Η ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Η ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ Η κανονική κατανομή ανακαλύφθηκε γύρω στο 720 από τον Abraham De Moivre στην προσπάθειά του να διαμορφώσει Μαθηματικά που να εξηγούν την τυχαιότητα. Γύρω στο 870, ο Βέλγος Μαθηματικός Adolph Queteler είχε την ιδέα να χρησιμοποιήσει την καμπύλη της κατανομής αυτής ως ένα ιδανικό ιστόγραμμα με το οποίο θα μπορούσαν να συγκρίνονται άλλα ιστογράμματα που αντιστοιχούσαν σε δεδομένα. Ορισμός: Έστω Χ μια (απόλυτα) συνεχής τυχαία μεταβλητή. Το Χ ακολουθεί την κανονική κατανομή (ormal distributio) με παραμέτρους m και σ 2, σ>0 (συμβολικά Χ Ν(μ,σ 2 )) αν f(x) x m 2 σ 2 = e, - <x<+, σ>0 σ 2π Η κανονική κατανομή είναι η πιο σημαντική και χρήσιμη κατανομή πιθανότητας. Αυτό γιατί: i) Πολλά πειράματα μπορούν να εκφρασθούν μέσω τυχαίων μεταβλητών που ακολουθούν την κανονική κατανομή. ii) Η κανονική κατανομή μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν προσέγγιση πολλών άλλων κατανομών. iii) κατανομή αυτή αποτελεί την βάση για πολλές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην στατιστική συμπερασματολογία. Ιδιότητες: α) Η κανονική κατανομή είναι συμμετρική γύρω από το σημείο x=μ. β) Έχει σχήμα καμπάνας με επικρατούσα τιμή στο σημείο x=μ. Στο σημείο αυτό f(x) = σ 2π 74

2 και επομένως το σ προσδιορίζει το μέγιστο της συνάρτησης. Είναι φανερό ότι η συνάρτηση f(x) στο σημείο x=μ είναι αντιστρόφως ανάλογη της τιμής του σ. Σημείωση: Η κανονική κατανομή είναι μια καλά ορισμένη κατανομή. Πράγματι + f(x)dx x μ Θέτοντας = y σ dy = dx και έτσι σ = 2 έχουμε + μ σ 2π e 2 2 x μ σ y f(x)dx = 2 e 0 2 π dy Θέτωντας y 2 /2=u έχουμε ydy = du δηλαδή dy = du 2u Έτσι u - u f(x)dx = 2 e du = 0 e u 2u 0 2π π = Γ(/2) π = π π = Ιδιότητες: Ε(Χ) = μ, Δ(Χ) = σ 2 Υπολογισμός Πιθανοτήτων της Κανονικής Κατανομής Ο απευθείας υπολογισμός πιθανοτήτων της κανονικής κατανομής είναι δύσκολος λόγω της μορφής της συνάρτησης πυκνότητας πιθανότητας. Ο υπολογισμός αυτός όμως διευκολύνεται με τον ορισμό της τυποποιημένης κανονικής κατανομής. 2 dx /2 du = 75

3 Η απλούστερη μορφή της κατανομής αυτής, η οποία συνήθως χρησιμοποιείται σε πρακτικές εφαρμογές με μετασχηματισμό, είναι εκείνη που αναφέρεται στην περίπτωση όπου μ=0 και σ 2 =. Η κατανομή αυτή ονομάζεται τυποποιημένη κανονική κατανομή και έχει, προφανώς, την μορφή f(x) = x 2 2 2π Σχήμα: Η τυποποιημένη κανονική κατανομή e Ποσοστό ανά Τυποποιημένη Μονάδα Tυποποιημένες Mονάδες Όπως είναι προφανές τόσο από το γράφημα της κατανομής, αλλά και από την μαθηματική της μορφή, η κατανομή αυτή είναι συμμετρική γύρω από την μέση τιμή της. Προφανώς, επίσης, όπως σε όλες τις κατανομές, το εμβαδόν της επιφάνειας κάτω από την καμπύλη είναι. Στο γράφημα της τυποποιημένης κανονικής κατανομής, η καμπύλη εμφανίζεται να σταματά σε κάποιο σημείο μεταξύ 3 και 4 και -3 και -4, αντίστοιχα. Στην πραγματικότητα, στα σημεία αυτά, πλησιάζει ασυμπτωτικά τον άξονα των x. Περίπου το 6/0000 μόνο της επιφάνειάς της βρίσκεται έξω από το διάστημα -4 έως 4. Ορισμός: Αν μ=0, σ= (αν δηλαδή X N(0,)) λέμε ότι το Χ ακολουθεί την τυποποιημένη κανονική κατανομή (stadard ormal 76

4 distributio). Η συνάρτηση κατανομής επομένως της τυποποιημένης κανονικής κατανομής είναι Φ(z) = P( < Z < x) = z 2π Υπάρχουν πίνακες που δίνουν τιμές της συνάρτησης κατανομής της τυποποιημένης κανονικής κατανομής για διάφορες τιμές του z. (Βλέπε παράρτημα). e 2 x 2 Παράδειγμα: Έστω Z N (0,). α) Να υπολογισθεί η P(- Z ). β) Να βρεθεί η τιμή x έτσι ώστε P(Z<x) = 0.3. Λύση: α) P(- Z ) = Φ() - Φ(-) = Φ() - (-Φ()) = 2Φ() - = 2(0.843)- = β) Από τους πίνακες βρίσκουμε ότι η τιμή α με την ιδιότητα P(Z<α) = 0.7 είναι α=0.52. Επομένως x = -α = Ο υπολογισμός πιθανοτήτων που αναφέρονται σε μια τυχαία μεταβλητή X N(μ,σ 2 ) γίνεται με χρήση των πινάκων της τυποποιημένης κανονικής κατανομής και βασίζεται στην εξής πρόταση. dx Πρόταση: Αν X N(μ,σ 2 ), τότε Απόδειξη: Προφανής. F(x) = P(X x) = x μ Φ σ Σημείωση: Χρησιμοποιώντας την ιδιότητα αυτή, είμαστε σε θέση να καθορίσουμε μια σταθερά c έτσι ώστε αν X N(μ,σ 2 ) η P(X c)=α. Αυτό, γιατί c μ P(X c) = α Φ = α σ π.χ. αν μ=0, σ 2 =4 και α=0.95, 77

5 P(X c) = 0.95 c 0 Φ = 0.95 c= Παραδείγματα:. Η γραμμή του οπτικού πεδίου σύμφωνα με την οποία ένα βλήμα αποτυγχάνει τον στόχο του ακολουθεί την κανονική κατανομή με μέσο μ = - 5 μέτρα και διασπορά 25(μέτρα) 2. Να υπολογισθεί η πιθανότητα το βλήμα να αποτύχει τον στόχο σε απόσταση μεγαλύτερη από 20 μέτρα. Λύση: Έστω Χ η απόκλιση του βλήματος από τον στόχο. Τότε Χ Ν(-5, 25). Η ζητούμενη πιθανότητα δίδεται από τον τύπο P( X > 20) = - P(-20<X<20) = - {F(20) - F(-20)} = = - Φ + Φ = - Φ(7) + Φ(-) = 5 5 = Φ() = = = Σε ένα μετεωρολογικό σταθμό υπάρχουν στοιχεία για την μέγιστη θερμοκρασία της ης Ιουνίου για μια σειρά ετών. Περίπου 5% των φορών η μέγιστη αυτή θερμοκρασία ξεπέρασε του 30 ο C ενώ περίπου 5% των φορών ήταν μικρότερη από 20 ο C. Εάν υποτεθεί ότι η μέγιστη αυτή θερμοκρασία ακολουθεί την κανονική κατανομή να υπολογισθούν το μ και σ 2. Λύση: Έστω Τ η μέγιστη θερμοκρασία της ης Ιουνίου. Έχουμε ότι Τ Ν(μ,σ 2 ). Επίσης, P(T<20) = 0.05 και P(T>30) = 0.5 ή ισοδύναμα 20 - μ 30 - μ Φ = 0.05 και - Φ = 0. 5 σ σ Από τις σχέσεις αυτές και από τους πίνακες της τυποποίημενης κανονικής κατανομής έχουμε 20 μ 30 μ =.645 και =. 036 σ σ Λύνοντας τις εξισώσεις αυτές, παίρνουμε μ=26.2, σ=

6 Παρατήρηση: Σε προηγούμενη παρατήρηση σχετική με την ανισότητα του Chebyshev είχαμε δει ότι για οποιαδήποτε τυχαία μεταβλητή τουλάχιστον τα 3/4 των τιμών της βρίσκονται στο διάστημα [μ-2σ, μ+2σ] ενώ στο διάστημα [μ-3σ, μ+3σ] βρίσκονται τουλάχιστον τα 8/9 των τιμών της. Για την κανονική κατανομή όμως έχουμε ειδικότερα μ + σ μ μ σ μ P(μ σ < Χ < μ + σ) = Φ Φ σ σ = Φ() - Φ(-) = Επίσης, μ + 2σ μ μ 2σ μ P(μ 2σ < Χ < μ + 2σ) = Φ Φ σ σ = Φ(2) - Φ(-2) = Ενώ, P(μ 3σ < μ + 3σ μ Χ < μ + 3σ) = Φ σ = Φ(3) - Φ(-3) = μ 3σ Φ σ μ Δηλαδή, το 68% των τιμών μιας κανονικής τυχαίας μεταβλητής βρίσκεται στο διάστημα (μ ± σ), το 95% στο διάστημα (μ ± 2σ), και το 99.7% στο διάστημα (μ ± 3σ). μ-2σ Μέσος μ+2σ Ο προσδιορισμός του εμβαδού, επειδή ακριβώς αναφέρεται σε ολοκλήρωση μιας αρκετά πολύπλοκης συνάρτησης, δίνεται σχεδόν σε όλα τα βιβλία Στατιστικής σε πίνακες. Για διευκόλυνση, οι πίνακες αναφέρονται σε τιμές της τυποποιημένης κανονικής κατανομής. ΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΟΡΙΑΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ (Cetral Limit Theorem) 79

