. ergaster/h. erectus ο οποίος θα εξαπλωθεί στην Ευρασία και θα αναπτύξει την Αχελαία λιθοτεχνία πριν από 1,5 εκ. χρ. και θα χαλιναγωγήσει τη φωτιά πριν από ~ χρόνια.

68 Συνοψίζοντας την εξέλιξη του ανθρώπου Τον H. erectus θα διαδεχθεί ο πιο εξελιγμένος Άνθρωπος της Χαιδελβέργης (Πετράλωνα). Από τον ευρωπαϊκό πληθυσμό αυτού του είδους θα προέλθουν οι Νεαντερντάλιοι ενώ από τον αφρικανικό οι σύγχρονοι σοφοί άνθρωποι (Homo sapiens). Τα παλαιοτέρα ευρήματα του H. sapiens χρονολογούνται πριν από χρόνια στη Ν. Αφρική, ενώ πριν από το είδος εμφανίζεται στην Μέση Ανατολή και πριν από χρόνια στην Ευρώπη με τον Άνθρωπο του Cro Magnon με την Ωρινάσια λιθοτεχνία. Παρότι το αρχείο των απολιθωμάτων προσφέρει συντριπτικές αποδείξεις για την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, παραμένει αποσπασματικό, ενώ κάθε νέα ανακάλυψη προσθέτει νέες ενδείξεις και οδηγεί συχνά σε αναθεωρήσεις προηγούμενων υποθέσεων.

69

70

71 Κρανίο Χιμπατζής 1. Έντονα υπερόφρυα τόξα, χαμηλό μέτωπο 2. Έντονος προγναθισμός 3. Μεγάλοι κυνόδοντες 4. Χωρίς πηγούνι 5. Οπίσθια κρανιακή πρόσφυση 6. Ινιακή προεξοχή για τη πρόσδεση βαρύ λαιμού Άνθρωπος 1. Σχεδόν χωρίς υπερόφρυα τόξα, υψηλό μέτωπο 2. Επίπεδο πρόσωπο 3. Μικροί κυνόδοντες 4. Καλά σχηματισμένο πηγούνι 5. Κεντρική κρανιακή πρόσφυση 6. Χωρίς ινιακή προεξοχή, οι μύες του λαιμού δεν είναι τόσο ισχυροί και προσδένονται πιο χαμηλά

72 Κρανίο 1-Πλάτος κρανίου 2-Μήκος κρανίου 3- Πλάτος Προσώπου 5-Ολικό μήκος κρανίου 4-Μήκος προβολής προσώπου 8-Μήκος κοπτήρα 7-Μήκος κυνόδοντα 6-Μήκος σύνδεσης σπονδύλου

73 The Spine: From C to S shape

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Εργαστηριακή άσκηση Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. Εργαστηριακή άσκηση Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργαστηριακή άσκηση Η Εξέλιξη των Πρωτευόντων με έμφαση στον άνθρωπο Ηράκλειο 2013 Επιμέλεια Πουλακάκης Νίκος Συστηματική Πρωτευόντων Πρωτεύον ονομάζεται κάθε μέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 9ο: η εξέλιξη του Ανθρώπου Η προέλευση των πρωτευόντων Πρωτεύοντα Κατάρρινοι και Μειοκαινικοί Πίθηκοι Ο Ουρανοπίθηκος και η σημασία του Από το Σαχελάνθρωπο στον Σοφό Ανθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 9ο: η εξέλιξη του Ανθρώπου Η προέλευση των πρωτευόντων Πρωτεύοντα Κατάρρινοι και Μειοκαινικοί Πίθηκοι Ο Ουρανοπίθηκος και η σημασία του Από το Σαχελάνθρωπο στο Σοφό Ανθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΑΥΣΤΡΑΛΟΠΙΘΗΚΟΙ Δρ Σωκράτης Ρουσιάκης Επίκουρος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Homo erectus έχει σωματικές αναλογίες που μοιάζουν με τις ανθρώπινες. Τρέχει σταθερά και κυνηγάει συστηματικά. Έχει μικρό σε

Ο Homo erectus έχει σωματικές αναλογίες που μοιάζουν με τις ανθρώπινες. Τρέχει σταθερά και κυνηγάει συστηματικά. Έχει μικρό σε HOMO ERECTUS HOMO ERGASTER HOMO GEORGICUS HOMO CERPACENSIS Γεωργία Φραγκιαδάκη Κατερίνα Χαραλαμπάκη Ειρήνη Ρηγάκη Μαρία Φραγιαδάκη Καλλιόπη Χαραλαμπάκη HOMO ERECTUS Ο Homo Erectus (άνθρωπος ο όρθιος στα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΗ 7 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ Ι Συστηματική Πρωτευόντων Συστηματική Πρωτευόντων

Διαβάστε περισσότερα

Εξέλιξη των πρωτευόντων

Εξέλιξη των πρωτευόντων Π. Πάσχου Εξέλιξη των πρωτευόντων Η ιστορία των σπονδυλωτών στη γη διαιρείται σε τρεις εποχές (αιώνες) -Παλαιοζωικό η εποχή της αρχαίας ζωής µε ψάρια, αµφίβια και πρωτόγονα ερπετά -Μεσοζωικό ενδιάµεση

