ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης"

Transcript

1 ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

2 Περιεχόμενα Έλεγχος κανονικότητας P-P Plot και Q-Q Plot Τεστ Κανονικότητας Τεστ Κανονικότητας Διαστήματα Εμπιστοσύνης Τεστ ανεξαρτησίας Βασικές έννοιες θεωρίας ελέγχων υποθέσεων Στατιστική Επαγωγή Διαστήματα Εμπιστοσύνης Έλεγχοι Τ-Test Έλεγχος της μέσης τιμής Παραμετρικό/Μη Παραμετρικό Τεστ Σύγκριση των μέσων τιμών μίας μεταβλητής - Παραμετρικό /Μη Παραμετρικό Τεστ Σύγκριση των μέσων τιμών δύο εξαρτημένων δειγμάτων. Παραμετρικό /Μη Παραμετρικό Τεστ Συντελεστές γραμμικής συσχέτισης Έλεγχος F Ανάλυση διακύμανσης (διασποράς) κατά ένα παράγοντα (One-way Anova) Έλεγχος χ 2 Σύγκριση δύο ποιοτικών μεταβλητών (ανεξάρτητα / εξαρτημένα δείγματα) Διαστήματα Εμπιστοσύνης Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 2

3 Έλεγχος κανονικότητας και διαστήματα εμπιστοσύνης Αναφέρθηκε στο προηγούμενο μάθημα ότι όταν το ιστόγραμμα συχνοτήτων των ποσοτικών μεταβλητών έχει το σχήμα καμπάνας, τότε λέμε ότι τα δεδομένα ακολουθούν την κανονική κατανομή ή κατανέμονται κανονικά. Το ιστόγραμμα όμως δεν είναι ικανό να μας απαντήσει στη ερώτηση αν είναι κανονικά τα δεδομένα ή αν προέρχονται από μία κανονική κατανομή με ένα μέσο και μία διακύμανση. Ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα στην στατιστική είναι η διερεύνηση της πληροφορίας η οποία σχετίζεται με την μορφή της κατανομής από την οποία προέρχεται ένα τυχαίο δείγμα. Οι περισσότεροι έλεγχοι γίνονται με την προϋπόθεση ότι (υπό την Η 0 ) το τυχαίο δείγμα προέρχεται από μια συγκεκριμένη κατανομή. Μια τέτοια περίπτωση είναι τα t-tests που θα εξετάσουμε στη συνέχεια και τα οποία, ιδιαίτερα για μικρά δείγματα, προϋποθέτουν ότι το δείγμα προέρχεται από κανονικής κατανομής πληθυσμό. Εάν το τυχαίο δείγμα δεν προέρχεται από την κατανομή κάτω από την οποία έχει κατασκευασθεί κάποιος έλεγχος τότε προφανώς το αντίστοιχο p-value που λαμβάνεται δεν είναι ακριβές. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 3

4 Έλεγχος κανονικότητας και διαστήματα εμπιστοσύνης Συνεπώς είναι αρκετά χρήσιμη η δυνατότητα να ελέγχουμε αν κάποια δεδομένα προέρχονται από μια συγκεκριμένη κατανομή ή όχι. Έλεγχοι αυτής της μορφής καλούνται «έλεγχοι καλής προσαρμογής» των δεδομένων σε μια συγκεκριμένη κατανομή και έχουν προταθεί αρκετοί. Για τον έλεγχο αν τα δεδομένα ακολουθούν την κανονική κατανομή αρχικά μπορούμε να κατασκευάσουμε δύο γραφήματα με το SPSS, το P-P Plot και το Q-Q Plot (Επιλέγοντας Analyze Descriptive Statistics P-P Plots ή Q-Q Plots). Με αυτά τα γραφήματα ελέγχουμε οπτικά την ύπαρξη κανονικότητας στα δεδομένα. Όσο πιο κοντά στην ευθεία είναι τα σημεία του σχήματος τόσο πιο πολλές είναι οι ενδείξεις ότι τα δεδομένα ακολουθούν την κανονική κατανομή. Το μάτι όμως πάλι μπορεί να πέσει έξω και να ξεγελαστούμε. Για αυτό το λόγο καταφεύγουμε σε τεστ κανονικότητας για να απαντήσουμε στην προηγούμενη ερώτηση. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 4

5 Έλεγχος κανονικότητας και διαστήματα εμπιστοσύνης Ο έλεγχος κανονικότητας υπάγεται σε μία ευρύτερη οικογένεια ελέγχων, τη λεγόμενη «έλεγχοι υποθέσεων». Όταν ακούμε για ελέγχους υποθέσεων μας έρχονται πολλά πράγματα στο μυαλό. Κάποια από αυτά είναι η μηδενική υπόθεση (Null Hypothesis ή H 0 ), η εναλλακτική υπόθεση (Alternative Hypothesis ή H 1 ), το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας (α) και το παρατηρηθέν επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας (p-value ή Significance). Οι υποθέσεις αυτές είναι της ακόλουθης μορφής: Η 0 : Η κατανομή των δεδομένων δε διαφέρει από την κανονική κατανομή Η 1 : Η κατανομή των δεδομένων διαφέρει από την κανονική κατανομή Για τη διεξαγωγή των ελέγχων υποθέσεων χρησιμοποιούνται κάποιοι μαθηματικοί τύποι, που καλούνται ελεγχοσυναρτήσεις. Με βάση το αποτέλεσμα τους οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι η μηδενική υπόθεση απορρίπτεται ή όχι. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 5

6 Έλεγχος κανονικότητας και διαστήματα εμπιστοσύνης Η μηδενική υπόθεση στην συγκεκριμένη περίπτωση την οποία θέλουμε να ελέγξουμε είναι ότι τα δεδομένα ακολουθούν την κανονική ή ότι προέρχονται από ένα πληθυσμό που ακολουθεί την κανονική κατανομή. Η εναλλακτική είναι ότι τα δεδομένα δεν ακολουθούν την κανονική κατανομή. Το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίζεται συνήθως ίσο με 0,05 ή 5%. Το παρατηρηθέν επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίζεται ως η πιθανότητα η τιμή του ελέγχου (ελεγχοσυνάρτησης) να πάρει μία τιμή τόσο ακραία ή περισσότερο ακραία από αυτή που πήρε στο συγκεκριμένο δείγμα κάτω από τη μηδενική υπόθεση. Αν η p-value είναι μικρότερη του 0,05, τότε λέμε ότι η μηδενική υπόθεση απορρίπτεται. Αν η p-value είναι μεγαλύτερη ή ίση του 0,05, τότε λέμε ότι η μηδενική υπόθεση δεν απορρίπτεται. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 6

7 Έλεγχος κανονικότητας και διαστήματα εμπιστοσύνης Για τους ελέγχους καλής προσαρμογής αρχικά θα εξετάσουμε: κάποιους «εμπειρικούς» ελέγχους οι οποίοι γίνονται μέσω κάποιων γραφημάτων (P-P και Q-Q plots) έτσι ώστε να πάρουμε μια πρώτη εποπτική εικόνα για τα δεδομένα (τα γραφήματα αυτά δεν οδηγούν με σχετική «ασφάλεια» σε κάποια απόφαση) ενώ στη συνέχεια θα περάσουμε στους πιο σημαντικούς ελέγχους καλής προσαρμογής: το χι-τετράγωνο τεστ καλής προσαρμογής και το Kolmogorv- Smirnov τεστ. Τέλος, ένα ενδιαφέρον παρεμφερές πρόβλημα αφορά δύο δείγματα και τον έλεγχο της υπόθεσης ότι τα δείγματα αυτά προέρχονται από τον ίδιο πληθυσμό (δηλαδή από την ίδια κατανομή). Για τον έλεγχο αυτό θα παρουσιαστούν τρία μη παραμετρικά τεστ: το Kolmogorov- Smirnov για δυο δείγματα, το το Wald-Wolfowitz τέστ των ροών και το Mann-Whitney U τέστ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 7

8 P-P Plot και Q-Q Plot Τα P-P Plot και Q-Q plot (probability-probability plot και Quantile-Quantile plot) είναι δύο γραφήματα τα οποία μας βοηθούν να ελέγξουμε αν κάποια δεδομένα προέρχονται από κάποια συγκεκριμένη κατανομή (π.χ. κανονική). Και στα δύο γραφήματα, αν τα σημεία που εμφανίζονται βρίσκονται «κοντά» στη διαγώνιο (και «τυχαία» γύρω από αυτήν) τότε μπορεί να θεωρηθεί ότι τα δεδομένα προέρχονται από μία κατανομή (π.χ. κανονική) ο έλεγχος μέσω των παραπάνω γραφημάτων δεν μπορεί να είναι αξιόπιστος διότι δεν βασίζεται σε κάποιο στατιστικό κριτήριο που μας οδηγεί σε σωστή απόφαση π.χ. στο 1 a % των περιπτώσεων. Συνήθως γίνεται για να πάρουμε μια πρώτη εποπτική εικόνα και για να δούμε αν υπάρχουν κάποιες έκτροπες, σε σχέση με τις αναμενόμενες υπό την F 0, παρατηρήσεις. Είναι προφανές ότι, εκτός της κανονικής, μπορούμε γραφικά να ελέγξουμε την καλή προσαρμογή των δεδομένων και σε άλλες κατανομές (αλλάζουμε την Test distribution).. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 8

9 Παράδειγμα P-P Plot Να ελεγχθεί γραφικά (μέσω P-P plot ή Q-Q plot) αν οι παρατηρήσεις του δείκτη χοληστερίνης (μεταβλητή chol) προέρχονται από την κανονική κατανομή (αρχείο test1) Στο SPSS από το μενού analyze/descriptive statistics επιλέγουμε P-P plot Για μέτρια ή μεγάλα δείγματα δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά οποιαδήποτε proportion estimation formula και αν επιλέξουμε για μικρά όμως δείγματα καλύτερα να επιλέξουμε την Van der Waerden s κάποιοι άλλοι ερευνητές παραθέτοντας κάποια δικαιολόγηση έχουν προτείνει την (Blom s) ή κάποια άλλη Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 9

10 Αποτελέσματα P-P Plot Φαίνεται ότι τα 60 σημεία του επιπέδου δεν «απέχουν» πολύ από την διαγώνιο, ούτε φαίνονται κάποιες «έκτροπες» παρατηρήσεις. Επομένως, τουλάχιστον γραφικά, δεν φαίνεται να υπάρχει επαρκής λόγος ώστε να μην θεωρήσουμε τα δεδομένα ως κανονικά (για να είμαστε πιο ακριβείς θα πρέπει να προχωρήσουμε και σε έλεγχο με δεδομένο ε.σ. a, π.χ. χ 2 ή K-S που θα εξετάσουμε παρακάτω). Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι αν υπήρχαν κάποιες έκτροπες παρατηρήσεις (παρατηρήσεις αρκετά «απομακρυσμένες» από την διαγώνιο) τότε θα έπρεπε αυτές να επανεξεταστούν λεπτομερέστερα ώστε να βεβαιωθούμε ότι δεν ισχύουν κάποιες ειδικές συνθήκες για αυτές ή ότι δεν έχουν περαστεί λάθος στο SPSS. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 10

11 Παράδειγμα P-P Plot Να ελεγχθεί γραφικά (μέσω Q-Q plot) αν οι παρατηρήσεις του δείκτη χοληστερίνης (μεταβλητή chol) προέρχονται από την κανονική κατανομή (αρχείο test1). Στο SPSS από το μενού analyze/descriptive statistics επιλέγουμε Q-Q Αυτό το εμπειρικό τεστ είναι ισοδύναμο με το προηγούμενο και επομένως τα αποτελέσματα είναι τα ίδια. Και εδώ φαίνεται ότι όλα τα σημεία του επιπέδου δεν «απέχουν» πολύ από την διαγώνιο και επομένως δεν υπάρχει επαρκής λόγος ώστε απορρίψουμε ότι τα δεδομένα είναι κανονικά. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 11

12 Τεστ Κανονικότητας Για να ελέγξουμε αν η κατανομή μιας μεταβλητής είναι συμβατή µε την κανονική εφαρμόζουμε το test Kolmogorov-Smirnov. H 0 (Μηδενική υπόθεση): Η υπό έλεγχο κατανομή, δε διαφέρει από την κανονική κατανομή έναντι της H 1 (Εναλλακτικής υπόθεσης): Η υπό έλεγχο κατανομή διαφέρει από την κανονική κατανομή. Για την εκτέλεση του τεστ κανονικότητας με το SPSS : πατάμε Analyze Non parametric tests One sample K-S Βάζουμε στο test variable list τις μεταβλητές που θέλουμε να ελέγξουμε την κανονικότητα τους, Τσεκάρουμε Normal και ΟΚ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 12