7 Όπως είδαμε, ο νόμος των μεγάλων αριθμών προσδιορίζει την μορφή σύγκλισης ακολουθιών τυχαίων μεταβλητών, οι οποίες μπορούν να εκφρασθούν ως μερικά αθροίσματα άλλων ανεξαρτήτων τυχαίων μεταβλητών. Λέει, συγκεκριμένα, ότι τυχαίες μεταβλητές της μορφής S = X + X X συγκλίνουν, με κάποια έννοια σύγκλισης, στην μέση τους τιμή, όπως αυτή ορίζεται από την σχέση E(S ) = E(X i ) i= Το επόμενο ερώτημα, που όπως είναι φυσικό ανακύπτει, έχει να κάνει με την κατανομή της τυχαίας μεταβλητής S. Απάντηση στο ερώτημα αυτό δίνει το κεντρικό οριακό θεώρημα. Συγκεκριμένα, αποδεικνύει ότι η κατανομή της τυχαίας μεταβλητής S είναι, κατά προσέγγιση, η κανονική κατανομή. Το γνωστό αυτό θεώρημα έχει γίνει αντικείμενο έντονης ερευνητικής δραστηριότητας με στόχο την ανακάλυψη των πιο γενικών συνθηκών κάτω από τις οποίες αυτό ισχύει. Από την άλλη μεριά, το θεώρημα αυτό έχει αποτελέσει την βάση μιας εκπληκτικής ποσότητας εφαρμοσμένης έρευνας. Στην θεωρία της μέτρησης των σφαλμάτων, το παρατηρούμενο σφάλμα μπορεί να εκφρασθεί ως άθροισμα ενός μεγάλου αριθμού ανεξάρτητων τυχαίων ποσοτήτων οι οποίες συνεισφέρουν στο αποτελέσμα. Επίσης, στην Στατιστική, ο μέσος ανεξάρτητων τυχαίων μεταβλητών (που είναι ίσος με μία σταθερά ( - ) επί το άθροισμα των μεταβλητών αυτών) είναι κεντρικής σημασίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η υπόθεση μιας κανονικής κατανομής μπορεί να είναι κατάλληλη. Στην συνέχεια, θα εξετάσουμε τις σημαντικότερες μορφές του κεντρικού οριακού θεωρήματος. Κεντρικό Οριακό Θεώρημα: Έστω { Χ } μια ακολουθία ανεξάρτητων τυχαίων μεταβλητών με πεπερασμένες μέσες τιμές και πεπερασμένες διασπορές. Ορίζουμε την ακολουθία { S } των μερικών αθροισμάτων 80

8 S για την οποία ισχύει ότι και V(S = X i i= E(S, για κάθε ) = E(Xi ) i= ) = V(Xi ) i= Ας θεωρήσουμε την τυχαία μεταβλητή * S E(S ) S = V(S ) για κάθε δηλαδή την τυποποιημένη τυχαία μεταβλητή της S. Έστω F η συνάρτηση κατανομής της τυχαίας μεταβλητής * S. Τότε, lim F (t) = Φ(t), για κάθε t (-, + ) όπου Φ(t) είναι η συνάρτηση κατανομής της τυποποιημένης κανονικής κατανομής. Δηλαδή σύμφωνα με το κεντρικό οριακό θεώρημα, η κατανομή της τυποποιημένης μεταβλητής του αθροίσματος ανεξάρτητων μεταβλητών τείνει στην κανονική κατανομή όσο αυξάνει ο αριθμός των τυχαίων αυτών μεταβλητών. Στην βιβλιογραφία συναντάται συχνά μια απλούστερη μορφή με την οποία το θεώρημα αυτό είναι περισσότερο γνωστό. Η μορφή αυτή αντιστοιχεί στην περίπτωση όπου Ε(Χ i ) =μ και V(X i ) = σ 2 για κάθε i όπου δηλαδή όλες οι τυχαίες μεταβλητές του αθροίσματος έχουν την ίδια μέση τιμή και την ίδια διασπορά. Η ειδική αυτή περίπτωση οδηγεί στην εξής μορφή του κεντρικού οριακού θεωρήματος. 8

9 Θεώρημα: Έστω { Χ } μια ακολουθία ανεξάρτητων τυχαίων μεταβλητών με ίσες πεπερασμένες μέσες τιμές και ίσες πεπερασμένες διασπορές, δηλαδή Ε(Χ i ) =μ και V(X i ) = σ 2, για κάθε i Έστω επί πλέον η τυχαία μεταβλητή * S E(S ) S = V(S ) με συνάρτηση κατανομής F. Τότε lim F (t) = Φ(t),, για κάθε t (-, + ) όπου Φ(t) είναι η συνάρτηση κατανομής της τυποποιημένης κανονικής κατανομής. Σημείωση: Μια εναλλακτική παρουσίαση της ερμηνείας του κεντρικού οριακού θεωρήματος είναι ότι, για αρκετά μεγάλες τιμές του, το άθροισμα S ανεξαρτήτων τυχαίων μεταβλητών X,X 2,,X με μέση τιμή μ και διασπορά σ 2 έχει περίπου την 2 2 κανονική κατανομή με μέση τιμή μ S = μ και διασπορά σs = σ. s μ Δηλαδή, P(S s) Φ( ). Η προσέγγιση αφορά μόνο την σ 2 2 κατανομή του S, επειδή S = μ και σ = σ, ακριβώς. μ Παράδειγμα: Η εφαρμογή του κεντρικού οριακού θεωρήματος στο άθροισμα των τιμών τυχαίων μεταβλητών βοηθά στην ερμηνεία του γεγονότος ότι τόσα πολλά ποσοτικά φαινόμενα έχουν (τουλάχιστον κατά προσέγγιση) κανονική κατανομή. Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι ενδιαφερόμαστε για το ύψος Υ ενός ατόμου. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι το ύψος αυτό είναι το αποτέλεσμα άθροισης X i i= Y = ενός μεγάλου αριθμού μικρών (απειροστών) αυξήσεων Χ i, όπου κάθε μικρή αύξηση λαβαίνει χώρα μέσα σε κάποιο μικρό χρονικό διάστημα. Εύλογο είναι να υποθέσουμε ότι οι αυξήσεις Χ i που αντιστοιχούν σε διαφορετικά μικρά χρονικά 82 S

10 διαστήματα είναι αμοιβαία ανεξάρτητες και έχουν μια κοινή κατανομή (είναι ισόνομες). Στην περίπτωση αυτή, η εφαρμογή του κεντρικού οριακού θεωρήματος μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι το ύψος κανονική κατανομή. Y = S = X i έχει, τουλάχιστον κατά προσέγγιση, μια i= Σημείωση: Είναι προφανές ότι η ακρίβεια της προσέγγισης της κατανομής της τυχαίας μεταβλητής Ζ από την κανονική κατανομή με την βοήθεια του κεντρικού οριακού θεωρήματος μεταβάλλεται με την τιμή του. Ας υποθέσουμε, χωρίς βλάβη της γενικότητας, ότι οι μεταβλητές X,X 2,,X είναι ισόνομες. Επειδή η κανονική κατανομή είναι συμμετρική γύρω από την μέση τιμή της, είναι φανερό ότι όσο περισσότερο ασύμμετρη (στρεβλή) είναι η κοινή κατανομή των τυχαίων μεταβλητών X,X 2,,X, τόσο μεγαλύτερο μέγεθος δείγματος απαιτείται για να επιτευχθεί μια καλή προσέγγιση της συνάρτησης κατανομής FZ (z) από την συνάρτηση κατανομής της τυποποιημένης κανονικής κατανομής. Παράδειγμα (τυχαίος περίπατος): Έστω { Y } μια ακολουθία ανεξάρτητων και ισόνομων τυχαίων μεταβλητών με E (Y ) = 0 και V(Y )= σ 2 < για κάθε. Έστω X =,. Y i i= X αποτελεί ένα τυχαίο περίπατο (radom walk). Η ονομασία οφείλεται στο γεγονός ότι μια τέτοια ακολουθία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την περιγραφή του εξής συστήματος συμπεριφοράς. Σε διακριτό χρόνο t = i, ένα σωματίδιο μετακινείται κατά μία απόσταση Υ i κατά μήκος μιας ευθείας γραμμής. Η καθαρή απόσταση κατά την οποία το σωματίδιο μετακινήθηκε μετά την κίνησή του, είναι Χ. Οι ατομικές κινήσεις είναι ανεξάρτητες και έχουν την ίδια κατανομή, ενώ η μέση κίνηση είναι μηδέν). (Η ακολουθία των τυχαίων μεταβλητών { } 83