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη και η ποικιλομορφία του ανθρώπινου σκελετού Η ιστορία των ανθρωπογονικών

Η εξέλιξη και η ποικιλομορφία του ανθρώπινου σκελετού Η ιστορία των ανθρωπογονικών Διάλεξη 36η, 21-12-2016 Μαρία-Ελένη Χοβαλοπούλου Η εξέλιξη και η ποικιλομορφία του ανθρώπινου σκελετού Η ιστορία των ανθρωπογονικών Δρ. Μαρία Ελένη Χοβαλοπούλου Οι βιολόγοι βρίσκονται αντιμέτωποι: εκτός

Διαβάστε περισσότερα

HOMO HABILIS HOMO GAUTENGENSIS HOMO RUDOLFENSIS

HOMO HABILIS HOMO GAUTENGENSIS HOMO RUDOLFENSIS HOMO HABILIS HOMO GAUTENGENSIS HOMO RUDOLFENSIS Αδαμοπούλου Μαρίνα Α1 Σαββοπούλου Ζέτα Α3 Χαρίδημος Τζαγκαράκης Α4 Λιονάκης Νεκτάριος Α2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο homo habilis, o homo rudolfensis και o homo gautengensis

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΕΙΣ CHIROPTERA (ΧΕΙΡΟΠΤΕΡΑ), SCANDENTIA (ΔΕΝΔΡΟΜΥΓΑΛΕΣ), DERMOPTERA (ΔΕΡΜΟΠΤΕΡΑ), PRIMATES (ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ)

ΤΑΞΕΙΣ CHIROPTERA (ΧΕΙΡΟΠΤΕΡΑ), SCANDENTIA (ΔΕΝΔΡΟΜΥΓΑΛΕΣ), DERMOPTERA (ΔΕΡΜΟΠΤΕΡΑ), PRIMATES (ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ) ΤΑΞΕΙΣ CHIROPTERA (ΧΕΙΡΟΠΤΕΡΑ), SCANDENTIA (ΔΕΝΔΡΟΜΥΓΑΛΕΣ), DERMOPTERA (ΔΕΡΜΟΠΤΕΡΑ), PRIMATES (ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ) Οι τάξεις Chiroptera (χειρόπτερα), Scandentia (δενδρομυγαλές), Dermoptera (δερμόπτερα) και Primates

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΣΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Η Δμέιημε ησλ Πξσηεπόλησλ κε έκθαζε ζηνλ άλζξσπν. Δπηθ. Καζ. Πνπιαθάθεο Νίθνο

ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΣΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Η Δμέιημε ησλ Πξσηεπόλησλ κε έκθαζε ζηνλ άλζξσπν. Δπηθ. Καζ. Πνπιαθάθεο Νίθνο ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΡΗΣΗ ΣΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Η Δμέιημε ησλ Πξσηεπόλησλ κε έκθαζε ζηνλ άλζξσπν Δπηθ. Καζ. Πνπιαθάθεο Νίθνο πζηεκαηηθή Πξσηεπόλησλ Πξσηεύνλ νλνκάδεηαη θάζε κέινο ηεο ηάμεο Πξσηεύνληα (Primates) ηεο νκνηαμίαο

Διαβάστε περισσότερα

Τα πρωτεύοντα. Plesiadapis (55-58εκ. χρ)

Τα πρωτεύοντα. Plesiadapis (55-58εκ. χρ) Ανθρώπινη εξέλιξη Τα πρωτεύοντα Plesiadapis (55-58εκ. χρ) Τα θηλαστικά αναπτύσσονται από τα ερπετά κατά τη διάρκεια της Τριασικής περιόδου, περίπου 200-245 εκατομμύρια έτη πριν. Μετά από την τελική κρητιδική

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα 1.1. Ρομπογιαννάκη Αγγελική Α3 Καλαϊτζάκη Χρύσα Α2 Ρίζου Μαρία Α3 Μακρυδάκη Κωνσταντίνα Α2 Κεφαλάκη Γιώτα Α2 Μπελιπασάκης Παύλος Α3

Εικόνα 1.1. Ρομπογιαννάκη Αγγελική Α3 Καλαϊτζάκη Χρύσα Α2 Ρίζου Μαρία Α3 Μακρυδάκη Κωνσταντίνα Α2 Κεφαλάκη Γιώτα Α2 Μπελιπασάκης Παύλος Α3 «ΟΙ ΠΡΟΓΕΝΕΣΤΕΡΟΙ» Εικόνα 1.1 Ρομπογιαννάκη Αγγελική Α3 Καλαϊτζάκη Χρύσα Α2 Ρίζου Μαρία Α3 Μακρυδάκη Κωνσταντίνα Α2 Κεφαλάκη Γιώτα Α2 Μπελιπασάκης Παύλος Α3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εξέλιξη του ανθρώπου έχει περάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΟΛΙΓΟΚΑΙΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΜΕΙΟΚΑΙΝΙΚΟΙ ΚΑΤΑΡΡΙΝΟΙ ΔΙΠΟΔΗ ΒΑΔΙΣΗ ΠΡΩΙΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΥΦΥΟΥΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗ ΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΛΟΓΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΣ Ή ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ Δρ. ΚΩΝ/ΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη και η ποικιλομορφία του ανθρώπινου σκελετού Η ιστορία των ανθρωπογονικών