13 Τεστ Κανονικότητας - Αποτελέσματα One-Sample Kolmogorov-Smirnov Test chol N 60 Normal Parameters a Mean 240,0833 Std. Deviation 48,72729 Most Extreme Differences Absolute,099 Positive,083 Negative -,099 Kolmogorov-Smirnov Z,770 Asymp. Sig. (2-tailed),593 a. Test distribution is Normal. Η υπόθεση την οποία θέλουμε να ελέγξουμε είναι ότι οι μεταβλητές ακολουθούν την κανονική κατανομή. Από ότι φαίνεται για δεν έχουμε εκλιπούσες τιμές. Εμφανίζονται επίσης ο μέσος και η τυπική απόκλιση για κάθε μεταβλητή. Για τον έλεγχο της κανονικότητας μας ενδιαφέρουν η τιμή της Asymp. Sig. (2-tailed). Το τεστ των Kolmogorov-Smirnov είναι ένα απλά μία τιμή p-value που υπολογίζεται με μία ελαχιστοσυνάρτηση. Παρατηρούμε ότι η τιμή p-value είναι 0,593 και όπως αναφέραμε προηγουμένως αν η p-value είναι μεγαλύτερη από το 0,05, τότε δεν απορρίπτουμε την υπόθεση της κανονικότητας των δεδομένων. Άρα η υπόθεση ότι οι μετρήσεις που αφορούν την μέτρηση της χοληστερίνης κατανέμονται κανονικά δεν απορρίπτεται σε επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας α=0,05 ή α=5%. Ειδάλλως, μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές οι μετρήσεις ακολουθούν την κανονική κατανομή. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 13

14 Τεστ Κανονικότητας Διαστήματα Εμπιστοσύνης Στην προσπάθεια να εκτιμήσουμε την πραγματική τιμή του μέσου, χρησιμοποιούμε το μέσο ενός δείγματος. Στη συνέχεια κατασκευάζουμε ένα 95% διάστημα εμπιστοσύνης με βάση ένα μαθηματικό τύπο, ο οποίος είναι στην ουσία 2 τυπικά σφάλματα αριστερά και δεξιά της τιμής του μέσου που βρήκαμε για το δείγμα. Αν επαναλάβουμε τη δειγματοληψία ν φορές θα εκτιμήσουμε ν διαφορετικούς μέσους και προφανώς ν διαφορετικά (πολλά θα είναι αλληλοεπικαλυπτόμενα) διαστήματα εμπιστοσύνης. Αυτό που θέλουμε είναι ότι στο 95% των ν περιπτώσεων τα διαστήματα εμπιστοσύνης που υπολογίσαμε θα έχουν περικλείσει, ή πιάσει, ή χτυπήσει την τιμή του πραγματικού μέσου. Επομένως, αν για παράδειγμα παίρναμε κάθε φορά 100 δείγματα από έναν πληθυσμό και κατασκευάζαμε 100 διαστήματα εμπιστοσύνης για τη μέση τιμή μίας μεταβλητής και επαναλαμβάναμε τη διαδικασία άπειρες τιμές, κατά μέσο όρο στο 95% των περιπτώσεων θα είχαμε φτιάξει διαστήματα εμπιστοσύνης που θα είχαν πιάσει τον πραγματικό μέσο του πληθυσμού. Το 95% θα το ονομάζουμε βαθμό ή επίπεδο εμπιστοσύνης. Το υπόλοιπο 5% είναι αυτό που έχουμε ήδη ορίσει επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 14

15 Τεστ Κανονικότητας Διαστήματα Εμπιστοσύνης Για να κατασκευάσουμε ένα 95% διάστημα εμπιστοσύνης για τη μέση τιμή μίας μεταβλητής εργαζόμαστε ως εξής: πατάμε Analyze Descriptive Statistics Explore Από την επιλογή Plots μπορούμε να επιλέξουμε αν θέλουμε να εμφανιστεί ένα ιστόγραμμα των ή της μεταβλητής που θα περάσουμε στο άνω λευκό κουτάκι (Dependent List:) ακόμη και ένα τεστ κανονικότητας. Από την επιλογή Statistics μπορούμε να επιλέξουμε διάφορα περιγραφικά στατιστικά καθώς και το διάστημα εμπιστοσύνης Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 15

16 Τεστ Κανονικότητας Διαστήματα Εμπιστοσύνης Descriptives Statistic Std. Error Mean 240,0833 6, % Confidence Interval Lower Bound 227,4957 for Mean Upper Bound 252,6709 5% Trimmed Mean 238,3889 Median 233,0000 Variance 2374,349 Std. Deviation 48,72729 Minimum 161,00 Maximum 355,00 Range 194,00 Interquartile Range 84,25 Skewness,363,309 Kurtosis -,539,608 Ο πίνακας περιέχει τα περιγραφικά μέτρα στα οποία έχουμε ήδη αναφερθεί μαζί με λίγα ακόμα για τα οποία δεν έχουμε μιλήσει. Η μεταβλητή επιλέχθηκε τυχαία. Η πρώτη γραμμή του πίνακα περιέχει τη μέση τιμή για τις τιμές αυτής της μεταβλητής. Οι επόμενες δύο τιμές είναι το κάτω και το άνω άκρο του 95% διαστήματος εμπιστοσύνης για τον πραγματικό μέσο του πληθυσμού. Η επόμενη γραμμή είναι ο μέσος των τιμών της μεταβλητής από την οποία έχουμε αφαιρέσει το 5% των μεγαλύτερων και μικρότερων τιμών. Το Interquartile range (ενδοτεταρτημοριακό εύρος) είναι η διαφορά μεταξύ τρίτου και πρώτου τεταρτημόριου. Σε αυτό το εύρος βρίσκεται το 50% των κεντρικών παρατηρήσεων της μεταβλητής. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 16

17 Τεστ Κανονικότητας Διαστήματα Εμπιστοσύνης Tests of Normality Kolmogorov-Smirnov a Shapiro-Wilk chol Statistic df Sig. Statistic df Sig.,099 60,200 *,966 60,091 a. Lilliefors Significance Correction *. This is a lower bound of the true significance. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 17

18 Έλεγχος ανεξαρτησίας Ένας άλλος χρήσιμος έλεγχος είναι ο έλεγχος που βασίζεται στα λεγόμενα runs, δηλαδή τις μεταβολές προσήμου της σειράς. Ο έλεγχος είναι διαθέσιμος στο μενού Analyze Non parametric tests Runs. Για να ελέγξουμε τις τιμές της χολυστερίνης για τυχαιότητα χρησιμοποιούμε τις επιλογές αυτές και έχουμε την ακόλουθη οθόνη. Runs Test chol Test Value a 240,0833 Cases < Test Value 33 Cases >= Test Value 27 Total Cases 60 Number of Runs 4 Z -7,025 Asymp. Sig. (2-tailed),000 a. Mean Ο έλεγχος αυτός είναι έλεγχος Z. Η τιμή της στατιστικής είναι 7,025 και έχει πιθανότητα 0,000. Αυτό σημαίνει ότι σε επίπεδο σημαντικότητας 5% (αλλά και 1%) μπορούμε να απορρίψουμε την υπόθεση ότι η σειρά είναι τυχαία. Και αυτό μπορούμε να το δούμε και στα δεδομένα τα οποία είναι ταξινομξμένα κατά αύξουσα σειρά. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 18

19 Ξέρω στατιστική σημαίνει ότι γνωρίζω.. ποιο στατιστικό είναι κατάλληλο για κάθε ερευνητική ερώτηση, πώς να υπολογίσω το στατιστικό αυτό και πώς να το ερμηνεύσω H επιλογή του κατάλληλου στατιστικού είναι ένα από τα σημαντικότερα βήματα στην διαδικασία της εκπαιδευτικής έρευνας και της στατιστικής ανάλυσης Για την επιλογή του κατάλληλου στατιστικού χρησιμοποιούμε δύο γενικά κριτήρια: Το λόγο (σκοπό) για τον οποίο χρειαζόμαστε το στατιστικό η περιγραφή μεταβλητών ή σχέσεων μεταξύ μεταβλητών, με τα οποία ασχολείται η Περιγραφική Στατιστική και η γενίκευση από το δείγμα στον πληθυσμό, με την οποία ασχολείται η επαγωγική Την κλίμακα (επίπεδο) μέτρησης των μεταβλητών Ονομαστική, Τακτική, Ισοδιαστημική, Αναλογική Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 19

20 Στατιστική Επαγωγή Ο απώτερος σκοπός της στατιστικής ανάλυσης είναι να μας βοηθήσει να περιγράψομε τον πληθυσμό. Όταν όμως τα μόνα διαθέσιμα στοιχεία είναι από ένα δείγμα, ο πληθυσμός δεν μπορεί να περιγραφεί άμεσα. Αυτό που μπορούμε να κάνομε σε τέτοιες περιπτώσεις είναι να υπολογίσομε τα στατιστικά του δείγματος (περιγραφικά ή εξηγητικά) και από αυτά δι' επαγωγής να βγάλομε συμπεράσματα για τον πληθυσμό ή να προσεγγίσομε τις παραμέτρους του. Τα στατιστικά και οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για να κάνομε γενικεύσεις από το δείγμα στον πληθυσμό λέγονται Επαγωγικά Στατιστικά. Οι επαγωγές που ενδιαφέρουν τους ερευνητές στις κοινωνικές επιστήμες και την εκπαίδευση είναι δύο ειδών. Τα Διαστήματα Εμπιστοσύνης (Confidence Intervals) και Ο Έλεγχος Υποθέσεων (Hypothesis Testing) Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 20

21 Τα Διαστήματα Εμπιστοσύνης Έχουμε τα παρακάτω ερωτήματα: Ποιο είναι το εκπαιδευτικό επίπεδο των Ελλήνων; Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στην επίδοση τους στα μαθήματα; Ποια είναι η σχέση μεταξύ του κοινωνικοοικονομικού επιπέδου της οικογένειας και της επίδοσης των μαθητών; Η λογική των διαστημάτων εμπιστοσύνης είναι αρκετά απλή: βασισμένοι στα στατιστικά του δείγματος και στη θεωρία των πιθανοτήτων φτιάχνομε διαστήματα τιμών μέσα στα οποία θα πέφτουν οι αντίστοιχες παράμετροι με κάποια δεδομένη πιθανότητα (συνήθως 95%). Αυτή την πιθανότητα ονομάζομε «εμπιστοσύνη» (confidence). Για παράδειγμα, αν στο δείγμα μιας δημοσκόπησης 32% των ερωτηθέντων έχει απαντήσει ότι σκοπεύει να ψηφίσει ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές, μπορούμε να πούμε ότι με πιθανότητα 95% το ποσοστό του πληθυσμού που σκοπεύει να ψηφίσει ΠΑΣΟΚ είναι 32% ± 3% ή 29-35%. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 21

22 Ο έλεγχος υποθέσεων Έχουμε τα παρακάτω ερωτήματα: Είναι το εκπαιδευτικό επίπεδο των Ελλήνων (δηλ. ο μέσος όρος) διαφορετικό από το μέσο όρο των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Υπάρχει καμιά διαφορά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στην επίδοση τους στα γλωσσικά μαθήματα; Υπάρχει καμιά διαφορά στη μαθητική επίδοση στο δημοτικό μεταξύ αυτών που ζουν στις διάφορες γεωγραφικές περιοχές της χώρας; Οιυποθέσεις : Το εκπαιδευτικό επίπεδο των Ελλήνων δεν είναι διαφορετικό από το μέσο όρο των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν υπάρχει καμιά διαφορά μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στην επίδοση τους στα γλωσσικά μαθήματα. Δεν υπάρχει καμιά διαφορά στη μαθητική επίδοση στο δημοτικό μεταξύ αυτών που ζουν στις διάφορες γεωγραφικές περιοχές της χώρας. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 22