11 Να αποδειχθεί ότι, καθώς ο χρόνος αυξάνει, η πιθανότητα το σωματίδιο να βρίσκεται σε απόσταση c από το σημείο εκκίνησής του, τείνει στο μηδέν, ανεξάρτητα από το πόσο μεγάλη είναι η τιμή της σταθεράς c. Απόδειξη: Σύμφωνα με το κεντρικό οριακό θεώρημα, για μεγάλες τιμές του, η μεταβλητή * X X = σ κατανέμεται, κατά προσέγγιση, σύμφωνα με την τυποποιημένη κανονική κατανομή. Επομένως, * c P( X c) = P X σ c 2Φ( ) - σ Καθώς, έχουμε ότι c c 0 και Φ( ) 0.5 σ σ Κατά συνέπεια, ( X c) 0 P καθώς Σημείωση: Ο αναγνώστης που ενδιαφέρεται για περισσότερες λεπτομέρειες για τους τυχαίους περιπάτους παραπέμπεται σε εγχειρίδιο Στοχαστικών Ανελίξεων (βλέπε π.χ. Ε. Ξεκαλάκη & Ι. Πανάρετος: Πιθανότητες και Στοιχεία Στοχαστικών Ανελίξεων). Η Χρήση του Κεντρικού Οριακού Θεωρήματος στην Στατιστική Η σημασία του κεντρικού οριακού θεωρήματος στην Στατιστική και τις εφαρμογές της είναι δύσκολο να εκτιμηθεί και οφείλεται στο ότι επιτρέπει την χρήση της κανονικής κατανομής σε πολλά πρακτικά προβλήματα. Στο πλαίσιο της Στατιστικής Συμπερασματολογίας και ορολογίας και με υποθέσεις που ικανοποιούνται στις περισσότερες 84

12 εφαρμογές, το κεντρικό οριακό θεώρημα μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: Στατιστική διατύπωση του κεντρικού οριακού θεωρήματος: Έστω Χ, Χ 2,..., Χ αμοιβαία ανεξάρτητες παρατηρήσεις πάνω σε μια τυχαία μεταβλητή Χ που περιγράφει τον υπό μελέτη πληθυσμό, με πεπερασμένη μέση τιμή μ και πεπερασμένη διασπορά σ 2. Έστω X ο μέσος των παρατηρήσεων αυτών, δηλαδή X = X i i= (ο μέσος αυτός αναφέρεται συχνά ως δειγματικός μέσος). Έστω ότι η μεταβλητή Χ μ Z = σ είναι η αντίστοιχη τυποποιημένη μεταβλητή και έστω ότι FZ (z) είναι η συνάρτηση κατανομής της τυχαίας μεταβλητής Ζ. Τότε, για κάθε z στο διάστημα (-,+ ), ισχύει ότι lim FZ (z) = Φ(z) όπου Φ(z) είναι η συνάρτηση κατανομής της τυποποιημένης κανονικής κατανομής. Δηλαδή, για αρκετά μεγάλες τιμές του, ο δειγματικός μέσος ανεξαρτήτων παρατηρήσεων Χ, Χ 2,..., Χ πάνω σε μια τυχαία μεταβλητή Χ οποιασδήποτε κατανομής με μέση τιμή μ και 2 διασπορά σ ακολουθεί, κατά προσέγγιση, την κανονική κατανομή με μέση τιμή μ=μ και διασπορά σ 2 = σ 2. Το σημαντικότερο στοιχείο του θεωρήματος είναι ότι το συμπέρασμά του δεν εξαρτάται από την μορφή του πληθυσμού τον οποίο περιγράφει η τυχαία μεταβλητή Χ (δηλαδή, δεν εξαρτάται από την κατανομή του πληθυσμού αυτού). Η ονομασία του θεωρήματος οφείλεται στο ότι το συμπέρασμά του είναι καθοριστικής σημασίας στην στατιστική θεωρία. 85

13 Πόρισμα: Ένα άμεσο συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί από το κεντρικό οριακό θεώρημα είναι ότι, για οποιοδήποτε δοθέν διάστημα [α,β], ισχύει ότι lim P(α Ζ β) = lim F (β) F (α) [ ] Z Z = Φ(β)- Φ(α) Η ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ (Cotiuity Correctio) Ας υποθέσουμε ότι οι τιμές των μεταβλητών S = και X i i= X = S / υπολογίζονται με βάση τις τιμές τυχαίων μεταβλητών X,X 2,,X, οι οποίες έχουν διακριτές κατανομές των οποίων οι δυνατές τιμές είναι ισαπέχουσες σε διαστήματα μήκους 2Δ. Για μέτριες τιμές του μια διόρθωση συνεχείας συχνά βοηθά στην επανόρθωση του σφάλματος το οποίο γίνεται όταν προσεγγίζεται μια διακριτή κατανομή από μια συνεχή κανονική κατανομή. Αν s και x είναι δυνατές τιμές της τυχαίας μεταβλητής S και X, τότε χρησιμοποιούμε τις προσεγγίσεις s + Δ μ P(S s) Φ( ) σ x + Δ/ μ P(X x) Φ ( ) σ αντίστοιχα. Ας σημειωθεί ότι αν οι διαδοχικές δυνατές τιμές της τυχαίας μεταβλητής X i (i=,2,..,), απέχουν 2Δ, τότε και οι διαδοχικές τιμές της μεταβλητής S απέχουν την ίδια απόσταση. Για να αιτιολογηθεί η παραπάνω προσέγγιση για την πιθανότητα που αναφέρεται στη μεταβλητή S, θεωρούμε ότι η μάζα πιθανότητας P(S =s) που αντιστοιχεί στις δυνατές τιμές s της μεταβλητής S εκτείνεται ομοιόμορφα στο διάστημα [ s Δ, s + Δ], μετατρέποντας έτσι την κατανομή της τυχαίας μεταβλητής S σε μια συνεχή κατανομή της οποίας η συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας έχει την μορφή ενός ιστογράμματος. Όπως φαίνεται στο σχήμα που ακολουθεί 86

14 η πιθανότητα P(S = s) είναι η περιοχή κάτω από το ιστόγραμμα που s Δ, s + Δ. αντιστοιχεί στο διάστημα [ ] s-δ s s+δ Έτσι, για να υπολογισθεί η πιθανότητα P(S s), θα πρέπει να υπολογισθεί το εμβαδόν κάτω από το ιστόγραμμα και υπεράνω του διαστήματος (, s + Δ]. Περιοχές κάτω από την συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας της κανονικής κατανομής με μέση τιμή μ και διασπορά σ 2 χρησιμοποιούνται για να προσεγγισθούν περιοχές κάτω από το ιστόγραμμα, οδηγώντας, έτσι, στην προσέγγιση που παρέχεται από την παραπάνω διόρθωση συνεχείας. Παρόμοιας μορφής επιχειρηματολογία αιτιολογεί την διόρθωση συνεχείας για την πιθανότητα που αναφέρεται στον δειγματικό μέσο X. Παράδειγμα: Ένας παίκτης που παίζει Black Jack αποφασίζει να παίξει 00 φορές και να στοιχηματίζει 0000 δρχ. κάθε φορά. Υποθέτουμε ότι οι μοιρασιές (hads) παίζονται ανεξάρτητα και ότι σε κάθε παιχνίδι η πιθανότητα του παίκτη να κερδίσει 0000 δρχ. είναι Έστω ότι Χ i, i=,2,..,00, παριστάνει τα κέρδη του παίκτη στο τέλος του i παιχνιδιού. Τότε, μ X i = 0(0.49) + ( 0)(0.5) = 0.20, 2 2 σx i = ( ) (0.49) + ( ) (0.5) = = 0 Δηλαδή, το μέσο κέρδος του παίκτη είναι 200 δρχ. (ζημία) και η τυπική απόκλιση είναι 0000 δρχ. Τα συνολικά κέρδη του παίκτη είναι 87

15 S = X i i= Ας σημειωθεί ότι η τυχαία μεταβλητή X i είναι διακριτή της οποίας οι διαδοχικές τιμές απέχουν 20 χιλιάδες δραχμές. Έτσι, για την διόρθωση συνεχείας θέτουμε Δ=0. Η πιθανότητα P(S 00 > 0), ότι ο παίκτης θα τελειώσει το παιχνίδι με κάποιο κέρδος, είναι - P(S 00 >0), η οποία από το κεντρικό οριακό θεώρημα (χρησιμοποιώντας την διόρθωση συνεχείας) είναι περίπου ίση με S Φ 00 + Δ μ ( 20) = Φ σ 0 00 = - Φ(0.30) = Θα ήταν ίσως ενδιαφέρον να υπολογίσουμε την πιθανότητα ότι ο παίκτης θα επιτύχει κάποιο κέρδος εάν παίξει.000 φορές αντί 00. Στην περίπτωση αυτή το συνολικό κέρδος S 000 του παίκτη έχει πιθανότητα περίπου ίση με Φ (0.66) = να είναι μεγαλύτερο από το μηδέν. Βλέπουμε δηλαδή ότι η πιθανότητα να τελειώσει ο παίκτης το παιχνίδι με κάποιο κέρδος ελαττώνεται όταν ο αριθμός των παιχνιδιών αυξάνει. Σημείωση: Η κανονική κατανομή, πέραν της χρησιμότητάς της για την περιγραφή φυσικών φαινομένων, έχει μεγάλο πεδίο εφαρμογών ως προσεγγιστική άλλων μορφών κατανομών που αναφύονται ως ακριβείς κατανομές στην μελέτη διαφόρων προβλημάτων ή φαινομένων. Αυτό επιτυγχάνεται με την χρήση του κεντρικού οριακού θεωρήματος και αναπτύσσεται στην συνέχεια. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΝΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ Προσέγγιση της Διωνυμικής από την Κανονική Κατανομή Μια από τις σημαντικές ειδικές χρήσεις του κεντρικού οριακού θεωρήματος είναι η προσέγγιση των πιθανοτήτων μιας διωνυμικής 88