Η εξέλιξη και η ποικιλομορφία του ανθρώπινου σκελετού Η ιστορία των ανθρωπογονικών Διάλεξη 37η 38η, 17-01-2017 Μαρία Ελένη Χοβαλοπούλου Η εξέλιξη και η ποικιλομορφία του ανθρώπινου σκελετού Η ιστορία των ανθρωπογονικών Δρ. Μαρία Ελένη Χοβαλοπούλου Αυστραλοπίθηκος σεντίμπα: Μια μεταβατική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Διαλέξη:7η 14/10/2015 Ε. Δ. Βαλάκος Στοιχεία της ανθρώπινης Βιολογίας Ταξινόµηση των ειδών Η θέση των ανθρώπων στη φύση Μέθοδοι ταξινόµησης Ταξινοµικές προσεγγίσεις Βιβλιογραφία Ταξινομηση

Διαβάστε περισσότερα

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

έ ό ή ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΕΞΕΛΙΞΗ & ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ Η βιοποικιλότητα είναι γύρω μας, παντού. «Όλα τα είδη προέρχονται από έναν κοινό πρόγονο. Κάποια αποκλίνουν και δημιουργούν νέα είδη. Οι αποκλίσεις γίνονται μέσω τηςδιεργασίαςτηςφυσικήςεπιλογήςσύμφωναμετηνοποίαένας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ

OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ 1 OΥΡΑΝΟΠΙΘΗΚΟΣ Ο ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ (Ouranopithecus macedoniensis) ΓEΩΡΓΙΟΣ Δ. ΚΟΥΦΟΣ Καθηγητής Παλαιοντολογίας, Α.Π.Θ. Ιστορικό Η παρουσία απολιθωμένων θηλαστικών ζώων στην ευρύτερη κοιλάδα του Αξιού ποταμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ PLESIADAPIFORMES

Διαβάστε περισσότερα

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

(Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομικοί χαρακτήρες και Φυλογενετική ανασύσταση. Σχολές ταξινόμησης. Θεωρίες για την Ταξινομική. Φυλογενετική ανάλυση: Μοριακή συστηματική. Οι κύριες διαιρέσεις της Ζωής. (Μέρος 1 ο ) Εισηγητής: Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Η καταγωγή και η εξέλιξη του Ανθρώπινου Γένους. Μέρος 1ο

Η καταγωγή και η εξέλιξη του Ανθρώπινου Γένους. Μέρος 1ο Εισαγωγή Η καταγωγή και η εξέλιξη του Ανθρώπινου Γένους Μέρος 1ο Η ιστορία της καταγωγής και εξέλιξης του ανθρώπινου γένους είναι γραμμένη στα απολιθωμένα απομεινάρια, που συνεχώς ανακαλύπτονται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 10: Ιδού ο Άνθρωπος

Κεφάλαιο 10: Ιδού ο Άνθρωπος Κεφάλαιο 10: Ιδού ο Άνθρωπος Σύνοψη Καταγωγή, βασική φυλογένεση και κύρια μορφολογικά χαρακτηριστικά των Πρωτευόντων. Χαρακτηριστικά απολιθώματα πρώιμων Πρωτευόντων. Πλατύρρινοι και Κατάρρινοι πίθηκοι.

Διαβάστε περισσότερα

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο Σχολές Συστηματικής Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο Φυλογενετικό δέντρο Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο 14 12 11 7 Φαινόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Homo antecessor Homo heidelbergensis Homo neanderthalensis

Homo antecessor Homo heidelbergensis Homo neanderthalensis Homo antecessor Homo heidelbergensis Homo neanderthalensis Κατερινα Μπουζα Α3 Βασιλης Παπαδακης του Ιωαννη Α3 Βασιλης Παπαδακης του Χρηστου Α3 Πετρας Κωνσταντινος Α3 Χουστουλακης Ηρακλης Α4 Homo antecessor

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 3: Εξέλιξη Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Όταν διατύπωσε τη θεωρία της εξέλιξης των

Διαβάστε περισσότερα

(Μερος 2 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

(Μερος 2 ο ) Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομικοί χαρακτήρες και Φυλογενετική ανασύσταση. Σχολές ταξινόμησης. Θεωρίες για την Ταξινομική. Φυλογενετική ανάλυση: Μοριακή συστηματική. Οι κύριες διαιρέσεις της Ζωής. (Μερος 2 ο ) Εισηγητής: Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Η Προϊστοριολογία προχωρεί πέρα από την αρχαιολογική ανάλυση, πίσω από τα κατάλοιπα, τα προϊόντα δηλαδή της πολιτιστικής δράσης και επειδή υποχρεώνεται να διεισδύσει