23 Ο έλεγχος υποθέσεων Oι έλεγχοι υποθέσεων προσπαθούν να απαντήσουν σε ερωτήσεις του τύπου «υπάρχει διαφορά;», «υπάρχει σχέση;», «υπάρχει επίδραση;» κ.τ.λ.. Όλοι οι έλεγχοι ακολουθούν περίπου την ίδια διαδικασία και λογική. Όλοι αρχίζουν με μιαν υπόθεση, ότι στον πληθυσμό δεν υπάρχει σχέση, διαφορά, επίδραση κ.τ.λ.. Η υπόθεση αυτή είναι γνωστή ως μηδενική υπόθεση, γιατί συνήθως υποθέτομε ότι οι σχέσεις, οι διαφορές και επιδράσεις είναι μηδενικές. Για να ελέγξομε τις υποθέσεις αυτές, συλλέγομε δεδομένα από ένα δείγμα πιθανοτήτων και υπολογίζομε τη διαφορά, σχέση επίδραση κ.τ.λ.. Αν στο δείγμα βρούμε ότι μας υπάρχει διαφορά, επίδραση ή σχέση (και συνήθως κάτι υπάρχει), δύο τινα μπορεί να συμβαίνουν: Είτε ισχύει η μηδενική μας υπόθεση και βρήκαμε τη διαφορά κατά τύχη (κατά σύμπτωση, κατά λάθος), Είτε δεν τη βρήκαμε κατά τύχη και άρα δεν ισχύει η μηδενική μας υπόθεση. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 23

24 Ο έλεγχος υποθέσεων Για να αποφανθούμε περί του τι ισχύει εξετάζομε την πιθανότητα να έχομε βρει τη διαφορά αυτή κατά τύχη. Υπολογίζομε, δηλαδή, την πιθανότητα να προέρχεται το δείγμα από έναν πληθυσμό όπου ισχύει η μηδενική υπόθεση (η πιθανότητα αυτή συμβολίζεται με ένα p). Αν η πιθανότητα αυτή είναι μικρή, συμπεραίνομε ότι το δείγμα μας δεν προέρχεται από τέτοιο πληθυσμό, αλλά από έναν άλλο, στον οποίο δεν ισχύει η μηδενική υπόθεση. Αν, με άλλα λόγια, με βάση τα δεδομένα, η μηδενική υπόθεση φαντάζει απίθανη, την απορρίπτομε και συμπεραίνομε ότι υπάρχει σχέση, διαφορά ή επίδραση στον πληθυσμό. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 24

25 Ο έλεγχος υποθέσεων Για να αποφασίσομε αν απορρίπτεται η μηδενική υπόθεση πρέπει : να γνωρίζομε πώς να υπολογίσομε το p (την πιθανότητα να έχομε βρει κάτι κατά λάθος) και να αποφασίσομε πότε θα λέμε η πιθανότητα αυτή είναι πολύ μικρή (ώστε να λέμε ότι αυτό που βρήκαμε δεν είναι κατά λάθος και άρα δεν ισχύει η μηδενική υπόθεση). Το πρώτο θα το δούμε παρακάτω για διάφορες περιπτώσεις. Το δεύτερο καθορίζεται a priori, μάλλον «αυθαίρετα», και είναι γνωστό ως επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας (συμβολίζεται με ένα α - άλφα). Η λογική τελειώνει κάπως έτσι: Αν p α απορρίπτομε τη μηδενική υπόθεση και αποφαινόμαστε ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά. Αν p > α αποτυγχάνομε να απορρίψομε τη μηδενική υπόθεση και αποφαινόμαστε ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 25

26 Ο έλεγχος υποθέσεων Απορρίπτουμε την Η 0 όταν p τιμή < α. Για να είμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε πόσο αξιόπιστη είναι η p-τιμή που θα βρούμε, πρώτα πρέπει να ελέγξουμε αν ο πληθυσμός μας είναι κανονικός. Σε περίπτωση που δεν είναι, θα πρέπει να αξιολογήσουμε αν απέχει πολύ ή όχι. Επίσης, θα λάβουμε υπ όψιν και το μέγεθος του δείγματος. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 26

27 Ο έλεγχος υποθέσεων Γενικά, τις πιθανότητες p μπορούμε να τις βρούμε, αν γνωρίζομε: Τη δειγματoληπτική κατανομή (sampling distribution) ενός στατιστικού (ενός οποιουδήποτε στατιστικού, και τις πιθανότητες που αντιστοιχούν στις διάφορες τιμές αυτής της κατανομής. Κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, οι πληροφορίες αυτές υπάρχουν σε πίνακες για τα περισσότερα στατιστικά. Η κατανομή και ο πίνακας που χρησιμοποιούμε εξαρτάται από το στατιστικό που θέλομε να ελέγξομε. Έτσι, χρησιμοποιούμε άλλη κατανομή (και άλλο πίνακα) όταν θέλομε να ελέγξομε τη διαφορά μεταξύ πολλών μέσων όρων και άλλη όταν θέλομε να ελέγξομε το συντελεστή παλινδρόμησης. Τα κυριότερα στατιστικά που χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση και τις κοινωνικές επιστήμες ακολουθούν, εκτός από την κανονική (z), και τις παρακάτω κατανομές: Κατανομή t (t Distribution) Κατανομή F (F Distribution) Κατανομή χ 2 (CHI SQUARE Distribution ) Από την κατανομή που ακολουθούν τα διάφορα στατιστικά, παίρνουν την ονομασία τους και οι έλεγχοι στατιστικής σημαντικότητας που χρησιμοποιούνται για τα στατιστικά αυτά. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 27

28 Έλεγχος της μέσης τιμής Παραμετρικό Τεστ Έλεγχος της μέσης τιμής μίας ποσοτικής μεταβλητής (έλεγχος µ=µ 0 ) Πολλές φορές θέλουμε να ελέγξουμε, αν η μέση τιμή μίας μεταβλητής είναι (στατιστικά) ίση µε έναν συγκεκριμένο αριθμό. Για παράδειγμα, αν ο μέσος όρος του ύψους ενός τυχαίου δείγματος 60 ανδρών μ είναι ίσος με μ 0 =174 εκατοστά (test2) Η 0 : Μηδενική υπόθεση µ=µ 0 έναντι της Η α : Εναλλακτικής υπόθεσης µ µ 0 Η κατάλληλη δοκιμασία σε αυτή την περίπτωση είναι το One sample t-test, όταν ισχύει η προϋπόθεση της κανονικότητας της μεταβλητής µας. SPSS: Analyze Compare Means One sample t test και δηλώνουμε την τιμή ελέγχου µ 0 (test value). Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 28

29 Αποτελέσματα One-Sample Statistics N Mean Std. Deviation Std. Error Mean ypsos ,6683 3,01749,38956 One-Sample Test Ο πρώτος πίνακας περιέχει την τιμή του μέσου, της τυπικής απόκλισης, της τυπικής απόκλισης του μέσου (τυπικό σφάλμα του μέσου) και το μέγεθος του δείγματος Test Value = % Confidence Interval of the Difference t df Sig. (2-tailed) Mean Difference Lower Upper ypsos 1,716 59,091, ,1112 1,4478 Η πρώτη στήλη του πίνακα περιέχει την ονομασία της μεταβλητής, Η δεύτερη στήλη περιέχει την τιμή του t (1,716) τεστ για αυτή τη μεταβλητή, η οποία χρησιμοποιήθηκε για να υπολογιστεί η p-value (0,091) (Sig. (2-tailed)). Η στήλη δίπλα από την p-value περιέχει τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή της μηδενικής υπόθεσης (174) και στη μέση τιμή της μεταβλητής. Οι επόμενες δύο στήλες περιέχουν ένα 95% διάστημα εμπιστοσύνης για αυτή τη διαφορά. Το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας είναι ίσο με 0,091. Εφόσον είναι μεγαλύτερο του 0,05, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούμε να απορρίψουμε τη μηδενική υπόθεση ότι ο πραγματικός μέσος είναι ίσος με 174. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 29

30 Σταδιακή ανάλυση Ερευνητικό ερώτημα: «Ο μέσος όρος του ύψους ενός δείγματος 60 ανδρών διαφέρει από 174 εκατοστά (μ 0)» ΒΗΜΑ 1 ο : Γράφουμε τη μηδενική υπόθεση, η οποία είναι αντίθετη με το ερευνητικό ερώτημα: Η 0 : μ = μ 0 ή Η 0 : μ - μ 0 =0 Όπου μ, ο μέσος όρος του δείγματος και μ 0 ο αριθμός που θέλουμε να ερευνήσουμε αν διαφέρει από τον μέσο όρο. ΒΗΜΑ 2 ο : Γράφουμε την εναλλακτική υπόθεση, η οποία είναι αντίθετη με τη μηδενική και περίπου ίδια με το ερευνητικό ερώτημα: Η a : μ μ 0 ή Η a : μ - μ 0 0 ΒΗΜΑ 3ο: Ορίζουμε το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας (α): α = 0,05 ΒΗΜΑ 4 ο : Βρίσκουμε την πιθανότητα (p) να είναι ο μέσος του δείγματος να είναι διαφορετικός από την ελεγχόμενη τιμή, «κατά λάθος» ΒΗΜΑ 5 ο : Συγκρίνομε την πιθανότητα p με το α. Αν p > α αποτυγχάνομε να απορρίψομε τη μηδενική υπόθεση και συμπεραίνομε ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ του μέσου όρου και της συγκρινόμενης τιμής Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 30

31 Έλεγχος της μέσης τιμής - Μη παραμετρικό Τεστ Το αντίστοιχο μη παραμετρικό τεστ καλείται έλεγχος των προσημασμένων τάξεων μεγέθους του Wilcoxon για τη διάμεσο ενός πληθυσμού. Επειδή βασίζεται στις τάξεις μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι στις παρατηρήσεις αυτές κάθε αυτές δε χρειάζεται καμία προϋπόθεση ως προς την κατανομή των παρατηρήσεων. Αυτό ισχύει για όλα τα μη παραμετρικά τεστ που θα δούμε. Ο έλεγχος όμως εδώ βασίζεται στη διάμεσο και όχι στο μέσο του δείγματος. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι αυτού του είδους τα τεστ είναι χαμηλότερης αξιοπιστίας σε σύγκριση με τα παραμετρικά. Απεναντίας, σε πολλές περιπτώσεις είναι πιο ισχυρά. Γενικά όμως η ισχύς τους πλησιάζει πάρα πολύ των ισχύ των κλασικών παραμετρικών τεστ. Αυτός είναι και ο λόγος που η μόνη προϋπόθεση που χρειάζεται είναι η συμμετρία της κατανομής. Ένα πλεονέκτημα όμως των μη παραμετρικών ελέγχων που θα εξεταστούν είναι ότι εφαρμόζονται και στις περιπτώσεις που οι μεταβλητές είναι ποιοτικές διατεταγμένης κλίμακας (καλό, καλύτερο, πολύ καλό). Σε αυτήν την περίπτωση οι μέθοδοι ελέγχων υποθέσεων που θα δούμε είναι από τις πιο ισχυρές μεθόδους που υπάρχουν Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 31

32 Έλεγχος της μέσης τιμής - Μη παραμετρικό Τεστ Ο έλεγχος όμως αυτός δεν προσφέρεται από το SPSS μέσω του μενού επιλογών, για αυτό θα πρέπει να γίνει μία διεργασία πρώτα. Η διεργασία έχει ως εξής: θα περάσουμε σε μία νέα στήλη την τιμή την οποία θέλουμε να ελέγξουμε τόσες φορές, όσες και οι παρατηρήσεις της μεταβλητής στην οποία θέλουμε να κάνουμε τον έλεγχο υπόθεσης. Επομένως θέλοντας να ελέγξουμε με ένα μη παραμετρικό τεστ αν ο μέσος όρος του ύψους ενός τυχαίου δείγματος 60 ανδρών μ είναι ίσος με μ 0 =174 εκατοστά στο αρχείο test2 θα προσθέσουμε μια νέα μεταβλητή (π.χ. Diam) που θα περιέχει την τιμή 174, 60 φορές, όσες δηλαδή είναι και οι παρατηρήσεις του δείγματος υπό εξέταση Επιλέγουμε από το μενού εντολών τα εξής: Analyze Nonparamteric Tests 2 Related Samples Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 32

33 Αποτελέσματα Η επιλογή Options μας επιτρέπει να εμφανίσουμε και κάποια περιγραφικά μέτρα. Η μία μεταβλητή θα είναι η στήλη της οποίας τη διάμεσο ελέγχουμε και η άλλη μεταβλητή η στήλη με την τιμή την οποία ελέγχουμε (174 για το παράδειγμα) Από τα αποτελέσματα του ελέγχου μας ενδιαφέρει Test Statistics b diam - ypsos Z -1,684 a Asymp. Sig. (2-tailed),092 a. Based on positive ranks. b. Wilcoxon Signed Ranks Test κυρίως η γραμμή της Asymp. Sig. (2-tailed). Η τιμή p-value που υπολογίζεται μέσω του τεστ είναι 0,092. Αφού είναι μεγαλύτερη του 0,05, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούμε να απορρίψουμε την μηδενική υπόθεση. Δηλαδή η διάμεσος του δείγματος δεν διαφέρει στατιστικά σημαντικά από την τιμή που ελέγξαμε (174). Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 33