16 κατανομής. Αν S ακολουθεί την διωνυμική κατανομή με παραμέτρους και p, τότε, όπως έχει ήδη παρατηρηθεί, S = X i i= όπου X i, i=,2,, είναι ανεξάρτητες μεταβλητές Beroulli, κάθε μια με παράμετρο p. Για τιμές του που είναι μέτρια μεγάλες (π.χ. τέτοιες ώστε (p 5 και (-p) 5), η συνάρτηση κατανομής της τυποποιημένης κανονικής κατανομής δίνει μια καλή προσέγγιση για την συνάρτηση κατανομής της τυχαίας μεταβλητής (S p)/ p( p). Η προσέγγιση αυτή συχνά βελτιώνεται με μια διόρθωση συνεχείας όπου Δ=/2 επειδή κάθε μια από τις μεταβλητές X i είναι διακριτή με τιμές που αυξάνουν με βήμα. Έτσι, όταν η μεταβλητή S έχει την διωνυμική κατανομή με παραμέτρους και p, ισχύει ότι s + p P(S 2 s) Φ p( p) Παράδειγμα: Μια γενετική θεωρία υποστηρίζει ότι 25% των απογόνων ενός πειράματος διασταύρωσης ειδών θα έχουν το χαρακτηριστικό Α. Σε ένα σύνολο 50 απογόνων που προήλθαν από ένα τέτοιο πείραμα, μόνο 6 βρέθηκαν να έχουν το χαρακτηριστικό Α. Αν η γενετική θεωρία είναι αληθής, η πιθανότητα να παρατηρηθούν το πολύ 6 απόγονοι με το χαρακτηριστικό Α είναι 6 + (50)(0.25) P(S ) Φ (50)(0.25) (0.75) = Φ (-.96) = -Φ (.96) = Επομένως, παρατηρήθηκε ένα αποτέλεσμα που ανήκει σε ένα ενδεχόμενο το οποίο έχει πολύ μικρή πιθανότητα να παρατηρηθεί, αν η γενετική θεωρία είναι σωστή. 89

17 Η Κανονική Προσέγγιση για τα Ιστογράμματα Πιθανοτήτων Για την καλύτερη κατανόηση της σημασίας της προσέγγισης των πιθανοτήτων της διωνυμικής από την κανονική κατανομή, είναι χρήσιμη η μελέτη ορισμένων πρακτικών εφαρμογών. Σύμφωνα με τον νόμο των μεγάλων αριθμών, αν στρίψουμε ένα νόμισμα ένα μεγάλο αριθμό φορών, το ποσοστό του αποτελέσματος Κ (κεφάλι) θα είναι κοντά στο 50%. Η μαθηματική προσέγγιση του προβλήματος αυτού έγινε γύρω στο 700 από τον Ελβετό Μαθηματικό James Beroulli. Είκοσι χρόνια αργότερα, ο De Moivre βελτίωσε σημαντικά την εργασία του Beroulli αποδεικνύοντας πώς μπορεί να υπολογιστεί η πιθανότητα ότι το ποσοστό του αποτελέσματος γράμματα θα βρίσκεται σε οποιοδήποτε διάστημα γύρω από το 50%. Η μέθοδος είναι προσεγγιστική αλλά η προσέγγιση βελτιώνεται όσο αυξάνεται ο αριθμός της επανάληψης του πειράματος. Τόσο ο Beroulli όσο και ο De Moivre έκαναν ορισμένες υποθέσεις για το νόμισμα: Τα πειράματα (το στρίψιμο του νομίσματος) είναι ανεξάρτητα και σε κάθε στρίψιμο τα αποτελέσματα Κ και Γ είναι ισοπίθανα. Από τις υποθέσεις αυτές, προκύπτει ότι οποιαδήποτε ακολουθία αποτελεσμάτων έχει την ίδα πιθανότητα με οποιαδήποτε άλλη ακολουθία σε ίσο αριθμό δοκιμών. Αυτό που έκανε ο Beroulli ήταν να αποδείξει ότι, για τις περισσότερες 90

18 ακολουθίες το 50% των αποτελεσμάτων κατά μέσο όρο είναι γράμματα. Για να επιβεβαιώσουμε την αλήθεια του ισχυρισμού αυτού, ας ξεκινήσουμε με 5 ρίψεις ενός νομίσματος. Ας υποθέσουμε ότι καταγράφουμε τα αποτελέσματα κάθε φορά. Μπορούμε εύκολα να διαπιστώσουμε ότι υπάρχει μια μόνο δυνατή ακολουθία όπου στις 5 ρίψεις τα αποτελέσματα είναι 5 φορές Γ (η ακολουθία ΓΓΓΓΓ). Εάν μας ενδιαφέρει ο αριθμός των ακολουθιών όπου το αποτέλεσμα είναι 4 φορές Γ και φορά Κ η απάντηση είναι 5, δηλαδή οι εξής: ΓΚΚΚΚ ΚΓΚΚΚ ΚΚΓΚΚ ΚΚΚΓΚ ΚΚΚΚΓ Η ακολουθία ΓΚΚΚΚ, για παράδειγμα, υποδηλώνει ότι το αποτέλεσμα ήταν Γ στην πρώτη δοκιμή και στην συνέχεια σε όλες τις υπόλοιπες 4 φορές ήταν Κ. Στον πίνακα που ακολουθεί, βλέπουμε τον αριθμό των ακολουθιών που υπάρχουν για οποιοδήποτε αριθμό αποτελεσμάτων Γ στις 5 ρίψεις. Στις 5 ρίψεις υπάρχουν συνολικά 2 5 =32 δυνατές ακολουθίες που μπορούν να προκύψουν. Από τις 32 αυτές ακολουθίες στις 20, έχουμε σχεδόν ½ των αποτελεσμάτων να είναι Γ (2 ή 3 από τις 5). Πίνακας: Αριθμός των ακολουθιών που αντιστοιχούν στον αριθμό των δοκιμών στις οποίες το αποτέλεσμα είναι Γ σε 5 ρίψεις ενός νομίσματος Αριθμός εμφάνισης του αποτελέσματος Γράμματα (Γ) Αριθμός Ακολουθιών Μηδέν Ένα 5 Δύο 0 Τρία 0 Τέσσερα 5 Πέντε Ο De Moivre κατάφερε να μετρήσει με μικρή απόκλιση λάθους τον αριθμό των ακολουθιών που καταλήγουν σε ένα δεδομένο αριθμό γραμμάτων για οποιοδήποτε αριθμό επανάληψης του πειράματος. Με 00 επαναλήψεις, ο αριθμός των δυνατών ακολουθιών είναι

19 Είναι σχεδόν αδύνατο να καταγράψει κανείς όλες αυτές τις ακολουθίες. Παρ όλα αυτά, χρησιμοποιώντας τον τύπο των συνδυασμών, έχουμε ότι ο αριθμός των ακολουθιών στις οποίες το αποτέλεσμα είναι ακριβώς 50 φορές γράμματα είναι 00 00! 50! = = ! Δεδομένου ότι ο συνολικός αριθμός ακολoυθιών που μπορούμε να παρατηρήσουμε είναι 2 00, , έχουμε ότι η πιθανότητα ακριβώς 50 γραμμάτων σε 00 ρίψεις ενός νομίσματος είναι: Αριθμός ακολουθιών με 50 γράμματα Συνολικός αριθμός ακολουθιών = 8% Βέβαια, την εποχή του De Moivre δεν υπήρχαν μηχανές αριθμητικών υπολογισμών. Χρειαζόταν, επομένως, να υπολογισθεί ο διωνυμικός συντελεστής με αριθμητικούς υπολογισμούς. (Από πολλούς, η προσέγγιση αυτή αποδίδεται σε κάποιο άλλο Μαθηματικό τον James Stirlig). Η μέθοδος που χρησιμοποίησε ο De Moivre τον οδήγησε στην χρήση της κανονικής κατανομής. Για παράδειγμα, βρήκε ότι η πιθανότητα να έχει ακριβώς 50 φορές γράμματα σε 00 ρίψεις ενός νομίσματος ήταν περίπου ίση με το εμβαδόν κάτω από την κανονική καμπύλη μεταξύ 0, και +0,. Μάλιστα, κατάφερε να αποδείξει ότι όλο το ιστόγραμμα πιθανότητας για τον αριθμό του αποτελέσματος γράμματα προσεγγίζεται πολύ καλά από την κανονική καμπύλη, όταν ο αριθμός ρίψεων του νομίσματος είναι μεγάλος. Αργότερα, οι ερευνητές επεξέτειναν το αποτέλεσμα του De Moivre για το άθροισμα επιλογών στην τύχη από μία κληρωτίδα. Η μαθηματική προσέγγιση που χρησιμοποίησε ο De Moivre είναι αρκετά πολύπλοκη. Παρ όλα αυτά, στην συνέχεια παρουσιάζεται με γραφικές μεθόδους και με την χρήση γραφημάτων μέσω υπολογιστών η μεθοδολογία αυτή. Ιστογράμματα Πιθανότητας (Probability Histograms) 92