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφή του βιβλίου είναι απότέλεσμα

Η συγγραφή του βιβλίου είναι απότέλεσμα ΤΟΜΟΣ E Η συγγραφή του βιβλίου είναι απότέλεσμα συλλογικής εργασίας μελών της Πανελλήνιας Ένωσης Βιολόγων, στα πλαίσια του διαγωνισμού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για τη συγγραφή διδακτικών βιβλίων Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ Α. Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΓΗ BIG BANG: πριν 15 δις χρόνια. Αποτέλεσμα η σύμπτυξη των 11 διαστάσεων σε 4 (μήκος, πλάτος, ύψος και χρόνος) δηλ. η δημιουργία του χρόνου και του χώρου και η διαστολή της ύλης που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΌΛΑ ΤΑ ΕΜΒΙΑ ΟΝΤΑ ΕΊΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΑΡΒΙΝΟΣ

ΌΛΑ ΤΑ ΕΜΒΙΑ ΟΝΤΑ ΕΊΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΑΡΒΙΝΟΣ EΞΕΛΙΞΗ ΌΛΑ ΤΑ ΕΜΒΙΑ ΟΝΤΑ ΕΊΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΔΑΡΒΙΝΟΣ και πριν από αυτόν οι αρχαίοι Έλληνες (Ηράκλειτος, Θαλής ο Μιλήσιος, Αναξίμανδρος, Ξενοφάνης, Εμπεδοκλής,

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. K.E. Κεραµάρης ρ. Βιολόγος

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. K.E. Κεραµάρης ρ. Βιολόγος ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ K.E. Κεραµάρης ρ. Βιολόγος Σε ποιές θεµελιώδεις γενικεύσεις βασίζεται η επιστήµη της Βιολογίας; Η Βιολογία, όπως και κάθε άλλη επιστήµη, βασίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης.

Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Πολλαπλασιασμός των ειδών - Ειδογένεση. Αλλοπάτρια, παραπάτρια και συμπάτρια ειδογένεση. Μηχανισμοί αναπαραγωγικής απομόνωσης. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ειδογένεση H ειδογένεση αναφέρεται στο σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ

ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΦΥΛΟΓΕΝΕΣΗ ΤΙ ΜΑΣ ΛΕΝΕ ΤΑ ΦΥΛΟΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σεμινάριο βιολογίας Ε.Κ.Φ.Ε. (22 & 23 / 02 / 10)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σεμινάριο βιολογίας Ε.Κ.Φ.Ε. (22 & 23 / 02 / 10) ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σεμινάριο βιολογίας Ε.Κ.Φ.Ε. (22 & 23 / 02 / 10) Επιμέλεια ppt: Π. Πάλλα 1 Σπηλαιογραφία Βίσωνα από το σπήλαιο Αλταμίρας 15000-12000 π.χ. 7 ΕΞΕΛΙΞΗ Επιμέλεια ppt: Π. Πάλλα 2 Τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ζώο χωρίς ιδιαίτερη σημασία

Ένα ζώο χωρίς ιδιαίτερη σημασία 1 Ένα ζώο χωρίς ιδιαίτερη σημασία Πριν από περίπου 13,5 δισεκατομμύρια χρόνια, σε ένα γεγονός που είναι γνωστό ως η Μεγάλη Έκρηξη, γεννήθηκαν η ύλη, η ενέργεια, ο χρόνος και ο χώρος. Η ιστορία αυτών των

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινομία και Συστηματική. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

Ταξινομία και Συστηματική. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομία και Συστηματική Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Ταξινομία Ταξινομία: παράγει ένα τυποποιημένο σύστημα για την ονομασία και την ταξινόμηση των οργανισμών (ειδών) η οποία αντικατοπτρίζει τις εξελικτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ Δρ. Κώστας Ποϊραζίδης, Δασολόγος ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2009-2010 ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 2.2: Ορισμός είδους, Συστηματική, Οικολογία και Εξέλιξη, Φυσική επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΙΟΛΟΙ ΕΝΙΚΗΣ ΠΙΕΙΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙ: ΛΛΟΥ ΗΛΙΝ ΙΟΛΟΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Εξέλιξη ΙΩΝΙΣΜΤ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΠΝΤΗΣΕΙΣ 1. Οι πάπιες έχουν τη δυνατότητα να κολυμπούν στις λίμνες όπου συλλέγουν την τροφή τους. Στην κολύμβηση

Διαβάστε περισσότερα

1 Ένας εξελισσόμενος κόσμος

1 Ένας εξελισσόμενος κόσμος 1 Ένας εξελισσόμενος κόσμος τι είναι η εξέλιξη; Θα μπορούσε κανείς να την ορίσει με πολλούς και ποικίλους τρόπους. ο όρος «εξέλιξη» θα μπορούσε να αναφέρεται είτε στο γεγονός ότι οργανισμοί έχουν αλλάξει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ. Διαλέξεις:1η-2η 30/9 &5/10/2015. Ε. Δ. Βαλάκος

ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ. Διαλέξεις:1η-2η 30/9 &5/10/2015. Ε. Δ. Βαλάκος ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ Διαλέξεις:1η-2η 30/9 &5/10/2015 Ε. Δ. Βαλάκος Η επιστήµη της Ανθρωπολογίας Ονοµατολογία και ορολογία; Ανθρώπινη Ποικιλοµορφία Εξέλιξη -Προσαρµογή Η διαίρεση της Ανθρωπολογίας Η επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Σύγχρονη Εξελικτική θεωρία

Κεφάλαιο 4 Σύγχρονη Εξελικτική θεωρία ΔΙΑΛΕΞΗ 18η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ 9/11/2016 Π.Παπαζαφείρη Κεφάλαιο 4 Σύγχρονη Εξελικτική θεωρία Προϋποθέσεις «διαιώνισης» είδους Τι είναι η ειδογένεση και πως συμβαίνει; Βηματισμοί εξελικτικής αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Ο ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Αυχενικοί σπόνδυλοι 7 Θωρακικοί σπόνδυλοι 12 Οσφυϊκοί σπόνδυλοι 5 Ιερό οστό 5 συνοστεομένοι σπόνδυλοι Κόκκυγας Φυσιολογικά Κυρτώματα Σ.Σ. Η σπονδυλική στήλη δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3

Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 1 Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ηράκλειο Κρήτης. 2 Department of Biological Sciences, Texas Tech University, MS 43131, Lubbock,Texas 79409-3131. 3 Department of Biology, Faculty of Science, Dokuz

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ 1. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΑΛΤΗΡΕΣ 2. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΧΗΛΟ 3. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΠΙΣΩ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία της εξέλιξης των ειδών: τι γνωρίζουν οι μαθητές; Ερευνητική εργασία β τετραμήνου

Θεωρία της εξέλιξης των ειδών: τι γνωρίζουν οι μαθητές; Ερευνητική εργασία β τετραμήνου Θεωρία της εξέλιξης των ειδών: τι γνωρίζουν οι μαθητές; Ερευνητική εργασία β τετραμήνου Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ (ΔΑΡΒΙΝΟΣ) Σύμφωνα με τη θεωρία της εξέλιξης, το «είδος» δεν είναι σταθερό και αναλλοίωτο.

Διαβάστε περισσότερα

Σελ7: Ο βαρύτερος δεινόσαυρος Σελ8: Ο μικρότερος δεινόσαυρος Σελ9: Ο πιο πνευματώδης δεινόσαυρος

Σελ7: Ο βαρύτερος δεινόσαυρος Σελ8: Ο μικρότερος δεινόσαυρος Σελ9: Ο πιο πνευματώδης δεινόσαυρος Σελ1:ΤΙΤΛΟΣ Σελ2:ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ3: ΔΕΙΝΟΣΑΥΡΟΙ Σελ4: Ο πρώτος δεινόσαυρος που ονομάστηκε Σελ 12: Ο αρχαιότερος δεινόσαυρος Σελ5: Ο πρώτος δεινόσαυρος που ανακαλύφθηκε στην Αμερική Σελ6:O μακρύτερος δεινόσαυρος

Διαβάστε περισσότερα

1. Πατήστε στο ανθρωπάκι, πάνω αριστερά στο παράθυρο και επιλέξτε «ΣΧΕΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ» - ΜΥΪΚΟ

1. Πατήστε στο ανθρωπάκι, πάνω αριστερά στο παράθυρο και επιλέξτε «ΣΧΕΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ» - ΜΥΪΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΕΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (1) ΤΑΞΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΕΡΑΚΗ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ ΒΙΟΛΟΓΟΣ 10ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ SOFTWARE: «Εγκυκλοπαίδεια του ανθρώπινου Σώµατος». Μπαίνουµε στο πρόγραµµα και επιλέγουµε

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο 1. Η κυτταρική ανοσία: α. Εκδηλώνεται αποκλειστικά έναντι των ιών β. Οφείλεται στη δράση των βοηθητικών και των κυτταροτοξικών Τ-λεμφοκυττάρων γ. Καθυστερεί χρονικά σε

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου

Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου Ο Κάρολος Δαρβίνος (1809-1894) και η Εξέλιξη Eλένη Σβορώνου Το καλύτερο σχολείο είναι η φύση. Το σχολείο του φαινόταν βαρετό, αντίθετα ο φυσικός κόσμος ήταν για κείνον το συναρπαστικότερο σχολείο του κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΖΩΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Το πρώτο σύστημα κατάταξης των ζώων κατά τον Αριστοτέλη Επόμενα συστήματα κατάταξης John Ray (1627-1705): Νέο σύστημα κατάταξης και εισαγωγή έννοιας του είδους Charles Linnaeus