34 Σύγκριση των μέσων τιμών μίας μεταβλητής Παραμετρικό Τεστ Σύγκριση των μέσων τιμών μίας μεταβλητής σε δύο ανεξάρτητα δείγματα (έλεγχος µ 1 =µ 2 ) Πολλές φορές θέλουμε να ελέγξουμε, αν η μέση τιμή μιας ποσοτικής μεταβλητής διαφέρει σε δύο ανεξάρτητα δείγματα. Για παράδειγμα, αν το μέσο ύψος του δείγματος των 60 ανδρών (test2) του προηγούμενου παραδείγματος διαφέρει από το μέσο ύψος ενός νέου δείγματος 40 γυναικών (test 3). Μηδενική υπόθεση: µ 1 =µ 2 έναντι της Εναλλακτικής υπόθεσης: µ 1 µ 2 Η κατάλληλη δοκιμασία σε αυτή την περίπτωση είναι το Independent Samples t-test, αρκεί να ισχύουν οι προϋποθέσεις: Α) και οι δυο να κατανέμονται κανονικά Β) οι διασπορές τους να µην απέχουν πολύ. Αν οι προϋποθέσεις αυτές δεν ισχύουν, τότε ανατρέχουμε σε µη παραμετρικό τεστ. SPSS: Analyze Compare Means Independent Samples t-test και δηλώνουμε την μεταβλητή που ξεχωρίζει τα δύο ανεξάρτητα δείγματα (grouping variable) Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 34

35 Διαδικασία Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 35

36 Αποτελέσματα Group Statistics sex N Mean Std. Deviation Std. Error Mean ypsos man ,6683 3,01749,38956 woman ,3200 3,38179,53471 Ο πρώτος πίνακας περιέχει κάποια περιγραφικά μέτρα για τα δύο δείγματα. Ο δεύτερος πίνακας είναι αυτός που μας ενδιαφέρει. Το t τεστ έχει δύο κατευθύνσεις. Η μία κατεύθυνση είναι αυτή που δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι διακυμάνσεις των δύο δειγμάτων είναι περίπου ίσες και αυτή που μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι ίσες. Independent Samples Test Levene's Test for Equality of Variances t-test for Equality of Means ypsos Equal variances assumed Equal variances not assumed F Sig. t df Sig. (2- tailed) Mean Difference Std. Error Difference 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper,320,573-2,555 98,012-1,65167, , , ,497 77,041,015-1,65167, , ,33434 Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 36

37 Αποτελέσματα ypsos Equal variances assumed Equal variances not assumed Levene's Test for Equality of Variances Independent Samples Test F Sig. t df Sig. (2- tailed) t-test for Equality of Means Mean Difference Std. Error Difference 95% Confidence Interval of the Difference Lower Upper,320,573-2,555 98,012-1,65167, , , ,497 77,041,015-1,65167, , ,33434 Το τεστ του Levene ελέγχει την υπόθεση της ισότητας των δύο διακυμάνσεων και υπολογίζει μία p-value. Αν η p-value είναι μικρότερη του 0,05, απορρίπτεται η υπόθεση της ισότητας των διακυμάνσεων. Στην αντίθετη περίπτωση δεν απορρίπτεται. Επομένως, ανάλογα με την p-value (Sig.) του τεστ του Levene, κοιτάζουμε την πρώτη ή τη δεύτερη γραμμή αποτελεσμάτων. Στην προκειμένη περίπτωση η p-value είναι μεγαλύτερη του 0,05, άρα μπορούμε να υποθέσουμε ισότητα των δύο διακυμάνσεων. Επομένως θα κοιτάξω τη πρώτη γραμμή αποτελεσμάτων του πίνακα. Συνεχίζουμε λοιπόν με την πρώτη γραμμή της ανάλυσης που αφορά equal variances και έχουμε σύμφωνα με το p-value την απόρριψη της Η 0 : μ1 μ2 = 0 σε ε.σ. a = 0,05 (0,012 < 0,05). Δηλαδή φαίνεται ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά στα μέσα ύψη των δυο πληθυσμών. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 37

38 Σταδιακή ανάλυση Ερευνητικό ερώτημα: «Υπάρχει διαφορά στο ύψος μεταξύ των ανδρών και των γυναικών του δείγματος» ΒΗΜΑ 1 ο : Γράφουμε τη μηδενική υπόθεση, η οποία είναι αντίθετη με το ερευνητικό ερώτημα: Η 0 : μ α = μ γ ή Η 0 : μ α - μ γ =0 Όπου μ α, ο μέσος όρος του ύψους των ανδρών και μ γ ο μέσος όρος του ύψους των γυναικών ΒΗΜΑ 2 ο : Γράφουμε την εναλλακτική υπόθεση, η οποία είναι αντίθετη με τη μηδενική και περίπου ίδια με το ερευνητικό ερώτημα: Η a : μ α μ γ ή Η a : μ α - μ γ 0 ΒΗΜΑ 3ο: Ορίζουμε το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας (α): α = 0,05 ΒΗΜΑ 4 ο : Βρίσκουμε την πιθανότητα (p) να είναι ο μέσος του δείγματος να είναι διαφορετικός από την ελεγχόμενη τιμή, «κατά λάθος» ΒΗΜΑ 5 ο : Συγκρίνομε την πιθανότητα p με το α. Αν p > α αποτυγχάνομε να απορρίψομε τη μηδενική υπόθεση και συμπεραίνομε ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των συγκρινόμενων μέσων όρων. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 38

39 Σύγκριση των μέσων τιμών μίας μεταβλητής Μη Παραμετρικό Τεστ Το αντίστοιχο μη παραμετρικό ανάλογο του t τεστ είναι το τεστ των Mann-Whitney- Wilcoxon. Η διαδικασία την οποία πρέπει να κάνουμε για εκτελέσουμε αυτό το μη παραμετρικό τεστ είναι ίδια με προηγουμένως (συνένωση των δύο μεταβλητών σε μία στήλη κ.λ.π.). Οι υποθέσεις σε αυτήν την περίπτωση ορίζονται ως εξής: Η 0 : Οι άνδρες και οι γυναίκες δεν διαφέρουν ως προς το ύψος τους Η 1 : Οι άνδρες και οι γυναίκες διαφέρουν ως προς το ύψος τους Επιλέγουμε Analyze Nonparametric Tests 2 Independent Samples Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 39

40 Αποτελέσματα Test Statistics a ypsos Mann-Whitney U 818,500 Wilcoxon W 2648,500 Z -2,685 Asymp. Sig. (2-tailed),007 a. Grouping Variable: sex Μας ενδιαφέρει κυρίως η γραμμή της Asymp. Sig. (2-tailed). Η τιμή p-value που υπολογίζεται μέσω του τεστ είναι 0,007. Αφού είναι μικρότερη του 0,05 οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι μπορούμε να απορρίψουμε την μηδενική υπόθεση. Δηλαδή ότι ο μέσος όρος του ύψους των ανδρών διαφέρει με στατιστικά σημαντικό τρόπο από τον μέσο όρο του ύψους των γυναικών Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 40

41 Σύγκριση των μέσων τιμών δύο εξαρτημένων δειγμάτων Παραμετρικό Τεστ Είδαμε πως να κάνουμε έλεγχο υποθέσεων για δύο ανεξάρτητα δείγματα. Τι γίνεται όμως όταν τα δύο δείγματα δεν είναι, ή δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι είναι ανεξάρτητα; Την απάντηση τη δίνουν το t τεστ για ζεύγη παρατηρήσεων και ο έλεγχος των προσημασμένων τάξεων μεγέθους του Wilcoxon για δείγμα ζευγών παρατηρήσεων. Κλασικό παράδειγμα εφαρμογής των δύο αυτών τεστ είναι στην ιατρική, όταν έχουμε μετρήσεις για κάποια άτομα πριν και μετά από μία δίαιτα και ενδιαφερόμαστε να δούμε κατά πόσο ήταν αποτελεσματική η δίαιτα ή όχι. Και τις δύο φορές μετρήσαμε το βάρος των ίδιων ατόμων. Άρα γίνεται σαφές ότι τα μεγέθη των δύο δειγμάτων πρέπει να είναι απαραίτητα ίσα. Παράδειγμα : Για τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας ενός σκευάσματος που καταπολεμά την παχυσαρκία, χορηγήθηκε συγκεκριμένη ποσότητά του σε 20 κατάλληλα πειραματόζωα. Σε καθένα από αυτά καταγράφηκε το βάρος του αμέσως πριν και μια εβδομάδα μετά την χορήγηση του σκευάσματος (test5). Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 41

42 Διαδικασία Αποτελέσματα Για το t τεστ εργαζόμαστε ως εξής: επιλέγουμε Analyze Compare Means Paired - Samples T Test Paired Samples Statistics Mean N Std. Deviation Std. Error Mean Pair 1 prin 80, , ,23107 meta 79, , ,12201 Ο πρώτος πίνακας (Paired Samples Statistics) περιέχει το μέγεθος των δειγμάτων, τους μέσους, τις τυπικές αποκλίσεις των μέσων και τις τυπικές αποκλίσεις κάθε δείγματος. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 42

43 Διαδικασία Αποτελέσματα Paired Samples Correlations N Correlation Sig. Pair 1 prin & meta 20,824,000 Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν στο παράδειγμα προέρχονται από μέτρηση του βάρους 20 πειραματόζωων που χρησιμοποιήθηκαν για τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας ενός σκευάσματος που καταπολεμά την παχυσαρκία πριν και μετά την χορήγηση του. Πρόκειται δηλαδή για τα ίδια πειραματόζωα γεγονός που είναι εύλογο να υποθέσουμε εξάρτηση μεταξύ των δύο μετρήσεων του βάρους. Ο πίνακας (Paired Samples Correlations) επιβεβαιώνει την υπόθεση αυτή. Ο συντελεστής γραμμικής συσχέτισης που υπολογίστηκε έχει υψηλή τιμή, φανερώνοντας υψηλή γραμμική συσχέτιση μεταξύ των δύο μετρήσεων. Το παρατηρηθέν επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας για τον έλεγχο της υπόθεσης ότι δεν υπάρχει γραμμική συσχέτιση μεταξύ των δύο μετρήσεων βάρους είναι ίσο με 0, γεγονός που σημαίνει ότι ο συντελεστής γραμμικής συσχέτισης είναι στατιστικά σημαντικός Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 43

44 Διαδικασία Αποτελέσματα Η τελευταία στήλη του παραπάνω πίνακα περιέχει το παρατηρηθέν επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας, το οποίο είναι ίσο με 0,02 Αφού είναι μικρότερο του 0,05 συμπεραίνουμε ότι οι μέσοι των δύο μετρήσεων του βάρους πριν και μετά την χορήγηση του σκευάσματος διαφέρουν με στατιστικά σημαντικό τρόπο. Επομένων το σκεύασμα έφερε τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Paired Samples Test Paired Differences Std. Std. Error 95% Confidence Interval of the Difference Mean Deviation Mean Lower Upper t df Sig. (2-tailed) Pair 1 prin - meta 1,78 3,15,70548, , ,530 19,020 Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 44

45 Σύγκριση των μέσων τιμών δύο εξαρτημένων δειγμάτων Μη Παραμετρικό Τεστ Το t τεστ όμως προϋποθέτει κανονικότητα των δεδομένων αν και αυτό το πρόβλημα μπορεί να ξεπεραστεί. Το αντίστοιχο μη παραμετρικό τεστ του Wilcoxon εκτελείται στο SPSS επιλέγοντας τα εξής: Analyze Nonparametric Tests 2 Related Samples Test Statistics b meta - prin Z -2,278 a Asymp. Sig. (2-tailed),023 a. Based on positive ranks. b. Wilcoxon Signed Ranks Test Μας ενδιαφέρει κυρίως η γραμμή της Asymp. Sig. (2-tailed). Η τιμή p-value που υπολογίζεται μέσω του τεστ είναι 0,023. Αφού είναι μικρότερητου 0,05, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι μπορούμε να απορρίψουμε την μηδενική υπόθεση. Δηλαδή συμπεραίνουμε ότι οι μέσοι των δύο μετρήσεων του βάρους πριν και μετά την χορήγηση του σκευάσματος διαφέρουν με στατιστικά σημαντικό τρόπο Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 45