20 Όταν ένας τυχαίος μηχανισμός (chace process) παράγει ένα αριθμό, η μέση τιμή και η τυπική απόκλιση είναι ένας οδηγός για την πιθανή τιμή του αριθμού αυτού. Εκείνο όμως που δίνει μια πλήρη εικόνα για τον αριθμό είναι το ιστόγραμμα πιθανότητας (probability histogram). (Για ιστογράμματα και τις εφαρμογές τους βλέπε π.χ. το βιβλίο των συγγραφέων Εισαγωγή στην Στατιστική Σκέψη, τόμος Ι, (Περιγραφική Στατιστική)). Το ιστόγραμμα πιθανότητας απεικονίζει πιθανότητα (τύχη) και όχι δεδομένα. Παράδειγμα: Είναι γνωστό το τυχερό παιχνίδι που αναφέρεται στο άθροισμα του αποτελέσματος μιας ζαριάς από δύο ζάρια. Ως γνωστόν, το άθροισμα αυτό παίρνει τιμές από 2 έως 2. Επομένως, η πιθανότητα να κερδίσει κανείς ένα στοίχημα (odds) εξαρτάται από την πιθανότητα που έχει κάθε ένα από τα αθροίσματα αυτά. Ένας τρόπος για να προσδιορισθούν οι πιθανότητες αυτές είναι να το δοκιμάσει κανείς πειραματικά ή να χρησιμοποιήσει ένα υπολογιστή για την προσομοίωση του πειράματος αυτού. Αποτελέσματα μιας τέτοιας προσομοίωσης σε υπολογιστή για 00 ζαριές με δύο ζάρια δίνονται στον πίνακα που ακολουθεί. 93

21 Πίνακας: Πείραμα με ζαριά από δύο ζάρια. Πρόκειται για προσομοίωση με υπολογιστή όπου γίνεται μία διαδικασία ανάλογη με το πείραμα και καταγράφεται το άθροισμα του αποτελέσματος σε κάθε ζαριά. Ο υπολογιστής έχει επαναλάβει το πείραμα 0000 φορές. Τα αποτελέσματα για τις πρώτες 00 επαναλήψεις εμφανίζονται στον πίνακα που ακολουθεί. Επανάληψη Αθροισμα Επανάληψη Αθροισμα Επανάληψη Αθροισμα Επανάληψη Αθροισμα Επανάληψη Αθροισμα Τα τρία πρώτα από τα γραφήματα που ακολουθούν αναφέρονται στο εμπειρικό ιστόγραμμα για 00, 000 και 0000 επαναλήψεις του πειράματος. Το πρώτο γράφημα δείχνει ότι σε 00 επαναλήψεις είχαμε 20 φορές άθροισμα 7 και, επομένως, το ορθογώνιο στην θέση 7 έχει εμβαδόν ίσο με το 20% του συνολικού εμβαδού. 94

22 Το τελευταίο γράφημα αναφέρεται στο ιστόγραμμα πιθανότητας. Το ιστόγραμμα αυτό αποτελεί ένα ιδανικό ιστόγραμμα στο οποίο συγκλίνει το εμπειρικό ιστόγραμμα, όταν το πείραμα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται επ άπειρον. 00 Επαναλήψεις Άθροισμα ζαριάς με δύο ζάρια 000 Επαναλήψεις Άθροισμα ζαριάς με δύο ζάρια 0000 Επαναλήψεις Άθροισμα ζαριάς με δύο ζάρια Ιστόγραμμα Πιθανότητας Άθροισμα ζαριάς με δύο ζάρια 95

23 Σημείωση: Είναι φανερό ότι το ιστόγραμμα πιθανότητας θα μπορούσε να κατασκευασθεί με θεωρητική προσέγγιση. Όπως είναι γνωστό, οι δυνατοί τρόποι που το άθροισμα σε μια ζαριά από δύο ζάρια είναι 7 είναι 6/36. Δηλαδή, 6 2/3 %. Επομένως, το εμβαδόν του ορθογωνίου πάνω από το σημείο 7 στο ιστόγραμμα πιθανότητας θα είναι 6 2/3 %. Το ιστόγραμμα πιθανότητας, δηλαδή, εκφράζει την πιθανότητα μέσω εμβαδού και διαμορφώνεται με ορθογώνια όπως φαίνεται στο σχήμα που προηγήθηκε. Η βάση κάθε ορθογωνίου έχει μέσο κάθε μια από τις δυνατές τιμές του αθροίσματος, ενώ το εμβαδόν του ορθογωνίου είναι ίσο με την πιθανότητα να παρατηρηθεί η τιμή αυτή. Το συνολικό εμβαδόν του ιστογράμματος είναι 00%. Παράδειγμα: Ας εξετάσουμε τώρα το γινόμενο των αποτελεσμάτων σε μια ζαριά από δύο ζάρια αντί για το άθροισμα. Το πρόγραμμα προσομοίωσης του υπολογιστή είναι να επαναλάβει το τυχαίο πείραμα το οποίο αναφέρεται στο ρίξιμο ενός ζευγαριού από ζάρια και στην συνέχεια να υπολογίσει το γινόμενο των αριθμών που προκύπτουν. Στο σχήμα που ακολουθεί, τα τρία πρώτα γραφήματα αναφέρονται σε 00, 000 και 0000 επαναλήψεις του πειράματος. Από το πρώτο γράφημα, παρατηρούμε ότι το αποτέλεσμα γινόμενο 0 εμφανίστηκε 4 φορές, επομένως το εμβαδόν του ορθογωνίου στο σημείο 0 είναι ίσο με 4%. Οι άλλες τιμές προκύπτουν με τον ίδιο τρόπο. Το τελευταίο γράφημα του σχήματος δείχνει το ιστόγραμμα πιθανότητας. Παρατηρούμε ότι το εμπειρικό ιστόγραμμα για 0000 επαναλήψεις είναι σχεδόν το ίδιο με το ιστόγραμμα πιθανότητας. 96

24 00 Επαναλήψεις Τιμή του γινομένου 000 Επαναλήψεις Τιμή του γινομένου 0000 Επαναλήψεις Τιμή του γινομένου Ιστόγραμμα Πιθανότητας Τιμή του γινομένου 97

25 Σημείωση: Το σχήμα 2 διαφέρει από το σχήμα κατά το ότι έχει κενά. Αυτό οφείλεται στις δυνατές τιμές που μπορεί να πάρει το γινόμενο. Προφανώς, η μικρότερη τιμή είναι, όταν και τα δύο ζάρια έχουν αποτέλεσμα, ενώ η μεγαλύτερη είναι 36, όταν και τα δύο ζάρια είναι 6. Το αποτέλεσμα 7 όμως δεν είναι δυνατόν να παρατηρηθεί. Γι αυτό τον λόγο, δεν εμφανίζεται ορθογώνιο στην θέση 7 (έχει εμβαδόν 0). Το ίδιο συμβαίνει με την τιμή και τις άλλες τιμές που δεν εμφανίζονται. Ιστόγραμμα Πιθανότητας και η Κανονική Κατανομή Όπως μπορεί να παρατηρήσει κανείς, το ιστόγραμμα πιθανότητας για τον αριθμό των αποτελεσμάτων γράμματα στην επανάληψη στριψίματος ενός νομίσματος, πλησιάζει την καμπύλη της κανονικής κατανομής, όταν ο αριθμός των δοκιμών γίνεται μεγάλος. Για παράδειγμα, όπως βλέπουμε στο σχήμα που ακολουθεί, σε 00 ρίψεις ενός νομίσματος το ιστόγραμμα πιθανότητας του αριθμού του αποτελεσμάτος γράμματα περιγράφεται αρκετά καλά από την κανονική κατανομή. 00 ρίψεις νομίσματος Ποσοστό ανά μονάδα της τυπικής κλίμακας Ποσοστό του αποτελέσματος «γραμματα» Αριθμός εμφανίσεων του αποτελέσματος «Γράμματα» Κλίμακα τυπικών μονάδων Το σχήμα έχει δύο οριζόντιους άξονες. Το ιστόγραμμα πιθανότητας έχει κατασκευασθεί σε σχέση με τον πρώτο από τους δύο άξονες που δείχνει τον αριθμό του αποτελέσματος γράμματα. Η κανονική καμπύλη όμως έχει σχεδιαστεί σε σχέση με τον κατώτερο άξονα που είναι εκφρασμένος σε μονάδες της τυπικής κλίμακας (τυποποιημένης κλίμακας). Η μέση τιμή του αποτελέσματος 98