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική

ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ. Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΩΝ Μάθημα 3ο: Η ταξινόμηση των όντων Λινναία Ταξινόμηση Συστηματική Γιατί και πώς κατατάσσουμε τα είδη? Κάθε κατάταξη εμπεριέχει την παραδοχή ότι σχηματοποιεί μία γενική αλήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΗΜΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΗΜΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟ ΦΥΛΗΣ F.C.I No153 ΔΑΛΜΑΤΙΑ ΚΑΤΑΓΩΓΗ:Κροατία ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΗΜΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΠΟΥ ΙΣΧΥΕΙ ΣΗΜΕΡΑ:13.10.2010 ΧΡΗΣΗ:κυνηγετικός σκύλος, σκύλος συντροφιάς, οικογενειακός σκύλος, κατάλληλος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Αϖοµόνωση και γενετική διαφοροϖοίηση ϖληθυσµών του ζαρκαδιού (Capreoluscapreolus) στην Ελλάδα νέα δεδοµένα για αϖοτελεσµατικότερη διαχείριση και διατήρηση ηµήτρης Τσαϖάρης Παναγιώτης Κασαϖίδης Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΜΗΛΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ-ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ. Ο Ελέφαντας των Γρεβενών

ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΜΗΛΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ-ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ. Ο Ελέφαντας των Γρεβενών ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΜΗΛΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΤΑ ΓΡΕΒΕΝΑ ΚΑΙ Η ΠΑΛΑΙΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ-ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ Ο Ελέφαντας των Γρεβενών Από τις αρχές της δεκαετίας του 80, ο Δημήτρης Ζησόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας Κεφάλαιο Εξέλιξη 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση θεωρίας Πολλές από τις επιστημονικές απόψεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεν γίνονται εύκολα αποδεκτές, διότι αντιβαίνουν την αντίληψη που οι άνθρωποι διαμορφώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Οικολογία. Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πάτρας Τμήμα Βιολογίας 2014

Εξελικτική Οικολογία. Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πάτρας Τμήμα Βιολογίας 2014 Εξελικτική Οικολογία Σίνος Γκιώκας Πανεπιστήμιο Πάτρας Τμήμα Βιολογίας 2014 Εξελικτική Οικολογία - Σίνος Γκιώκας - Παν. Πατρών - Τμ. Βιολογίας - 2014 1 Πού συναντιούνται τα δύο πεδία; Οι κιχλίδες των Μεγάλων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ζωολογία. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης

Εισαγωγή στη Ζωολογία. Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Εισαγωγή στη Ζωολογία Εισηγητής: Ν. Πουλακάκης Βασικές αρχές της επιστήμης της Ζωολογίας Η ζωολογία είναι η επιστημονική μελέτη των ζώων και στηρίζεται σε παρατηρήσεις εκατοντάδων χρόνων Βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας

Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ Αντιμετώπιση συμπτωμάτων vs. Αποκατάσταση της αιτίας του πόνου και της δυσλειτουργίας Ο πατέρας της Οστεοπαθητικής Dr A. T. Still, διατύπωσε την άποψη στις αρχές του 20ου αιώνα ότι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ

Κεφάλαιο 3. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ Κεφάλαιο 3. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ Σε συνεργασία με τη διδάκτορα Μ.E. Χοβαλοπούλου Σύνοψη Σκοπός του κεφαλαίου είναι να εισαγάγει τους φοιτητές στη μεθοδολογία του προσδιορισμού του φύλου μέσω της μελέτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΙ: ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΙ: ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΙ: ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ, ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ ΚΑΙ ΑΜΕΡΙΚΗ 1. Εισαγωγή - Τόσο στον Ειρηνικό, όσο και στην Αυστραλία και την Αμερική γηγενείς γλώσσες θεωρούνται οι γλώσσες των λεγόμενων «ιθαγενών»,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα του ΔΟΜ για το trafficking: 7 στους 10 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν πέσει θύματα trafficking στην προσπάθειά τους να προσεγγίσουν τη Μεσόγειο

Έρευνα του ΔΟΜ για το trafficking: 7 στους 10 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν πέσει θύματα trafficking στην προσπάθειά τους να προσεγγίσουν τη Μεσόγειο 14/10/2016 Έρευνα του ΔΟΜ για το trafficking: 7 στους 10 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν πέσει θύματα trafficking στην προσπάθειά τους να προσεγγίσουν τη Μεσόγειο Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Γεωλογικός χρόνος Στρωµατογραφική κλίµακα

ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ. Γεωλογικός χρόνος Στρωµατογραφική κλίµακα ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ Γεωλογικός χρόνος Στρωµατογραφική κλίµακα ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωλογικός χρόνος Ηλικία της γης Ηλικία της γης ονοµάζεται το χρονικό διάστηµα που πέρασε από τη στιγµή που η γη αποσπάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Οι αρχές της εξελικτικής σκέψης Η προέλευση των ειδών Ορθές και λανθασµένες αντιλήψεις σχετικά µε τη θεωρία της εξέλιξης Η θεωρία της εξέλιξης

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί είναι σημαντική η Βιοποικιλότητα;