46 Συντελεστές γραμμικής συσχέτισης Οι συντελεστές που θα εξετάσουμε αναφέρονται στη γραμμικής φύσεως σχέση που μπορεί να συνδέει τις δύο μεταβλητές. Οι τιμές που μπορεί να πάρει ένας συντελεστής συσχέτισης είναι από -1 έως +1. Αρνητικές τιμές του συντελεστή γραμμικής συσχέτισης δύο μεταβλητών σημαίνει ότι έχουμε την ύπαρξη αρνητικής γραμμικής συσχέτισης. Δηλαδή, οι μεγαλύτερες τιμές της μίας μεταβλητής τείνουν να αντιστοιχούν στις μικρότερες τιμές της άλλης μεταβλητής. Θετικές τιμές του συντελεστή γραμμικής συσχέτισης είναι ένδειξη θετικής γραμμικής συσχέτισης μεταξύ των δύο μεταβλητών. Δηλαδή, οι μεγαλύτερες τιμές της μίας μεταβλητής τείνουν να αντιστοιχούν στις μεγαλύτερες τιμές της άλλη μεταβλητής. Τιμές κοντά στο μηδέν αποτελούν ένδειξη ότι δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική γραμμική συσχέτιση μεταξύ των δύο μεταβλητών. Όσο πιο μεγάλες είναι οι τιμές του συντελεστή, ή όσο πιο κοντά βρίσκονται στη μονάδα (σε απόλυτη τιμή πάντα), τόσο πιο ισχυρή είναι η γραμμική συσχέτιση μεταξύ τους. Οι πιο γνωστοί συντελεστές γραμμικής συσχέτισης είναι οι συντελεστές του Pearson, του Spearman και του Kendall. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 46

47 Συντελεστές γραμμικής συσχέτισης Η μηδενική και η εναλλακτική υπόθεση εδώ είναι οι εξής: Η 0 : ρ=0 ή δεν υπάρχει γραμμική συσχέτιση μεταξύ των δύο μεταβλητών Η1: ρ 0 ή υπάρχει γραμμική συσχέτιση μεταξύ των δύο μεταβλητών Ο συντελεστής συσχέτισης του Pearson χρειάζεται την υπόθεση της κανονικότητας των δεδομένων, σε αντίθεση με τους άλλους δύο που δεν χρειάζονται την υπόθεση της κανονικότητας των δεδομένων. Βέβαια, για μεγάλα δείγματα, μεγέθους 30 παρατηρήσεων και πάνω και όσο το μέγεθος του δείγματος μεγαλώνει η θεωρία μας λέει ότι οι τιμές των συντελεστών πλησιάζουν η μία την άλλη. Η κύρια διαφορά των συντελεστών είναι ότι ο συντελεστής του Pearson υπολογίζεται με βάση τα δεδομένα, ενώ οι άλλοι δύο υπολογίζονται με βάση τις τάξεις μεγέθους των δεδομένων. Ειδικότερα, ο συντελεστής του Spearman είναι ο συντελεστής του Pearson στην ουσία υπολογισμένος για τις τάξεις μεγέθους των δεδομένων. Το γεγονός λοιπόν ότι οι συντελεστές του Spearman και του Kendall υπολογίζονται με βάση τις τάξεις μεγέθους των δεδομένων είναι που επιτρέπει την ελευθερία ως προς τη μη ικανοποίηση της κανονικότητας των μεταβλητών. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 47

48 Συντελεστές γραμμικής συσχέτισης Για να υπολογίσουμε τους τρεις αυτούς συντελεστές συσχέτισης στο SPSS επιλέγουμε τα εξής: Analyze Correlate Bivariate Στο κουτάκι variables πρέπει να περάσουμε τουλάχιστον δύο μεταβλητές, διότι οι συντελεστές συσχέτιση υπολογίζονται για ζεύγη μεταβλητών. Οπότε αν περάσουμε περισσότερες από δύο μεταβλητές, θα υπολογιστούν οι συντελεστές γραμμικής συσχέτισης για όλα τα ζεύγη των μεταβλητών. Βλέπουμε ότι μόνο ο συντελεστής του Pearson είναι επιλεγμένος. Αν θέλουμε να εμφανιστούν και οι άλλοι δύο συντελεστές απλά τους επιλέγουμε. Η επιλογή Options μας δίνει τη δυνατότητα εμφάνισης των μέσων, των τυπικών αποκλίσεων και των πληθών των τιμών για κάθε μεταβλητή. Παρατηρήστε ότι στο κάτω αριστερό μέρος του παραθύρου είναι επιλεγμένη μία επιλογή (Flag significant correlations). Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 48

49 Συντελεστές γραμμικής συσχέτισης - Αποτελέσματα Correlations chol drug chol Pearson Correlation 1,000,354 ** Sig. (2-tailed),006 N drug Pearson Correlation,354 ** 1,000 Sig. (2-tailed),006 N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). Correlations chol drug Spearman's rho chol Correlation Coefficient 1,000,357 ** Sig. (2-tailed).,005 N drug Correlation Coefficient,357 ** 1,000 Sig. (2-tailed),005. N **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). Βλέπουμε ότι για όλες τις τιμές των συντελεστών γραμμικής συσχέτισης υπάρχουν δύο αστεράκια. Αυτό γίνεται μέσω της επιλογής Flag significant correlations. Κάτω από κάθε τιμή του συντελεστή συσχέτισης εμφανίζεται μία p-value (Sig. (2-tailed)). Η p-value που έχει υπολογιστεί για κάθε συντελεστή ξεχωριστά και αναφέρεται στον έλεγχο της υπόθεσης ότι στο συγκεκριμένο ζεύγος μεταβλητών δεν υπάρχει γραμμική συσχέτιση. Αφού το παρατηρηθέν επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας είναι μικρότερο του 0,05, συμπεραίνουμε ότι αυτή η υπόθεση απορρίπτεται σε α=0,05. Άρα υπάρχει στατιστικά σημαντική γραμμική συσχέτιση μεταξύ του ζεύγους. Στην περίπτωση που η p-value είναι μικρότερη του 0,01, τότε ο συντελεστής συσχέτισης εμφανίζεται με δύο αστεράκια αντί για μόνο ένα. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 49

50 Συντελεστές γραμμικής συσχέτισης - Αποτελέσματα Σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να αναφέρουμε ότι ο συντελεστής του Kendall μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην περίπτωση που έχουμε κατηγορικές μεταβλητές οι οποίες όμως είναι υποχρεωτικά σε κλίμακα διάταξης. Είναι δηλαδή διατακτικές κατηγορικές μεταβλητές. Ακόμα να αναφέρουμε ότι με το συντελεστή γραμμικής συσχέτισης ελέγχουμε αν σε ένα ζεύγος μεταβλητών υπάρχει γραμμική συσχέτιση μόνο. Δηλαδή μπορεί να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των δύο μεταβλητών, αλλά όχι γραμμικής φύσεως. Σε αυτήν την περίπτωση αυτή η σχέση που συνδέει τις δύο μεταβλητές δεν μπορεί να ανιχνευτεί με το συντελεστή γραμμικής συσχέτισης. Οπότε προσοχή στην ερμηνεία που δίνουμε στο συντελεστή συσχέτισης. Να υπενθυμίσουμε επίσης ότι η λογική με την οποία απορρίπτουμε ή όχι μία υπόθεση είναι πάντα η ίδια. Αν το παρατηρηθέν επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας είναι μικρότερο του 0,05 η υπόθεση απορρίπτεται. Στην αντίθετη περίπτωση δεν απορρίπτεται Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 50

51 Έλεγχος F Ο έλεγχος F χρησιμοποιείται για τα στατιστικά των οποίων η δειγματοληπτική κατανομή ακολουθεί την κατανομή F. Η ανάλυση διακύμανσης χρησιμοποιείται επίσης για να εξεταστεί η υπόθεση ότι οι μέσοι όροι μιας μέτρησης (εξαρτημένη μεταβλητή, ποσοτική) δεν διαφέρουν μεταξύ ομάδων που δημιουργεί μια ανεξάρτητη μεταβλητή (ποιοτική). Η ανάλυση αυτή είναι κατ ουσία μία επέκταση του τεστ ανεξαρτησίας αφού συμπεριλαμβάνει στην ανάλυση περισσότερες των δύο ομάδες τις τιμές της ανεξάρτητης μεταβλητής. Τα στατιστικά τα οποία ακολουθούν την κατανομή F και θα παρουσιασθούν εδώ είναι: Η διαφορά μεταξύ περισσοτέρων των δύο αριθμητικών μέσων Η διαφορά μεταξύ πολλαπλών μετρήσεων Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 51

52 Η Διαδικασία του Ελέγχου Στατιστικής Σημαντικότητας της Διαφοράς Μεταξύ Πολλών Αριθμητικών Μέσων (Ομάδων) Έλεγχος F (ANOVA) Το ερευνητικό ερώτημα: «Υπάρχει διαφορά στην μέτρηση της χοληστερίνης μεταξύ του δείγματος που λαμβάνουν διαφορετική ποσότητα φαρμάκου (η δοσολογία φαρμάκου χωρίζει το δείγμα σε πέντε κατηγορίες). ΒΗΜΑ 1 ο : Γράφουμε τη μηδενική υπόθεση η οποία είναι αντίθετη με το ερευνητικό ερώτημα: Η 0 : μ 0 = μ 1 = μ 2 = μ 3 = μ 4 (δεν υπάρχει διαφορά) όπου μ 0 : ο μέσος όρος των ανθρώπων που λαμβάνουν καθόλου φάρμακο, μ 1 : ο μέσος όρος που λαμβάνουν λίγο φάρμακο, μ 2, μ 3, μ 4 ΒΗΜΑ 2 ο : Γράφομε την εναλλακτική υπόθεση, η οποία είναι αντίθετη με τη μηδενική και περίπου ίδια με το ερευνητικό ερώτημα: Η a : μ 0 = μ 1 = μ 2 = μ 3 = μ 4 δεν ισχύει (υπάρχει διαφορά) ΒΗΜΑ 3 ο : Ορίζομε το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας (α): α = 0,05 ΒΗΜΑ 4 ο : Βρίσκομε την πιθανότητα (p) να υπάρχει διαφορά, «κατά λάθος». ΒΗΜΑ 5 ο : Συγκρίνομε την πιθανότητα p με το α. Αν p < α απορρίπτουμε τη μηδενική υπόθεση και συμπεραίνομε ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των μέσων ορών Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 52

53 Ανάλυση διακύμανσης (διασποράς) κατά ένα παράγοντα (One-way Anova). Από τα μενού analyze, compare means και One-Way ANOVA. Στη θέση factor ο χρήστης τοποθετεί την ανεξάρτητη χωρίς να χρειάζεται ο ορισμός των τιμών των ομάδων. ANOVA chol Sum of Squares Df Mean Square F Sig. Between Groups 17624, ,685 2,686,055 Within Groups , ,831 Total , Η πρώτη στήλη του πίνακα (Sum of Squares) αναφέρεται στο άθροισμα τετραγώνων μεταξύ των ομάδων, στο άθροισμα τετραγώνων εντός των ομάδων και τέλος στο σύνολο των ανωτέρω. Στη δεύτερη στήλη εμφανίζονται βαθμοί ελευθερίας μεταξύ των ομάδων (k-1) δηλαδή εδώ 2, οι βαθμοί ελευθερίας για το σύνολο των παρατηρήσεων (cases) και τέλος οι βαθμοί ελευθερίας που αντιστοιχούν στην μεταβλητότητα εντός των ομάδων. Στη τρίτη στήλη εμφανίζονται τα μέσα τετράγωνα (mean square) που προέρχονται από διαιρέσεις των αθροισμάτων τετραγώνων με τους βαθμούς ελευθερίας και η διαίρεση των οποίων δίνει το στατιστικό F με το επίπεδο σημαντικότητας στην τελευταία στήλη. Στην προκειμένη περίπτωση δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των ομάδων (p>0,05). Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 53

54 One-way Anova Η ανάλυση αυτή μας δίνει μια γενική αλλά όχι πλήρη απάντηση. Η στατιστική σημαντικότητα μέχρι εδώ υποδηλώνει ότι δεν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές αλλά δεν μας λέει ούτε πόσες ούτε ποιες διαφορές δεν είναι στατιστικά σημαντικές. Για να πάρομε τις λεπτομερείς αυτές πληροφορίες πρέπει να κάνουμε ένα ακόμη βήμα. Πριν πατήσομε OK στο προηγούμενο πλαίσιο διαλόγου, πατούμε το κουμπί Post Hoc και στο πλαίσιο που ανοίγει επιλέγομε έναν από τους ελέγχους Πολλαπλών Συγκρίσεων (Multiple Comparisons) που παρουσιάζονται, όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα. Εδώ επιλέγουμε τον έλεγχο Bonferonni Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 54