26 γράμματα είναι 50 και η τυπική απόκλιση είναι 5. Επομένως, ο αριθμός 50 που αναφέρεται στο αποτέλεσμα γράμματα σε 00 δοκιμές αντιστοιχεί στο 0 του τυποποιημένου άξονα, το 55 αντιστοιχεί στο + κ.ο.κ.. Στο σχήμα, υπάρχουν επίσης δύο κατακόρυφοι άξονες. Το ιστόγραμμα πιθανότητας έχει σχεδιασθεί σε σχέση με τον εσωτερικό άξονα που δείχνει το ποσοστό σε σχέση με το ενδεχόμενο γράμματα. Η κανονική καμπύλη έχει σχεδιασθεί σε σχέση με τον εξωτερικό άξονα, ο οποίος αναφέρεται σε ποσοστό σε σχέση με τις μονάδες στην τυποποιημένη κλίμακα. Για παράδειγμα, ας θεωρήσουμε την μεγαλύτερη τιμή σε κάθε ένα από τους δύο άξονες. Το 50% ανά μονάδα στον τυπικό άξονα αντιστοιχεί στο 0% στην κλίμακα ανά ενδεχόμενο γράμματα. Η τυπική απόκλιση είναι 5 και επομένως 5 γράμματα αντιστοιχούν σε κάθε τυποποιημένη μονάδα. Προφανώς 50:5=0. Οποιοδήποτε άλλο ζευγάρι τιμών διαμορφώνεται με την ίδια λογική. Τα σχήματα που ακολουθούν δίνουν τα ιστογράμματα πιθανότητας για τον αριθμό του αποτελέσματος γράμματα σε 00, 400 και 900 ρίψεις ενός νομίσματος. Παρατηρούμε ότι το ιστόγραμμα πλησιάζει καλύτερα την καμπύλη της κανονικής κατανομής όσο αυξάνεται ο αριθμός των φορών που στρίβουμε το νόμισμα. Ο De Moivre απέδειξε την σύγκλιση αυτή στην αρχή του 8ου αιώνα με μαθηματικό τρόπο. 99

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή Η Κανονική Κατανομή H κανονική κατανομή (ormal dstrbuto) θεωρείται η σπουδαιότερη κατανομή της Θεωρίας Πιθανοτήτων και της Στατιστικής. Οι λόγοι που εξηγούν την εξέχουσα θέση της, είναι βασικά δύο: ) Πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

3. ΣΤΡΩΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Stratified Random Sampling)

3. ΣΤΡΩΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Stratified Random Sampling) 3 ΣΤΡΩΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Stratfed Radom Samplg) Είναι προφανές από τα τυπικά σφάλματα των εκτιμητριών των προηγούμενων παραγράφων, ότι ένας τρόπος να αυξηθεί η ακρίβεια τους είναι να αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΚΑΤΑΝΟΜΩΝ

3. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΚΑΤΑΝΟΜΩΝ 20 3. ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΚΑΤΑΝΟΜΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ Μια πολύ σηµαντική έννοια στη θεωρία πιθανοτήτων και τη στατιστική είναι η έννοια της µαθηµατικής ελπίδας ή αναµενόµενης τιµής ή µέσης τιµής µιας τυχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΑ ΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΗΣ

ΜΕΤΡΑ ΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΜΕΤΡΑ ΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΗΣ ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ Έστω Χ μια διακριτή τυχαία μεταβλητή, και έστω ότι το P(X=x)=p Χ καθορίζει ένα τυχαίο πείραμα. Ένα ερώτημα που τίθεται συχνά είναι το εξής: Τί θα συμβεί μακροπρόθεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Με τον όρο μη γραμμικές εξισώσεις εννοούμε εξισώσεις της μορφής: f( ) 0 που προέρχονται από συναρτήσεις f () που είναι μη γραμμικές ως προς. Περιέχουν δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ, ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΤΑΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Εισαγωγή. Οι σχηματισμοί που προκύπτουν με την επιλογή ενός συγκεκριμένου αριθμού στοιχείων από το ίδιο σύνολο καλούνται διατάξεις αν μας ενδιαφέρει η σειρά καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗΣ Πολλαπλασιαστική αρχή (multiplicatio rule). Έστω ότι ένα πείραμα Ε 1 έχει 1 δυνατά αποτελέσματα. Έστω επίσης ότι για κάθε ένα από αυτά τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

2.4 ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ

2.4 ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ .4 ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ Η μέθοδος για τον προσδιορισμό ενός διαστήματος εμπιστοσύνης για την άγνωστη πιθανότητα =P(A) ενός ενδεχομένου A συνδέεται στενά με τον διωνυμικό έλεγχο. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Θέμα 2 ο (150)

Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Θέμα 2 ο (150) Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Θέμα ο (150) -- Τράπεζα θεμάτων Άλγεβρας Α Λυκείου Φεργαδιώτης Αθανάσιος -3- Τράπεζα θεμάτων Άλγεβρας Α Λυκείου Φεργαδιώτης Αθανάσιος ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΕΣ Ή ΥΠΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ Έστω ότι επιθυμούμε να μελετήσουμε ένα τυχαίο πείραμα με δειγματικό χώρο Ω και έστω η πιθανότητα να συμβεί ένα ενδεχόμενο Α Ω Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ενώ δεν γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv. Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... vii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... ix ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... xv Κεφάλαιο 1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ 1.1 Πίνακες, κατανομές, ιστογράμματα... 1 1.2 Πυκνότητα πιθανότητας, καμπύλη συχνοτήτων... 5 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι. Ενότητα 5: Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών

Στατιστική Ι. Ενότητα 5: Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Στατιστική Ι Ενότητα 5: Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr

Ποσοτικές Μέθοδοι., Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης, MBA, Ph.D. Candidate,, e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Ποσοτικές Μέθοδοι Εισηγητής: Ν.Κυρίτσης MBA Ph.D. Candidate e-mail: kyritsis@ist.edu.gr Εισαγωγή στη Στατιστική Διδακτικοί Στόχοι Μέτρα Σχετικής Διασποράς Κατανομές Πιθανοτήτων Η Κανονική Κατανομή Η Τυποποιημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η Ημερομηνία Αποστολής στο Φοιτητή: 23 Απριλίου 2012

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η Ημερομηνία Αποστολής στο Φοιτητή: 23 Απριλίου 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η Ημερομηνία Αποστολής στο Φοιτητή: Απριλίου 0 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: 8 Μαΐου 0 Πριν από τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Αντικείμενο της Στατιστικής

Εισαγωγή. Αντικείμενο της Στατιστικής Εισαγωγή Οι κυνικοί λένε σαρκαστικά πως μπορείς να αποδείξεις οτιδήποτε με τη Στατιστική. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν πως δεν μπορείς να κάνεις τίποτα με τη Στατιστική. Κάποιοι θυμίζουν ότι η Στατιστική είναι

Διαβάστε περισσότερα

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς Πρόλογος Ο μηχανικός πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει την ποιότητα της δουλειάς του εάν επιθυμεί να είναι ανταγωνιστικός στην αγορά της χώρας του και γενικότερα της Ευρώπης. Μία σημαντική αναλογία σε αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΠΛΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Simple Random Sampling)

2. ΑΠΛΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Simple Random Sampling) . ΑΠΛΗ ΤΥΧΑΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ (Simple Radom Samplig) Η στοιχειωδέστερη μορφή δειγματοληψίας κατά πιθανότητα είναι η απλή τυχαία δειγματοληψία. Το σχήμα αυτό χρησιμοποιείται ευρύτατα, κυρίως λόγω της απλότητάς

Διαβάστε περισσότερα

. Τι πρακτική αξία έχουν αυτές οι πιθανότητες; (5 Μονάδες)

. Τι πρακτική αξία έχουν αυτές οι πιθανότητες; (5 Μονάδες) Εργαστήριο Μαθηματικών & Στατιστικής Α ΣΕΙΡΑ ΘΕΜΑΤΩΝ η Πρόοδος στο Μάθημα Στατιστική //7 ο Θέμα α) Περιγράψτε τη σχέση Θεωρίας Πιθανοτήτων και Στατιστικής. β) Αν Α, Β ενδεχόμενα του δειγματικού χώρου Ω

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ A A. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιμες στο, να αποδείξετε ότι f g f g,. Μονάδες 7 Α. Σε ένα πείραμα με ισοπίθανα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΘΕΙΑ... 13 1.1 Οι συντεταγμένες ενός σημείου...13 1.2 Απόλυτη τιμή...14 Κεφάλαιο 2 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΩΝ ΣΕ ΕΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ 20 2.1 Οι συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας

Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας Θεωρητικές Κατανομές Πιθανότητας Α. ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ α) Διακριτή Ομοιόμορφη κατανομή β) Διωνυμική κατανομή γ) Υπεργεωμετρική κατανομή δ) κατανομή Poisson Β. ΣΥΝΕΧΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματικές Κατανομές

Δειγματικές Κατανομές Δειγματικές Κατανομές Στατιστική συνάρτηση ή στατιστική Δειγματική κατανομή - Εκτιμητής Τα άγνωστα στοιχεία του πληθυσμού λέγονται παράμετροι. Τα συμπεράσματα για μια παράμετρο εξάγονται με τη βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ. Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Επαγωγική στατιστική (Στατιστική Συμπερασματολογία) Εκτιμητική Έλεγχος Στατιστικών Υποθέσεων α) Σημειοεκτιμητική β) Εκτιμήσεις Διαστήματος ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ Οι συναρτήσεις πιθανότητας ή πυκνότητας πιθανότητας των διαφόρων τυχαίων μεταβλητών χαρακτηρίζονται από κάποιες

Διαβάστε περισσότερα

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall

3.4.2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall 3..2 Ο Συντελεστής Συσχέτισης τ Του Kendall Ο συντελεστής συχέτισης τ του Kendall μοιάζει με τον συντελεστή ρ του Spearman ως προς το ότι υπολογίζεται με βάση την τάξη μεγέθους των παρατηρήσεων και όχι

Διαβάστε περισσότερα

2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ. πληθυσµού µε πιθανότητα τουλάχιστον ίση µε 100(1 α)%. Το. X ονοµάζεται κάτω όριο ανοχής ενώ το πάνω όριο ανοχής.