Γιατί είναι σημαντική η Βιοποικιλότητα; Γενετική Διαχείριση Ο όρος βιοποικιλότητα αναφέρεται σε όλους τους διαφορετικούς οργανισμούς του πλανήτη μας και περιλαμβάνει τόσο την ποικιλότητα σε επίπεδο ειδών, όσο και τη γενετική ποικιλότητα. Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Τα Ζώα και οι Φωλιές τους. Μια εργασία των μαθητών και των μαθητριών του Β2 με τη δασκάλα τους Λαζοπούλου Ελένη 1 ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης

Τα Ζώα και οι Φωλιές τους. Μια εργασία των μαθητών και των μαθητριών του Β2 με τη δασκάλα τους Λαζοπούλου Ελένη 1 ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης + Τα Ζώα και οι Φωλιές τους Μια εργασία των μαθητών και των μαθητριών του Β2 με τη δασκάλα τους Λαζοπούλου Ελένη 1 ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Γιάννης Κορνηλία Ρηνιώ Κυριακή Νάσια Γιώργος Στράτος +

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική πορεία της ελληνικής χλωρίδας παράδειγμα τα νησιά του Αιγαίου

Εξελικτική πορεία της ελληνικής χλωρίδας παράδειγμα τα νησιά του Αιγαίου Εξελικτική πορεία της ελληνικής χλωρίδας παράδειγμα τα νησιά του Αιγαίου Καθηγητής Δημήτριος Χριστοδουλάκης Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Φυτών E-mail: dkchrist@upatras.gr Τηλ.: 2610 997277 20 Αιγηίδα:

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρκλαση Τετράποδα (Tetrapoda) Αμφίβια Ερπετά Πτηνά Θηλαστικά

Υπέρκλαση Τετράποδα (Tetrapoda) Αμφίβια Ερπετά Πτηνά Θηλαστικά Υπέρκλαση Τετράποδα (Tetrapoda) Αμφίβια Ερπετά Πτηνά Θηλαστικά Είναι σπονδυλωτά που φέρουν σωματικά εξαρτήματα χειριδία (και όχι πτερύγια, όπως τα ψάρια) Μερικά έχουν χάσει ένα ή δυο ζεύγη εξαρτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη

Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη Τα μεγάλα ζητήματα στην Εξέλιξη Όλα τα διαθέσιμα στοιχεία υποστηρίζουν τα κεντρικά συμπεράσματα της εξελικτικής θεωρίας, δηλ. ότι η ζωή στη γη έχει εξελιχθεί και ότι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΑΥΪΔ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΚΑΜΠΑΚΗΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΜΤΣΗΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ ΔΑΦΝΗ

ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΑΥΪΔ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΚΑΜΠΑΚΗΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΜΤΣΗΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ ΔΑΦΝΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΑΥΪΔ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΚΑΜΠΑΚΗΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΜΤΣΗΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΩΣΤΟΓΛΟΥ ΔΑΦΝΗ ΜΗΤΣΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΠΑΤΑΛΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΕΝΤΣΟΣ ΜΑΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας την Εξέλιξη Κεφάλαιο 7

Εξερευνώντας την Εξέλιξη Κεφάλαιο 7 Εξερευνώντας την Εξέλιξη Κεφάλαιο 7 Εξερευνώντας την Εξέλιξη Σχέση μεταξύ αλληλουχίας αμινοξέων, δομής και λειτουργίας πρωτεϊνών Καταγωγή από έναν κοινό πρόγονο Εξελικτική Συγγένεια/Προέλευση Δύο ομάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ

ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΣΩΜΑΤΟΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Εξέταση και αξιολόγηση των κυρτωμάτων της σπονδυλικής στήλης 1 1. Κατακόρυφος άξονας 2 3 2. Λοβίο του αυτιού 3. Ακρώμιο 4 5 6 7 8 4. Ομφαλός 5. Πρόσθια

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Η δεύτερη ανακάλυψη Επειδή όμως ο Γιόχαν Καρλ Φούλροτ δεν μας παρέδωσε καμία σημείωση, η συγκεκριμένη θέση της κατεστραμμένης σπηλιάς ξεχάστηκε. Τ

1.3 Η δεύτερη ανακάλυψη Επειδή όμως ο Γιόχαν Καρλ Φούλροτ δεν μας παρέδωσε καμία σημείωση, η συγκεκριμένη θέση της κατεστραμμένης σπηλιάς ξεχάστηκε. Τ 1 Μια κοιλάδα και το μυστικό της Όντως ανακάλυψε ο Γιόακιμ Νεάντερ τον άνθρωπο του Νεάντερταλ; Έμοιαζε η κοιλάδα ακριβώς όπως και σήμερα; Μπορεί κανείς να επισκεφτεί τη σπηλιά; Είναι ο άνθρωπος του Νεάντερταλ

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική Δερματομυοσίτιδα

Νεανική Δερματομυοσίτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Νεανική Δερματομυοσίτιδα Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑΝΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙΔΑ 1.1 Τι είδους νόσημα είναι; Η νεανική δερματομυοσίτιδα (ΝΔΜ) είναι ένα σπάνιο

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ.