55 One-way Anova - Αποτελέσματα Chol Bonferroni Multiple Comparisons (I) drug (J) drug Mean Dif Std. Error Sig. καθόλου ελάχιστη 95% Confidence Interval Lower Bound Upper Bound ελάχιστη -17, , ,000-61, ,5194 μικρή -29, ,09530,661-78, ,1203 μέτρια -45,71373 * 16,56580,047-91,0248 -,4026 καθόλου 17, , ,000-26, ,2252 μικρή -12, , ,000-61, ,4732 μέτρια -28, ,56580,555-73, ,9503 καθόλου 29, ,09530,661-20, ,8690 μικρή ελάχιστη 12, , ,000-37, ,5160 μέτρια -16, , ,000-67, ,4350 καθόλου 45,71373 * 16,56580,047, ,0248 μέτρια ελάχιστη 28, ,56580,555-16, ,6719 μικρή 16, , ,000-34, ,1138 *. The mean difference is significant at the 0.05 level. Όπως φαίνεται στον πίνακα (από τις τιμές των p) υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές μόνο μεταξύ της ομάδας που παίρνει καθόλου δόση φαρμάκου και της ομάδας που παίρνει μέτρια δόση φαρμάκου ενώ μεταξύ των υπόλοιπων ομάδων δεν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 55

56 Έλεγχος χ2 Ο έλεγχος που χρησιμοποιείται για τις σχέσεις μεταξύ δύο ή περισσότερων ονομαστικών ή και τακτικών μεταβλητών είναι γνωστός ως έλεγχος χ 2 (Chi Square). Αν και υπάρχουν επί μέρους στατιστικοί έλεγχοι για τα διάφορα μέτρα συνάφειας, ο έλεγχος χ 2 είναι ένας γενικός έλεγχος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όλες τις περιπτώσεις που μπορούμε να φτιάξομε ένα πίνακα διμεταβλητών συχνοτήτων (CROSS-TABS), δηλαδή για όλες σχεδόν τις συνάφειες μη ισοδιαστημικών μεταβλητών. Η απαιτούμενη κλίμακα μέτρησης των μεταβλητών είναι η ονομαστική, παρόλο που και μεταβλητές με διατακτική κλίμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Ο Χ 2 έλεγχος ανεξαρτησίας χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της υπόθεσης ότι δύο κατηγορικές μεταβλητές είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους. Οι κατηγορικές μεταβλητές μπορούν να έχουν οσαδήποτε επίπεδα (ή κατηγορίες), αρκεί βέβαια η κάθε μία να έχει τουλάχιστον δύο επίπεδα. Το SPSS, όταν υπολογίζομε τους συντελεστές συσχετισμού (φ, λ κ.ά.), δίνει και το p που αντιστοιχεί στο καθένα στην τελευταία στήλη κάτω από την ένδειξη Approximate Significance. Για τον έλεγχο στατιστικής σημαντικότητας του κάθε συντελεστή, δεν έχομε παρά να συγκρίνομε το p με το α. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 56

57 Παράδειγμα Έχουμε ταξινομήσει ένα δείγμα 419 γυναικών ανάλογα με το αν πάσχουν από κατάθλιψη και αν είχαν κάποια τραυματική εμπειρία στη ζωή τους. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει εξάρτηση μεταξύ της τραυματικής εμπειρίας και της κατάθλιψης. Κατάθλιψη Τραυματική Εμπειρία Όχι (0) Ναι (1) Σύνολο Όχι (0) Ναι (1) Σύνολο Η μηδενική υπόθεση είναι πάντα αυτή που δεν υποθέτει εξάρτηση (υποθέτει ανεξαρτησία μεταξύ των μεταβλητών). Η προϋπόθεση που απαιτείται από τον Χ 2 έλεγχο ανεξαρτησίας είναι οι συχνότητες των κελιών να είναι τουλάχιστον ίσες με 5. To SPSS χρησιμοποιεί το άλλο είδος υπόθεσης που θέλει τις αναμενόμενες συχνότητες των κελιών να είναι τουλάχιστον ίσες με 5. Ένα αποδεκτό ποσοστό κελιών που θα έχουν συχνότητες μικρότερες του 5 είναι το 25%, δηλαδή το πολύ ένα στα τέσσερα κελιά να έχει μία τιμή μικρότερη του 5 χωρίς να μειώνεται σημαντικά η αποτελεσματικότητα του τεστ. Αυτό ισχύει βέβαια και για πίνακες που έχουν περισσότερα κελιά. Αν αυτή η υπόθεση δεν ικανοποιείται, τότε κοιτάζουμε την p-value που υπολογίζεται με βάση το ακριβές τεστ του Fisher Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Ανάλυση Δεδομένων (Εργαστήριο) Διαφάνεια 57

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS)

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ (SPSS) Έλεγχος Υποθέσεων για τους Μέσους - Εξαρτημένα Δείγματα (Paired samples t-test) Το κριτήριο Paired samples t-test χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να συγκρίνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Αν οι προϋποθέσεις αυτές δεν ισχύουν, τότε ανατρέχουµε σε µη παραµετρικό τεστ.

Αν οι προϋποθέσεις αυτές δεν ισχύουν, τότε ανατρέχουµε σε µη παραµετρικό τεστ. ΣΤ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΑΣΠΟΡΑΣ (ANALYSIS OF VARIANCE - ANOVA) ΣΤ 1. Ανάλυση ιασποράς κατά µία κατεύθυνση. Όπως έχουµε δει στη παράγραφο Β 2, όταν θέλουµε να ελέγξουµε, αν η µέση τιµή µιας ποσοτικής µεταβλητής διαφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΣΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ ΔΥΟ

ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΣΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ ΔΥΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19 ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕΣΩΝ ΤΙΜΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ ΔΥΟ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ Όταν ενδιαφερόμαστε να συγκρίνουμε δύο πληθυσμούς, η φυσιολογική προσέγγιση είναι να προσπαθήσουμε να συγκρίνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΙΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Να δοθούν οι βασικές αρχές των µη παραµετρικών ελέγχων (non-parametric tests). Να παρουσιασθούν και να αναλυθούν οι γνωστότεροι µη παραµετρικοί έλεγχοι Να αναπτυχθεί η µεθοδολογία των

Διαβάστε περισσότερα

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο 8.1 Συντελεστές συσχέτισης: 8.1.1 Συσχέτιση Pearson, και ρ του Spearman 8.1.2 Υπολογισµός του συντελεστή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» Τριανταφυλλίδου Ιωάννα Μαθηματικός ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΟ SPSS To SPSS θα: - Κάνει πολύπλοκη στατιστική ανάλυση σε δευτερόλεπτα -

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Τμήμα Πληροφορικής Εργαστήριο «Θεωρία Πιθανοτήτων και Στατιστική» ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ και ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Περιεχόμενα 1. Συσχέτιση μεταξύ δύο ποσοτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ SPSS

ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ SPSS ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ SPSS ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ Η/Υ Κωνσταντίνος Ζαφειρόπουλος Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. 8. Ανάλυση διασποράς (ANOVA)

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. 8. Ανάλυση διασποράς (ANOVA) ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ 8. Ανάλυση διασποράς (ANOVA) Γενικά Επέκταση της σύγκρισης µέσων τιµών µεταβλητής ανάµεσα σε 2 δείγµατα (οµάδες ήστάθµες): Σύγκριση πολλών δειγµάτων (K>2) µαζί Σχέση ανάµεσα σε µια ποσοτική

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις : ! Και οι δύο µεταβλητές να κατανέµονται κανονικά και να έχουν επιλεγεί τυχαία.

Προϋποθέσεις : ! Και οι δύο µεταβλητές να κατανέµονται κανονικά και να έχουν επιλεγεί τυχαία. . ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ. Υπολογισµός συντελεστών συσχέτισης Προκειµένου να ελέγξουµε την ύπαρξη γραµµικής σχέσης µεταξύ δύο ποσοτικών µεταβλητών, χρησιµοποιούµε συνήθως τον παραµετρικό συντελεστή συσχέτισης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. ΑΛΕΓΚΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Φυσικός, PH.D. Σχολής Επιστηµών Υγείας

ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. ΑΛΕΓΚΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Φυσικός, PH.D. Σχολής Επιστηµών Υγείας ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΛΕΓΚΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Φυσικός, PH.D. Σχολής Επιστηµών Υγείας Επικοινωνία: Πτέρυγα 4, Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Εργαστήριο Βιοστατιστικής Τηλ. 4613 e-mail: biostats@med.uoc.gr thalegak@med.uoc.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μη Παραµετρικοί Έλεγχοι

Μη Παραµετρικοί Έλεγχοι Μη Παραµετρικοί Έλεγχοι Επιστηµονική Επιµέλεια: ρ. Γεώργιος Μενεξές Τοµέας Φυτών Μεγάλης Καλλιέργειας και Οικολογίας Εργαστήριο Γεωργίας Viola adorata Καταρχήν Μη Παραµετρικοί Έλεγχοι εν απαιτούν κανονικότητα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ 2. ΧΡΗΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΠΑΚΕΤΩΝ ΣΤΗ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ Η χρησιμοποίηση των τεχνικών της παλινδρόμησης για την επίλυση πρακτικών προβλημάτων έχει διευκολύνει εξαιρετικά από την χρήση διαφόρων στατιστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στόχοι: (a) να δοθεί µια εισαγωγή στη θεωρία της στατιστικής συµπερασµατολογίας ελέγχων υποθέσεων, (b) να παρουσιάσει τις βασικές εφαρµογές αυτών των ελέγχων: µέσης τιµής, ποσοστού

Διαβάστε περισσότερα

Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες

Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά: Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σπύρος Βερονίκης Τμήμα Αρχειονομίας - Βιβλιοθηκονομίας Θεματικές

Διαβάστε περισσότερα

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall 3..2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall Ο συντελεστής συχέτισης τ του Kendall μοιάζει με τον συντελεστή ρ του Spearman ως προς το ότι υπολογίζεται με βάση την τάξη μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µαθήµατος: ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. 1. Απλή γραµµική παλινδρόµηση. 1.2 Παράδειγµα 6 (συνέχεια)

Στόχος µαθήµατος: ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. 1. Απλή γραµµική παλινδρόµηση. 1.2 Παράδειγµα 6 (συνέχεια) ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. Απλή γραµµική παλινδρόµηση Παράδειγµα 6: Χρόνος παράδοσης φορτίου ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Μην ξεχάσετε να προσθέσετε μόνοι σας τα Session του Minitab! Δηλαδή την ημερομηνία και ώρα που κάνατε κάθε άσκηση!

Μην ξεχάσετε να προσθέσετε μόνοι σας τα Session του Minitab! Δηλαδή την ημερομηνία και ώρα που κάνατε κάθε άσκηση! Μην ξεχάσετε να προσθέσετε μόνοι σας τα Session του Minitab! Δηλαδή την ημερομηνία και ώρα που κάνατε κάθε άσκηση! ΘΕΜΑ ο [Μονάδες 20] Ερώτημα i (4 μονάδες). Για να κάνουμε τους υπολογισμούς που χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 Μεταβλητές...5 Πληθυσμός, δείγμα...7 Το ευρύτερο γραμμικό μοντέλο...8 Αναφορές στη βιβλιογραφία... 11 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 Περίληψη... 13 Εισαγωγή... 13 Με μια ματιά...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 16. Απλή Γραμμική Παλινδρόμηση και Συσχέτιση

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 16. Απλή Γραμμική Παλινδρόμηση και Συσχέτιση ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Άσκηση 1 (άσκηση 1 1 ης εργασίας 2009-10) Σε ένα ράφι μιας βιβλιοθήκης τοποθετούνται με τυχαία σειρά 11 διαφορετικά βιβλία τεσσάρων θεματικών ενοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μη Παραµετρικά Κριτήρια. Παραµετρικά Κριτήρια

Μη Παραµετρικά Κριτήρια. Παραµετρικά Κριτήρια Κεφάλαιο 7 Μη Παραµετρικά Κριτήρια Παραµετρικά Κριτήρια Τα παραµετρικά κριτήρια είναι στατιστικά κριτήρια που απαιτούν την ικανοποίηση συγκεκριµένων προϋποθέσεων είτε αναφορικά µε συγκεκριµένες παραµέτρους

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος 1 Εισαγωγή στο SPSS 37. 1 Βασικές αρχές καταχώρισης δεδομένων και στατιστικής ανάλυσης με το SPSS 39

Μέρος 1 Εισαγωγή στο SPSS 37. 1 Βασικές αρχές καταχώρισης δεδομένων και στατιστικής ανάλυσης με το SPSS 39 41 Περιεχόμενα Ξενάγηση στο βιβλίο 25 Ξενάγηση στο συνοδευτικό CD 27 Εισαγωγή 29 Ευχαριστίες 33 Οι βασικές διαφορές μεταξύ του SPSS 16 και των προηγούμενων εκδόσεων 35 Μέρος 1 Εισαγωγή στο SPSS 37 1 Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 17. Σύγκριση συχνοτήτων κατηγοριών: Το στατιστικό κριτήριο χ 2 17.1. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ 17.2.