2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ. πληθυσµού µε πιθανότητα τουλάχιστον ίση µε 100(1 α)%. Το. X ονοµάζεται κάτω όριο ανοχής ενώ το πάνω όριο ανοχής. 2.6 ΟΡΙΑ ΑΝΟΧΗΣ Το διάστηµα εµπιστοσύνης παρέχει µία εκτίµηση µιας άγνωστης παραµέτρου µε την µορφή διαστήµατος και ένα συγκεκριµένο βαθµό εµπιστοσύνης ότι το διάστηµα αυτό, µε τον τρόπο που κατασκευάσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ

ΜΕΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΜΕΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ Στις ενότητες που ακολουθούν εξετάζουμε συνεχείς κατανομές με ευρεία χρήση στις εφαρμογές. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ομοιόμορφη, η εκθετική, η Γάμμα και η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ 9 ο ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Πότε κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων; Όταν το πλήθος των τιμών μιας μεταβλητής είναι αρκετά μεγάλο κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων. Αυτό συμβαίνει είτε

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50

Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Ενδεικτικές ασκήσεις ΔΙΠ 50 Άσκηση 1 (άσκηση 1 1 ης εργασίας 2009-10) Σε ένα ράφι μιας βιβλιοθήκης τοποθετούνται με τυχαία σειρά 11 διαφορετικά βιβλία τεσσάρων θεματικών ενοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΕΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ.Καρτάλη 8 Βόλος Τηλ. 43598 ΠΊΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΈΝΩΝ 3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ... 5 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΛΥΜΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ...

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Δημήτρης Φουσκάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ

Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 75 Κεφ. Ιο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 1.1. Τυχαία γεγονότα ή ενδεχόμενα 17 1.2. Πειράματα τύχης - Δειγματικός χώρος 18 1.3. Πράξεις με ενδεχόμενα 20 1.3.1. Ενδεχόμενα ασυμβίβαστα

Διαβάστε περισσότερα

!n k. Ιστογράμματα. n k. x = N = x k

!n k. Ιστογράμματα. n k. x = N = x k Ιστογράμματα Τα ιστογράμματα αποτελούν ένα εύχρηστο οπτικό τρόπο για να εξάγουμε την κατανομή που ακολουθούν μια σειρά μετρήσεων ενός μεγέθους αλλά και παράλληλα δίνουν τη δυνατότητα για εύκολη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ 5 ΜΕΛΕΤΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό θα δούμε πώς, με τη βοήθεια των πληροφοριών που α- ποκτήσαμε μέχρι τώρα, μπορούμε να χαράξουμε με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια τη γραφική παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Ευστρατία Μούρτου

ρ. Ευστρατία Μούρτου ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΞΑΜΗΝΟ : Ε ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ : - ΜΑΘΗΜΑ «ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ» ΚΕΦ. ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ρ. Ευστρατία Μούρτου

Διαβάστε περισσότερα

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός.

ν ν = 6. όταν είναι πραγµατικός αριθµός. Συνάρτηση: ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ λέγεται µια διαδικασία µε την οποία κάθε στοιχείο ενός συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε ένα ακριβώς στοιχείο κάποιου άλλου συνόλου Β. Γνησίως αύξουσα: σε ένα διάστηµα του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα

Ανάλυση Διασποράς Ανάλυση Διασποράς διακύμανση κατά παράγοντες διακύμανση σφάλματος Παράδειγμα 1: Ισομεγέθη δείγματα Ανάλυση Διασποράς Έστω ότι μας δίνονται δείγματα που προέρχονται από άγνωστους πληθυσμούς. Πόσο διαφέρουν οι μέσες τιμές τους; Με άλλα λόγια: πόσο πιθανό είναι να προέρχονται από πληθυσμούς με την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Δραστηριότητα: Εισαγωγή στο ορισμένο ολοκλήρωμα

5.1 Δραστηριότητα: Εισαγωγή στο ορισμένο ολοκλήρωμα 5.1 Δραστηριότητα: Εισαγωγή στο ορισμένο ολοκλήρωμα Θέμα της δραστηριότητας Η δραστηριότητα εισάγει τους μαθητές στο ολοκλήρωμα Riemann μέσω του υπολογισμού του εμβαδού ενός παραβολικού χωρίου. Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας.

Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας. 7 ο ΜΑΘΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου είναι η κατανόηση των βασικών στοιχείων μιας στατιστικής έρευνας. Προσδοκώμενα αποτελέσματα Όταν θα έχετε ολοκληρώσει τη μελέτη αυτού του κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου

Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Για το Θέμα 1 στα Μαθηματικά Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου Διαφορικός Λογισμός 1. Ισχύει f (g())) ) f ( = f (g())g () όπου f,g παραγωγίσιµες συναρτήσεις 2. Αν µια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιµη σε ένα διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μελέτη διαφόρων στοχαστικών φαινομένων μπορεί γενικά να γίνει χρησιμοποιώντας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μελέτη διαφόρων στοχαστικών φαινομένων μπορεί γενικά να γίνει χρησιμοποιώντας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μελέτη διαφόρων στοχαστικών φαινομένων μπορεί γενικά να γίνει χρησιμοποιώντας κυρίως τρεις μεθόδους:. Αναλυτικές Μέθοδοι: πραγματοποιείται κατάλληλη μαθηματική μοντελοποίηση του στοχαστικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ I Παντελής Δημήτριος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ I Παντελής Δημήτριος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ I Παντελής Δημήτριος Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών ΤΥΧΑΙΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ Σε κάθε αποτέλεσμα του πειράματος αντιστοιχεί μία αριθμητική τιμή Μαθηματικός ορισμός: Τυχαία μεταβλητή X είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 00 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α. Έστω t, t,..., t ν οι παρατηρήσεις µιας ποσοτικής µεταβλητής Χ ενός δείγµατος µεγέθους ν, που έχουν µέση τιµή x. Σχηµατίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή. Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη

Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή. Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη Ένα πρόβλημα Πρόβλημα: Ένας μαθητής είχε επίδοση στο τεστ Μαθηματικών 18 και στο τεστ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (One-Way Analyss of Varance) Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δημήτρης Φουσκάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 0 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιµες στο, να αποδείξετε ότι (f() + g ()) f () + g (),. Μονάδες 7 Α. Σε ένα πείραµα µε ισοπίθανα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 5 ΠΕΡΙΟΔΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 5 ΠΕΡΙΟΔΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ 2009 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 5 ΠΕΡΙΟΔΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 4 ώρες (240 λεπτά) ΕΠΙΤΡΕΠΟΜΕΝΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ Ευρωπαικό τυπολόγιο Μη προγραμματιζόμενος υπολογιστής, χωρίς γραφικά

Διαβάστε περισσότερα

2.3. Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 100 104 Α ΟΜΑ ΑΣ

2.3. Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 100 104 Α ΟΜΑ ΑΣ .3 Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 00 04 Α ΟΜΑ ΑΣ. Έξι διαδοχικοί άρτιοι αριθµοί έχουν µέση τιµή. Να βρείτε τους αριθµούς και τη διάµεσό τους. Αν είναι ο ποιο µικρός άρτιος τότε οι ζητούµενοι αριθµοί θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις των θεμάτων ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 MAΪΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Λύσεις των θεμάτων ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 MAΪΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 MAΪΟΥ 04 Λύσεις των θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 3. Δίνεται ο πίνακας: 3 3 3 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΘΕΜΑ ο. Ένα κουτί περιέχει άσπρες, μαύρες, κόκκινες και πράσινες μπάλες. Οι άσπρες είναι 5, οι μαύρες είναι 9, ενώ οι κόκκινες και οι πράσινες μαζί είναι 6. Επιλέγουμε

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr

Παντελής Μπουμπούλης, M.Sc., Ph.D. σελ. 2 math-gr.blogspot.com, bouboulis.mysch.gr VI Ολοκληρώματα Παντελής Μπουμπούλης, MSc, PhD σελ mth-grlogspotcom, ououlismyschgr ΜΕΡΟΣ Αρχική Συνάρτηση Ορισμός Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ Αρχική συνάρτηση ή παράγουσα της στο Δ

Διαβάστε περισσότερα

β. Να βρείτε την πιθανότητα πραγματοποίησης καθενός από τα δύο ενδεχόμενα του ερωτήματος α).