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ. Γεωλογικές Χρονολογίες (ιστορία της γης) Καινοζωϊκός Αιών -Τριτογενές = 65-2 εκατ. χρόνια πριν Τα τέλη του Τριτογενούς: Νεογενές = 20-5 εκατ. χρόνια πριν Τέλος Νεογενούς = Πλειόκαινο = 5-2 εκατ. χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ-ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΕΦΑΛI

ΓΕΝΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ-ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΕΦΑΛI ΓΕΝΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ Ο γερμανικός Ποιμενικός Σκύλος είναι μέσου μεγέθους, ελαφρά επιμήκης, δυνατός και μυώδης, με στεγνά οστά και γερή, (σταθερή, καλοδεμένη) συνολική δομή. ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ-ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ Ο Γερμανικός

Διαβάστε περισσότερα

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία.

Ερειστικό Σύστημα. Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Ερειστικό Σύστημα Μια εργασία στο μάθημα της Βιολογίας από της μαθήτριες Γεωργιάδου Ελευθερία και Μηλιάδου Αθανασία. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαρφτζιάν Μαριλένα Περιεχόμενα: Εισαγωγή Οστά Σύσταση του οστίτη

Διαβάστε περισσότερα

Νεοφυτικός αιώνας (περίοδος των Αγγειοσπέρμων)

Νεοφυτικός αιώνας (περίοδος των Αγγειοσπέρμων) Νεοφυτικός αιώνας (περίοδος των Αγγειοσπέρμων) Η κυριαρχία των Αγγειοσπέρμων αρχίζει από το Mέσο Kρητιδικό (πριν 100 εκ. χρόνια) και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Υπάρχουν περίπου 250.000 είδη Αγγειοσπέρμων.

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα

Ανθρώπινος Σκελετός. ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση. ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα Ανθρώπινος Σκελετός ñ Ανθεκτικότητα στην αποικοδόµηση ñ Ιδανική πηγή πληροφοριών: προϊστορικά, ιστορικά, σύγχρονα ñ Σκελετική ανατοµία: γονίδια + περιβάλλον ñ Ποικιλοµορφία: οντογένεση, φύλο, πληθυσµός,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η φυσιολογική εγκυμοσύνη στον άνθρωπο διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες. Η 1 η ημέρα της κύησης είναι η 1 η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (όταν ακόμη δεν έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα

3. Η Προϊστορική Ήπειρος

3. Η Προϊστορική Ήπειρος 3. Η Προϊστορική Ήπειρος Στη συνέχεια η κα Κοτζαμποπούλου μας ξενάγησε στο Α.Μ.Ι. και συγκεκριμένα στην αίθουσα 1 η οποία είναι αφιερωμένη στην Προϊστορική Ήπειρο. 1 3.1 Οι Νεάντερταλ Η Ήπειρος ήταν ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΡΧΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΡΧΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΡΧΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ Κων/νος Μπαταργιάς Αναπληρωτής Καθηγητής Διάλεξη 1 η Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2 2011 Utopia Publishing, All rights reserved 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Η μελέτη της

Διαβάστε περισσότερα

Σωματική ανάπτυξη των παιδιών

Σωματική ανάπτυξη των παιδιών Σωματική ανάπτυξη των παιδιών Περίγραμμα διάλεξης Σωματική ανάπτυξη Εισαγωγικά - Ορισμοί Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της σωματικής ανάπτυξης Νόμοι σωματικής ανάπτυξης Παιδαγωγική αξία γνώσης των νόμων Επιτάχυνση

Διαβάστε περισσότερα

Διαφορές Νεογιλών Μόνιμων Δοντιών

Διαφορές Νεογιλών Μόνιμων Δοντιών Κεφάλαιο 1 Διαφορές Νεογιλών Μόνιμων Δοντιών Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφονται τα εξής: Η μορφολογία των νεογιλών δοντιών. Οι βασικές διαφορές ως προς τη μύλη, τη ρίζα και τον πολφό στα νεογιλά και τα μόνιμα

Διαβάστε περισσότερα

Εκτιμητική ζώων: κεφαλή & τράχηλος

Εκτιμητική ζώων: κεφαλή & τράχηλος Εκτιμητική ζώων: κεφαλή & τράχηλος Εργαστήριο Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας Γ.Π.Α. Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκουσες: Κουτσούλη Παναγιώτα, Xαρισμιάδου Μαρία, Αγιουτάντη

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Θεματική ενότητα 1 : ΕΚΤΡΟΦΗ ΠΡΟΒΑΤΩΝ & ΑΙΓΩΝ Ελληνικές φυλές προβάτων 1/2 ΚΥΡΙΑΡΧΕΣ ΦΥΛΕΣ Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκοντες: Μπιζέλης Ιωσήφ Αντικειμενικοί

Διαβάστε περισσότερα