Κεφάλαιο 17. Σύγκριση συχνοτήτων κατηγοριών: Το στατιστικό κριτήριο χ 2 17.1. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ 17.2. Κεφάλαιο 17 Σύγκριση συχνοτήτων κατηγοριών: Το στατιστικό κριτήριο χ 2 17.1. ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ 17.2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 17.3. ΤΟ χ 2 ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗ 17.3.1. Ένα ερευνητικό παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης

Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης 24 Μεθοδολογία Επιστηµονικής Έρευνας & Στατιστική Ανάλυση ιακύµανσης Μονής Κατεύθυνσης Όπως ακριβώς συνέβη και στο κριτήριο t, τα δεδοµένα µας θα πρέπει να έχουν οµαδοποιηθεί χρησιµοποιώντας µια αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΛΕΓΧΩΝ (STUDENT S T).. 21

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΛΕΓΧΩΝ (STUDENT S T).. 21 Πίνακας Περιεχομένων Πρόλογος... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΕΛΕΓΧΩΝ (STUDENT S T).. 21 (Basic Sampling Techniques and Questionnaire Analysis using

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... v

Περιεχόμενα. Πρόλογος... v Περιεχόμενα Πρόλογος... v 1 Χρήση της έκδοσης 10 του SPSS για Windows και καταχώριση δεδομένων... 1 2 Περιγραφή μεταβλητών: πίνακες και γραφήματα... 19 3 Περιγραφή μεταβλητών αριθμητικά: μέσοι όροι, διακύμανση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασικές έννοιες Σε ένα ερωτηματολόγιο έχουμε ένα σύνολο ερωτήσεων. Μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί μία μεταβλητή. Αν θεωρήσουμε μια ερώτηση, τα άτομα δίνουν κάποιες απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ (ΑΝOVA)

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ (ΑΝOVA) ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ (ΑΝOVA). Εισαγωγή Η ανάλυση της διακύμανσης (ANalysis Of VAriance ANOVA) είναι μια στατιστική μεθόδος με την οποία η μεταβλητότητα που υπάρχει σ ένα σύνολο δεδομένων διασπάται στις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ ΣΕ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΌ ΣΑΛΟΥΣΤΡΟΥ ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΥΓΛΕΤΟΥ ΕΛΕΝΗ

ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ ΣΕ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΌ ΣΑΛΟΥΣΤΡΟΥ ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΥΓΛΕΤΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ ΣΕ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΌ ΣΑΛΟΥΣΤΡΟΥ ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΣΥΓΛΕΤΟΥ ΕΛΕΝΗ ΑΝΑΓΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μελέτη ποιοτικών χαρακτηριστικών ξενοδοχείων Συμβουλευτικές υπηρεσίες από εσωτερικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΘΕΩΡΙΑΣ-ΑΠΛΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ PASW 18 Δρ. Κουνετάς Η Κωνσταντίνος Ακαδημαϊκό Έτος 2011 2012 ΕΠΙΧ

Διαβάστε περισσότερα

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο 6.1 Ερωτήσεις Πολλαπλών Απαντήσεων 6.2 Εντολή Case Summaries 6.3 Ο έλεγχος t : (correlate t-test) 6.3.1Σύγκριση

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Εγχειρίδιο SPSS 16.0. Πέτρος Ρούσσος & Γιώργος Ευσταθίου Πρόγραμμα Ψυχολογίας, Τμήμα ΦΠΨ, ΕΚΠΑ

Σύντομο Εγχειρίδιο SPSS 16.0. Πέτρος Ρούσσος & Γιώργος Ευσταθίου Πρόγραμμα Ψυχολογίας, Τμήμα ΦΠΨ, ΕΚΠΑ Πέτρος Ρούσσος & Γιώργος Ευσταθίου Πρόγραμμα Ψυχολογίας, Τμήμα ΦΠΨ, ΕΚΠΑ ΑΘΗΝΑ 2008 [2] Περιεχόμενα Δυο λόγια εισαγωγικά... 3 1.0 Το περιβάλλον του SPSS... 3 2.0 Εισαγωγή και διαχείριση δεδομένων... 6

Διαβάστε περισσότερα

Η βιτρίνα των καταστημάτων ως εργαλείο δημοσίων σχέσεων. Ονοματεπώνυμο: Ειρήνη Πορτάλιου Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια : Βεντούρα Ζωή

Η βιτρίνα των καταστημάτων ως εργαλείο δημοσίων σχέσεων. Ονοματεπώνυμο: Ειρήνη Πορτάλιου Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια : Βεντούρα Ζωή Η βιτρίνα των καταστημάτων ως εργαλείο δημοσίων σχέσεων Ονοματεπώνυμο: Ειρήνη Πορτάλιου Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια : Βεντούρα Ζωή Δεκέμβριος 2011 Στόχος Έρευνας H βιτρίνα των καταστημάτων αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (One-Way Analyss of Varance) Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. ΜΑΘΗΜΑ 12 Συµπερασµατολογία για την επίδραση πολλών µεταβλητών σε µια ποσοτική (Πολλαπλή Παλινδρόµηση) [µέρος 2ο]

ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ. ΜΑΘΗΜΑ 12 Συµπερασµατολογία για την επίδραση πολλών µεταβλητών σε µια ποσοτική (Πολλαπλή Παλινδρόµηση) [µέρος 2ο] Ενότητα 2 ιαφάνειες Μαθήµατος: 2- Ενότητα 2 ιαφάνειες Μαθήµατος: 2-2 ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο.6. είκτες µερικής συσχέτισης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ και ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ-13 Ποσοτικές Μέθοδοι Ακαδημαϊκό Έτος: 2010-11 Τρίτη Γραπτή Εργασία στη Στατιστική Γενικές οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πρόγραμμα Διδακτορικών Σπουδών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Προχωρημένη Στατιστική 2. ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία- ISO 9001 Σαπφούς 3, 81100 Μυτιλήνη (1ος Όροφος) 2251054739 (09:00-14:30) academy@aigaion.org civilacademy.ucoz.org «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ και ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ-13 Ποσοτικές Μέθοδοι Ακαδημαϊκό Έτος: 2006-07 Τρίτη Γραπτή Εργασία στη Στατιστική Γενικές οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Methods of analysis. Assumptions. Normality. Variables. Normality. Groups. Summary Guide. Quantitative Qualitative. Normal Non-normal distributed

Methods of analysis. Assumptions. Normality. Variables. Normality. Groups. Summary Guide. Quantitative Qualitative. Normal Non-normal distributed Methods of analysis Summary Guide Assumptions Variables Quantitative Qualitative Normality Normal Non-normal distributed Groups Number (1, 2, >2) Pair or independent Normality Cases Cases >50

Διαβάστε περισσότερα

ROEHAMPTON UNIVERSITY MA IN EDUCATION Ρ ΚΟΡΡEΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤIΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2011

ROEHAMPTON UNIVERSITY MA IN EDUCATION Ρ ΚΟΡΡEΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤIΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2011 Ι.Τ.Ε. ROEHAMPTON UNIVERSITY MA IN EDUCATION ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕ ΤΟ SPSS Ρ ΚΟΡΡEΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤIΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2011 ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ SPSS Από την Έναρξη των Windows, επιλέγουµε: Προγράµµατα SPSS for Windows SPSS *.*

Διαβάστε περισσότερα

ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ 2 (CHI-SQUARE)

ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ 2 (CHI-SQUARE) ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ (CI-SQUARE) ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ χ (CI-SQUARE). Εισαγωγή Οι στατιστικές δοκιμασίες που μελετήσαμε μέχρι τώρα ονομάζονται παραμετρικές (paramtrc) διότι χαρακτηρίζονται από υποθέσεις σχετικές είτε για

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας Nic_nicolaou@hotmail.com www.nikolas-nikolaou.net

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας Nic_nicolaou@hotmail.com www.nikolas-nikolaou.net 1 Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας Nic_nicolaou@hotmail.com www.nikolas-nikolaou.net Ορισμοί Research is the systematic, controlled, empirical and critical investigation of hypothetical propositions about

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες

Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σχετικές πληροφορίες: http://dlib.ionio.gr/~spver/seminars/statistics/ Πίσω στα βασικά Βασικές αρχές στατιστικής για κοινωνιολογικές έρευνες Σπύρος Βερονίκης Μέρος 1: Βασικές έννοιες Μια σύντομη εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων α) Σημειοεκτιμητική β) Εκτιμήσεις Διαστήματος ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά της ανάλυσης διασποράς. ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΑΣΠΟΡΑΣ (One-way analysis of variance)

Χαρακτηριστικά της ανάλυσης διασποράς. ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΑΣΠΟΡΑΣ (One-way analysis of variance) ΑΝΑΛΥΣΗ ΙΑΣΠΟΡΑΣ (Oe-way aalysis of variace) Να γίνει µια εισαγωγή στη µεθοδολογία της ανάλυσης > δειγµάτων Να εφαρµοσθεί και να κατανοηθεί η ανάλυση διασποράς µε ένα παράγοντα. Να κατανοηθεί η χρήση των

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικές μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων

Στατιστικές μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ APPLIED MEDICAL RESEARCH ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(5):699-711 Στατιστικές μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων 1. Εισαγωγή 2. Επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας 3. Είδη δεδομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4 Αριθμητικές Μέθοδοι Περιγραφικής Στατιστικής

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4 Αριθμητικές Μέθοδοι Περιγραφικής Στατιστικής ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΟΣ ΣΑΡΑΚΗΝΟΣ

ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΟΣ ΣΑΡΑΚΗΝΟΣ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΟΣ ΣΑΡΑΚΗΝΟΣ Άσκηση 1 Οι βαθμοί 5 φοιτητών που πέρασαν το μάθημα της Στατιστικής ήταν: 6 5 7 5 9 5 6 6 8 10 8 5 6 7 5 6 5 7 8 9 5 6 7 5 8 i. Να κάνετε πίνακα κατανομής

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

την τιμή της μέσης τιμής, μ, ή της διασποράς, σ, ενός πληθυσμού και σε στατιστικούς ελέγχους υποθέσεων για τη σύγκριση των μέσων τιμών, μ

την τιμή της μέσης τιμής, μ, ή της διασποράς, σ, ενός πληθυσμού και σε στατιστικούς ελέγχους υποθέσεων για τη σύγκριση των μέσων τιμών, μ Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς (Analysis of Variance, ANOVA) είναι μέθοδος στατιστικού ελέγχου υποθέσεων που αναφέρονται σε περισσότερους από δύο πληθυσμούς. Στην προηγούμενη ενότητα αναφερθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Μ. ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ- ΒΑΓΙΩΝΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Μ. ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ- ΒΑΓΙΩΝΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Μ. ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ- ΒΑΓΙΩΝΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΕΥΡΗΜΑ VS ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΕΥΡΗΜΑ Ι 1. Η στατιστική σημαντικότητα αντανακλά την επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες)

Ηποσοτικήέρευνα. (Θεμελιώδεις έννοιες) Ηποσοτικήέρευνα (Θεμελιώδεις έννοιες) 1 Πειραματική έρευνα Ποσοτική έρευνα Πειραματική Ημι-πειραματική Αντιστροφής Περιγραφική Σύγκρισης Συσχέτισης Διαδοχικων Μ. 2 Μη Ισοδ..Ομ. Αντιστροφής Πειραματική

Διαβάστε περισσότερα

22 Στατιστικές Μέθοδοι Ανάλυσης Πειραµατικών εδοµένων Συνεργασίας

22 Στατιστικές Μέθοδοι Ανάλυσης Πειραµατικών εδοµένων Συνεργασίας Στατιστικές Μέθοδοι Ανάλυσης Πειραµατικών εδοµένων Συνεργασίας Χρήστος Κατσάνος και Νικόλαος Αβούρης Πανεπιστήµιο Πατρών Σκοπός Το παρόν κεφάλαιο, συµπληρωµατικό του κυρίως υλικού του βιβλίου, περιλαµβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Επιδρά το προφίλ παρακίνησης του διευθυντή στην αποτελεσματική άσκηση σχολικής ηγεσίας;

Επιδρά το προφίλ παρακίνησης του διευθυντή στην αποτελεσματική άσκηση σχολικής ηγεσίας; Έρκυνα, Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Επιστημονικών Θεμάτων, Τεύχος 3ο, 109-135, 2014 Επιδρά το προφίλ παρακίνησης του διευθυντή στην αποτελεσματική άσκηση σχολικής ηγεσίας; Χρήστος Θεοδώρου, christheodorou@sch.gr

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικοί έλεγχοι για διακριτά δεδομένα

Στατιστικοί έλεγχοι για διακριτά δεδομένα Στατιστικοί έλεγχοι για διακριτά δεδομένα Διαστρωμάτωση Mantel-Haenszel test Γεωργία Σαλαντή Λέκτορας επιδημιολογίας Λεπτοσπείρωση Πιο πολλά κρούσματα στις αγροτικές περιοχές; Πόσο επί τις εκατό του πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. 2. Περιγραφική Στατιστική

ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ. 2. Περιγραφική Στατιστική ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ 2. Περιγραφική Στατιστική Βασικά είδη στατιστικής ανάλυσης 1. Περιγραφική στατιστική: περιγραφή του συνόλου των δεδοµένων (δείγµατος) 2. Συµπερασµατολογία: Παραγωγή συµπερασµάτων για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΟ 13 ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 3 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΟ 13 ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 3 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΟ 13 ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ 3 η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ 1 ο Τα δεδομένα της στήλης Grade (Αρχείο Excel, Φύλλο Ask1) αναφέρονται στη βαθμολογία 63 φοιτητών που έλαβαν μέρος σε

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ανάλυση Δεδομένων με το S.P.S.S.