β. Να βρείτε την πιθανότητα πραγματοποίησης καθενός από τα δύο ενδεχόμενα του ερωτήματος α). 1.: Έννοια της Πιθανότητας Κεφάλαιο 1ο: Πιθανότητες ΑΣΚΗΣΗ 1 (_497) Ένα τηλεοπτικό παιχνίδι παίζεται με ζεύγη αντιπάλων των δυο φύλων. Στο παιχνίδι συμμετέχουν 3 άντρες: ο Δημήτρης (Δ), ο Κώστας (Κ), ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ

ΜΕΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΜΕΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ Στο κεφάλαιο αυτό, θα μελετήσουμε μερικές ειδικές διακριτές κατανομές που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω, κυρίως των πολλών εφαρμογών τους. Πριν όμως

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Πιθανότητες. Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς

Κεφάλαιο 2 Πιθανότητες. Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς Κεφάλαιο 2 Πιθανότητες Πέτρος Ε. Μαραβελάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πειραιώς 2-2 2 Πιθανότητες Χρησιμοποιώντας την Στατιστική Βασικοί ορισμοί: Ενδεχόμενα, Δειγματικός χώρος και Πιθανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Συμπερασματολογία

Στατιστική Συμπερασματολογία 4. Εκτιμητική Στατιστική Συμπερασματολογία εκτιμήσεις των αγνώστων παραμέτρων μιας γνωστής από άποψη είδους κατανομής έλεγχο των υποθέσεων που γίνονται σε σχέση με τις παραμέτρους μιας κατανομής και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 3 4 ΜΕΡΟΣ Α : Άλγεβρα Κεφάλαιο ο (Προτείνεται να διατεθούν διδακτικές ώρες) Ειδικότερα:.

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρήσεις και ενδεχόμενα. Πληθυσμοί και δείγματα

Παρατηρήσεις και ενδεχόμενα. Πληθυσμοί και δείγματα Ενότητα 0 Εισαγωγή Βασικές Έννοιες. Παρατηρήσεις και ενδεχόμενα. Πληθυσμοί και δείγματα Τα δεδομένα με τα οποία ασχολείται η Στατιστική προέρχονται από παρατηρήσεις και πειράματα που εμπίπτουν σε οποιονδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Χ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Β ΤΟΜΟΣ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα και τη σφραγίδα του εκδότη ISBN SET: 960-56-026-9

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΩΡΙΑΣ ΣΥΝΟΡΘΩΣΕΩΝ Βασίλης Δ. Ανδριτσάνος Δρ. Αγρονόμος - Τοπογράφος Μηχανικός ΑΠΘ Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας 3ο εξάμηνο http://eclass.teiath.gr Παρουσιάσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Π Α Ν Ε Λ Λ Η Ν Ι Ε Σ 2 0 1 4 Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α K A I Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Σ Τ Α Τ Ι Σ Τ Ι Κ Η Σ

Π Α Ν Ε Λ Λ Η Ν Ι Ε Σ 2 0 1 4 Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α K A I Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Σ Τ Α Τ Ι Σ Τ Ι Κ Η Σ Π Α Ν Ε Λ Λ Η Ν Ι Ε Σ 0 Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ι Κ Α K A I Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Σ Τ Α Τ Ι Σ Τ Ι Κ Η Σ Ε π ι μ ε λ ε ι α : Τ α κ η ς Τ σ α κ α λ α κ ο ς Π α ν ε λ λ α δ ι κ ε ς Ε ξ ε τ α σ ε ι ς ( 0 ) o ΘΕΜΑ A. Aν n

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ. ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ - ΘΕΜΑ Ο Έστω η συνάρτηση f( ) =, 0 ) Να αποδείξετε ότι f ( ). f( ) =. ) Να υπολογίσετε το όριο lm f ( )+ 4. ) Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας

Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Μέθοδος μέγιστης πιθανοφάνειας Αν x =,,, παρατηρήσεις των Χ =,,,, τότε έχουμε διαθέσιμο ένα δείγμα Χ={Χ, =,,,} της κατανομής F μεγέθους με από κοινού σ.κ. της Χ f x f x Ορισμός : Θεωρούμε ένα τυχαίο δείγμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή

Η Γεωμετρία της Αντιστροφής Η βασική θεωρία. Αντιστροφή Αντιστροφή Υποθέτουμε ότι υπάρχει ένας κανόνας ο οποίος επιτρέπει την μετάβαση από ένα σχήμα σε ένα άλλο, με τέτοιο τρόπο ώστε το δεύτερο σχήμα να είναι τελείως ορισμένο όταν το πρώτο είναι δοσμένο και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Εκτιμητική

Εισαγωγή στην Εκτιμητική Εισαγωγή στην Εκτιμητική Πληθυσμός Εκτίμηση παραμέτρου πληθυσμού μ, σ 2, σ, p Δείγμα Υπολογισμός στατιστικού Ερώτηματα: Πόσο κοντά στην πραγματική τιμή της παραμέτρου του πληθυσμού βρίσκεται η εκτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ

2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ 1. Σφάλματα Κάθε μέτρηση ενός φυσικού μεγέθους χαρακτηρίζεται από μία αβεβαιότητα που ονομάζουμε σφάλμα, το οποίο αναγράφεται με τη μορφή Τιμή ± αβεβαιότητα π.χ έστω ότι σε ένα πείραμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΜΟΣ ΙΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΜΟΣ ΙΙ Ι. ΠΑΝΑΡΕΤΟΥ & Ε. ΞΕΚΑΛΑΚΗ Καθηγητών του Τμήματος Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΜΟΣ ΙΙ (Εισαγωγή στις Πιθανότητες και την Στατιστική Συμπερασματολογία)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» - 6/2/2014 Διάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες και 50 λεπτά Ομάδα Α

ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» - 6/2/2014 Διάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες και 50 λεπτά Ομάδα Α ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΔΙΑΚΡΙΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ» - 6/2/2014 Διάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες και 50 λεπτά Ομάδα Α 1. (2.5 μονάδες) Ο κ. Ζούπας παρέλαβε μία μυστηριώδη τσάντα από το ταχυδρομείο. Όταν

Διαβάστε περισσότερα

4.3 Δραστηριότητα: Θεώρημα Fermat

4.3 Δραστηριότητα: Θεώρημα Fermat 4.3 Δραστηριότητα: Θεώρημα Fermat Θέμα της δραστηριότητας Η δραστηριότητα αυτή εισάγει το Θεώρημα Fermat και στη συνέχεια την απόδειξή του. Ακολούθως εξετάζεται η χρήση του στον εντοπισμό πιθανών τοπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 10. Εισαγωγή στην εκτιμητική ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ 80 ΝΙΚΑΙΑ ΝΕΑΠΟΛΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 0965897 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΡΟΥΤΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΠΟΥΡΝΟΥΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ Η έννοια του μιγαδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2012 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν οι συναρτήσεις f, g είναι παραγωγίσιμες στο R, να αποδείξετε ότι (f() + g() )=f ()+g (), R Μονάδες 7 Α. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΒΙΒΛΙΟ KELLER

Θέμα: ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΒΙΒΛΙΟ KELLER ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (Πάτρας) Διεύθυνση: Μεγάλου Αλεξάνδρου 1, 263 34 ΠΑΤΡΑ Τηλ.: 2610 369051, Φαξ: 2610 396184, email: mitro@teipat.gr Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2014 ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 0 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. Αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο R και c σταθερός πραγματικός αριθμός, να αποδείξετε με τη χρήση του

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι. Ενότητα 8: Επαγωγική Στατιστική. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών

Στατιστική Ι. Ενότητα 8: Επαγωγική Στατιστική. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Στατιστική Ι Ενότητα 8: Επαγωγική Στατιστική. Δρ. Γεώργιος Κοντέος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Γρεβενών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ε.1 I. 1. α 2 = 9 α = 3 ψ p: α 2 = 9, q: α = 3 Σύνολο αλήθειας της p: Α = {-3,3}, Σύνολο αλήθειας της q: B = {3} A B 2. α 2 = α α = 1 ψ p: α 2 = α, q: α = 1 Σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

27-Ιαν-2009 ΗΜΥ 429. 2. (ι) Βασική στατιστική (ιι) Μετατροπές: αναλογικό-σεψηφιακό και ψηφιακό-σε-αναλογικό

27-Ιαν-2009 ΗΜΥ 429. 2. (ι) Βασική στατιστική (ιι) Μετατροπές: αναλογικό-σεψηφιακό και ψηφιακό-σε-αναλογικό ΗΜΥ 429 2. (ι) Βασική στατιστική (ιι) Μετατροπές: αναλογικό-σεψηφιακό και ψηφιακό-σε-αναλογικό 1 (i) Βασική στατιστική 2 Στατιστική Vs Πιθανότητες Στατιστική: επιτρέπει μέτρηση και αναγνώριση θορύβου και

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β Ε.Μ.Ε. (τεύχος 56)

Περιοδικό ΕΥΚΛΕΙΔΗΣ Β Ε.Μ.Ε. (τεύχος 56) ΓΕΝΙΚEΣ AΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Κώστας Βακαλόπουλος, Κώστας Παπαϊωάννου, Θανάσης Χριστόπουλος Άσκηση ( λ) λ λ 5 Δίνεται η συνάρτηση F(x) x λx. α) Να βρεθεί η F (x). Ν(Β) Άρα: Β = {5}, οπότε

Διαβάστε περισσότερα