Στατιστική Ανάλυση Δεδομένων με το S.P.S.S. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ-ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Στατιστική Ανάλυση Δεδομένων με το S.P.S.S. Διδακτικές Σημειώσεις Απόστολος Δ. Μπατσίδης ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2014 Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 3-4 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Βασικά Εργαλεία και Μέθοδοι για τον Έλεγχο της Ποιότητας [ΔΙΠ 5] 3η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Προσοχή: Οι απαντήσεις των ασκήσεων πρέπει να φθάσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 6. Πιθανότητες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ 5 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ΜΕΤΡΑ ΚΙΝ ΥΝΟΥ & ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ SPSS

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική & Ποιοτική Ανάλυση εδοµένων Βασικές Έννοιες. Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Αλεξανδρούπολη 2014-2015

Ποσοτική & Ποιοτική Ανάλυση εδοµένων Βασικές Έννοιες. Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Αλεξανδρούπολη 2014-2015 Ποσοτική & Ποιοτική Ανάλυση εδοµένων Βασικές Έννοιες Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Αλεξανδρούπολη 2014-2015 Περιγραφική και Επαγωγική Στατιστική Η περιγραφική στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο SPSS. ΚΕΔΙΜΑ 28/9/2013 Γεώργιος Σπανούδης (spanouod@ucy.ac.cy) Τμήμα Ψυχολογίας

Εισαγωγή στο SPSS. ΚΕΔΙΜΑ 28/9/2013 Γεώργιος Σπανούδης (spanouod@ucy.ac.cy) Τμήμα Ψυχολογίας Εισαγωγή στο SPSS ΚΕΔΙΜΑ 28/9/2013 Γεώργιος Σπανούδης (spanouod@ucy.ac.cy) Τμήμα Ψυχολογίας Στόχος του μαθήματος Τα τέσσερα παράθυρα του SPSS Η διαχείριση των αρχείων δεδομένων Βασικά στοιχεία ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ Η ενεργοποίηση του SPSS γίνεται με 2 τρόπους : Με διπλό πάτημα του εικονιδίου SPSS στην επιφάνεια εργασίας, ή

ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ Η ενεργοποίηση του SPSS γίνεται με 2 τρόπους : Με διπλό πάτημα του εικονιδίου SPSS στην επιφάνεια εργασίας, ή ΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ SPSS Το SPSS (Statistical Package for Social Sciences) είναι ένα στατιστικό πρόγραμμα με ευρύτατη χρήση σε όλους τους ερευνητικούς χώρους και ιδιαίτερα στο χώρο των κοινωνικών επιστημών.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Συμπεριφοράς Καταναλωτή στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο: Η περίπτωση των Ιστοσελίδων Ηλεκτρονικών Κουπονιών

Μελέτη Συμπεριφοράς Καταναλωτή στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο: Η περίπτωση των Ιστοσελίδων Ηλεκτρονικών Κουπονιών Μελέτη Συμπεριφοράς Καταναλωτή στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο: Η περίπτωση των Ιστοσελίδων Ηλεκτρονικών Κουπονιών Ονοματεπώνυμο: Βλαχάκη Παρασκευή- Ερασμία Σειρά: 9η Επιβλέπων Καθηγητής: Αδάμ Βρεχόπουλος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

«Επιδράσεις των Στάσεων για την Τοποθέτηση Προϊόντος στη Συμπεριφορά των Ελλήνων Kαταναλωτών»

«Επιδράσεις των Στάσεων για την Τοποθέτηση Προϊόντος στη Συμπεριφορά των Ελλήνων Kαταναλωτών» «Επιδράσεις των Στάσεων για την Τοποθέτηση Προϊόντος στη Συμπεριφορά των Ελλήνων Kαταναλωτών» Ονοματεπώνυμο: Κωνσταντίνα Τσούτσου Σειρά: 9 η Επιβλέπων Καθηγητής: κ. Γ. Ι. Σιώμκος Δεκέμβριος 2012 Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Διδακτικό Έτος 2015-2016 Παραδόσεις Διδακτικής Ενότητας: Πληθυσμιακή πρόβλεψη Δούκισσας Λεωνίδας, Στατιστικός, Υποψ. Διδάκτορας, Τμήμα Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2012-2013. zxcvbnmσγqwφertyuioσδφpγρaηsόρ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2012-2013. zxcvbnmσγqwφertyuioσδφpγρaηsόρ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq σwωψerβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbn mqwertyuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλι qπςπζαwωeτrtνyuτioρνμpκaλsdfghςj klzxcvλοπbnαmqwertyuiopasdfghjkl ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Α. ΕΜΒΑΛΩΤΗΣ Α. ΚΑΤΣΗΣ Γ. ΣΙΔΕΡΙΔΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Α ΕΚΔΟΣΗ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2006 Α. Εμβαλωτής: Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Α. Κατσής: Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Τεχνικές Δειγματοληψίας και Ανάλυση Ερωτηματολογίων με χρήση του ελέγχου (t)

Βασικές Τεχνικές Δειγματοληψίας και Ανάλυση Ερωτηματολογίων με χρήση του ελέγχου (t) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο Βασικές Τεχνικές Δειγματοληψίας και Ανάλυση Ερωτηματολογίων με χρήση του ελέγχου (t) (Basic Sampling Tecniques and Questionnaire Analysis using (t) test). Εισαγωγή Η Δειγματοληψία είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική. Βασικές έννοιες

Στατιστική. Βασικές έννοιες Στατιστική Βασικές έννοιες Τι είναι Στατιστική; ή μήπως είναι: Στατιστική είναι ο κλάδος των εφαρμοσμένων επιστημών, η οποία βασίζεται σ ένα σύνολο αρχών και μεθοδολογιών που έχουν σκοπό: Το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Γεσθημανή Μηντζιώρη MD, MSc, PhD Μονάδα Ενδοκρινολογίας της Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΙΒΜ SPSS 22

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΙΒΜ SPSS 22 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ ΙΒΜ SPSS 22 STATISTICAL PACKAGE for the SOCIAL SCIENCES ΤΣΑΓΡΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Email: mtsagris@yahoo.gr ΑΘΗΝΑ και Nottingham Μάρτιος 2014 2 Περιεχόμενα Ένας μικρός πρόλογος...

Διαβάστε περισσότερα

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------

----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ----------Εισαγωγή στη Χρήση του SPSS for Windows ------------- Σελίδα: 0------------ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 ο 10.1 Πολλαπλή Γραµµική Παλινδρόµηση 10.2 Η εφαρµογή της Πολλαπλής Γραµµικής Παλινδρόµησης 10.3 Παράδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο «ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ»

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο «ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ» ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο «ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ» Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Στατιστική είναι ο κλάδος των εφαρμοσμένων

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ποσοτικές Μέθοδοι Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης MBA Ph.D. Candidate e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Εισαγωγή στη Στατιστική Διδακτικοί Στόχοι Μέτρα Σχετικής Διασποράς Κατανομές Πιθανοτήτων Η Κανονική Κατανομή Η Τυποποιημένες

Διαβάστε περισσότερα

Biostatistics for clinicians. Nikos Tzanakis MD, PhD Assistant Professor in Clinical Epidemiology Medical School, University of Crete

Biostatistics for clinicians. Nikos Tzanakis MD, PhD Assistant Professor in Clinical Epidemiology Medical School, University of Crete Biostatistics for clinicians Nikos Tzanakis MD, PhD Assistant Professor in Clinical Epidemiology Medical School, University of Crete Έκφραση βιοϊατρικών παρατηρήσεων ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ (qualitative)

Διαβάστε περισσότερα

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος.

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Άσκηση 1 (Προτάθηκε από Χρήστο Κανάβη) Έστω CV 0.4 όπου CV ο συντελεστής μεταβολής, και η τυπική απόκλιση s = 0. ενός δείγματος που έχει την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Περιγραφικοί παράµετροι ή περιγραφικά µέτρα Τα περιγραφικά µέτρα διακρίνονται σε: µέτρα θέσης των στατιστικών δεδο- µένων ή παράµετροι κεντρικής τάσης µέτρα διασποράς µέτρα ή συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη Π.Μ.Σ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Έστω ότι επιθυμούμε να μελετήσουμε ένα τυχαίο πείραμα με δειγματικό χώρο Ω και έστω η πιθανότητα να συμβεί ένα ενδεχόμενο Α Ω Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ενώ δεν γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΝΟΣΟ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 5.1 5.8

ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 5.1 5.8 ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 5. 5.8 5. Ένας υγειονοµικός σταθµός θέλει να ελέγξει αν ο µέσος αριθµός βακτηριδίων ανά µονάδα όγκου θαλασσινού νερού σε µια παραλία υπερβαίνει το επίπεδο ασφαλείας των 9 µονάδων. ώδεκα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ Οι συναρτήσεις πιθανότητας ή πυκνότητας πιθανότητας των διαφόρων τυχαίων μεταβλητών χαρακτηρίζονται από κάποιες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ SPSS 15

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ SPSS 15 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΚΕΤΟΥ SPSS 15 STTISTICL PCKGE for the SOCIL SCIENCES ΤΣΑΓΡΗΣ ΜΙΧΑΗΛ BSc in Statistics Email: mtsagris@yahoo.gr ΑΘΗΝΑ 2008 2 Περιεχόμενα 1.1 Σύντομη εισαγωγή στη Στατιστική...4

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Η Χρησιμότητα της Στατιστικής

1.1. Η Χρησιμότητα της Στατιστικής ε ν ό τ η τ α 1 1.1. Η Χρησιμότητα της Στατιστικής Οι εφαρμογές των μεθόδων της στατιστικής είναι ευρείες. Πριν την αναφορά μας για τη χρησιμότητα της στατιστικής, είναι σκόπιμο να παραθέσουμε τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΕΡΕΥΝΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Επαγωγή με τα Οφθαλμολογικά Δεδομένα

Στατιστική Επαγωγή με τα Οφθαλμολογικά Δεδομένα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οπτική και Όραση Στατιστική Επαγωγή με τα Οφθαλμολογικά Δεδομένα Καρακώστα Άννα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : Ιωάννα Μοσχανδρέα ΓΕΝΙΚΑ Εισαγωγή Σκοπός και στόχοι της έρευνας Ανασκόπηση δημοσιευμένων

Διαβάστε περισσότερα

Διαστήματα Εμπιστοσύνης και Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων Προβλήματα και Ασκήσεις

Διαστήματα Εμπιστοσύνης και Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων Προβλήματα και Ασκήσεις Διαστήματα Εμπιστοσύνης και Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων Προβλήματα και Ασκήσεις. Μια μηχανή εμφιάλωσης κρασιού γεμίζει φιάλες του μισού κιλού με ποσότητα κρασιού η οποία είναι κανονική τυχαία μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα